Blogoj en Esperanto

Kiu vivas en malbona aero, tiu emas konduti krime aŭ malmorale. Tion montras statistikaj analizoj kaj eksperimentoj. Kiel esploristoj supozas, la malpureco igas homojn timemaj, kaj tiu timo siavice ŝanĝas la konduton.

Malbona aero estas malsaniga. Damaĝaj substancoj kiel nitrogenoksidoj, ozono kaj mikropolvo ŝarĝas la spirorganojn, plialtigas la riskon por gravaj malsanoj kaj povas malplilongigi la vivon. Laŭ la Monda Sanorganizo 90 procentoj de ĉiuj homoj suferas sub malpuriĝo de la aero, pli ol ses milionoj ĉiujare mortas pro la sekvaj malsanoj. Kiel esploristoj de la Kolumbia universitato skribas, la malpura aero ne nur kaŭzas korpajn sed ankaŭ psikajn damaĝojn. Studaĵoj montras: Kelkaj homoj per ĝi fariĝas timemaj kaj depresiaj. Timemaj homoj aliflanke fojfoje kondutas agreseme ĝis maletike.

Tiuj limtransiroj verŝajne estas speco de valvo por la timo. Malbona aero laŭ hipotezo de la esploristoj finfine tiel povus konduki al malmorala konduto. Por konstati ĉu tiu tezo estas ĝusta, ili unue analize prijuĝis datumojn pri aermalpuriĝo kaj krimeco el 9360 usonaj urboj tra periodo de naŭ jaroj. Fakte la aero en urboj kun alta krimeco estis pli forte ŝarĝita per damaĝaj substancoj. La efiko ankaŭ restis post kiam la esploristoj estis forkalkulintaj aliajn eblajn influfaktorojn, ekzemple malriĉecon, senlaborecon kaj aliajn ekonomiajn faktorojn.

La sekvaj eksperimentoj servis por eltrovi eblan kaŭzan kuntekston malantaŭ la ŝanĝo de konduto. Ĉar oni apenaŭ povas meti homojn en realan malbonan aeron, la esploristoj laboris per mensa truko. Tiucele la 256 testpersonoj el Usono devis unue rigardi bildojn pri lokoj kun malpura aŭ kun pura aero. Ili devis imagi kiel estus vivi en la bildigitaj lokoj kaj spiri la aeron tie.

Sekve ili devis plenumi teston en kiu ili devis kompletigi mankantajn vortojn. Ĉiu trafa respondo alportis duonan dolaron. Se la komputila muso moviĝis super certa parto de la ekrano, la ĝusta respondo dum sekundero aperis - jen pro erara programado kiel la esploristoj jam antaŭe informis la testpersonojn. La testpersonoj laŭeble ne movu la muson tien kion ili kompreneble ne ĉiam faris. La estroj de la eksperimento nombris kaŝe kiel ofte testpersonoj trompetis. Tiuj kiuj antaŭe imagis vivon en malpura aero pli ofte trompetis ol la aliaj testpersonoj.

Ĉe la sekvaj du eksperimentoj oni montris al la testpersonoj denove fotojn, nome ĉiuj vidis la samajn lokojn en Pekino, aŭ ĉe klara pura aero aŭ ĉe aero malklarigita per fumnebulo. Post tio ili devis priskribi kiel estus vivi tie kaj pasigi tie tagon. Tiuj eseoj pli poste estis psikologie analizitaj de aliaj esploristoj.

Sekve oni denove "ludis". Ĉe unu eksperimento kun usonaj studentoj temis pri la ĵetita nombro de okuloj de kubo, ĉe aliaj eksperimentoj kun plenkreskuloj el Hindio temis pri diversaj intertraktaj strategioj. Denove tiuj kiuj estis skribintaj pri la vivo en malpura aero kondutis signife pli ofte maletike. Ili pli ofte mensogis pri la nombro de okuloj aŭ pli ofte troigis kaj ili vetis pri maljustaj intertraktaj strategioj. Kiel la analizo de la eseoj krome montris, tiuj partoprenantoj  ankaŭ estis multe pli timemaj ol iliaj kolegoj kiuj mense moviĝis en pura aero.

Timo laŭ la esploristoj ne devas esti la sola ekspliko por la ŝanĝo de la konduto. Tiel ekzemple malpli bela medio instigas al nesociema konduto, tion almenaŭ asertas la teorio de "rompitaj fenestroj". Kaj ankaŭ povus ludi rolon ke en malklara aero nur eblas vidi malpli. Ne estas hazardo ke multaj krimoj okazas dumnokte aŭ dum krepusko kaj ne dum hela taglumo.

Ekspertoj el Katalunlingvio kaj aliaj partoj de Eŭropo planas skizon de nova Universala Deklaracio pri la Lingvaj Rajtoj, kiu celas refreŝigi kaj modernigi la ekzistantan dokumenton, aprobitan en 1996 en Barcelono, Katalunio. La novaĵon raportas la sendependeca gazeto Vilaweb, per detala artikolo de s-ro Martí Gelabert.

La iniciato estas gvidata de teamo de spertuloj pri lingvopolitiko kaj inkluziveco, kun la ambicio igi novan deklaracion internacie ratifita konvencio sub la aŭspicioj de pli larĝa interkonsento. La gvidantoj emfazas la bezonon agnoski kaj protekti la rajton uzi, disvolvi kaj transdoni lingvojn en publikaj, edukaj kaj kulturaj sferoj, precipe por minoritataj kaj endanĝerigitaj lingvoj. La proponita teksto celas iri plu ol la tradiciaj homaj rajtoj, starigante normojn por lingva egaleco, ne-diskriminacio kaj subteno de lingva diverseco en naciaj kaj internaciaj instancoj. 

Se sukcese adoptita, ĝi povus doni al rajtoj de lingvaj komunumoj similan pezon al internaciaj traktatoj pri homaj rajtoj. Kiel entitaton kvazaŭ subjekto de internacia juro, kun konstucia principo bazita sur jus sermonis, la Esperantan Civiton certe koncernas tiuj diskutoj. Al la verkado de la nuna teksto, adoptita fine de la pasinta jarcento, kontribuis substance ankaŭ la Esperanta PEN-delegacio.

Kroata ŝtata arkivo transprenis de Kroata Esperanto-Ligo parton de ties arkivo, laŭ la antaŭa interkonsento la 28an de januaro 2026. La bazo de la arkivo estas libroj, kiujn la kroataj esperantistoj produktis de 1909 ĝis la verkistino Ivana Brlić-Mažuranić kaj ties “Jaša la Dalmato, vicreĝo de Guĝerato” en 2025.

Temas pri ĉirkaŭ ses (librobretaj) metroj da dokumentoj, ĉefe libroj, statutoj de post 1945, gazetoj inkluzive de “El Popola Ĉinio” de 1975 ĝis 2000, stampiloj, afiŝoj. Aparte interesa estas la muzikbastono – donaco al la direktisto de la muzika orkestro de esperantistoj el 1922, kiu havis dediĉon “al nia orkestrestro – fidelaj orkestranoj” kun la aprila dato de 1922.

Marijana Jukić, estrino de la fako “Asocioj” ĉe Kroata ŝtata arkivo, transprenis la objektojn kun siaj 3 kolegoj. Akompanis la objektojn la listo kun 730 eroj.

Oni daŭrigas la preparon de pliaj dokumentoj, ekzemple, pri starigo de la monumento La Futuro sur Kennedy-placo en Zagrebo.

Fonto: https://esperanto.hr/wp/eo/kroata-stata-arkivo/

Foto: “La Futuro” en Zagrebo https://esperanto.hr/arhiva/uk_futuro.jpg

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post 730 esperantaĵoĵ en Kroata ŝtata arkivo appeared first on La Ondo de Esperanto.

---

La ĉefministro de Kanado, Mark Carney, prezentis parolon ĉe la Monda Ekonomia Forumo en Davoso, Svislando la 20an de januaro, 2026. Ĝi markas signifan turnopunkton en la kanada ekstera politiko. Carney argumentas, ke la malnova "regul-bazita internacia ordo" ne plu funkcias kiel antaŭe, kaj ke meze de kreskanta rivaleco inter grandpotencaj landoj, la mezpotencaj kiel Kanado ne povas simple esperi pri reveno al la pasinteco. 

La parolo estas rimarkinda parte pro sia metaforo pri legomvendisto, kiu metas sloganon en la fenestron ne ĉar li kredas ĝin, sed por eviti problemojn. Carney uzas tiun bildon por instigi naciojn ĉesi "vivi en mensogo" kaj agnoski la novan, pli malvarman realon de la mondopolitiko. Li proponas vojon de "valorbazita realismo": konstrui novajn koaliciojn, plifortigi la enlandan ekonomion, kaj ne plu pretendi, ke la malnovaj reguloj protektas nin.

Jen mi prezentas tiun parolon.

Estas plezuro, kaj devo, esti kun vi ĉi-vespere en ĉi tiu turnopunkta momento, kiun travivas Kanado kaj la mondo.

Hodiaŭ mi parolos pri rompo en la monda ordo, pri la fino de agrabla fikcio, kaj pri la komenco de severa realo, en kiu geopolitiko, en kiu la granda, ĉefa potenco, submetiĝas al neniuj limoj, neniuj retenoj.

Aliflanke, mi ŝatus diri al vi, ke la ceteraj landoj, precipe mezpotencoj kiel Kanado, ne estas senpovaj. Ili havas kapablon konstrui novan ordon, kiu ampleksas niajn valorojn, kiel respekto al homaj rajtoj, daŭripova evoluo, solidareco, suvereneco kaj la teritoria integreco de la diversaj ŝtatoj.

La povo de la malpli potencaj komenciĝas per honesteco.

Ŝajnas, ke ĉiutage oni memorigas nin, ke ni vivas en epoko de grandpotenca rivaleco. Ke la regul-bazita ordo forvelkas. Ke la fortuloj faras tion, kion ili povas, kaj la malfortuloj suferas tion, kion ili devas.

Tiu ĉi aforismo de Tucidido estas prezentata kiel neeviteblaĵo: la natura logiko de internaciaj rilatoj, kiu reasertas sin. Kaj antaŭ tiu logiko ekzistas forta emo ĉe landoj konformiĝi por interkonsenti. Akomodiĝi. Eviti problemojn. Esperi, ke obeemo aĉetos sekurecon.

Nu, ĝi ne aĉetos.

Do, kiaj estas niaj ebloj?

En 1978, la ĉeĥa disidento Václav Havel, poste prezidento, verkis eseon titolita La Povo de la Senpovuloj. En ĝi li demandis simple: kiel la komunisma sistemo vivtenis sin?

Lia respondo komenciĝis ĉe legomvendisto. Ĉiumatene tiu butikisto metas ŝildon en sian fenestron: “Laboristoj de la mondo, unuiĝu!” Li ne kredas tion. Neniu kredas tion. Sed li tamen metas la ŝildon por eviti ĝenon, por signali obeemon, por pace kunekzisti. Kaj ĉar ĉiu butikisto sur ĉiu strato faras same, la sistemo persistas.

Ne per nura perforto, sed per la partopreno de ordinaraj homoj en ritoj, kiujn ili private scias esti falsaj.

Havel nomis tion “vivado en mensogo”. La potenco de la sistemo venas ne de ĝia vero, sed de ĉies preteco konduti kvazaŭ ĝi estus vera. Kaj ĝia rompiĝemo venas de la sama fonto: kiam eĉ unu persono ĉesas konduti tiel, kiam la legomvendisto forprenas sian ŝildon, la iluzio komencas fendiĝi.

Amikoj, estas nun la tempo, kiam firmaoj kaj landoj forprenu siajn ŝildojn.

Dum jardekoj, landoj kiel Kanado prosperis sub tio, kion ni nomis la regul-bazita internacia ordo. Ni aliĝis al ĝiaj institucioj, ni laŭdis ĝiajn principojn, ni profitis de ĝia antaŭvidebleco. Kaj pro tio, ni povis okupiĝi pri valorbazitaj eksteraj politikoj sub ĝia protekto.

Ni sciis, ke la rakonto pri la internacia regul-bazita ordo estas parte falsa. Ke la plej fortaj esceptigas sin kiam konvenas al ili. Ke komercaj reguloj estas devigataj nesimetrie. Kaj ni sciis, ke internacia juro aplikiĝas kun varia rigoro depende de la identeco de la akuzito aŭ la viktimo.

Tiu fikcio estis utila, kaj la usona hegemonio, precipe, helpis provizi publikajn bonojn: malfermajn marvojojn, stabilan financan sistemon, kolektivan sekurecon, kaj subtenon de kadroj por solvi disputojn.

Do, ni metis la ŝildon en la fenestron. Ni partoprenis en la ritoj, kaj ni grandparte evitis atentigi pri la breĉoj inter retoriko kaj realo.

La interkonsento ne plu funkcias.

Mi diru rekte. Ni troviĝas meze de rompo, ne transiro.

Dum la pasintaj du jardekoj, serio da krizoj en financo, sano, energio kaj geopolitiko evidentigis la riskojn de ekstrema tutmonda integriĝo.

Pli freŝdate, grandpotencaj landoj komencis uzi ekonomian integriĝon kiel armilon, tarifojn kiel prempovon, financan infrastrukturon kiel devigilon, kaj provizoĉenojn kiel malfortojn ekspluateblajn.

Oni ne povas “vivi en la mensogo” de reciproka profito per integriĝo, kiam integriĝo fariĝas la fonto de onia submetiĝo.

La plurflankaj institucioj, de kiuj la mezpotencaj landoj dependas: la Monda Organizo pri Komerco, la Unuiĝintaj Nacioj, la klimata konferenco COP: la arkitekturo, la arkitekturo mem de kolektiva problemsolvado, estas minacataj.

Sekve, multaj landoj faras la samajn konkludojn. Ili devas disvolvi pli grandan strategian aŭtonomecon: en energio, nutrado, esencaj mineraloj, en financo kaj provizoĉenoj.

Tiu impulso estas komprenebla. Lando, kiu ne povas nutri sin, provizi brulaĵon, aŭ defendi sin, havas malmultajn alternativojn. Kiam la reguloj ne plu protektas vin, vi devas protekti vin mem.

Sed ni estu klarvidaj pri tio, kien tio kondukas. Mondo de fortikaĵoj estos pli malriĉa, pli rompiĝema, kaj malpli daŭripova.

Kaj estas alia veraĵo. Se grandpotencaj landoj forlasas eĉ la ŝajnigon de reguloj kaj valoroj por la senbara ĉasado de siaj potenco kaj interesoj, la gajnoj el transakciismo fariĝos pli malfacile reprodukteblaj. Hegemonioj ne povas senfine tiri monon el siaj rilatoj.

Aliancanoj diversiĝos por sin gardi kontraŭ necerteco. Ili aĉetos asekuron, pliigos eblojn, por rekonstrui suverenecon: suverenecon, kiu iam baziĝis sur reguloj, sed kiu ĉiam pli ankriĝos en la kapablo elteni premon.

Ĉi tiu ĉambro scias, ke tio estas klasika administrado de risko. Riskadministrado havas sian prezon, sed tiu kosto de strategia aŭtonomeco, de suvereneco, povas ankaŭ esti dividata. Kolektivaj investoj en rezistokapablo estas pli malmultekostaj ol se ĉiu konstruus siajn proprajn fortikaĵojn. Komunaj normoj malpliigas fragmentiĝon. Komplementecoj estas pozitiv-sumaj.

La demando por mezpotencaj landoj, kiel Kanado, ne estas ĉu adaptiĝi al tiu nova realo. Ni devas. La demando estas, ĉu ni adaptiĝos simple konstruante pli altajn murojn, aŭ ĉu ni povas fari ion pli ambician.

Nu, Kanado estis inter la unuaj, kiuj aŭdis la vekvokon, kio kondukis nin al fundamenta ŝanĝo de nia strategia sinteno.

Kanadanoj scias, ke niaj malnovaj, komfortaj supozoj, ke nia geografio kaj aliancaj membrecoj aŭtomate donis prosperon kaj sekurecon. Tiu supozo ne plu validas.

Nia nova aliro baziĝas sur tio, kion Alexander Stubb, la Prezidento de Finnlando, nomis “valorbazita realismo” aŭ, alivorte, ni celas esti kaj principaj kaj praktikaj.

Principaj en nia engaĝiĝo al fundamentaj valoroj: suvereneco kaj teritoria integreco, la malpermeso de la uzo de forto krom kiam kongrue kun la Ĉarto de UN, kaj respekto por homaj rajtoj.

Praktikaj en la rekono, ke progreso ofte venas paŝon post paŝo, ke interesoj disiĝas, ke ne ĉiu partnero dividos ĉiujn niajn valorojn. Ni engaĝiĝas larĝe, strategie, kun malfermitaj okuloj. Ni aktive alfrontas la mondon tian, kia ĝi estas, ne atendas mondon, kian ni dezirus.

Ni kalibrigas niajn rilatojn tiel, ke ilia profundeco spegulas niajn valorojn. Ni prioritatigas larĝan engaĝiĝon por maksimumigi nian influon, konsiderante la fluecon de la monda ordo, la riskojn, kiujn tio prezentas, kaj la vetaĵojn por tio, kio sekvos.

Ni ne plu fidas nur je la forto de niaj valoroj, sed ankaŭ je la valoro de nia forto.

Ni konstruas tiun forton hejme.

De kiam mia registaro enoficiĝis, ni tranĉis impostojn sur enspezoj, kapitalgajnoj kaj komercaj investoj, ni forigis ĉiujn federaciajn barojn al interprovinca komerco, kaj ni rapidigas miliardon da dolaroj de investo en energio, AI, esencaj mineraloj, novaj komercaj koridoroj, kaj pli.

Ni duobligas nian defendelspezon antaŭ la fino de ĉi tiu jardeko, kaj ni faras tion en manieroj, kiuj konstruas niajn enlandajn industriojn.

Ni rapide diversigas eksterlande. Ni konsentis pri ampleksa strategia partnereco kun la Eŭropa Unio, inkluzive de aliĝo al SAFE, la eŭropaj aranĝoj pri defenda aĉetado.

Ni subskribis dek du aliajn komercajn kaj sekurecajn interkonsentojn sur kvar kontinentoj en la lastaj ses monatoj.

En la pasintaj tagoj, ni konkludis novajn strategiajn partnerecojn kun Ĉinio kaj Kataro.

Ni intertraktas liberkomercajn paktojn kun Barato, ASEAN, Tajlando, Filipinoj, kaj Mercosur.

Ni faras ion alian. Por helpi solvi tutmondajn problemojn, ni celas varian geometrion. Alivorte, malsamajn koaliciojn por malsamaj temoj, bazitaj sur komunaj valoroj kaj interesoj.

Tiel, pri Ukrainio, ni estas kerna membro de la Koalicio de la Volantoj kaj unu el la plej grandaj popersonaj kontribuantoj al ties defendo kaj sekureco.

Pri arkta suvereneco, ni staras firme kun Gronlando kaj Danio kaj plene subtenas ilian unikan rajton determini la estontecon de Gronlando. Nia engaĝiĝo al Artikolo 5 de NATO estas neŝancelebla.

Ni laboras kun niaj NATO-aliancanoj (inkluzive de la Nordia Balta 8) por plu sekurigi la nordajn kaj okcidentajn flankojn de la alianco, inkluzive per la senprecedencaj investoj de Kanado en trans-horizonta radaro, submarŝipoj, en aviadiloj, kaj soldatoj surtere, soldatoj surglacie. Kanado forte kontraŭas tarifojn pri Gronlando kaj alvokas al enfokusigitaj interparoloj por atingi niajn komunajn celojn de sekureco kaj prospero en la Arkto.

Pri plurflanka komerco, ni antaŭenigas klopodojn konstrui ponton inter la Trans-Pacifika Partnereco kaj la Eŭropa Unio, kio kreus novan komercan blokon de 1,5 miliardoj da homoj.

Pri esencaj mineraloj, ni formas klubojn de aĉetantoj ankritaj en la G7, tiel ke la mondo povas diversiĝi for de koncentrita provizo.

Pri AI, ni kunlaboras kun samideaj demokratioj por certigi, ke ni ne fine estu devigitaj elekti inter hegemonioj kaj hiperskalistoj.

Tio ne estas naiva multflankismo. Tio nek estas fidi je iliaj institucioj. Tio estas konstrui la koaliciojn kiuj funkcias, temon post temo, kun partneroj kiuj dividas sufiĉe da komuna bazo por agi kune. En iuj kazoj, tio estos la vasta plimulto de nacioj.

Kaj tio estas krei densan reton de konektoj trans komerco, investo, kulturo, el kiu ni povas ĉerpi por estontaj defioj kaj ŝancoj.

Mezpotencaj landoj devas agi kune, ĉar se oni ne estas ĉe la tablo, oni estas sur la menuo.

Sed mi dirus ankaŭ, ke grandpotencaj landoj povas permesi al si agi sole. Ili havas sufiĉe grandan merkaton, la militan kapaciton, kaj la premilojn por dikti kondiĉojn. Mezpotencaj ne havas. Sed kiam ni nur intertraktas duflanke kun hegemonio, ni intertraktas el malforteco. Ni akceptas tion, kio estas ofertita. Ni konkuras unu kun la alia por esti la plej akomodiĝemaj.

Tio ne estas suvereneco. Tio estas la prezentado de suvereneco dum oni akceptas submetiĝon.

En mondo de grandpotenca rivaleco, la landoj intermeze havas elekton: konkuri unu kun la alia por favoro aŭ kombini sin por krei trian vojon kun efiko.

Ni ne devus permesi, ke la leviĝo de "malmola potenco" blindigu nin pri la fakto, ke la potenco de ĝusteco, integreco kaj reguloj restos forta, se ni elektas uzi ĝin kune.

Tio revenigas min al Havel.

Kion signifus por la mezpotencaj “vivi laŭ vero”?

Unue, tio signifas nomi la realon. Ĉesu alvoki la “regul-bazitan internacian ordon” kvazaŭ ĝi ankoraŭ funkcius kiel reklamite. Nomu ĝin tia, kia ĝi estas: sistemo de intensiĝanta grandpotenca rivaleco, en kiu la plej potencaj postkuras siajn interesojn uzante ekonomian integriĝon kiel devigon.

Tio signifas agi konsekvence, aplikante la samajn normojn al aliancanoj kaj rivaloj. Kiam mezpotencaj kritikas ekonomian timigon de unu direkto sed restas silentaj kiam ĝi venas de alia, ni tenas la ŝildon en la fenestro.

Tio signifas konstrui tion, kion ni pretendas kredi, anstataŭ atendi ke la malnova ordo estu restarigita. Tio signifas krei instituciojn kaj interkonsentojn, kiuj funkcias kiel priskribite.

Kaj tio signifas malpliigi la premilon, kiu ebligas devigon. Konstrui fortan enlandan ekonomion devus ĉiam esti la tuja prioritato de ĉiu registaro. Diversiĝo internacie ne estas nur ekonomia prudento; ĝi estas la materia fundamento por honesta ekstera politiko, ĉar landoj gajnas la rajton al principaj kontraŭstaroj malpliiginte sian vundeblecon pri rebatoj.

Kanado havas tion, kion la mondo volas. Ni estas superpotenco pri energio. Ni tenas vastajn rezervojn de esencaj mineraloj. Ni havas la plej edukitan popolon en la mondo. Niaj pensifondusoj estas inter la plej grandaj kaj plej rafinitaj investantoj de la mondo. Alivorte, ni havas kapitalon, talenton, kaj registaron kun la grandega speza kapacito por agi decideme.

Kaj ni havas la valorojn, al kiuj multaj aliaj aspiras.

Kanado estas plurisma socio, kiu funkcias. Nia publika placo estas laŭta, diversa kaj libera. Kanadanoj restas engaĝitaj al daŭripovo.

Ni estas stabila, fidinda partnero, en mondo kiu estas ĉio krom tio, partnero, kiu konstruas kaj valoras rilatojn por longa tempo.

Kanado havas ion alian: rekonon pri kio okazas kaj decidemon agi laŭe.

Ni komprenas, ke ĉi tiu rompo postulas pli ol adaptiĝon. Ĝi postulas honestecon pri la mondo tia, kia ĝi estas.

Ni prenas la ŝildon el la fenestro.

Ni scias, ke la malnova ordo ne revenos. Ni ne devus priplori ĝin. Nostalgio ne estas strategio.

Sed ni kredas, ke el la frakturo, ni povas konstrui ion pli bonan, pli fortan kaj pli justan.

Tio estas la tasko de la mezpotencaj landoj, tiuj kiuj havas la plej multon por perdi de mondo de fortikaĵoj kaj la plej multon por gajni de mondo de vera kunlaboro.

La potenculoj havas sian potencon. Sed ankaŭ ni havas ion: la kapablon ĉesi ŝajnigi, nomi la realon, konstrui nian forton hejme, kaj agi kune.

Tio estas la vojo de Kanado. Ni elektas ĝin malkaŝe kaj memfide.

Kaj ĝi estas vojo larĝe malfermita al iu ajn lando, kiu pretas sekvi ĝin kun ni.

Dankon. 

La somera kunflugo de Litoviaj esperantistoj okazos la 13-14an de junio 2026 en agroturismejo en la vilaĝo Antalkiai, je 26 kilometrojn de Kaŭno, direkte al Vilkija.
La programo estas preparata kaj estos publikigota iom poste. Ĝi estos riĉa kaj interesa: prelegoj, diskutoj, vespero kun kantoj k. s.). Funkcios libroservo.

La partoprenkotizo estas nur simbola – 40 eŭroj (noktado, tagmanĝo, vespermanĝo, matenmanĝo, manĝetaĵoj, kafo, teo, dolĉaĵoj, luado de ejoj, transportaj elspezoj, organizaj elspezoj). Tio kovras nur duonon de ĉiuj elspezoj. Alian duonon kovros sponsoroj. La monon ĝiru al konto de kasistino Irena Jagminaitė (LT687300010157748186 SWEDBANK, SWIFT kodo HABALT22XXX). Pagi kontante ĉe la alveno eblas nur escepte kaj nur kun anticipa interkonsento pri tio kun la organizantoj. Anticipa registriĝo por la partopreno estas nepra ĝis la 8a de junio.

Pri la partopreno informu al Asta Nastaravičiūtė (anasturte@gmail.com; tel. +370 611 60402) aŭ Povilas Jegorovas (pjegorovas@yahoo.com tel. +370 687 12219).

Venontojn per publika transporto ni veturigos el la busa stacidomo de Kaŭno al la loko de la aranĝo. Estas invitataj ĉiuj esperantistoj!

Organizantoj

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/02/litovio-85/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La somera kunflugo denove en Antalkiai appeared first on La Ondo de Esperanto.

Post kelkaj tagoj la milita stato en Ukrajno eniros la kvinan jaron: en 2022 la Esperanta Civito, la Sennacieca kaj la Junulara per diversakcentaj deklaroj kondamnis la agreson de Rusio, dum la Universala vartis pekineskan sintenon; de tiam la pozicioj restis la samaj.

La junulara sekcio de UEA konfirmis sian estraran deklaron per voĉdono de la Komitato dum IJK 2022. Nun ĝi estas voĉdononta pri analoga deklaro kiu kondamnas la agadon de la israela registaro en Gaza, uzante interalie la vorton “genocido”. Pri Ukrajno ŝajne mankis opozicio, pri Palestino ekzistas diverĝo, kiu konkretiĝas en la prefero ne havi TEJO-deklaron, sed dokumenton kun individuaj subskriboj, sen engaĝo al TEJO.

Depende de la proceduro, aŭ la Komitato aprobos la proponitan deklaron (unua subskribinto: Esposito Guido, ĉefaj subtenantoj el Italio kaj Katalunio), aŭ ĝi malaprobos kaj tiam eblos lanĉi ĝin kiel dokumenton ekster TEJO, kun la eventuala subteno de aliaj subjektoj: eble SAT, certe ne UEA, kun la nunaj estraroj.

La Esperanta Civito ne estis ĝis nun kontaktita, sed ekzistas jam propra rezolucio pri cionismo, aprobita de la Senato en Pavio, 29 decembro 2025: pri tio la Konsulino devus atenti prioritate, ankaŭ en rilato al eventuala demando pri aliaj tekstoj koncerne Palestinon.

Mi posedas plurajn sufiĉe malnovajn komputilojn kiujn mi interalie uzas por la produktado de programoj por la Esperanta Retradio. Ĝis antaŭ kelkaj monatoj ĉiuj funkciis per Vindozo (XP, 7 kaj 10). Tri el ili funkcias ekzemple per Vindozo 10 kiu estas mia ĉefe uzata sistemo. 

Sed mi jam dum jaroj devas batali kontraŭ la oftegaj aktualigoj de la sistemo per Mikrosofto, kun la negativa efiko ke la mastruma sistemo kaj ĝiaj akcesoraĵoj okupas pli kaj pli da memorspaco en la labormemoro kaj sur la fiksdisko. Tio ege bremsas la rapidecon. Ĉe malgranda komputilo kiun mi uzas ĉefe dum vojaĝoj, la problemo estas, ke la fiksdisko havas kapaciton de nur 30 GB kaj Vindozo okupas preskaŭ la tutan spacon. Tio almenaŭ havas la avantaĝon ke ne plu estas spaco por la aktualigoj kaj tial la komputilo funkcias sufiĉe rapide. La malavantaĝo estas, ke restas sur la fiksdisko nur 1 GB da memorspaco.

La komputilo sur kiu estas instalita Vindozo 7, estis oficeja komputilo kaj ĉio senprobleme (sen aktualigoj) bonege funkciis. Sed mi faris eraron pri ĝi: Por savi datumojn de tiu malnova komputilo 32-bita el la jaro 2010, mi volis kopii  senpaŭze pli ol 100 GB al ekstera fiksdisko, kio kaŭzis ke la fiksdisko varmegiĝis kaj tial detruiĝis kelkaj sektoroj de la fiksdisko. Subite Vindozo ne plu estis startebla. Mi volis ripari tiun difekton por havi denove aliron al la datumoj sur la fiksdisko. Sed mi malsukcesis.

Tial mi prenis usb-stangeton sur kiu mi havis la linuksan sistemon "Ubuntu" kaj startis per ĝi la komputilon. Kaj tio ankaŭ funkciis. Sed mi ja ne povis instali ĝin sur la fiksdisko, ĉar tio ne funkcius kaj krome plue detruus ĝin. Mi tial serĉis pri alia versio de Linukso kiun mi daŭre povus starti de la usb-stangeto kun la kapablo ke miaj agordoj restu "persistaj".

Helpe de dialogo kun la AI de Guglo mi trovis la perfektan mastruman sistemon. Ĝi nomiĝas "AntiX" kaj ĝi havas version por mia 32-bita komputilo. Tiu sistemo nun stabile funkcias. Mi instalis kelkajn necesajn programojn sur la usb-stangeto kun 8 GB da kapacito kaj tiel mi povas uzi la komputilon por ĉiuj taskoj kaj ne plu devas timi ke "aktualigo" bremsus tion.

Mi daŭre havas aliron al la difektita fiksdisko, kiun mi tamen uzas nur por legi datumojn. Por skribi kaj registri datumojn mi enŝovis memorkarteton kun kapacito de 30 GB. Mi povas ankaŭ transsendi datumojn per FTP. Kaj fine mi ankaŭ modifis la klavarprogramon "xmodmap" tiel, ke mi povas entajpi la supersignitajn literojn de Esperanto (ekz. win+c=ĉ).

Mi ja estas novulo en la linuksa medio, sed helpe de la AI de Guglo mi povis post multaj laborpaŝoj finfine prilabori la agordojn per la programo "Terminalo".

La sistemon sur usb mi povus ankaŭ uzi sur alia komputilo. Nun mi ne plu dependas de la entreprena politiko de Mikrosofto kaj povas plue uzi miajn malnovajn komputilojn. Mi nepre volas eviti la aĉeton de nova pli forta komputilo kun Vindozo 11. Rilate al sekureco mi havas miajn proprajn strategiojn kiujn mi ĉi tie ne priskribas.

La komputilon kun Linukso mi nun ofte enŝaltas paralele al malrapida Vindoza komputilo. Mi estas tute feliĉa pri tio - dank'al Linukso.

 

En la Esplora Instituto de Esperantologio ekis la dua semestro de la akademia jaro 2025/26 per la sukcesa semajno en Malago, pri la esperanta literaturo. Ni dankas al Esperanta Naturamikaro kaj la proprietuloj pro la gastigado en la naturamika Esperanto-Domo. 

Rezultoj de la eksperimentado ĝisnuna: 1) eblas kunigi la studentaron dum du semajnoj jare en fizika loko; 2) eblas daŭrigi telematike je regula kadenco. Tio signifas ke la strukturo de la kurso taŭgas.

Krome: 3) la didaktika materialo (precipe HEL) taŭgas; 4) la kurso helpas ankaŭ por la verkado de la dua eldono de HEL. Ni devas insisti pri la preparo de didaktika materialo uzota en la venontaj kursoj.

Enhave: 5) ni enkondukis la pritrakton de mondhistorio kaj mondliteraturo dum la 20a jarcento. Bonvenas komentarioj pri ĉi tiuj novaj elementoj, kun rimarkoj, kritikoj, sugestoj.

La docento kaj la ses gestudentoj retrovos sin lundon la 23an de februaro 2026 je 17h00 por la unua telematika lekcio de la dua semestro.

 

La unua virina kongreso de UEA okazos en Graco (Graz, Aŭstrio) la 30-31an de julio 2026 dum du tagoj ĵus antaŭ la komenco de la 111a Universala Kongreso de Esperanto en la sama urbo.

Ni diru kongreso de virinoj, mallongigo KV, ĉar la Komisiono provas kovi pozitivajn agadojn. Ne estos virtuala kongreso, tamen ni vokas al abunda partopreno. Estos ĉeesta fizika vigla renkontiĝo inter viroj kaj virinoj el diversaj horizontoj.

La kongresa temo estas “Virinoj, povoplenaj homoj”. Tio estas la temo elektita de la Komisiono. Prelegoj, debatoj, filmoj ebligos al ĉiuj, viroj kaj virinoj kune, interŝanĝi ideojn, emociojn, faktojn kaj fantaziojn.

La bunteco de niaj originoj kreos riĉan bildon pri la vivo de la virinoj en la mondo.

La detaloj kaj aliĝeblo aperos kiel antaŭkongreso en la Dua Bulteno.

Per la retejo www.eventaservo.org ni transdonos informojn.
la retadreso virina-agado@groups.io estas je via dispono.

Mireille Grosjean
nome de la Komisiono de UEA por Virina Agado

Fonto: https://groups.io/g/uea-membroj/message/6931

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La unua virina kongreso de UEA appeared first on La Ondo de Esperanto.

Kiam la varietea spektaklo subite interrompiĝis, s-ro B, 51-jara prokuratoro de la ĉefurbo, ankoraŭ duondormis en sia vasta pufseĝo. Elmergiĝante malrapide al plena konscio, li blasfeme sakris kontraŭ la kuiristino, kiu tiuvespere atencis lian hepaton per frititaj terpomoj kaj eksterordinare piprita kolbaso, sed lia indigno eksvenis, kiam la bildoj sur la televidekrano atingis lin, jam komplete vekiĝintan. Temis pri gravmiena anoncisto; vere bedaŭrinde, ke la unuaj vortoj perdiĝis pro la dormo.

„...la plej katastrofa tertremo en la historio de nia lando. La tero furioze vibris  dum ses longaj minutoj; gigantaj fendoj ekfaŭkis en la grundo. La ĉefstratoj kurbiĝis kaj krispigis, dum ĉiuj sonoriloj ektintis pro la termovo: imponajn damaĝojn kaŭzis la rokegoj, kiuj ekruliĝis de sur la ĉirkaŭantaj montoj. La nombro de la pereintoj estas ĝis nun nekalkulebla, sed laŭ optimisma prijuĝo, la urbaj ruboj entenas milojn da kadavroj...“

Verdire, la novaĵo tiklis la scivolemon de B., preskaŭ instinkte li prenis glaseton  da konjako de sur la pleto al li proksima.

„La senhejmaj familioj plenigas jam la stratojn kaj la placojn, al tio aldoniĝas nun senĉesa pluvo, kiu jam de kelkaj minutoj falas torente sur la frakasitan urbon. Ni spektu tamen la bildojn, kiujn nia kameraisto rekte telesendas.“

Ĉi tiam la homo malaperis, kaj sur la ekrano enfokusiĝis la nigra kubo de antaŭurba konstruaĵo. Kiam la kamerao alproksimiĝis, ekdistingiĝis maljuna virino, sidanta sur kvarpieda skabelo, ŝi ploris, kap-en-mane.

„En tiu ĉi kvartalo mortis verŝajne pli ol 60% de la loĝantaro. Ankoraŭ mankas informoj pri la nombro de la vunditoj.“

Eltrinkinte la konjakon, B. remetis la glason sur la pleton, delikate.

„La tegmento de ĉi tiu domo falegis jam ĉe la unua ekskuo. La brikoj mortigis la tutan familion, escepte de la avino, kiu sukcesis elhejmiĝi tuj. Male, la flanka domo suferis neniun damaĝon, dank‘ al siaj pli fortikaj fundamentoj; rilate al tio, oni certe estigos enketan komisionon por esplori, ĉu efektive ĉiujn domojn oni masonis laŭ la leĝaj dispozicioj.“

La penso de B. tuj flugis al la sensacia proceso kontraŭ la fifama arkitekto V., kaj kun ia fiereco li memoris, kiel lerte li asistis tiun fiulon. Vera krimulo, jes, kiu tamen honorarias per krezaj sumoj.

„Kompreneble la infanoj konsistigas la plej teruran tragedion. Granda parto el ili pereis, multaj orfiĝis, kaj nun vagas senhelpe inter la ruinoj.“

Sur la ekrano aperis kvinjara etulo, ploranta ĉe la kadavro de mortinta virino. B. profunde suspiris, kaj per la maldekstra mano ekkaptis frandan kukon.
„Pormomente oni muntis kelkajn tendojn, por ke la postvivintoj povu tranokti en seka ejo. Vi vidas unu el la multaj ambulancoj, kiuj ĉi-momente kuradas tra la tuta urbo“ la ĉefhospitalo plejparte ruiniĝis, kaj la vunditojn oni devas porti en la antaŭurbajn klinikojn.“

Sekvis longa paŭzo. Antaŭ la okuloj de B. preterkuris la bildoj de granda urbo preskaŭ tute forbalaita far titana kataklismo: blankaj kuracistoj aperadis de temp“ al tempo inter la brunaj restaĵoj de pluretaĝaj domoj. Multaj junuloj ŝovelis la amasojn de rubo. Ĉiam, kiam el sub la brikoj oni eltiris novan vunditon aŭ kadavron, la kamerao tuj alglitis por pli bone evidentigi la misformitajn vizaĝojn kaj la nigrajn sangokrustojn.

Dume, B. atendis la nomon de la urbo kun ia streĉiteco. Temas ja pri urbo en la Sudo, kie jam antaŭ kelkaj jaroj okazis io simila, kvankam malpli katastrofa.
Dum kelkaj sekundoj surekraniĝis panorama bildo de la urbo kaj malgraŭ la nokto oni klare distingis la fordetruitajn palacojn. Stranga maltrankvilo ekserpentis en la menso de B.

„Laŭ multaj atestantoj, en ĉiuj kvartaloj la hundoj freneze ekbojis unu-du minutojn antaŭ la tragedio: kaj pluraj homoj ŝuldas sian vivon ĝuste al tiu konata averto. Krepuskas do la sangoplena vespero, dum kiu...“

La kutima bombasto, pensis B. Kaj tamen lia ŝajne senkaŭza maltrankvilo fariĝis pli akra, kaj fine B. ekkonsciis ĝin.

„...dum tiu teruro kaj malespero miksiĝis kun la polvo de la disfalantaj palacoj. La tertremo...“

La bildoj sekvis ĉiam pli rapide. Ili enhavis ion tre konatan, kiun B. rimarkis nur iom post iom: la arboj, la stratoj… B. stariĝis subite. Ekstere la nokta ĉielo plenlumiĝis, kaj hundo ekbojis malproksime.

„...La tertremo trafis ĉiujn, riĉulojn kaj malriĉulojn, inter la pereintaj eminentuloj ni citu urbestron Z., urbkomitatanon F. … nu, ni vidas, ke oni ĵus elŝovelis prokuratoron B. ...“

B. horore vidis sur la ekrano sian korpon, frakasitan de brikoj. Blanka kuracisto kovris ĝin per griza tolaĵo. Plumba silento. Kio okazas? KIO OKAZAS?

La planko ekvibris sub liaj piedoj.

---

La 17an de februaro 2026, sep semajnojn post la publikigo, estis enretigita por publika legado la demonstra versio (demoversio) de la decembra (vintra, laŭ la nordhemisfera vidpunkto) eldono de “La Ondo de Esperanto”. La 44-paĝa demoversio (laŭ la normo “pdf”) enhavas plurajn tekstojn kaj tekstokomencojn el la riĉenhava 147-paĝa 326a numero de “La Ondo de Esperanto”, publikigita je la jarŝanĝa festo.

La demoversio de la novjarfesta “Ondo” estas libere elŝutebla ĉe https://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-326demo.pdf.

La demoversioj de pli fruaj “Ondoj” estas elŝuteblaj en nia arkiva retejo. Tie estas elŝuteblaj ankaŭ kelkaj plenaj eldonoj (“pdf” kaj “epub”).

“La Ondo de Esperanto” aperas dumaniere:
unue, kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo;
due, kiel ampleksa trimonata elektronika almanako (bitgazeto), en kiu estas publikigataj la plej gravaj tekstoj el la retejo kaj ankaŭ artikoloj, eseoj kaj beletraĵoj, verkitaj speciale por la almanako.

“La Ondo de Esperanto” estas eldonata en Kaliningrado (Ruslando), ĝin eldonas Halina Gorecka kaj redaktas Aleksander Korĵenkov.

“La Ondo de Esperanto” estas (re)abonebla por 2026.
La baza abontarifo (15 eŭroj) restas senŝanĝa dum pluraj jaroj ekde la lanĉo de la bitversio en 2007.

Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

Pri la pagmanieroj legu ĉi tie: https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.
Atentu, ke nun denove eblas pagi la abonon per la internacia pagosistemo PayPal.

Vidu la liston de la donacintoj por la 2025a jaro.

La demonstra versio de la novjarfesta “Ondo” estas libere elŝutebla ĉe https://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-326demo.pdf.

La sekva, marta/printempa “Ondo” aperos fine de marto aŭ komence de aprilo 2026.

Ne forgesu (re)aboni!

La red.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/02/ondo-154/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La demonstra versio de la novjarfesta Ondo appeared first on La Ondo de Esperanto.

Jam antaŭ unu jaro la landa asocio de UEA en Usono proponis ŝanĝi la statuton tiel, ke grandaj landaj asocioj havu pli da reprezentantoj en la komitato de UEA. En novembro la prezidanto de Kataluna Esperanto-Asocio proponis forigon de la regulo, ke en unu regno estu nur unu landa asocio. Malmulta diskuto poste okazis pri la proponoj, kaj ili mankas en la tagordo de la eksterordinara kunveno de la komitato, okazonta la 7-an de marto.

La komitato de UEA diskutis la statuton en Brno. Foto de la komitato: Jukka Pietiläinen.

La statuto estas la baza regularo de UEA, kvazaŭ ĝia konstitucio. Por malhelpi abruptajn ŝanĝojn, la proceduro por modifi la statuton estas sufiĉe komplika kaj postulas interalie ĝeneralan voĉdonadon, kiu okazas per papera poŝto.

Tial la kutimo ĝis nun estis, ke se efektive necesas ŝanĝoj en la statuto, oni kolektas la ŝanĝoproponojn kaj traktas ilin kune, por eviti ripetadon de la peza, burokratia proceduro kaj precipe de la kosta kaj laborpostula poŝta voĉdonado.

Tiel oni faris antaŭ dek jaroj, kiam lastfoje okazis ŝanĝo de la statuto, kiu interalie sigelis la formalan sendependiĝon de TEJO. El la individuaj membroj de UEA tiam voĉdonis malpli ol triono. Por aprobo de statutŝanĝo necesas du trionoj de ĉiuj eblaj voĉoj, do evidente la tiaman ŝanĝon ebligis la voĉoj de la landaj asocioj.

Nun denove estas planata ŝanĝo de la statuto. Pri tio formale decidis la komitato de UEA komence de aŭgusto dum sia kunsido en Brno. Tio unuavice necesas por kongruigi la statuton kun la postuloj de la nederlanda leĝo pri neprofitcelaj asocioj.

La statuto nun havas partojn, kiuj laŭ profesiaj revizoroj ne kongruas kun la aktuala leĝo. Necesas ŝanĝi interalie la formulojn en la statuto kiuj rilatas al kolektado de kapitalo, ĉar amasigo de kapitalo laŭ la leĝo ne rajtas esti celo de neprofitcela asocio.

Dum la komitata kunsido en Brno oni menciis, ke samtempe eblos trakti ankaŭ aliajn eventualajn modifojn de la statuto, interalie tiun proponitan de la usona landa asocio de UEA jam en marto 2025. Laŭ tiu propono jam ekde 251 membroj landaj asocioj havu ne unu sed du komitatanojn. La nuna limo estas 1 000 membroj, cifero kiun Esperanto-USA kaj la plej multaj aliaj landaj asocioj ne havas ŝancon atingi.

Alfons Tur i Garcia.

Alia propono, aperinta en novembro 2025, venis de la prezidanto de Kataluna Esperanto-Asocio, Alfons Tur i Garcia, kiu volas ke estu forigita el la statuto la frazo “Principe UEA akceptas el unu regno nur unu landan asocion, sed la Komitato rajtas akcepti plurajn”. Laŭ li tiu frazo, kombine kun la opozicio de Hispana Esperanto-Federacio, ĝis nun malebligis la akcepton de Kataluna Esperanto-Asocio kiel landa asocio de UEA.

Estrarano François Lo Jacomo en la komitata diskutejo kontraŭargumentis, dirante ke jam laŭ la nuna statuto la komitato ja rajtas akcepti pli ol unu landan asocion en unu lando.
”Prefere ol forigo de la frazo, vi konvinku sufiĉe da komitatanoj proponi la aliĝon de Kataluna Esperanto-Asocio kaj tiu subteno de pluraj komitatanoj pli pezos ol la opozicio de HEF. Forigo de tiu frazo kreskigos la riskon, ke en kelkaj landoj volos aliĝi pluraj konkurencaj asocioj, do la nomo ’landa asocio’ ne plu havos signifon ĉar ne plu estos ligo inter LA kaj teritorio,” li skribis en la komitata listo.

La katalunan proponon samloke komentis ankaŭ José Antonio del Barrio, komitatano B el Hispanio:

– Akcepto de KEA signifas modifon de la tuta strukturo de UEA, kun konsekvencoj en aliaj lingvaj teritorioj. Ĝi signifas akcepti ideologian koncepton ke teritorioj estu organizitaj laŭ lingvaj limoj, li skribis.

Li atentigis aldone, ke KEA ne estas politike neŭtrala asocio:

– Ĝi havas politikajn celojn, inter kiuj akiri sendependan internacian reprezentecon por Katalunio. Nu, tio estas legitima, sed la komitato devas tion konscii en sia decido.

Poste nenia plia diskuto pri la temo okazis en la komitato.

Brandon Sowers

La 5-an de februaro estis dissendita la alvoko al eksterordinara kunsido de la komitato de UEA por diskuti ŝanĝojn en la statuto, la proponata tagordo enhavis nur unu punkton: ”kongruigo de la Statuto kun ANBI kaj WBTR”. Temas pri du nederlandaj leĝoj kiuj rilatas al la funkciado de asocioj.

Brandon Sowers, prezidanto de Esperanto-USA, tuj demandis, kial mankas en la tagordo la du validaj proponoj por statutŝanĝo – tiuj de Esperanto-USA kaj la prezidanto de Kataluna Esperanto-Asocio.

Respondis la prezidanto de UEA, Fernando Maia, kiu klarigis ke la estro de la komisiono pri statuta reformo ”rekomendis prioritatigi por la nunaj urĝaj traktoj nur la leĝajn postulojn”, kaj ke la komitato jam voĉdone aprobis tiun prioritatigon.

– Ja traktado de la leĝaj postuloj de ANBI kaj WBTR sole povos esti sufiĉe tempo-postula, Maia aldonis.

Brandon Sowers tiam atentigis, ke jam pasis preskaŭ tuta jaro de kiam la usona propono estis transdonita al la komitato.

– Ni estis paciencaj, eĉ kiam ŝajnis ke ni devos atendi ĝis Graco por ke nia propono estu konsiderata. Sed vidi ke eventuale al la Komitato nur estos permesate konsideri la proponojn pri la Nederlanda leĝo, kaj ĝi ne povos eĉ konsideri nian proponon, estas tro. Demokratio signifas, ke ĉiu devas ludi laŭ la samaj reguloj, kaj ke proponoj ricevitaj estu konsiderataj.

Luigi Fraccaroli, membro de la komisiono pri statutŝanĝo, skribis ke li preferas fidi la estron de la komisiono, kiu estas fakulo pri juro, kaj tial akceptis la proponon limiĝi je la statutŝanĝoj kiujn postulas la leĝo.

– Kvinmil-membra asocio celanta 8 miliardojn da homoj ne povas disperdi tiom da energio pri la interna funkciado. Ni ricevis Esperanton donace de Zamenhof, kiu elspezis sian vivon por ties disvastigo. Nia tasko estas donaci Esperanton al la cetera mondo, li argumentis.

Fernando Maia

Se la proponitaj aliaj statutŝanĝoj ne estos pritraktitaj nun, ili ne estos pritraktitaj dum multaj jaroj, ĉar la ĝenerala voĉdonado postulas multe da laboro kaj oni apenaŭ aranĝos novan en proksima tempo, argumentis Brandon Sowers. Pri tio li sendube pravas.

Laŭ Fernando Maia tamen la leĝaj aferoj urĝas, dum la aliaj proponoj ne pretas por pritrakto:

– La du nuntempe diskutataj proponoj estas sufiĉe nematuraj por eniri la tagordon de la 7-a de marto. Ni jam estas iom malfruaj, se ni deziras plenumi la leĝajn postulojn, do tiu urĝa aspekto ne povas esti malhelpita de neurĝa afero. Certe la Ĝenerala Voĉdono kreas grandan laboron, sed en ĝi ne povas eniri malmaturaj aferoj.

Brandon Sowers responde komentis, ke la komitato devus funkcii kiel sendependa demokratia instanco, sekvi la koncernajn procedurojn kaj havi klaran travideblon pri la proceduro. Zorgi, ke tiel funkciu la aferoj, laŭ li estas inter la taskoj de la estraro.

– En la nuna kunteksto, mi kredas, ke tio mankas. Esperanto-Usono sendis proponon antaŭ unu jaro. Laŭ nia kompreno, ni sekvis ĉiun regulon en nia sendo, kaj atendis ke la propono estus plusendita al la komitato, levita por diskuto kaj konsidero, kaj en iu momento, metita al demokrata voĉdono. Dum unu tuta jaro la respondo estas ĉiam ke bezonatas pli da tempo, ke oni eĉ ne povas konsideri la proponon, ĉiam por malsamaj kialoj.

Al tio Fernando Maia respondis, ke Brandon Sowers kompreneble rajtas proponi aldonon al la tagordo, tiel ke ankaŭ lia propono estu pritraktita dum la eksterordinara komitata kunsido. Evidente tamen nek la usona nek, des malpli, la kataluna propono estos aprobitaj de la komitato, ĉar ili eĉ ne estis pritraktitaj de la komisiono pri statutŝanĝo.

Sendepende de la eventualaj meritoj de la du proponoj, ilia sorto reliefigas la funkciadon de la gvidorganoj de UEA kaj precipe la letargian staton de la komitato mem.

La propono de Esperanto-USA estis laŭregule prezentita antaŭ unu jaro, sed rapide forgesita. Eĉ la tiama propra komitatano A de Esperanto-USA, la prezidanto de UEA Duncan Charters, ne antaŭenigis ĝin dum la komitataj kunsidoj nek reagis al instigoj de la prezidanto de Esperanto-USA.

Iom da diskuto pri ĝi fine okazis en la komitata listo fine de januaro, kiam Brandon Sowers ĝin relevis. Tamen la babiloj kondukis al nenio konkreta, kaj nun la propono ŝajne denove estos prokrastita al la tago de Sankta Neniamo.

Brazilo estas vasta lando, kun du apartaj karakterizaj trajtoj. 

Unue, ĝia popolo enhavas unu el la plej grandaj miksiĝoj de genoj. Komence, al la indiĝena praloĝantaro alvenis la blankaj portugaloj, poste la nigraj afrikanoj, sklavigitaj (dum tri jarcentoj oni enportis kvar milionojn da nigraj sklavoj!). Laŭ la pasado de tempo, multaj migrintoj alvenis, el Eŭropo, Mezoriento kaj Azio. En tiu granda kaldrono miksiĝis do genoj de popoloj el multaj mondopartoj. Nuntempe, ĉiu brazilano estas rezulto de granda vario de prauloj.

La dua trajto estas, ke en Brazilo troviĝas relative multaj multaĝuloj. Ĝis la monato aprilo 2025, en Brazilo vivis la plej aĝa virino en la mondo, nome 116-jara monaĥino.Tiumomente, aliaj tri brazilaj homoj estis la plej maljunaj en la mondo. Laŭ internaciaj statistikoj, tri el la dek viraj super-multaĝuloj (pli ol 110-jaraj) estas brazilanoj. En Brazilo, nuntempe troviĝas 37 mil centjaruloj, laŭ la censo en la jaro 2022.

Ĉu ekzistas ia rilato inter tiuj du trajtoj de la brazila popolo?

Sciencistoj nuntempe intense studas la genetikan strukturon de la brazila loĝantaro, kun la hipotezo, ke eble la genomiksiĝo influas la longvivecon. En la Universitato de Sanpaŭlo la fakuloj en la projekto “Genoma“ analizas la genetikan materialon de preskaŭ 200 brazilanoj pli ol 100-jaraĝaj. El tiuj, 20 estas pli ol 110-jaraĝaj. La sciencistoj klopodas trovi la genetikajn faktorojn, kiuj eble kondukas al longa vivo.

Provizoraj datumoj montris pli ol 8 milionojn da genetikaj variaĵoj, kiuj ne troviĝas en internaciaj kolektoj de datumoj. Laŭ la klarigo de D-rino Mayana Zatz, estro de la esplora skipo, “Homo, kiu devenis de tia miksaĵo eble akumulis plurajn protektajn variaĵojn el malsamaj etnoj. Ĉi tiuj estas unikaj variaĵoj, nevideblaj en popolgrupoj genetike pli homogenaj.”

Krome, la genoj ne funkcias izole, sed ligitaj al aliaj molekulaj sistemoj. Oni trovis, ke ili influas la imunologian sistemon. En individuoj tendencaj al longa vivo, okazas daŭra konservado de la imuno-defendoj de la korpo, kiuj ĝenerale perdiĝas laŭ la pasado de la tempo. Ili longe renovigas sian defendokapablon kontraŭ infektoj kaj kanceraj ĉeloj.

Ĉi tiuj estas tre novaj studoj kaj oni ankoraŭ palpas la rezultojn serĉe de definitivaj respondoj. Kompreneble, longviveco ne dependas nur de la genoj. Ankaŭ la dieto kaj la korpekzercoj forte influas. La brazila kutima dieto, kiu enhavas fazeolon, rizon, viandon kaj salaton estas konsiderata same saniga kiel la monde laŭdata mediteranea dieto. Krome, en la grupo de la analizataj multaĝuloj oni trovis plurajn, kiuj estis atletoj de naĝado, ekzemple.

Laŭ la opinio de D-rino Mayana, la mediaj faktoroj (ĝustaj dieto kaj korpaktiveco) estas decidopovaj ĝis la aĝo de 90 jaroj. Post tio, plej forte influas la genetiko.  

UEA kunlabore kun la redakcio de la revuo Literatura Vivo kore invitas ĉiujn esperantistojn tra la mondo partopreni en la Internacia Traduk-Konkurso “Vejdo” (2026). La konkurso estas dediĉita al la memoro de Prof. Vejdo (Wei Yida, 1947-2025), honora membro de UEA, kaj celas subteni altkvalitan tradukarton en Esperanto.

Traduko estas unu el la plej noblaj manieroj vivigi kaj disvastigi Esperanton. Per traduko ni konstruas pontojn inter kulturoj, transdonas literaturajn trezorojn kaj donas novan vivon al pensoj naskiĝintaj en aliaj lingvoj. La konkurso “Vejdo” celas instigi ĝuste tian respondecan, zorgeman kaj kreeman laboron.

La konkurso, aŭspiciata de UEA, estas malfermita al ĉiuj esperantistoj, sendepende de lando aŭ deveno. Akceptiĝas propraj, manfaritaj tradukoj el iu ajn nacia lingvo en Esperanton: poezio, mallonga prozo, rakontoj aŭ mikronoveloj, kantotekstoj kaj artikoloj aŭ eseoj. Ĉiu partoprenanto rajtas sendi maksimume du verkojn, kun maksimuma longo de 1500 vortoj por ĉiu. Tradukoj faritaj per artefarita intelekto ne estas konsiderataj: ni serĉas la homan voĉon, sentemon kaj stilon de la tradukanto.

La konkursaĵojn bonvolu sendi al info@literaturavivo.com ĝis la 1a de junio 2026, kun indiko de la originala lingvo, la titolo de la verko kaj viaj kontaktinformoj (nomo, urbo, lando).

Internacia ĵurio, konsistanta el spertaj esperantistoj kun kompetento pri literaturo kaj tradukarto kaj reprezentantaj diversajn lingvojn, elektos la premiitojn: principe estos unu gajninto por la unua premio (tri libroj), tri gajnintoj por la dua premio (po du libroj) kaj 10 gajnintoj por la tria premio (po unu libro). La premioj estos provizitaj de UEA, kaj la fina rezulto estos solene publikigita dum la 111a Universala Kongreso de Esperanto (UK) en Graz (Aŭstrio) en aŭgusto 2026. Elektitaj verkoj estos publikigitaj en Literatura Vivo. La regularon de la konkurso legu en la retejo de Literatura Vivo.

Per via partopreno vi ne nur omaĝas la heredaĵon de Prof. Vejdo, sed ankaŭ kontribuas al la estonteco de la Esperanta literaturo. Traduku. Kundividu. Konservu la vivon de la lingvo.

La subteno de UEA al la konkurso Vejdo spegulas la strategian planon AKIRI, aparte la celojn pri komunuma reto kaj komunuma reto kaj kultura fortigo de la kampo Kunlaborado. Kadre de tio UEA ampleksigas sian kulturan agadon al diversaj kulturaj kampoj. En la nomo de UEA kaj de la redakcio de Literatura Vivo ni atendas viajn verkojn kun granda intereso.Se vi ankoraŭ ne aliĝis al la 111a UK, aliĝu per https://uk.esperanto.net.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1283.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Internacia Traduk-Konkurso “Vejdo” 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

Sub la kunprezido de ges-roj Cecilie Hamnes Carlsen kaj Lorenzo Rocca, la interesgrupo LAMI (Language Assessment for Migration and Integration) – kadre de la Asocio de Lingvotestistoj en Eŭropo (ALTE), kies membro estas Kultura Centro Esperentista – lastatempe prilaboradas raporton pri la graveco de kono pri socio en la diversaj lingvotestaj sistemoj kaj civitanigaj normoj de la eŭropa kontinento. Al tiu klopodo kontribuas la teamo de KCE, kiu ĵus elfinis sian sekcion pri Esperantio.

La dosiero, verkita de c-ano Giacomo Comincini, substrekas la postulojn de kono pri socio en la Lingva Testa Sistemo de la Esperanta Civito (LTSEC), regulita per direktivo Mühlemann, sed ankaŭ la mekanismon de akiro de la esperanta civitaneco, laŭ la Konstitucio kaj Lex Valeria, kie same gravas konscio pri la funkciado de nia konsorcio kaj pri la kulturo de la tuta esperantistaro. De tio rezultas resuma sed preciza prezento de la ampleksa funkciado de la Esperanta Civito, cele al altnivela gaĝa medio. 

Pli profunde gravas ke, en tiu grava lingv(istik)a kunteksto, esperanto estas pridiskutata kiel identigilo kaj ties komunumo kiel diasporo, kio superas la malnovajn konceptojn pri komprenilo de movadaro. La LAMI-raporto, enhavonta tiujn indikojn kaj tiujn pri la aliaj lingvoj, estos prezentita dum la tuta jaro 2026 – unue en la ALTE-konferenco en Munĥeno, poste al la Konsilio de Eŭropo – tial havigonte al si elstaran sciencan kaj institucian atenton. Kreskas do konscio pri esperanto laŭ la raŭma kompreno, danke al strategio de duobla tegmenteco al kiu aliĝas la Civito.

Antaŭ naŭdek semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la naŭdek-unua porcio, ĝuu ĝin! 

---
Ni faris hieraŭ dimanĉan promenon.
Ni prenis la aŭton al urbo proksima,
ĉar mankas dimanĉe publika trafiko.
La aŭto dimanĉe do estas utila.

Dum lunda mateno ŝanĝiĝas la bildo.
Ni povas veturi al urbo per buso.
Ni havas haltejon tuj apud la domo.
Do estas komforte veturi per buso.

Ŝi prenas biciklon por fari aĉetojn.
Ŝi estas sportema kaj ankaŭ ŝparema.
Ŝi ŝatas ofertojn kun alta rabato
kaj tial detale traserĉas prospektojn.

Ŝi estas fervora rabat-ĉasistino.
Ŝi mendas vestaĵojn kun alta rabato.
Ŝi testas kaj poste resendas la varon.
Ŝi devas bicikli al poŝtoficejo.

Bonvolu aldoni nur iom da salo.
La plado enhavas sufiĉe da spicoj.
Vi povas gustumi. Ĝi estas bonega.
La gastoj aprezos la bonan manĝaĵon.

La akvon kaj vinon mi trinkas el glaso,
dum kafon aŭ teon mi trinkas el taso.
Por manĝi la supon mi prenas kuleron.
Sur panon kutime mi ŝmiras buteron.

Mi devis malmunti la radon antaŭan
de mia biciklo, por fari riparon.
La pneŭon trapikis ŝtoneto sur strato.
Mi flikis la pneŭon kaj muntis la radon.

Ŝi devas rezigni pri pluaj infanoj,
ĉar mortis la edzo. Ŝi estas vidvino.
Por ŝiaj infanoj nun mankas la patro.
Sen liaj enspezoj ŝi havas problemon.

Por esti ankoraŭ socie utila
necesas aktivi en tia medio.
Senpage labori por helpi al homoj
tre taŭgas precipe al pensiulinoj.

La viroj tre ofte jam estas malfortaj
aŭ interesiĝas pri propraj aferoj.
Dum sanaj virinoj tre emas labori
kun samaĝulinoj en helporganizoj.

Genepoj plukreskas, fariĝas memstaraj,
do ne plu regule bezonas avinon.
Ŝi devas nun serĉi alian okupon
por havi entute kontakton kun homoj.

Vesperan kunvenon de ĉiuj helpantoj
ŝi volas viziti, por iom babili
kaj tie diskuti la organizadon
de pluaj projektoj por helpi al homoj.

Ni ŝatus viziti la ŝtatoperejon.
Ĝi estas tre fama muzika teatro.
Kaj krome ĝi estis nun bal-salonego.
La gastoj tre ĝuis unikan eventon.

Ni volas finfine forpeli la vintron,
atendi printempon kun lumo kaj varmo.
Fojfoje la tagoj jam estas tre belaj,
sed ofte ni havas nur grizan veteron.

Infanoj nun ĝuas semestrajn feriojn.
Ni povus skiadi dum tuta semajno.
Sed tiu plezuro ja kostas tre multe.
Ni havas la monon por du aŭ tri tagoj.

Ĉi-jare ni havas abunde da neĝo
nur en la montaro, sed tio sufiĉas.
En nia ĝardeno la neĝo degelas.
Sur stratoj jam eblas normala trafiko.
---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de
 

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html

La Internacia Tago de la Gepatra Lingvo originas el la lukto por la rajto uzi la gepatran bengalan en 1952 en la tiama Orienta Pakistano, nun Bangladeŝo. La tago memorigas nin, ke lingvo estas grava parto de identeco de popoloj kaj komunumoj. Lingvoj transdonas tradiciojn, sciojn kaj historion. Kaj infano, kiu eklernas per la propra denaska lingvo, lernas plej facile kaj digne.

Por antaŭenigi fortajn komunumojn, oni bezonas antaŭenigi multlingvismon. Ĉiu homo rajtu lerni kaj kreski per sia gepatra lingvo, kaj ankaŭ akiri regionajn kaj naciajn lingvojn, kaj internaciajn lingvojn. Per multlingvismo, saĝe utiligata, ĉiu persono povas partopreni, paroli kaj esti aŭdata. Sekve, ĉiuj povas kune decidi pri komuna estonteco.

Multlingva mondo bezonas multlingvan edukadon kaj multflankismon. Tio estas vojo al paco kaj justeco, al daŭripova evoluigo, kaj al realigo de la celoj de Unuiĝintaj Nacioj: paco, homaj rajtoj, internacia kunlaboro kaj amikaj rilatoj inter nacioj kaj popoloj. Lingva justeco postulas kreadon de medioj, kie ĉiuj lingvoj kaj voĉoj estas valoraj kaj havas spacon por ekzisti kaj prosperi, en digno kaj egaleco.

Por savi la kulturan diversecon de la mondo, ni savu ankaŭ la lingvan diversecon.

Universala Esperanto-Asocio ekde sia fondiĝo en 1908 laboras por antaŭenigi internacian komunikadon, komprenon kaj estimon inter popoloj. Pere de la internacia samrajtiga lingvo Esperanto, ni proponas interkomprenon inter homoj, tiel ke ĉiu homo rekonu unu la alian en sia homeco, kaj kunvivu harmonie kaj pace.

Ni notas, ke ni baldaŭ atingos la mezan punkton de la Internacia Jardeko de Indiĝenaj Lingvoj (2022-2032), kiu interalie celas konservi kaj fortigi la lingvajn homajn rajtojn de indiĝenaj popoloj, kaj garantii ke ili povas konservi, fortigi kaj disvastigi siajn lingvojn.

Ni invitas ĉiujn partopreni la Universalan Kongreson de Esperanto, kiu okazos de la 1a ĝis la 8a de aŭgusto 2026, en Graz, Aŭstrio. Ni renkontiĝos por kunfesti la homan diversecon en etoso de lingva egaleco kaj respekto, kaj debatos pri la volontulado en la servo al daŭripova evoluigo.

[Mesaĝo sendita al UN. Kun afabla peto republikigi ĝin en viaj lokaj kaj landaj gazetoj kaj aperigi ĝin en viaj aliaj komunikiloj. La mesaĝo kaj la afiŝo disponeblas en pluraj lingvoj en la retejo https://esperantoporun.org/eo/internacia-tago-de-la-gepatra-lingvo-2026/. Dankon!]

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1282.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de la Gepatra Lingvo, la 21a de februaro 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

---

Vi ja min forlasis, Ĝemi
Robert Berns (Burns 1759–1796). (Laŭ elangligo far S. Marŝak.)

Vi ja min forlasis, Ĝemi,
vi ja min forlasis.
Porĉiame lasis, Ĝemi,
porĉiame lasis.
Vi nur ŝercis, kara mia,
vi pri mi ruzetis:
ĵuris pri l’ fidel’ ĝismorta...
Kaj post tio lasis, Ĝemi,
kaj post tio ĵetis.
Ni ne estos kunaj, Ĝemi,
ni ne estos kunaj.
Kio ajn okazu, Ĝemi,
ni ne estos kunaj.
Venu do benata tago
de l’ trankvil’ eterna.
Mi okulojn miajn fermos...
Kaj por ĉiam estingiĝos
mia viv-lanterno.


Tuta nia mond’
(Tradicia, elhebreigo)

Tuta nia mond’
estas nura pont’
estas nura pont’,
tre malvasta pont’.
Tuta nia mond’
estas nura pont’,
tre malvasta pont’.
Kaj gravegas grava afer’:
ne timiĝu, ne timiĝu tute,
forte tenu en la memor’:
ĉiun timon
for!


Adiaŭe
(Elrusigo)

Adiaŭe donacu al mi bileton,
por ke veturu mi ien ajn.
Ne gravas al mi direkto aŭ lok’,
nur ekveturu trajn’.
Adiaŭe donacu elkorajn vortojn,
por ke amara ne estu voj’.
Ne gravas al mi ilia enhav’:
estas ja lasta foj’.
Turmentas min viaj okuloj karaj,
via karega por mi vizaĝ’...
nek sudo nek nordo gravas por mi,
gravas por mi vojaĝ’.
Sed se vi elkrios «revenu, kara!»,
trajna obee ĉesiĝos kur’,
ĉar via rideto estas por mi
sola en viv’ plezur’.

La tradicia AntaŭPrintempa Esperanto-Renkontiĝo APERo-19, organizata de la Moskva Esperanto-Asocio MASI, okazos de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo en la apudmoskva saniga komplekso “Poluŝkino”. La renkontiĝo garantias altnivelan lingvan disciplinon kaj varian programon, kreatan de la partoprenantoj mem.

La orientiga temo ĉi-foje estas laŭkutime abstrakta kaj vasta – “Komencoj”. Ĝi celas inspiri la kunvenontojn krei programerojn en la senlime vasta kampo – de Isaac Newton kun lia verko “Philosophiae Naturalis Principia Mathematica”, konata en la rusa kiel “Komencoj” (Начала), kiu startigis la epokon de la klerismo, ĝis komenceroj el la Esperanto-historio aŭ eĉ el la privata biografio.

Ni invitas kontribui al la programo ankaŭ virtuale. Se nia temo inspiras vin rakonti aŭ diskuti pri komencoj de io ajn, vi estas bonvena!

Por ekscii pli multe bonvolu aliĝi al la grupo de APERo en Telegramo https://t.me/+lmSG01B6AX9mNmVi aŭ skribi al mirinda.strigo@gmail.com.

Irina Gonĉarova

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/02//

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post APERo-19 invitas! appeared first on La Ondo de Esperanto.

Trinki sukon kiu reale ne ĉeestas: Tiun ludon akceptas bonobo. Ĝiaj reagoj supozigas al esplorista teamo ke ankaŭ simioj havas imagopovon kaj povas enprofundiĝi en mediojn kiuj ekzistas nur en ilia fantazio. 

Multaj infanoj ŝatas imagitajn teo-trinkajn kunvenojn: sorbi el ŝajne plenigitaj tasetoj kaj plenŝtopi sian buŝon per kuketoj el principe malplenaj teleroj. Ĉu tiu imagopovo estas pure homa eco? Ne, diras esploristoj de la John Hopkins universitato en Baltimore post serio de eksperimentoj kun la bonobo-masklo "Kanzi". Ankaŭ homsimilaj simioj laŭ tio povas utiligi sian fantazion kaj ŝajnigi ion.

"Kanzi" vivis en la esplora kaj protekta centro de la Simia Iniciato en Des Moines (Usono) kaj estis trejnata dum multaj jaroj. Li regis pli ol 300 simbolojn. Por la eksperimento sidis la tiam jam 43-jara kaj tiel sufiĉe maljuna simio kun eksperimentestro ĉe tablo, kiu estis kovrita per malplenaj kruĉoj, trinkujoj aŭ glasoj.

Ĉe la suko la estro ŝajnigis verŝi sukon en du malplenajn, travideblajn trinkujojn, kaj elverŝis sekve unu el ili denove. Demandite pri "suko", "Kanzi" montris sekve plej ofte al la trinkujo, kiu ankoraŭ enhavis imagitan sukon.

Por ekskludi, ke "Kanzi" simple kredis ke troviĝas vera nevidebla suko en la trinkujoj, oni lasis al li en plua testo la elekton inter vera suko kaj imagita suko: la bonobo decidis sin ĉiufoje por la vera suko - li do komprenis la diferencon inter realo kaj fikcio.

Sekve estis ripetita la suko-eksperimento kun du glasoj kun fikciaj vinberoj en ili, el kiu ŝajne unu estis malplenigita. "Kanzi" plej ofte montris al la glaso kiu enhavis ankoraŭ - virtualajn - vinberojn.

"Estas ekstreme rimarkinde kaj tre interesokapte ke la datumoj indikas ke homsimilaj simioj povas imagi aĵojn kiuj ne ĉeestas", diras esploristo. Verŝajne laŭ li la kapablo por fantazio ne estas ekskluzive homa, sed ĝi reiras ĝis la komunaj antaŭuloj de homo kaj homsimila simio antaŭ proksimume 6 ĝis 9 milionoj da jaroj, konkludas la esploristoj en faka periodaĵo.

"Kanzi" mortis en marto 2025 en la aĝo de 44 jaroj. La Simia Iniciato funebris pri "kara amiko". Li estis konsiderata la unua homsimila simio kiu montris komprenon por parolata angla lingvo. Krome li komprenis novajn frazojn kaj kombinis simbolojn kiujn li konis, por priskribi novajn objektojn kaj nutraĵojn.
 

Sienkiewicz, Henryk. Kien ci iras: Romano pri la tempo Nerona / Tradukis el la pola Lidja Zamenhof; Prilaboris kaj komentis Sergio Pokrovskij. – Kaliningrado: Sezonoj, 2026. – 622 paĝoj. – (Literatura suplemento al “La Ondo de Esperanto”, 2025).

Antaŭhieraŭ aperis literatura suplemento al “La Ondo de Esperanto” por la 2025a jaro – la romano “Kien ci iras?” de la pola verkisto Henryk Sienkiewicz. La malnovan Esperantan tradukon de Lidja Zamenhof (1933) prilaboris kaj komentis Sergio Pokrovskij.

Internacie ĝi estas la plej fama romano de la pola literaturo, kvankam en Esperantujo “Marta” kaj “Faraono” estas pli aŭtoritataj.

La pola originalo titolita “Quo vadis” (latine: Kien ci iras?) aperis en 1896. Ĝi temas pri la frua kristanismo sub la Romia imperiestro Nerono. Ĝi akiris tutmondan sukceson, estas tradukita en pli ol 57 lingvojn kaj eldonita en pli ol 70 landoj. En la jaro 1905a ĝia aŭtoro Henryk Sienkiewicz ricevis Nobel-premion pri literaturo “pro eminentaj verkistaj atingoj en epika literaturo”.

En 1933 sub la sama latina titolo aperis la Esperanta traduko de la romano fare de Lidja Zamenhof (1904-1942), la plej juna filino de d-ro Esperanto. Krom la evidenta arta valoro de la verko, tiu traduko prezentas grandan intereson filologian, ĉar la tradukistino fidele kaj kohere esperantigis la verbajn aspektojn de la originala teksto pollingva. Pli detale pri tio kaj pri la problemo de nomoj propraj oni povas legi en la reta komentario de Sergio Pokrovskij.

En la pola originalo abundas latinaĵoj (komencante per la romantitolo). Tamen Sienkiewicz multajn latinaĵojn uzas en asimilita (poligita) aŭ duonasimilita (transliterita) formo. Lidja Zamenhof koherigis la tekston per konsekvenca latinigo. Ĉi tiu revizio koherigas inversmaniere, per esperantigo. Krome, en la reviziita eldono estas korektitaj tradukaj kaj lingvaj eraroj. La ŝanĝo en la tradukprincipo postulis ŝanĝon de la titolo. Tamen la verbosistemo de la verko restas netuŝita.

Laŭ la franca traduko de B. Kozakiewicz kaj J. L. Janasz (1903) en la prilaboritan version estas aldonitaj la ĉapitrotitoloj.

Ni dankas Sergion pro lia laborado kaj esperas, ke nian dankemon dividos la legantoj de la nova eldono de “Kien ci iras?”.

Ĉi tiu libro, aperinta laŭ la normoj “pdf” kaj “ePub” ne estas aĉetebla. Ĝin senpage ricevas ĉiuj abonantoj de “La Ondo de Esperanto”, kaj neabonantoj dezirantaj tralegi la libron, abonu “La Ondon” por 2026, kaj krome vi rajtos ricevi ankaŭ la kompletajn jarkolektojn de “La Ondo de Esperanto” kaj la literaturajn suplementojn por 2024 kaj 2025.

“La Ondo de Esperanto” estas abonebla kontraŭ nur 15 eŭroj ĉe niaj perantoj en pluraj landoj, ĉe nia UEA-konto “avko-u” kaj per la internacia pagosistemo PayPal. Pri la pagmanieroj legu ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.

La red.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/02/sienkiewicz/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Kien ci iras? – pli ol 600-paĝa literatura suplemento al La Ondo appeared first on La Ondo de Esperanto.

Kiam oni diras “neandertalo”, multaj el ni aŭtomate imagas mallertan, brutalan kavernulon, preskaŭ bestan. Tiu karikaturo estas tiel forta, ke ĝi eĉ fariĝis insulto en ĉiutaga parolo. Sed la lastaj jardekoj alportis ion tre interesan: neandertaloj komencas aperi ne kiel malluma flanka strato de la homa arbo, sed kiel proksimaj parencoj kun kompleksa vivo. Kaj laŭ mi, estas sufiĉe bele, ke scienco foje ne nur aldonas faktojn, sed ankaŭ helpas nin korekti malnovan maljuston.

Hodiaŭ disvolviĝis en Malago la ordinara Asembleo de Esperanta Naturamikaro, dulingva federacio (esperanta kaj kastilia) de Naturfreunde Internationale por Hispanio: fakte la Asembleo okazis ekskluzive en esperanto, sub la prezido de c-ano Carlos Spinola, ĉar esperantlingva estas la kerno de la asocio, kaj partoprenis naturamikoj el tri malsamaj landoj.

La Asembleo ĝoje konstatis ke la negativa saldo en la banka konto, je 3.600 eŭroj fine de 2023 kaj 2.200 eŭroj fine de 2024, praktike nuliĝis fine de 2025, precipe danke al la renkonta aktiveco: tria Naturamika Kultursemajno en oktobro 2024 kaj unua Andaluza Esperanto-Rendevuo en marto 2025. Ankaŭ la prokrasto de la 4a NAKSE, evitante deficiton, helpis al la praktike pozitiva rezulto. La financa stato restas tamen gracila, kvankam esperigas la plimultiĝo de aktivuloj kaj la partoprenoj en NAKSE 2026. Aparte dankindaj estas La Formiketoj (NAKSE-teamo), sub la gvido de c-ino Manuela Blanco.

Fondiĝis balta sekcio, kiu okupiĝos pri naturamika aktiveco en baltaj landoj, inkluzive de Baltiaj Esperanto-Tagoj en Estonio kaj de la gastiga dimensio de la Skandinava Esperanto-Domo, laŭ kontrakto subskribota de ENa kaj de la posedanto (ne proprietulo) Esplora Instituto de Esperantologio.

La Asembleo esprimis aprezon pri speciala projekto liverita al la urbestro de Malago nome de la Esperanta Civito kaj nomumis c-anon Giorgio Silfer delegito kaj c-anon Alessio Giordano vicdelegito ĉe la venonta Kongreso de NFI. Samtempe ĝi decidis ne peti progreson de la statuso de B-membro al A-membro.

La 106a Brita Kongreso de Esperanto okazos de la 24a ĝis la 26a de aprilo 2026 (plus du laŭvolaj eksursaj tagoj postkongrese). Gastigos nin Leicester (Lestero), historia urbo preskaŭ precize en la mezo de Anglujo.
Vi estos en amika etoso en spacplena kongresejo kun refreŝigaĵoj surloke. Ni proponas ankaŭ vesperan programon!

• Tri specialajn prelegojn de nia invitito, Jouko Lindstedt
• Koncerton de Ĵomart kaj Nataŝa
• Okazon ekzerci vian Esperanton kun aliaj parolantoj
• Ekskursojn al la Vizitcentro Reĝo Rikardo tria kaj al Batalkampo Bosworth
• Ekskursojn al la Muzeo Juda Muro kaj al lokaj parkoj

Pliaj informoj estas ĉe https://britakongreso.org/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Brita Kongreso de Esperanto okazos en Lestero appeared first on La Ondo de Esperanto.

---

Jam novnaskitoj sentas iritacion, se muzika peco daŭras alie ol atendite, kiel tio okazas ekzemple ĉe hazardaj komponaĵoj kun malklaraj taktaj strukturoj. Tion montras analizoj de cerba kurento. Ĉe originalaj verkoj de Johann Sebastian Bach tial ne estas mezureblaj ŝanĝoj en la beba cerbo.

“Sciencfikcio kaj fantasto” estas nova subbranĉo en la Belartaj Konkursoj de UEA. La detala regularo troviĝas en la retejo de UEA ĉe https://uea.org/teko/regularoj/belartaj_konkursoj. La verkoj de la Belartaj Konkursoj, premiitaj en 2026, legeblos en la volumo Belarta rikolto 2026, eldonota de Mondial.

La premiolistoj ekde la komenco de la Belartaj Konkursoj en 1950 troviĝas ĉi tie:
http://esperanto.net/literaturo/bk/index.html.

La absoluta limdato por ricevo de konkursaĵoj estas la 31a de marto 2026.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post “Sciencfikcio kaj fantasto” en la Belartaj Konkursoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

Kunsidis virtuale hodiaŭ la delegitaro de International Young Naturefriends (IYNF), sub la kunordigo de Esmée Schimmelpenninck. Partoprenis dekduo da reprezentantoj de la Internacia Naturamika Junularo, ĉefe el orienteŭropaj branĉoj de la organizo. C-ano Giacomo Comincini ĉeestis nome de Esperanta Naturamikaro, kiel en la kunsido de la pasinta jaro. 

Kiel kutime temis pri teknika kunveno, dum kiu eblis kunpartigi informojn, spertojn aŭ novaĵojn. Pro tio ENa raportis pri la ĉefaj atingoj de 2025, inter kiuj troviĝas la starigo de novigita retejo kaj la prezento dum la Virtuala Movada Foiro, kaj la planoj por 2026, ĉe kiuj elstaras la andaluza NAKSE. La oktobra iniciato aliĝeblas tra Esperanta Kulturservo, kiel ĉiuj eventoj de nia konsorcio. La venonta NAKSE vekis grandan intereson, aparte ĉe delegitoj scipovantaj la kastilian.

La evento, cetere, trairis densan tagordon. Multajn novaĵojn anoncis la estraro de IYNF, kiel lanĉo de propra retejo kaj tagoj de trejnado pri demokratio dum la tuta jaro, al kiuj la ENa-delegito estis invitita. 

En eta angulo inter Belgujo, Germanujo kaj Nederlando iam troviĝis tute malgranda landeto, kiu restis sendependa de 1816 ĝis 1919. Tiu landeto nomiĝis Neŭtrala Moresnet. Dum la frua 20-a jarcento, d-ro Wilhelm Molly, esperantista kuracisto en Moresnet, proponis ke Neŭtrala Moresnet fariĝu sendependa ŝtato kun Esperanto kiel komuna lingvo. Pri lia propono vi povas legi en jena artikolo aperinta en uea.facila. La propono ne estis sukcesa, tamen multaj el la tiutempaj loĝantoj lernis Esperanton. Post la Unua Mond-milito, Moresnet fariĝis parto de Belgujo. Ĝi estas nun municipo kun la nomo Kelmis, en la germanlingva regiono de Belgujo. Ĉe la Tri-Landa Punkto, kie renkontiĝas la limoj de Belgujo, Germanujo kaj Nederlando, staras la monto Vaalserberg. Je 322 metroj, ĝi estas la plej alta punkto en Nederlando. Nuntempe estas reta petskribo, laŭ kiu oni ŝanĝu la nomon de la monto al Monto Zamenhof, honore al la kreinto de Esperanto. Universala Esperanto-Asocio (UEA) invitas ĉiujn, kiuj subtenas la idealon de internacia amikeco, subskribi la petskribon kaj kontribui al ĝia diskonigo. La petskribon iniciatis la artisto, poligloto kaj esperantisto Shabi Fiumei. UEA kunlaboras kun li plurmaniere kaj subtenas la iniciaton kiel kulturan kaj informan agadon. Pri la iniciato jam aperis raporto (kun filmeto) en la belga publika amas-komunikilo BRF (Belgischer Rundfunk). En ĝi Jan Sabri Cetinkaya, direktoro de la Muzeo Vieille Montagne en Kelmis, mem prezentas parton de sia mesaĝo en Esperanto. La raporto kaj la filmeto estas troveblaj ĉi tie. Ili estas en la germana, sed eblas traduki la artikolon per la helpo de reta tradukilo. “Eble la kampanjo ne sukcesos ŝanĝi la nomon de la monto, sed ĝi paroligas homojn pri Esperanto, kaj tio estas jam sukceso. Estas aparte rimarkinde, ke du neesperantistoj uzas iom da Esperanto por raporti pri ĝi,” komentas la Vicprezidanto de UEA, Seán Ó Riain, kiu okupiĝas pri Informado. Li gvidas la kunlaboron kun Shabi Fiumei. UEA atentigas, ke – senkonsidere al la fina rezulto de la renomiga propono – la iniciato jam konkrete kontribuas al pli vasta publika atento pri Esperanto, pri ĝiaj valoroj, kaj pri ĝia historia kaj kultura heredaĵo. Fonto: Gazetara Komuniko de UEA n-ro 1281 (2026-02-03)

Nokte antaŭ la dudek-unua de monato junio 1621 estis en Prago timide kaj triste, angoro premis la korojn. Ĉie malvive, ĉiuj domoj fermitaj, neniu darfis en straton; nur patroloj de fremdaj solduloj trairadis la urbon. Peze eĥis iliaj paŝoj kaj minace tintegis armilo. Sur Malnovurba Placo staris en la nokta duonlumo veturiloj, desur kiuj oni demetadis tabulojn kaj trabojn kaj portis ilin mezen de la placo, kie laboris ĉarpentistoj. Obtuzaj hakilbatoj, martelado brusonis tra la tomba silento. Dum la nokta krepusko dum flagrado de peĉtorĉoj kreskis la granda eŝafodo pli kaj pli alten, kaj ĉe la tagiĝo ĝi staris jam tuta en la malvarma, plumbogriza lumo, tegita per ruĝa drapo kaj starigita ligna krucifikso sur unu flanko.

La eŝafodo. Kaj ankoraû malplena. Sed kiam la suno leviĝis, ektondris el la kastelo kanonpafo, signo, ke komenciĝas la ekzekutado. Kaj jam la placo estis plenigita de la imperiestra armeo, de infanterianoj kaj kavalerianoj, kaj sur la funebra eŝafodo jam staris sombraj, maskitaj staturoj de tombistoj kaj helpantoj de ekzekutisto. Poste venis la ekzekutisto mem, Jan Mydlář. Poste eksidis la imperiestraj juĝistoj sur siaj lokoj. Jam ili vokis la unuan el la kondamnita direktorio, enprizonigita dum la lasta nokto en Malnovurba magistrato; jam paŝis nobelo Ŝlik kuraĝe al la eŝafodo. — Soldatoj tamburis, en la urbo, en la domoj angora silento; fidelaj ĉeĥoj tremis pro malĝojego, ploris kaj preĝis por la ĉeĥaj sinjoroj kaj iliaj kunuloj, kiuj sur tiu nigra teatro aŭ apude sub pendumilo estis mortantaj. Kaj ili estis dudek sep!
—

Sur tiuj lokoj de Malnovurba Placo, kie ĉio okazis, estadis dek ses grandaj ŝtonoj kadre metitaj. La malnovaj ĉeĥoj, iradante tra tiuj lokoj, neniam surtretis tiujn ŝtonojn, eĉ ne surpaŝis ilin. Ĉiam ili eskapis aû ĉirkaûiris ilin pro respekto al la trista loko kaj verŝita sango de la ĉeĥaj sinjoroj. En ĉi lokoj onidire aperadas la ekzekutitaj nobeloj kaj urbanoj, nome unufoje en jaro, en la nokto antaû la tago, kiam ili pereis sur la eŝafado. Ili ĉiuj kunvenas…
. . .
Ĉiuj kunvenas sur la loko de la ekzekuto kaj poste silente, senbrue iras tra la placo al Týn-kirko. Tie ili ekgenuas antaŭ altaro kaj pie komuniiĝas utrakviste. Kaj poste ili malaperas. Tiam staris domoj ankaŭ meze de Dobytĉí trh (Bovo-foiro) kaj unu el tiuj domoj, starinta rekte al la novurba magistrato, estis nomata Ĉe Seruristoj. Proksimume tridek paŝojn de ĉi tiu konstruaĵo direkte al la urbodomo leviĝis sur libera spaca ŝtono kvin kvaronojn de ulno alta kaj unu ulnon larĝa. Sur tiu ŝtono estis ĉizita kruco, sub ĝi mortkapo kaj jarkalkulo
1627.

Sur ĉi tiu loko, apud tiu ŝtono onidire okazadis ekzekutoj, nome dum la nokta tempo. Ankaŭ tiujare en 1627 tie pereis kelkaj pastroj per glavo de ekzekutisto, kaj en la jaro 1743 onidire ankaŭ kelkaj ĉeĥaj sinjoroj, tial, ke ili aliĝis al la bavara princo-elektisto Karolo Adalberto, kiam li kun francoj ekregis Pragon, proklamis sin ĉeĥa reĝo kaj en la katedralo de sankta Vito li igis sin kronadi.  Ĝuste al tiu ŝtono, kiu surloke restis  ĝis la dek naŭa jarcento, kondukis el la novurba magistrato subtera koridoro, de tie plue sub la tuta Bruto-foiro supren  ĝis domo de Faŭsto.

Entuziasmo kaj fascino karakterizis la starton de la dua semestro pri historio de la esperanta literaturo, gvidata de prof. Giorgio Silfer. La unua lekcio traktis nian literaturon en komparo kun aliaj eŭropaj, specife pri la politika simpatio de diversaj beletraj skoloj ankaŭ alilingvaj. 

La profundan analizon konkludis laŭtlegado de poemoj el Baghy, Kalocsay, Hohlov, Mihalski kaj Deij, post kiuj la kursanoj kaj la docento, profitante la proksimon de la Naturamika Esperanto-Domo kaj la maro, rendevuis ĉe tipa fiŝa restoracio apud la plaĝo.

Dum la posttagmezo okazis kurso pri esperanto por komencantoj, kiu rapide evoluis al formo de konversacia kurso kiam la partoprenantoj rimarkis la facilon esprimiĝi pere de nia lingvo.

La komencon de ambaŭ kursoj akompanis bela suna vetero, eĉ milde varma,  post pli ol semajno da konstantaj pluvegoj kiuj trafis la tutan Andaluzion kaj la okcidentan parton de Norda Afriko.

La unulingvaj Esperanto-ekzamenoj de UEA laŭ la Komuna Eŭropa Referenckadro (KER) – pli konataj kiel la KER-ekzamenoj – estas la plej grava internacia Esperanto-ekzameno. Ĝi estas servo de UEA ofertata de ĝia KER-Ekzamena Centro (KER-EC) kunlabore kun la retejo Edukado.net kaj la Akademio de Esperanto. Ili ekzistas en la niveloj B1, B2, C1 kaj C2 kaj en la kategorioj nur skriba, nur parola aŭ kompleta (skriba + parola). Ĉiujn detalojn pri venontaj ekzamensesioj trovu ĉe uea.org/gk/1214.

Okaze de la sesio dum la 110a Universala Kongreso de Esperanto (UK) en Brno, en 2025 UEA starigis la Konkurson “Plej bona reganto de Esperanto”. Landaj asocioj kaj individuoj estis alvokataj partopreni!

Post la sukcesa okazigo de tiu konkurso UEA decidis daŭrigi la agadon kaj krei tradicion. Konforme kun tio ni ankaŭ por 2026 lanĉas la konkurson “Plej bona reganto de Esperanto”.

Celo de la konkurso: la konkurso celas stimuli aliĝon de reprezentantoj de kiel eble plej diversaj landoj kaj premii la tri ekzameniĝintojn el malsamaj landoj, kiuj unuope ricevis la plej multajn poentojn.

Legu pli ĉe: https://edukado.net/ekzamenoj/ker/konkurso

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Konkurso: Plej bona reganto de Esperanto 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

---

Unu el la plej vivecaj rememoroj, kiujn mi konservas pri mia patrino estas konsilo, kiun ŝi ofte ripetis al mi: “Kiam vi havos problemon, dubon, dilemon aŭ ian bezonon fari malfacilan decidon, tiam diru al vi mem, vespere, ĉe enlitiĝo, ke la solvo venos matene, kun la unua penso, kiu aperos en via kapo; ĝi certe estos la plej bona solvo.” 

Unu el la plej kuriozaj fenomenoj de la homa menso estas la “stato de duondormo”. Preskaŭ ĉiuj jam travivis ĝin multfoje, kaj ofte ekmiris pri strangaj pensoj, kiuj subite kaj efemere aperas en tiuj momentoj. Temas pri tiuj rapide pasemaj sekundoj, kiam oni troviĝas inter la plena konscio kaj la dormado. Nek tute konscia, nek tute dormanta. Ĝi povas okazi kiam oni endormiĝas, aŭ kiam oni vekiĝas. Malprecizaj scenoj, ideoj, kreemaj solvoj de problemoj aŭ artaj inspiroj povas tiam alveni, kaj tuj forpasi. 

Nuntempe oni science studas tiun fenomenon. Medicinistoj nomas ĝin “hipnagogia stato”. Oni konsideras ĝin ideala punkto en la cerba funkciado, por apero de kreemaj ideoj. Artistoj kaj sciencistoj raportas, ke belaj ideoj alvenis al ili en tiuj momentoj. Tamen, tiuj ideoj ofte tuj poste malaperas, se oni ne tuj notas ilin. 

Oni diras, ke la fama inventisto Thomas Edison, fronte al iu problemo, kutimis eniri duonkonscian staton, dum li tenis en la mano metalan pilkon. Kiam li endormiĝis, la pilko falis, li vekiĝis kaj foje kaptis novan ideon taŭgan por la situacio. Tio signifas, ke estas eble trejniĝi por utiligi la momentojn de duondormo. Ekzemple, se oni restas en la lito, en dimanĉaj matenoj, post la horo de kutima ellitiĝo, eble oni povas ricevi tiajn momentojn. Esploroj montris, ke virinoj iom pli ofte travivas ilin, ol viroj. Ankaŭ la praktikado de meditado povas faciligi tion. 

Tiu kurioza fenomeno substrekas la gravecon de malstreĉiĝo, dum ĉiu tago, meze de la movoplena, maltrankvila moderna vivo. Ĝi stimulas la kreemon, laŭ pluraj aspektoj. Kiam oni malstreĉiĝas, nia konscia menso iom malaktiviĝas, kontraste kun la lavango da ideoj, kiujn la cerbo produktas dum plena aktiveco de la korpo. Dum la stato de duondormo, la mensaj limoj estas pli flekseblaj, kaj perceptoj el la nekonscia regiono de la menso povas ekburĝoni. Pro tio oni ofte havas la impreson, ke tiuj ideoj venas “el ekstere”. Ideoj povas longe formiĝi en la nekonscia menso, antaŭ ol ili ekaperas al la konscio.
Certe ni devus pli ofte doni al nia cerbo tiun agrablan ŝancon.

 

La publikigo de granda kvanto da dokumentoj el la retpoŝto de la usona sekskrimulo Jeffrey Epstein kaŭzis skandalojn en pluraj landoj. Multaj gravaj politikistoj evidente sekrete havis proksimajn kontaktojn kun Epstein kaj eĉ vizitis lian nun fifaman insulon. Konataj esperantistoj ŝajne mankas en la ĝis nun publikigitaj dosieroj, sed Esperanto mem estas menciita.

Noam Chomsky kaj Jeffrey Epstein en privata aviadilo. Foto: House Oversight Committee

Jeffrey Epstein (1953–2019) estis usona investisto, kiu amasigis grandajn riĉaĵojn kaj iĝis fama mecenato, sed poste estis malkaŝita kiel sekskrimulo. Li estis unuafoje juĝita pro sekskrimoj kontraŭ neplenaĝaj knabinoj en 2008, kaj poste denove arestita en 2019, suspektita pro homkomerco. Li mortigis sin en la arestejo.

La aresto kaj morto de Epstein spronis grandan kvanton da konspirteorioj en Usono, ĉefe ĉar inter liaj amikoj kaj konatoj estis multaj famaj personoj, kiuj povus esti implikitaj en liaj krimoj, se Epstein restus viva kaj oni plu esplorus liajn krimojn. Tial dum jaroj aŭdiĝis postuloj pri publikigo de liaj dosieroj, kaj nun granda parto de la dokumentoj estas publikigita de usonaj aŭtoritatoj.

Inter la publikigitaj dokumentoj ŝajnas manki tiaj, kiuj povus esti malutilaj al prezidento Donald Trump, kiu same estis inter la amikoj de Epstein. Ja estis publikigitaj dokumentoj kiuj montras proksimajn amikajn rilatojn de multaj aliaj diverslandaj gravuloj kun Epstein.

Konataj esperantistoj ĝis nun ne estis trovitaj inter la amikoj de Epstein, sed la vorto ”Esperanto” aperas en la dokumentoj almenaŭ dufoje, en mesaĝoj senditaj en septembro 2015. Tiam Epstein jam estis kondamnita pro devigado de neplenaĝaj knabinoj al prostituo kaj pasigis jaron en nesevera malliberigo.

En unu el la mencioj, en retpoŝta mesaĝo al Epstein de neidentigita persono, la vorto aperas nur preterpase, kiel simbolo de io nesukcesinta. Pli interesa estas la alia mesaĝo, sendita al Epstein de la konata lingvisto Noam Chomsky.

En pli frua mesaĝo Epstein dankas pro la afableco de Noam Chomsky kaj lia edzino Valeria kaj rakontas ke liaj komputistaj spertuloj demandis, kial Chomsky instruas al maŝino lingvon ”kiu estas tiel ambigua kaj plena de nelogikaj eroj”.

Respondante al Epstein, Noam Chomsky rakontas, ke la demando de la komputistoj memorigas lin pri la fama filozofo Rudolf Carnap, kiu fakte mem estis esperantisto. Jen traduko de la plena teksto de la letero:

Okupata semajno, multaj prelegoj. Plej bona tempo por ni estus la 16-a. Havos prelegon en Harvard tagmeze, sed libera poste.

Via komputilisto memorigas min pri la unua fojo, kiam mi renkontis Carnap. Li ne povis kompreni, kial homoj parolas lingvojn, kun ties ĉiuj neregulaĵoj kaj komplekseco. Kial ne ĉiuj simple parolas Esperanton (kiu, kvankam li ne rimarkis tion, uzas ordinaran latinidan gramatikon kun tre malgrandaj ŝanĝoj)? Aŭ pli bone, kial ni ne ĉiuj parolas predikatan kalkulon?

Frege, Tarski, kaj aliaj same pensis, ke homa lingvo ne valoras studon. Oni eĉ povas konstrui paradoksojn en ĝi. Granda devio de la riĉa tradicio, kiu en la moderna periodo devenas de Galileo kaj la granduloj de la moderna scienco.

Noam

Probal Dasgupta, lingvisto kaj antaŭa prezidanto de UEA, kredas ke ĝuste la interrilatado kun Rudolf Carnap kaŭzis la skeptikan sintenon al Esperanto. Laŭ li Chomsky ofte diris similajn aferojn pri Carnap.

”Chomsky rakontis al mi en letero ke Carnap insistadis ke Esperanto estas same perfekte logika kiel la simbolozaj ’lingvoj’ uzataj de matematikaj logikistoj”, skribas Probal Dasgupta en mesaĝo al Libera Folio.

Kiam Probal Dasgupta esprimis sian miron pri la asertata diraĵo de Carnap, Chomsky respondis, ke ne indas miri. Chomsky aldonis ke liaj kolegoj en la fakultato pri filozofio ”ŝajnas vere kredi ke la atika dialekto de la helena estis perfekte logika lingvo kaj tial estis inda portanto de la plej altaj filozofiaj ideoj”.

”Mi devas agnoski ke mi citas laŭmemore, ĉar mi ne scias, kien mi metis tiun leteron de Chomsky el la papera epoko”, Probal Dasgupto aldonas.

Laŭ la publikigitaj dosieroj de Epstein evidentas, ke Noam Chomsky kaj lia edzino Valeria dum longa tempo havis tre amikan rilaton al Epstein. En 2019, kiam la usonaj aŭtoritatoj denove komencis esplori la suspektatajn krimojn de Epstein, li petis konsilon de Chomsky.

En sia afabla respondo Chomsky interalie parolis pri la ”histerio kiu estiĝis ĉirkaŭ la mistrakto de virinoj, kiu atingis la punkton kie eĉ dubigi akuzon estas krimo pli aĉa ol murdo”. En alia mesaĝo Chomsky skribis, ke estis tre valora sperto havi regulan kontakton kun Epstein.

Epstein interalie donis al Chomsky konsilojn en financaj aferoj. La geedzoj Chomsky ĉeestis vespermanĝojn en la Novjorka domo de Epstein, tranoktis en liaj apartamentoj en Novjorko kaj Parizo, vizitis lian bienon en Nov-Meksiko kaj ĉeestis plurajn universitatajn renkontiĝojn kun li.

Noam Chomsky nun estas 97-jara kaj ne aperis publike post apopleksio kiun li suferis en 2023. Lia edzino Valeria Chomsky en publika pardonpeto agnoskis ke la duopo faris gravan eraron kaj agis malatente, kiam ili proksime interrilatis kun Epstein, ne unue zorge esplorinte lian fonon.

Samtempe ŝi skribis, ke Epstein ”trompis” ilin, sed ke ili neniam vizitis lian nun fifaman insulon, kiu ŝajne funkciis kiel bordelo por famuloj kaj riĉuloj.

Legu pli: Carnap – filozofo forgesita de esperantistoj

Hernádi, Gyula. La fortreso: Romano / Tradukis el la hungara Jozefo Horvath. – Budapeŝto: Hungaria Esperanto-Asocio, 2026. – 160 p. – Bitlibro (pdf).

Antaŭ cent jaroj, la 23an de aŭgusto 1926 naskiĝis Gyula Hernádi. Por rememori ĉi tiun jubilean jaron, Hungaria Esperanto-Asocio (HEA) eldonis en sia bitlibra serio la faman romanon “La fortreso” (hungare: “Az erőd”, 1971) de Gyula Hernádi en Esperanta traduko de Jozefo Horvath.

Gyula Hernádi (1926-2005) devenas el intelektula familio. Li studis medicinon, sed devis intertempe enarmeiĝi pro la mondmilito. El la kaptiteco en Krimeo li revenis en 1947, faris diversajn studojn, fine li trovis sian alvokiĝon en teatro kaj literaturo. Kiel verkisto li debutis en 1955 kun poemoj, noveloj, romanoj. Li famiĝis per siaj scenaroj, filmigitaj de la reĝisoro Miklós Jancsó.

La fortreso de la romano estas forlasita milita komplekso defenda, kiun privata societo aĉetis kaj aranĝas en ĝi versimilajn militajn ludojn por splenaj milionuloj kontraŭ solduloj kun eblo mortigi kaj morti, travivi la militon kaj militkaptitecon. Post unu el tiuj ludoj la societanoj estas arestitaj kaj kondamnotaj, sed la ŝtato intervenas. Ekzistas ankaŭ filmversio de la romano, kiu estis farita en Hungario en 1979.

La 160-paĝa bitlibro elŝuteblas senpage ĉe:
https://verkoj.com/tradukistoj/jozefo-horvath/fortreso_kpl.pdf.

Ekzistas ankaŭ filmversio de la romano, kiu estis farita en Hungario en 1979.

Fonto: https://esperantohea.hu/la-fortreso-nova-bitlibro-de-hea/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La fortreso: Nova bitlibro de HEA appeared first on La Ondo de Esperanto.

Antaŭ okdek-naŭ semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la naŭdeka porcio, ĝuu ĝin! 

---
Per mem-ensaluto en trajno privata
ni povas kolekti bonusajn poentojn.
Per ili ni povas aĉeti biletojn
por bela vojaĝo kun niaj genepoj.

Kaj eblas aĉeti ĉe kafaŭtomato
porcion da kafo aŭ kelkajn trinkaĵojn.
Ni devas atenti pri senvalidiĝo
de tiuj poentoj post kelkaj monatoj.

La komputilado provokas ĉagrenon,
se daŭre aperas reklam-fenestretoj,
aŭ se entrudiĝas spamaĵoj amase
aŭ eĉ pli danĝeraj agresaj atakoj.

Per falsaj mesaĝoj funkcias la trompoj,
ĉar ili postulas rapidan reagon.
Senpensa alklako de falsa ligilo
malfermas kaptilon por ŝteli datumojn.

Mi devas ripari vindozan sistemon,
ĉar ĉiam denove ĝi kaŭzas problemon.
Ĝi estas tro dika, plenŝtopas memoron.
Kaj tio tre ofte malhelpas laboron.

La alternativo nun estas Linukso.
Ĝi estas pli svelta. Mi povas ĝin testi.
Ĝi estas rapida, ne havas balaston,
sed malpli komforta kaj kostas nenion.

Sur hejmkomputilo Vindozo 7 kraŝis.
Por savi datumojn mi uzas Linukson.
Ĝi bone funkcias, kun multaj programoj.
Mi povas ĝin uzi por mia laboro.

Jam pasis la tago, mi estas tre laca.
Ni servis manĝaĵojn al niaj genepoj.
Ni bele pasigis hodiaŭ la tempon.
Prizorgi genepojn ja estas plezuro.

Li povis konstati ke ĉio bonordas.
Teamo plenumis tre bonan laboron.
La nova produkto alportos profiton.
Firmao nun lanĉos reklaman kampanjon.

Li sciis nenion pli bonan ol ridi
pri tiu subita freneza ideo.
Post kelkaj minutoj li tamen agnoskis
ke indas pripensi ĉi tiun proponon.

Ŝi sendis mesaĝon jam antaŭ tri tagoj,
sed mi ne enŝaltis la poŝtelefonon.
Mi estis malsana kaj dormis tre multe.
Nun tamen mi fartas denove tre bone.

La situacio ja ŝajnis tre klara,
sed iu demandis pri kelkaj detaloj.
La sekretario promesis respondon
por morgaŭ vespere, per skriba mesaĝo.

Ni kune funebris pri nia najbaro.
Li mortis en aĝo de 87 jaroj.
Li estis kaduka kaj havis rulseĝon.
Li tial bezonis tuttempan flegadon.

Gefilojn, genepojn li havis abunde.
Edzino jam estis mortinta pli frue.
Li estis agrabla, helpema najbaro.
Ni havis tre bonajn najbarajn rilatojn.

Merkredon finiĝos la gaja sezono.
Ni devus nun fasti por nia animo.
Sed tiu kutimo jam preskaŭ perdiĝis.
Ja ankaŭ la korpo profitus de tio.

Norvega kronprinco nun havas problemon
pri sia edzino kaj ŝia malsano.
Kaj nun aldoniĝis juĝeja proceso
de filo sub grava akuzo pro krimo.
---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de

 
 

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html

En la januara numero 2373 de “Heroldo de Esperanto” en 2026 la kvara paĝo rivalas kun la unua rilate interesajn artikolojn, pro ĉapelo: la delegacio de UEA en Samarkando havis surkape ĉapelojn similajn al la ciganaj (krom la koloro: verda) kaj tio stimulis la publikigon de longa eseo pri brazilaj kaleoj (kun permeso de “Tutmondaj Voĉoj”), sed ankaŭ de Ŝvarca poemo kaj anekdotoj pri verda ĉapelo, laŭ diversaj kulturoj: ĉu vi scias ke por ĉinoj la frazo “eluzanta verdan ĉapelon” rilatas al kokrito, kaj por alia azia kulturo al diablo?

La unua paĝo raportas pri gazetara konferenco de Itala Esperantista Junularo ĉe la itala Deputitĉambro, kiu kongrue apudas la artikolon “Esperantisto: homo-sociano aŭ homo-asociano?”, temo traktota dum la estonta simpozio de Kultura Centro Esperantista.

Multaj novaĵoj el diversaj landoj kaj kontinentoj kompletigas la gazeton, kiu estas ricevebla per simpla donaco al KCE, ĝia proprietulo, ankaŭ tra kulturservo.esperantio.net 

 

Oni jam povas aliĝi al la 9a Afrika Kongreso de Esperanto (AKE), unu el la plej gravaj tradicioj en la kontinenta esperantista komunumo, kun partoprenantoj el diversaj anguloj de Afriko, Eŭropo kaj aliaj regionoj de la mondo. La ĉi-jara renkontiĝo anonciĝas kiel promesplena unika okazo por interkultura dialogo, lingva praktiko kaj amikeco trans kontinentoj, post Tieso en Senegalo kaj post la 109a Universala Kongreso de Esperanto en Aruŝo, Tanzanio.

La ĉi-jara AKE okazos en Kpalime, Togolando, de la 26a kaj 31a de decembro 2026. La kongresejo, hotela komplekso Cristal, estas facile atingebla kaj provizas bazajn tamen bonajn kondiĉojn por ĉiuj partoprenantoj. La aliĝo jam malfermiĝis rete, kaj la fruaj aliĝintoj ĝuos reduktitan kotizon. Ni instigas ĉiujn senprokraste aliĝi, ĉar la nombro de lokoj estas limigita.

La aliĝformularon bonvolu plenigi ĉe https://mallonge.net/ake-9. Sur ĝi eblas legi ankaŭ detalojn pri loĝado kaj manĝoj, dum informoj pri ekskursoj, eventuale ankaŭ pri antaŭ- kaj postkongresoj, vojaĝaj konsiloj, la detala programo, nomlisto de aliĝintoj kaj aliaj prikongresaj novaĵoj aperos baldaŭ en la koncerna retejo, kiu nun estas en konstruo.

La 9a AKE ne estas nur kongreso, sed vivanta pruvo de la forto de Esperanto kiel ponto inter popoloj el diversaj kulturoj. Aliĝu hodiaŭ por jam registri vian nomon sur la nomlisto de la kongresanoj, kiuj estos esperantistoj el Afriko, Eŭropo, Ameriko, Azio kaj aliaj regionoj de la mondo kun ĝuo de komuna lingvo kaj komuna idealo.

La Kongresa Organiza Komitato ĝojas inviti vin ankaŭ elŝuti, tralegi kaj malavare diskonigi prikongresan broŝuron tie ĉi [la ligilo pri tio estis aldonata]. Ĝi prezentas kelkajn pliajn bonajn kialojn por aliĝi kaj partopreni al la kongreso ĉi-jarfine en Togolando.

Kongresa Organiza Komitato (KOK)

Fonto: https://www.esperanto-afriko.org/2026/.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La 9a Afrika Kongreso de Esperanto appeared first on La Ondo de Esperanto.

---

En alia sonartikolo mi parolis pri la kanzono "La Madelon" kaj pri mia patrina avo kiu kantis ĝin al ni kiam ni estis infanoj. Mi tradukis ĝin al Esperanto kaj provas nun ĝin kanti. Mi petas vian indulgon ĉar mi ne bele kantas, mi volas nur montri ke mia esperanta traduko estas kantebla laŭ la originala muziko. Ankaŭ mi klopodis respekti la francan tekston sen tro da ŝanĝoj.

Por la ripoz', la plezur' de militisto
estas tie ĉe la limo de l'arbar'
unu domo de hedero tutkovrita
"Ĉe Turluru" jen la nomo de l' gastej'.
La kelnerino estas juna
afable papiliumas
kiel la vin' l'okul briletas
ni nomas ŝin La Madelon'
Sonĝas al ŝi nokte, pensas al ŝi tage,
ŝi nur madelonas sed por ni am'estas.

(Refrene) Dum Madelon' servas al ni la vinon
              tuŝetas ni al ŝi la subjupon
              kaj ĉiu al ŝi raportas ion
              propragustan rakonton.
              La Madelon' por ni ĉiam toleras
              ke talion, mentonon ni prenas
              ŝi ridas nur tiel ŝi kulpas
              Madelon' Madelon' Madelon'

Ĉiu el ni konas vilaĝbelulinon
la revenon kaj edziĝon atendas.
Sed ŝi foras, tro foras por ke ni diru
kio okazos je reveno de la klas'.
Tagon post tago suspiras ni
pro tempo kiu ne kuras.
Ĉio kion ni dirus al ŝi
al Madelon' murmuratas.
Angule ŝin kisas, demandas ŝi "plue?",
alian imagas kaj tio tre bonas..

Kaporalo kun tre komika kepeto
iumatene iris ĉe Madelon'
kaj amflame deklaris ke ŝi beletas
kaj ke li venis por peti edziĝon.
La Madelon' ne tiom stulta
al li ridete respondis:
Kial prenus mi solan viron
ĉar amas mi regimenton!
Jen viaj amikoj, al vi ne la manon
tro bezonatas ĝi por verŝi la vinon.

TEJO festas la Internacian Tagon de la Gepatra Lingvo! La 21an de februaro estas speciala tago dediĉita al lingvoj, dialektoj, kaj kulturaj heredaĵoj, kiuj estas la fundamento de niaj identecoj. Por festi tiun ĉi tagon, ni intencas krei inspiran kaj diversan filmeton, kaj ni volas, ke vi estu parto de ĉi tiu ĝoja okazo!

Temo por videoj: Proverboj kaj ilia signifo.
Diru proverbon el via denaska lingvo kaj klarigu ĝian signifon en Esperanto. Disvastigu saĝajn vortojn kaj sciojn en la komunumo.

Kiel partopreni?

• Elektu unu proverbon, ĝi povas esti via preferata, plej taŭga por komenti pri la nunaj okazaĵoj, aŭ malpli vaste konata.
• Registru mallongan filmeton horizontale: diru la proverbon en via gepatra lingvo, klarigu ĝin en Esperanto.
• Sendu la videon kaj mallongan priskribon al ni. En la priskribo devus esti skribita la lingvo kiun vi elektis, proverbo en via gepatra lingvo kaj traduko de la proverbo al Esperanto. Sendu la informon kaj la videon al ni per [Google Drive, WeTransfer, ktp.] pere de ĉi tiu formularo aŭ skribu al ni ĉe oficejo@tejo.org.

La limdato por sendi viajn videojn estas la 17a de februaro 2026. Ni antaŭĝojas pri via partopreno kaj la kreado de speciala filmeto por festi kune la gepatrajn lingvojn!

Dankon pro via entuziasmo kaj partopreno en tiu ĉi ĝoja festo de nia lingva heredaĵo!

Fonto: https://www.tejo.org/internacia-tago-de-la-gepatra-lingvo-2026/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Partoprenu en filmeto por la Internacia Tago de la Gepatra Lingvo appeared first on La Ondo de Esperanto.

Por la gepatroj estas senŝarĝigo, por plej multaj infanoj estas bela tempo: tiu, dum kiu la geavoj prizorgas la genepojn. Studaĵo nun eltrovas ke avinoj kiuj tion regule faras. eble profitas de tio mense.

La duobla eldono de “Beletra Almanako”, la unua (kaj dua) por 2025, estas tre ampleksa: entute 315 paĝoj, se kalkuli ankaŭ la reklamajn. Anoncante ĉerpon el la romano “Farango”, oni rimarkigas: “Ŝajnas ke lastatempe Mondial aperigas romanojn de Johansson same ofte kiel numerojn de BA”. Mi ĝustigus tiele: Ŝajnas ke lastatempe Mondial aperigas numerojn de BA same (nesufiĉe) ofte kiel romanojn de Johansson.

En la branĉo “Originala prozo”, krom la jam menciita romanfragmento de Sten Johansson, aperas verkoj de Cho Sung Ho, Su Fidler Cowling, Roberto Pérez-Franco (du mikronoveloj), Mikaelo Bronŝtejn (konversacioj kun la nepino), Evgenij Georgiev, Yin Jiaxin (du noveloj), Laure Patas d’Illiers.

Originalan poezion kontribuis Nicola Ruggiero, Louis Genin, Jado (Wei Yubin), Gonçalo Neves, Jesper Lykke Jacobsen, Minosun, Jubert Cabrezos, Nikola Rašić, Blazio Vaha.

Tradukita prozo venas el la lingvoj ĉina, irlanda, franca, nederlanda: Shao Baojian (trad. Minosun), Pádraic Ó Conaire (trad. Gabriel Beecham), Colette (trad. Thierry Tailhades), Rob Scherjon (trad. Nikola Rašić).

Per abundaj kontribuaĵoj ĉeestas tradukita poezio: Robindronath Tagor (bengala, trad. Probal Daŝgupto), Ricardo Miró kaj Joaquín Pablo Franco González (du panamaj poemoj, hisnana, trad. Roberto Pérez-Franco), Loufu (ĉina, trad. Minosun), Tanikawa Shuntaro (japana, trad. Kitagawa Hisasi), Homero: “Odiseado” (Tria kanto, helena, trad. Abel Montagut).

Du monologoj aŭtoritaj de Luiza Carol ligiĝas al operoj, “Tosca” kaj “La Traviata” estas en la sekcio “Teatro”.

La plej ampleksa parto el artikoloj kaj eseoj okupas trionon de la almanako. Al la hungara kaj Esperanta verkisto Sándor Szathmári koncentriĝas la artikolo de Éva Tófalvy (ankaŭ interesa intervjuo kun ŝi) kaj kontribuoj de István Simon kaj Maurizio Giacometto pri “Vojaĝo al Kazohinio” de Szathmári.

Al tradukado de ĉina poezio estas dediĉitaj du eseoj: Vejdo (Wei Yida) esploras tradukadon de ĉinaj antikvaj poemoj, klarigante ankaŭ diferencojn inter la ĉina kaj Esperanta poeziaj sistemoj. Krome li analizas dek kvar esperantigojn de du poemoj el la oka jarcento. Wang Chongfang en sia eseo argumentas por la elektita formo de siaj tradukoj de ĉinaj klasikaj poeziaĵoj.

Pri esperantigo de virinaj nomoj, precipe tiuj el la helena, eseas Abel Montagut; Wolfram Rohloff invitas interesatojn al reviziado de la Londona Biblio. Marc van Oostendorp pretigis por publikigo amkorespondadon de italino kaj nederlandano el 1934-35. Kontribuis ankaŭ Wera Blanke, Miguel Fernández, Yoshiro Hashimoto.

La recenza fako prezentas librojn eldonitajn en 2024, krom “Rakontaro de Genĝi” de Murasaki Sikibu (trad. Yamasita Tosihiro, recenzas Cho Sung Ho), kvinvolumaĵo aperinta en 2020-2023. Oni konsideras ĝin la unua romano ne nur en la japana literaturo, sed ankaŭ en la monda.
Trevor Steele recenzas “Epistolon al Philémonos” de Vinko Ošlak, inspiritan de la plej mallonga inter la epistoloj de Paŭlo. Debra Hamel detale analizas “La edzinon de l’ tempvojaĝanto”, la debutan romanon de Audrey Niffenegger. En ŝia fokuso estas la efikoj de tempovojaĝado al la geedzeco de Henry kaj Clare, ŝi ankaŭ komentas lingvajn detalojn de la traduko de István Ertl. Plie Valentin Melnikov pri “Centvorte” de Jorge Rafael Nogueras kaj Paulo Sérgio Viana pri “Nubumo” de Giuseppe Campolo (trad. Nicolino Rossi). Geoffrey Greatrex prezentas kaj resumas la anglalingvan libron “Wisdom’s House, Heaven’s Gate. Athens and Jerusalem in the Middle Ages”, en kiu Teresa Shawcross prezentas nuancitan analizon pri la simbolismo de antikva Ateno kaj Jerusalemo ekster okcidenta Eŭropo dum la Mezepoko.

Halina Gorecka

Ĉi tiu artikolo aperis en la decembra (vintra) eldono de “La Ondo de Esperanto” (2025).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2025, №4 (326).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2026/02/almanako-2/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
“La Ondo de Esperanto” en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Beletra Almanako, 2025, №52-53 appeared first on La Ondo de Esperanto.

Fidata mono estas pagilo, kun propra materia valoro praktike nula, sed akceptata pro fido de la publiko: kuponoj por kongresa restoracio, plastaj ĵetonoj por kongresa baro kaj simile; la arĝenta speso ne estas tio.

La speso estas la kalkulmono de la Esperanta Civito, france unité de compte, angle unity of account. En tiu funkcio nuntempe ĝi estas akirebla kontraŭ naŭdek svisaj frankoj nur de paktintaj establoj kaj personoj kun la esperanta civitaneco. Ĉi tiuj subjektoj povas “revendi” ĝin al la Civita banko kaj ricevi la valoron de la momento en svisaj frankoj. La valoro inkluzivas la koston de pura arĝento (kiu lastatempe atingis pli ol duonon de la prezo), la dezajnon, la pregadon kaj la senjoraĵon.

Ankaŭ aliaj subjektoj (privatuloj, kolektistoj, numismatoj…) povas aĉeti spesojn, sed ĝia konverteblo ne plu estos la sama. La Fondusa Konsilio baldaŭ aprobos du tarifojn por tiuj subjektoj eksteraj al la Civito, kun dekprocenta diverĝo: naŭdeknaŭ por aĉeto, naŭdek por vendo ĉe Pro Esperanto. Ne nur (kvankam ĉefe) kalkula, sed ankaŭ konvertebla valuto.

Kiel kalkula valuto, la speso estas dividebla al cent spesetoj (0,09 svisaj frankoj): ekzemple, du spesoj kaj tridek spesetoj egalas al 182,70 svisaj frankoj. Konforme, la svisa franko estas por ni la referenca valuto.

La speso ne estas kripta valuto: tial ĝia valoro, ligita al pura arĝento, ne falas, sed povas kreski.

La proponata siglo de la speso estas ECS.

 

Ĉu vi iam rimarkis, ke iuj ideoj ŝajnas tiel strangaj, ke homoj tuj ridas pri ili, sed poste la sama mondo subite traktas ilin kiel memkompreneblajn? La historio de scienco estas plena je tiaj momentoj. Foje oni nomas ion “sensencaĵo” aŭ “fantazio”, ne ĉar ĝi nepre estas falsa, sed ĉar ĝi ne kongruas kun tio, kion la plimulto jam kutimis kredi. Kaj tamen, post jaroj aŭ jardekoj, la pruvo amasiĝas, la bildo ŝanĝiĝas, kaj la iam ridinda propono fariĝas nova fundamento.

Sperto de Esperanto-instruado en lernejo-pensiono

Ĉu unikaj infanoj aŭ unikaj kondiĉoj? Pri tio mi meditis, instruante Esperanton en lernejo-pensiono, situanta en la Kartvelia ĉefurbo Tbiliso. Ajnokaze, temas pri absolute unika eksperimento, kiu pruvis, ekzemple, ke eblas lerni nian lingvon dum la reklamataj 150 horoj ĝis la nivelo B1.

Mi venis al la pensiono la 6an de oktobro 2025 kaj jam tiutage prezentis Esperanton al ĉiuj naŭ tieaj gelernantoj. Post mia rakonto la gvidantino demandis la infanojn, kiu el ili deziras lerni Esperanton, kaj ĉiuj respondis: “Mi”. Sed por ĉi tiu studobjekto estis elektitaj nur tri homoj – du dekjaraj knabinoj kaj unu dekunujara knabo.

En ĉi tiu lernejo estas diversaĝaj infanoj, ĉiu lernas laŭ sia persona laborplano kaj diverse progresas. Tial estis forkribritaj la okjara knabo, pene konkeranta la programon de la unua klaso, du 13-jaraj junulinoj, kies celo estis trastudi la tutan materialon de la oka klaso dum tri monatoj, du dekjaruloj, kiuj devis komence pliĝustigi siajn rusan kaj anglan lingvojn. Kaj mia 11-jara lernantino Vasilisa Ivannikova kiu jam delonge libere kaj senerare parolas Esperanto.

Al la unikaj kondiĉoj kontribuis ankaŭ la strikta lerna disciplino, emo de ĉiuj lernejanoj esti sukcesaj pri ĉio ajn kaj la neignorebla motivado lerni Esperanton. Pri la motivado indas danki al Vasilisa, kun kiu ni ĉiam interparolis nur en Esperanto, kaj kiu foje dum la urba promenado vigle babiladis kun la samaĝa, sed mia eksterpensiona interreta lernanto, kiu loĝas en Tbiliso kun sia familio. Videblis, ke la pensionaj infanoj estis tre impresitaj pro la libera uzado de Esperanto inter Vasilisa kaj nekonata knabo. La tri miaj startuloj tuj komencis entuziasme interŝanĝi frazojn, kaptitajn dum niaj unuaj lecionoj aŭ ĵus aŭditajn de la babilantaj infanoj.

Sed verŝajne la plej grava kialo de la rapida lernoprogresado estis tio, ke ni havis grupajn lecionojn ĉiutage (krom dimanĉo, kiam la pensionanoj turismas). La leciono daŭris ĉiam iom pli ol unu horon. Krome, ĉiu lernanto rajtis viziti min iam ajn por havi privatan lecion(et)on: ĉu legi, ĉu gramatike ekzerci, ĉu paroli en Esperanto. Kaj ili faris tion libervole, laŭ sia plaĉo elektante la oftecon, tempon, daŭron kaj okupojn de la vizitoj.

Konsentu, ke la kondiĉoj de la instruado estis fantastaj!

Dum la grupaj lecionoj ni parolis nur en Esperanto – kaj preskaŭ ne uzis lernolibron. Sed ni tre multe legis, komence tradukante, poste jam sentraduke (nur atentante gramatikajn kaj leksikajn interesaĵojn), aŭskultis kaj kantis kantojn, parkerigis poemojn (mirinde – kiel rapide infanoj parkerigas!), denove kaj denove ripetadis ĉiujn demandovortojn, prepoziciojn kaj afiksojn, ankaŭ cent verbojn laŭ la bildkartetoj, ni verkadis amuzajn historiojn kaj scenigis fabelojn. Lernolibron ni uzis kiam la infanoj venis al mi kaj elektis fari – ĉu skribe, ĉu buŝe – gramatikajn ekzercojn. Antaŭ ol fari iun lecionon ni trarigardadis la gramatikan materialon por ĝi kaj ĉiam konstatis, ke ni ĝin jam bone scias.

El ĉiuj praktikaĵoj la infanoj plej ŝatis kanti kaj babili – speciale kun novaj por ili esperantistoj. Mi multe dankas al ĉiuj miaj samideanoj, kiuj konsentis interrete paroli kun miaj gelernantoj! Verdire, la geknaboj multe nervozigis min dum tiuj sesioj. La infanoj, laŭ mi, montris sin tre malbone: ili terure maltrankviliĝis, timis erari, balbutis tro mallaŭte, sed ĉefe – ili ne sciis, kion diri. Eĉ Vasilisa sidis kiel fosto, rigardis min per siaj petegantaj okuloj, atendante miajn suflorojn, “rompis” la fingrojn kaj muĝis ion malklaran. Ĉe la tria provo mi komprenis la problemon: ili simple ne havas sperton subteni kaj evoluigi la konversacion! Ili scias, kiel diri, sed ne scias, kion diri! Post ĉi tiu malkovro ni dum la lecionoj speciale ekokupiĝis pri la arto de konversaciado kun nekonataj homoj…

Tiu ĉi neplanita eksperimento, bedaŭrinde, ne atingis 150 horojn. La estrino, ĉiutage aŭdante ankaŭ la komencantojn paroli en Esperanto, konkludis, ke ili jam scias sufiĉe por ĉesi – kaj nun necesas pli da atento dediĉi al pli gravaj studobjektoj. Iusence ŝi pravas. Do, laŭ mia kalkulo, ni havis ĉirkaŭ 100 lernohorojn – se ne konsideri eksterklasajn paroladojn. Mi mem estas tre kontenta pri la sukcesoj de la geknaboj. Ili estas neimageblaj bravuloj! Sed kio okazos al ilia Esperanto post nia disiĝo?.. La 6an de januaro 2026 mi forlasis ilin kaj revenis hejmen al Moskvo.

Irina Gonĉarova
Moskvo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/02/kartvelio/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Ĉu unikaj infanoj aŭ unikaj kondiĉoj? appeared first on La Ondo de Esperanto.

“Verda lingvo por verda naturo: subtenebla kaj alternativa turismoj per esperanto” estas la ĉeftemo proponita por la 4^a NaturAmika KulturSemajno en Esperanto, kiun Esperanta Naturamikaro organizas en Malago, 9-13 oktobro 2026: almenaŭ tiun temon pritrakson la inaŭgura parolado de c-ano Giorgio Silfer.

Samloke kaj samdate okazos la kongreso de Andaluzia Esperanto-Unuiĝo, kun komunaj programeroj kaj ekskursoj; samdate kaj tute aliloke Kataluna Esperanto-Asocio okazigos sian kongreson. Se du regionaj societoj kaj plia transnacia establo elektis la saman semajnon, evidente temas pri tre oportuna dato: fakte ĝi enhavas libertempon, koincide kun la Tago de la Hispaneco.

Por aliĝi: kulturservo.esperantio.net — atenton! la ekskursojn oni mendas kaj pagas aparte, ĉar ekster la (modesta) programkotizo. Krome, se vi havas la esperantan civitanecon kaj deziras profiti rabaton laŭ la Mutuala Rabata Sistemo, klare indiku ke vi aliĝas tra Esperanta Naturamikaro.

 

05/02/2026 La enhavlisto de la februara kajero: 27 ... Zamenhof-Tago 30 ... IJK venos en Katalunion 31 ... Oficiala informilo 32 ... Esperanto en universitatoj | Faka agado: Te-Muzeo en Esperanto kaj Esperanto-Klubo en TUST, EK! 33 ... Nova ekspozicio...

---

La lernado kaj ekzercado de muzikinstrumento ne nepre igas homon pli saĝa. Tio estas la rezulto de studo kun partopreno de esploristoj el Innsbruck, Tirolo. Ĝis nun regis la ĝenerala supozo, ke muzikado tiurilate alportas avantaĝojn.

4. Antaŭ 130 jaroj naskiĝis Henry William Holmes (Hoŭmz, 1896-1927-1986), brita armea oficisto, framasono, spiritisto kaj esperantisto, pli konata kiel Harry Holmes; la plej longtempa prezidanto de la Londona Esperanto-Klubo (1933-53), komitatano (1956-74), estrarano kaj vicprezidanto (1956-64) de UEA. Dufoje dum sia vicprezidanteco Holmes estis aganta prezidanto de UEA: ekde la morto de Giorgio Canuto ĝis la elekto de Hideo Yagi (1960-62) kaj ekde la morto de Yagi ĝis la elekto de I. Lapenna en la 49a UK (majo-aŭgusto 1964). En 1964 la komitato de UEA elektis lin Honora Prezidanto de UEA, sed post la “Hamburga Puĉo” (1974) li rezignis la honoran prezidantecon en UEA; aŭtoro de la libro “Londono vokas. Historio de la Londona Esperanto-Klubo 1903-1978” (1981).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 129-130.

4. Antaŭ 10 jaroj mortis Viktor Sergejeviĉ Sapoĵnikov (Сапожников, 1952-1980-2016), sovetunia kaj ruslanda diversprofesiulo (lignohakisto, paŝtisto, filmoprojekciisto, gardisto, eldonisto, gazeta reklam-agento), ŝakisto kaj esperantisto; kunfondinto kaj redakciano de la samizdata almanako “Sezonoj” (1984-90), kunlaboranto de “La Ondo de Esperanto”; aŭtoro de pluraj, ĉefe humuraj kaj satiraj, verkoj kaj recenzoj kaj de du libroj “Proverboj kaj sentencoj” (1990) kaj “Ljusjka Benc” (1992), tradukinto de la romano “Resurekto” de Lev Tolstoj (2000).

5. Antaŭ 45 jaroj mortis Hilda Dresen (1896-1913-1981), estona telegrafistino, tradukistino kaj esperantistino, ofte nomata “patrino de la estonaj esperantistoj”; aŭtorino de poemoj, aperintaj, interalie, en ŝia poemaro “Norda naturo” (1967); tradukintino de “Elektitaj versaĵoj” de M. Under (1929), “Horizontoj” de J. Barbarus (1931), “Estona antologio 1” (kun aliaj, 1932), “Ŝippereo” de J. Smuul (kun H. Tolve, 1968), “Kalevipoeg” de Fr. R. Kreutzwald (1975), “Estona soveta poezio” (kun aliaj, 1977), “Al abelujo ĝi flugas” de J. Liiv (1980) k. a., honora membro de UEA (1975).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 76-77.

9. Antaŭ 160 jaroj naskiĝis Charles Henri Lambert (lambér, 1866-1899-1959), franca universitata instruisto pri lingvoj kaj literaturo, dekano de la Beletra fakultato de la Diĵona universitato kaj esperantisto; aktiva propagandisto kaj instruisto de Esperanto en Francio kaj Belgio, defonda membro de la Lingva Komitato (1905-10); redaktoro de la revuo “Esperanto” dum la unua periodo, kiam ĝin eldonis Paul Berthelot (1905-06); aŭtoro de “Komercaj leteroj” (kun P. Berthelot, 1903), “Cours pratique d’Espéranto” (1905), “Vojaĝo de Uliso” (1905), “Bukedo” (eseoj, 1908).

11. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Semjon (Simeon) Naumoviĉ Podkaminer (1901-1920-1982, Подкаминер), juda sovetunia inĝeniero, altlerneja instruisto, kolonelo, socia aktivulo kaj esperantisto; movadorganizanto, sekretario de la 6a Kongreso de SAT (Leningrado, 1926), membro de CK de SEU, sekretario (1959-63) kaj vicprezidanto (1973-1978) de Mondpaca Esperanto-Movado (MEM), prezidanto de la komisiono pri internaciaj ligoj de esperantistoj ĉe la Leningrada filio de SSOD, ĉeforganizanto de la Leningrada postkongreso de UK-54 (Helsinko, 1969); estrarano, prezidiano kaj vicprezidanto de Asocio de Sovetiaj Esperantistoj (ASE, 1979-82), prezidanto de MEM-sekcio de ASE; Honora membro de UEA (1092)

23. Antaŭ 135 jaroj naskiĝis Georgij Fjodoroviĉ Deŝkin (Дешкин, 1891-1908-1967), ruslanda kaj sovetunia oficisto, poeto kaj esperantisto, aŭtoro de la poemaroj “Versaĵoj. Libro unua” (1912), “Elektitaj Versaĵoj 1909-1956” (1957) kaj “Lasta amo de poeto. Versaĵoj. Libro tria (1958-1959)” (posteume, 1997).

25. Antaŭ 160 jaroj naskiĝis Dreves Uitterdijk (ójterdejk, 1866-1898-1940), frisa nederlanda instruisto, botanikisto kaj esperantisto; aktiva propagandisto kaj instruisto de Esperanto, fondinto de la Esperanto-movado en Nederlando, aŭtoro de la unua Esperanto-lernolibro por nederlandlingvanoj (1902) kaj de aliaj lerniloj; fondinto (1902) kaj la unua redaktoro de la unua nederlanda Esperanto-gazeto “La Holanda Pioniro”, redaktoro de “Wereldtaal” (1924-28) kaj “Holanda Esperanto-Pioniro” (1925-28); tradukinto de pluraj beletraĵoj kaj aŭtoro de la riĉe ilustrita versa aventurlibro “Vojaĝoj kaj aventuroj de sinjoro Longkrurulo” (1927); membro de la Lingva Komitato de ties fondo (1905) ĝis sia morto (1940); honora membro de UEA (1937).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 287-288.

26. Antaŭ 95 jaroj naskiĝis Claude Piron (1931-1942-2008), belga, poste svisa tradukisto, psikanalizisto, psikoterapiisto, poligloto kaj esperantisto; kunfondinto kaj la unua prezidanto de Esperanto-klubo ĉe UN en Novjorko (1958), redaktoro de “Svisa Espero” (1963-66), kunfondinto (1979) kaj prezidanto de Internacia Feria Altlernejo de KCE; aŭtoro de pluraj artikoloj kaj libroj pri Esperanto kaj internacia komunikado (“Esperanto: Ĉu eŭropa aŭ azia lingvo?”, 1977; “Psikologiaj reagoj al Esperanto”, 1988; “La bona lingvo”, 1989; “Le défi des langues”, 1994 k. a; originala poemaro “Malmalice”, 1977). Grandan popularecon ĝuis liaj kvar krimromanoj en la t. n. “Ĉu-serio” (1976-82), kiuj aperis kun la pseŭdonimo Johán Valano same kiel la krimnovelaro “Ĉu rakonti novele” (1986), la priseksa krimromano “Ĉu ŝi mortu trafike” (pseŭdonimo Johán Balano, 1982) kaj, precipe, lia lingvoinstrua novelo “Gerda malaperis” (1983) multfoje represita kaj aperinta ankaŭ kiel sonlibro (2005) kaj filmo (2006). Honora membro de UEA (1998), trifoja laŭreato de la premio La Verko de la Jaro, laŭreato de la premio Onisaburo Deguĉi (1994) kaj de la OSIEK-Premio (1998).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 229-232.

27. Antaŭ 50 jaroj mortis Kálmán Kalocsay (1891-1911-1976), hungara kuracisto kaj elstara esperantisto, grave influinta la evoluon de la Esperantaj literaturo kaj lingvistiko per siaj verkoj. Konsiderata kiel la plej grava Esperanta poeto (“Mondo kaj Koro”, 1921; “Streĉita kordo”, 1931; “Rimportretoj”, 1931; “Sekretaj sonetoj”, 1932; “Izolo”, 1939, eldonita en 1977) kaj poezia tradukanto (“Infero” de Dante, tri verkoj de Ŝekspiro, poemoj de Baudelaire, Heine, Petőfi, Madách… kaj la duvoluma antologio “Tutmonda sonoro” kun liaj tradukoj el 30 lingvoj). Kunaŭtoro (kun G. Waringhien) de “Plena gramatiko de Esperanto” (1935), kiu ekde la 4a eldono aperas kiel “Plena analiza gramatiko de Esperanto” kaj de “Parnasa gvidlibro” (1932); aŭtoro de “Lingvo Stilo Formo” (1931), “La gramatika karaktero de la Esperantaj radikoj” (1938), “Vojaĝo inter la tempoj” (1966) kaj frazeologia vortaro “Domfabriko” (1975). Membro de la Lingva Komitato (1922-48) kaj de la Akademio de Esperanto (1948-76), honora membro de UEA (1937).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 150-153.

29. Antaŭ 110 jaroj naskiĝis Nguyễn Văn Kỉnh (1916-1932-1981), vjetnama sociaganto, politikisto (membro de CK de Vjetnama Laborista (nun: Komunista) Partio), diplomato (ambasadoro de DR Vjetnamio en Sovetunio, 1957-67) kaj esperantisto; en la junaĝo verkis artikolojn pri Esperanto en gazetaro kaj gvidis senpagan korespondan Esperanto-kurson, kunfondis Koĥinĉinan Esperanto-grupon (1945); gvidis la unuan Esperanto-delegacion de DR Vjetnamio en la 44a UK en Varsovio (1959) kaj kadre de kunveno de MEM, okazinta en ĉi tiu UK, iĝis membro de la Internacia Komitato de MEM; certigis tion, ke malgraŭ papermanko en Vjetnamio dum la milito aperis pluraj libroj en Esperanto, revuo “Vjetnamio Antaŭenmarŝas” kaj vjetnamiaj numeroj de “Paco”; atingis, ke en decembro 1956 estis akceptita decido pri fondo de Vjetnama Pacdefenda Esperanto-Asocio (VPEA), kiu ricevis konsiderindan ŝtatan subtenon, kaj post la reveno al Vjetnamio en 1968 iĝis prezidanto de VPEA.
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 214-215.

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu listo de jubileoj kaj memordatoj por februaro 2026, kompilita de Aleksander Korĵenkov, aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/02/februaro-11/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Jubileoj kaj memordatoj en februaro 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

Ne, nenio estas al mi, vartistino, - kaj ne diradu al mi ora knabinjo. Mi scias, ke vi tiel diradis al mi, kiam mi estis malgranda; kaj reĝo Lear diradis al mi vi bubo etula, ĉu vi scias? Li prefere estus havinta filon, - kion vi pensas, ĉu filoj estas pli bonaj ol knabinoj? Regan estis de ĉiam fraŭlineto, kaj Kordelia - vi scias ja: muŝoj manĝu min. Vigla kiel lignoŝtipo. Kaj Regan - oni eĉ ne supozus tion ĉe ŝi: la nazon supren, kiel reĝino, sed egoistino, ĉu vi memoras? En ŝi tio estis de ĉiam. Diru, avino, ĉu mi estis malbona, estante malgranda. Do vidu.

Kiel okazas, ke la homo iĝas malbona? Mi scias, vartistino, ke mi estas malbona. Ne diru, ankaŭ vi tion pensas. Al mi estas indiferente, kion vi ĉiuj pensas pri mi. Eble ankaŭ malbona: sed en tio, kio estis kun la patro, pravis mi, vartistino. Kial li nur obstinis en tio, ke li devas treni kun si tiujn cent siajn viraĉojn, kaj se ili estus nur cent: sed krome ankoraŭ ĉiaspeca servistaro, - tio simple ne estas ebla. Lin mi tre ŝatus vidi, je mia animo, vartistino, mi amis lin, treege amis, multe pli ol iun alian en la mondo; sed tiu lia bando, Kristo Sinjoro - Ili faris ja el mia domo bordelon! Nur rememoru, vartistino, kiel ĝi ĉi tie aspektis: nuraj mallaboremuloj, nura rumoro kaj kvereloj kaj kriado, kaj da malpuraĵo, nu vi scias - Pli malbona ol sterkejo. Diru, vartistino, kiu domestrino ĉi tion tolerus? Kaj ordoni al ili oni ne povis, ba ne! al ili povis ion ordoni nur reĝo Lear. Al mi ili nur rikanis. Nokte ili faris vizitojn al servistinoj - senĉese estis ie aŭdeble paŝ', paŝ', kaj susuro kaj pepado - la duko dormis kiel ligno; mi vekas lin, ĉu vi aŭdas? Kaj li murmuris, lasu ilin kaj dormu. - Imagu, vartistino, kiel estis al mi ĉe tio! Ankaŭ vi estis juna, vi scias tion imagi, ĉu? Kiam mi plendis al reĝo Lear, li eĉ priridis min: sciu knabino, kion alian vi povas atendi de la viroj? Ŝtopu al vi la orelojn, kaj prete.

Kaj mi do diris al li, ke tio ne estas ebla, ke li devas almenaŭ duonon de tiuj nenifaruloj forigi. Kaj sciu, li ofendiĝis. Ke estas maldanko kaj simile. Li terure furiozis, vi eĉ ne povas imagi. Sed mi scias ja, kio povas esti kaj kio ne; i l i devas zorgi nur pri tiu sia honoro, sed ni virinoj, ni devas pensi pri la domo kaj ordo. Al ili estas indiferente, eĉ se ĉi tie estus kvazaŭ en ĉevalejo. Diru, vartistino, ĉu pravis mi aŭ ne?

Do, vidu. Kaj la paĉjo morte ofendiĝis. Kion mi devis fari? Mi scias, avino, kio estas mia devo al li, sed kiel virino mi ankaŭ havas devon al mia domo, kion vi pensas? Kaj pro tio la paĉjo min malbenis. Kaj la duko - li nur palpebris kaj sendecide staris. Ĉu vi pensas, ke li defendis min? Ne. Li toleris trakti min kiel malbonan, bagateleman, kvereleman virinon. Vartistino, ĉu vi aŭdas, vartistino, en tiu momento io en mi iel krevis: mi - mi - mi komencis malami mian edzon. Mi malamas lin, bone sciu tion! Mi malamas! Kaj mi malamas la paĉjon, ĉar li estas kulpa pri tio, ĉu vi komprenas? Jes ja tiel estas, jes ja tiel estas; mi estas malbona, mi scias, sed mi estas malbona nur tial, ĉar mi pravis -

Ne, ne parolu; mi vere estas malbona. Vi scias ja, avino, ke mi havas amanton, ĉu? Se vi scius, kiel indiferente estas al mi, ke vi tion scias! Ĉu vi pensas, ke mi amas Edmundon? Mi ne amas; sed mi volas iel venĝi por tio, ke la duko ne kondutis virece. Simple mi malamas lin. Vartistino, eĉ ne ideon vi havas, kio estas malami! Tio signifas esti malbona, malbona, plenplene malbona. Kiam oni komencas malami - kvazaŭ oni tute ŝanĝiĝus. Mi estis tute bona knabino, kaj povis esti el mi bona edzino; mi estis filino, estis fratino, kaj nun mi estas nur malbona. Mi ankaŭ jam vin ne amas, avino, nek min, nek min. Mi pravis; se ili estus tion agnoskintaj, mi estus alia, kredu al mi -

Ne, mi ne ploras. Ne pensu, ke ĝi suferigas min iel. Male, oni estas pli libera, malamante. Oni povas pensi kion ajn - antaŭ nenio oni devas halti. Vidu, antaŭe mi ne kuraĝis vidi ĉe mia edzo, ke li estas antipatia, ke li estas dikventra, ke li estas pantoflulo, ke liaj manoj ŝvitas; kaj nun mi vidas tion.

Nun mi vidas, ke paĉjo Lear estas ridinda tirano, ke li estas sendenta kaj freneza maljunulaĉo - ĉion mi vidas. Ke Regan estas vipuro kaj mi, vartistino, ke mi havas en mi tiajn strangajn kaj terurajn aferojn - antaŭe mi tion eĉ ne scietis. Subite ĉio ĉi venis. Diru, ĉu ĝi estas mia kulpo? Mi pravis; ili ne devis peli min tiom ekstremen. Tion vi ne povas kompreni, vartistino. Iam mi pensas, ke mi povus murdi la dukon, ronkantan apud mi. Simple per ĉastranĉilo lin buĉi. Aŭ veneni Regan. Jen, fratinjo, trinku vinon. Ĉu vi scias, ke Regan volas forlogi de mi Edmundon? Ne ĉar ŝi amus lin; Regan estas malvarma kiel ŝtono. Sed ŝi faras tion kontraŭ mi. Kaj ŝi kalkulas kun tio, ke Edmundo iel forigos tiun malsaĝulon dukon kaj mem uzurpos la tronon post Lear. Nepre tiel estas, vartistino. Regan estas nun vidvino - tiu lacerto havis de ĉiam feliĉon. Sed ne pensu, ke ŝi sukcesos: mi atentas kaj malamas. Mi eĉ ne dormas, nur por povi pensi kaj malami. Se vi scius, kiel oni en mallumo bele kaj senfine malamas. Kaj se mi rememoras, ke ĉio ĉi venis nur pro obstino de la paĉjo kaj iu malordo en la domo - Diru, tion neniu mastrino povus toleri.

Vartistino, vartistino, vartistino, kial ili tiam ne vidis, ke mi pravis!