Ĉapitro 1

 1/1

  Andreo Ugalde havis pure indiĝenan sangon kaj apartenis al la granda popolo de la celtaloj.

  Li devenis de la bieno Lumbojvil en la distrikto de Simojovel. La kompleta nomo de tiu bieno estis Santa María Dolorosa Lumbojvil.

 Lumbojvil estis la pramalnova indiĝena nomo de ekonomia komunumo de indiĝenoj kaj ĝi signifas „kultivita tero“. Post la hispana konkerado oni forprenis tiun komunumon de la indiĝenoj, kaj la ĉefa guberniestro, kiu tie komandis, vendis aŭ donacis la grundon al hispana soldulo, al dungosoldato, kiu transformis la komunumon en finca-on, en bienon. La indiĝenoj, la originaj posedantoj, restis en la vilaĝo, kiu troviĝis meze de la iama komunuma terposedo, ĉar ili povis iri al neniu alia loko. Parte ili restadis tie plu pro sentimentala fideleco al la tero, sur kiu ili naskiĝis, kaj parte pro la rapide disvastiĝanta ekkono, ke atendus ilin tute simila sorto, kien ajn ili irus. Ili tiam ne plu estis sendependaj kamparanoj sur propra terposedo. La bienposedanto, la nova mastro sur la grundo, asignis laŭ sia plaĉo kaj bontrovo al ili agrojn,  sur kiuj ili kultivis fruktojn bezonatajn por vivteni sin kaj siajn familianojn. Tio estis la pago por la laboro, kiun ili devis plenumi por la nova mastro, kies servutuloj ili fariĝis.

 Hispanoj, kiam ili akiris tian komunumon, adoptis la malnovan indiĝenan nomon, ĉar tio estis la ununura maniero ebligi, ke la indiĝena loĝantaro uzinta la nomon dum jarcentoj, povu scii, kie ili estas kaj kien ili apartenas. Sed la hispanoj, por esti certaj pri la protekto de siaj propraj dioj en la ĵus akirita tereno, metis antaŭ la indiĝena nomo bone pian. En tiu ĉi kazo: Santa María Dolorosa.

 Pro heredaĵoj kaj vendoj la bieno en la kuro de la tempo trapasis la manojn de multaj posedantoj. Sed tio, kio neniam ŝanĝiĝis ĉe tiaj aĉetoj kaj vendoj, estis la grundo mem kaj ties originaj loĝantoj. Sur la bieno loĝis ankoraŭ la samaj familioj, kiuj tie jam loĝis antaŭ ol venis la hispanoj. Fidele al la tero, ili atendis trankvile kaj pacience la tagon, kiam ili denove estos la posedantoj.

 La tiama posedanto estis don Arnulfo Partida, meksikano de hispana deveno. Pri sia hispana deveno li tre fieris, kvankam li verŝajne havis en siaj vejnoj pli da meksika kaj indiĝena sangoj ol hispanan.

 1/2

 Okazis malofte, ke familiano de la peonoj povis forlasi bienon. Se patro estis peono, ankaŭ la filo estis peono, kaj la filino estis la edzino de peono. Tio estis preskaŭ leĝo. Kaj se peono forkuris por vivi propran vivon, la bienposedanto pagis kvin pesojn al la prezidanto de la distrikta municipalidad, kaj la prezidanto ordonis al la polico kapti kaj rekonduki la eskapintan peonon en la bienon. Post la trasufero de speciala puno pro forkuro, la peono ankoraŭ devis pagi kvin pesojn per laboro. Sed indiĝeno havas tiajn intimajn rilatojn al sia familio kaj al siaj sangokunuloj kaj amikoj, ke peono nur tre malofte ekpensas forkuri de la bieno, al kiu li apartenas.

 Andreo Ugalde forlasis la bienon sen fuĝo. Ĉu la forlaso de devena bieno, kvankam ĝi estas certa servuteco por la peono, ĉiam estas bonŝanco, ne respondeblas certe. Estas tre ofte aŭ je lia persona malultilo aŭ je lia avantaĝo. Por scii tion antaŭe aŭ eĉ lerte kaj sukcese adaptiĝi al la nova ĉirkaŭo, mankas al peono la inteligenteco, ĉar la bienposedanto timeme evitis evoluigi ĝin. Kaj se tiu evoluigo de la inteligenteco de la peonoj eĉ okazas fare de la ŝtato, la bienulo fariĝas malagrabla, tiukaze li fariĝas tre maloportuna por la ŝtato. Li fariĝas monarkiisto aŭ bolŝeviko aŭ gvidanto de ribeluloj, io ajn, se li nur povas malhelpi per tio la danĝeran zorgadon de la ŝtato pri siaj peonoj.

Rimarko

municipalidad = municipo aŭ municipio (urbo aŭ teritorio havanta relative sendependan registaron)

 1/3

 Filino de don Arnulfo edziniĝis kaj vivis ekde tiam en Tenejapa. Tenejapa estas bela kaj pura urbeto priloĝata je duono de meksikanoj, tiel nomataj ladinos, idoj el pursangaj indiĝena kaj blankula partoj. La indiĝenoj kaj la meksikanoj loĝas en izolaj urbokvartaloj. Sed sur la foirplaco kaj en ĉiuj vendejoj la indiĝenoj miksiĝis kun la meksikanoj, tiel kiel ĉie en la mondo miksiĝas loĝantaro de urbo. La meksikanoj havas sian propran urbestron kaj la indiĝenoj havas sian propran jefe, do tribestron aŭ kacikon, aŭ kiel ajn ili nomas lin.

 Doña Emilia ne povis trovi en sia nova loĝejo la ĝustajn servoknabinojn. Aŭ ŝi ne povis kutimiĝi al la indiĝenaj knabinoj en Tenejapa, aŭ ŝi volis havi familiarajn vizaĝojn ĉirkaŭ si, aŭ ial ajn. Ĉiukaze ŝi sendis indiĝenan servoknabon kun letero al sia patro. Ŝi petis la patron sendi du knabinojn de la hejma ranĉo. Kaj ŝi tuj menciis la nomojn de la dezirataj knabinoj, Ofelia kaj Paŭlina. Ambaŭ knabinoj jam servis hejme en la domo de la patro, kaj doña Emilia havis ilin dum longa tempo ĉirkaŭ si en la kuirejo kaj en la loĝoĉambroj. Por peti la deziratajn personojn senprokraste, ŝi skribis ankaŭ al la patro, ke li sendu lertan knabon, kiun la juna edzo nepre bezonas en sia vendejo.

 Don Arnulfo ne povis rifuzi ion al sia filino, des malpli, ĉar ŝi aludis, ke li fariĝos avo en la preskribita tempo, kion ŝi subite rimarkis en la pasinta semajno. La patro pro tio rapidis sendi la du deziritajn knabinojn, kaj li ankaŭ tuj elektis la knabon, kiu kuniros.

 Tiu knabo estis Andreo. Unu el la knabinoj, Ofelia, estis lia onklino. Ĉar li foriris kun sia onklino, estis pli facile por li foriri de la patra jacalito, de la argila kabaneto, en kiu li naskiĝis.

 Okazis la unuan fojon en lia juna vivo, ke li foriris de la hejmo. La patrino ploris, kiam ŝi knedis la maizan kaĉon por li. Sed lia patro estis stoika kaj ne montris, kion li vere sentas. Tamen la knabo perceptis per sia vira instinkto, kiel profunde la patro lin amas kaj kiom lin dolorigas la traskuiga apartiĝo. Kvankam tiu ne montris eĉ per la plej eta movo en sia vizaĝo, kion signifas por li la apartiĝo de sia filo. En la nigre brunaj okuloj de la patro estis nur iometa flagrado, stranga brilado, kian la knabo antaŭe vidis ĉe la patro neniam. Sed ĝi malkaŝis al la filo tiom profundan amon, kiun li ĝis tiu momento neniam supozis ĉe la patro. Ĉar Criserio estis simpla viro, kiu sciis pri la mondo kaj la vivo ne pli ol instruis lin kaj povis instrui lia milpa, la maizkampo, lia fazeola kampo, liaj ŝafoj, la kampoj kaj brutaroj de lia patrono, li povis esprimi nek per vortoj nek per gestoj siajn sentojn, li ankaŭ tute ne ekpensis esprimi ilin.

 Tiu palpebrumo en la okuloj de lia patro ĉe la adiaŭo de la filo de hejme destinis la tutan pluan vivon de la knabo. Ĝi estis la granda turnopunkto en la formado de lia karaktero kaj la komenco de lia sortokonstruado. Andreo tiam havis dek unu jarojn.

  Rimarko

ladinos = ladinoj (ne en PIV)

ladino = mestizo = ido de blankulo kaj de indiĝeno, en Ĉiapaso uzata specife por kontrasti indiĝenojn kaj neindiĝenojn, do ne nepre nur mestizoj, sed ankaŭ blankuloj

 1/4

 La du knabinojn oni sidigis sur ĉevalojn, kaj iliajn malmultajn vestoĉifonetojn kaj dormokovraĵojn oni pakis en fragmitajn matojn kaj poste sur mulon. Andreo kaj la junulo, kiu estis kunsendita, por ke li akompanu ilin kaj rekonduku la bestojn, iris perpiede.

 La vojaĝo daŭris tri tagojn.

 Havante hejmsopiron, ambaŭ knabinoj kaj la knabo sentis plifaciliĝon, kiam ili revidis la bone konatan vizaĝon de doña Emilia en Tenejapa. Eĉ kvankam ŝi naskiĝis en la domo de la patrono, Doña Emilia naskiĝis ja sur la sama tero kiel ili. Ŝi estis nur jaron pli aĝa ol Ofelia kaj nur tri jarojn pli aĝa ol Paŭlina. Ili kune plenkreskis, ĉar la du indiĝenaj knabinoj tre frue komencis sian servon en la domo. Kaj en tiu domo ili kune mastrumadis en la kuirejo kaj en la loĝoĉambroj, kune ridis, ploris, dancis, surgenuis antaŭ la sanktaj bildoj en la kapelo de la bieno kaj havis siajn komunajn sekretetojn. Doña Emilia parolis la indiĝenan lingvon tiel flue kiel la knabinoj, kaj la knabinoj scipovis sufiĉe de la hispana lingvo por komprenigi sin inter meksikanoj.

 Doña Emilia estis ĉiam tre ŝatata ĉe la peonaj familioj de lia patro, kvankam kompreneble kun la ofta limigo, ke oni ŝatis ŝin tiel, kiel en reĝlando iafoje oni ŝatas la kronprincon pli ol la reĝon. Sed ŝi ĉiam helpis al malsanuloj kaj provis esti justa, kiam ajn tio estis ebla, se laŭ ŝia opinio maljustis iu al iu el la peonoj, la patro aŭ la mayordomo, la intendanto. Kaj tiel, restante en la proksimo de la familiara junulino, la du knabinoj kaj la knabo jam post kelkaj tagoj preskaŭ forgesis, ke ili troviĝas en nova ĉirkaŭo.

 Don Leonardo, la edzo de doña Emilia, estis afabla viro, kiu ŝajne ne povis esti malica al iu ajn. Li ankaŭ ne interesiĝis pri la servistaro de sia edzino. Al la knabinoj ŝajnis, ke li estas pli bona kaj pli bonkora patrono ol don Arnulfo, kiu ofte tre koleriĝis.

1/5

Don Leonardo estis comerciante, komercisto. Li havis en Tenejapa certan tienda de abarrotes, nutraĵvendejon kaj magazenon por ĉiuj specoj de varoj: sukero, kafo, maizo; fazeoloj, sapo, faruno, brando, konservujoj, ŝuoj, lanternoj, hakiloj, konfekciaj vestaĵoj, ĉemizoj, kotonŝtofoj, silkaj rubandoj, fonografoj, medicino, tabako, sanktaj bildoj, inko, biero en boteloj, parfumoj, seloj, kartoĉoj. Estis kvazaŭ Wanamaker Department Store en liliputa formato, kiun oni devis nomi en tiu duone indiĝena kaj duone meksika urbo Tenejapa kun ĉirkaŭ mil loĝantoj granda kaj metropola.

 Don Leonardo tute bone sola kapablis zorgi pri la ampleksa vendejo. En ekstrema kazo, se venis tro multe da homoj, ekzemple, se ino deziris kandelon por tri centavoj kaj indiĝena ino samtempe por du centavoj volis havi ricinan oleon, doña Emilia kelkfoje alsaltis por helpi. Sed, ke du homoj samtempe venis en la vendejon por aĉeti ion, tio okazis nur malofte, kaj se tio efektive iam okazis, tiam en foira tago. La kutima vendeja tago pasis tiel, ke frumatene je la kvina kaj duono kaŭris antaŭ la pordo indiĝeno, kiu en la sama momento, kiam oni malfermis, eniris kaj postulis por quinto, do por kvin centavoj, tabakfoliojn. Du horojn poste venis infano kaj postulis por medio, do por ses centavoj, muelitan kafon. Je la deka kudristino sendis infanon pro maŝinaj kudriloj de la grandeco sep. La vendeja posedanto ordonis informi, ke li ne havas la grandon sep. La infano kuris hejmen, revenis kaj diris, ke ankaŭ grando ok akcepteblas. Don Leonardo ordonis informi, ke li, bedaŭrinde, ankaŭ la grandon ok ne havas, sed nur grandon naŭ. La infano revenis kaj aĉetis por tri centavoj kudrilon de la grando naŭ. En la paso de la tago oni interŝanĝis tiam la kudrilon kvarfoje, ĝis la partioj finfine interkonsentiĝis vespere pri grando kvin kaj la vendo estis finita per tio; sub la kondiĉo, ke la kudristino havas la rajton interŝanĝi la kudrilon en la paso de semajno, se la grandeco tamen ne taŭgus.

 De tempo al tempo kompreneble ankaŭ paro da botoj trovis aĉetanton, aŭ ses metroj da krepŝtofo aŭ dudek kvin piloloj el kinino aŭ eĉ tuta blua robo por dudek tri pesoj. Tio estas, dudek tri pesojn don Leonardo postulis por ĝi, ĉar li importis la robon laŭ aserto el Nova Jorko. Post kvar horoj la robo estis vendita por dek kvar pesoj, kion don Leonardo kaj ankaŭ la aĉetintino priploris, aŭ almenaŭ ŝajnigis priplori. Li, ĉar li devis fordoni la robon sub la aĉetprezo kaj nur pro tio povus fari tion kaj faras, ĉar ŝi estas najbarino kaj iros al geedziĝa festo, kaj ĉar li esperas, ke ŝi ekde nun estos lia fidela klientino ĝis la fino de lia vivo. Dum ŝi ŝajnigis plori, ĉar ŝi intencis aĉeti robon nur por ok pesoj kaj nun devas fordoni sian tutan ŝparitan monon, por ke ŝi povu pagi ĉi tiun skandale multekostan robon. Kiam la vendo estis finita, don Leonardo rakontis al sia juna edzino, ke li gajnis ses pesojn je la robo, kaj la aĉetintino rakontis en la tuta urbo, ke ŝi lerte trompis don Leonardon, ke ŝi avantaĝe akiris la robon, kiu valoras minimume tridek pesojn, por la ridinde malgranda prezo de dek kvar pesoj, kaj ke ŝi aĉetis neniam en sia tuta vivo tian bonan kaj modernan robon por tiom malmulte da mono.

 Tiu tienda sinjoron Leonardon ne riĉigis, kaj apenaŭ bonstatigis. La konkurenco estis tro granda. Ĉiu tria domo en la urbeto estis vendejo. Kompreneble la ceteraj vendejoj ne estis tiel grandaj kaj la varoj ne tiom multaj, kiom tiuj de don Leonardo. La plej multaj vendejoj ne estis pli ol anguletoj, kaj en duono de ĉiuj vendejoj oni povus aĉeti ĉiujn ekzistantajn varojn por la elvenda prezo de dek pesoj, kaj ĉe tio oni eĉ riskus perdi monon.

 Don Leonardo faris aliajn negocojn, kiuj enspezigis pli. De indiĝenaj kamparanoj, loĝantaj en sendependaj komunumoj, li aĉetis grandkvante maizon kaj vendis ĝin poste kun konsiderinda profito en la pli grandaj urboj Jovel, Tukstla, Yalanchen, Balún-Canán. Li aĉetis en la distrikto Simojovel kafon kaj en la distrikto Pichucalco kakaon kaj vendis tiujn varojn al la pli grandaj usonaj aĉetistoj de kafo kaj kakao ĉe la fervojstacio. Li aĉetis en Hucutsin milojn de tabakfaskoj kaj vendis ilin al la komercistoj en la urboj. Li faris tiujn negocojn ne grandskale. Kompreneble ne. Por tio mankis al li sufiĉe da kapitalo, kaj ĉeestis ankaŭ tro multe da aliaj grandkvantaj aĉetistoj, kiuj malfaciligis reciproke la vivon kaj la ekzistadon. Krome la produktado ne estis sufiĉe granda kaj stabila por riĉigi lin. Sed tamen tiuj kromnegocoj estis granda helpo por atingi komfortan staton. Li havis taŭgajn kialojn konsideri sin pli bonstata ol lia bopatro, don Arnulfo.

  Rimarkoj

Balún-Canán = antikva majaa nomo, loko, kie troviĝas nun la urbo Comitán en Ĉiapaso.

Jovel = malnova indiĝena nomo de San Cristóbal

 1/6

 Ĝis nun lia onklino helpis al li en la vendejo. Sed ekde lia geedziĝo la onklino kaj li estis malamikoj. Patrinoj kaj onklinoj estas tiaj, ke ili fariĝas malicaj kaj eĉ mordemaj, se iliaj protektatoj geedziĝas kaj ili ne estas kunakceptataj en la geedzeco ĝoje kaj per vaste etenditaj brakoj. Kaj onklinoj, speciale, se ili estas onklinoj postrestintaj, foje pli sangosoifas ol bopatrinoj. La bopatrino, eĉ la bona, la escepto, estas postrestaĵo el la tempo de la kavernaj homoj. Tion oni tiel ofte forgesas, kaj tial la ŝercoj pri la bopatrino estas plej ofte tiel enuaj.

 Don Leonardo ne emis havi sian junan edzinon ĉiam en la vendejo, kvankam tio estis normala en malgrandaj urboj de Meksiko kaj precipe en etaj vendejoj de la suba meza klaso. Meksikanino ĉe negocoj tre superas viron. Ŝi estas pli laborema ol li, pli lerta kaj pli rapida en la komprenado de situacioj. Kiam la inoj en la lando Meksiko iutage eniros la politikon – okazaĵo, kiu ĉe la elektoj de la jaro 1929 tre proksimis – tiam la meksika respubliko certe havos internan pacon kaj enorme progresos, ĉar meksikaninoj disponas pri io, kio tute mankas al meksikana viro: la kapablo antaŭkalkuli kaj la trankvilo pacience atendi la antaŭkalkulitan.

 Ĉar don Leonardo ne deziris vidi sian edzinon ĉe la laboro en la vendejo, almenaŭ ne necese, li pensis pri knabo, kiun li tiel povus instrui en la vendejo, ke li kapablos anstataŭi lin, kiam li, pro siaj aĉetoj ne povas esti hejme. Doña Emilia priskribis kaj rekomendis la knabon Andreo al li. Andreo venis naŭjara en la patronan domon de don Arnulfo por servi ĉe la manĝotablo. En la ranĉoj kaj haciendas en Meksiko preskaŭ ĉiam knaboj servas ĉe la manĝotablo, tre malofte knabinoj. Estas preskaŭ ĉiam knaboj de unu aŭ de kelkaj peonoj de la hacienda, do ĉiam indiĝenaj knaboj. Kompreneble ofte estas ankaŭ infanoj, kiuj naskiĝis kiel rezulto de amrilatoj de la biena patrono aŭ de liaj plenkreskaj filoj kun unu aŭ pluraj indiĝenaj knabinoj de la bieno.

 La laboro de knabo en la domo de patrono estas konsiderata deviga laboro, kiun oni kreditas al lia patro. Al patro de filo oni asignas eble iom pli grandan agron, aŭ oni minusas unu aŭ du tagojn de lia dusemajna ĉiumonata deviga laboro ĉe la patrono, aŭ li ricevas la rajton tenadi kelkajn kaprinojn aŭ eĉ bovinon sur la paŝtejoj de la patrono, aŭ la knabo nuligas per sia laboro ŝuldon ĉe la patrono faritan de la patro, eble pro tio, ke tiu bezonis ŝtofon por ĉemizo aŭ ĉar li akiris porkidon aŭ hundeton de la mastro.

 Andreo servis ne nur ĉe la tablo, sed li helpis ankaŭ ĉe la lavado de manĝilaro, li helpis ĉe la purigado de ĉambroj, akvumis la florojn en la ĝardeno, purigis rajdistan ekipaĵon de la patrono, helpis ĉe la banado de la rajdoĉevaloj, helpis alporti akvon el la rivero, kaj kiam videble nenio alia farendis, vokis lin la mayordomo, la intendanto, kaj tiukaze li devis helpi ĉe la tordado de ŝnuroj. Kaj tamen, kion ajn li faris, ĝis la eksceso li laboris neniam. Tiel, kiel neniu peono devis laboraĉi ĝismorte, eĉ ne unu el ili, kvankam ili ĉiuj troviĝis en certa formo de servuteco. Sur tiu bieno ĉiukaze ne, ĉar oni faris nenion tro haste, nek ĉi tie nek sur iu alia bieno en la posedo de meksikano aŭ de hispano kun indiĝena sango. Se iu el la domo iam alvokis la knabon Andreo, kaj tiu ne venis, ĉar li interbatiĝis kun aliaj knaboj de la vilaĝo, oni superŝutis lin per insultoj, kaj ĉeokaze ankaŭ vangofrapo trafis lin, sed poste oni tuj forgesis la incidenton.

 Kaj tamen la servo en la domo por Andreo estis granda avantaĝo. Li aŭskultis tie la hispanan lingvon kaj en la tempo post la alveno en Tenejapa-n, li lernis la lingvon tiel rapide, ke li baldaŭ povis paroli ĝin tiel bone, kiel la tieaj meksikanaj knaboj. Kaj ĉar li samtempe parolis ankaŭ sian gepatran lingvon, la celtalan, kiun la indiĝenoj en Tenejapa kaj en ties vasta ĉirkaŭo parolis, malgraŭ tio, ke ĝi iom deflankiĝis de la dialekto de Andreo, la knabo havis grandan valoron por don Leonardo. Ĉar don Leonardo havis, precipe en foiraj tagoj pli da klientoj indiĝenaj ol meksikanaj.

 1/7

 Don Leonardo baldaŭ havis bonan opinion pri la knabo. Andreo volonte lernis kaj li estis inteligenta kaj lerta. Li lernis rapide diferencigi la diversajn varojn kaj ĝuste nomi ilin, li lernis, por kio ili uzeblas kaj kiun kvaliton ili havas, li memortenis iliajn prezojn kaj baldaŭ li lernis ankaŭ, kiun maksimuman prezon li devas proponi por certa varo kaj kiom multe eblas malpliigi ĝin, por ke lia mastro ankoraŭ havu gajnon.

 Don Leonardo sendis la knabon en vesperan lernejon, por ke li lernu legi, skribi kaj kalkuli. Ne pro troigita amo al la knabo kaj eĉ malpli pro zorgo pri la estonteco de la knabo, sed kun certeco pro pure egoistaj motivoj, ĉar tio estis utila por li mem. La knabo nur tre malmulte scipovis kalkuli. Kiam iu kliento donis al li peson kaj la venditaj varoj kostis okdek ses centavojn, li devis unue demandi don Leonardon aŭ doña Emilia-on aŭ devis eĉ antaŭe serĉi ilin, por ke ili diru la sumon, kiom li devos redoni. Tio estis komplika, kaj ofte ĝena, kiam don Leonardo ekzemple sidis ĝuste ĉe la tablo aŭ volis legi gazeton. Kaj krome tio estis molesta, ke la knabo ne povis legi surskribojn sur kestoj kaj pakaĵoj kaj pro tio ofte malfermis malĝustajn kestojn aŭ intermiksis ciferojn de la prezoj kaj tiel riskis vendi varojn tro malkare.

 Don Leonardo konsideris kaj konkludis kalkulinte, ke la knabo havus pli grandan valoron, se li povus legi, skribi kaj kalkuli. Ĉi tie je malgranda skalo okazis nur tio, kio ĉie en la mondo okazas grandskale. La fabrikistoj, la grandkapitalistoj, la grandbienuloj en la fundo de sia naturo malinklinas la klerecon de la proletoj. Ili ĝuste kaŭze sentas, ke la edukitaj proletoj povas endanĝerigi ilian privilegiitan pozicion en la mondo. Sed la ekonomia vivo fariĝis tiom komplika kaj komplikita, ke fabrikiston, kiu havas needukitajn proletojn, bankrotigas tiuj fabrikistoj, kiuj arigas edukitajn kaj tre inteligentajn laboristojn ĉirkaŭ si. Tornisto de fero, kiu ne povas kalkuli, kiujn transmisiajn radojn li devas alĝustigi, se li devas torni unucolan kanelon el dek heliceroj, estas en la nuna tempo sen valoro por fabrikisto. La maŝinoj, kiujn la laboristoj devas manipuli en la nuna tempo, plej ofte estas tiel komplikaj, ke la laboristo, kiu ne povas fulmrapide legi ĉiujn surskribojn sur sennombraj levumiloj, radoj kaj brakoj sur sia maŝino, povas kaŭzi al fabrikisto dum du sekundoj ekzemple damaĝon dekmildolaran. Laboristo, kiu ne kapablas legi kaj kompreni surskribojn kaj labori laŭ la prezentitaj teknikaj desegnaĵoj, ne estas uzebla por nuntempa fabrikisto. La nuntempa kapitalisto, por esti kaj resti kapitalisto, devas subteni, ja eĉ instigi la ŝtaton, ke ĝi donu al la infanoj de la proletaro tian edukitecon, kian antaŭ cent jaroj nur malofte havis la infanoj de fabrikistoj, ĉar li ja iutage bezonos ilin kiel laboristojn. La kapitalisto devas subteni la edukadon de la proletaro kun siaj pagitaj impostoj. Li faras tion kun kolerego en la koro, sed li ne havas alian eblon. En la nuna tempo, kaj eĉ pli en la estonteco, en la unua loko en la mondo ne staros tiu lando, kiu havas la plej kleran regantan klason, sed tiu decidos pri la valoro de la dolaro, kiu edukas interne de siaj landlimoj la plej kleran proletaron.

 Tial estis puraj konsideroj pri utileco kaj propra avantaĝo, kiuj instigis don Leonardon, doni al la knabo limigitan lernejan edukadon. Kaj oni certe jam nun povas diri, ke tiuokaze, se la knabo iam farus individuan uzon de sia klereco laŭ maniero, kiu ne plaĉus kaj ne utilus al don Leonardo, tiu nomus lin sendankema kreitaĵo, knabo, el kiu li faris homon, kaj kiu nun rekompencas la grandan bonecon de sia mastro per senhonta sendankeco. Kaj li aldonus, ke tiukaze, se li, don Leonardo, estus sciinta tion pli frue, li estus lasinta la knabon en ties kota indiana vilaĝo kaj certe sin detenus de tio elspezi monon, por ke la knabo lernu ion.

 1/8

 La nekara mono, elspezita de don Leonardo por la lerneja edukado de la knabo, ne estis konsiderinda,estis sesdek centavoj ĉiumonate. Sed don Leonardo faris laŭtan bruon pri tiuj elspezoj.

 Efektive li havis kaŭzon multe paroli pri tio. Li certe estis la ununura homo en la urbo, kiu sendis indiĝenan servoknabon en la lernejon kaj eĉ pagis tion. Al aliaj meksikanoj loĝantaj en Tenejapa kaj havantaj indiĝenajn servinfanojn, eĉ ne venis en la kapon ebligi al siaj servantoj la akiron de iom da edukiteco. La servinfanoj, ĉu knaboj ĉu knabinoj, laboris de la kvina frumatene ĝis la deka vespere. Ne estis en ĉiu kazo streĉiga laboro, sed ili ĉiam devis esti sur la piedoj, kaj ili devis ĉeesti, kiam ajn oni vokas ilin. La servinfano ne malhaveblis eĉ horon. Almenaŭ imagis tion liaj gemastroj. Kaj sendi lin eĉ en lernejon estus ne nur frenezaĵo, sed ankaŭ peko. Frenezaĵo ĝi estus tial, ĉar povus okazi, ke la indiĝena knabo post iom da tempo pli kapablus kaj pli scius ol la propra filo de la mastro. Ĉar oni kutime tre neglekte zorgis pri la edukado de la gemastraj infanoj. Plej ofte oni rigardis tion sukceso jam tiam, kiam ili iom povis legi kaj skribi. Peko estis pro tio, ĉar la eklezio ne estis tre bonvolema, se temis pri la edukado de la indiĝenoj. La eklezio volis lasi la indiĝenojn en ilia senkulpeco kaj senscieco, ĉar tiel la ĉiela regno estas certa al la senkulpaj infanetoj, dum ĉe edukita indiĝeno oni neniam scias, kien kondukos lin lia eduko. La ekzemplo de la indiĝeno Benito Juarez estis tiam ankoraŭ tre freŝa kaj restas freŝa eĉ nun. Tiu indiĝeno el Oaksaca, vivinta ĝis la dekkvina jaro en paradiza senscieco, ricevis la eblon akiri iom da edukado. Kaj kiam tiu post multaj penoj finfine fariĝis klerigita homo, li konfiskis la eklezian posedon por la meksika popolo kaj tiel radikale stucis la eternajn rajtojn de Dio persone transdonitajn al la eklezio, kiel kuraĝis tion antaŭe ankoraŭ neniu kontraŭ la katolika eklezio. Ne mirakle, ke la eklezio oblikve rigardis la edukadon de la indiĝenoj. La sesdek centavoj, elspezataj de don Leonardo por la lerneja edukado de Andreo, fakte estis multe malpli granda elspezo ol ŝajnis. La kialo: Andreo ne ricevadis salajron.

 Kiu estus tiel freneza pagi salajron al indiĝena knabo?! La indiĝena knabo devas ĝoji pri la honoro, ke oni permesas al li labori. Tio estas sufiĉe da salajro. Kaj la patronon oni danku por tio, ke li okupas lin. Andreo ricevis la manĝon. Ĝi estis abunda. Tion oni devas koncedi. Sed lia manĝo estis malofte io alia ol flanoj el maiza kaĉo, nigraj faboj kaj akraj kapsikoj, aŭ por diri tion pli precize, tortillas, frijoles kaj akra verda pepro. Se la knabo ne tuj ĉemanis, kiam oni vokis lin, aŭ se li misfaris ion dum sia laboro, oni diris ĉiufoje al li, ke li eĉ ne meritas la manĝon, kiun lia mastro ĉiutage perdas pro li.

 Krom la nutraĵoj li ricevis ankaŭ la vestaĵojn de sia patrono. La vestoj konsistis el blanka kotonpantalono, blanka ĉemizforma kotonjako kaj bastĉapelo. Ŝuojn kaj botojn la knabo ne ricevis. Eĉ ne sandalojn. Li iris ĉiam nudapiede kaj neniam dum sia vivo havis ion je la piedoj. La knabo kutimiĝis pri tio kaj ne sciis tion pli bone.

 Kiam estis fiesta, la festo de la sankta patrono de Tenejapa, la knabo ricevis eble kvin centavojn, aŭ se lia mastro estis en donacema humoro, du realojn, do dudek kvin centavojn, por ke li povu aĉeti dulces, bombonojn. Tio estis unufoje en la jaro, ĉar la fiesta okazis nur unufoje en jaro. Sed tio ne estis ĉio. Se la knabo havis sian día del santo, la tagon de sia propra sankta patrono, li ricevis denove dek centavojn kaj eble novan cinturón rojo de lana, ruĝan lanozonon, rubandon, kiu servis por la firmtenado de lia kotonpantalono ĉirkaŭ la koksoj.

 Liton li ne havis. Li ankaŭ ne kutimiĝis pri iu. Li dormis sur petate, sur mato el basto, kiun li sternis en angulo de la kuirejo aŭ en angulo de la portiko. La petaton li kunprenis de hejme. Ĉar la knabo ricevis ankaŭ dum sia servado en la patrona domo de la bienulo neniam salajron, kaj tie eĉ ne unu centavon sur la manon, li tute ne sciis, kio estas salajro. Kaj ĉar li nun ricevis dufoje en la jaro kelkajn centavojn de sia mastro, li opiniis, ke li faris en sia vivo grandan paŝon antaŭen. Jen sistemo, kiu kapitaliston povus paligi pro envio, kaj kies laŭleĝa tutmonda enkondukado estas la volupta revo de ĉiu labordonanto.

 1/9

 La instruisto facile povis eduki la knabon por sesdek centavoj ĉiumonate.

  Li havis salajron da dudek kvin pesoj dum monato.

 La Jefe Politico, la distrikta ĉefo, havis sescent pesojn ĉiumonate, se oni ne konsideras la enspezojn, kiujn li enkasigis el ĉantaĝoj kaj kiel ŝmirmonojn. Tio estis pli ol ties salajro.

 El ĉiuj dungitoj de la ŝtato la instruisto havis la plej malgrandan salajron.

 Prokurorojn kaj policajn direktorojn oni pagas dudekoble pli bone. Oni pagas ilin dudekoble pli bone kaj estimas ilin centoble pli alte, ĉar estas ilia tasko ronĝi la difektojn de la homaro. Tasko, kiu estas necesa por konservi la ŝtaton kaj komprenigi al la homoj, ke la agnosko de la privata propraĵo estas signo de la civilizacieco.

 La instruisto ne povis ĉantaĝi iun, ĉar li havis je tio nek rajton nek la potencon. Kaj neniu penis pagi ŝmirmonon al li, ĉar estis tute egale por la gelernantoj aŭ iliaj gepatroj, ĉu iu en la lernejo sukcese trapasis ekzamenon, ĉu ne.

 Li povis plibonigi siajn enspezojn nur per tio, ke li aranĝis vesperan lernejon por plenkreskintoj kaj infanoj, kiuj dum la tago ne povis veni en la lernejon. La plimulto de la urbetaj infanoj, kaj de la indiĝenoj ĉiuj, devis labori dum la tagoj. Kelkaj sur la kampoj, kaj la aliaj en iu hejmindustrio, kie ili gisis kandelojn, tordis cigaredojn, formis el argilo kuirejajn vazojn, teksis lanajn kovrilojn, prilaboris ledon, bolis bombonojn kaj plektis ĉapelojn.

 La instruisto kalkulis por ĉiu lernanto, ĉu plenkreska ĉu ne, peson ĉiumonate. Multaj familioj ne povis pagi tion, kaj tial la infanoj restis sen lerneja edukado. Don Leonardo estis bona komercisto, li sciis, kiel formarĉandi de la peso, pagenda al la instruisto por Andreo, ankoraŭ kvardek centavojn. Oni decidis, ke Andreo iru ĉiun vesperon en la lernejon, kiu okazis de la sepa ĝis la naŭa aŭ ĝis duono antaŭ la deka. Andreo volonte tien iris, ĉar li ekhavis ĝojon pri la lernado. Sed, se lia patrono bezonis lin en la vendejo, li ne permesis al li iri en la lernejon. La vendejo estis pli grava, kaj la lernado estis nenio alia ol disipo de tempo.

 Don Leonardo ne aĉetis librojn por la knabo. Kiam li efektive iam donis al li malpuran skribokajeron el la vendejo aŭ duone rompitan krajonon aŭ malfreŝan inkon en boteleto, li faris tion kun multaj vortoj kaj tordita mieno. Sufiĉis ja, se la knabo ricevis malnovan pakpaperon, kiu ne plu uzeblis por envolvi ion. Kaj sendite ien, Andreo devis atenti surstrate, ĉu ne eblas levi krajonstumpeton, kiun iu perdis aŭ forĵetis.

 Kvankam tiu maniero de edukado tute ne estis kompleta, Andreo lernis multon.

 La plej grava afero, kiun li lernis, estis tio, ke la edukado gravas. Eĉ la gravecon scipovi legi kaj skribi oni ekkomprenas nur tiukaze, se oni jam scipovas legi kaj skribi.

 PS: Pliajn ĉapitrojn vi povas legi en:

traven-esperanto.blogspot.com

---

La 6an de aŭgusto 2026 la Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED) de UEA okazigis sian 48an Esperantologian Konferencon. Estis tuttaga programero de la 111a Universala Kongreso en Graco (Aŭstrio).

La organizantoj, profesoroj Bengt-Arne Wickström kaj Klaus Schubert, ricevis tiom da prelegproponoj, ke ili vole-nevole devis malakcepti plurajn bonajn. Finfine kvardeko da partoprenantoj aŭskultis kaj diskutis naŭ prelegojn.

La Aŭstria Nacia Biblioteko posedas kaj evoluigas la supozeble plej grandan kolekton de libroj, revuoj kaj materialoj pri planlingvoj. Gastante en la lando de tia trezoro, CED aparte invitis prelegojn pri bibliotekaj kaj arkivaj temoj.

Bernhard Tuider de la Aŭstria Nacia Biblioteko en Vieno prezentis ties ampleksan planlingvan kolekton, al kiu lastatempe aldoniĝis la arkivo de UEA. Gabriela Skonieczna estas la ĉefa zorganto eniganta la Bibliotekon Hodler en la katalogojn kaj sur la bretojn de la Pola Nacia Biblioteko en Varsovio. Ŝi raportis pri defioj kaj ŝancoj de sia detalema kaj temporaba laboro klarigante, ke la uzantoj povos trovi libron aŭ dokumenton nur per la informoj notitaj de la bibliotekisto en la katalogo.

Parolante pri la situacio en Francio, Pascal Dubourg Glatigny montris, kiel la dokumentoj pri la historio kaj la evoluo de Esperanto troviĝas dise en asociaj kaj privataj arkivoj. Li raportis pri projekto centrigi tiujn kolektojn en la Nacia Arkivo de Francio danke al intensa kunlaboro inter universitatanoj, arkivistoj kaj Esperanto-aktivuloj. Rubèn Fernández Asensio detaligis unu tian kazon, kie en la hispana vilaĝo Subirats individua esperantisto starigis ampleksan arkivon de, interalie, leteroj kaj heredigis ĝin al la municipo, kiu fine deziris ne plu ekspozicii ĝin, sed iniciatis katalogadon prepare al neklara estonteco de la kolekto.

Alessandra Madella parolis pri la teatraĵo “1910” pri la vizito de la geedzoj Zamenhof al Usono kaj Kanado. La prelegon subtenis la filmisto Alex Miller, kiu produktis filmon pri la teatraĵo kun aro da aldonaj intervjuoj kaj akompanaj materialoj. Madella diskutis la demandon, kiel arkivi tiajn multkomunikilajn spektaklojn por la longtempa memoro de la Esperanto-komunumo. Stela Besenyei-Merger prezentis Myrtle R. Douglas, nomitan Morojo, pioniran figuron el la usona sciencfikcia mondo de antaŭ jarcento. Morojo aktivis en la kulturo de fanrevuoj kaj fankostumado, sed samtempe ankaŭ por Esperanto.

Ekaterina V. Bebenina prezentis projekton evoluigi indekson de lingva justeco por la landoj de la mondo. Ŝia aliro baziĝas sur la lingvostatistikoj de UN. Tiu bazo kaŭzis tre viglan kaj multfacetan diskuton inter la aŭskultantoj. Philippe Planchon montris novan aliron al la klasifiko de ĉiutipaj konstruitaj lingvoj, inter ili planlingvoj kiel Esperanto, sed ankaŭ fikciaj lingvoj, eksperimentaj lingvoj, religiaj lingvoj kaj aliaj.

Fine de la Konferenco Pascal Dubourg Glatigny alvokis al kontribuoj por la konferenco “Esperanto – 140 jaroj: ĉi tio ne plu estas projekto”, kiun Sébastien Moret kaj la preleganto planas organizi por ekstermovada scienca organizaĵo en junio 2027 en Parizo okaze de la 140 jariĝo de Esperanto.

Kiel dum antaŭaj jaroj, oni ofertis kafon/teon dum la paŭzoj por krei konferencan etoson donante al la aŭskultantoj instigon resti en la salono kaj diskuti kun la prelegantoj kaj aliaj aŭskultantoj, kio bone funkciis.

Bengt-Arne Wickström
Klaus Schubert

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La 48a Esperantologia Konferenco: Konservi kaj progresi appeared first on La Ondo de Esperanto.

Bibliotekoj kaj arkivoj estis centra temo dum la 48-a Esperantologia Konferenco, okazinta dum la UK en Graco. Kvardeko da partoprenantoj aŭskultis naŭ prelegojn, inter kiuj oni proponis kafon kaj teon, por instigi la aŭskultantojn resti en la salono kaj diskuti kun la prelegintoj.

Bengt-Arne Wickström prezentas la preleganton Alessandra Madella. Fotis Klaus Schubert.

La 6an de aŭgusto 2026 la Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED) de UEA okazigis sian 48an Esperantologian Konferencon. Estis tuttaga programero de la 111a Universala Kongreso en Graco (Aŭstrio).

La organizantoj, profesoroj Bengt-Arne Wickström kaj Klaus Schubert, ricevis tiom da prelegproponoj, ke ili vole-nevole devis malakcepti plurajn bonajn. Finfine kvardeko da partoprenantoj aŭskultis kaj diskutis naŭ prelegojn.

La Aŭstria Nacia Biblioteko posedas kaj evoluigas la supozeble plej grandan kolekton de libroj, revuoj kaj materialoj pri planlingvoj. Gastante en la lando de tia trezoro, CED aparte invitis prelegojn pri bibliotekaj kaj arkivaj temoj.

Bernhard Tuider de la Aŭstria Nacia Biblioteko en Vieno prezentis ties ampleksan planlingvan kolekton, al kiu lastatempe aldoniĝis la arkivo de UEA.

Gabriela Skonieczna estas la ĉefa zorganto eniganta la Bibliotekon Hodler en la katalogojn kaj sur la bretojn de la Pola Nacia Biblioteko en Varsovio. Ŝi raportis pri defioj kaj ŝancoj de sia detalema kaj temporaba laboro klarigante, ke la uzantoj povos trovi libron aŭ dokumenton nur per la informoj notitaj de la bibliotekisto en la katalogo.

Parolante pri la situacio en Francio, Pascal Dubourg Glatigny montris, kiel la dokumentoj pri la historio kaj la evoluo de Esperanto troviĝas dise en asociaj kaj privataj arkivoj. Li raportis pri projekto centri tiujn kolektojn en la Nacia Arkivo de Francio danke al intensa kunlaboro inter universitatanoj, arkivistoj kaj Esperanto-aktivuloj.

Rubèn Fernández Asensio detalis unu tian kazon, kie en la hispana vilaĝo Subirats individua esperantisto starigis ampleksan arkivon de, interalie, leteroj, kaj heredigis ĝin al la municipo, kiu fine deziris ne plu ekspozicii ĝin, sed iniciatis katalogadon prepare al neklara estonteco de la kolekto.

Alessandra Madella parolis pri la teatraĵo “1910”, pri la vizito de la geedzoj Zamenhof al Usono kaj Kanado. La prelegon subtenis la filmisto Alex Miller, kiu produktis filmon pri la teatraĵo kun aro da aldonaj intervjuoj kaj akompanaj materialoj. Madella pritraktis la demandon, kiel arkivi tiajn multkomunikilajn spektaklojn por la longtempa memoro de la Esperanto-komunumo.

Stela Besenyei-Merger prezentis Myrtle R. Douglas, nomitan Morojo, pioniran figuron el la usona sciencfikcia mondo de antaŭ jarcento. Morojo aktivis en la kulturo de fanrevuoj kaj fankostumado, sed samtempe ankaŭ por Esperanto.

Ekaterina V. Bebenina prezentis projekton evoluigi indekson de lingva justeco por la landoj de la mondo. Ŝia aliro baziĝas sur la lingvostatistikoj de UN. Tiu bazo kaŭzis tre viglan kaj multfacetan diskuton inter la aŭskultantoj. Philippe Planchon montris novan aliron al la klasifiko de ĉiutipaj konstruitaj lingvoj, inter ili planlingvoj kiel Esperanto, sed ankaŭ fikciaj lingvoj, eksperimentaj lingvoj, religiaj lingvoj kaj aliaj.

Fine de la evento Pascal Dubourg Glatigny alvokis al kontribuoj por la konferenco “Esperanto – 140 jaroj: ĉi tio ne plu estas projekto”, kiun Sébastien Moret kaj la preleganto planas organizi por ekstermovada scienca organizaĵo en junio 2027 en Parizo, okaze de la 140jariĝo de Esperanto.

Kiel dum antaŭaj jaroj, oni proponis kafon kaj teon dum la paŭzoj por krei konferencan etoson donante al la aŭskultantoj instigon resti en la salono kaj diskuti kun la prelegantoj kaj aliaj aŭskultantoj, kio bone funkciis.

Bengt-Arne Wickström, Klaus Schubert

Dum jaroj la franca maniero eduki infanojn havis preskaŭ mitan reputacion. La infano manĝas je difinita horo, gustumas legomojn kaj fromaĝon, enlitiĝas sen longa intertraktado kaj ne regas la tutan familian vivon. Gepatroj starigas klarajn limojn, sed ene de tiuj limoj la infano ĝuas sufiĉe da libereco.

H-G Kaiser
SOLECO

Hieraŭ vespere kunsidis en Ĉaŭdefono la Komitato de Esplora Instituto de Esperantologio kune kun la docentaro, por pritrakti grandlinie la akademian jaron 2027/28 kaj aliajn projektojn; tiucele estis invitita ankaŭ c-ano Giacomo Comincini, kiu intervenis telematike el Japanio.

De unu sola kurso en 2025/26 kaj du en 2026/27 EIE transiros al tri venontjare: pri la esperanta literaturo en Lesjoforso (inaŭgura semajno: 27 junio-2 julio, d-ro Silfer), pri la esperanta lingvistiko en Ĉaŭdefono (meze de aŭgusto, prof. d-ro Ilona Koutny) kaj pri metodiko de la esperanta instruado, ankaŭ ĉe KCE, tuj antaŭ aŭ post la lingvistika kurso. La minimume postulata nombro da aliĝoj estas kvin personoj, kun lingva nivelo B2 minimume.

La kunsido aŭskultis la kernon de projekto de interlingvistika kunlaboro, proponita de mag. Comincini kaj submetenda al la EIE-Komitato kaj legitimis c-anon Giorgio Silfer prezenti al la svedaj aŭtoritatoj tre artikitan projekton pri Historia Muzeo de la esperanta popolo, kun sidejo en la Skandinava Esperanto-Domo.

Dum la IJK en Katalunio la kongresanoj lernis Tokiponon, spektis suneklipson kaj maldormis en varmegaj ĉambroj. La komitato de TEJO alvokis UEA akcepti Katalunan Esperanto-Asocion kiel duan landan asocion en Hispanio. La sekva IJK okazos en Germanio.

Komuna foto en la korto de la kongresejo. Foto el la komuna fotoalbumo de la IJK.

La 82-a Internacia Junulara Kongreso (IJK) de TEJO ĵus okazis en Katalunio, de la 9-a ĝis la 16-a de aŭgusto 2026. Kvankam finaj statistikoj ankoraŭ ne publikiĝis, ĝi certe estis inter la plej grandaj IJK-oj dum la lastaj jaroj – oni celis plenigi 300 litojn por laŭkontrakte eviti monpunon, kaj ŝajne atingis tion.

Do depende de la ekzakta fina sumo, povus esti la plej granda IJK aŭ ekde 2018 (273 partoprenantoj), aŭ 2015 (291 partoprenantoj), 2011 (311 partoprenantoj) aŭ 2009 (343 partoprenantoj). Tion helpis certe la suneklipso, kies ”zono de tuteco” troviĝis nur kelkdek kilometrojn sude de la kongresejo, kaj estis la fokuso por tuttaga ekskurso por la plejparto de la kongresanoj.

La kongreso troviĝis en perfekta loko: malnova monaĥejo en la montaro, en kampara izolo sen aliaj konstruaĵoj, kaj ejo ekskluzive por esperantistoj. Tamen, ene de duonhoro oni povus esti en Barcelono, kaj ene de 45 minutoj ĉe la flughaveno. La sola problemo estis la varmego – kvankam troviĝis naĝejo (foje ŝajne la plej populara programero), tio ne helpis nokte, kiam ĉambroj sen klimatiziloj aŭ ventumiloj malhelpis la dormadon.

Organizis la kongreson Kataluna Esperanto Junularo. Dum la lastaj jaroj ĝi iĝis unu el la plej aktivaj landaj sekcioj de TEJO, kun sia propra aranĝo (la februara ”RenKEJtiĝo”) kun internacia partoprentaro.

Malgraŭ la relativa malgrandeco de Katalunio, la kvanto de junaj katalunaj aktivuloj rimarkendas, kun 34 KEJ-anoj inter la partoprenantoj, kaj ŝajne pli ol dek kiuj aktive kontribuis al la organizado de la kongreso. Kaj krom la multnombreco, oni tuj rimarkis la amikecon, bonan etoson kaj organizemon inter ili.

La organizado de la kongreso ĝenerale estis elstara. La programtabulo troviĝis en aparta retejo, kiu funkciis signife pli bone ol la kutima ligilo al tabulo. La kongresa temo (”Naturo el la homaj okuloj”) estis pli videbla ol dum pasintaj IJKoj.

Ankaŭ la kataluneco forte videblis, kun ĉiutaga okazigo de ”Kataluna kultura horo” kun tradiciaj katalunaĵoj kiel homturoj. Kaj eĉ post la kongreso, kiam organizantoj kutime laciĝas, ili ankoraŭ gvidis postkongresajn ekskursojn. Nun ili kunmetas memorfilmeton, kaj reklamas pri siaj estontaj eventoj.

Okazis vigla vespera kaj nokta programo. Oni ĝuis la koncertojn de Kaj Tiel Plu, Kimo, Gijom’, kaj La Perdita Generacio. Aldoniĝis koncerto de la juna kataluna grupo Indubio, kiun oni taksis inter la plej bonaj koncertoj de iu Esperanto-aranĝo dum la lastaj jaroj. Malgraŭ sia neesperantisteco (krom la drumisto) ili kantis ”Junaj Idealistoj”, kun grandega aplaŭdo el la publiko.

Plena eklipso dum la kongreso. Foto de Irene Albert el la komuna fotoalbumo de la IJK.

Aplaŭdindas ankaŭ la 3-hora elektronika diskejo de Gabriele Esposito Guido, kiu estis signifa plibonigo kompare al la kutima rego de ”Spotify-ludlisto + laŭtigilo”. La sola ebla plendobjekto estis la malfermhoroj de la drinkejo, kiu foje malfermiĝis nur post la vespera programo, anstataŭ dume aŭ antaŭe.

La politika sinteno de la kataluna junularo prikomentendas. Kvankam ili ne eksplicite esprimas subtenon por la kataluna sendependiĝo (eĉ se la ĝenerala simpatio pri tio evidentas), ili ne hezitis ĝenerale politikumi.

Dum la malfermo de la kongreso ili malferme deklaris sin kontraŭ la ”genocido en la Mez-Oriento” kaj oni vendis T-ĉemizojn kiuj alvokas ”agu energie kontraŭ internacia cioniismo” kaj ”mi subtenas senŝtatajn naciojn”.

Tamen dum oni eble atendus viglan debaton pri tio en kelkaj esperantistaj rondoj, ĉe la IJK ne venis ajna aparta negativa reago al tio el la partoprenantoj.

Alia kuriozaĵo de la kongreso estis la samtempa okazigo de la Tokipona Eŭropa Renkontiĝo, kun pli ol 20 partoprenantoj. Kvankam ili ĝenerale havis la propran programon, ili kundividis la vesperan kaj noktan programon de la IJK, kaj estis kelkaj pontoj inter la du grupoj.

Ekzemple, ili faris kanton en Tokipono dum la Internacia Vespero. Kaj estis manpleno da homoj kiuj parolis ambaŭ lingvojn, kio ebligis la okazigon de populara Tokipona kurso por esperantistoj. Oni esprimis intereson denove aranĝi ĝin kadre de la venontjara IJK en Germanio.

Denove okazis la iniciato #KuruPorKongo (gvidata de Frédéric Düe el Germanio), kie partoprenantoj sponsoras kurantojn, kun specifa sumo dependa de la distanco kiun ili sukcesis kuri ĉirkaŭ la kongresejo ene de duonhoro.

Per tio oni finfine kolektis pli ol mil eŭrojn (duoblige al la pli ol du mil eŭroj el subteno de la Esperanto-teamo de la Roskilde Festivalo) por subteni projektojn gvidatajn de lokaj esperantistoj en milittrafita orienta D.R. Kongo.

Dum la kongreso oni anoncis ke la venontjara IJK okazos en Germanio, en la vilaĝo Petzow, tre proksime al Berlino. Granda parto de ties organiza teamo ĉeestis la IJKn (rimarkeble pro siaj flavaj ĉapeloj kun la logotipo) kaj oni publikigis la retejon kaj aliĝilon dum la IJK mem.

Krome okazis 7-hora komitatkunsido de TEJO, dum du sesioj, kies ĉefa rezulto estis la publikigo de mocio subtenanta la deziron de Kataluna Esperanto-Asocio esti akceptita kiel landa asocio de UEA.

Tyron Surmon

La 20an de aŭgusto 2026 estis enretigita por publika legado la demonstra versio (demoversio) de la junia (somera, laŭ la nordhemisfera vidpunkto) eldono de “La Ondo de Esperanto”, dediĉita al interlingvistiko kaj esperantologio. La 48-paĝa demoversio (pdf) enhavas plurajn tekstojn kaj tekstokomencojn el la 138-paĝa 328a numero de “La Ondo de Esperanto”, publikigita antaŭ preskaŭ du monatoj.

La demoversio de la printempa “Ondo” estas libere elŝutebla ĉe https://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-328demo.pdf.

La demoversioj de pli fruaj “Ondoj” estas elŝuteblaj en nia arkiva retejo. Tie estas elŝuteblaj ankaŭ kelkaj plenaj eldonoj (“pdf” kaj “epub”).

“La Ondo de Esperanto” aperas dumaniere:
unue, kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo;
due, kiel ampleksa trimonata elektronika almanako (bitgazeto), en kiu estas publikigataj la plej gravaj tekstoj el la retejo kaj ankaŭ artikoloj, eseoj kaj beletraĵoj, verkitaj speciale por la almanako.

“La Ondo de Esperanto” estas eldonata en Kaliningrado (Ruslando), ĝin eldonas Halina Gorecka kaj redaktas Aleksander Korĵenkov.

“La Ondo de Esperanto” estas (re)abonebla por 2026.
La baza abontarifo (15 eŭroj) restas senŝanĝa dum pluraj jaroj ekde la lanĉo de la bitversio en 2007.

Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

Pri la pagmanieroj legu ĉi tie: https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.
Atentu, ke nun denove eblas pagi la abonon per la internacia pagosistemo PayPal.

Vidu la liston de la donacintoj por la 2025a jaro.

La demonstra versio de la marta “Ondo” estas libere elŝutebla ĉe https://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-328demo.pdf.

La sekva, septembra/aŭtuna “Ondo” aperos fine de septembro aŭ komence de oktobro 2026. Ĝi estos dediĉita al la Kongresa Sezono en Esperantujo.

Ne forgesu (re)aboni!

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/08/ondo-164/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La demonstra versio de la somera Ondo (2026, №328) appeared first on La Ondo de Esperanto.

En mia sonartikolo "Esperanto plukreskas de malsupre", antaŭ unu semajno mi menciis ke la esperantistoj de Ĉeĥio, Slovakio kaj Hungario volas atingi por siaj landoj, ke la Esperanto-kulturo ricevu la statuson de nacia nemateria kultura heredaĵo de UNESKO.

Por ŝtopi la financan truon kaŭzitan de la perdita subvencio el Eŭropa Unio (deficito de dudek mil eŭroj paralizus la aktivecon en 2027), la Junulara lanĉis donackampanjon tra la esperantistaro, kies celo estas dudek kvin mil eŭroj; la kampanjo estas la unua interesa testo pri la efektiva ekzisto de esperantistoj/esperantanoj en la virtuala mondo, nome Duolingvo, Lernu.net, sociaj retoj, Facebook ktp.

La kampanjo ne evoluas pozitive, kaj ankaŭ ĉi tie raŭmistoj pravas: tre facile estas klaki “mi ŝatas”, sed tre malfacile donaci eĉ groŝon. Se oni ne atingus la necesan celon, estus pruvite ke la mondo de la ekranuloj-senpaguloj (socie) aŭ statuetoj sen statutoj (organize) neniam konsistigos realan alternativon por Esperantio ĝenerale kaj por la savo de TEJO specife. 

La virtuala mondo disvastigas la vorton ESPERANTO sed ne donas monon, eĉ ne en formo de kriptovaluto. La “likva movado” ne helpas por la financado de Esperantio: la esperoj en la “likva movado” akcelas nur likvidon…

(Legu pli en “Heroldo de Esperanto” n-ro 2380)

Prof. d-ino Ilona Koutny komencis hieraŭ la inaŭguran semajnon de la unua kurso pri esperanta lingvistiko organizita de Esplora Instituto de Esperantologio, transnacia feria altlernejo registrita en Svedio, sed ĉi-jare disvolvanta sian didaktikan aktivecon ĉe Kultura Centro Esperantista en Svislando.

Post la unua tago dediĉita al fonetiko, la dua okupis sep gestudentojn (plejparte edukitajn en la itala lingvo) per morfologio. La docentino interalie frontis la nodon de la kategorieco de la radikoj, laŭ la teorio de Kálmán Kalocsay, oficialigita de la Akademio de Esperanto sed kontestita de István Szerdahelyi ekde 1974, per artikoloj en “Literatura Foiro” kaj poste la broŝuro “Vorto kaj vortelemento en esperanto”, eldonita de KCE. La teorio havas ankoraŭ nuntempajn subtenantojn (ekzemple Klaus Schubert) kaj drastajn kontraŭulojn (ekzemple Giorgio Silfer); ĝi estas unu el la tri sciencaj motivoj de la ne akademianiĝo de ĉi-lasta. 

La kurso daŭros en fizika alesto dum tuta semajno kaj telematike dum tuta semestro. Morgaŭ kunvenos la Komitato de EIE kune kun la docentaro, por decidi interalie pri la programo de la akademia jaro 2027/28 kaj pri grava projekto ene de Skandinava Esperanto-Domo.

La Premio Onisaburo Deguchi aŭ simple Premio Deguĉi estas monpremio administrata de UEA, kiu celas regule distingi la plej meritajn projektojn kaj agantojn (individuojn aŭ organizaĵojn), kiuj aktivas sur la kampo de utiligo de Esperanto kiel potenca rimedo por monda paco kaj homara feliĉo, konforme al la idearo de L. L. Zamenhof, la instruoj de Deguĉi Onisaburo kaj la Statuto de UEA, kiu listigas inter siaj celoj (art. 3ĉ) “kreskigi inter siaj membroj fortikan senton de solidareco kaj disvolvi ĉe ili la komprenon kaj estimon por aliaj popoloj”.

La Premio Onisaburo Deguchi estis fondita en 1987 okaze de la Centjara Jubileo de Esperanto kaj tiel titolita honore al la japano Deguĉi Onisaburo, kunfondinto de la Oomoto-movado, kiu en 1923 enkondukis en sian agadon Esperanton kiel internacian komunikilon por la disvastigo de la ideoj pri universala homamo kaj monda paco. Spegule al la ideoj de Zamenhof kaj Deguĉi la premio celas honori tiujn, kiuj pleje kontribuas al la realigo de la bazaj celoj de UEA. Ĝi konsistas el diplomo kaj monsumo. Pri la aljuĝo respondecas sola la Estraro de UEA laŭ specifa regularo.

La premio Deguĉi por 2026 estas aljuĝita al Kuba Esperanto-Asocio (KEA).

Kuba Esperanto-Asocio estis refondita la 16an de junio 1979 kaj en 2026 festis sian 47an datrevenon. Dum preskaŭ duonjarcento ĝi evoluigis viglan agadon por instruado kaj disvastigo de Esperanto kaj internacia kunlaboro, konservante fortajn kontaktojn kun la tutmonda Esperanto-komunumo. Unu el ĝiaj plej gravaj atingoj estas la Esperanto-Centro Havano, sidejo de KEA kaj vera hejmo de la kuba Esperanto-movado. La Centro gastigas bibliotekon, libroservon kaj diversajn spacojn por kursoj, kunvenoj kaj kulturaj aranĝoj. Ĝi estas loko, kie kubaj esperantistoj renkontiĝas, lernas, aktivas kaj akceptas eksterlandajn vizitantojn, de kio ekestas aparte grava internacia dimensio: la Centro organizas lingvoinstruadon ankaŭ por eksterlandanoj, interalie pri la hispana lingvo kaj Esperanto. Tio kreas rektajn kontaktojn inter kubanoj kaj homoj el aliaj landoj tiel, ke lingvolernado fariĝas ankaŭ rimedo por konatiĝo kun la loka kulturo kaj Esperanto, subtene al interhoma renkontiĝo kaj internacia amikeco.

KEA ankaŭ havas longan sperton pri organizado de internaciaj Esperanto-eventoj. Inter aliaj gravaj aranĝoj Kubo plej laste gastigis la 95an Universalan Kongreson de Esperanto kaj la 66an Internacian Junularan Kongreson en 2010 kaj la 9an Tut-Amerikan Kongreson de Esperanto en 2018.

Aparta trajto de la nuna agado de KEA estas ĝia klopodo konservi vivantan komunumon ankaŭ en la malfacilaj cirkonstancoj, kiujn nun travivas Kubo. Krom pludungo de 2 akceptistoj, 2 kuiristoj kaj diversaj instruistoj per siaj propraj rimedoj kaj klopodoj, nuntempe dum siaj sabataj aranĝoj la Asocio komencis proponi al partoprenantoj manĝaĵojn kaj bonkvalitajn pladojn por manĝi surloke aŭ kunporti hejmen. Tiu simpla ideo bone esprimas la spiriton, kiun la Premio Deguĉi celas rekoni: Esperanto kiel lingvo, sed samtempe kiel komunumo kapabla transformi solidarecon en konkretan homan agadon. La saman filozofion montras la nuna kunlaboro inter KEA kaj UEA por plifortigi la energian sekurecon de la Esperanto-Centro Havano: en junio UEA lanĉis la kampanjon “Verda Energio – per Esperanto, por Kubo”, pere de Fondaĵo Klimato, por kolekti rimedojn por sunenergia sistemo por la Centro. La projekto celas helpi ĝin plu funkcii malgraŭ la oftaj kaj longaj elektropaneoj en la lando. Donacoj daŭre bonvenas: https://uea.org/alighoj/donacoj/co2.

Per la Premio Deguĉi 2026 UEA rekonas ne unu solan projekton aŭ individuon, sed multjaran kolektivan agadon por Esperanto. La sperto de KEA montras, ke Esperanto povas esti samtempe ilo por edukado, kultura interŝanĝo, internacia amikeco kaj praktika solidareco. Ĝi montras ankaŭ la kapablon de loka Esperanto-komunumo resti aktiva, gastama kaj internacie malfermita eĉ en tre malfacilaj cirkonstancoj. Tio rekte kongruas kun la celoj de UEA.

Pro tiu konstanta laboro por transformi la idealojn de Esperanto en vivantan komunumon kaj konkretan agadon la Estraro de UEA decidis aljuĝi la Premion Deguĉi 2026 al KEA, kiun UEA varme gratulas – ĉiujn ĝiajn membrojn kaj aktivulojn – kaj dankas pro la persista laboro favore al Esperanto, internacia amikeco kaj homa solidareco.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1322.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Premio Deguĉi 2026 al Kuba Esperanto-Asocio appeared first on La Ondo de Esperanto.

La libron »TRAGEDIO EN LA UNIVERSO« verkis 1961 la grupo de junaj astronomoj-esperantistoj ĉe la »verdstela« Observatorio en Zagreb.

Estis preskaŭ tagmezo, kiam ni(Helene, Jeans Claude kaj mi) triope atingis la domon de Patricia kaj Dominique en Nantes. Ili preparis belan tagmanĝon, kaj prenante ĝin, ni intersalutis unu kun la aliaj. Ili kvar francoj aspektis delonge sinceraj geamikoj. Ĉe la tablo du lingvoj funkciis jen la franca, jen en Esperanto. Ankaŭ tio estis interesa por mi. Patricia diris, ke ŝi unuafoje akceptas gaston devena el Koreio, kaj ke ŝi iom timis, kiel komunikiĝi kun mi. Nun ŝi estas kontenta paroli en la franca. Kial mi havis ideon trapasi la urbon Nantes sur la vojo el Bretagne al Lyon ? Eĉ iomete gustumi la belan urbon, jes ! Tamen, pli ĉefa kialo estas viziti "Musee D'arts de Nantes" ! Tuj post tagmanĝo, Patricia urĝigis min al la centro de la urbo. Nantes estis turisma urbo, do, per tramo kaj piede ni povis facile iri ien ajn. Plie, en la centro, sur stratoj oni aperigis verdajn liniojn, kiujn turistoj sekvu por trovi vizitindajn lokojn. Por mi, Patricia estis verda linio. Meze de Majo, la vetero en Nantes estis preskaŭ freŝa aŭtuno same kiel en Bretagne. Mi ŝatis marŝadi tra la urbo, ŝi gvidis min ne nur alla muzeo, sed ankaŭ tra diversaj vojetoj, kiuj parfumas je spcialaj etosoj. Finfine, al la simbolo de Nantes, la gigantan elefanton en " Machines de L'ile" mi renkontis ! Nur tri tagoj pasis en Nantes, kaj dumtempe miaj du piedoj kvazaŭ kuris ĉe Patricia de lokoj al lokoj. Se iam iu demandus al mi, kio estis plej interesa en Nantes, mi ne hezitus respondi, ke mi estis agrable akceptita hejme de nekonataj personoj, kaj havis okazon amikiĝi kun la sincera franca paro. Interese ! La lastan tagon, estis Dominique, kiu gvidis min al la trajnstacidomo Nantes. Ni unue vizitis subĉielan bazaron. Kiel kutime, mi ja emis viziti kaj bazaron kaj tombejon en la fremda urbo. Mi rakontis al li, kial mi ŝatas viziti la du dum vojaĝo. Ĉar en la unua oni povus senti viglecon de la vivo, kaj en la dua oni povus mediti pri la fino de la vivo. Bonŝance, la tombejo situis ĝuste kontraŭ la trajnstacidomo, Dominique kaj mi, nia babilado estis sufiĉe filozofa, ekz. kian finon de la vivo ni preferus. Tiel adiaŭis Nantes kaj mia trajno kuris al Lyon. En la trajno TGV, mi unue sendis etan mesaĝon al Dada por anonci, ke mia trajno enorde ekveturas al Lyon Part Dieu, kie ŝi atendos min. Kiel mi pasigu tri horojn kaj duono en la trajno? Mi do prenis aĉetitajn kartojn kaj skribis leteron al miaj familianoj kaj amikoj en Koreio, kompreneble, manĝante sandviĉon aĉetitan en la bazaro en Nantes. Jen ŝi ! Ankoraŭ tre similis la vizaĝo kiel tiu de ŝia frato ! Tio ridigis nin ambaŭ brakumantajn. Ni tuj veturis al la domo de Bernard situita en la urbo Reyrieux. Kutime, ies domo montras, kia estas ĝia posedanto (aŭ loĝanto). Lia domo aspektis bele aranĝita. Plie, lia ĝentila sinteno agrabligis la vojaĝanton, male, de tempo al tempo mi amuzis ilin, do li fojefoje komentis pri mi "elle est drole!" Sekvan tagon, per la gvidado de Bernard, ni triope vizitis "Musee Paul Dini" kaj "Eglise Notre Dame des Marais", kaj revenante ni trinkis freŝan bieron en ĉarma teraso de loka trinkejo. Ĉe Dada kaj Bernard, verŝajne, mi vidis, kia estas prepuska amo. Kaj mi pensis, ke amo ververe briligas nian animon. Rigardi tion estis ankaŭ feliĉiga momento. Morgaŭan tagon, al Le Creusot !!

Aprobante la rezolucion favoran al la akcepto de Kataluna Esperanto-Asocio, kaj specife kun tia argumentado, la Komitato de TEJO forte embarasas UEAn, kaj fakte kreas la bazon por politika konflikto en triangulo Roterdamo-Barcelono-Madrido.

Laŭ sia kutima taktiko, la Estraro de la Universala preferos ignori kaj silenti. La konflikto krevos se, pelate de la katalunistoj, TEJO postulus respondon, kiu povas esti nur negativa, pro la UEA-statuto, la UN-strukturo referenca al ekzistantaj ŝtatoj kaj la rezisto de Hispana Esperanto-Federacio. Kio tuj poste?

Laŭ c-ano Giorgio Silfer, ignoro kaj silento estus eraro, same kiel estus eraro adaptiĝi al la taktiko de KEJ/KEA, nome konflikti kun TEJO anstataŭ rekte la katalunistoj: “Se mi estus la prezidanto de UEA, mi respondus: Ni traktus la temon nur se alvenus aliĝpeto rekte de KEA”. Per tia respondo la bombo estus senprajmigita, inter la du roterdamaj asocioj.

(Legu pli en “Heroldo de Esperanto” n-ro 2380)

Universala Esperanto-Asocio (UEA) kun granda bedaŭro informas pri la forpaso de Martin Stuppnig, Honora Membro de UEA, la 16an de aŭgusto 2026, 100-jaraĝa. Li naskiĝis la 24an de oktobro 1925 kaj forpasis pace post longa kaj plena vivo.

Nur kelkajn semajnojn antaŭ lia forpaso, okaze de la 111a Universala Kongreso de Esperanto en Graz, Aŭstrio, la Komitato de UEA elektis lin Honora Membro (HM) de la Asocio, agnoske al lia multjardeka fideleco al UEA kaj lia longdaŭra agado por Esperanto. Dum pli ol duona jarcento li estis seninterrompe membro de UEA. Kaj dum sia longa esperantista vivo li aktivis ankaŭ fake kaj loke: en la fervojista movado kaj en Aŭstrio, aparte en la regiono Alp-Adrio.

Biografieton de Stuppnig oni povas legi ĉe la retejo de UEA pro lia honoriĝo. Stuppnig apartenis al generacio, kies persona historio rekte tuŝis la grandajn eventojn de la 20a jarcento. Lia vivanta memoro pri la Dua Mondmilito (“Home en senhomeco: Militaj impresoj”) estis registrita kaj nacilingve kaj en Esperanto, tiel konservante personan ateston por postaj generacioj.

Aldone, aparte grava estis ankaŭ lia kontribuo al translima Esperanto-kunlaboro: ekde la 1970aj jaroj li estis unu el la kuniniciatintoj de la kunlaboro inter esperantistoj de Aŭstrio, Italio kaj tiama Jugoslavio kadre de la Trilandaj Esperanto-Konferencoj. Dum multaj jaroj li servis kiel aŭstra kunordiganto de tiuj renkontiĝoj. Li estis inter la ĉefaj organizantoj de la jubilea 20a Trilanda Esperanto-Konferenco, okazinta en Arnoldstein de la 8a ĝis la 10a de septembro 1989. Dum tiu renkontiĝo estis esprimita la intenco plivastigi la trilandan kunlaboron al la regionoj de la laborkomunumo Alp-Adrio. Sekve la Trilanda Esperanto-Konferenco transformiĝis en la Alp-Adrian Esperanto-Konferencon. Stuppnig tiel fariĝis grava ligilo inter tiuj du etapoj de regiona Esperanto-kunlaboro kaj plu kontribuis al la agado de la Esperanto-Rondo Alp-Adrio.

Ankoraŭ dum la 111a UK en Graz lia nomo kaj voĉo ĉeestis inter la kongresanoj. Kvankam li ne povis mem veni malgraŭ antaŭplano por tio, dum prelego de Petr Chrdle pri li, la ĉeestantoj povis telefone aŭdi lian viglan kaj agrablan voĉon – momento, kiu nun ricevas specialan signifon.

Adiaŭa ceremonio okazos vendredon, la 21an de aŭgusto 2026, je la 11a horo en la tombejo Parkfriedhof en Arnoldstein. Laŭ lia eksplicita deziro, anstataŭ floroj kaj funebraj kronoj oni povas fari donacojn al la flegejo AVS Pflegeheim St. Stefan/Gailtal (AT11 2070 6044 0003 6689 – pagreferenco: Martin Stuppnig).

UEA esprimas profundan kondolencon al la familio, amikoj kaj ĉiuj, kiuj kunlaboris kaj amikiĝis kun Martin dum lia longa vivo. Konsola estas la fakto, ke li povis ankoraŭ dumvive ekscii pri la honorigo en UEA: Chrdle, ankaŭ HM de UEA, tuj post la anonco de lia HM-iĝo telefonis al li por sciigi pri la elekto. La novaĵo surprizis kaj tre ĝojigis lin. Aldone, membroj de Internacia Fervojista Esperanto-Federacio ankaŭ vizitis lin persone por gratuli pro la honorigo.

Kun lia forpaso la Esperanto-komunumo perdas centjaran atestanton de historio kaj fidelan aktivulon, kiu dum jardekoj laboris por tio, kio estas en la kerno de Esperanto: kunligi homojn trans landlimoj. Ni konu lian historion, de ĝi inspiriĝu kaj restu dankemaj je lia memoro.

Foto: Alfred Heiligenbrunner, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1321.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Forpasis Martin Stuppnig, 100-jaraĝa Honora Membro de UEA appeared first on La Ondo de Esperanto.

La vojo al Bretonio estis tiom longa multe pli ol mi antaŭvidis. De mia kampara domo ĝis la urbo Gaingamp, kie mia amiko atendis min, necesis pli ol unu tago, jen aŭte, jen buse, jen aviadile, jen trajne, kompreneble intertempe ĉiam piede. Estis ja longa vojo al longtempaj amikoj, eble, al tiama tempo, kiam miaj flugiloj ekis plene malfermiĝi. Ŝajne, Dio memoris, kiel komenciĝis mia rilato kun Bretonio en la jaro 2013, kiam mi ĉeestis en Pluezeka Internacia Renkontiĝo kiel ĉi-jare invitita esperantisto. Ĉar malgraŭ mia longa vojaĝo, Jean Claude ĝoje proponis al mi minuton saluti E-kursanojn en Lannion survoje al sia domo. Kial ne! Jes ja, ĉi-foje, eksterordinare, mia vojaĝo fiksis neniun projekton ; nek expozicion, nek laboron, nek celon, krom diversajn urbojn, kie loĝas karaj kaj sinceraj amikoj. Ĝi tiel daŭru flui unu monaton tiel nature kiel maro. En la urbo Saint Michel en Greve, maro situis kvazaŭ ĉe mia nazo. Tie, aŭdante la maron, oni enlitiĝis, kaj kun la bojado de la maro oni ellitiĝis. Ĉiumatene, mi kuris al la maro, kaj lontempe rigardis ĝian horizonton. Ĝi silente reagis al mi. Iun matenon, babilante kun ĝi, mi marŝis sur ĝia sablo, iun matenon, sursable, mi leteris al Dalmini kaj Leo. Sufiĉis dek minutojn piede de la domo de Jean Claude kaj Helene por tuŝi la maron. Tia mateno estis granda donaco por mi. Ĉe la maro, mi sentis min varme brakumata per la vento, per la sunbrilo, per abunda nubo, eĉ per ĝia parfumo. Iun tagon, Jean Claude, Helene kaj mi veturis al Pluezec, kie esperantistoj atendis nin. Longan tempon karaj ! Inter ili sidante, mi vidis tempon kiom pasi, kaj mi ankoraŭfoje konstatis, ke nia vivo maleternas. Kun albumo, dokumentoj, raportoj, ni vojaĝis al niaj karaj rememoraĵoj. Kaj poste, sinsekvis freŝa intersaluto kun novaj amikoj. Dum revena vojo, ni vizitis la urbon Treguier. Feliĉe, la dignan katedranlon preskaŭ fermiĝantan laŭhore, ni povis viziti kun la permeso de iu pastro. Hejme, Helene montris al mi familian albumon, kie aperis memoraĵoj pri ilia vojaĝo en Koreio. Post 102-a Universala Kongreso en Seulo en la jaro 2017, 15 francoj vizitis miajn lernejon, kamparan vilaĝeton, mirtelkampon de Dalmini. Kaj vespere, miaj kolegoj kaj ili, ni interŝanĝis prelegi, kuiri kaj kune praktikis korean tamburon. Kiam mi pentras, ĉiam mi vidas, ke belega koloro sur kanvaso enhavas diversajn tavolojn. Jen nuna mi konstruiĝis tiel. Antaŭ 13 jaroj, dum unu semajna kurso en Pluezec, tiom da kuraĝo, tiom da emocio, tiom da pasio, metiĝis en unua tavolo. Tiel francaj amikoj, tiel francaj literaturoj, tiel franca lingvo, tiel... tavoliĝis unu post aliaj ene de mi. Tiel fariĝis mi nuna. Dum la vizito "La Vallee des Saints", aŭskultalte magiajn legendojn de la ĉarmaj skulptaĵoj sur vasta ebenaĵo, mi meditis, kio kreskas min, kio subtenas min maturiĝi. Unu semajno tiel rapide kuris, kaj sekvan tagon matene miaj amikoj veturigis min dum tri horoj aŭte al Nantes. Dankegon karaj Helene kaj Jeans Claude !

La fenomeno “vivo” en nia planedo Tero estas fascine kompleksa kaj bela. Sciencistoj ankoraŭ ne tute klare povas difini ĝin, tiel ke ekzistas iaj estaĵoj, pri kiuj estas malfacile aserti, ĉu ili estas “vivantaj”. Kaj unu el la plej obstinaj serĉadoj estas pri tio, ĉu ekzistas “vivo” en aliaj planedoj, tra la universo. 

Mondskalaj problemoj solveblas nur per mondskala demokratio, kaj mondskala demokratio funkcios nur se homoj havas komunan lingvon. Samkiel la socia evoluo en Koreio gvidis al la enkonduko de demokratia skribsistemo, sur monda nivelo la bezono de vera demokratio postulas la enkondukon de komuna lingvo, argumentas Richard Forsyth en sia vidpunkta artikolo. 

“Hangul” – la nomo de la korea alfabeto skribita per la korea alfabeto. Oni legas de maldekstre dekstren kaj de supre suben. La komenca parto de la silabo ĉi tie estas markita ruĝe, la vokala parto blue, kaj la fina parto verde. Bildo: Johannes Barre

Mi kredas, ke la historio de Hangulo (korea skribsistemo) enhavas gravan lecionon por la Esperantomovado. Oni povas pli lerni pri Hangulo  en Vikipedio, sed ĉi tie mi volas nur resumi la aspekton, kiun mi opinias grava por esperantistoj. (Parenteze, mi ne komprenas la korean.)

Laŭdire Hangulo estis kreita ĉirkaŭ la gregoria jaro 1444 post rekomendo de la reĝo Seĝong. La bazajn simbolojn de la sistemo oni nomas “ĉamoj”. Ili havas ortangulajn formojn, enkadre de kiuj la markoj kaj strioj indikas fonetikajn trajtojn de la sono koncerna. Ekzempla frazo sekvas.

많은 한국인이 에스페란토를 배웠습니다. Multaj koreoj lernis Esperanton.

Antaŭ la elpenso de Hangulo, koreoj uzis simbolojn pruntitajn de Ĉinio por skribi. Tiuj ne kongruas kun la korea, ĉar la lingvoj apartenas al tute malsimilaj lingvaj familioj. Do tre malmulte da koreoj en tiu epoko lernis skribi.

Seĝong volis, ke pli da loĝantoj en lia regno povu legi kaj skribi, kaj tial kuraĝigis la uzon de la pli taŭga skribsistemo. Tamen, inter la kleruloj, scii kiel uzi la malnovan sistemon estas fonto de respekto, kiu levis ilin en altajn sociajn rangojn. Do, la altranguloj efektive sabotis la planon de Seĝong. Tiu plano ne taŭgis por la elito.

Dum la sekvaj pli ol kvar jarcentoj, la skribsistemo apenaŭ disvastiĝis. Fakte dum la regno de reĝo Yeonsangun (1495-1506) la uzo de Hangulo estis malpermesita. Tamen ĝi neniam tute malaperis. Ĉefe budhanoj kaj virinoj uzis ĝin por komuniki. Do tiu arto ne tute perdiĝis.

Post la okupado fare de Japanio, kiu komenciĝis en 1910, Hangulo estis vidata de koreoj kiel afero de nacia identiĝo kaj fiero. Kaj post la liberiĝo en 1945, ambaŭ koreaj registaroj volis pliigi la legokapablojn de la popolo. Post kvin jarcentoj, tiu ĉi lingva tekniko finfine kongruis kun la bezonoj de la socio.

Kiel tio koncernas Esperanton? Mia argumento sekvos. En la 1440-aj jaroj Koreio estis hierarkia socio. Malgraŭ la subteno de reĝo Seĝong, disvastiĝo de Hangulo estis minaco al la klera elito, kiu ĉirkaŭis la reĝon, kaj kiun la monarko bezonis por regadi. Potenculoj havis sufiĉajn riĉaĵojn por eduki siajn idojn pri la ĉindevena skribsistemo, kaj tio helpis al ili resti en la potencaj rangoj de la socio.

Kontraste, la okupado de japanaj koloniistoj naskis fortan senton de korea nacieco. Tio fortigis la ligojn inter ĉiuj koreoj, ne nur eminentuloj. Krome, post la krizoj de la dua mondmilito kaj la korea milito, necesis tio, ke la tuta civitanaro laboru por rekonstrui la landon. Analfabeteco malhelpus tiun rekonstruon. Aldone, la eksa reganta klaso perdis sian potencon.

Analogio inter Esperanto kaj Hangulo dum ties periodo de subpremado estas evidenta. La plimulto de la hodiaŭaj altranguloj malestimas Esperanton. Ili taksas ĝin eksmoda aŭ malnatura. Ekzemple, en Eŭropa Unio, potenculoj havas sufiĉe da rimedoj por edukigi siajn idojn en tri-kvar lingvoj, kutime inkluzive de la angla, kaj tiel certigi, ke ili restos en la klaso kun politika influo. Eĉ se ili zorgas iom pri parolantoj de iuj ”etaj” lingvoj, ili tamen supozas, ke maŝintraduko baldaŭ nuligos la malfacilaĵojn.

Du paĝoj de Hunminjeongeum Haerye, la verko kiu enkondukis la korean skribsistemon. La novaj literoj estas klarigataj ĉine.

Sed ĉu estas analogio inter Esperanto kaj Hangulo, kiam Hangulo sukcesis? Ankoraŭ ne. La sukceso de Hangulo dependis de du sociaj ŝanĝoj: krizo, kiu paneigis la eksan altajn sociajn tavolojn, kaj nova bezono por kunlaboro kaj do interkomunikado.

Nu, tute evidente estas, ke mondskala krizo alvenos. Malfeliĉe, krizoj ne mankas: nia homa civilizacio alfrontas multajn krizojn – de la klimato, de la biosfero, de la financa sistemo, ktp. Ŝajnas pli-malpli certe, ke la ŝajnpenadoj de nuntempaj registaroj tute fiaskos pri solvoj de tiuj krizoj, do tre probable katastrofo okazos, kun renverso de ekzistantaj regantaj tavoloj. Do la unua kondiĉo alvenos. Kio pri la dua kondiĉo, nova bezono?

Antaŭ ol daŭrigi, mi devas enkonduki neologismon, ’sortumado’ (angle: sortition) kiu signifas hazardan elekton de grupo de civitanoj el tuta popolo kun celo decidi specifan politikan demandon.

Tio postulos veran demokration de partopenantoj. Mi citu tre interesan libron, kun la titolo ”Politics without Politicians” (politiko sen politikistoj), verkitan de franca profesoro de politika scienco, Hélène Landemore. En ĝi, ŝi priskribas diversajn eksperimentojn rilate al decidoj fare de civitanaj asembleoj, elektitaj hazarde el tuta popolo, per sortumado. Plejparte la decidoj faritaj tiamaniere estis pli raciaj kaj pli akceptindaj ol tiuj fare de tradiciaj politikaj metodoj.

Sortumado devenas de ideo de antikva Ateno. Bazaj elementoj de la moderna versio estas jen:

• Partoprenantoj estas elektataj hazarde el la civitanaro.
• Oni aranĝas plurajn kunvenojn, ekzemple dum pluraj semajnfinoj.
• Kelkfoje partoprenantoj kune aŭskultas spertulojn aŭ advokatojn de diversaj vidpunktoj, kaj povas peti klarigojn aŭ pravigojn de ili.
• Pli ofte ili kunvenas vid-al-vide en etaj aroj de 6-8 por diskutoj (ne ĉiam kun la samaj homoj).
• Fine: la partoprenantoj faras decidojn, ekzemple per sekreta balotado.
• Ĉefpunkto: pli da diskuto ol disputo!

Oni povas legi pri multaj sukcesaj realigoj de tiu ideo rete ekzemple ĉe Sortition Foundation, Extinction Rebellion, Participedia aŭ Convention Citoyenne pour le Climat. Bedaŭrinde, la plejmulto da tiaj retejoj uzas la anglan, kvankam ĉe Participedia oni povas peti tradukojn per la retumilo. Eĉ pli bedaŭrinde, la plimulto da esperantistoj (kiel la plimulto da homoj ĉie) scias preskaŭ nenion pri sortumado kaj aliaj specoj de rekta demokratio, kiel ’civitanaj asembleoj’ kaj ’civitana buĝetado’. Tamen tio enhavas la kernon de la bezono por monda lingvo.

Jam abundas indikoj, ke decidoj fare de civitanoj elektitaj hazarde de la popolo povas decidi kiel solvi politikajn problemojn pli bone ol tradiciaj politikaj metodoj – tiom da indikoj, ke eĉ Eŭropa Unio faris eksperimentojn kun civitanaj asembleoj.

Ĉi tiuj eksperimentoj mem montras, ke estas absurde provi uzi tian metodon pri internaciaj problemoj sen internacia lingvo, ĉar, ekzemple, en unu asembleo de 150 partoprenantoj, oni devis dungi 120 profesiajn interpretistojn. Eĉ kun tiom da interpretistoj, kaj aliro al tradukaj programoj, partoprenantoj, speciale dum neoficialaj momentoj, kiel kafopaŭzoj, ofte ne povis senĝene interkomuniki.

La ”magio” de civitana demokratio okazas per vid-al-vida diskuto en grupetoj. En multlingvaj grupoj tia senpera interparolado plejparte foras, do la metodo perdas efikon. Tamen, mondskalaj problemoj, eĉ tuteŭropaj problemoj, postulas internaciajan partoprenantojn.

Do mondskalaj problemoj solveblas nur per mondskala demokratio; kaj vera mondskala demokratio funkcias nur per senpera vid-al-vida homa interdiskutado. Tio neprigas la bezonon de internacia lingvo. Kial tiom da esperantistoj ne konscias pri tio?

Dum la mondo ignoras tian rektan demokration, raŭmismo sufiĉas en Esperantujo por vivteni Esperanton, kiel budhanoj kaj virinoj vivtenis Hangulon dum ĝia subtera ekzistado. Sed kiam la homaro finfine vekiĝos kaj konstatos kiel eviti mondajn krizojn, aŭ kiel rekonstrui post tiaj krizoj, finvenkismo fariĝos racia sinteno. Dume mi proponas: raŭmismon de la cerbo, finvenkismon de la koro.

Mi nur esperas, ke malpli ol 500 jaroj necesos!

Richard Forsyth

La Komitato de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo aprobis je plimulto la rezolucion de la kataluna komitatano, postulanta la agnoskon de Kataluna Esperanto-Asocio kiel landa asocio de la Universala; samtempe ĝi neniam fintraktis la dokumenton proponitan de individuaj membroj kontraŭ la israela konduto en Gaza.

Se la Junulara tiel “dronigis la fiŝon”, la anticionismo tamen kreskis en tiu medio: pruvo estas la fakto ke ĉiuj salutintoj la ĵus finitan kongreson ricevis aplaŭdojn el la partero (inkluzive de la usona), dum nur la israelanon neniu aplaŭdis.

(Legu pli en “Heroldo de Esperanto” n-ro 2380)

Ĉi-jare la Japana Esperanto-Kongreso okazos la 3-4an de oktobro en la urbo Chiba, 40 km for de la urbocentro de Tokio. La kongresa temo estas “ALTIRI popolon, ESPERI pacon”. La kongreso okazos en Chiba por la unua fojo. Fakte, la nomo de la profesia basketbala teamo “Altiri Chiba”, bazita en Chiba, devenas de la Esperanta vorto “altiri”. Ni konsideris tiun ĉi vorton el diversaj vidpunktoj kaj integris ĝin en la temon de la kongreso.

La kongreso havos jenajn programerojn:

1. Esperantaj prelegoj
2. Programeroj de parola sesio pri diversaj temoj
3. Prezento de tradicia Azia muziko: japana ŝamiseno kaj mongola jatga.
4. Paroligaj kursoj por komencantoj kaj mezniveluloj
5. Fakaj kunsidoj

Aldone ni planas allogan postkongresan ekskurson
https://jek.jei.or.jp/113hejmo-eo/113postkongreso-eo/

Interesatoj, bonvolu viziti nian retejon.
https://jek.jei.or.jp/113hejmo-eo/

La limdato de aliĝo estas la 26a de septembro 2026.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La 113a Japana Esperanto-Kongreso appeared first on La Ondo de Esperanto.

---

Antaŭ cent-dek-ses semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-dek-sepa porcio. Ĝuu ĝin!

60X73cm acrylique et sable sur toile / Prêt à aller vers la lumière 빛으로 나갈 준비 2026 Kutime, kiam mi sentas min esti en grava momento, mi klopodas lasi min mem trovi la vojon. Tio bezonas kelkfoje sufiĉe longan tempon, kelkfoje nur kelkajn horojn kun siesto. Tamen, fojefoje, neatenditan taskon la vivo ĵetas, eĉ subite, por ke ni solvu. Pasintan jaron, forpasis mon Grand Mont, kaj mi devis ja atendadi tempon pasi por retrankviliĝi. Kiel kutime, mi lasis mian koron, por ke ĝi mem orientiĝu en sia ĝusta tempo. Anstataŭ pentrado, mi ordigis penikojn, farbojn, aliajn materialojn kaj balais mian atelieron. Tiel tempo pasis, kaj tiel mia koro grade prepariĝis reiri al lumo. Tiu pentraĵo estas farita ĝuste tiutempe. Ĝi flustras al mi "Direktiĝu al lumo!" Unu el multaj avantaĵoj, kiam mi pentras, estas havi spegulon, per kiu mi povas rigardi min. Pentrante, mi povas renkonti min kaj konversacii kun mi. Tio estas kvazaŭ meditado profunda, kaj plezuriga. Hodiaŭ ankoraŭ mi kuras al mia ateliero tra la verdaj estaĵoj por pentri !

En la programero pri la Belartaj Konkursoj de UEA dum la 111a Universala Kongreso de Esperanto en Graco, Aŭstrio. Anonciĝis dum ĝi, ke la premion “Infanlibro de la Jaro” gajnis Esperanto-Asocio de Britio (EAB) pro la libro “Stig de la ŝutloko”.

Tiu libro, verkita de Clive King kaj tradukita de Jack Warren, kun revizia helpo de Edmund Grimley Evans, estas fantazi-plena rakonto pri Barni, scivolema knabo, kiu dum sia esplorado de kretkavo malkovras misteran loĝanton: Stig, kuriozan kavern-knabon kun strangaj iloj, neklarigeblaj kutimoj kaj granda koro.

Malgraŭ nekongruaj mondoj, Barni kaj Stig rapide fariĝas amikoj kaj kune travivas aventurojn, kiuj miksiĝas inter nuntempo kaj praepoko.

Ricevinte la novaĵon, la Estraro de EAB decidis, ke ĝi donacos la premi-monon al Konto Espero de UEA. Tiu fonduso nuntempe ĝiras al esperantistoj en DR Kongo po 100 €.

“Stig kaj la ŝutloko” estas aĉetebla ĉe Amazono kaj aliaj tiaj retbutikoj. Ĝi estas disponebla ankaŭ ĉe la libroservo de UEA. Specimenajn paĝojn eblas legi ĉi tie.

Foto: La prezidanto de UEA Fernando Maia, Jr. anoncas la rezulton de la branĉo “Infanlibro de la Jaro” en Graco.

Fonto: https://esperanto.org.uk/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Plia infanlibro de la jaro por EAB! appeared first on La Ondo de Esperanto.

La Komitato de Junaj Verkistoj de PEN Internacia okazigis sian unuan oficialan jarkunvenon telematike la 24an de junio 2026, kun delegitoj de pli ol dudek PEN-centroj el Azio, Afriko, Mezoriento, Eŭropo kaj Ameriko. La kunveno, sub la devizo Junulara solidareco: pensi tutmonde, agi loke, ekzamenis la agadon de la komitato post ĝia fondo okaze de la PEN-mondkongreso en Krakovo en 2025.

Inter la ĉefaj temoj estis la evoluo de la platformo Tomorrow Club, regionaj projektoj por junaj verkistoj, kunlaboro inter la diversaj PEN-centroj kaj la malfacilaĵoj kaŭzataj de manko de financaj kaj homaj rimedoj. Delegitoj raportis interalie pri edukaj kaj mentoraj iniciatoj en Afriko kaj Azio, pri la situacio de junaj verkistoj en Sirio kaj pri projektoj por pli intensa internacia kunlaboro. La prioritatoj por la dua duono de 2026 estos konekti, komuniki kaj kunordigi, oni legas en la raporto pri la laboroj.

La tradicia malplena seĝo estis dediĉita al Wai Moe Naing, birma verkisto kaj junulara aktivulo kondamnita al entute 74 jaroj da mallibero. Ross Holder prezentis ankaŭ la PEN Case List 2026, kiu registras 140 kazojn de persekutado kontraŭ verkistoj tra la mondo. La diskuto aparte atentis la situacion de la junaj generacioj, interalie lige kun protestmovadoj, interretaj blokadoj, transnacia subpremado kaj la bezono disponigi sekurajn komunikajn spacojn al minacataj aŭ ekzilitaj verkistoj.

En PEN Internacia la esperantlingvan literaturon reprezentas Esperanta PEN-Centro. Ĝi plu partoprenas la internacian PEN-vivon; komence de 2026 esperanto ĉeestis ankaŭ la telematikan poezian maratonon de PEN Internacia dediĉitan al minoraj kaj minoritataj lingvoj kaj al junaj verkistoj.

Misfama, multobla, per pluraj arest-ordonoj kaj la tuta ĝendarm-armeo kaj detektivoj persekutata murdinto Kugler deklaris, ke oni lin ne kaptos kaj ankaŭ oni ne kaptis lin, almenaŭ ne vivantan. La lasta, entute naŭa lia murd-ago estis, ke li pafmortigis ĝendarmon, volanta lin aresti. La ĝendarmon li pafmortigis, sed lin mem trafis sep kugloj, el kiuj tri estis nepre mortigaj. Tiel ŝajne li eskapis antaŭ la tera justeco.

“TEJO formale esprimas sian subtenon al la akcepto de Kataluna Esperanto-Asocio kiel Landa Asocio de UEA” konkludas rezolucio proponita de Kataluna Esperanto-Junularo al la Komitato de la junulara sekcio de UEA, subskribita de Pol Jimenez Isach.

Se aprobita, la rezolucio estus plia tegolo sur la kapon de la UEA-Estraro, kiu jam de jardeko akrobatas inter la aspiro (laŭ iuj, pretendo laŭ aliaj) de katalunistoj havi du landajn asociojn en Hispanio, kion kontraŭas Hispana Esperanto-Federacio.

En la Esperanta Civito tia problemo ne ekzistus, ĉar KEA rajtus peti la aliĝon al la Pakto, same kiel faris aliaj regionaj establoj. Sola dubo estas ĉu la Forumo akceptus la katalunisman asocion, kongrue kun direktivo Barikumutima; probable jes, malgraŭ negativaj spertoj de Esperanta Naturamikaro kun la KEA-estraro (kaj ĝia konsekvenca decido ne plu investi en Katalunio).

Legu pli en “Heroldo de Esperanto” n-ro 2390

Antaŭ kvardek kvin jaroj, la 15an de aŭgusto 1981 en la ripozejo “Sukok”, je 50 kilometroj de Taŝkento (Usbekistano), estis inaŭgurita SEJT-23 (Sovetia Esperantista Junulara Tendaro) kun pli ol 300 partoprenantoj – la plej amasa esperantista renkontiĝo, okazinta en la orienta parto de Sovetunio.

En la blogo “Kronikisto” (https://kronikisto.livejournal.com/) estas legebla ampleksa fotoraporto pri SEJT-23 kun dekoj da fotoj, en kiuj oni povas vidi plurajn tiutempajn aktivulojn (Svetlana Birjukova, Aleksej Birjulin, Stasys Gaidamavičius, Halina Gorecka, Anatolo Ionesov, Viktor Kloĉkov, Boris Kolker, Aleksander Korĵenkov, Vladimir Opletajev, Andrej Peĉënkin, Dmitrij Perevalov, Eŭgeno Perevertajlo, Aleksandr Ŝljafer, Jelena Zaznobina k. m. a.) kaj pritendarajn artikolojn.

La raporto estas dividita je tri partoj:

1. https://kronikisto.livejournal.com/291.html
2. https://kronikisto.livejournal.com/659.html
3. https://kronikisto.livejournal.com/993.html

AlKo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/08/ussr-2/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Antaŭ 45 jaroj: SEJT-23 appeared first on La Ondo de Esperanto.

Kion oni vidas pli longe, tio plaĉas pli bone. Tion oni scias se temas pri manĝaĵoj. Sed tiu konstato validas ankaŭ por moralaĵoj.

En 2026 la Beneluksa Kongreso okazos en De Haan (Belgio) de la 24a ĝis la 28a de septembro. La renkontiĝo okazos en tute renovigita gastejo kiu situas proksime de komforta sablostrando, ideala por familioj kun infanoj. De Haan estas ĉarma, belepoka urbeto ĉe la marbordo, la plej bela de la belga marbordo. Ĝi troviĝas je 20 km de Ostendo kaj 30 km de Bruĝo.

Ĉefaj ingrediencoj de la kongreso: tutmonata ekzpozicio en la loka biblioteko – koncerto kun muziko kaj poezio – aktivecoj sur la strando – kaj kompreneble la tradiciaj ingrediencoj: prelegoj, kursoj, manlaboro ktp…

Ni aparte provos okulfrapi en De Haan per bonvenigaj aktivecoj por ne-esperantistoj.

Jam aliĝis 72 personoj.

Legu pli ĉe https://benelukso.eu/bnlk26/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La Beneluksa Kongreso ĉe la belga marbordo appeared first on La Ondo de Esperanto.

La spaco inter la steloj ŝajnas esti la lasta loko, kie oni trovus ion dolĉan. Tie regas terura malvarmo, kaj la materio estas tiel maldensa, ke ordinara nubo aspektus kiel muro kompare kun ĝi. Tamen astronomoj ĝµus trovis tie veran sukeron.

Restas tempo por konkursi en la 8a Usona Bona Film-Festivalo! La limdato estas la 1a de oktobro 2026.

La premioj:
Unua premio: $1200 (USD)
Dua premio: $800
Tria premio: $600
Kvara ĝis deka premio: po $200

La konkurso estas malferma al ĉiuj, kaj partopreno estas tute senpaga. Por konkursi, filmoj devas:
– esti malpli ol kvar minutojn longaj
– esti tute en Esperanto
– enhavi almenaŭ dek unikajn parolatajn Esperanto-vortojn
– kaj inkluzivi la ĉi-jaran postulatan rekviziton: ringo

Kvin ĵurianoj taksos la filmojn kaj aljuĝos monpremiojn al la dek plej elstaraj filmoj.

Legu pli ĉe https://esperanto-usa.org/eo/2026/06/01/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La oka Usona Bona Film-Festivalo! appeared first on La Ondo de Esperanto.

Jen listo de plej popularaj afiŝoj dum pasinta julio

1. La viro, kiu faligis murojn, spektita 14 fojojn de 12 homoj
2. Kial Ni Estas Perfortemaj? [Teorio de Socia Lernado] 8 spektoj kaj 8 spektintoj
3. Cómo hablar ESPERANTO en solo 8 MINUTOS 10 spektoj el 8 homoj
4. La ĝojo perdiĝis en la abundo 6 spektoj, 6 homoj
5. VORTOJ POR JULIA 9 spektoj de 7 spektintoj
6. Monato estis terura… Sed ni travivis! spektita 5 fojojn el 5 spektintoj
7. Ho, mia kor’ 5 spektoj kaj 5 spektintoj
8. La somero daŭras. Katoj, rozoj, katalpoj kaj lumiĝantaj fontanoj 4 spektoj kaj 4 spektintoj
9. Kiel ni faras niajn broŝurojn. Eldonejo Kratero. 5 spektoj de 5 spektintoj
10. Tiel la Mondo Iras – Epopea Versio 4 spektoj el 4 spektintoj

“Cómo hablar ESPERANTO” estis pli spektita ol “Kial ni estas perfortema”… sed kompare, “kial ni estas perfortema” ricevis pli da ŝatoj dum tiu periodo, kaj tial “kial ni estas perfortema” atingas 2an pozizion. Simila situacio por ke “Vortoj por Julia” ŝajnas malplipopulara ol “La ĝojo perdiĝis”, sed ĉikaze, la grava parametro kiu antaŭpuŝis ĝin estis la fideleco de uzantoj, 6 homoj spektis “la ĝojo”, sed 9 aliaj filmoj sekvis rekomendojn, tio signifas ke la spektintoj de tiu filmo pli helpas la ekosistemon, kaj ne nur spektoj, kaj foriro.

Kompare al aliaj monatoj, ni montras ne tro bonan situacion, 319 spektoj entute, dividitaj inter 152 afiŝoj, kaj rekomedoj de tubaro estis sekvataj 287 fojojn, dum julio.

 

Kiel persona komento, ŝajnas al mi surprize ke AI-aĵoj (ArtefaritajInteligentaj-aĵoj) ŝajnas plipopularigi. Homoj kritikas tiun enhavon, sed pli kaj pli spektas ilin, almenaŭ en Esperanto,

 

 

 

---

Je la tago de la inaŭguro de la 111-a Universala Kongreso de Esperanto en Graz, la regiona televido de Stirio elsendis vespere raporton pri la kongreso. Ĝi estis sufiĉe pozitiva, post kiam la plej granda regiona gazeto "Steirerkrone" estis aperiginta tre ampleksan raporton pri la UK kaj nia lingvo. Tial la publika televido ne povis postresti. Tio certe ne estis facila por ili, ĉar ili devis rekoni ke Esperanto ankoraŭ vivas kaj ke la Esperanto-kulturo en Aŭstrio nun eĉ ricevis la statuson de nemateria kultura heredaĵo de UNESKO. Ili malkaŝis sian surprizon per la frazo "La lingvo kiu principe ne ekzistas ...".

La Interkultura Novelo-Konkurso estas jam en sia sepa eldono kaj invitas vin verki novelojn kun la temo “Inter du epokoj”.

La protagonisto de via novelo troviĝas inter du epokoj. Kio okazis? Ĉu temis pri fakta tempovojaĝo, aŭ estis trovita io apartenanta al alia epoko? Verŝajne la heroo iras al la pasinteco, aŭ venas de tie kaj vizitas la estontecon. Ĉu aperos homoj, kiuj vivas kvazaŭ en alia tempo? Ĉu du generacioj konfliktos pro malsimilaj valoroj? Kiom malgranda ŝanĝo en la historio, povas influi la nuntempon? Kio okazas, se io ne estus kiel ĝi estas? Kiuj vivoj estos ŝanĝitaj?

Vi havas la ŝancon imagi, ludi kun la temo, esplori la konfliktojn, kaj doni disvolviĝon al la sorto de via protagonisto, transirante inter du epokoj.

Legu pli ĉe https://bobelarto.ink/eo/konkurso/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La sepa Interkultura Novelo-Konkurso appeared first on La Ondo de Esperanto.

Neniu (eĉ en la UEA-estraro) memoras pri la trideka datreveno de la Manifesto de Prago, sed la julia-aŭgusta numero 2379 de “Heroldo de Esperanto” ĵus dediĉis al tiu dokumento unu el siaj monografiaj paĝegoj. 

Male ol la revuo “Esperanto”, kiu kritikaĉis per Probal Daŝgupto la Manifeston de Raŭmo tute ne publikigante ĝin, la monata informa gazeto posedata de Kultura Centro Esperantista aperigas la tutan tekston de la dokumento, la koncernan eltiraĵon de la Komitata protokolo en Prago, kritikon de Ziko Sikosek (1999) kaj laŭdon de Petro Balaz (2016). Tre interesaj la komparo inter Raŭmo kaj Prago fare de Artefarita Intelekto kaj artikoleto pri la aŭtoro, Mark Fettes: “La lasta mesio de la Fina Venko”.

En la unua paĝo la Universala reaperas per artikolo pri UN-strategio kaj alia pri ĝiaj strange administrataj fondusoj. La atento fokusiĝas ĉirkaŭ la Balta Maro, per la renaskita estona asocio kaj per la resurektanta Skandinava Esperanto-Domo. Apudas intervjuo al Giorgio Silfer pri lia lasta libro: “La socia historio de la esperanta popolo”. 

La internaj paĝoj raportas pri la aktiveco de KCE kaj aliaj paktintaj establoj, kun aparta atento al Kultura Esperanto-Festivalo.

Varbekzemplero senpage mendebla ĉe <kce [ĉe] esperantio [punkto] net (kce[at]esperantio[dot]net)>.     

---

La dua akademia jaro de Esplora Instituto de Esperantologio komenciĝis en Ĉaŭdefono per la semajno en fizika ĉeesto de la kurso pri la esperanta literaturo, gvidata de d-ro Giorgio Silfer; la kurso enhavas institucian kaj monografian partojn: la unua dediĉita al la literaturhistorio, la dua al la teatro de niaj ĉefaj aŭtoroj.

La docento traktis la dramarton de Baghy, Boulton kaj Silfer, sed ankaŭ dediĉis atenton al la unusola vera teatraĵo de Sándor Szathmári, Budapesta ekzameno. La studentoj spektas ankaŭ filmojn kun dramoj el diversaj aŭtoroj, krome aŭskultas radiodramojn, kiujn ili analizas kaj komentarias.

Atenton oni dediĉas eĉ al la teatra terminologio, danke al terminaro komencita, sed nur duone finita, fare de Georges Lagrange.

Profundigo de la unua periodo reliefigas ke esperanto, danke al la traduka literaturo, funkciis kiel ponto al slavaj ĉefverko, precipe la pola kaj la rusa. Paradokse, la literaturo en Lingvo Internacia ne estas internacia, sed favoras la konon pri difinitaj partoj de Eŭropo, precipe la mezorienta.

Laŭ la statistiko, aperinta en la retejo de UEA (https://uk.esperanto.net/2026/aligxintoj) al la 111a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazis de la 1a ĝis la 8a de aŭgusto 2026 en la urbo Graco (Graz, Aŭstrio), aliĝis 1138 personoj el 62 landoj.

La plej multaj aliĝintoj (151) estas el Germanio. Vidu la liston de la dek landoj kun pli ol tridek aliĝintoj:

151 Germanio
104 Francio
96 Pollando
67 Aŭstrio
60 Hungario
45 Kroatio
42 Italio
39 Ĉeĥio
34 Usono
32 Korea Resp.

Pasintjare al la 110a Universala Kongreso de Esperanto en Brno (Ĉeĥio) aliĝis 1132 personoj, je ses personoj malpli multaj ol ĉi-jare en Graco (vidu ĉe https://sezonoj.ru/2025/08/brno-34/)

La 112a Universala Kongreso de Esperanto okazos de la 3a ĝus la 10a de julio 2027 en Melburno (Aŭstralio).

AlKo

Foto de John Huang

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/08/graco-38/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Graco iomete pli amasa ol Brno appeared first on La Ondo de Esperanto.

Humurgrupo de la klubo Karapaco en Facebook 

 https://web.facebook.com/groups/Esperantohumuro/

Psikaj simptomoj povas ankaŭ esti kaŭzataj de misnutriĝo. Intensa deziro de specifaj nutraĵoj, kognaj perdoj kaj troa laceco devas atentigi kuracistojn kaj familianojn pri la bezono taksi nutrajn misstatojn por trovi eventualajn mankojn aŭ troan englutadon de iuj substancoj.

Esenca parto de ciu Universala Kongreso de Esperanto estas la muziko. La tripersona familia grupo “Sepa kaj Asorti” el la urbo Visaginas (Litovio) dancigis aŭskultantojn kaj en fizika kaj en virtuala kongresoj.

La libroservo de UEA ofertas la kompaktdiskon “Espero” de “Sepa kaj Asorti”, kiu estis eldonita en la 2013a jaro, kun sesona rabato sendepende de la kvanto.

Mendu ĝin ĉe https://katalogo.uea.org/?inf=8978

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La aŭgusta rabato en la libroservo de UEA appeared first on La Ondo de Esperanto.

La hodiaŭa Tago de la Pakto trovas ĉi-jare unuafoje aplikata la direktivon Barikumutima, laŭ kiu aliĝo al la Pakto fariĝis iom pli malfacila, interalie pro la devigo liveri la lastajn bilancon kaj spezkalkulon de la petanta establo (art. 3.2.5).

Efektive, el tri establoj kiuj interesiĝas ĉi-jare pri aliĝo al la Pakto nur unu (Estonaj Amikoj de Esperanto) estas jam tute konforma al la direktivo kaj preta por la aprobo de la Forumo.

La severeco en la paktaniĝo estas rekta sekvo de la kresko de la Esperanta Civito, kies kapitalo jam estas tro granda por akcepti sen kontrolo la novajn establojn. Samtempe kaj paralele la Konsulino iniciatis enketon pri la paktintoj en malfacilecoj (kvar, el kiuj tri ekster Eŭropo). 

Malgraŭ tio, la Esperanta Civito daŭre kreskas, per kolektivoj kaj individuoj. Rilate la duajn estas rimarkinda ia selekta kriterio, kiu alportas aktivajn kadrojn pli ol pasivajn civitanojn.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  

La hodiaŭa Tago de la Pakto trovas ĉi-jare unuafoje aplikata la direktivon Barikumutima, laŭ kiu aliĝo al la Pakto fariĝis iom pli malfacila, interalie pro la devigo liveri la lastajn bilancon kaj spezkalkulon de la petanta establo (art. 3.2.5).

Efektive, el tri establoj kiuj interesiĝas ĉi-jare pri aliĝo al la Pakto nur unu (Estonaj Amikoj de Esperanto) estas jam tute konforma al la direktivo kaj preta por la aprobo de la Forumo.

La severeco en la paktaniĝo estas rekta sekvo de la kresko de la Esperanta Civito, kies kapitalo jam estas tro granda por akcepti sen kontrolo la novajn establojn. Samtempe kaj paralele la Konsulino iniciatis enketon pri la paktintoj en malfacilecoj (kvar, el kiuj tri ekster Eŭropo). 

Malgraŭ tio, la Esperanta Civito daŭre kreskas, per kolektivoj kaj individuoj. Rilate la duajn estas rimarkinda ia selekta kriterio, kiu alportas aktivajn kadrojn pli ol pasivajn civitanojn.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     

La Komitato de la Universala rifuzis trakti nun la buĝeton de la Asocio: tial ke ĉirkaŭ 90% de la Komitato konsistas el reprezentantoj de la landaj asocioj, oni facile deduktus ke la organizo ne plu ĝuas la konfidon de la landaj asocioj mem, kun situacio analoga al tiu de 1932 (ankaŭ tiam pro financaj demandoj) — ĉu vere?

Jes, se krome la Komitato “taskigis” la estraron ĝis la fino de la jaro a) prezenti detale la spezojn de ĉiu fondaĵo kaj fonduso por la jaro 2025, b) prepari buĝeton por la jaro 2027 kiu provas plani por ĉiu enspezo kaj elspezo, inkluzive de la fondaĵoj kaj fondusoj, c) finprepari kaj prezenti la kontojn de la Universalaj Kongresoj de 2022, 2023, 2024 kaj 2025.

Pri ĉi-lasta punkto la Estraro povus eskapi, ĉar la efektiva respondeco apartenas al E@I, al kiu la kongresoj estas adjudikitaj per profesia kontrakto. Sed ĝenerale la afero aspektas survoje al la statuso de “sub kontrolata administrado”, la etapo antaŭ ol la livero de librotenado al tribunalo.

Legu pli en “Heroldo de Esperanto” 2340, septembro 2026

---

Antaŭ cent-dekkvin semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-deksesa porcio. Ĝuu ĝin!

 

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html

https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html />

 

Vitromarmora ludo

Variaĵo a

Viro aĉetas novan aŭtomobilon, kaj jam post kelkaj tagoj li aŭdadas dum la veturado strangan klikadon antaŭe je la motoro. Li reigas la aŭton al la vendistejo, en kiu oni tamen ne povas trovi la kaŭzon de la bruo. Oni konsolas la klienton, ke tio ne povas esti io tre aĉa. Post kelkaj tagoj la viro revenas, dirante, ke la bruo tiom nervozigas lin, ke oni ankoraŭfoje provu trovi la kaŭzon. La aŭtokomercisto mem ekpartoprenis la serĉadon kaj ne povis trovi ion. Por savi la bonan famon de la propra entrepreno kaj de la aŭtomarko, li lasas dismunti la aŭton ĝis la lasta ŝraŭbo. Denove oni trovis nenion, ĝis kiam mekanikisto ĉe la remuntado ekhavis la ideon, ke oni eltiru foje la cindrujon. Tial li trovis la solvon de la enigmo. La infanoj de la aŭtoposedanto estis metintaj du vitrajn marmorojn en ĝin, kiuj dum ĉiu movo interpuŝiĝis kaj klikadis.

 PS: Tion oni rakontas en riparejoj de aŭtomobiloj en Vieno, se kliento ne estas kontenta pri la nove akirita aŭto.

Variaĵo b

En Berlino antaŭ certa tempo laŭdire okazis la sekva: Aŭtomobilo dum la veturado rasladis. La aŭto post tio trairis kelkajn aŭtoriparejojn, ĉiuj trovis ion riparendan. Tio kostis al la posedanto amason da mono, sed la raslado restis. Je la fino de sia nerva bonfarto kaj pro timo, ke la damaĝo eĉ pli grandiĝu, la viro vendis la aŭton tre malkare. La nova posedanto startis unue grandan purigan agadon kaj forigis dum tiu okazo ankaŭ la ŝtonetojn malantaŭ naboĉapo.

 PS: Sciigita de Pamela Giek el Berlino en la jaro 1991.

Variaĵo c

Riĉa viro el proksimo de Stutgarto akiris iun Mercedes de la S-klaso kaj reveturigis ĝin post kelkaj horoj al la komercisto pro neeltenebla klikbruado. Tiu povas trovi nenion. La samo ripetiĝas eĉ dufoje. Fine la aĉetinto postulas, ke oni malfermu la maldekstran veturigistflankan pordon, kiu estas kave sigelita. Tie troviĝis kolaa botelo kun kvarono de litro kun marmorkuglo kaj notfolio kun la surskribo:„ "Fia kapitalisto, ĉu vi fine trovis la kaŭzon de la bruo?!“

 PS: Rakontite de studento el Goettingen en la jaro 1992. Li laboris somere dum la ferioj en Mercedes-fabriko de Sindel-fingen, kaj li aŭdis tie la rakonton de kunstudanto. La rilato al la realeco konsistas per tio, ke spite al skrupulema finkontrolo ĉeokaze aŭtoj estis liverataj kun malplenaj kolaaj boteloj en la malantaŭaj pordoj.

PSS: Tradukis Klubo Karapaco el la libro: Rolf Vilhelmo Bredniĥ: "La kokino kun la gipskruro"

Korektis Vladimir Türk 

 

LERNI RIFUZI 

Oni devas lerni diri, ke "ne".

Ekzemple: "Ĉu vi volas havi pecon da torto?"

"Ne, du da ili por mi."

(trovite en META)

 

Heinz Erhardt

Konservitaj fruktoj de vidvino Lehmann

(laŭ rakonto de Grimm Brothers)

Estis iam povra kamparano. Li posedis nenion krom kvar bestojn: azenon, kiu ĉiam estis ofendita, se oni nomis lin tiel; hundon, kiu ofendiĝis, se oni ĵetis riproĉon al li – kompreneble escepte de osto; krome virkaton, kiu estis preskaŭ estis blinda, ĉar ĝi perdis siajn okulvitrojn kaj la kamparano ne povis aĉeti novan por ĝi; kaj kokon, kiu – kaj tio estis la plej terura! – baldaŭ trovu la vojon en la kuirpoton laŭ motivo: la koko maljuna ankoraŭ hieraŭ flirtinta subsune…

Iutage decidis tiuj kvar bestoj ĉesigi: unue la kontrakton kun la kamparano kaj due la amikecon kun li.

Kiam la unua de la monato komenciĝis, la koko demandis la aliajn: „Kion ni faru nun?“

 „Ni fondu kantokvarteton kaj ludu en turneo!“ diris la virkato.

 „Jes ja“, konsentis la hundo, „la homoj amas mian kantadon!“

 La azeno jesigis kvazaŭ bavare: „Tio kredeblas, i–a!“

Sekve tion, la ensemblo ekmarŝis, ĝis kiam ili ekvidis solecan domon kun apenaŭ lumigata malfermita kelofenestro, kvankam la malhelo jam ekestis. Malantaŭ tiu fenestro  agadis du viroj, ĉar ili estis enrompantaj. Ili ĝuste inspektis  konservitajn fruktojn de la mortinta edzino Lehmann. Por mallongigi al tiuj streĉe laborantaj homoj la tempon, niaj kvar amikoj decidis prezenti tie je la unua fojo koncerton. La hundo saltis sur la azenon, la kato sur la hundon, kaj la koko sur la virkaton. Poste la azeno nombris ĝis kvar– – –  kaj ili komencis kanti.

Ĉu pro la tro mallonga provotempo, aŭ ĉu la kantistoj estis tro malatentemaj, aŭ ĉu la prezentita verko devenis el la plumo de nuntempa komponisto, egale, la rabistoj terure ektimis, kaj, postlasante la tutan predon, fuĝis. Sed niaj kvar artistoj kvazaŭ oportune ennestiĝis en la kelo kaj ĝuis la konservitajn fruktojn de sia rekompenco por la unua koncerto.

Ĉu ili ankoraŭ prezentis pliajn koncertojn, ne estas konate, sed certas, ke ili, se ili ankoraŭ ne mortis, ankoraŭ vivas, nome kiel la Urbomuzikistoj de Bremeno.

tradukis klubo Karapaco en klubvespero 

korektis Vladimir Türk

En la Solena Fermo de la 111a Universala Kongreso de Esperanto (UK) en Graz estis anoncita la disdono de naŭ diplomoj pri Elstara Agado kaj kvin diplomoj pri Elstara Arta Agado por la jaro 2026. La Diplomoj pri Elstara kaj Elstara Arta Agadoj estas aljuĝataj de la Estraro de Universala Esperanto-Asocio ekde 2007.

Elstara Agado

Tianjin-a Esperanto-Asocio – TEA (Ĉinio) pro la elstara kaj multflanka agado por interkultura komunikado pere de Esperanto, aparte per la projekto Teo, Amo kaj la Mondo, prezentita jam 30-foje en 14 urboj de 10 landoj; la multlingva kaj multmedia Muzeo de Ŝengŝjaŭ; la forumoj pri rakontado de Ĉinio kaj disvastigo de la ĉina kulturo; kaj la kunlaboro kun la Tianjin-a Universitato de Scienco kaj Teknologio, kie en 2025 fondiĝis nova Esperanto-klubo.

Esperanta Ambasadejo de Poŭzalegro (Brazilo) pro la noviga kaj konstanta enkonduko de Esperanto en la ĉiutagan urban vivon per kunlaboro kun publikaj institucioj kaj lokaj komunumoj. Ĝi instalis centojn da dulingvaj aŭ trilingvaj informŝildoj en stratoj, lernejoj, kulturaj kaj sportaj institucioj, flughaveno, busstacidomo kaj aliaj publikaj spacoj; produktis kaj disdonis 2 500 infanlibrojn kun Esperanto-temo; kaj kreis publikan bibliotekan sekcion, sportajn, edukajn kaj informajn projektojn, inkluzive de dokumentfilmo, kiuj igas Esperanton videbla por la ĝenerala publiko en la urbo kaj rete.

Walter Klag (Aŭstrio) pro la persista kaj rezultodona informado kaj instruado pri Esperanto en Vieno. Ekde 2014 li organizas regulajn unuhorajn kursojn por tutkomencantoj, vaste reklamatajn ĉe universitatoj kaj en publikaj lokoj; ilin jam partoprenis centoj da homoj, plejparte junuloj. En 2024 kaj 2025 li ankaŭ prezentis Esperanton en la Universitato de Vieno al pli ol 460 ĉeestaj kaj retaj aŭskultantoj. Li krome aktivas kiel ĵurnalisto, eldonisto de “La Bulteneto” kaj fakdelegito de UEA pri numismatiko, kaj dum jardekoj kontribuis al publika videbligo de Esperanto, interalie per iniciatoj pri Esperanto-poŝtstampoj kaj per laboroj pri aŭstra Esperanto-filatelo. Li interalie verkis “Esperanto – Wie ich es sehe”, “Sat.iroj el Aŭ.strio” kaj la novelon “Hospitalo sepetaĝa”.

Herbert Mayer (Aŭstrio) pro la eksterordinare grava laboro por konservi, profesiigi kaj publike disponigi la kulturan kaj dokumentan heredaĵon de Esperanto. Li gvidis la Internacian Esperanto-Muzeon inter 1985 kaj 2013 kaj atingis en 1990 la oficialan starigon de la Kolekto por Planlingvoj kiel memstara kolekto de la Aŭstria Nacia Biblioteko.

Ewald Schick kaj Martin Gritsch (Aŭstrio) pro plenumo de la sukcesa kandidatiĝo por agnoski Esperanto en Aŭstrio kiel Nematerian Kulturan Heredaĵon. Kadre de la preparoj por la 111-a UK ili mobilizis la aŭstran Esperanto-komunumon, kolektis ampleksan dokumentaron, sciencajn subtenojn kaj dekojn da deklaroj de institucioj kaj individuoj: dum la kandidatiĝo estis kolektitaj 74 konsentaj/subtenaj deklaroj, interalie de la urbestrino de Graz, la ĝenerala direktorino de la Aŭstria Nacia Biblioteko kaj la direktoro de la Esperanto-Muzeo. En 2026 la Aŭstria Komisiono por Unesko oficiale enskribis la Esperanto-kulturon en Aŭstrio en la nacian liston de Nemateria Kultura Heredaĵo, tiel donante gravan publikan kaj kulturan agnoskon al pli ol 120 jaroj da Esperanto-tradicio en la lando.

Ranja Zafinifotsy (Madagaskaro) pro la eksterordinare vigla organizado kaj instruado de Esperanto en Madagaskaro. Ŝi refondis la Malagasan Esperanto-Junularan Asocion, aktivas en la Afrika Komisiono de UEA, instruas Esperanton en sia lernejo kaj formis novan generacion de lernantoj kaj instruantoj. En 2025 ŝi ĉeforganizis du sukcesajn Malagasajn Esperanto-Seminariojn kaj aperigis kvin librojn en Esperanto. Ŝia sindediĉo kaj dinamika agado estis internacie agnoskitaj per la titolo Esperantisto de la Jaro 2025.

Norma Cescotti Covelli (Italio) pro sia eksterordinare longdaŭra kaj sindona instruagado por Esperanto kadre de Trenta Esperanto-Asocio kaj memstare, kaj en Trento kaj rete. Nuntempe centjaraĝa, ŝi plu aktive gvidas retajn kursojn kaj senlace transdonas la lingvon kaj ĝiajn idealojn al novaj generacioj, tiel donante maloftan ekzemplon de dumviva servo al edukado kaj al la Esperanto-komunumo.

Agnar Fitjar (Norvegio) pro la longdaŭra kaj fidela agado por Esperanto en Norvegio, interalie kiel unu el la ĉefaj organizantoj de la loka movado, iniciatinto de kursoj por novaj esperantistoj, ano de la Loka Kongresa Komitato de la 76a Universala Kongreso en Bergeno (1991), kaj pro lia multjara servo al UEA kiel ĉefdelegito kaj peranto.

Przemysław “Pŝemek” Wierzbowski (Pollando, je lia memoro) pro sia elstara organiza kaj kultura agado en Bjalistoko, la naskiĝurbo de L. L. Zamenhof. Kiel multjara prezidanto de Bjalistoka Esperanto-Societo li laboris por konservi la lokan Esperantan heredaĵon, estis LKK-ano de la 94-a UK en 2009 kaj ĉefa organizanto de la virtuala SAT-Kongreso en 2021. En 2024 la urbo Bjalistoko distingis lin per la medalo Urbi Meritus pro lia kontribuo al la loka identeco.

Elstara Arta Agado

Ankie van der Meer kaj Nanne Kalma – Kajto (Nederlando) pro ilia elstara kaj longdaŭra kontribuo al la muzika kaj literatura kulturo en Esperanto. Ekde la fino de la 1980-aj jaroj ili popularigas Esperanton per vigla popolmuziko, maristaj kantoj, kanonoj kaj originalaj komponaĵoj, kun vasta internacia koncertagado kaj pluraj albumoj. Post la origina kvaropa periodo ili daŭrigis kiel duopo Kajto, konservante kaj renovigante unu el la plej konataj repertuaroj de Esperanta muziko. Ilia laboro, jam distingita per la FAME-kulturpremio en 2004, dum jardekoj kontribuis al la kultura prestiĝo, komunuma kantado kaj internacia videbleco de Esperanto.

Alekso Miller (Usono) pro sia rimarkinda laboro en la kampo de la Esperanta video-arto, per kiu li malfermas novajn vojojn por informado, instruado kaj kultura kreado en Esperanto. Inter liaj ĉefaj realigoj estas la jutuba kanalo “Exploring Esperanto”, kun centoj da videoj, la internacia Usona Bona Film-Festivalo kaj la profesinivela filmigo de la teatraĵo “1910”. Per trejnado, konsilado kaj praktika subteno li ankaŭ helpis kreskigi novan generacion de filmkreantoj en Esperanto, pro kio li ankaŭ meritis la Premion Maertens en 2026.

Carlos Alfredo Aragón Guerrero (Kolombio/Brazilo) pro lia longdaŭra kontribuo al muzika kulturo en Esperanto per komponado, tradukado, verkado kaj instruado, aparte pro la eldono de “Muzika Terminaro”, la kreado de originalaj muzikverkoj en Esperanto, la esperantigo de sennombraj brazilaj kaj alilandaj kantoj kaj la malavara donaco al UEA de sia ampleksa muzika heredaĵo, kun plrudeko da partituroj kaj muzikaj materialoj por la estontaj generacioj.

Herbert Mayer (Aŭstrio) pro sia granda kontribuo al la originala Esperanto-literaturo kaj eldonado. Kiel fondinto de la eldonejo Pro Esperanto kaj respondeculo pri la eldona fako de la Internacia Esperanto-Muzeo, li eldonis pli ol 70 librojn, ĉefe kun literaturo originale verkita en Esperanto, kaj aŭtoris plurajn Esperanto-lernilojn por germanlingvanoj.

Przemysław “Pŝemek” Wierzbowski (Pollando, je lia memoro) pro sia elstara traduka, eldona kaj libroarta laboro. Li profesie fasonis multajn librojn eldonitajn en Bjalistoko, tradukis en Esperanton la klasikan sciencfikcian romanon “Solaris” de Stanisław Lem kaj la bildstrion “Cerba fetiĉo” kaj verkis la lingvan konsultlibron “Konfuziloj”. Lia laboro kunigis altkvalitan tradukadon, lingvan zorgemon kaj profesian librokreadon.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1320.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Graz: 14 diplomoj pri Elstara kaj Elstara Arta Agadoj aljuĝitaj appeared first on La Ondo de Esperanto.

Ĉirkaŭ la tria matene rimarkis policisto Krejčík, ke en panvendejo en Neklan-strato, numero 17, estas duonlevita rolkurteno. Li sonorogis ĉe la dompordisto, kaj kvankam ne plu en deĵoro, li ekrigardis sub la rolkurtenon, ĉu eble iu estas en la butiko. Tiumomente pafiĝis el la butiko homo, pafis de unumetra distanco en ventron de Krejčík kaj fuĝis.