Esperanto-Planedo

2020-10-24

Vanege

La alta arbo

Ekzistas valo, kie ĉiuj plantoj vivas harmonie. Tie ekzistas socia regulo, ke planto ne rajtas iĝi pli alta ol tri metrojn. Tio certigas, ke ĉiu planta vivaĵo povas ricevi sufiĉe da sunlumo por bone vivi.

Tamen iutage, ventego alportas semon de fora loko. Post iom da tempo, la semo sufiĉe kreskis, por ke oni povu vidi, ke la semo estas de specio de folia arbo, kiu estas tute nekonata en la valo.

En la komenco, la plantaj loĝantoj de la valo feliĉiĝas pri la alveno. Ju pli medio estas diversa je specioj, des pli ĝi povas rezisti kaj adaptiĝi al ŝanĝoj.

La nova arbo kreskas kaj kreskas. Sed la nova arbo ne ĉesis kreski antaŭ la limo de tri metroj. Ri tre ŝatas lumon, kaj ĉiam volas pli. Ri komencas krei grandan sistemon de branĉoj kaj folio, por kapti pli da sunlumo.

Apudaj plantoj diras al la nova arbo: “Bonvolu ĉesi kreski, ni ne plu ricevas sufiĉe da lumo.”

La alta arbo respondas: “Se vi volas lumon, kresku. Mi meritas la lumon, ĉar mi kreskis.”

Sed ne ĉiuj plantoj povas kreski, kaj ne ĉiuj plantoj volas batali por lumo. Bonŝance, tiu arbo estas nur la sola kiu ne respektas la aliajn. La plantoj do decidis ignori ĉi tiun egoisman unuopulon.

Iutage, okazas ŝtormo. Multe da forta vento trairas la valon. Plantoj kune kliniĝas laŭ la ventpuŝoj. La proksimeco de unu kun la alia helpas ilin ne fali. Sed la alta arbo, pro sia alteco, ne povas ricevi helpon. Ri devas sole rezisti al ĉiuj ventpuŝoj, kiuj premas ĉiujn riajn branĉojn samtempe.

La alta arbo petas helpon: “Helpu min! Mi pensas ke mi baldaŭ falos!”

La aliaj plantoj, kiuj ne povas vere helpi, diras: “Malkresku! Malkresku!”.

Sed malkresko ne eblas. Kaj fine, la arbo falas.

Post la tempesto, suno revenas. Ĉiuj plantoj povas vidi la trunkon de la alta arbo, kiu nun tute kuŝas sur la tero. Ri mortis, kaj riaj folioj kaj semoj forflugis. Kelkaj plantoj mortis pro la falo, sed almenaŭ nun la loko estas tute kovrata de lumo.

de Vanege je 2020-10-24 11:15

Esperanto.blog

Ĉinoj translokis 7000-tunan konstruaĵon

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo

Malnova 7000-tuna konstruaĵo en la ĉina urbo Ŝanhajo estis alilokigita danke al robotkaj kruroj instalitaj ĉe ĝia malsupro. La laboristoj metis 200 subtenilojn en la bazo kaj la strukturo “paŝadis” 60 metrojn en tempodaŭro da 18 tagoj, inter septembro kaj oktobro.

Tiu konstruaĵo estis gastiganta bazlernejon, kaj en la tereno moderna komercocentro estos konstruata, pretiĝonta en 2023. Por eviti la detruon de tiu konstruaĵo farita en la jaro 1935-a, la aŭtoritatoj decidis transloki ĝin.

de Paulo Cesar Pires je 2020-10-24 10:48

Revuo Esperanto

Gazetara Komuniko de UEA n-ro 913. Mesaĝo de UEA okaze de la Tago de Unuiĝintaj Nacioj, 24 oktobro 2020

Mesaĝo sendota al UN. Kun afabla peto republikigi ĝin en viaj lokaj kaj landaj gazetoj kaj aperigi ĝin en viaj aliaj komunikiloj. Dankon!
La 24-a de oktobro, la Tago de Unuiĝintaj Nacioj, markas la daton en 1945 kiam la Ĉarto de UN ekvalidis kaj UN formale ekestis. Sepdek kvin jarojn poste, ni retrorigardas al tiu tago kiel al unu el la plej grandaj atingoj de la homaro. Per la laboro de Unuiĝintaj Nacioj, kaj kun la kunlaboro de ĝiaj Membraj Ŝtatoj, la mondo faris gigantajn paŝojn al starigo de monda ordo, respekto al homaj rajtoj, konservado de paco kaj antaŭenigo de daŭripova evoluigo.

Tamen, spite al la streboj de UN, la pasintaj sepdek kvin jaroj ne kondukis al proskribo de militoj, nek al mondo kie la homaj rajtoj estas adekvate respektataj, nek al sufiĉa progreso al kreado de daŭripova kaj inkluziva monda ordo. Miskomprenoj kaj komunikaj paneoj restas oftaj; abundas malfido; kaj la mondo restas dividita de raso, religio kaj naciisma maltolero de aliuloj. La mondo estas pli bona pro la ekzisto de UN, sed nesufiĉe pli bona.

Universala Esperanto-Asocio, la tutmonda asocio de uzantoj kaj aktivuloj de la Internacia Lingvo Esperanto, entuziasme partoprenis la rekonon de la 75-a Jubileo de Unuiĝintaj Nacioj, organizante serion de virtualaj kunvenoj kun partopreno el cento da landoj pri aspektoj de la laboro de UN, partoprenante ĝiajn enketojn kaj formulante el tiuj aranĝoj serion da konkludoj celantaj helpi al UN elplani la vojon antaŭen.

Nia asocio forte apogas la laboron de UN por trovi solvojn al tutmondaj problemoj, precipe en la pandemia krizo kiun ni nun trapasas. Ni iniciatis sisteman kampanjon por informi nian tutmondan komunumon pri la Celoj por Daŭripova Evoluigo kaj ties graveco, kaj, tiucele, ni draste plifortigas niajn klopodojn mobilizi esperantistojn tra la tuta mondo.

Unuavice, kaj akorde kun la Celoj por Daŭripova Evoluigo, ni kredas, ke multflankaj demandoj postulas multflankajn solvojn, en kiuj la naturo mem, la ordinara vivo de homoj, familioj kaj lokaj komunumoj, kaj homaj inventemo kaj kreemo povu ĉiuj kombiniĝi por krei pli bonan mondon.

Atingi tiujn celojn postulas aktivan komunikadon en spirito egaleca – tian kian ni celas per nia uzo de la Internacia Lingvo Esperanto. Nia komunumo subtenas Unuiĝintajn Naciojn jam de ties komenciĝo, kaj ni daŭrigos nian subtenon en la estontecon, ekzemplante kiel egaleco de komunikado kapablas antaŭenigi egalecan kaj daŭripovan komprenon. Ni nin dediĉas al daŭra partnereco kun Unuiĝintaj Nacioj kaj kun homoj de bona volo – “Ni, la Popoloj” – tra la tuta mondo.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2020-10-24 07:30

2020-10-23

Kaj Tiel Plu

Ĉu eblas gustumi la kolorojn?

Jes, tio eblas pere de sinestezio, rara kapablo kiu ebligas percepti sensaĵon de ia tipo (ekz. de koloro) per stimulo de alia tipo (ekz. de muziko). Homoj kun sinestezio povas, ekzemple, vidi kolorojn, kiam ili aŭskultas muzikon aŭ aŭdas sonojn. Iuj eĉ povas senti diversajn gustojn en la buŝo, kiam ili rigardas malsamajn kolorojn. Strange, … Daŭrigi legi Ĉu eblas gustumi la kolorojn?

de Kaj Tiel Plu je 2020-10-23 22:40

Neniam milito inter ni

Pollando: la Konstitucia tribunalo rigidigas la leĝon pri memvola abortigo

Bildo: La virinoj nur deziras fundamentajn homajn rajtojn 23/10/2020 La Konstitucia tribunalo findecidis preskaŭ totalan limigon de la memvola abortigo (MA) en la lando. La abortigo okaze de grava malformaĵo de la feto estis juĝita kontraŭa al la Konstitucio....

de neniammilitointerni je 2020-10-23 20:21

Revuo Esperanto

Vizitu aktivulo.net!

Al la retpaĝo http://aktivulo.net estis aldonitaj informoj pri EKO, agadraportoj ĉi-jaraj.
Vi povas trovi ilin ĉi tie.

Agadraportoj EKO estas ilustritaj komunikoj de la estraro pri la agado, kiujn ĝi kaj partneroj prizorgas nome de la Asocio. Ili aperas laŭjare kun ebloj tuj rigardi ilin aŭ elŝuti ilin en formato PDF. Jen praktike ĉiusemajna raportado, kiu donas unikan historian superrigardon de la epoko. Aldone, en la sama rubriko troviĝas la Asocia Blogo, kiu celas doni kanalon por rekta informado pri la faroj, spertoj kaj vidpunktoj de diversaj UEA-aktivuloj, inkluzive de oficistoj kaj volontuloj en la Centra Oficejo, estraranoj kaj komisiitoj.

de Redakcio je 2020-10-23 16:10

Global Voices

Kiel malbona traduko de “Black Lives Matter” ebligis rasismajn kredarojn ĉe la ĉinaj sociaj retejoj

La ĉina kradvorto #黑命貴 kutime indikas negativan vidpunkton

Ĉina afiŝo pri #BlackLivesMatter. Bildo de la konto ĉe Twitter de Liang Xiao Wen.

Dum evoluis la manifestacioj de Black Lives Matter kiuj sekvis la mortigon de George Floyd en Usono, grupoj ĉirkaŭ la mondo volis traduki la protestan devizon al siaj propraj lingvoj.

Tamen, la tasko ne ĉiam estas simpla. En la ĉinaj sociaj retejoj [eo] okazis multe da debatoj pri kio estus la plej taŭga traduko de “Black Lives Matter” [Ndlt. ofte tradukita en Esperanton kiel “nigraj vivoj gravas” – kio eble havas similan problemon] en la ĉinan. La konfuzo kontribuis, eble senintence, al la disvastigo de rasisma diskurso inter ĉinparolantaj komunumoj.

La plej ofta traduko de la kradvorto #blacklivesmatter aŭ #BLM en la ĉina estas #黑命貴, kiu signifas “nigraj vivoj multekostas” aŭ “nigraj vivoj altvaloras”.

Sed priskribi ies vivon kiel multekostan en la ĉina kutime implicas ke la koncernata persono apartenas al privilegia socia klaso, kiel rimarkis kelkaj retumantoj:

Flanka noto: la traduko ‘黑命贵’ konvenas al la celoj de la ksenofobiaj dekstruloj (mi ne scias kiu kreis ĝin), ĉar ‘贵’ laŭvorte signifas ‘kara’ kaj ‘multvalora’, kaj oni uzas ĝin por disvastigi la misinformon ke BLM temas pri tio ke “nigraj vivoj pli valoras ol la aliaj”.

Kvankam oni proponis alternativojn kiel #黑人的命也是命 (“nigraj vivoj estas vivoj”), #黑人同命 (“nigraj vivoj estas la samaj”) kaj #黑命攸關 / #黑人生命攸關 (“nigraj vivoj estas traktenda temo”), oni malofte uzas ilin.

Anstataŭe, la misgvida traduko ŝajne akceptiĝis. @SlowZhu, retumanto kiu subtenas la protestojn en Hongkongo, konstatis ke ĝi eĉ aperis en debato ĉe Netflix [eo], kaj li petegis al la programo ke ili ŝanĝu ĝin:

Jen la traduko de BLM en la simpligitan ĉinan ĉe la programo @patriotact de Netflix. 黑命贵 ne signifas ke nigraj vivoj indas en la ĉina, sed ĝi implicas ke nigraj vivoj gravas pli, aŭ ke nur nigraj vivoj gravas. Ne estas sekreto ke aziaj komunumoj havas certajn tipojn de bildoj pri nigruloj.

— ((走马困))😈🇳🇱 (@SlowZhu) la 16-an de julio 2020

Kiel dulingvulo kiu konas la damaĝon kiun faras “黑命贵”, mi instigas tiujn homojn kiuj komprenas ĉi tiun problemon peti al Netflix ke ili bonvole reviziu la subtekstojn en la simpligita ĉina [eo], kaj ke ili kontrolu la misgvidajn/rasismajn tradukojn. Vortoj gravas. #BLM

— 小镇做题🐷 (@SlowZhu), la 16-an de julio 2020

Oni vaste uzas la tradukon “黑命贵” en la ĉina diasporo, aparte en kontraŭ-CCP-aj amaskomunikiloj kiel Epoch Times, Bannedbook.org, Aboluowang.com kaj de ĉinaj post-1989-aj ribelantoj.

Kiam la ĉina kradvorto #黑命貴 aperas ĉe Twitter, la enhavo kutime inkluzivas negativajn opiniojn pri la movado BLM.

Ekzemple, aperas filmeto supre de la rezultoj post serĉo de #黑命貴, kiu bildigas perfortan scenon de homo kun malhela haŭto kiu batadas ĉininon en Gŭangdongo. Oni etikedis la filmeton per #BLM kaj en la ĉina #黑命貴 (“nigraj vivoj multekostas”), #黃命賤 (“flavaj vivoj malmultekostas”) kaj #廣州 (“Gŭangdongo”).

Multaj pepoj ĉe Twitter kiuj uzas ĉi tiun kradvorton, kiel ĉi tiu de @Sumerian0 la 7-an de aŭgusto kaj ĉi tiu alia de @lamfromorient la 5-an de aŭgusto, akordis kun la subtenantoj de la dekstrema komplototeorio, asertantaj ke la protestoj de BLM estis organizitaj de Antifa [en]. Tiun lastan la usona prezidento Donald Trump minacis difini kiel “terorisman organizaĵon” [en].

La fluo de diskurso pri #黑命貴 (#nigraj vivoj multekostas) ĉe la ĉinaj sociaj retejoj donis al la ĉinparolantaj komunumoj ĉirkaŭ la mondo la impreson ke ĉindevenaj usonanoj ne subtenas la proteston BLM.

Tamen, estas multe da ĉindevenaj usonanoj kiuj aktive pritraktas [en] la kontraŭnigrulan rasismon, proponante strategiojn por diskuti la problemon kun sia familio, kaj partoprenante la manifestaciojn en Usono kaj ĉirkaŭ la mondo:

Feliĉan tagon de Juneteenth! [eo] Ni partoprenas en la evento por #JuneteenthDay hodiaŭ ĉe la urbodomo de Novjorko. #chineseforblacklives [Ĉinoj Por Nigraj Vivoj] #asiansforblacklives [Azianoj Por Nigraj Vivoj] #yellowperilforblackpower [Flava Danĝero Por Nigra Potenco] pic.twitter.com/CsmuHcd1p8

— ChineseForBlackLives (@chineseforblac1), la 19-an de junio 2020

De Seadyke [marko de verda teo, Ndlt]: ”#Chinese4BlackLives [Ĉinoj Por Nigraj Vivoj] aliĝu al la movado kaj estu la ŝanĝo! Neniuj el ni estas liberaj ĝis ĉiuj estos liberaj! #blacklivesmatterpic.twitter.com/5idhlv0lvU

— ChineseForBlackLives (@chineseforblac1), la 13-an de junio 2020

La prostestantoj de Hongkongo konsentas kun BLM.
#BlackLivesMatter

Oni riskas homajn vivojn, kiel vi povas trakti homajn vivojn kiel trudherbojn?

Ni hongkonganoj kontraŭas la polican perforton.

— I 🆁🅴🅱🅴🅻🧢我反抗😷ergo sum🌈故我在🌊🔭🏝 (@LynxEvil721), la 28-an de julio 2020

de Neil Roberts je 2020-10-23 12:43

Militrakonto

Polaj Esperantistoj kiel lokaj Internaciistoj (1880-1930)

La 27-an de oktobro je la 14:00 Dr. Bernhard Struck kaj Marcel Koschek (Universitato St. Andrews) prezentos rete prelegon pri « Polaj esperantistoj kiel lokaj internaciistoj. La Esperanto-movado en centra kaj orienta Eŭropo (1880-aj jaroj ĝis 1930)« . La prelego en la germana, kun pollingva traduko, estos spektebla ĉe la zoom kanalo de la germana historia instituto de Varsovio : us02web.zoom.us/j/83513370147

de Militrakonto je 2020-10-23 12:16

Esperanto.blog

Nova filmo kun Borat celumas ŝatantojn de Trump kaj neantojn pri Holokaŭsto

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo

Sur la platformo ‘Amazon Prime’ komencas hodiaŭ (vendrede, la 23-an) la filmo “Borat Subsequent Moviefilm”, la dua kun la rolulo Borat, kiu estas fikcia kazaĥa ĵusnalisto aktorita de la brita komikulo Sacha Baron Cohen. Ĝi celumas la neantojn pri Holokaŭsto kaj la ŝatantojn de Trump kaj lia advokato Rudy Giuliani.

La unua longdaŭra filmo de tiu komediisto, aperinta en 2006 nome “Borat! Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan” estis sukcesa, kun enspezo je 260 milionoj da usonaj dolaroj, kaj indiko al la Oskar-premio. La nova filmo estis kaŝe farita dum la lasta norda duongloba somero.

de Paulo Cesar Pires je 2020-10-23 11:00

UEA facila

Fama piedpilkisto rekomendas Esperanton

Ĉu vi scias, kiun oni opinias la plej bona piedpilkisto de la dudeka jarcento? Lia nomo estas Edson Arantes do Nascimento, kaj la Monda Asocio de Piedpilkado donis al li tiun titolon en 1999. Li ricevis preskaŭ tri kvaronojn el ĉiuj voĉdonoj! Kial tiom da homoj konsideras lin tiel elstara piedpilkisto? Nu, li trifoje en sia vivo gajnis la mondan pokalon de piedpilkado por sia lando, Brazilo. La unuan fojon li estis nur 17-jara! Neniu alia faris tiom da goloj en sia kariero kiom faris Edson; li faris 1283 en 1363 matĉoj! La plej bonaj nuntempaj piedpilkistoj (Cristiano Ronaldo kaj Lionel Messi) faris nur po proksimume 700. Vi supozeble tamen ne rekonas lian nomon. Kiel povas esti, ke la plej faman el ĉiuj piedpilkistoj vi ne konas? Nu, en Brazilo, kie naskiĝis Edson la 23-an de oktobro 1940, oni tre ofte ricevas karesnomon en sia junaĝo, kiun oni poste uzos dum la tuta vivo. Tio okazis al Edson, tiel ke neniu scias lian veran nomon: ĉiuj nomas lin Pelé! En la jaro 1970, Pelé kaj Brazilo trian fojon gajnis la mondan pokalon, kaj oni nomis Pelé “La reĝo de piedpilkado”. Li verkis libron pri si mem kaj sia vivo, kaj en 1971 oni tradukis ĝin en Esperanton. La libro nomiĝas Mi estas Pelé. En la libro oni povas legi mesaĝon pri Esperanto, kiun Pelé skribis en la portugala: “Esperanto estos tre utila al la sportistoj ĝenerale.” Li aldonis, ke per Esperanto, la sportistoj pli proksimiĝos unu al la aliaj, kaj parolos kiel amikoj. Estas mirinde, ĉu ne, ke la plej bona piedpilkisto de la lasta jarcento diris, ke li subtenas Esperanton! Ĉu vi povus imagi, kiel oni reagus, se Ronaldo aŭ Messi dirus la saman aferon hodiaŭ? Tim Owen

2020-10-23 07:14

Esperanto.blog

Vegetalaj tegmentoj, ekoparko kaj bienoj: Londono multigas iniciatojn por pliverdiĝi

Tiu teksto baziĝas sur franca lingva artikolo.

Ne malproksime de la komerca kvartalo Canary Wharf en Londono, ni vizitas ekoparkon, kiu estas unu el la kvindek projektoj realigitaj en la brita ĉefurbo por doni pli da spaco al la naturo.

Fruktoĝardenoj, kampoj de lupolo kaj abelujoj floras tie. La loko estas administrata de unu el la volontuloj nomataj Parkaj Urbaj Gardistoj.

Lesley Wertheimer laboras en ĉi tiu ekoparko: “Ni laboras kun verdaj kuracistaj receptoj. Estas por homoj, kiuj havas malbonan mensan kaj / aŭ fizikan sanon kaj kiuj sentas la bonajn efektojn esti en tia loko, aŭ promenante surloke, aŭ partoprenante en la prizorgado de la ekoparko,” ŝi klarigas.

Eŭropa ĉampiono pri verdaj tegmentoj

La urbo Londono, kiu promesis 12 milionojn da eŭroj por krei verdajn spacojn kaj instigi medio-respektemajn instalaĵojn, jam havas 47,5% da verdaj spacoj. Sed por atingi 50% en 2050, la plej konstruitaj kvartaloj devas evolui.

Ĉiuj novaj urbaj evoluoj devas inkludi ion kiel verda tegmento aŭ verda infrastrukturo” diris Shirley Rodrigues, vicurbestro respondeca pri medio kaj energio. “Vi devas scii, ke Londono havas pli da verdaj tegmentoj ol iu ajn alia urbo en Eŭropo kaj ĉi tio estas escepta por favorigi la ĉeeston de bestoj en la koro de la urbo,” ŝi diris.

Sur la supra etaĝo de konstruaĵo en la kvartalo Paddington, urba farmo Square Mile Farms elkreskis. Tie, oni kultivas legomojn ekstergrunde kaj oni starigas plantajn murojn por ke ĉi tiuj estu instalitaj en oficejaj konstruaĵoj ekzemple.

Ni konstatis, ke ekzistas multaj subuzitaj betonaj spacoj en Londono,” notas Dhiresh Tailor, kiu laboras tie. “Ni volas alporti verdaĵon, alporti naturon tien, sed ankaŭ integri manĝeblajn plantojn por ke homoj povu alproprigi ilin, lerni kiel kultivi manĝaĵojn en loĝejaj kaj oficejaj aroj,” li diras.

Verdaj fasadoj kaj urbaj plantejoj

Verdigi la fasadojn estas alia ebla spuro por allogi sovaĝajn specojn kaj helpi reguligi la temperaturon de konstruaĵoj.

Kaj en vigla sektoro de norda Londono, volontuloj realigas plantejojn, ĝuste en la koro de Haringey.

Luke Newsome estas la Parka Urba Gardisto, kiu prizorgas ĉi tiun novan verdan spacon. “Antaŭ ol estis ĝardeno ĉi tie, la loko estis vizitata de ebriuloj,” li diras. ” De kiam la baroj estis forigitaj, ĝi estas malferma loko, kies loĝantoj fieras zorgi pri ĝi,” li asertas.

Pasintjare Londono, kvankam unu el la plej poluataj ĉefurboj en la mondo, estis la unua oficiale nomita “nacia parko-urbo”. Iniciato lanĉita de la Urba Fondaĵo pri Naciaj Parkoj. Ok milionoj da arboj ja estas listigitaj en Granda Londono.

de Guillaume Vera-Navas je 2020-10-23 03:16

2020-10-22

Revuo Esperanto

Gazetara Komuniko de UEA n-ro 912. UEA invitas prelegi en la 74-a IKU-sesio en Belfasto


Kadre de la 106-a UK en Belfasto okazos la 74-a sesio de la Internacia Kongresa Universitato. La rektoro estos prof. Michele Gazzola kaj helpos al li prof. Reinhold Medina. UEA invitas profesorojn, docentojn kaj personojn kun similaj kvalifikoj sendi proponojn pri prelegoj al la IKU-sekretario (amri@huji.ac.il). La proponoj alvenu plej laste la 15-an de januaro 2021. Lige kun la IKU okazos studsesio de Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS). Kandidatoj por IKU-prelego povas samtempe proponi AIS-kurson, kiu konsistos el unu prelego kadre de la IKU kaj el du kromaj prelegoj. Tiuokaze bonvolu indiki, ĉu la IKU-propono estu konsiderata ankaŭ kiel AIS-kurso. Estas planate organizi la Belfastan UK hibride, do ankaŭ la IKU-AIS-prelegoj estu kaj ĉeestaj kaj virtualaj.

La prelegoj estu pri interesaj, allogaj temoj kaj taŭgaj por klera publiko. Ĉiu propono enhavu mallongan resumon de la prelego kaj koncizan biografieton de la preleganto – sume ne pli ol unu paĝon. Proponoj kiuj ne estos elektitaj por la IKU povos tamen esti utiligitaj en aliaj kadroj, kiel Scienca Kafejo. Ĉiu preleganto devas esti kongresano kaj mem zorgi pri sia aliĝo. Akceptita IKU-prelego estos rekompencita per honorario de 260 EUR. Duono de la honorario dependas de ĝustatempa livero de la teksto por la IKU-libro kaj duono – de la fizikaj partopreno en la kongreso kaj okazigo de la prelego. Pliaj detaloj kaj antaŭaj prelegoj kaj resumoj troviĝas en la retejo de IKU: http://uea.org/kongresoj/universitato.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2020-10-22 15:37

Neniam milito inter ni

Grekio : Pri la «abomenindaj» vivkondiĉoj de Kara Tepe, nova kampo de Lesbo

Panagiotis Balaskas/AP/dpa 22/10/2020 Someraj tendoj sen protektado kontraŭ la vintraj ventoj ; preskaŭ ne kuranta akvo ; ne sufiĉe da manĝaĵoj: La NRO Oxfam alarmas pri la akceptado farita al la 8 000 rifuĝintoj de la kampadejo incendiita en septembro...

de neniammilitointerni je 2020-10-22 15:27

Global Voices

La meksikaj indiĝenaj artistoj kiuj defias kliŝojn kaj stereotipojn

Ni kunhavigas niajn grafikajn bibliotekojn por inspiri estontajn generaciojn de ilustristoj

Homoj de Malacateticpac, 2015, de la aŭtoro, Isela Xospa.

Mi nomiĝas Isela Xospa kaj estas sendependa ilustristo kaj redaktisto. La grafika projekto kiun mi prilaboras estas rezulto de persona vojiro por trovi manierojn aserti mian indiĝenan identecon en nuntempa kaj transnacia kunteksto. Malkovri kaj akcepti mian indiĝenan identecon donacis al mi ilojn por konstrui novajn eblecojn diskonigi internan mondon, profunde influitan de la indiĝena kulturo de la origina loĝantaro sude de Meksikurbo.

Nokto de la paperaj balonoj, 2019, fare de la aŭtoro, Isela Xospa.

Dum la Internacia Tago de Indiĝenaj Popoloj, la 9-an de aŭgusto 2020, mi decidis diskonigi la verkojn de junaj ilustristoj indiĝen-devenaj, kaj mi denove diskonigas ilin en ĉi tiu artikolo. Mi faris tion ĉar ekzistas malmultaj ilustristoj kiuj identigas sin kiel indiĝenoj. Alia kialo estas, ke kontraŭe al stereotipoj, gravas la publikigado de iliaj verkoj kiel provoko kiu defias la ideojn kaj kliŝojn pri indiĝenaj popoloj kaj iliaj prezentadoj.

Ni ne perdu tiujn ŝancojn kontesti la formojn kaj fasonojn uzatajn por prezenti indiĝenajn grupojn en ilustraĵoj. Tiujn ni konsideru kiel ŝancojn por ribeli kontraŭ trudoj de ne-indiĝenoj, sciigi pri niaj politikaj vidpunktoj, kaj disvastigi proponojn, atingojn kaj ideojn por kuraĝigi kreadon de novaj rakontoj kaj perceptoj, faritaj de kaj por indiĝenoj.

Por ni, la #Díadelospueblosindígenas [Tago de la Indiĝenaj Popoloj] celebras ne kliŝojn, kutimojn kaj ekzotaĵojn. Kontraŭe, ĝi agnosku la senĉesajn provojn forviŝi kaj engluti nin laŭ nacio-ŝtata projekto, kiu rezultis en la perdado de la lingvoj, teritorioj, vestaĵoj, scioj, sano kaj oportunaĵoj de indiĝenaj popoloj.

Ekde la malgrandaj lokoj kiuj inspiris nian kreemon, ĉu kun niaj politikaj vidpunktoj, ĉu kun la forta volo esprimiĝi vive kaj grafike, ni daŭre kreos rakontojn por infanoj, junuloj kaj plenkreskuloj de indiĝenaj popoloj? Ni esperas, ke niaj rakontoj atingos, ŝanĝos kaj efikos sur la estontajn generaciojn de grafikaj rakontistoj kiuj revenas al la uzado kaj akceptado de sia kulturo.

El niaj kreemaj lokoj, ni kunhavigas al vi niajn grafikajn bibliotekojn.

Sociaj komunikiloj:
Xospatronik [es]
XospatronikNYC [es]
@EXospatronik [es]

Mitzy Juárez

Mitzy Juárez estas ilustristo kaj grafikisto el la indiĝena etno Chocholteco Ngiba, en Oaĥako, Suda Meksiko. Ŝi naskiĝis kaj kreskis en malgranda kaj fora urbo en la ebenaĵoj de la miŝteka regiono, en Oaĥako, kie troviĝas la plej belaj akvofontoj. La fontoj de inspiro por la ilustraĵoj de Mitzy estas la popolo, lingvo kaj tradicioj kun kiuj ŝi kreskis. Per ilustrado, ŝi trovis manieron konservi la sciojn kiujn ŝi heredis de sia komunumo – sciojn kiujn ŝi kunportas kien ajn ŝi iras.

La malgranda maizo estis forblovita ekde la bienoj de Milpa ĝis la urboj, trans maroj, riveroj, ebenaĵoj, veturvojoj kaj montoj! (Gabriel del Río) Tio estas Tchíxa, la malgranda maizo!

Sociaj komunikiloj:
Mitzy Juárez [es]
Mitzy Juárez [es]

David Canul – El pájaro Toj (La birdo ‘Toj’)

David Canul originas el la majaa regiono de Kampeĉo, en la Meksika Golfo. Lia laboro kiel profesia ilustristo varias inter nefikciaj libroj, poemoj, porinfanaj verkoj kaj eĉ ceramikaĵoj. Li ankaŭ organizas, mastrumas kaj disvastigas festivalojn pri porinfana kaj porjunula literaturoj en la duoninsulo Jukatano.

Fantazioj sur biciklo
Metodoj: grataĵo kaj cifereca kolorado

#scratch #pajarotojilustrador #drawing [desegnaĵo] #illustration [ilustraĵo] #illustratoroninstagram [ilustristo en Instagram] #illustragram #ilustracióninfantil [infandesegnaĵo] #lij #illustrationartists [ilustro-artistoj] #illustrationartist [ilustro-artisto] #illustrated [ilustrita] #librosparaniños [infanlibroj] #illustracion [ilustraĵo] #moreillustrations [pliaj ilustraĵoj] #illustrationnow [ilustraĵo nun] #theillustrationroom [la ilustra ĉambro] #illustrator [ilustristo] #illustratrice [ilustristino] #illustrationoftheday [ilustro de la tago] #illustratorsoninstagram [ilustristoj en Instagram]
#instaart #instaartist #instartists #xolo #childrensbooks [infanlibroj] #creativeart [kreema arto] #art_spotlight #artwork [artaĵo] #artistoninstagram [artistoj en Instagram] #art [arto]

Sociaj komunikiloj:
Pájaro Toj Ilustrador [es]
 El Pájaro Toj [es]

Griss Romero

La jaguaro ĉiam aperas en la verkoj de Griss Romero. Ĝi ankaŭ estas nomata “tekuani” aŭ “tiger“, kaj estas unu el la plej gravaj identecaj simboloj de la regiono Gerero. Griss inspiriĝas de la praulaj radikoj kaj kulturo de la naŭatla komunumo en San Luis Acatlán. Ŝia arto estas ilo por konsciigi pri la indiĝenaj popoloj de Gerero, Suda Meksiko, kaj disvastigi iliajn agrikulturajn sciojn kaj ritojn.

Nuntempe artverko de Griss Romero troviĝas en la virtuala arto-ekspozicio Poetics of Colour (Koloraj Poemoj), kaj baldaŭ ankaŭ aperos en la virtuala ekspozicio “FROM MY WINDOW (El mia fenestro), sopiroj de artisto en kvaranteno”.

Sociaj komunikiloj:
Griss Romero [es]
  Griss Romero [es]

Cuauhtémoc Wetzka

Cuauhtémoc Wetzka estas grafikisto kaj ilustristo kiu ekspoziciis verkojn en Argentino, Kolombio, Hispanio, Francio, Estonio, Pollando, Ĉinio, Kanado kaj Usono. Cuauhtémoc devenas de la naŭatla komunumo en Sierra de Zongolica, centra regiono de Verakruĉo, ĉe la atlantika marbordo de Meksiko. En 2015, li ricevis la unuan premion en la 25-a Katalogo por Infanaj kaj Junulaj Verkoj, de la Nacia Konsilio pri Kulturo kaj Arto de Meksiko. En la sama jaro, li ankaŭ estis finalisto en Arta Konkurso kaj Ekspozicio por Infanoj, de hispandevenaj artistoj, en Lasvegaso, Nevado, Usono.

Sociaj komunikiloj:
Behance: Cuauhtémoc Wetzka [es]
 Cuauhtémoc Wetzka [es]
 Wetzka Temo [es]

Gil Kupyum (Gilberto Delgado)

Gilberto Kupyum loĝas en Tlahuitoltepec Mixe, indiĝena komunumo nord-okcidente de Oaĥako, regiono de nebuloj kaj arbaroj. En lia laboro aperas temoj kiel la naturo, parola tradicio kaj muziko, pri kiuj li verkas en pluraj formoj, ekzemple, pentrado, serigrafio, gravuraĵo, litografio kaj ceramikaĵo. Lia vera nomo estas Gilberto Delgado, sed amikoj lin nomas Gil Kupyum aŭ Mish Kupyum, kio signifas “pegedo-knabo” en la lingvo ayuujk. Li identiĝas kun tiu birdo ĉar ligna ĉizado uzeblas en grafika fasonado.

Gilberto Kupyum ankaŭ laboras kun virinoj kaj junuloj el sia komunumo. Kune, ili faras sakojn, ĉemizojn, kajerojn, gravuraĵojn kaj aliajn produktojn kio servas kiel fonto de komunumaj laborpostenoj.

View this post on Instagram

#rompecabezas

A post shared by Gil Kupyum (@kupyum) on

Sociaj komunikiloj:
 Gil Kupyum [es]
Gilberto Kupyum [es]

Valentín Peralta

Valentín Peralta Betanzos apartenas al mazateka indiĝena grupo kaj naskiĝis en Eloxochitlán de Flores Magón, unu inter la 45 urboj en la kanjona regiono de Oaĥako.

Valentín konfesas ke li estas allogata de la nuntempa mondo kaj uzas novajn ideojn kaj materialojn en siaj aktualaj verkoj. Li apogas sin sur diverseco, ĉar li kredas, ke arto estas lingvo kaj esprimo de ĉiuj sensoj.

MARIA SABINA
Omaĝo al Maria Sabina, mazateka virino konata kiel “patrino de sanktaj fungoj”. Mi vere ŝatas fari ion tian… Kiam mi rememoras la montojn plenajn je vivo, la homojn ĉirkaŭe, la vizaĝojn kaj rigardojn… modlitajn el pasto.

#arteoaxaca [arto el Oaĥako] #modelingclay [modlopasto] #plastilina [modlopasto] #art [arto] #plasticine [modlopasto] #hechoamano [manfarita]

Sociaj komunikiloj:
 Valentín Peralta [es]
 Valentín Peralta [es]

Vics Gaspar

Victoria Gaspar Teodocio estas zapoteka virino kiu devenas de la komunumo San Melchor Betaza, en Oaĥako. Ŝi estas ilustristo kaj studis grafikan fasonadon ĉe la Meksika Nacia Aŭtonoma Universitato. Vics metas siajn ilustraĵojn en metiartaj kajeroj kaj serigrafiaĵoj sur pluraj materialoj, kaj ankaŭ ŝatas fari dokumentajn filmojn kaj foto-portretojn. En la arto de Vics, la virinoj estas la ĉefaj figuroj, kiuj esprimas siajn liberecon, pasion kaj amon. Ŝiaj ilustraĵoj estas omaĝo al ŝiaj patrino, avinoj kaj ĉiuj virinoj kiuj efikis sur ŝian vivon. Vics partoprenas en la grupo Dill Yel Nbán, kiu disvastigas la zapotekan lingvon.

Muzikistinoj el la urboj San Melchor Betaza kaj Villa Hidalgo Yalálag, en la norda montaro de Oaĥako. La muziko de la montoj estas identeco, heredaĵo, kanto, lumo, forto, feliĉo, saĝo, memoro, danco – tio estas historio brodita sur huipil [Ndlr: tradicia virina vestaĵo en Centra Ameriko, ĉefe en Meksiko kaj Gvatemalo], kun floroj kiuj ĉiam floros en la komunumo.

#ilustracional [ilustre] #illustration [ilustraĵo] #ilustración [ilustraĵo] #ilustradoresmexicanos [Meksikaj ilustristoj]  #artistasmexicanas [Meksikaj artistinoj] #artistasmexicanos [Meksikaj artistoj]

Sociaj komunikiloj:
Vics Gaspar [es]
Vics Gaspar [es]

de Rafael LIMA je 2020-10-22 13:00

Kiel mi lernis ne malami

Suno super Suda Kaŭkazo. Foto (c): OC Media, uzata kun permeso.

Tiu ĉi artikolo origine aperis en OC Media. Ĝi estas republikigata kun permeso, redaktita laŭe al la stilo de Tutmondaj Voĉoj.

Ni devas alfronti nian koleron kaj nian traŭmaton sen reagi malame.

Mi vidas kiel semoj de malamo malrapide kreskas en homoj, kiuj skandis por paco antaŭ nuraj kelkaj tagoj, antaŭ unu semajno, du semajnoj… Mi vidas naciismajn afiŝojn de homoj, kiuj instruis min eliri kadrojn de mia etna aparteno, havi empation al “aliaj”, ekkoni iliajn historiojn kaj kompreni ilian doloron. Mi ploras histerie ĉe afiŝoj de homoj, kiuj iam estis miaj rolmodeloj, dezirante per mia tuta koro kredi, ke mi simple ne komprenas ion en la tekstoj, kiujn mi legas.

En sociaj amaskomunikiloj iuj pravigas bombardadon de [laŭfakta ĉefurbo de Montara Karabaĥo] Stepanakerto, aliaj ŝercas pri tiuj, kies domoj estis bombarditaj en [la azera urbo] Ganĝo, la triaj jubilas pri “liberigita” vilaĝo, dum soldatoj ambaŭflanke mortis dum tiu ĉi “liberigo”, kaj la kvaraj kriegas pri “venko”.

Kaj la spektaklo pluas kaj pluas… Eble estas pli facile malfermi la okulojn matene, kiam oni atendas “venkon” aŭ “liberigon”. Eble estas pli facile trakti la mortojn de 18-jaraj knaboj, kiuj neniel rilatis al tiu ĉi konflikto, se oni povas kovri la sangon per la romantikaj ideologioj instruataj al oni ekde la unua spiro.

Antaŭ unu jaro kaj duono Fejsbuko memorigis al mi pri la afiŝoj, kiujn mi faris en aprilo 2016 [temas pri la konfrontiĝo [en] okazinta en aprilo 2016]. Tiutempe mi iĝis speco de homo, kun kiu mi mem neniam dezirus paroli. Ĉiuj miaj afiŝoj estis malamegaj kaj militismaj.

Mia unua penso estis forigi ilin ĉiujn. Poste mi decidis fermi ilin por la publiko, sed lasi ilin por mi mem por memorigi al mi ĉiujare, kio mi estis kaj kio mi plu povus esti se mi ne komencus fari demandojn pri miaj opinioj.

Tio estas tempo, kiam homoj diras al mi “vi ne volas kompreni”, “vi ne perdis viajn proksimulojn pro tio”, “vi ne estas de Arcaĥo/Karabaĥo“. Mi konsentas, eble mi ne povas kaj neniam povos. Sed unue lasu min rakonti al vi, kiel mi komencis demandi min mem pri mia malamo.

En majo 2016 mi venis al la domo de unu el la soldatoj, mortigitaj dum la Aprila milito, por intervjui lian familion. Malamo bolis en mi dum monato kaj mi atendis dekoble pli da malamo de ili. Anstataŭe mi aŭdis: “Iliaj patrinoj nun spertas la saman doloron. Ankaŭ ili perdis idojn. Kiu bezonas tiun militon?”

Tio estis kvazaŭ pugnobato kontraŭ la vizaĝo. Ekde tiu tago mi ekpensis pri mi mem: “Kiel mi povas enhavi tiom da malamo, se virino kiu ĵus perdis sian idon, pensas pri ‘aliaj patrinoj'?”

Mia sperto dum studado ĉe la Kartvela Instituto pri Publikaj Aferoj (KIPA) kaj mia vivo en Tbiliso igis min rigardi pli profunde en tiun ĉi konflikton.

Dum la lastaj du jardekoj mi intervjuis 10 rifuĝintojn, kiuj lasis Azerbajĝanon antaŭ 30 jaroj. Virino kiu vidis pogromojn en Bakuo, kiu perdis sian domon, siajn amikojn, kiu loĝis en dormejo dum jardekoj, rakontis al mi kun rideto sur sia vizaĝo kiel ŝi pakis vestojn de sia filineto por sendi ilin al siaj azeraj amikoj, kiuj ĵus ekhavis nepinon.

Alia virino, kies filo estis grave vundita dum la Aprila milito, diris: “Li estis vundita per azera kuglo, sed iam azera familio savis lin. Ili prizorgis lin dum monatoj, kiam antaŭ 30 jaroj komenciĝis la konfrontiĝo”.

Mi neniam povis kompreni la doloron de homoj, kiuj perdis siajn domojn aŭ siajn proksimulojn, sed nome la homoj, perdintaj plej multe, instruis al mi ne perdi min mem en malamo.

Unu el miaj azeraj amikoj memorigis al mi pri tio hodiaŭ kiam dum tagmeza paŭzo li demandis, ĉu mi povus same seniĝi je malamo se mi perdus proksimulon en tiu ĉi milito. Ni komencis memorigi unu al alia pri la homoj ĉe ambaŭ flankoj, kiuj havas plenan rajton malami, sed ne faras tion.

Unu el tiuj homoj estas mia proksima amikino el Stepanakerto. Ŝi edziniĝis kaj foriris eksterlanden antaŭ du semajnoj. Dum ŝi ankoraŭ malpakis kaj ordigis la aĵojn en sia nova domo, ŝin vekis novaĵoj pri la nova milito.

Ŝia frato estas ĉe la frontlinio, ŝiaj parencoj estas en Stepanakerto. Ŝi vidas sian urbon sub bombardado ĉiutage. Tamen ŝi estas homo, kiu neniam elbuŝigis eĉ unusolan malaman komenton, ŝi estas homo kiu demandas min pri miaj azeraj amikoj kaj ilia bonfarto dum tiuj ĉi tagoj kaj ŝi koleras pro naciismaj afiŝoj en sociaj amaskomunikiloj.

Mi renkontas homojn de ambaŭ flankoj, kiuj perdis ĉion en sia infanaĝo, kiuj fuĝis, lasinte siajn domojn kaj siajn urbojn. Tiuj ĉi homoj estis bonkoraj al mi kaj neniam diskonigis militinstigajn tekstojn dum tiuj ĉi tagoj kaj antaŭe.

Antaŭ unu jaro dum nia dialogo pri transformado de la konflikto, mi interparolis kun Ramil Safarov, la azera soldato, kiu murdis armenan kolegon dum NATO-ekzercoj en Hungario. Mi ekploris post du vortoj. Mia azera amiko tenis mian manon por ke mi povu spiri kaj apogi min sur iun.

Kiam mi interparolis kun li per telefono antaŭ kelkaj tagoj, li ekkriis al mi: “Mi devas iri al la limo, ekstari tie kaj provi konvinki ambaŭ flankojn, provi interkonsentigi ilin pri io. Mi scias ke ili ne volos mortigi min. Ili ne volos mortigi min”. Ĉi-foje li ploris kaj mi ridis histerie pri liaj sincere naivaj deziroj.

Ĉiumatena vekiĝo iĝis infero, ĉar ne plu haveblas bonaj matenoj. Mi vekiĝas por malkovri ke miaj noktaj koŝmaroj iĝis realo. Mi serĉas tra la nomoj de mortintaj soldatoj ĉiutage, preĝante al iu universo ke mi ne rekonu iun el la nomoj en la listo. Sed estas aliaj trovantaj siajn proksimulojn en tiu ĉi listo ĉiutage.

Ni ĉiuj havas traŭmatojn pro tiu ĉi konflikto, tra kiuj ni pasis dum la jaroj. Nun ni naskas la novajn. Kiam mi vekiĝas matene por interparoli kun familio, kiu estis forpelita ne antaŭ 30 jaroj, sed hieraŭ, mi sentas malesperon kaj senpovon kiel neniam antaŭe.

Povas esti ke tiu ĉi milito prokrastigos pacan interkonsenton por kelkaj pliaj jaroj.

La perforto foje aspektas kiel cirklo, kiu ne havas la finon. Sed mi memorigas al mi mem: ĉio finiĝas pli aŭ malpli frue, kaj militoj ne estas escepto. Sennombraj militoj okazis sur tiu ĉi planedo. Iam homoj vivos kune en paco denove.

Antaŭ tiuj ĉi tagoj venos, mi povas nur promesi al mi mem ĉiumatene ke mi ne donos spacon al malamo kaj ne iĝos tiu, kiu diskonigas ĝin, kio ajn okazos.

Redakcia noto: La aŭtoro uzas certajn terminojn por priskribi teritoriojn kaj lokojn, kiuj spegulas ŝian propran rilaton. Tio ne implicas redakcian pozicion rilate ilian statuson.

de Stano BELOV je 2020-10-22 12:44

En Haitio, la homofobiaj movadoj aktiviĝas profitante de la kontraŭkolonia diskurso

La provoj videbligi la GLATan komunumon en Haitio estas malhelpataj

Foto de la grupo “Facsdis Haiti LGBT” ĉe Facebook. Uzata kun ilia permeso.

La konservemaj partoj de la haitia socio konsideras samseksemon kaj GLATajn [eo] rajtojn kiel “importitajn” de eksterlande.

Ekzemple, kiam oni publikigis la leĝprojekton de la nova Haitia punkodo [fr] per prezidenta dekreto [eo] la 24-an de junio 2020, protestantaj kaj katolikaj eklezioj publike esprimis sian malkonsenton ĉar ĝi punas, unuafoje, diskriminacion surbaze de seksa orientiĝo. La eklezioj interpretis la tekston kiel komencon de ebligo de kontraŭleĝaj praktikoj kiel bestoseksemo kaj infanseksemo [eo].

La katolika eklezio [eo] riproĉis [fr] la punkodan leĝprojekton pro supozata deveno de “nova imperiema kaj novkoloniisma pensmaniero” kaj instigas la registaron “koncentriĝi pri la veraj problemoj de la haitianoj” [eo], anstataŭ “provi venigi al ili eksterlandajn valorojn, fremdajn al niaj bonaj tradicioj”.

Aldone, petskribon [fr], nomatan “Renversi la laŭleĝigon de infana prostituado, incesto, bestseksemo kaj samseksemo en Haitio”, lanĉis la Protestanta Federacio de Haitio (FPH) kaj Shekinah, du strukturoj de la protestanta eklezio kaj de la haitia diasporo. La petskribo kolektis pli ol 130 000 subskribojn.

Pro tio ke oni neniam antaŭe difinis samseksemon kiel krimon en la haitia punkodo, ĉi tiu projekto do ne celas senpunigi samseksemon, sed puni diskriminacion pro seksa orientiĝo.

Malgraŭ tio, en 2017, la haitia senato aprobis leĝprojekton kiu malpermesas edzecon inter GLATaj homoj, kaj ĉian promocion de samseksemo en la lando. Tamen, tiu leĝprojekto neniam estis konsiderata en la ĉambro de deputitoj. Aliflanke, dekreto adoptita [fr] en junio 2020 permesas al transgenruloj ŝanĝi sian morfologion kaj adapti sian sekson sur sia identiga karto.

Fronte al manifestacioj fare de kristanoj kaj al perfortaj kaj homofobiaj reagoj ĉe la sociaj retoj, necesis kampanjo de konsciigo kaj informado por klarigi transidentecon kaj samseksemon, kiel diris al Tutmondaj Voĉoj per telefono Hetera Estimphil, kristana transgenrulino kaj prezidanto de la GLATa asocio KOURAJ. Ŝi ankaŭ lanĉas alvokon al toleremo, per filmetoj [fr] de la asocio por konsciigi la publikon pri homofobia perforto.

Démystifier l'homophobie et la transphobie en Haïti 🌈🏳‍⚧

Geplaatst door Kouraj:LGBT Rights in Haiti / Lutter pour les Droits de la Communauté M op Woensdag 19 augustus 2020

Tamen, la asertoj pri la ligo inter samseksemo kaj eksterlanda influo estas kutimaj en la haitia socio. Ekzemple, en ĉi tiu perforta deklaro, uzanto de Twitter [en/ht] sciigas ke se Jean-Jacques Dessalines, la heroo de la sendependiĝo de Haitio, estus vivanta, “li fortranĉus la kapon ankaŭ de tiuj samseksemuloj, ĉar ili praktikas tiun aĉaĵon de blankuloj”.

En Haitio, kelkaj traktas la protekton de fundamentaj GLATaj rajtoj en Haitio ne nur kiel eksteran influon, sed ankaŭ kiel rezulton de programo kreita laŭ eksterlanda politiko. En junio 2020, pepo ĉe Twitter [fr] afiŝita de la kanada ambasadejo okaze de la gejfiera monato kaŭzis skandalon, ĉar la kanada ambasadejo esprimis sian subtenon de la movado kaj afiŝis foton de la GLATa flago ŝvebanta en la korto de la ambasadejo en Portoprinco. Laŭ Auguste D’Meza, instruisto ĉe la Universitato de la haitia ŝtato, Kanado perfidis la konvencion de Vieno [fr] ĉar ĝi hisis flagon kiu reprezentas socian movadon. La debato ankaŭ estis vigla [ht] ĉe Twitter.

Aliaj uzantoj ĉe Twitter konsentas pri la ideo ke samseksemo en Haitio estas influata de eksterlande [ht]: “Daŭrigu pretendi ne vidi ke la kanada ambasadejo detruas ĉion kio restas al ni kiel familia valoro en la lando per socia koloniado. Blankuloj estas samseksemuloj, ili bezonas fari ankaŭ nin samseksemaj.”

La latenta homofobio en Haitio

Same kiel perforto kontraŭ virinoj, perforto kontraŭ la GLATa komunumo en Haitio delonge estis temo tabua aŭ ignorata. La asocio KOURAJ, kies prezidanton oni trovis mortinta [en] en novembro 2019, listigis nur 14 deklaritajn perfortojn [fr] inter 2016 kaj 2018. Sume 13 viroj kaj 1 virino asertis ke perfortis ilin unu aŭ pluraj familianoj, junuloj, homoj kun veturiloj aŭ grupoj de neidentigitaj viroj. KOURAJ instigas la viktimojn denunci la perfortajn agojn por ke la statistikoj ĝuste montru la realon.

Oni ankaŭ silentigis provojn videbligi la GLATan komunumon. Ekzemple, la festivalo Massi-Madi Haiti (“Masisi” kaj “Madivin” estas oftaj vortoj en la haitia kreola uzataj por paroli pri samseksemuloj) devus okazi unuafoje en 2016, sed oni malpermesis [en] ĝin pro minacoj kaj kritikoj fare ĉefe de la eklezio [fr], de la sociaj retoj [ht] kaj de kelkaj anoj de la haitia registaro [fr]. En la paroloj kolektitaj en 2016 de CTV News [en], la reprezentanto de la festivalo en Montrealo, Anthony Manuel Plagnes Paya, diris ke “la anoj de KOURAJ estas minacataj (de morto) kaj ili timas eliri”.

Subtenante la GLATan komunumon kaj FOKAL [fr], verkistoj, artistoj, aktoroj, ĵurnalistoj kaj aliaj famuloj lanĉis petskribon [fr] kontraŭ la maltoleremo en Haitio. Malgraŭ la kritikoj, KOURAJ ja organizis la festivalon diskrete kaj sekrete.

En 2020, ĵurnalistoj aŭdigis siajn kritikojn rilate al la reagoj fare de religiaj kaj konservemaj grupoj. Ili atentigis pri ties silento rilate al la politika devojiĝo de la aktualaj potenculoj kaj pri la povreco de la lando. La ĵurnalisto Anne-Marline Eugene afiŝis pri tio:

Di pastè a pou mwen lap bon poul lanse plizyè lòt petisyon paske se pa sel code pénal la ki ka anpeche Haïti antre "…

Geplaatst door Anne-Merline Eugene op Maandag 13 juli 2020

Diru al la pastoro por mi, ke estus bone ke li lanĉu aliajn petskribojn. Ĉar estas ne nur la punkodo kiu povas malhelpi Haition eniri en “sian destinon de lumo de la nacioj”. Diru al li por mi, ke estas ankaŭ la mizero, la korupto kaj la plimultiĝo de armitaj bandoj kiujn Jovenal kaj aliancoj emas laŭleĝigi. Diru al li por mi, ke ankaŭ la religiajn estrojn koncernas ĉi tiuj demandoj kaj ke interveni estas ilia devo. Dankon!

de Neil Roberts je 2020-10-22 12:02

Esperanto.blog

Survojas Teren, prenita de NASA, 60 gramoj el la asteroido Bennu

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo

Vespere de la lasta mardo (la 20-a) la usona kosmagentejo NASA informis, ke laŭ dateno veninta el spaco la kosmosondilo Osiris-Rex sukcese kolektis eron de la asteroido Bennu. Tiu misio estis taksata kiel ago de “kompleksa inĝenierarto”. Oni taksas, ke la kolektita specimeno alvenos ĉi tien ekde 2023.

La misio de la kosmosondilo OSIRIS-REx estis lanĉita de NASA en 2016, kaj ekde 2018 orbitas Bennu, 321 milionoj da kilometroj for de la Tero. Lastmarde ĝi faris la manovron TAG (angla mallongigo pri “Touch-and-Go”), per kiu la kosmoŝipo rapide “alteriĝas” kaj “deteriĝas”, kun intervalo da malmultaj sekundoj – tiuokaze sufiĉe por kolekti per meĥanikbrako minimome 60 gramojn da materio, laŭ la misio, celante komprenigi la devenon de la planedoj de la sunsistemo.

101955 Bennu estas tre malgranda asteroido malkovrita en 1999, rigardita kiel potence danĝeran objekton. Laŭ NASA eta ŝanco (1 el 2.700) estas, ke ĝi tafu la Teron venontjarcente, ĉirkaŭ la jaro 2.135.

de Paulo Cesar Pires je 2020-10-22 11:16

La Balta Ondo

Sukcesa 3a interlingvistika seminario en Lombardio

iicLa 17an de oktobro Itala Interlingvistika Centro (IIC) celebris la Internacian Semajnon de la Esperanto-Biblioteko per sukcesa seminario en la urbo Salò, kiun interalie partoprenis la skabeno pri kulturo, d-ino Annarosa Bianchini. Al tre interesata publiko prelegis Alessio Giordano (pri kio estas interlingvistiko), Carlo Minnaja (pri la historio de esperanto en Italio) kaj Giorgio Silfer (pri lingva inventado kaj kinematografio). La ĉefa organizanto estis Lorena Bellotti, vicprezidanto de IIC.

“Ĉiuj tri prezentoj estis tre interesaj kaj mi tre profitis la tagon, same kiel la cetera publiko, kun rimarkinda ĉeesto de gejunuloj. Impresis min la renkonto de tiaj eminentuloj kiaj prof. d-ro Carlo Minnaja kaj d-ro Giorgio Silfer”, – komentariis unu el la ĉeestintoj.

Skabeninon Bianchini aparte kortuŝis la japana delikateco de la nuna Konsulo de la Esperanta Civito, Riichi Karibe, kiu aprobis la donacon de selektita fako pri interlingvistiko al la loka biblioteko, kiel dankon pro la gastigado de la parlamenta sesio en la urbodomo de Salò, printempe 2019. La Kapitulon reprezentis Manuela Blanco, unuafoje en sia ofico de vickonsulo pri socialaj aferoj, anstataŭante la malsanan vickonsulon pri kulturaj aferoj, Julio Herrero.

Kadre de la centa datreveno de la naskiĝo de prof. d-ro Alessandro Bausani, fine de majo 2021 en Mantuo IIC dediĉos sian kvaran interlingvistikan seminarion al la sekretaj lingvoj kaj al la kriptaj aspektoj de esperanto.

Fonto: HeKo 745 6-B, 17 okt 2020

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/10/

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Sukcesa 3a interlingvistika seminario en Lombardio appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-10-22 10:58

La Zamenhofa ekspozicio plu migras tra Litovio

ekspozicio Ekde aŭgusto 2017 ekspozicio pri la vivo kaj agado de Ludoviko Zamenhof, preparita de Pola insituto en Vilno kunlabore kun Litova Esperanto-Asocio (LEA) okaze de la centa mortodato de Zamenhof, jam sukcesis esti ekspoziciita en 22 lokoj de Litovio. Ĝi konsistas el 22 grandformataj standoj kaj detale prezentas la vivon kaj agadon de Zamenhof kaj Esperanton. Kvar standoj estas dediĉitaj al Esperanto en Litovio.

Ĉi-jare la ekspozicio estis aranĝita en la kulturcentro de Trakai, en la publika biblioteko de Kaišiadorys, en la publika biblioteko de Jurbarkas, en la publika biblioteko de Tauragė kaj en la publika biblioteko de Šilalė. En oktobro ĝi ekfunkciis en la kulturcentro de Šakiai. Ekde la 10a de novembro ĝi estos eksponata en la Kulturcentro de Marijampolė.

Pro la pandemio dum tri monatoj la ekspoziciado ne povis okazi.

La ekspozicion en ĉiu urbo kaj distrikto akompanas ampleksaj artikoloj pri Zamenhof, pri Esperanto, pri la agado de LEA, pri famaj homoj kaj Esperanto k. s. en lokaj ĵurnaloj, en urbaj/distriktaj retejoj kaj en la retejoj de tiuj instancoj, kie okazas la ekspozicio. Danke al tio pri Esperanto ekscias vasta loka publiko, ne nur la vizitantoj de la ekspozicio.

Laŭplane la ekspozicio devas esti montrita en ĉiuj grandaj urboj de Litovio, inkluzive de ĉiuj distriktaj centroj, entute en pli ol 60 lokoj. Tio daŭros pli ol kvin jarojn.

Povilas Jegorovas

Ĉi tiu artikolo aperis en la aŭtuna numero de La Ondo de Esperanto (2020).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2020, №3 (305).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/10/litovio-42

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La Zamenhofa ekspozicio plu migras tra Litovio appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-10-22 00:09

2020-10-21

Neniam milito inter ni

Niĝerio : manifestacio estis disigita fare de pafoj post starigo de 24-hora elirmalpermeso en Lagoso

21/10/2020 «Pluraj manifestaciantoj estis mortigitaj, ni klopodas scii kiom precize», deklaris Isa Sanusi, portparolanto de la NRO "Internacia Amnestio". Ili certigas, ke «ili kuris por savi sian vivon». Mardon 20an de oktobro vespere, pli ol 1 000 manifestaciantoj...

de neniammilitointerni je 2020-10-21 20:16

La Balta Ondo

UEA invitas prelegi en Belfasto

UK-106Kadre de la 106a UK en Belfasto okazos la 74a sesio de la Internacia Kongresa Universitato (IKU). La rektoro estos prof. Michele Gazzola kaj helpos al li prof. Reinhold Medina. UEA invitas profesorojn, docentojn kaj personojn kun similaj kvalifikoj sendi proponojn pri prelegoj al la IKU-sekretario (amri@huji.ac.il). La proponoj alvenu plej laste la 15an de januaro 2021. Lige kun la IKU okazos studsesio de Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS). Kandidatoj por IKU-prelego povas samtempe proponi AIS-kurson, kiu konsistos el unu prelego kadre de la IKU kaj el du kromaj prelegoj. Tiuokaze bonvolu indiki, ĉu la IKU-propono estu konsiderata ankaŭ kiel AIS-kurso. Estas planate organizi la Belfastan UK hibride, do ankaŭ la IKU-AIS-prelegoj en Belfasto estu kaj ĉeestaj kaj virtualaj.

La prelegoj estu pri interesaj, allogaj temoj kaj taŭgaj por klera publiko. Ĉiu propono enhavu mallongan resumon de la prelego kaj koncizan biografieton de la preleganto – sume ne pli ol unu paĝon. Proponoj kiuj ne estos elektitaj por la IKU povos tamen esti utiligitaj en aliaj kadroj, kiel Scienca Kafejo. Ĉiu preleganto devas esti kongresano kaj mem zorgi pri sia aliĝo. Akceptita IKU-prelego estos rekompencita per honorario de 260 eŭroj. Duono de la honorario dependas de ĝustatempa livero de la teksto por la IKU-libro kaj duono – de la fizikaj partopreno en la kongreso kaj okazigo de la prelego. Pliaj detaloj kaj antaŭaj prelegoj kaj resumoj troviĝas en la retejo de IKU: uea.org/kongresoj/universitato.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2020, №912.

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post UEA invitas prelegi en Belfasto appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-10-21 16:29

PIV-Blogo

Redaktejo

Kiel mi skribis en mia afiŝo “PIV-laboro”, en “vortaro.net” estu ankaŭ ebloj redakti PIV-on, cele al la nova eldono (iam post kredeble sufiĉe longa tempo). Mi jam komencis krei tian redaktejon, kaj vi nun eĉ povas rigardi, kiel ĝi kredeble aspektos kaj funkcios.

Kiam la redaktejo estos preta, ĝin uzos teamo de kunlaborantoj, kaj la publiko ne havos aliron al ĝi. Mia intenco estas, ke la teamo komuniku kun la publiko kaj atentu proponojn kaj komentojn de la publiko, sed la redaktado de PIV neniel funkcios kiel Vikipedio, kie ĉiu ajn povas eniri kaj kontribui bone aŭ malbone.

Hodiaŭ mi alŝutis la unuan version de tiu redaktejo, kiu neniel estas kompleta, kaj en kiu oni tute ne povas ion ajn konservi (la funkcioj por konservado ankoraŭ tute ne estas kreitaj), sed mi pensas, ke iuj eble interesiĝas pri la afero, kaj volas enrigardi malantaŭ la kurteno.

Do, se vi estas scivolema, aliru la vortaron per la adreso vortaro.net/redaktejo. Unue vi vidos nenian diferencon al la ordinara aspekto kaj funkciado de “vortaro.net”, sed en la serĉorezultoj vi povos vidi maldekstre de ĉiu artikolo etan butonon kun la litero “R” (sub la butono por iri al la foliumado). Per tiuj butonoj vi povas malfermi la redaktilon. Poste vi povas ludi je redaktado. (Se vi uzos la Stir-klavon, kiam vi alklakas tian butonon, la redaktilo malfermiĝos en aparta fenestro.)

La redaktado uzas XML-kodon, kaj se vi neniam okupiĝis pri XML (aŭ HTML), vi kredeble sentos vin perdita. Mi ankoraŭ ne verkis klarigojn pri la redakta sistemo – precipe ĉar multo kredeble ankoraŭ ŝanĝiĝos. Sed vi povas libere eksperimenti. Tiuj, kiuj jam havas spertojn pri XML, kredeble povas rapide kompreni, kiel funkcias almenaŭ la bazaj kodaĵoj de la XML-kodo. Se vi iam kunlaboris en la Reta Vortaro (ReVo), vi eĉ pli facile orientiĝos. La XML-kodo uzas aliajn markojn kaj alian strukturon ol ReVo, sed tamen baze multo estas simila.

La redaktejo estas testita nur en la TTT-legiloj Chrome kaj Fajrovulpo, kaj nur en tute novaj versioj de tiuj legiloj. Mi ne intencas multe labori por ke ĝi funkciu ankaŭ en aliaj legiloj. Ĝi kredeble tute ne funkcias en poŝtelefonoj kaj similaj aparatoj. Oni bezonas sufiĉe grandan ekranon por povi konvene uzi la redaktejon.

Tre verŝajne estas ankoraŭ multe da cimoj kaj strangaĵoj. Mi bonvenigos raportojn kaj komentojn. Skribu al “bertilow” ĉe “gmail.com” aŭ lasu komenton ĉi tie.

Ĝuu!

de bertilow je 2020-10-21 15:41

Esperanto.blog

Nova esploro: ingesto de mikroplastaĵoj el suĉbotelo

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo

La rezulto de iu studo publikigita lastlunde (la 19-a) indikas, ke suĉinfano ingestas tage po duonmilionon ĝis pli ol milionon da plastaj partikletoj el sia suĉbotelo, kaj faras rekomendojn por redukti tiun ingestadon, kies trafo je la sano estas ankoraŭ nekonata.

La aŭtoroj de tiu esploro – aperinta sur la scienca revuo ‘Nature Food’ – submetis modelojn de polipropilenaj suĉboteloj al la preparprocedo rekomendata de Monda Organizaĵo pri Sano: asepsigo kaj preparo de la lakto kun akvo varmigita je 70ºC, por forigi danĝerajn bakteriojn. La rezultoj montras suĉboteloj, kiuj liberis en litro po ĝis 16 milionojn da mikroplastaĵoj.

La afero koncernas gravan rolon de la temperaturo. Preparinte la lakton kun akvo varmigita je 95ºC, la ĉeesto de plastaĵeroj en litro plialtigis al po 55 milionoj, kontraŭ malplialtigo al malpli ol duonmiliono kun akvo je 25ºC. 12-monataĝa infaneto ingestas tage po 1,5 milionon da mikroplastaĵoj, laŭ takso de la esploristoj, kiuj pretiĝos por esplori ilian celon kaj vojon tra la organaro.

de Paulo Cesar Pires je 2020-10-21 11:06

2020-10-20

Neniam milito inter ni

Kolombio : la Indiĝenoj aŭdigas siajn postulojn ĝis la koro de la ĉefurbo

REUTERS/Luisa Gonzalez 20/10/2020 Pluraj miloj da Indiĝenoj manifestaciis lundon 19an de oktobro kontraŭ la perforto, kion ili suferas sur siaj teroj, kaj organizis simbolan proceson de la Ŝtatĉefo Iván Duque en la centro de Bogoto. Tago de socia mobilizado...

de neniammilitointerni je 2020-10-20 20:21

UEA facila

Internacia Tago de Tradukado

La Internacia Tago de Tradukado okazas ĉiujare je la 30-a de septembro. La celo de tiu tago estas fortigi la ligojn inter tradukistoj, diskonigi la profesion tutmonde, kaj atentigi pri la grava kaj bezonata laboro de tradukistoj. Tradukistoj kaj interpretistoj havas gravan funkcion por kunigi naciojn kaj kunligi homojn, kaj ili kontribuas al la disvolvo kaj fortigo de mondaj paco kaj sekureco. La Internacia Federacio de Tradukistoj (IFT) fondis tiun tagon en 1953. Oni elektis la 30-an de septembro memore al Sankta Hieronimo, kiu mortis en Betleĥemo tiudate en la jaro 420. Li estis kristana pastro el nord-orienta Italio, fama pro sia traduko de la Biblio en la latinan. Tiutempe, lia traduko ebligis diskonigi la Biblion al multe pli granda legantaro. Sankta Hieronimo (detalo), 1451, de Antonio da Fabriano II Ĉiujare IFT elektas unuigan temon, kaj okazigas afiŝokonkurson por antaŭenigi la tagon. En 2019, la temo estis “Tradukado kaj Indiĝenaj Lingvoj”; kaj en 2020, “Trovi la vortojn por mondo en krizo”. Elizaveta Gunenko, 24-jara rusino, gajnis la ĉi-jaran afiŝokonkurson. Ŝia desegno, bazita sur bildo de la kronviruso, temas pri la neceso por homoj tutmonde stari kune kontraŭ la viruso. Tradukistoj kaj interpretistoj funkcias kiel kunligantoj, kiuj helpas la homojn atingi komunikadon, komprenon kaj kunlaboron. Ankaŭ Unuiĝintaj Nacioj (UN) festas tiun tagon per traduka konkurso, kaj donas premiojn por la plej bonaj tradukoj en la ses oficialajn lingvojn de UN (la araban, la ĉinan, la anglan, la francan, la rusan, la hispanan) kaj ankaŭ en la germanan. UN aldonis la Internacian Tagon de Tradukado al sia oficiala kalendaro en 2017. La Unuiĝintaj Nacioj mem estas unu el la plej grandaj dungantoj de lingvistoj en la mondo. Ankaŭ Eŭropa Unio (EU) dungas multajn: ĉirkaŭ 4 300 tradukistojn kaj 800 interpretistojn. EU havas 24 oficialajn lingvojn, kaj la kostoj de tradukado en la EU en 2019 sumiĝis al proksimume 1,4 miliardoj da eŭroj (malpli ol unu procento de ĝiaj tutaj elspezoj). Sed, kun pli ol 7 000 lingvoj en la mondo, ĉu estas tradukado la plej bona kaj sola solvo por internacia komunikado? Esperantistoj opinias, ke internacia helplingvo estus fortega solvo. Tia internacia helplingvo devus esti neŭtrala, facila kaj egaleca. Per ĝi, la kostoj de tradukado kaj interpretado multe malpliiĝus. Esperanto ege taŭgas kiel internacia helplingvo. Krome, la baza ideo de Esperanto estas realigi toleremon kaj respekton inter homoj de diversaj popoloj kaj kulturoj. Craig Williams

2020-10-20 16:30

PIV-Blogo

Radikosigno kaj serĉodivenado

Mi ĵus alŝutis novan version de la serĉilo de “vortaro.net”. La ŝanĝo plej videbla por la uzantoj koncernas la uzon de la radikosigno “/” (suprenstreko) en serĉesprimoj.

La radiko-signon oni povas uzi fine de serĉesprimo por serĉi vorton kun ĉia ajn finaĵo. Ekz. la serĉesprimo “hom/” signifas, ke oni serĉas ĉiun ajn vorton, kiu konsistas el la radiko HOM kun ĉiu ajn finaĵo, do “homo”, “homa”, “home”, “homi” ktp. (Detalajn klarigojn vi trovos en la klarigopaĝoj de la serĉilo.)

Antaŭe oni tiamaniere povis trovi nur kapvortojn, kiuj (preskaŭ ĉiam) konsistas el ĝuste nur unu radiko + finaĵo. Radikosignoj ne funkciis por derivaĵoj, kiel “homa” aŭ “homeco” (eĉ ne eblis provi). Nun tamen radikosignoj funkcias ankaŭ por derivaĵoj. Sed same kiel antaŭe ili ne funkcias en serĉado de la cetera teksto.

Alia plibonigo koncernas la divenadon de vortformo, kiam oni serĉas vorton, kiu ne troviĝas en la vortaro en precize tiu formo, kiun oni enskribis. Ekz. se oni serĉas “homi”, kiu ne estas en PIV, la serĉilo mem elektas montri la bazan vorton “homo”, kiu ja estas en la vortaro. Nun tiu divenado funkcias multe pli bone, precipe pri derivaĵoj. Antaŭe se oni serĉis “pripenso” (kiu ne estas en PIV), la serĉilo ne donis la rezulton “pripensi” kiel konvenus, sed indikis, ke nenio estis trovita. Nun ĝi bonorde donas la vorton “pripensi”.

Tiu dua plibonigo fakte estas teĥnike ligita al la antaŭa novaĵo pri radiko-signo, sed mi ne provas klarigi, kiel la du aferoj interrilatas. Por tio mi bezonus longe rakonti, kaj vi kredeble endormiĝus dume…

de bertilow je 2020-10-20 15:29

Kaj Tiel Plu

La Mirindaĵoj de Clarence Bicknell

Clarence Bicknell (1842-1918) estis angla matematikisto, anglikana pastro, botanikisto kaj arkeologo, pentristo kaj verkisto, poeto, humanisto, filantropo kaj esperantisto, membro de la Lingva Komitato de 1905. Naskiĝinte la 27-an de oktobro 1842 en Herne Hill apud Londono, Anglio, li tie loĝis dum siaj unuaj 20 jaroj. Estis prospera epoko por la lando, konata kiel Viktoriana … Daŭrigi legi La Mirindaĵoj de Clarence Bicknell

de Kaj Tiel Plu je 2020-10-20 15:28

La Balta Ondo

Literatura konkurso “Hristo Gorov – Hrima”

GorovEn 2020 Bulgara Esperanto-Asocio (BEA) la sepan fojon organizis la tradician internacian Esperantan literaturan konkurson “Hristo Gorov – Hrima”. La konkurso estas tradicia kaj en ĝi partoprenas Esperantaj aŭtoroj el diversaj landoj. Ĉi-jare en la konkurso partoprenis Esperantaj verkistoj el Brazilo, Francio, Irano, Kongo, Rusio, Litovio, Ĉeĥio, Turkio, Germanio, Rumanio, Italio, Britio, Tanzanio, Tajvano, Armenio, Pollando, Slovakio, Ukrainio, Nov Zelando, Bulgario. Ili sendis 17 rakontojn kaj 8 eseojn.

La organizanto de la konkurso estas Maja Gorova, vicprezidanto de BEA, filino de Hristo Gorov. La ĵurio: Georgi Mihalkov, Laure Patas d’Illiers, Venelin Mitev.

Premioj

1. Originala rakonto en Esperanto:
Unua premio: “Ke vi povu vivi en interesaj tempoj” de Massimo Acciai Baggiani (Italio )
Dua premio: “Opera kantisto” de Georgi Marinov Mihajlov (Bulgario)
Tria premio: “Ni ne frotu la vitron!” de William Graig (Nov-Zelando)

2. Originala eseo en Esperanto
Unua premio: “Ĉu la interna ideo de Esperanto ŝanĝiĝas dum la 21a jarcento” de Paulo S. Viana (Brazilo)
Dua premio: “En defendo de la naturo” de Stanisław Polanowski (Pollando)
Tria premio: “Esperanto kaj Naturo” de Tatjana Auderskaja (Ukrainio)

La gajnintoj ricevas valorajn premiojn.

La Internacia Esperanta Literatura Konkurso “Hristo Gorov – Hrima” elokvente montras, ke la originala Esperanto-literaturo estas tre grava por la Internacia Lingvo. La geesperantistoj el la tuta mondo ne nur ŝatas la literaturon, sed multaj el ili kreas valorajn Esperantajn verkojn.

Georgi Mihalkov
prezidanto de la ĵurio

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/10/konkurso-16

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Literatura konkurso “Hristo Gorov – Hrima” appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-10-20 14:33

Esperanto.blog

NASA elektis la firmaon Nokia por instali interreton en la Luno

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo

Laŭ hieraŭa komunikaĵo (lunde, la 19-a) de la finna telekomunika kompanio, nome Nokia, la oficiala usona agentejo de kosma esplorado, nome NASA, elektis tiun firmaon por konstrui en la Luno la unuan movtelefonian reton – sistemo de telefonio per moveblaj aparatoj.

La firmao starigos la sistemon sur la luna surfaco en la fino de la jaro 2022-a, antaŭ la reveno de homoj tien – NASA planas revenigi homojn en la Luno ĝis la jaro 2024-a, kaj pritrakti longdaŭran ĉeeston en la tera satelito, pere de la programo nomata Artemis. La konstruota reto estos memagordebla laŭ komuniksistemo 4G/LTE, kaj estonte la celo estas ŝanĝi ĝin al 5G.

de Paulo Cesar Pires je 2020-10-20 12:34

Global Voices

Artistoj tra la mondo adiaŭas la kreinton de Mafalda

Mafalda estas ikona hispanlingva bildstria rolulo

Quino vizitas ekspozicion dediĉitan al la 50-a datreveno de Mafalda en septembro 2014. Foto de la Ministerio pri kulturo de Argentino/Flickr (CC BY-SA 2.0)

La 30-an de septembro forpasis la 88-jara premiita argentina desegnisto Joaquín Salvador Lavado Tejón. Li estas pli konata kiel Quino, la kreinto de la fama bildstria rolulo Mafalda — la revolucia, feminista, mediprotektanta kaj humanista knabino, kiu konkeris la korojn de kelkaj generacioj.

La morto de Quino okazis tagon post la 56-a datreveno de la unua publikigo de Mafalda. La novaĵo tuj atingis ĉiujn angulojn de la mondo kaj inspiris elkorajn tributojn de sennombraj amaskomunikiloj, artistoj kaj publikaj personoj.

La bildstrio pri Mafalda iĝis unu el la plej konataj hispanlingvaj bildstrioj kaj estis tradukita al pli ol 30 lingvoj, inkluzive de la indiĝena gvarania lingvo. Ĝia rakonto pri politiko, socio, mediprotektado kaj feminismo estas universala kaj plu aktuala nuntempe.

Klasika Mafalda-bildstrio kun ĝia akra politika humuro. Foto de “¡¡¡!!!”/Flickr (CC BY-NC-SA 2.0). La bildstrio tekstas: “DEMOKRATIO (de la greka demos, popolo, kaj kratos, potenco). Registaro kie la popolo montras sian suverenecon.”

Same kiel multaj verkoj de Quino, Mafalda estis multe diskutata siatempe. Kun sia subtila humuro, ŝi sukcesis superi la cenzuron de la argentina diktaturo, kvankam ŝi estis malpermesita de la diktatoro Augusto Pinochet en Ĉilio.

Aldone al presitaj amaskomunikiloj (bildstrioj, magazinoj kaj libroj), Mafalda kaj ŝiaj amikoj aperis en siaj propraj televidserioj. En nuraj naŭ jaroj (1964 ĝis 1973) ŝi konkeris la tutan mondon kaj iĝis “universala simbolo de ribelo kaj kredo je pli bona mondo”.

Reage al la morto de Quino, sociaj retoj estis inunditaj per liaj bildstrioj kaj tributoj de aliaj grafikistoj el Argentino kaj la tuta mondo.

Jena mesaĝo venas de Liniers, argentina bildstriisto nun loĝanta en Usono:

Luly, alia ilustristo el Bonaero, ankaŭ esprimas sian dankemon kaj kondolencojn:

Porinfana bildstriisto Nik substrekas ke Mafalda nun iĝis “orfo”:

Li estis la pleja grandulo el ĉiuj.

La artisto Horacio Altuna el Kordovo ankaŭ esprimas sian malĝojon:

La vaste konata grafikisto-humuristo Tute (la filo de la fama bildstriisto Caloi) adiaŭis Quino, desegnante por li:

Hodiaŭ, Quino, kiun mi amis tiom multe, forlasis nin. Majstro el la majstroj, neforgesebla. Grandan dankon, Quinito ♥
(Mi faris desegnaĵon por adiaŭi lin).

Artistoj tra la mondo ankaŭ montris sian respekton al Quino. La greka bildstriisto Panos Zacharis kreis tiun ĉi ilustraĵon:

Kolombia artisto Nani, kiu havis eblecon renkontiĝi kun Quino persone, adiaŭis lin kun bedaŭro:

Mi havis honoron renkontiĝi kun Quino, li estis escepta, sincera, alirebla kaj amoplena ulo. Pro tio lia granda verko (Magola estis inspirita de Mafalda) estis mia ĉiama instruisto, sed mi agnoskas, ke mi ne atingis lian nivelon; nun la du, la tri el ni, funebras lian malĉeeston.

Carlos Ruas el Brazilo diris:

Al la mondo mankos Quino. Nun li estas en la panteono de la bildstriaj dioj kaj lia heredaĵo estas senegala. Mi estas tiom kritika rilate mian verkaron hodiaŭ pro tio ke mi lernis de li.

La ĉilia bildstriisto Nagú montris sian aprezon de la heredaĵo de Quino:

Grandan dankon, Quino.

Franco Fred Sochard aprezis la ribelon de la etulino Mafalda, samtempe referenacte al lastaj diskutoj pri la vestoj por altlernejaj studentoj:

Honorante Quino … kun desegnaĵoj de Mafalda, junulino kiu ne silentas.
En la bildo: “Ni, junulinoj, vestiĝas kiel ni volas.”

La venezuela bildstriisto EDO Ilustrado kundividis influon, kiun Mafalda faris sur generaciojn de infanoj:

Adiaŭ, Quino. Mafalda kaj ĉiuj infanoj vivas en pli bona mondo danke al vi.

Kaj hondura ilustristo Allan McDonald montras sian doloron en la bildo de Mafalda:

Ne foriru! Mi promesas manĝi la supon.

Tio estas tributo de itala bildstriisto Mauro Biani:

En la imagen: “Dice el mundo que ya te extraña. Vuelve”.

En la bildo: “La mondo diras ke vi jam mankas al ĝi. Revenu!”.

Mankas duboj ke la heredaĵo de Quino kaj liaj instruoj vivos eterne en la homaj koroj, kaj lia verko plu lumigos sekvontajn generaciojn.

de Stano BELOV je 2020-10-20 10:40

Montara Karabaĥo: Malnova konflikto en nova geopolitika kunteksto, diras fakulo pri Suda Kaŭkazo, Tom de Waal

Ekrankopio el filmeto de BBC, klariganta la geografion de la konflikto.

Dum tri jardekoj la milito inter Azerbajĝano kaj Armenio sur la teritorio de Montara Karabaĥo estis plejparte dormanta, kun longaj periodoj de stagnado ĉesigataj per eksplodoj de armitaj konfrontiĝoj, kaŭzintaj mortojn de ambaŭ flankoj. La lasta eksplodo de perforto komenciĝis la 27-an de septembro. Ĉi-foje kaj batalantoj kaj analizistoj prognozas eskaliĝon de la konflikto kun nekonataj kaj potenciale danĝeraj sekvoj.

Por kompreni la kialon de tiaj prognozoj mi interparolis kun Tom de Waal, esploristo ĉe Carnegie Europe kaj fakulo pri la geopolitiko de Suda Kaŭkazo, Rusio kaj Ukrainio. De Waal multe vojaĝis tra la regiono kaj verkis aŭtoritatan libron pri Montara Karabaĥo “Nigra Ĝardeno: Armenio kaj Azerbajĝano dum paco kaj milito” (angle: Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War).

Filip Noubel (FN): Kio diferencigas la nunan eskaliĝon inter Azerbajĝano kaj Armenio, komenciĝintan la 27-an de septembro?

Tom de Waal (TdW) We have seen violations of the 1994 ceasefire before, we’ve even seen small bouts of fighting, but we haven’t seen a sustained military offensive by Azerbaijan since the war ended in the 1990s. This is new, and so is the geopolitical context: Russia looks strangely impotent and seems unable or unwilling to impose a cease fire, while Turkey has dropped any pretense of neutrality and is now playing an active role. Finally, the US, which has had a strong role in this has been an extremely weak voice so far.

Tom de Waal (TdW): Ni jam vidis rompojn de la armistico farita en 1994, ni eĉ vidis etajn epizodojn de batalado, sed ni ne vidis daŭran militan ofensivon de Azerbajĝano ekde la fino de la milito en la 1990-aj. Tio estas nova, same kiel la geopolitika kunteksto: Rusio aspektas strange senpova kaj malkapabla aŭ maldeziranta trudi pafĉesigon dum Turkio delasis ajnajn pretendojn pri neŭtraleco kaj ludas nun aktivan rolon. Fine, Usono, kiu havis fortan rolon en tio, ĝis nun prezentas ekstreme malfortan voĉon.

FN: Ambaŭ gvidantoj laŭdire estas malliberuloj de la konflikto, sed ili ankaŭ ekspluatas ĝiajn historiojn por lukti kontraŭ opozicio hejme kaj leviĝi sur ondo de popolismo. Ĉu vi konsentas kun tiu aserto?

TdW This is correct, but this is true of any leader: the whole nation is involved in this conflict, those two modern nations [following the fall of the Soviet Union in 1991] were built starting in the 1990s around the claims on Karabakh, so a leader is bound to be a leader of this national idea around Karabakh as well. It is also useful in terms of domestic politics. This is more true on the Azerbaijani side, because it is an authoritarian society, so now the opposition has to go quiet. Indeed the opposition figures are supporting the army and being very patriotic and supportive. Azerbaijan had a lot of problems this year: falling oil prices, the COVID-19 pandemic, problems with political prisoners, yet now it unites behind this call. But this is also very tricky: if there is no success on the battle front, the nation can turn against its leader, and indeed two previous Azerbaijani leaders, Ayaz Mutalibov and Abdulfaz Elchibey lost power in large part because of failure on the Karabakh front.

TdW: Tio veras, sed aplikeblas al iu ajn gvidanto: la tuta nacio estas engaĝita en la konflikto, tiuj ĉi du modernaj nacioj [sekvante la disfalon de Sovetunio en 1991] estis konstruitaj ĉirkaŭ la plendoj pri Karabaĥo, do gvidanto neeviteble devas esti gvidanto de tiu ĉi nacia ideo rilata al Karabaĥo. Tio aplikeblas ankaŭ al interna politiko. Tio estas pli vera rilate la azeran flankon pro ĝia aŭtoritatisma socio, sed nun ankaŭ la opozicio devas kvietiĝi. Eĉ la opoziciuloj subtenas la armeon kaj estas vere patriotismaj kaj fervoraj. Azerbajĝano havis multe da problemoj ĉi-jare: falo de naftoprezoj, la epidemio de KOVIM-19, problemoj pri politikaj malliberuloj, tamen nun ĝi unuiĝas fronte al tiu ĉi defio. Sed tio estas ankaŭ tre malfidinda afero: se mankos sukceso ĉe la frontlinio, la nacio turniĝos kontraŭ sia gvidanto kaj du antaŭaj azeraj gvidantoj Ajaz Mutalibov kaj Abdulfaz Elĉibej perdis la potencon grandparte pro sia malsukceso ĉe la Karabaĥa fronto.

FN: Dum tiu ĉi eskaliĝo la armenaj aŭtoritatoj ripetis ke ili povas agnoski Montaran Karabaĥon. Se tio vere okazos, kio povos sekvi?

TdW In military terms, we are far from being in a full scale war. Most operations are concentrated in three regions around Karabakh, using long-range weaponry. To retake the territory lost is literally an uphill battle because Armenians control the mountainous terrain. This could mean heavy losses on the Azerbaijani side, which is not something the Azerbaijani leadership would want, nor their society tolerate. That is a restraining factor, but this [fight] could go on for a long time. Russia doesn't seem to be able impose a ceasefire, thus there are many ways this could escalate. One is Armenia recognizing Nagorno-Karabakh. Then we would have more of a Cyprus situation, with no possibility to agree. Another one could be the use of heavy weapons to attack cities, which would be disastrous. Or if Turkey were to increase its involvement: for now it is not sending troops, it is helping at the edges. In the least bad scenario, the current fighting would continue for a few days, then both sides would be exhausted, claim some success, and agree to a ceasefire. But I am not holding my breath for that.

TdW: Parolante en militaj terminoj, ni estas ankoraŭ for de plenskala milito. Plejparto de operacoj koncentriĝas en tri regionoj ĉirkaŭ Karabaĥo, uzante longdistancajn armilojn. Por repreni la perditan teritorion necesas vere pezega batalado, ĉar armenoj kontrolas la montaran areon. Tio povus signifi grandajn perdojn ĉe la azera flanko kaj tio ne estas tio, kion deziras la azera gvidantaro, nek kion toleros la azera socio. Tio estas detena faktoro, sed tio [batalado] povas daŭri longe. Rusio aspektas malebla trudi pafĉesigon, sed ekzistas pluraj vojoj al elskaliĝo. Unu el ili estas agnosko de Montara Karabaĥo. Post tio ni povus havi situacion pli similan al tiu en Kipro, sen ebleco de interkonsento. Alia afero estas eventuala uzado de pezaj armiloj por ataki urbojn, kio povas esti katastrofa [Ndlt: tio jam okazis en oktobro]. Aŭ se Turkio kreskigos sian engaĝiĝon: nun ĝi ne sendas trupojn, ĝi helpas de flanke. En la plej bona scenaro la nuna batalado povos daŭri kelkajn tagojn, post kio ambaŭ flankoj estos elĉerpitaj, deklaros certan sukceson kaj interkonsentos pri pafĉesigo. Sed mi ne certas pri tio.

FN: Subteno de Turkio estas senprecedenca. Kion vi pensas pri la turko-rusiaj rilatoj, kiuj migras de ekstrema malamikeco ĝis alianco en la lastaj kelkaj jaroj, rilate kelkajn regionajn problemojn, inkluzive la sirian konflikton?

TdW Erdoğan and Putin are happy to have a fight using proxies, which is why I hope Turkey will avoid any incursion which would cross into Armenian territory, which Russia would have to respond to under its military obligation with Armenia. So I don’t think they will come under direct conflict. Russia’s hands are really tied. They are the main mediator, they value their relation with Baku and Yerevan, so if they get too involved on one side, they would lose the other side. Russian can only provide support discreetly to Armenia, and there are reports of Moscow sending weapons via Iran.

TdW: Erdoğan kaj Putin ĝojas eblecon batali uzante perantojn, pro kio mi esperas ke Turkio evitos ajnan enmiksiĝon, kiu povus transiri al la teritorio de Armenio, al kio Rusio povus respondi laŭe al siaj militaj sindevigoj al Armenio. Do mi opinias ke ili ne transiros al rekta konflikto. La manoj de Rusio estas efektive ligitaj. Ĝi estas la ĉefa peranto, ĝi aprezas siajn rilatojn kun Bakuo kaj Erevano, do se ĝi tro engaĝiĝos ĉe unu flanko, ĝi povus perdi ĉe la alia flanko. Rusio povas kaŝe doni subtenon al Armenio kaj jam aperis raportoj pri sendo de armiloj tra Irano fare de Moskvo.

FN: Kio pri la roloj de Kartvelio kaj Irano, du aliaj najbaraj landoj?

TdW Georgia has a strong interest in this situation not escalating. It shares borders with both countries. It also has ethnic minorities of both Armenians and Azerbaijanis who have lived in peace for decades. But Georgia is very dependent on Azerbaijan economically. It has also expressed solidarity with Azerbaijan on the concept of territorial integrity [Georgia itself has parts of its territory that have declared self-proclaimed independence and are no longer under Georgian control: Abkhazia and South Ossetia]. Georgia has offered to be a mediator, but it would not be regarded as an honest broker by Armenia. And Russia certainly wouldn’t want Tbilisi to be involved [Russia and Georgia fought a war in 2008]. Georgia could provide a neutral space for both sides to meet, and should be more involved but there are limits to their capacities.

Iran was a mediator in 1992, but then was shut out. But it has borders with both states as well. It has enormous stakes and any future negotiations in an international format must include Iran, despite US opposition.

TdW: Kartvelio estas grave interesita pri maleskaliĝo en tiu ĉi situacio. Ĝi limas kun ambaŭ landoj. Ĝi ankaŭ havas etnajn malplimultojn de armenoj kaj azeroj, kiuj vivis pace dum jardekoj. Sed Kartvelio grave dependas de Azerbajĝano ekonomie. Ĝi ankaŭ esprimis solidarecon kun Azerbajĝano rilate la koncepton de teritoria tuteco [Kartvelio mem perdis parton de sia teritorio pro memproklamitaj respublikoj kiujn ĝi ne plu kontrolas: Abĥazion kaj Sud-Osetion].

Kartvelio proponis sin kiel peranton, sed ĝi ne povas esti konsiderata kiel honesta peranto de la armena vidpunkto. Kaj Rusio certe ne dezirus ke Tbiliso engaĝiĝu [Rusio kaj Kartvelio batalis en la milito en Sud-Osetio en 2008]. Kartvelio povus servi kiel neŭtrala spaco por renkontiĝo de ambaŭ flankoj kaj ne devas engaĝiĝi pli, ĉar tio estas limo de ĝiaj eblecoj.

Irano estis peranto en 1992, sed poste ĝi silentiĝis. Sed ĝi limas kun ambaŭ landoj. Ĝi estas grave interesita pri la afero kaj iuj ajn estontaj intertraktoj en internacia aranĝo devas inkludi Iranon, malgraŭ opono de Usono.

de Stano BELOV je 2020-10-20 10:18

Libera Folio

Unikaj manuskriptoj en Esperanto retrovitaj

Iam komence de la pasinta jarcento la nederlanda kolonia funkciulo P.W. van den Broek verkis en Esperanto ampleksajn gramatikojn de la sanskrita kaj tibeta lingvoj. Tiujn manuskriptojn hazarde malkovris la historiisto Carolien Stolte dum siaj esploroj en la Specialaj Kolektoj de la universitata biblioteko en Leiden. Kun ŝia permeso, Libera Folio aperigas tradukon de ŝia artikolo pri la trovaĵo.

Or. 6767: la manuskripto tia, kia ĝi estis sendita al Brill Publishers.

English original: The Esperanto textbooks that never were

Esplorado alportas multajn momentojn da ĝojo, kaj mia preferata el tiaj momentoj plej bone priskribeblas per la esprimo “hazarda neplanita eltrovo en arkivoj”: trovi ion, kion oni fakte ne serĉis. Apenaŭ ekzistas io pli alloga ol tiri fadenon, pri kies ekzisto oni ne konsciis, nur por vidi, kio malnodiĝos. Tial mi sentas apartan eksciton, kiam la priskriboj en la Specialaj Kolektoj entenas informojn kiel [loko de kreado: nekonata]:[kreinto: nekonata] kaj [dato de kreado: nekonata].

Plej multaj arkivoj bezonataj de mi por miaj nunaj esplorlaboroj kutime estas foraj, sed jam delonge mi lernis ne ignori la Specialajn Kolektojn: oni neniam scias, kion ili povas enteni. Pro tio ĉi-foje, kiam miaj esplorlaboroj daŭre surfacigis internacian korespondadon en Esperanto dum neprobabla periodo (la 1960-aj jaroj) kaj ene de tre malverŝajna komunumo (hindiaj socialistoj), mi decidis enrigardi.

Ĉu io en la Specialaj Kolektoj povas konekti Hindion kun la modernaj esperantistoj? Apenaŭa ŝanco de io tia. Do mia surprizo estis granda, kiam la katalogo montris al mi Orientan Manuskripton 6767: Kompleta Gramatiko de la Tibeta Lingvo klarigita en Esperanto.

Ene de du grandaj kovertoj de la eldonejo Brill Publishers ripozas ama laboro. Orienta Manuskripto 6767, fakte, estas du manuskriptoj. Unu el ili enhavas gramatikon de la tibeta lingvo, kun alfabeto, sintakso kaj lingvaj apartaĵoj, ĉio zorge klarigita en Esperanto; la alia enhavas gramatikon de la sanskrita lingvo, kiu ricevis la saman traktadon.

Ambaŭ gramatikoj estas vastaj kaj metodaj verkoj. Bedaŭrinde, la kovertojn ne akompanas kunteksto, sed kaj la aŭtoro de la manuskriptoj kaj la persono, al kiu la eldonejo Brill plusendis ilin, estas listigitaj, kio donas ideon, kiel la dokumentoj alvenis al la Specialaj Kolektoj.

Or. 6767: La sanskrita alfabeto, jen priskribita kiel “alfabeto de la Dioj”.

Unue, la aŭtoro, P. W. van den Broek, estis nederlanda kolonia funkciulo en Javo. Li okupis plurajn postenojn tra sia kariero, kies pinton konsistigis lia nomumo kiel ”assistant-resident”, la plej alta funkciulo en regiona gubernio. Li ankaŭ estis fonda membro de Nederlandsch-Indische Esperantisten-Vereeniging (Nederland-Hinda Esperanto-Asocio).

Kiel Heidi Goes atentigas, en la 1920-aj jaroj Van den Broek eĉ gvidis Esperanto-kurson sur la paĝoj de la bulteno de la asocio, Neratja, sub la pseŭdonimo “Esperantist”. Evidente, kiam li retiriĝis de la kolonia servo, li daŭrigis sian mision disvastigi Esperanton kaj verkis ĉi tiujn lernolibrojn pri la tibeta kaj la sanskrita.

Oni memkompreneble povus sin demandi: kiom freneza estis la projekto? El nuntempa vidpunkto lernolibro kiel ĉi tiu ŝajnus eĉ pli limigi la – jam limigitan – potencialan publikon por la tibeta kaj la sanskrita. Tamen, el la vidpunkto de la intermilitaj jaroj, tiaj lernolibroj efikus ĝuste male: ili neniigus la bezonon publikigi lingvo-instruajn librojn en la denaska lingvo de ĉiu studanto. Specife en la kampo de arto kaj sciencoj Esperanto havis multajn engaĝiĝintajn partianojn.

Antaŭ la ĝenerala akcepto de la angla lingvo kiel internacia komunikilo de scienco oni organizis provkonferencojn nur en Esperanto, kiujn oni entuziasme distrumpetis kiel “pruvon pri nebezono de interpretistoj”. Denove la Specialaj Kolektoj liveras informojn: KITLV DH 1326 enhavas leterojn de la “Nederlanda Asocio por Uzo de Esperanto en la Artoj kaj la Sciencoj” el la 1940-aj jaroj, kiuj laŭdas la internaciigan efikon de Esperanto sur la laboron de la fakuloj.

Ne nur P. W. van den Broek estis konvinkita pri la neceso de siaj lernolibroj, ankaŭ eldonejo Brill klare ne prifajfis tian eblon. En la kovertoj troveblas flugfolio de eldonejo en Lepsiko, tute en Esperanto, varbanta per la multaj alfabetoj, kiujn ĝi kapablas presi. Evidente ekzistis precedenco. Tamen la tekstoj devis unue esti ekzamenataj de fakulo.

Tiu fakulo, se juĝi laŭ la kovertoj, estis Cornelis van Arendonk. Cornelis van Arendonk studis la araban lingvon ĉe Snouck Hurgronje kaj verkis doktoriĝan tezon pri la frua araba historio. Amasiginte tre laŭdatan lingvan kaj filologian sperton, li estis nomumita ”adjutor Interpretis Legati Warneriani”, posteno ligita al la konservado de la Orientaj Manuskriptoj de la kolekto.

Tamen la manuskriptoj neniam forlasis la skribotablon de Van Arendonk en la biblioteko, kaj verŝajne tial ili ankoraŭ kuŝas tie. Ni povas nur diveni la kialojn. Ĉu Van Arendonk trovis la manuskriptojn nepublikigindaj? Lia nekrologo en la jarlibro de la Nederlanda Reĝa Akademio de Artoj kaj Sciencoj (KNAW), de kiu li estis membro, rakontas pri la detalemo, kiun li postulis de aliaj kaj de si mem. Tamen ankaŭ la malo same probablas: li trovis la projekton fascina.

Ĉi tia fasciniĝemo ŝajnis karakterizi grandan parton de la profesia vivo de Van Arendonk. Liaj sperto kaj emo prepari kritikajn eldonojn de tekstoj igis lin tre populara fakulo, sed liaj kolegoj ”timis peti lian helpon, sciante ke tio senĉenigos helpeman spiriton tute nekontroleblan, tre simile al la ĝinoj de la Mil kaj Unu Noktoj”. Malmultaj el la tekstoj, super kiuj li laboris, estis presitaj, do oni ne povas eviti sin demandi, ĉu inter ili troviĝas la elegantaj klarigoj de Van den Broek pri la sanskrita kaj la tibeta lingvoj en Esperanto.

Carolien Stolte

Traduko el la angla originalo: Francisco Javier Moleón.

Republikigo nur kun aparta permeso de la aŭtoro.

de Redakcio je 2020-10-20 06:27

2020-10-19

La Balta Ondo

Albumo profesie registrita, iom retrostila, tamen tro monotona

TIM. Vaganto: Bitalbumo. – Donneville: Vinilkosmo, 2020.
VagantoTIM, kies vera nomo estas Thimoty Gallego Pineda, estas la debuta artisto de la muzikeldonejo Vinilkosmo, kaj mi feliĉas pro ĉi tiu fakto, ĉar oni bezonas pli da Esperanto-muziko. La nomo de la albumo, kiun mi recenzas, estas Vaganto. La kantoj en ĝi evidente apartenas al muzikspecoj kiel revpopo (angle: dream pop), ŝugazo (angle: shoegaze), nov-psikedelo (angle: neopsychedelia) kaj sendependa roko (angle: indie rock). Almenaŭ, tia estas mia impreso.

La kantotekstoj, mi supozas, estas pri la vir-virinaj rilatoj, kiuj ankaŭ konsistas el multaj metaforoj, kiuj faras la albumon interesa. La lirike plej interesa kanto ŝajnas al mi Sen antaŭjuĝoj. Ĉi tiu kanto estas vere ideala por homoj, kiuj klopodas kun malalta memestimo. Oni facile povas rilati al tiu kantoteksto.

Oni ankaŭ devas mencii la fakton, ke TIM mem komponis la muzikon, mem verkis la kantotekstojn kaj mem registris la albumon hejme. Tio estas tre laŭdinda, konsiderante la fakton, ke eble la plejparto de la ĉefaj muzikistoj uzas tiel nomatajn “spiritkomponistojn” (angle: ghostwriters). Mi ĉefe parolas ĉi tie pri popmuzikaj artistoj, sed se temas pri rokmuzikistoj, ankaŭ ili uzis helpon de la faristoj kaj sonregistrejoj. Do, kiel mi diris pli frue, tiu ĉi fakto estas tre laŭdinda.

Mi revenu al la muziko de ĉi tiu albumo. Fakte, ĝi estas malnovstila, kaj mi supozas, ke la retrostila muzikilaro estis uzita. Mi pensas ankaŭ, ke TIM agordis siajn instrumentojn al 432 hz, ĉar tiel estas pli nature. Tio estas laŭdinda, ĉar multaj muzikistoj agordas instrumentojn al 440 hz. La gitarsolludoj, ekzemple, en la kantoj Vaganto kaj Alia Tago estas peze influitaj de ĵazo kaj bluso kaj tio fakte plaĉas al mi.

Tamen mi devas iomete mallaŭdi la enhavon, ĉar ŝajnas al mi, ke la muziko estas iom enua, tro trankvila, kaj la kantado sonas tro enue kaj monotone. Mi ne scias, eble mi tro multe preferas pli akrastilan, pli pasian kaj pli viglan rokmuzikon, ja miaj plej preferataj muzikstiloj estas progresiva roko, pezmetalo kaj ĉio, kion mi ligas kun la 1960aj, 1970aj kaj 1980aj jaroj.

Konklude, TIM havas multe da potencialo, malgraŭ tio, ke lia muzikstilo ne estas laŭ mia gusto. Tamen mi vere ŝatas la registrostilon de ĉi tiu albumo, ĉar ĝi elvokas nostalgion al mi kaj memorigas min pri la 1960aj jaroj, sed mi ankaŭ povus pensi, ke li registris ĉi tiun albumon en la 1990aj jaroj, ĉar la enhavo sonas, kvazaŭ Radiohead ĝin komponus, kvankam mi ne tro multe aŭskultis el Radiohead, sed tio estas neebla laŭ la etoso tiel.

Do ĉi tiu albumo meritas la takson: 6/10.

Olga Nesterowicz

Ĉi tiu recenzo aperis en la aŭtuna numero de La Ondo de Esperanto (2020).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2020, №3 (305).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/10/recenzo-114

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Albumo profesie registrita, iom retrostila, tamen tro monotona appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-10-19 21:52

Revuo Esperanto

Rezultoj de la internacia Esperanta literatura konkurso “Hristo Gorov”

Georgi Mihalkov – prezidanto de la ĵurio

En 2020 Bulgara Esperanto-Asocio sepan fojon organizis la Internacian Esperantan Literaturan Konkurson “Hristo Gorov - Hrima”. La konkurso estas tradicia kaj en ĝi partoprenas Esperantaj aŭtoroj el diversaj landoj.
Ĉijare en la literatura konkurso partoprenis Esperantaj verkistoj el Brazilo, Francio, Irano, Kongo, Rusio, Litovio, Ĉeĥio, Turkio, Germanio, Rumanio, Italio, Britio, Tanzanio, Tajvano, Armenio, Pollando, Slovakio, Ukrainio, Nov Zelando, Bulgario. Ili sendis 17 rakontojn kaj 8 eseojn.

Organizanto de la konkurso estas Maja Gorova, vicprezidanto de Bulgara Esperanto-Asocio, filino de Hristo Gorov.
Anoj de la ĵurio estas: Georgi Mihalkov – Bulgario, Laure Patas d’Illiers – Francio kaj Venelin Mitev – Bulgario

Premioj:
Por originala rakonto en Esperanto:

Unua premio: Ke vi povu vivi en interesaj tempoj - Massimo Acciai Baggiani - Italio
Dua premio: Opera kantisto - Georgi Marinov Mihajlov- Bulgario
Tria premio: Ni ne frotu la vitron! - William Graig - Nov-Zelando

Por originala eseo en Esperanto
Unua premio: Ĉu la interna ideo de Esperanto ŝanĝiĝas dum la 21 a jarcento - Paulo S. Viana – Brazilo
Dua premio: En defendo de la naturo - Stanislaw Polanowski - Pollando
Tria premio: Esperanto kaj Naturo - Tatjana Auderskaja

La gajnintoj ricevas valorajn premiojn.
La Internacia Esperanta Literatura Konkurso “Hristo Gorov - Hrima” elokvente montras, ke la originala Esperanto-literaturo estas tre grava por la Internacia Lingvo. La geesperantistoj el la tuta mondo ne nur ŝatas la literaturon, sed multaj el ili kreas valorajn Esperantajn verkojn.

de Redakcio je 2020-10-19 18:43

Neniam milito inter ni

Francio: miloj da manifestaciantoj en Parizo post sendokumentuloj por la «3-a Akto»

PHOTO ANTOINE TOMASSELI 19/10/2020 Pluraj miloj da manifestaciantoj paŝadis pasintan sabaton kun sendokumentuloj, por postuli aranĝon pri reguligado de dokumentoj, kaj favoran agadon de la registaro por la fremdaj laboristoj, kiu estis «ĉe la avangardo»...

de neniammilitointerni je 2020-10-19 15:34

Esperanto.blog

De ses jaroj Ĉikago estas la urbo plej loĝata de musoj en Usono

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo

Kun sidejo en Atlanto (subŝtato Georgio) estas faka firmao pri kontrolado de plagoj, nome Orkin, kiu rangigas la usonaj urboj laŭ pritraktoj de musoj faritaj jare dum la tempodaŭro 1-a de septembro ĝis 31-a de aŭgusto. Reszulte aperas listo kun la nomoj de 50 urboj, kaj Ĉikago (subŝtato Ilinojso) pintorangas ĝin de ses jaroj.

En tiu urbo de jaroj oni strebas por kontroli la tiean musan loĝantaron. La “milito” kontraŭ ili pli akriĝis ekde 2016, kaj la homaj loĝantoj eĉ komencis adopti pli da katoj provante bari la multiĝon de tiuj ronĝuloj. La unuaj 10 enlistigitaj urboj jenas: Ĉikago, Los-Anĝeleso, Nov-Jorko, Vaŝintono, San-Francisko, Detrojto, Filadelfio, Baltimoro, Denvero kaj Mineapolo.

de Paulo Cesar Pires je 2020-10-19 12:30

Global Voices

Superjunulino kaj Vieršnica: Simboloj de revolucio kaj genra egaleco en Belorusio

En Belorusio revolucio venas kun virina vizaĝo

Memeo kun belorusa versio de Superjunulino alfrontanta polican kordonon, kun teksto, alvokanta belorusajn civitanojn doni helpon kaj esperon por kontraŭstaro al malbono. Foto de Capitaine Biélorussie, bazita sur bildo de Warren Louw. Justa uzo.

Ĉiuj ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en Esperanto, escepte de tiuj markitaj per [en], kiuj estas en la angla lingvo aŭ [be], kiuj estas en la belarusa lingvo.

Aldone al fotoj de realaj personoj, montrantaj ekzemplon de kolektiva heroeco, ciferecaj artistoj subtentantaj protestan movadon en Belorusio uzas ankaŭ famajn bildojn de virina enpoviĝo, kiuj estas parto de la tutmonda kulturo, kaj kombinas ilin kun bildoj ĉerpitaj el la historia heredaĵo de Belorusio.

Ekde la unuaj tagoj virinoj staris en la unuaj vicoj de la protestoj en Belorusio, ĉu surstrate aŭ kiel gvidantoj de la opozicia movado. Pro tio same kiel multaj aliaj [en] Darja Sazanoviĉ nomas [en] la nunan protestan movadon en Belorusio “la revolucio kun virina vizaĝo”.

Belorusa protesto estas estetike alloga kaj konceptita. Homoj surhavas blanko-ruĝo-blankajn vestojn (tradiciaj belorusaj koloroj, referencantaj al malnova belorusa tradicio). Blanka koloro dominas en la amaso (kontraŭ nigra polico). Kaj povaj virinoj, kiuj faras la proteston, impresas. pic.twitter.com/DgoYjH2iEl

— Franak Viačorka (@franakviacorka), la 30-an de aŭgusto 2020

Aldone al diversaj formoj de artverkoj [en], fotoj kaj aliaj formoj de arta sinesprimo [en] uzitaj antaŭ la nunaj protestoj en Belorusio, ekzistas ankaŭ modifitaj bildoj de la superheroa rolulo Superjunulino [en]. Unuafoje ĝi aperis en protestaj afiŝoj en aŭgusto.

Protestoj en Belorusio sekvindaj ĉi-semajne:
👉Sabato: Virina marŝo, 16:00, Starto ĉe Placo de Peramohi
👉Dimanĉo: Marŝo por paco kaj sendependeco, 14:00 ĉe Placo de Sendependeco.

Dispelado kaj detenado povos okazi.
Por ĵurnalistoj: Estu vere singardaj. pic.twitter.com/jWciGeFivb

— Franak Viačorka (@franakviacorka), la 28-an de aŭgusto 2020

Konata sub pseŭdonimo Capitaine Biélorussie [be], la artisto kiu ekuzis la bildon estas inspirita de la verko de usona bildstria artisto Bob Oskner. Global Voices [Tutmondaj Voĉoj] interparolis kun Capitaine Biélorussie, kiu deziras resti anonima pro sekurecaj kialoj, pri la bildstrio kaj ideo malantaŭ ĝia heroo.

Memeo kun belorusa versio de Superjunulino kondukanta membrojn de OMON (speciala milica taĉmento fifama pro sia krueleco kontraŭ protestantoj) kun teksto “Tempo forporti rubaĵojn!”. Foto de Capitaine Biélorussie surbaze de bildo de Derrick Chew farita por DC Comics. Justa uzo.

The idea of Captain Belarus was born from both my interest in comic art and my desire to create a symbol of our revolution, a 100 percent positive character who represents the whole Belarusian nation, as heroic, fair and brave as it is — and its struggle against the cruel dictator.

There are several reasons for choosing Supergirl. First, and most important is that she is a girl. This revolution indeed has a woman's face — its  flame was sparked by women and is now supported by women across the country.

The second reason is that Supergirl is a well-known superhero whose face is already associated with noble goals and heroic deeds. I also thought about using Captain Marvel but she doesn't seem as popular as Supergirl in the region. 

I think I even saw a similar image of a Supergirl wearing our flag's colors on one of the posters used by protester, which proves that I'm not the only one who thinks this way. Plus — and that is the last reason I can think of Supergirl's costume is easier to transform into Captain Belarus’. And she wears a cape. Everybody loves superheroes with capes.

La ideo pri Kapitano Belorusio naskiĝis el mia interesiĝo pri bildstria arto kaj mia deziro krei simbolon de nia revolucio, je 100% pozitivan karakteron, kiu reprezentos la tutan belorusan nacion kiel heroan, honestan kaj bravan kia ĝi estas — kaj ĝian lukton kontraŭ la kruela diktatoro.

Estas kelkaj kialoj por elekti Superjunulinon. La unua kaj plej grava estas ke ŝi estas junulino. Tiu revolucio ja havas virinan vizaĝon — ĝia flamo estis ekbruligita de virinoj kaj nun ĝi estas subtenata de virinoj tra la tuta lando.

La dua kialo elekti Superjunulinon estas tio, ke temas pri konata superheroo, kies vizaĝo jam asociiĝas kun noblaj celoj kaj heroaj agoj. Mi pensis ankaŭ pri uzado de Kapitano Marvel, sed ĝi ne estas tiom populara en la regiono.

Mi supozas ke mi eĉ vidis similan bildon de Superjunulino, vestita en koloroj de nia flago sur afiŝoj, uzitaj de protestantoj, kio pruvis ke ne nur mi pensas tiel. Krome — kaj tio estas la lasta kialo, kiun mi konsideras — kostumo de Superjunulino estas pli facile transformebla je Kapitano Belorusio. Kaj ŝi surhavas ĉapon. Ĉiuj ŝatas superheroojn kun ĉapoj.

Usona artisto Jamal Yaseem Igle [en] akiris internacian reputacion kiel desegnisto, inkisto kaj kolorigisto de bildstrioj pri DC kaj Marvel, inkluzive eldonojn pri Superjunulino ekstreme aprezatajn de fanoj.

En deklaro, adresita al Global Voices tra reta babilejo, Igle klarigis la universalan karakteron de la rolulo.

Artisto Jamal Yaseem Igle, eksperto pri Superjunulino. Foto donita de li, uzata kun permeso.

The idea of a superhero character is partially based in the power fantasy dynamic. Superheroes allow us to go beyond our own imaginary limitations. We live, we die, we breath with them.

Supergirl was initially created during the teen sidekick heyday of the 1950's (in Action Comics #252), and for a while in the comics her presence was kept secret from “the outside world” acting as Superman's “secret weapon”. During the first few years of inception, she garnered her own fanbase. She became a central point in the book “The Feminine Mystique” by Betty Friedan and sparked even more discussions about women's independence. So much so that she finally was “revealed” to the DC Comics universe, nearly 3 years later (Action Comics #285 in February 1962).

Supergirl, from her first appearance became a bit of a cultural icon for young women at the time and continues to be so. During the 1960's and 70's, she like Wonder Woman began to embody the Independent Woman and the embrace of the Equal Rights Amendment movement. Supergirl continued to become more and more an individual voice, rather than an appendage of Superman and his comic book mission. She began to represent a sense of agency that young female comics fans could embrace as well.

These things are important. Especially now with so much international strife as well as local strife. Capitaine Biélorussie, taking it's obvious inspiration form the spirit of Supergirl and superheroes in general, shows the global reach of the character. It also shows a need for heroes in these challenging times as Belarus contends with a contested election, and a strongman who wants to stifle the voice of the people.

La ideo pri superheroa rolulo parte baziĝas sur la povo de fantasta dinamiko. Superherooj ebligas al ni eliri limojn de nia propra imagopovo. Ni vivas, ni mortas, ni spiras kune kun ili.

Superjunulino estis origine kreita en pinta periodo de adoleskula kulturo en Action Comics #252 [en] dum la 1950-aj jaroj kaj pro tio en la bildstrio ŝia ĉeesto estis gardita sekreta por “la ekstera mondo” kaj ŝi agis kiel “sekreta armilo” de Superviro. Dum la unuaj kelkaj jaroj post sia apero, ŝi akiris proprajn zelotojn. Ŝi iĝis centra punkto de la libro The Feminine Mystique” [en] de Betty Friedan kaj sparkis pliajn diskutojn pri virina sendependeco. Ili tiom abundis ke fine ŝi estis “aperigita” en la DC bildstria universo, proksimume tri jarojn poste (Action Comics #285 [en] en februaro 1962).

Superjunulino ekde sia unua apero iĝis preskaŭ kultura ikono por junaj virinoj de tiu epoko kaj tio daŭras ĝis nun. Dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj ŝi same kiel Mirinda Virino iĝis enkorpigo de la sendependa virino kaj simbolo de la movado Amendo por Egalaj Rajtoj. Superjunulino havis ĉiam pli kaj pli individuan voĉon, ne plu estis nura aldonaĵo al Superviro kaj lia bildstria misio. Ŝi komencis reprezenti sencon de la agendo, kiun bone akceptis junaj inaj zelotoj de bildstrioj.

Tiuj ĉi aferoj estas gravaj. Speciale nun kun tioma internacia kaj loka konfliktoj. Capitaine Biélorussie, preninte evidentan inspiriĝon de la spirito de Superjunulino kaj superherooj ĝenerale, montras la tutmondan influon de la rolulo. Tio ankaŭ montras bezonon pri herooj en tiu ĉi defia tempo dum Belorusio alfrontis kontestitan baloton, kaj la povulo deziras silentigi la voĉon de la popolo.

Superjunulino ne estas la sola ikona virina bildo uzata de la manifestaciantoj en Belorusio. Vieršnica estas virina versio de la historia blazono konata kiel Pahonia aŭ Pogonia [en], en kiu kavaliro sur blanka ĉevalo estas anstataŭigita per longhara virino. Ĝi estis dezajnita de Ales Plotka [en] kaj Julia Halavina en 2015, kaj pro ties populareco ili antaŭnelonge publikigis rete printeblan version [en], alireblan senpage.

Kovrilpaĝo de magazino Naša Niva prezentanta la debuton de Vieršnica en 2015.

Plotka, kantisto kaj civilrajta aktivulo el Belorusio, nun loĝanta en Prago, klarigas la historion de la bildo en intervjuo al Global Voices [Tutmondaj Voĉoj]:

The image appeared as a cover of my first poetry book “Baisan” and caused a scandal in 2015. A painter who pretended to be a co-author of the coat of arms standard, introduced in 1991, threatened to start a court case against me and Julia Halavina as Vieršnica authors, as well as against other artists, for “desacralizing the sacred.”

It turned into a real Brazilian soap opera: In the finale the sister of a real standard author Jauhien Kulik spoke after years of silence to describe the story of stolen co-authorship and blessed the future life of the feminized symbol. That was a crucial moment for me personally in this story. The symbol was used for the first time at a traditional spring protest march in March 2016, but needed some time to be widely recognized.

La bildo aperis sur kovrilo de mia unua poemlibro “Bajsan” kaj kaŭzis skandalon [en] en 2015. Pentristo, kiu pretendis esti kunaŭtoro de la blazono, enkondukita en 1991, minacis procesi kontraŭ mi kaj Julia Halavina kiel aŭtoroj de Vieršnica, samkiel kontraŭ aliaj artistoj pro “malsanktigo de la sanktaĵo” [be].

Tio transformiĝis je vera brazila sapopero: en la finalo la fratino de la efektiva aŭtoro de la blazono Jauhien Kulik ekparolis post jaroj da silento [be] por rakonti la historion de ŝtelita kunaŭtoreco kaj benis la estontan vivon de la virinigita simbolo. Tio estis ŝlosila momento por mi persone en tiu ĉi historio. La simbolo unuafoje estis uzata dum tradicia printempa protesta marŝo en marto 2016, sed necesis iom da tempo por ĝia vasta rekono.

Plotka klarigis kial virinoj ludas tiom gravan rolon en la nunaj protestoj en Belorusio:

The female triumvirate of the 2020 movement has weakened Lukashenka’s rhetoric against his rivals. His traditional alpha-male style of blaming his opponents with vitriolic attacks no longer worked, so he switched to messages of stability and lurking omnipresent external enemies that allegedly kept Belarus from achieving that promised stability. The trio has shown they agree quickly and give messages fast, which is what helped them gain respect of the people who have grown tired of years of ineffective round tables discussions. Our political rules changed and that had nothing to do with gender  - but with the quality of communications they introduced.

You see, revolution is a temporarily thing, and calling it just “female” is tricky. I would say Belarus is a country with a female face. A country where humanitarian values are the core, and in times of changes, a non-violent transfer of power is goal number one. As long as men adopt and support women and vice versa, it can be achieved. The speed of change in the wider region shows one thing clearly: each scenario is unique and everything is possible.

La virina triopo [en] de la movado en 2020 malfortigis la retorikon de Lukaŝenko kontraŭ liaj rivaloj. Lia tradicia alfo-maskla stilo de kondamnado de siaj oponantoj kun maldignaj atakoj ne plu funkcias, do li transiris al babilado pri stabileco kaj serĉado de eksteraj malamikoj kiuj laŭdire malhelpas al Belorusio atingi tiun ĉi promesitan stabilecon. La triopo montris ke ili rapide interkonsentis kaj rapide respondas, kio helpis al ili akiri respekton de la popolo, kiu tediĝis pro jaroj de senefika rondotabla diskutado. Niaj politikaj reguloj ŝanĝiĝis kaj tio rilatas ne al genro, sed al la kvalito de komunikado kiun ili starigis.

Vi vidas, revolucio estas provizora afero kaj nomi ĝin nur “ina” estus malĝuste. Mi volas diri ke Belorusio estas lando kun virina vizaĝo. La lando kie humanitaraj valoroj estas la koro, kaj en tempo de ŝanĝoj senperforta transiro de povo estas la ĉefa celo. Dum viroj apogas kaj subtenas virinojn kaj tiuj reciprokas ilin, tio estas atingebla. La rapideco de ŝanĝoj en pli granda regiono montras unu aferon klare: ĉiu scenaro estas unika kaj ĉio eblas.

Legu pli pri la protestoj en Belorusio

de Stano BELOV je 2020-10-19 10:39

2020-10-18

KARAPACO-PANORAMO

Fratoj Grimm: La kantanta, saltanta alaŭdo (fabelotraduko laŭ la lasta versio)



Fratoj Grimm
La kantanta, saltanta alaŭdo


Vivis iam viro, kiu intencis fari grandan vojaĝon. Kaj dum la adiaŭo li demandis siajn tri filinojn, kion li kunprenu, kiam li revenos. Jen la plej aĝa deziris perlojn, la dua diamantojn, sed la tria diris: „Kara patro, mi deziras nur kantantan, saltantan alaŭdon.“

La patro diris: „Jes, se mi povos ricevi ĝin, vi ĝin havu.“

Li kisis ĉiun el ili kaj foriris. Kiam venis la tempo, ke li troviĝis sur la revojo hejmen, li jam aĉetis perlojn kaj diamantojn por la du pli aĝaj filinoj, sed la kantantan, saltantan alaŭdon li serĉis vane ĉie ajn, kaj tion li bedaŭris, ĉar la plej juna filino estis lia plej kara infano. Jen kondukis lin la vojo iam tra arbaro, kaj meze de ĝi estis pompa kastelo, kaj proksime de la kastelo staris arbo, kaj tute sur la pinto de la arbo li vidis alaŭdon kanti kaj saltadi.

„Ha, vi aperas ĝustatempe“, li diris plezurigite kaj vokis sian serviston, por ke tiu grimpu supren kaj kaptu la besteton. Sed kiam la servisto paŝis al la arbo, alsaltis leono, skuadis sin kaj roris tiel, ke la foliaro ektremis en la arboj.

„Tiun, kiu volas ŝteli mian kantantan, saltantan alaŭdon“, ĝi muĝis, „ mi voros.“

Jen diris la viro: „Mi ne sciis, ke la birdo apartenas al vi, mi volas reglatigi mian gravan maljustecon kaj elaĉeti min per multe da oro, sed lasu la vivon al mi.“

La leono diris: „Vin povas savi nenio krom tio, ke vi promesos al mi tion, kion vi hejme renkontos unue. Se vi faros tion, mi donos al vi la vivon kaj aldone la birdon por via filino.“

Sed la viro rifuzis tion kaj diris: „Tio povus esti mia plej juna filino, kiu plej amas min, kaj kiu ĉiam kuras renkonte al mi, kiam mi revenas hejmen.“

Sed la servisto ektimis kaj diris: „Ĉu devos ĝuste esti via filino, kiun vi rekontos unue? Ĝi povus esti ja ankaŭ kato aŭ hundo.“

Jen la viro lasis konvinki sin, prenis la kantantan, saltantan alaŭdon kaj promesis al la leono kiel propraĵon tion, kion li renkontos hejme unue.

Sed kiam li alvenis hejmen kaj paŝis en sian domon, estis la unua, kion li renkontis, neniu alia krom lia plej juna kaj plej kara filino; ŝi alkuris, kisis kaj karesis lin, kaj kiam ŝi vidis, ke li havas la kantantan, saltantan alaŭdon ĉe si, ŝi estis ekster si pro ĝojo. Sed la patro ne povis ĝoji, sed komencis plori kaj diris: „Mia kara infano, la birdeton mi aĉetis kare, mi devis promesi vin por tio al sovaĝa leono, kaj kiam ĝi havos vin, ĝi disŝiros kaj voros vin.“

Li rakontis al ŝi ĉion, kio okazis kaj petis ŝin ne iri tien, egale kio ajn okazos. Sed ŝi konsolis lin kaj diris: „Kara patro, tion, kion vi promesis, oni devos plenumi. Mi iros al ĝi kaj certe trankviligos la leonon tiel, ke mi revenos sana al vi.“

Je la sekva mateno ŝi lasis montri la vojon al si, adiaŭis sin kaj iris kun konfido en la arbaron. Sed la leono estis ensorĉita filo de princo, kaj je la tago li estis leono, kaj kun li ĉiuj liaj homoj fariĝis leonoj, sed nokte la princido kaj la sekvantaro havis siajn naturajn homajn figurojn. Ĉe sia alveno ŝi estis afable akceptita kaj kondukita en la kastelon. Kiam la nokto venis, la leono estis bela viro kaj oni festis la nupton kun granda pompo. Ili kune vivis kun plezuro, ne dormis en la nokto, sed kiam estis hela tago.

Iam li venis al ŝi kaj diris: „Morgaŭ estos festo en la domo de via patro, ĉar via plej aĝa fratino edziniĝos, kaj se vi emas iri tien, miaj leonoj kondukos vin tien.“

Jen ŝi konsentis kaj diris aldone, ke ŝi volus revidi kun plezuro sian patron, ŝi estis veturigata tien kaj akompanata de la leonoj. Jen estis granda ĝojo, kiam ŝi revenis, ĉar ili ĉiuj supozis, ke la leono disŝiris ŝin kaj ŝi jam delonge ne plu vivas. Ŝi rakontis, kian belan edzon ŝi havas kaj kiel bone ŝi fartas. Kaj ŝi restadis ĉe ili tiom longe, kiom daŭris la nupto. Kaj poste ŝi estis reveturigita en la arbaron. Kiam la dua fratino estis festonta sian nupton, kaj ŝi estis invitita al la nupto, ŝi diris al la leono: „Ĉifoje mi ne volas esti sola, vi akompanu min.“

Sed la leono diris, ke tio estus tro danĝera, se tie tuŝus ĝin la radio de lumanta lumo, ĝi estus transformata en kolombon kaj devus flugi dum sep jaroj kun la kolomboj.

„Aĥ“, ŝi diris, „iru tamen kun mi, mi ja gardos vin kontraŭ ĉiu lumo.“ Sekve ili foriris kune kaj ankaŭ kunprenis sian infaneton. Ŝi lasis tie masoni halon, tiel fortan kaj larĝmuran, ke neniu radio povis trairi, kaj tie ĝi sidu, ĝis kiam la nuptaj lumoj estos estingitaj. Sed la pordo estis farita el freŝa ligno, tiu displitiĝis je certa loko kaj ricevis malgrandan fendon, kiun rimarkis neniu homo. Tiam oni festis la nupton kun pompo; sed kiam la procesio revenis el la preĝejo kaj preteriris kun multaj torĉoj kaj lumoj la halon, falis harlarĝa radio sur la reĝofilon, kaj kiam tiu radio tuŝis lin, li tuj estis transformita, kaj kiam ŝi envenis kaj lin serĉis, ŝi ne vidis lin, sed sidis tie blanka kolombo. La kolombo diris al ŝi: „Sep jarojn mi devos flugadi en la mondo, sed post ĉiu sepa paŝo mi lasos fali ruĝan sangoguton kaj blankan plumeton. Tiuj montru al vi la vojon, kaj, se vi sekvos tiun spuron, vi povos elaĉeti min.“

Jen flugis la kolombo tra la pordo eksteren, kaj ŝi sekvis ĝin, kaj post ĉiu sepa paŝo falis ruĝa sangoguteto kaj blanka plumeto. Tiel ŝi iris ĉiam plu en la vastan mondon kaj ne rigardis ĉirkaŭ sin kaj ne ripozis, kaj kiam la sep jaroj preskaŭ pasis, ŝi ĝojis kaj opiniis, ke ŝi baldaŭ atingos sian celon, kaj estis ankoraŭ tiom for de tio. Iam, kiam ŝi iris plu, ne plu falis plumeto kaj ankaŭ ne ruĝa sangoguteto, kaj kiam ŝi malfermis la okulojn, la kolombo estis for. Kaj ĉar ŝi pensis, ke homoj ne povas helpi al ŝi tiurilate, ŝi leviĝis supren al la suno kaj diris al ĝi: „Vi lumas en ĉiujn fendojn kaj trans ĉiujn pintojn, ĉu vi ne vidis flugi blankan kolombon?“

„ Ne“, diris la suno „mi ne vidis iun, sed jen mi donacas al vi kesteton, tiun malfermu, se vi estos en granda mizero.“

Ŝi dankis al la suno kaj iris plu, ĝis kiam estis vespero kaj la luno brilis; jen ŝi demandis ĝin: „Vi brilas ja dum la tuta nokto, kaj en kampoj kaj arbaroj, ĉu vi ne vidis flugi blankan kolombon?“

„Ne“, diris la luno, mi vidis neniun, sed jen mi donacas al vi ovon, tiun disrompu, se vi estos en granda mizero.“

Jen ŝi dankis al la luno ka iris plu, ĝis kiam alvenis la noktovento kaj alblovis ŝin.

Jen ŝi diris: „Vi blovas ja transen de ĉiuj arboj kaj inter ĉiuj folioj trairas, ĉu vi ne vidis flugi blankan kolombon?“

„Ne“, diris la noktovento, „mi vidis neniun, sed mi demandos la tri aliajn ventojn, tiuj eble vidis la kolombon.“

La orienta vento kaj la okcidenta vento ne vidis ĝin, sed la suda vento diris: „La blankan kolombon mi vidis, ĝi flugis al la Ruĝa Maro, tie ŝi fariĝis denove leono, ĉar la sep jaroj pasis, kaj la leono tie troviĝas en batalo kun drako. Sed la drako estas ensorĉita reĝa filino.“

Jen diris la nokta vento al ŝi: „Mi volas doni al vi konsilon, iru al la Ruĝa Maro, je la dekstra bordo staras grandaj vergoj, tiujn kalkulu kaj la dek unuan detranĉu kaj batu per ĝi la drakon, poste la leono povos venki ĝin, kaj ambaŭ rericevos siajn homajn figurojn. Poste ĉirkaŭrigardu, kaj vi vidos grifon, kiu sidas ĉe la Ruĝa Maro, saltu kun via amato sur ties dorson, ĝi portos vin trans la maron hejmen. Jen ankaŭ nukso, kiam vi estos meze de la maro, lasu ĝin fali, kaj baldaŭ ĝi krevos kaj kreskos el ĝi granda nuksarbo el la akvo, sur kiu ripozos la grifo; sed se ĝi ne povus ripozi, ĝi ne estus sufiĉe forta por porti vin transen. Kaj se vi forgesos ĵeti la nukson malsupren, li lasos fali vin en la maron.“

Jen ŝi iris tien kaj trovis ĉion tiel, kiel la noktovento diris. Ŝi kalkulis la vergojn sur la marbordo kaj detranĉis la dek unuan. Per tiu ŝi batis la drakon, kaj la leono venkis lin. Kaj baldaŭ ambaŭ rehavis siajn homajn korpojn. Sed, kiam la reĝa filino, kiu antaŭe estis drako, estis libera de la sorĉo, ŝi ĉirkaŭbrakis la junulon, sidiĝis sur la grifon kaj forkondukis lin kun si. Jen staris la kompatinda edzino, kiu iris longan vojon, denove forlasita, sidiĝis kaj ploris. Fine ŝi kuraĝigis sin kaj diris: „Mi volas iri tiom malproksimen, kiom blovas la vento kaj tiom longe, kiom krios koko, ĝis kiam mi trovos lin.“

Kaj ŝi foriris kaj vagadis sur tre tre longaj vojoj, ĝis kiam ŝi fine venis al la kastelo, kie ambaŭ forflugintoj kune vivis. Jen ŝi aŭdis, ke baldaŭ estos festo, ĉar estos nupto.

Sed ŝi diris: „Dio, mi petegas vin, helpu al mi.“

Kaj ŝi malfermis kesteton, kiun donis la suno al ŝi. Jen troviĝis robo en ĝi, tiel brila kiel la suno mem. Ŝi elprenis ĝin, vestis sin per ĝi kaj iris supren en la kastelon, kaj ĉiuj homoj, ankaŭ la fianĉino mem, rigardis ŝin kun miro; kaj la robo al la fianĉino plaĉis tiel, ke ŝi pensis, ke ŝi povus doni al ŝi la robon por la nupto. Kaj ŝi demandis ŝin, ĉu ŝi pretas vendi ĝin.

„Ne por mono kaj posedo“, ŝi respondis, „sed por karno kaj sango.“

La fianĉino demandis, kion ŝi opiniis per tio.

Jen ŝi diris: „Lasu min dormi dum nokto en la ĉambro, kie dormos la fianĉo.“

La fianĉino ne volis konsenti, sed tamen volonte estus havinta la robon. Fine ŝi koncedis, sed la ĉambristo devis doni al la reĝa filo endormigan trinkaĵon. Kiam estis nokto, kaj la junulo jam dormis, oni kondukis ŝin en la ĉambron. Ŝi sidiĝis sur la liton kaj diris: „Mi sekvis vin dum sep jaroj, mi estis ĉe la suno kaj la luno kaj ĉe la kvar ventoj kaj demandis pri vi. Mi helpis al vi kontraŭ la drako, ĉu vi vere volas tute forgesi min?“

Sed la reĝa filo dormis tiom firme, ke li aŭdis nur, ke ekstere kvazaŭ susuras la vento en la abioj. Kiam ekmateniĝis, oni kondukis ŝin eksteren kaj ŝi devis transdoni la oran robon. Kaj kiam ankaŭ tio ne helpis al ŝi, ŝi estis malĝoja, iris eksteren sur herbejon, sidiĝis tie kaj ploris. Kaj kiam ŝi sidis tie, ŝi rememoris pri la ovo, kiun donis la luno al ŝi. Ŝi disbatis ĝin kaj elrampis kokino kun dek du kokidoj, kiuj estis tute el oro. Tiuj iradis kaj pepadis kaj rerampis sub la flugilojn de la kokino, tiel, ke ne estus imagebla io pli bela en la mondo. Jen ŝi leviĝis, peladis ilin sur la herbejo, tiom longe, ĝis kiam la fianĉino rigardis el la fenestro. La kokidetoj plaĉis al ŝi tiom, ke ŝi tuj venis malsupren kaj demandis, ĉu ili estas vendeblaj.

„Ne por mono kaj posedo, sed por karno kaj sango, lasu min ankoraŭfoje dormi en la ĉambro, kie dormos la fianĉo.“

La fianĉino konsentis kaj volis ŝin trompi tiel, kiel en la antaŭa tago. Sed kiam la reĝofilo enlitiĝis, li demandis sian ĉambriston, kia murmurado okazis en la nokto. Jen rakontis la ĉambristo ĉion, ke li devis enverŝi al li endormigan trinkaĵon, ĉar kompatinda junulino dormis sekrete en la ĉambro, kaj tiunokte li denove enverŝu al li tian trinkaĵon.

Jen diris la reĝa filo: „Verŝu la trinkaĵon planken apud la lito.“

En la nokto oni kondukis ŝin denove en la ĉambron, kaj kiam ŝi komencis rakonti, kion malĝojigan ŝi travivis, li ekkonis tuj sian karan edzinon je ŝia voĉo, li saltis el la lito kaj vokis: „Nun mi estas des pli elaĉetita, mi sentis min kvazaŭ en sonĝo, ĉar la fremda reĝa filino ensorĉis min tiel, ke mi devis forgesi vin, sed Dio ankoraŭ je la ĝusta horo prenis la fian sorĉon de mi.“

Jen ili iris ambaŭ en la nokto ŝtelire el la kastelo, ĉar ili timis la patron de la reĝa filino, kiu estis sorĉisto. Ili sidiĝis sur la grifon, kiu portis ilin ĝis la mezo de la Ruĝa Maro, kaj tie ŝi lasis fali la nukson. Kaj baldaŭ kreskis granda nuksarbo el la akvo. Sur tiu la grifo ripozis. Kaj poste ĝi portis ilin hejmen, kie ili trovis sian infanon. Ĝi fariĝis jam granda kaj bela, kaj ili vivis de tiam plezure, ĝis kiam finiĝis iliaj vivoj.



Fonto: Jakobo kaj Vilhelmo Grimm: Infan-kaj domfabeloj, Eldono lastmana, eldonejo Reclam, „Das singende springende Löweneckerchen“

tradukis Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser
lingve kontrolis Vladimir Türk


de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2020-10-18 23:54

Fratoj Grimm: Paŝtistino de anseroj (fabelotraduko laŭ la lasta versio)




Fratoj Grimm
Paŝtistino de anseroj 

Vivis iam maljuna reĝino, kies edzo mortis jam antaŭ multaj jaroj, kaj ŝi havis belan filinon. Kiam tiu plenkreskiĝis, oni promesis ŝin malproksimen al reĝa filo. Kiam venis la tempo, dum kiu la infano fariĝu edzino, kaj ŝi devis forvojaĝi en la fremdan regnon, la maljuna reĝino enpakis por ŝi multekostajn aĵojn kaj juvelaron, oron kaj arĝenton, pokalojn kaj ornamaĵojn, ĉion, kio apartenas al la trezoro de reĝidina fianĉino, ĉar ŝi amis la infanon elkore. Ŝi donis al ŝi ankaŭ ĉambristinon, kiu rajdante akompanu kaj konduku ŝin al la manoj de fianĉo. Kaj ĉiu el ambaŭ ricevis ĉevalon por la vojaĝo, sed la ĉevalo de la reĝidino havis la nomon Falada kaj povis paroli. Kiam la adiaŭa horo venis, la maljuna patrino iris en sian dormoĉambron, prenis tranĉileton kaj tranĉis per ĝi en siajn fingrojn, por ke ili sangu. Poste ŝi metis sub ili blankan tolpecon kaj lasis fali tri gutojn da sango sur ĝin. Tion ŝi donis al la filino kaj diris: „Kara infano, konservu tion bone, survoje vi bezonos ĝin.“

Ambaŭ afliktite reciproke adiaŭis sin. La tolpecon ŝi ŝovis sub la robo al sia brusto; ŝi sidiĝis sur la ĉevalon kaj poste forrajdis al sia fianĉo. Kiam ŝi rajdis dum horo, ŝi fariĝis tre soifa kaj diris al la ĉambristino: „Deseliĝu kaj ĉerpu akvon el la rojo per la pokalo, kiun vi kunprenis por mi, mi volas trinki el ĝi.“ 

„Se vi soifas“, diris la ĉambristino, „deseliĝu mem, kuŝigu vin al la akvo kaj trinku, mi ne volas esti via servistino.“ 

Jen la reĝidino deseliĝis pro la granda soifo, kliniĝis super la akvo de la rojo kaj trinkis, sed el la ora pokalo ŝi ne rajtis trinki. 

Jen ŝi diris: „Aĥ, dio mia!“ 

Jen respondis la tri sangogutoj: „Se tion scius via patrino, ŝia koro krevus.“ 

Sed la reĝa filino estis humila, diris nenion kaj denove surĉevaliĝis. Tiel ili rajdis kelkajn mejlojn plu, sed la tago estis varma, la suno kvazaŭ pikis la reĝidinon kaj baldaŭ ŝi soifis denove. Kiam ili atingis rivereton, ŝi vokis ankoraŭfoje sian ĉambristinon: „Deseliĝu kaj donu al mi trinkaĵon el mia ora pokalo“, ĉar ŝi jam delonge forgesis ĉiujn malicajn vortojn de ŝi. 

La ĉambristino parolis ankoraŭ pli orgojle: „Se vi volas trinki, trinku sola, mi ne volas esti via servistino.“

Jen la reĝidino deĉevaliĝis pro la granda soifo, kliniĝis super la fluanta akvo, ploris kaj diris: „Aĥ, dio mia!“

Kaj la sangogutoj respondis denove: „Se tion scius via patrino, ŝia koro krevus.“ 

Kaj kiam ŝi trinkis, kaj tre kliniĝis antaŭen, falis la tolpeco, en kiu estis la tri gutoj, el la robo kaj forfluis kun la akvo, sen tio, ke ŝi rimarkis tion pro sia granda ektimo. Sed la ĉambristino observis ŝin kaj ĝojis, ke ŝi nun havos la potencon kontraŭ la fianĉino. Ĉar per tio, ke ŝi perdis la sangogutojn, ŝi fariĝis malforta kaj senpotenca. Kiam ŝi denove volis sidiĝi sur la ĉevalon nomatan Falada, diris la ĉambristino: „Sur Falada de nun rajdos mi, kaj sur mia ĉevalo vi.“ 

Kaj tion ŝi devis toleri. Poste la ĉambristino ordonis al ŝi kun krudaj vortoj, ke ŝi demetu la reĝidinajn vestojn kaj ŝiajn malnoblajn surmetu. Kaj fine ŝi devis ĵuri sub la libera ĉielo, ke ŝi ne parolos pri tio al iu; kaj se ŝi ne estus ĵurinta tion, ŝi estus tuj mortigita. Sed Falada vidis ĉi tion kaj bone notis ĝin enkape. 

La ĉambristino nun surseliĝis sur la ĉevalo Falada kaj la vera fianĉino sur la malnobla ĉevalo, kaj tiel ili vagis plu, ĝis kiam ili fine rajdis en la reĝan kastelon. Jen ekestis granda ĝojo pri ilia alveno, kaj la rega filo kvazaŭ saltadis al ili, li levis la ĉambristinon de la ĉevalo kaj opiniis, ke ŝi estas lia fianĉino. Oni kondukis ŝin sur la ŝtuparo supren, sed la vera reĝa filino devis stari malsupre. Jen rigardis la maljuna reĝo ĉe la fenestro kaj vidis ŝin halti en la korto, kaj li vidis kiel fajna kaj belega ŝi estas. Li iris baldaŭ en la reĝan dormoĉambron kaj demandis la fianĉinon pri tiu, kiun ŝi havas ĉe si, kaj kiu staras tie malsupre en la korto, kaj kiu ŝi estas. 

„Tiun mi kunprenis survoje kiel akompanantinon, donu al la servistino iom da laboro, por ke ŝi ne staru maldiligente.“ 

Sed la maljuna reĝo ne havis laboron por ŝi kaj sciis nenion alian krom tio, ke li diris: „Mi havas malgrandan knabon, kiu paŝtas la anserojn, al li ŝi helpu.“ 

La knabo nomiĝis Konradetĉjo, al li la vera fianĉino devis helpi paŝti la anserojn. 

Sed baldaŭ la falsa fianĉino diris al la juna reĝo: „Kara edzo, mi petas vin, plenumu al mi deziron.“ 

Li respondis: „Tion mi faros volonte.“ 

„Lasu do voki la senfeligiston, por ke li dehaku la kapon de la ĉevalo, sur kiu mi rajdis ĉi tien, ĉar ĝi ĉagrenis min survoje.“

Envere ŝi timis, ke la ĉevalo povus paroli pri tio, kiel ŝi traktis la reĝidinon. Nun la afero atingis la momenton, kiam la fidela Falada efektive estis mortigota, kaj tiam tio aŭdis ankaŭ la vera reĝofilino, kaj ŝi promesis al la senfeligisto sekrete sufiĉe da mono, kiun ŝi volis pagi al li, se li pretos fari malgrandan servon al ŝi. En la urbo estis granda malhela pordego, kie ŝi matene kaj vespere devis trairi kun la anseroj. 

„Najlu la kapon de Falada al la muro de la malhela pordego, por ke mi povu vidi ĝin tamen pli ofte ol nur unufoje.“ 

La senfeligisto promesis fari tion, li detranĉis la kapon kaj najlis ĝin al muro de la malhela pordego. 

Matene frue, kiam ŝi kaj Konradetĉjo pelis la anserojn tra la pordego, ŝi diris preterirante: 

„Ho ve, Falada, ke tie vi pendas.“

Jen respondis la kapo: 

„Ve, reĝidin', ke vi servi endas.
Se via patrino scius tion,
ŝia koro krevus.“

Jen ŝi iris kviete plu el la urbo eksteren, kaj ili pelis la anserojn sur la kampon. Kaj kiam ili jam atingis la herbejon, ŝi sidiĝis kaj malplektis sian hararon, kiu estis kvazaŭ tute el oro; kaj Konradetĉjo ĝojis pri tio, kiel ili brilas kaj volis kelkajn eltiri de ŝi. Jen ŝi diris: 

„Ve, ve, vento,
for l' ĉapelon de l' knab',
li pelu ĝin kun impet', 
ĝis pretos mia ornam-harkron' 
kaj staros mi je dispon'.“ 

Kaj jen ekblovis tiom forta vento, ke la ĉapeleto de Konradetĉjo forflugis trans la kampojn, kaj li devis postkuri ĝin. Ĝis kiam li revenis, ŝi jam finis sian kombadon kaj surmetadon de la harkrono. Kaj tial li ne povis eltiri harojn. Jen Konradetĉjo fariĝis kolera kaj ne plu interparolis kun ŝi. Ili do paŝtis la anserojn ĝis kiam krepuskiĝis, poste ili iris hejmen. 

Je la alia mateno, kiam ili iris tra la malhela pordego, diris la junulino: 

„Ho ve, Falada, ke tie vi pendas.“

Jen respondis la kapo: 

„Ve, reĝidin', ke vi servi endas.
Se via patrino scius tion,
ŝia koro krevus.“

Kaj en la herbejo ŝi denove sidiĝis kaj komencis elkombi sian hararon, kaj Konradetĉjo alkuris kaj volis manpreni la hartufon, sed ŝi diris rapide: 


„Ve, ve, vento,
for l' ĉapelon de l' knab',
li pelu ĝin kun impet', 
ĝis pretos mia ornam-harkron' 
kaj staros mi je dispon'.“ 

Jen blovis la vento kaj forblovis la ĉapeleton de lia kapo malproksimen, tiel, ke Konradetĉjo devis postkuri ĝin, kaj kiam li revenis, ŝi jam delonge aranĝis sian hararon kaj la knabo ne povis eltiri harojn de ŝi. Kaj poste ili paŝtis la anserojn, ĝis kiam krepuskiĝis. 

Sed vespere, post kiam ili revenis hejmen, iris Konradetĉjo al la maljuna reĝo kaj diris: „Mi ne plu longe volas paŝti la anserojn kun la junulino.“ 

„Sed kial?“ demandis la maljuna reĝo. 

„Nu, ŝi ĉagrenas min dum la tuta tago.“ 

Jen la maljuna reĝo ordonis, ke li rakontu, kion li travivis kun ŝi.

Jen diris Konradetĉjo: „Matene, kiam ni trairas la malhelan pordegon kun la grego, jen tie estas ĉevala kapo je la muro, kaj kun tiu ŝi parolas: 

„Ho ve, Falada, ke tie vi pendas.“

Jen respondas la kapo: 

„Ve, reĝidin', ke vi servi endas.
Se via patrino scius tion,
ŝia koro krevus.“

Kaj tiel rakontis Konradetĉjo plu, kio okazis sur la anserherbejo, kaj kiel li devis postkuri la ĉapelon en la vento. 

La maljuna reĝo ordonis al li je la sekva tago denove peli la anserojn eksteren, kaj li mem, kiam estis mateno, sidiĝis malantaŭ la malhelan pordegon kaj aŭdis tie, kiel ŝi interparolis kun la kapo de Falada. Poste li ankaŭ iris malantaŭ ŝi al la herbejo kaj kaŝiĝis malantaŭ arbusto sur la herbejo. Jen li vidis per siaj propraj okuloj, kiel la paŝtino de anseroj kaj la anserobubo alpelis la gregon, kaj kiel ŝi post certa temo sidigis sin kaj malplektis sian hararon, kiuj brilis tute ore. Poste ŝi denove diris: 

„Ve, ve, vento,
for l' ĉapelon de l' knab',
li pelu ĝin kun impet', 
ĝis pretos mia ornam-harkron' 
kaj staros mi je dispon'.“ 

Jen ventpuŝo forblovis la ĉapelon de Konradetĉjo tiel, ke li devis kuri malproksimen, kaj la paŝtistino kombis sian hararon kaj plektis kviete siajn buklojn, kion la maljuna reĝo precize observis. Poste li reiris senrimarkite, kaj kiam vespere la paŝtistino de la anseroj venis hejmen, li vokis ŝin elflanke kaj demandis, kial ŝi ĉion faris tiel? 

„Tion mi ne rajtas diri al vi, kaj mi ankaŭ ne rajtas plendi pri mia sufero al iu homo, ĉar mi ĵuris tion sub la libera ĉielo, ĉar alie mi perdus mian vivon.“ 

Li insistis kaj ne lasis ŝin en paco, sed li ne povis eligi ion de ŝi. 

Jen li diris: „Se vi ne povas diri tion al mi, tiukaze do plendu al la fera forno vian suferon“, kaj li foriris. 

Jen ŝi rampis en la feran fornon, komencis lamenti kaj plori, deŝarĝis sian koron kaj diris: „Jen mi do sidas, de la tuta mondo forlasita, kaj tamen estas reĝa filino, kaj malĝusta ĉambristino perforte devigis min demeti miajn reĝidinajn vestojn kaj okupis la lokon ĉe mia fianĉo, kaj mi devas fari kiel paŝtistino de anseroj malnoblajn servojn. Se mia patrino tion scius, ŝia koro krevus.“ 

Sed la maljuna reĝo staris ekstere ĉe la forna tubo kaj aŭdis tion, kion ŝi diris. Li revenis de ekstere kaj ordonis, ke ŝi elrampu de la forno. Oni vestis ŝin per reĝidinaj vestoj, kaj ŝajnis miraklo, ke ŝi estas tiom bela. La maljuna reĝo vokis sian filon kaj senkaŝigis al li, ke li havas la malĝustan fianĉinon, ke ŝi estas nur ĉambristino, kaj ke la vera fianĉino staras antaŭ li, la estinta paŝtistino de la anseroj. La juna reĝo ĝojis elkore, kiam li vidis ŝian belon kaj virton; estis aranĝita granda festeno, al kiu oni invitis ĉiujn konatojn kaj bonajn amikojn. Supre sidis la fianĉo, la reĝa filino je lia flanko, kaj la ĉambristino je la alia flanko, sed la ĉambristino estis kvazaŭ blindigita kaj ne rekonis la alian plu en ŝia brila juvelaro. Kiam ili jam manĝis kaj trinkis kaj estis en bona humoro, la maljuna reĝo petis la ĉambristinon solvi enigmon: „Kion valoras certa damo, kiu trompis sian mastron je la sekvaj manieroj?“ Poste li rakontis pri la okazado de la tuta trompo kaj demandis ŝin: „Kiun verdikton ŝi meritas?“ 

Jen diris la malĝusta fianĉino: „Ŝi meritas nenion pli bonan ol tio, ke oni tute senvestigu ŝin kaj metu ŝin nuda en barelon, kiu interne havas ĉie enbatitajn pintajn najlojn. Kaj du blankajn ĉevalojn oni devus jungi antaŭe, kiuj trenu la barelon de strateto al strateto, ĝis ŝi estos morta. “ 

„La fi-damo estas vi mem“, diris la maljuna reĝo, „kaj vi elektis tiel vian propran verdikton, kaj laŭ tiu ĉio okazu al vi.“ 

Kaj kiam la verdikto estis plenumita, edzinigis la juna reĝo la ĝustan fianĉinon, kaj ambaŭ regis sian regnon en paco kaj beateco. 

Fonto: Jakobo kaj Vilhelmo Grimm: Infan-kaj domfabeloj, Eldono lastmana, eldonejo Reclam, „Die Gänsemagd“ 

tradukis Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser
lingve kontrolis Vladimir Türk


de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2020-10-18 23:31

Neniam milito inter ni

Birmo: Labourstart Kampanjo: Haltigi la kontraŭ-sindikatan represion en entrepreno de sporto-artikloj

18/10/2020 Ĉar la sindikatoj de uzino VIP 1 kaj 2 postulis sekurecajn aranĝojn Covid-19 ene de la uzino, la direkcio maldungis ĉiujn membrojn de la sindikato en ambaŭ uzinoj kaj la prezidanto de la sindikato de la uzino VIP 2 estis ponardita fare de huliganoj...

de neniammilitointerni je 2020-10-18 19:58

UEA facila

La Balta Ondo

La 55a sonprogramo el Kaliningrado

Radio EsperantoLa 18an de oktobro, dimanĉe aperis la 55a sonprogramo de la Kaliningrada Esperanto-podkasto “Radio Esperanto”. Krom la voĉojn de Aleksander kaj Halina, en ĉi tiu programo oni povas aŭdi la voĉojn de la brazila esperantista aŭtoro Paulo Sérgio Viana kaj de la juna kanzonisto Tim (Timothy Gallego), kies kanzono el lia debita albumo Vaganto sonas fine de la programo.

En ĉi tiu programo:

  1. Enkonduko
  2. Okcidente de Ruslando: Kaliningrada regiono turisme
  3. Esperanto-novaĵoj
  4. La Ondo de Esperanto, 2020, №3 (305)
  5. Du nomoj: Novelo de Paulo Sérgio Viana (legas la aŭtoro)
  6. Alia tago: Kanto de Tim

Parolas: Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov kaj Paulo Sérgio Viana
Kantas: Tim
Daŭro: 34 minutoj

Ĉi tiu kaj aliaj sonprogramoj de Radio Esperanto estas aŭskulteblaj kaj/aŭ elŝuteblaj en nia podkastejo http://radio.esperanto-ondo.ru/
Rekta ligo por elŝuti http://radio.esperanto-ondo.ru/wp-content/uploads/2020/10/Podkasto-55.mp3

Bonan aŭskultadon!

La red.

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La 55a sonprogramo el Kaliningrado appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-10-18 17:42

Esperanto.blog

Banksy konfirmis novan murpentraĵon en interna Anglolando

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo

Hieraŭ (sabate, la 17-an) sur la sociretejo Instagramo la brita artisto Banksy afiŝis iun foton de artaĵo sur muro de la brita urbo Notinghamo, spegulanta knabinon uzanta biciklan pneŭon kvazaŭ hulringo.

Tiu nigrablanka murpentraĵo aperis lastmarde (la 13-an) en stratangulo de la avenuo Rothesay, sur muro malantaŭ iu difektita biciklo enkatenigita ĉe fosto, sen postaĵa pneŭo. Laŭ Surinder Kaur, kiu mastrumas frizejon apud la pentrita muro, la biciklo aperis tie kune kun la artaĵo.

de Paulo Cesar Pires je 2020-10-18 12:27

Kaj Tiel Plu

Traduk-adapto: So We Won’T Forget (de Khruangbin)

Khruangbin (elparole krung-bin) estas usona muzikbando el Houston, Teksaso. Ĝi konsistas el tri membroj: Laura Lee (basisto), Mark Speer (gitaristo), kaj Donald Ray “DJ” Johnson Jr. (drumisto). Ilia muzikstilo estas miksado de tutmondaj muzikaj influoj, kiel ekzemple klasika soulo, dub, psikedela muziko, irana rok-muziko, tajlanda muziko de la 1960-aj jaroj, kaj muzikoj de Hispanio kaj … Daŭrigi legi Traduk-adapto: So We Won’T Forget (de Khruangbin)

de Kaj Tiel Plu je 2020-10-18 08:49

Notxor havas blogon

Projektoj kaj planoj

Hodiaŭ mi volas paroli al vi pri miaj nunaj projektoj. Mi esperas ne enuigu vin per miaj aferoj.

Blog

Ĉi tiu blogo estas malnova. Kelkaj jarojn antaŭe mi komencis skribi kiel ŝatokupo, nur por amuzo de ĝia verkisto. Eble, ne verkisto, sed literkunigisto, se oni permesas tiun esprimon1. Vi povos konstati kiel mi skribas ankaŭ en Esperanto.

Jes, ja, mi daŭras en la ideo de skribi ankaŭ esperante. Se al vi ne sufiĉas mian balbutadon per la hispana, vi devas suferi mian esperantan balbutadon. Sed mi bezonas skribi Esperanton, ne nur kiel frenezaĵo de freneza ulo, mi ne esperas multajn legantojn, kiuj interesiĝos per la samaj aferoj, kiujn al mi interesas.

Mi diris ke mi bezonas skribi per Esperanto ĉar ĉi tiu stranga jaro mi ne povis praktiki la paroladon de nia ŝatata lingvo. Pli kaj pli mi perdis fluecon, kaj kiam mi intencas, ne nur skribi, sed ankaŭ paroli, la vortoj neas veni al mia menso haltigante la fadenon de mia penso kaj malhelpante la komunikadon.

Alia parto el miaj projektoj estas instrui Esperanton rete. La Frateco de Zaragozo, asocio al kiu mi apartenas, demandis min pri la ebleco de fari retajn kursojn por lernado de nia lingvo, ĉar la kronviruso malhelpas la ĉeestantaj klasoj. Mi volonte jesis al tiu propono. Mi jam havas la kurson duon preparita sed mi volas plibonigui la retpaĝon por ke ĝi ŝajnos pli facila: por trovi la lecionojn kaj la ekzercojn. De nun mi preparis vortaron de la hispana al Esperanto. Estas la sama vortaron de la reto de HEF, sed en tiu paĝo kiam la vorto havas multajn signifojn aŭ subsignifojn, tiujn difinojn perdiĝis en (sub) la kadro. Mia intenco estas povi legi ĉiujn difinojn, do mi metis en propra retpaĝo la saman ligilon sed mi permesis la eblon de flanka ruluma skalo por povi vidi kaj legi la ceteran tekston. Do mi avertas ke mi ne havas rajtojn super la vortaro, kiu apartenas al ĝiaj kreantoj kaj ili konservis ĉiujn rajtojn super ilia programo. Tiu vortaro estas la plej bona ol ĉiuj hispana/esperantaj vortaroj. Eble la rulumskalo estas malpli bela ol la neta kadro, sed pli utila.

Do miaj sekvantaj okupoj en la esperanta blogo estas plibonigi la kuros kaj pli skribi en ĝi.

Tradukado

Alia afero kiu mi volas komenti estas mia ekzerco por plibonigi mian Esperanton. Plej bone dirata: por plibonigi mian Esperanton kaj mian scipovon de la anglan. Mi tradukas tekstojn de la angla al Esperanto.

Nune, mi tradukas la romano Duno (Dune en la angla), de Frank Herbert kaj, kiel mi jam diris, la celo estas plibonigi miajn lingvajn kapablojn.

Mi jam havas tradukita pli ol 60% de la romano kaj mi faros epub dosieron por ŝarĝi ĝin en mia bitlibra ilo kaj trankvile legi ĝin korektanta la erarojn sed ĝuanta la aferon pli ol la tradukado. Mi nur volas legi ĝin, finfine mi legis la romanon tiel hispane kiel angle kaj mi volas legi ankaŭ esperante. Do kiel mi ne trovis la romanon tradukita, mi tradukos ĝin. Nur pro mia ĝojo, ĝuo kaj uzo. Ĝi ne estos, mi pensas, interesa al aliaj homoj, finfine mi nek estas profesia tradukisto, nek verkisto, nek mi konsideras ke mi sufiĉe scipovas la anglan, por eldoni libron. Nur estas ŝatokupo.

Praktiki Esperanton

Kiel mi jam diris la fino de la tradukado estas nur praktiki Esperanton. Sed ne nur mi praktikas ĝin per traduko de tekstoj, ankaŭ mi ŝatas legi kaj skribi. Tiu ĉi blogo2 apartenas al tia kategorio de praktikado: libere esprimi miajn pensojn per ĉi tiu bela lingvo.

Ankaŭ, por ne forgesi ĉiun muskolan memoron mi laŭtlegas kelkajn esperantajn tekstojn du, aŭ tri, fojoj semajne. Do, tiu ne estas perfekta praktikado de la lingvo, sed oni povas sufiĉe konservi la prononcadon.

Al mi mankas, kontraŭe, la necesan fluadon por trovi la vortojn sen prokrasti la respondon, respektante la sintakson, esprimante la penson. Pro tiu ĉi, oni bezonas bonan konversacion kun amikoj.

Konkludoj

Fine, tiuj estas miaj precipaj projektoj kaj planoj respekte la Esperanto. Ili ne estas tre imponaj projektoj. Sed precipe estas tiuj, kiujn al mi ŝatas por okupi mian liberan tempon. Tempon kiu estas preskaŭ plena de taskoj kaj pli okupata ol libera, sed bone, mi elektis tiujn okupojn volonte.

Nota al pie de página:

1

En la hispana oni nomas ĝin «juntaletras».

2

La esperanta parto, kompreneble.

2020-10-18 08:15

Fina Venko

La Vera Sinjoro de la Muŝoj fariĝos filmo!

Falsa rakonto “Sinjoro de la muŝoj” estas deklamita kiel dogmo de antropologoj kaj instruistoj de pli ol 50 jaroj, sed kio efektive okazas en tiaj kazoj? Jen ekzemplo, kiu donas al ni fidon al la homaro.

La rimarkinda rakonto pri ses infanoj blokitaj sur fora insulo nomata “la vera sinjoro de la muŝoj” fariĝos Hollywood-filmo.

Nederlanda historiisto Rutger Bregman rekonstruis la historion de kiel grupo de adoleskantoj el Tongo alvenis meze de Pacifiko dum 15 monatoj, post ŝtelado de boato al fiŝkaptisto en la 1960-aj jaroj.

Gazeta artikolo, kiun Bregman verkis por reklami sian libron “Homaro”, fariĝis virusa antaŭ du semajnoj, estigante furiozan militon en holivudaj studioj.

“La Vera Sinjoro de la Muŝoj fariĝos filmo! La lastaj semajnoj estis freneza onda fervojo”

“Multaj Hollywood-studioj subite volis aĉeti la rajtojn pri la historio de Sione, Luke, Mano, Tevita, Fatia kaj Kolo,” li aldonis.

Male al la klasika romano “Sinjoro de la muŝoj” de William Golding – aperinta en 1954, kun ĉefrolo de tridek ŝiprompiĝintaj adoleskantoj, inter kiuj ekestas konfliktoj – junuloj en reala vivo pace kunlaboris dum sia tempo sur la roka insuleto neloĝata de ‘Ata.

“La infanoj laboris kune en teamoj po du, ekbruligis fajron kaj neniam lasis ĝin estingiĝi kaj restis amikoj” Bregman skribis en pli frua tweet.

Ili postvivis manĝante fiŝojn, kokosojn, birdojn kaj ovojn, ellaboris striktajn listojn por siaj devoj, kaj eĉ kreis improvizitan gimnastikejon kaj badmintonan korton.

La artikolo de Bregman publikigita de The Guardian priskribas kiel la aŭtoro de la romano elspuris aŭstralian ŝipan kapitanon, kiu mirakle vidis kaj savis la infanojn.

Ĝi laŭdire ricevis 8 milionojn da vidoj.

Post la intereso de “multaj studoj”, kiuj “bombadis” lin per demandoj, la historiisto parolis kun la kapitano kaj kvar pluvivaj en voko de la programo Zoom.

Do ili decidis vendi la rajtojn al la produktanto de “The Revenant and” 12 Years a Slave “, New Regency, kaj dividi la enspezojn, Bregman skribis.

La publikigado de Hollywood Deadline diris, ke oni negocas “sepciferan interkonsenton”, inter konkurencivaj ofertoj de kompanioj kiel Netflix kaj MGM.

Meze de kreskanta konjekto pri farado de kovrilo, maora produktoro Taika Waititi (“Thor: Regnarok”) antaŭe ĉirpetis, ke iu ajn filmo devas “doni prioritaton al polineziaj produktoroj (tonganoj se eble!)”.

Bregman diris, ke Nova Regentejo promesis “fari ĉion eblan por strebi al kultura aŭtentikeco kaj interligi kiel eble plej multe kun lokaj produktoroj kaj personaro.”

“Finfine post 50 jaroj, la postvivantoj relokiĝis kaj la mondo aŭdos sian historion,” diris la historiisto.

The post La Vera Sinjoro de la Muŝoj fariĝos filmo! appeared first on Fina Venko.

de ddussich je 2020-10-18 02:44

2020-10-17

Neniam milito inter ni

Alĝerio: aktivulo de la movado «Hirako» estis kondamnita je 10 jaroj da malliberejo pro «instigo al ateismo»

Yacine Mebarki 17/10/2020 Plia membro la alĝeria protestado «Hirako» estis kondamnita. La faktoj riproĉitaj al li estas «instigo al ateismo» kaj «ofendo al Islamo». De post la komenciĝo de la protestado en 2019, tiu kondamno estas la plej peza puno decidita...

de neniammilitointerni je 2020-10-17 19:53

La Balta Ondo

Legorondo de TEJO

Legorondo de TEJO

Ĉu vi ŝatas legi librojn en Esperanto? La legorondo de TEJO estas neformala, senpaga grupo sub la interesgrupo pri Kulturo, kiu kunvenas ĉiun monaton por priparoli literaturon verkitan en la internacia lingvo. Ĝi celas tiujn, kiuj jam bone komprenas la lingvon kaj sentas sin aŭ flua aŭ preskaŭ flua, sendepende de ties nuna legemo.

Ĝi ekzistas por ke junaj esperantistoj tra la mondo povu legi subtenataj de aliaj sen la normalaj baroj de legado en nia lingvo: elektado, kosto, kaj manko de apogo/klarigoj. Ĉiun libron elektas la gvidanto el libroj senpage alireblaj rete. Oni legos ĉefe originalan literaturon, sed ankaŭ tradukojn gravajn al la historio kaj evoluo de Esperanto.

La grupon gvidos Hanso Becklin, komisiito pri Kulturo kaj konata instruisto de Esperanto.

Ĉu vi interesiĝas?

La legorondo estas malferma al membroj kaj patronoj de TEJO.
Se vi interesiĝas, plenigu la aliĝilon.

La legorondo de TEJO havas ankaŭ grupon en Telegramo.

Fonto: https://www.tejo.org/ru/legorondo/.

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Legorondo de TEJO appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-10-17 17:03

Esperanto.blog

Lernu kuiri argentinajn pasteĉojn

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo

Ingrediencoj por la pasto:
Tritika faruno – 250 g
Nesalita margarino aŭ butero – 50 g
Akvo – du trionoj el teotaso
Ovoflavo por pentri – 1

Ingrediencoj por la ŝmiraĵo:
Muelita viando – 250 g
Dolĉa kapsiko – duono el teotaso
Hakita olivo – 5
Maizo – 3 supkuleroj
Boligita ovo – 1
Ajlo – 2 eroj
Salo
Nigra pipro

Preparado de la pasto:
Unue bone miksu la farunon kun la margarino kaj salo. Iom post iom metu akvon ĝis sukcesi je homogena pasto, kiu ne gluu en la manoj. Per pastorulo etendu kaj maldikigu la paston, kaj tranĉu ĝin laŭ cirkloj. Metu po 1 kuleron da ŝmiraĵo kaj fermu. Pentru kun ovoflavo kaj baku en forno varmigita je 180°C dum 30 minutoj.

Preparado de la ŝmiraĵo:
Rapide fritu la ajlon, aldonu la muelita viandon, salon, nigran pipron, kaj rapidu fritu ĉion. Aldonu la dolĉan kapsikon, olivon, maizon kaj fritu ĉion ĝis sekiĝo kaj fine aldonu la boligitan ovon.

de Paulo Cesar Pires je 2020-10-17 13:51

Revuo Esperanto

SO Jinsu estis intervjuita de la plej forta ĉiutaga ĵurnalo en Koreio, Chosun Ilbo.


Profesoro pri ekonomiko SO Jinsu kun 2 aliaj duon-profesioj diverskarakteraj krom la ĉefa laboro: Esperantisto kaj Specialisto pri belarta bazaro.
Kiel li kunigas 3 laborojn? Li dividas tempon po trione por 3 laboroj. Li ĝuas prove iri nekonatajn vojojn.
Li diras ke Esperanto ja estas vivanta lingvo en diversaj flankoj de la mondo. Dank' al studoj kaj spertoj de 137 vojaĝoj en eksterlandon li klasifikas la landojn 3-nivele, de politika nivelo tra la ekonomia, fine al la kultura laŭ la grandeco de pokapa malneta nacia produkto.
Kaj li montras la teorion de la vivo, kiu konsistas el laboro kaj libera tempo. En juna aĝo oni laboru kun kultura agado en ripozo, kaj faru preparon por laboro dum pli aĝa vivo.
Ĵus li estis intervjuita de la plej forta ĉiutaga ĵurnalo en Koreio, Chosun Ilbo.
https://www.chosun.com/national/weekend/2020/10/17/GYPVKSSN4FD57HYPEXOKBDOYHY/

de Redakcio je 2020-10-17 10:49

2020-10-16

Fina Venko

Naciaj Himnoj

Kun ĉi tiuj kanzonoj ni ne bezonas kanonojn.  Napoleon Bonaparte

Allons enfants de la Patrie,
Le jour de gloire est arrivé !
Contre nous de la tyrannie
L’étendard sanglant est levé (bis)
Entendez-vous dans les campagnes
Mugir ces féroces soldats ?
Ils viennent jusque dans vos bras
Égorger vos fils, vos compagnes !
Ni iru, geinfanoj de la patrujo,
la glora tago alvenis!
Kontraŭ ni, de la tiraneco,
la standardo sanga estas levita! (dufoje)
Ĉu vi aŭdas en la kamparo
bleki tiujn sovaĝajn soldatojn?
Ili venas ĝis eĉ niaj brakoj
buĉi niajn filojn, niajn kunulinojn!
Aux armes, citoyens !
Formez vos bataillons !
Marchons, marchons !
Qu’un sang impur
Abreuve nos sillons !
Civitanoj, prenu la armilojn! 
Konsistigu la batalionojn!
Antaŭen! Antaŭen!
Malpura sango verŝiĝu 
sensoifige en niajn sulkojn!
Que veut cette horde d’esclaves,
De traîtres, de rois conjurés ?
Pour qui ces ignobles entraves,
Ces fers dès longtemps préparés ? (bis)
Français, pour nous, ah ! quel outrage !
Quels transports il doit exciter !
C’est nous qu’on ose méditer
De rendre à l’antique esclavage !
Sed kion celas tiuj sklavoj
Ĉu por ni estas la katen’?
Ni tuj iru al niaj glavoj
Estu for de ni tiu ĉen’!
Estu for de ni tiu ĉen’!
O Francoj estas ja insulto
Kredi nin submeti sen pen’!
Naskiĝu de ĝi l’abomen’
Kiu venkos por liber-kulto!
Marseljezo
¡Cesó la horrible noche! La libertad sublime
derrama las auroras de su invencible luz.
La humanidad entera, que entre cadenas gime,
comprende las palabras del que murió en la cruz.
¡La terura nokto finiĝis! Sublima libereco
verŝas la tagiĝojn de sia nevenkebla lumo.
La tuta homaro, ĝemante inter ĉenoj,
komprenas la vortojn de Tiu, kiu mortis sur la kruco.
Oh gloria inmarcesible!
¡Oh júbilo inmortal!
¡En surcos de dolores
el bien germina ya!
¡Ho, neatingebla gloro!
¡Ho, senmorta ĝojo!
¡Sur la grundo de doloroj
boneco jam donas fruktojn!
“¡Independencia!” grita el mundo americano;
se baña en sangre de héroes la tierra de Colón.
Pero este gran principio: “El rey no es soberano”,
resuena, y los que sufren bendicen su pasión.
¡Sendependeco! Krii la amerikan mondon,
Kolumbus lando estas banita sur la sango de herooj.
Sed ĉi tiu bonega principo, “La Reĝo ne estas nia suvereno”
resonas, kaj la sufero benas sian pasion.
Kolombia Himno

The post Naciaj Himnoj appeared first on Fina Venko.

de ddussich je 2020-10-16 21:48

Neniam milito inter ni

Cisjordanio: 2020, rekorda jaro por la koloniado

REUTERS/Mohamad Torokman 16/10/2020 Preskaŭ 2 000 merkrede, 3 000 ĵaŭde. En du tagoj, la konstruado de 5 000 novaj loĝejoj estis permesita en la israelaj kolonioj de Cisjordanio, kaj konsentita de la israela ministrejo pri Defendo. Tiuj anoncoj estas...

de neniammilitointerni je 2020-10-16 20:31

La Balta Ondo

KAEST 2020: scienco kaj tekniko kiel rimedoj por efektivigi daŭripovan evoluon

KAEST

Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko (KAEST) estas serio de seminarioj kaj konferencoj pri scienc-teknika aplikado de Esperanto. Ĝi okazas ĉiun duan jaron ekde 1978. KAEST ne nur tre gravas por la Esperantaj sciencistoj, sed ĝi ankaŭ montras, kiom da fakuloj estas en nia movado kaj kiom da homoj interesiĝas pri scienco.

E@I planis okazigi KAEST 2020 en la slovakia urbo Modra, sed evidentiĝis, ke pro la pandemio tie ne eblos organizi ĉeestan konferencon. Pro tio la organizantoj decidis virtualigi ĝin kaj okazigi la unuan KAEST en la reto. Al la okazigo de KAEST helpis tri partneroj: UEA (la ĉefa partnero), SKEF kaj TEJO. La konferenco okazis kun la financa subteno de ESF.

La reta KEAST okazis ekde la 1a ĝis la 4a de oktobro 2020. Ĝin partoprenis rekorde multe da homoj – 211 personoj el 45 landoj. Por la konferenco E@I uzis sian platformon por virtualaj renkontiĝoj “Retevent”. Pere de ĝi jam okazis pluraj Esperantaj eventoj: la Virtuala Kongreso de UEA, Internacia Junulara Kongreso de TEJO, Somera Esperanto-Studado de E@I, Virtuala Esperanto-Konferenco de ILEI kaj la 5a Interlingvistika Simpozio de la Universitato Adam Mickiewicz en Poznano.

Kio do okazis dum la unua reta KAEST? La ĉeftemo de KAEST 2020 estis “Scienco kaj tekniko kiel rimedoj por efektivigi daŭripovan evoluon”. Dum la kvar konferencaj tagoj estis prezentitaj 43 prelegoj – 19 ĉeftemaj kaj 24 alitemaj, okazis tri interagaj trejnadoj kaj 24 diskutrondoj pri diversaj fakoj kaj temoj. Okazis ankaŭ du sesioj de mallongaj 15-minutaj prelegetoj. Krom tio kadre de KAEST okazis AMO-seminario pri la temo “Konkretigo de daŭripovo”. Fine de la konferenco estis kultura programo, en kiu la partoprenantoj povis libere prezenti kanton, poemon aŭ montri alian sian talenton.

La platformo “Retevent” ebligas ne nur plene partopreni la programon, sed ĝi donas ankaŭ aliron al la pasintaj prelegoj, kiujn oni ne povis spekti realtempe. Tio gravas por la retaj eventoj, precipe por la partoprenantoj el aliaj horzonoj. La aliĝintoj al KAEST povas spekti ĉiujn prelegojn ĝis la fino de oktobro rekte en la platformo. Poste E@I planas alŝuti elektitajn registraĵojn al sia Youtube-kanalo. Post la ĉi-jara KAEST, kiel kutime, estos eldonita papera prelegkolekto – eblas mendi ĝin ĉe kaest@ikso.net, eĉ se vi ne povis ĉeesti.

KAEST

Ĝuste pro la virtualigo de KAEST ĝin povis partopreni pli da homoj ol kutime; ja oni ne bezonas peti vizon, longe vojaĝi kaj preni libertempon en la laborejo. Havis ŝancon prelegi kaj prezenti siajn fakojn homoj de diversaj horzonoj kaj landoj, kiuj apenaŭ povus vojaĝi al Europo por la ĉeesta konferenco. Ĉu do nia movado bezonos virtualajn aranĝojn eĉ post la pandemio?

Sonja Zaretskaia
KAEST-teamano
kaest@ikso.net

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/10/kaest-6

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post KAEST 2020: scienco kaj tekniko kiel rimedoj por efektivigi daŭripovan evoluon appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-10-16 18:32

Esperanto.blog

Oni multe ŝatis tiun foton pri ĵus naskiĝinto tiranta vizaĝmaskon de kuracisto

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo

Sukcesis nigrablanka foto pri infaneto tuj poste lia naskiĝo, kvazaŭe provante tiri la vizaĝmaskon de la kuracisto – ĝi estis afiŝita sur la sociretejoj, fare de la respondeculo pri la koncerna akuŝo. Alude al la pandemio pri kovimo, la doktoro Samer Cheaib esperas, ke tiu bildo estu antaŭanonco de baldaŭa ebleco por ĉiuj vivi sen bezono de vizaĝmaska uzado.

La infano naskiĝis komence de ĉi-tiu monato en la urbo Dubajo (Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj).

de Paulo Cesar Pires je 2020-10-16 13:34

Global Voices

Malkolonii kaj senmisterigi centrazian literaturon pere de tradukado

Centrazia literatura riĉeco estu konsiderata kiel pli ol nura “ekzotaĵo”

Detalo en kovrilo de la libro “A life a Noon”, tradukita de Shelley Fairweather-Vega. Foto uzata kun permeso.

La originala artikolo aperis jam la 2-an de septembro 2019. Ĉiuj ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en la angla krom tiuj kiuj estas en Esperanto [eo]

Shelley Fairweather-Vega estas tradukistino el Seatle [eo] de kazaĥa kaj uzbeka literaturo, kaj ankaŭ certigita tradukisto de la rusa al la angla lingvoj. Ŝiaj tradukoj estis publikigitaj en kelkaj gvidaj anglalingvaj revuoj, kaj tri tradukoj de libroj de uzbekaj kaj kazaĥaj aŭtoroj aperos pli poste ĉi-jare. Ĉar centrazia [eo] literaturo restas apenaŭ konata ekster tiu regiono, Shelley estas ne nur tradukistino sed ankaŭ kultura ambasadoro.

Mi petis ŝin paroli pri tiuj du roloj kaj pri la estonteco de tradukita centrazia literaturo. Ĉi malsupre estas parta transskribo [eo] de nia konversacio.

Filip Noubel: Kiel vi konatiĝis kun literaturo kaj lingvoj el Centra Azio, io kio maloftas inter literaturaj tradukistoj en la anglalingva mondo?

Shelley Fairweather-Vega: It is too rare an occurrence! It was really an accident: the University of Washington, where I did my graduate studies, bundled Central Asian Studies in with Russian Studies. I began studying Uzbek under the guidance of Ilse Cirtautus, a legendary scholar and promoter of Uzbek literature. Later the Uzbek writer-in-exile Hamid Ismailov convinced me to work on some of his books, and introduced me to other Central Asian writers, which is how I met Zaure Batayeva, a tireless promoter of Kazakh literature.

My knowledge of Uzbek isn’t perfect, and my knowledge of Kazakh is scanty, but even the amount I do know is enough to give me a different perspective on translating the literature from that region – different from translators and readers who work only with Russian.

Shelley Fairweather-Vega: Tio tro malofte okazas! Estis vera hazardo: la Universitato de Vaŝingtono, kie mi faris miajn doktoriĝajn studojn, kunigis Centraziajn Studojn kun Rusaj Studoj. Mi komencis studi la uzbekan lingvon [eo] sub la gvido de Ilse Cirtautus, fama fakulo kaj antaŭiganto de uzbeka literaturo. Poste Hamid Ismailov, ekzilita uzbeka verkisto [ndlrt. kaj ĵurnalisto, kiu ŝatus ke diversaj literaturoj estus reciproke tradukataj, preterirante la anglan aŭ aliajn tutmondajn hegemoniajn lingvojn] konvinkis min prilabori iujn liajn verkojn, kaj prezentis min al aliaj centraziaj verkistoj kaj tiel mi renkontis Zaure Batayeva, senlaca iniciatinto de kazaĥa literaturo [eo].

Mia kono de la uzbeka lingvo ne estas perfekta, kaj mia kono de la kazaĥa  estas malabunda, sed eĉ la grado, kiun mi konas, sufiĉas por doni al mi alian perspektivon pri la tradukado de la literaturo de tiu regiono – malsaman de tradukistoj kaj legantoj, kiuj laboras nur kun la rusa.

FN: Rakontu al ni pri la libroj, kiujn vi ĵus tradukis kaj pri tiuj, kiuj estas eldonotaj. Ĉu vi mem prezentis tiujn verkojn al eldonistoj?

SFV: Two of them are by Hamid Ismailov, the ones I agreed to translate back in 2015. “Gaia, Queen of Ants” captured the imagination of an editor at Syracuse University Press when I sent it to them.

It’s a fascinating but disturbing tale of exiles trying to find their way in the world: a young man who is traumatised by ethnic conflicts in his childhood, in a country that must be Uzbekistan; an old woman who, it turns out, may have been the instigator of those conflicts; and an Irish woman who escaped the Troubles only to land in the middle of a war zone in Serbia and then a Central Asian prison. As you might expect, it doesn’t end well.

Shelley Fairweather-Vega

Ismailov’s other novel, “Of Strangers and Bees”, is a homage to the Sufi literary tradition stretching back many centuries. One of its central characters is Avicenna, or Ibn Sino as the Uzbeks call him, who appears as a wandering stranger in different countries and centuries. That means the book is full of different story-telling styles, making it a challenge to translate. That one is coming out from Tilted Axis Press, which also produced Ismailov’s most recent novel in English translation, “Devils’ Dance.”

But the next one to come out, on October 1, is a Kazakh novel, “A Life At Noon”, by Talasbek Asemkulov. The author was a scholar of Kazakh history and culture, a musician who played the Kazakh string instrument, the dombyra. The novel is a slightly fictionalised retelling of his own life story. He grew up on the stories old men told over tea in the 1960s, and in the book, we all get to hear those stories. It’s unlike anything I’ve ever read before.

SFV: Du el ili estas de Hamid Ismailov, tiuj, kiujn mi konsentis traduki en 2015. Kiam mi sendis “Gaia, Queen of Ants” [Gaia, reĝino de formikoj] al eldonisto de Syracuse University Press ĝi vere kaptis ties imagon.

Ĝi estas fascina sed maltrankviliga rakonto pri konfuzitoj provantaj trovi sian vojon en la mondo: juna viro traŭmatizita de etnaj konfliktoj en sia infanaĝo, en lando, kiu devas esti Uzbekio; maljunulino, kiu, tiel montriĝis, eble estis la instiganto de tiuj konfliktoj; kaj irlandanino, kiu eskapis el la problemoj, nur por surteriĝi en la mezon de milita zono en Serbio kaj poste en centrazia malliberejo. Kiel vi povus atendi, la afero ne finiĝas bone.

La alia romano de Ismailov, “Of Strangers and Bees” [Pri fremduloj kaj abeloj], estas omaĝo al la sufiisma literatura tradicio de multaj jarcentoj. Unu el ĝiaj centraj roluloj estas Aviceno [eo] aŭ Ibn Sina kiel nomas lin la uzbekoj, kiu aperas kiel vaganta fremdulo en diversaj landoj kaj jarcentoj. Tio signifas, ke la libro estas plena de diversaj rakontostiloj, kio estas traduka defio. Tiu libro aperis ĉe Tilted Axis Press, kiu ankaŭ produktis la plej aktualan romanon de Ismailov en angla traduko, “Devils’ Dance” [Danco de la diablo].

Sed la sekva aperonta libro, la 1-an de oktobro, estas kazaĥa romano, “A Life At Noon” [Vivo tagmeze], de Talasbek Asemkulov. La aŭtoro estis klerulo pri kazaĥa historio kaj kulturo, muzikisto, kiu ludis la kazaĥan kordinstrumenton, la dombron [eo]. La romano estas iomete idealigita rerakontado de lia propra vivo. Li estis edukita kun rakontoj, kiujn maljunuloj rakontis en la 1960-aj jaroj trinkante teon.  En la libro, ni ĉiuj aŭdas tiujn rakontojn, kiuj neniel similas tion, kion mi antaŭe legis.

FN: Kiel defie estas traduki el centraziaj lingvoj kaj kulturoj, precipe se temas pri lokaj kulturaj terminoj aŭ proverboj?

SFV I’m not sure it’s more difficult than translating from any other language, although Turkic languages like Uzbek and Kazakh have a structure extremely different from English. The culture behind those languages is less familiar to English-language readers because we just haven’t read much from that part of the world. Translation is always a strategic balancing act. A translator can alter the whole tone of a story just by choosing how to handle words such as dastarkhan or jigit. Do we explain those words, and if so, how much and how often? Italicise them? Do we leave no comment at all?

Because Central Asian languages use different alphabets – sometimes more than one different alphabet – there’s also the question of spelling. I’ve already mentioned Avicenna and Ibn Sino. And is it jigit or dzhigit? We have to consider at least three aspects when answering those questions. First, how will English-speaking readers pronounce the word, and will that be close to correct? Second, is there a spelling people already know and expect, and is there a good reason to violate those expectations? And third, how Russian is the spelling we’re considering? Because when we call the musical instrument, for example, a dombra, that’s the Russian spelling; Kazakhs pronounce and write it more like dombyra.

My spelling choices can inadvertently label something a Kazakh or a Russian phenomenon. We can’t avoid the Russian influence and perspective on Central Asia altogether, but we also need to be careful of making the Russian experience there the central, primary, and only lens through which we perceive these stories.

All these decisions determine how exotic the translated text will seem to the reader and how comfortable or uncomfortable readers might feel experiencing the story. But how comfortable do we want them to feel, anyway? The answer is different for every work, every author, and every publisher.

SFV: Mi ne certas ĉu tio estas pli malfacila ol traduki el iu ajn alia lingvo, kvankam tjurkaj lingvoj [eo] kiel la uzbeka kaj la kazaĥa havas strukturon ekstreme malsaman de la angla. La kulturo malantaŭ tiuj lingvoj estas malpli konata al anglalingvaj legantoj, ĉar ni simple ne multon legis el tiu mondoparto. Tradukado ĉiam estas strategia ekvilibro-ekzerco. Tradukisto povas ŝanĝi la tutan tonon de rakonto nur elektante kiel trakti vortojn kiel dastarĥano [eo] aŭ ĝigito [eo]. Ĉu ni klarigas tiujn vortojn, kaj se jes, kiel kaj kiom ofte? Ĉu kursivigi ilin? Ĉu ni tute ne donas klarigon?

Ĉar centraziaj lingvoj uzas malsamajn alfabetojn – foje pli ol unu malsaman alfabeton – estas ankaŭ la demando pri literumado [eo]. Mi jam menciis Ibn Sina (Aviceno). Kaj ĉu ĝi estas [ndlt: en angla lingvo] jigitdzhigit? Ni devas pripensi almenaŭ tri aspektojn respondante al tiuj demandoj. Unue, kiel anglalingvaj legantoj prononcos la vorton, kaj ĉu tio proksimiĝas al ĝusta elparolado? Due, ĉu tio estas literumado, kiun homoj jam konas kaj atendas, kaj ĉu estas bona kialo malobservi tiujn atendojn? Kaj trie, kiom rusa estas la literumado, kiun ni prikonsideras? Ĉar kiam ni nomas la muzikan instrumenton, ekzemple dombro, tio similas la rusan literumadon; Kazaĥoj prononcas kaj skribas ĝin prefere kiel dombira.

Miaj literumaj elektoj povas senintence etikedi ion kiel kazaĥan aŭ rusan fenomenon. Ni ne povas tute eviti la rusan influon kaj perspektivon pri Centra Azio, sed ni ankaŭ devas zorgi pri tio, ke la rusa sperto fariĝu la centra, ĉefa kaj sola lenso, per kiu ni perceptas ĉi tiujn rakontojn.

Ĉiuj tiuj decidoj determinas kiom ekzota la tradukita teksto ŝajnos al la leganto kaj kiom komforte aŭ malkomforte legantoj povus senti sin spertante la rakonton. Sed kiel komforte ni volas ke ili sentu sin ĉiuokaze? La respondo estas malsama por ĉiu verko, ĉiu aŭtoro kaj ĉiu eldonisto.

FN: Kiel viaopinie anglalingvanoj kaj amaskomunikiloj interpretas ĉi tiujn literaturojn?

SFV: It might be too soon to tell. Central Asian literature is still an exotic beast, a curiosity. I get the sense that people are more likely to appreciate it for its rareness than for its actual literary merits – but the art, the stories, are what I like best, and what I hope people will pay attention to. I’d love to move readers away from thinking, “how unusual!” to thinking “how beautiful!”

SFV: Eble estas tro frue por diri. Centrazia literaturo ankoraŭ estas ekzotaĵo, kuriozaĵo. Mi komprenas, ke homoj pli ŝatas ĝin pro ĝia malofteco ol pro ĝiaj realaj literaturaj meritoj – sed arto, rakontoj estas tio, kion mi plej ŝatas, kaj kion homoj espereble priatentos. Mi ŝatus malproksimigi legantojn de la opinio, “kiel nekutime!” al opinio kiu esprimas “kiel nekumtime bela!”

FN: Ĉu centraziaj registaroj aŭ institucioj faras sufiĉe multon por antaŭenigi la tradukojn de la literaturoj de siaj landoj?

SFV: We’re seeing more efforts along these lines lately, but still nothing like Russian writers have with the Institut Perevoda [a Russian state-sponsored institute for literary translation] and active literary agents. Unfortunately, Central Asian countries have inherited Soviet-style bureaucracies that extend to the literary world and come with opaque rules governing who gets attention. In Kazakhstan, the government decided last year to fund the translation and publication of a volume of poetry and a volume of prose to promote Kazakhstan’s culture abroad. But rather than translators, publishers, and readers, it was mainly bureaucrats who made the decisions about what to include.

I haven’t heard of any government-led efforts in Uzbekistan. In 2018, I had the privilege of helping to judge a contest for translators of Uzbek literature, and I was excited to see what young Uzbek translators picked to translate. Out of dozens of samples I reviewed, there were only about six authors whose work was represented, all men who wrote in the early decades of the Soviet era. Those stories seem to have been the only ones these young translators thought deserved their attention. If that’s what they’re spending time on, how are readers from outside supposed to discover anything else?

I’d love to see governments and cultural organisations in Central Asia promoting not just the classics, which do remain too little known in the West, but also exciting new writing by a more diverse group of authors.

SFV: Ni vidas pliajn klopodojn lastatempe, sed tamen ankoraŭ ne tiom, kiom rusaj verkistoj havas kun la Instituto de Tradukado [rusia ŝtate subvenciita instituto por beletra tradukado] kaj aktivaj beletraj agentejoj. Bedaŭrinde, centraziaj landoj heredis sovet-stilajn burokratiojn, kiuj etendiĝas al la literatura mondo kaj venas kun malklaraj reguloj, kiuj difinas kiu ricevu atenton. En Kazaĥio, la registaro decidis pasintjare financi la tradukon kaj publikigon de volumo de poezio kaj volumo de prozo por antaŭenigi la kazaĥan kulturon eksterlande. Sed anstataŭ tradukistoj, eldonistoj kaj legantoj, ĉefe burokratoj decidas pri kio estas inkluzivenda.

Mi ne aŭdis pri iuj registaraj klopodoj en Uzbekio. En 2018, mi havis la privilegion helpi juĝi konkurson por tradukistoj de uzbeka literaturo, kaj ĝojigis min vidi, kion junaj uzbekaj tradukistoj elektis por traduki. El dekoj da specimenoj, kiujn mi recenzis, estis nur seso da aŭtoroj, kies verkaro estis reprezentita, ĉiuj estis viroj, kiuj verkis en la fruaj jardekoj de la sovetia epoko. Tiuj rakontoj ŝajnas esti la solaj, kiujn ĉi tiuj junaj tradukistoj opiniis atentindaj. Se ili uzas sian tempon por tio, do kiel legantoj ekster la regiono povas malkovri ion alian?

Mi tre ŝatus vidi registarojn kaj kulturajn organizaĵojn en Centra Azio antaŭenigi ne nur la klasikaĵojn, kiuj restas tro malmulte konataj en la Okcidento, sed ankaŭ ekscitan novan verkaron de pli diversa grupo de aŭtoroj.

FN: Kiujn aŭtorojn el Centra Azio vi ŝatus rekomendi al legantoj, ĉu tradukitajn en la angla aŭ ne?

SFV: I’m glad you asked! The biggest deal right now is that an English version of a Kazakh historical saga, Rollan Seysenbayev’s “The Dead Wander in the Desert”, is coming out soon, translated by John Farndon and Olga Nakston. Seysenbayev's book addresses some of the same themes that “A Life At Noon” does, though from a different point of view. Furthermore, J. Kates has translated a volume of poetry by Aigerim Tazhi called “Paper-Thin Skin.”

Right now I’m working with some less known Kazakh authors who have written amazing things. Zaure Batayeva and I are compiling an anthology of recent short stories by women who write either in Kazakh or Russian. One of those authors, Lilya Kalaus, has a hilarious, touching novel called “The Last Hope Foundation” about love, ghosts, and the operations of a western non-profit in present-day Central Asia. Kalaus worked with another of those authors, Zira Naurzbayeva, to write a very good pair of children’s adventure stories based on Kazakh myths and legends. And Dastan Kadyrzhanov, following a career in Kazakh politics, has written a novel in free verse about the spiritual crisis in his country after the collapse of the Soviet political system, which is surprisingly funny and erudite.

I’d love to help them share their insights and their creative work with a wider audience. That’s the best part about being a translator.

SFV: Mi ĝojas, ke vi demandis! La plej granda interkonsento nun estas, ke baldaŭ aperos angla versio de kazaĥa historia sagao, “The Dead Wander in the Desert” [La morta vaganto en la dezerto] de Rollan Sejsenbajev, tradukita de John Farndon kaj Olga Nakston. La libro de Sejsenbajev pritraktas iujn el la samaj temoj kiel en “A Life At Noon” ´[Vivo tagmeze], sed el alia perspektivo. Krome, J. Kates tradukis volumon de poezio de Aigerim Taĵi nomata “”Paper-Thin Skin” [Maldikpapera Haŭto].

Ĝuste nun mi laboras kun iuj malpli konataj kazaĥaj aŭtoroj, kiuj verkis mirindaĵojn. Zaure Batajeva kaj mi kompilas antologion de lastatempaj noveloj de inaj verkistoj, kiuj verkas en la kazaĥa aŭ en la rusa. Unu el tiuj aŭtorinoj, Lila Kalaus, verkis ridigan kortuŝan romanon nomatan “The Last Hope Foundation” [La Fondumo Lasta Espero] pri amo, fantomoj kaj la operacioj de okcidenta ne-profitcela organizaĵo [eo] en la nuna Centra Azio. Kalaus laboris kun unu el tiuj aŭtorinoj, Zira Naurzbajeva, por verki tre bonan paron da infanaj aventurrakontoj bazitaj sur kazaĥaj mitoj kaj legendoj. Kaj Dastan Kadirĵanov, post kariero en kazaĥa politiko, verkis romanon en libera verso pri la spirita krizo en sia lando post la kolapso de la sovetia politika sistemo, kiu estas surprize amuza kaj erudicia.

Mi ŝatus helpi ilin kunhavigi siajn komprenojn kaj sian kreivan laboron kun pli vasta publiko. Tio estas la plej bona en esti tradukisto.

de Herman Dekeŭnink je 2020-10-16 11:43

2020-10-15

Neniam milito inter ni

Aŭstralio: la klimata varmiĝo iom post iom mortigas la Grandan Koral-barilon, 50% el la koralo malaperis en daŭro de 25 jaroj

15/10/2020 Ĉu Unesko rezignos ellistigi tiun esceptan submaran areon el la monda heredaĵo? Tiu demando estas serioza, ĉar la minaco estas reala. La Granda Koral-barilo, 2 300 kilometrojn longa nord-oriente de Aŭstralio, de antaŭ jaroj perdas senĉese sian...

de neniammilitointerni je 2020-10-15 20:26

La Balta Ondo

Esperantumi kun la koronviruso

koronviruso

Kiel nomi la viruson?

Mia rilato al la koronvirusa pandemio komenciĝis per Esperanto. Komence de februaro la Lingva Konsultejo de la Akademio de Esperanto ricevis demandon, kiel nomi la novan viruson. Post longa diskuto ni rekomendis du variantojn: “koronviruso” kaj “kronviruso” (tiu familio de virusoj estis nomita “coronavirus” laŭ ĝia aspekto en elektrona mikroskopo, kiu similas al la suna korono aŭ al krono, ambaŭ estas “corona” en la latina). Mi uzas la unuan, laŭeble en la formo “korona viruso” kiu havas la avantaĝon, ke ĝi tre similas al la internacie uzata formo “coronavirus”. Iuj pledas por la radika formo “koronaviruso”, kiun la Akademio ne rekomendis. Interesa artikolo kaj sekva diskuto pri la Esperanta nomo de la viruso aperis en la retejo UEA.facila: https://uea.facila.org/artikoloj/lingvo/kiel-nomi-tiun-viruson/

Novaj rubrikoj

La evoluon de la epidemio mi akompanis en la nova rubriko “Fake, Science, Profesie tra la mondo”, ekde la marta numero de la revuo Esperanto, kaj ekde la komenco de februaro ankaŭ per semajnaj raportoj en la Facebook-paĝo de UEA. En la afiŝo de la 22a de marto mi skribis “De mia antaŭa raporto pasis apenaŭ unu semajno, sed ŝajnas ke la mondo renversiĝis. En Ĉinio la epidemio efektive finiĝis, sed en la tuta mondo la nombro de infektitoj estas jam trioble tiu de Ĉinio kaj la nombro de mortintoj – kvaroble”. Neniu povis tiam imagi, ke dum unu monato kaj duono tiuj nombroj kreskos kvindek oble.

Por sekvi la rapide ŝanĝiĝantan situacion, mi lanĉis kaj daŭre ĝisdatigas la retejon https://revuoesperanto.org/korona_viruso. En ĝi oni povas sekvi la ĝeneralan staton de la epidemio, kiel ĝiajn implicojn en Esperantujo.

Virtuala Kongreso anstataŭ la Universala

La sekva defio estis la Universala Kongreso. La Estraro de UEA zorge sekvis la situacion. En februaro la epidemio ankoraŭ aspektis kiel loka problemo de Ĉinio. Supozante ke ĝis aŭgusto la krizo pasos, oni esperis okazigi la 105an UK kiel planite. En marto mi fariĝis la estrarano respondeca pri la koronvirusaj aferoj kaj pri la tiurilataj Gazetaraj Komunikoj.

La korona viruso klare demonstris la staton de “tutgloba vilaĝo”: la epidemio komenciĝis en la ĉina provinco Hubei, kaj unue ĝi estis konsiderata loka problemo. Komence de februaro UEA sendis subten-mesaĝon al la ĉinaj esperantistoj. Unu monaton poste la Monda Organizaĵo de Sano deklaris ĝin pandemio, kaj meze de marto jam evidentiĝis, ke la UK en Montrealo ne povos okazi kiel planite. Sekve, interkonsente kun la kongresejo kaj la LKK la Estraro anoncis la decidon prokrasti la Montrealan Kongreson al la jaro 2022.

Paralele al la nuligo de la ĉeesta kongreso, la Estraro de UEA ekplanis alternativan virtualan eventon. Miajn ideojn pri la naturo de tiu evento mi rakontis fine de marto en intervjuo al Ĉina Radio (http://esperanto.cri.cn/2521/2020/03/29/180s209951.htm). Meze de aprilo UEA komunikis, ke la Virtuala Kongreso (VK) estas planata por la komenco de aŭgusto kaj provos reprodukti la esencajn elementojn de la UK en virtuala formato, kaj samtempe enkonduki novajn ideojn.

Iom post iom evoluis la koncepto, kaj mi prezentis ĝin en prelego dum la virtuala Malferma Tago fine de aprilo kaj komence de majo dum la 64a AMO-seminario https://www.youtube.com/watch?v=mc-Bttj7IWw.

koronviruso

En tiu prelego, “La viruso kaj Esperanto” mi ankaŭ aŭguris, ke:

• Homoj fariĝos pli toleremaj, kunlaboremaj, paciencaj, kaj lernos pli aprezi la sanon, la medion, la vivon.
• Plivastiĝos reta studado kaj retaj kursoj, inkluzive de Esperanto-kursoj kiel Duolingo.
• Internaciaj kontaktoj pli vaste okazos per la retaj rimedoj, okazos pli da virtualaj kunvenoj, naciaj kaj internaciaj.
• Ankaŭ niaj Esperanto-kunvenoj kaj kongresoj parte okazos virtuale. Eble estonte niaj Universalaj Kongresoj fariĝos hibridaj: modeste ĉeestaj, amase virtualaj!

Tiun tendencon ni povas vidi jam nun: pro la epidemio multaj kunvenoj okazas virtuale. Ekzemple, anstataŭ la klubaj kunvenoj okazis ĉiusemajne la Israela virtuala Esperanto-kunveno (IVEK) per Zoom. Ankaŭ la tradicia Malferma Tago (MT) en la Centra Oficejo de UEA okazis virtuale fine de aprilo. Ĝi estis la plej amase vizitata kaj la plej internacia MT, kun pli ol 120 partoprenantoj el dekoj da landoj. Same multajn reagojn ricevis la MT-raporto en la Facebook-paĝo de UEA, kiun mi finis per la vortoj: “Montriĝas ke la pandemio donas ankaŭ pozitivan novan dimension al Esperanto: virtualaj kunvenoj kiuj ebligas la partoprenon al multaj kiuj antaŭe povus nur revi pri tio.” Bele emfazis tion pluraj komentoj de partoprenantoj. Ekzemple, Ilia el Indonezio skribis: “Estas mia unua malferma tago! dankon al ĉiuj kiuj jam ebligis tion al ni, kiuj ankoraŭ ne povas veni al MT en CO.”

MondaFest’ 2020 kaj la VK

Kunmeti virtualan eventon kiu anstataŭu la Universalan Kongreson en malmultaj monatoj estis enorma tasko, neniam antaŭe realigita aŭ eĉ imagita en Esperantujo, kiu bezonis zorgan kaj tre seriozan preparadon. Ĉar ne estis tempo trakti tiun defion per la ordinaraj metodoj kadre de la Kongresa Fako, la Estraro nomumis organizan teamon, kiun ni poste nomis la Virtuala Kongresa Komitato (VKK), konsistanta el Fernando Maia, vicprezidanto de UEA, Orlando Raola, estrarano pri kongresoj, mi, kiel respondeculo pri la scienca kaj faka programo kaj Aleks Kadar, Ĝenerala Sekretario de UEA. Ni kunsidis ĉiun semajnon kaj sekve invitis diversajn kunlaborantojn por specifaj programeroj.

La virtuala evento estis planita ne nur anstataŭi la UK, sed ĝi ofertis al la Esperanto-komunumo ion tute novan kaj longdaŭran. Ĝin prezentas speciala retejo: https://mondafest.net/, kaj artikoloj en la junia kaj julia numeroj de Esperanto.

Dum la (nordhemisfera) somero okazis trimonata Esperanto-festivalo “MondaFest’ 2020”, kiu komenciĝis per la somera inaŭguro la 20an de junio kaj ligis abundon da virtualaj Esperanto-aranĝoj, kiel IJK, SES kaj SEP, konferencoj de ILEI (VEKI) kaj UMEA, kaj la tagoj de la kontinentoj: Azio kaj Oceanio, Mezoriento kaj Norda Afriko, Eŭropo, Afriko kaj Ameriko. Preskaŭ ĉiutage okazis evento, detaligita en la plena programo (https://mondafest.net/programo/).

La unua rigardo al la programo de la VK aperis meze de julio ĉe https://uea.org/gk/894.

La kulmino de MondaFest’ estis la Virtuala Kongreso dum la unua semajno de aŭgusto, kiu provis virtuale reprodukti la esencajn elementojn de la Universala Kongreso, tamen en nova formato. La diskutojn pri la Kongresa temo “75 jaroj por UN” lerte gvidis Humphrey Tonkin. La prelegoj de la Internacia Kongresa Universitato kaj la Scienca Kafejo okazis kadre de la scienca programo, kaj eĉ la IKU-libro estis virtuale havebla senpage. La arta programo konsistis el ses koncertoj de la plej konataj kantistoj en Esperantujo, kiel Ĵomart kaj Nataŝa, kaj JoMo. Anstataŭ la bankedo okazis Kunmanĝado tra la Mondo (virtuala prezentado de naciaj pladoj), kaj eĉ la aŭkcio okazis virtuale, gvidita de Mikael Boris Mandirola.

La ekskursan tagon mi kunordigis virtuale, tiel ke oni povis partopreni ok ekskursojn kun Esperanto-ĉiĉeronoj en la plej turismaj lokoj de la mondo: Jerusalemo, Montrealo, Pekino, Tanzanio, Parizo, Venezuelo, Usono kaj Tehrano.

koronviruso

Dum la tuta festivalo aperadis la Festivala Kuriero, kiu dum la VK estis ĉiutaga, simile al la Kongresa Kuriero dum la UK. Entute aperis 20 numeroj, redaktitaj de la redaktoroj de la revuo Esperanto, kaj ili daŭre videblas en https://mondafest.net/kuriero/. Detalaj raportoj pri multaj eroj de la VK aperis en la septembra kaj oktobra numeroj de Esperanto. La Virtuala Kongreso estis registrita, kaj oni povis ĝin daŭre respekti ĝis la 20a de septembro. Poste estas planata iom post iome aperigi ĉiujn ĉefajn programerojn en la jutuba kanalo UEAviva.

La estonteco: de UK al VK kaj hibrida Kongreso

En la rubriko “Malferme” de la junia numero de Esperanto mi skribis: “En la mondon venis nova sento, tra la mondo iras forta voko: per flugiloj de la interreto, nun de UK iros ĝi al VK!”

Oni povas antaŭvidi fundan restrukturigon de niaj estontaj kongresoj kaj renkontiĝoj, provizante la eblecon partopreni virtuale ankaŭ en ĉeestaj kongresoj. Tiun avantaĝon povos profiti miloj de samideanoj, kiuj antaŭe ne povis partopreni Universalajn Kongresojn pro ekonomiaj kialoj. Sur malpli granda skalo tion jam demonstris la Virtuala Kongreso.

Eventuale la estontaj kongresoj estos hibridaj: kaj ĉeestaj kaj virtualaj, konservante la senperan, personan interhoman renkontan kontakton inter esperantistoj, kiel okazas en la tradiciaj Universalaj Kongresoj ekde 1905, sed aldonante la internacian, tutmondan dimension de la interreto, kiun niaj prauloj apenaŭ povus imagi. Tiel la konata Zamenhofa esprimo povos akiri novan, pli vastan sencon: “…sed homoj kun homoj – kuneste kaj virtuale”.

Daŭre validas la vortoj kiujn mi skribis komence de aprilo en la komuniko pri la prokrasto de la UK: “Por la tuta homaro tio estas tre malfacila tempo, sed ni memoru, ke ni renkontas tiun ĉi epidemion en multe pli favoraj cirkonstancoj ol estis en antaŭaj historiaj pandemioj. Ni havas modernajn servojn, medicinon, komunikadon, interreton.

La koronvirusa epidemio estas la plej severa en la 21a jarcento, sed fine ĝi estos venkita. Tiam la homaro, la socio kaj ankaŭ la Esperanto-komunumo havos ŝancon pliboniĝi. Espereble, kiam pasos la krizo, oni daŭre plu respektos, simpatios kaj estos pli pacienca kun la aliaj, loke kaj internacie. Ni estu pli modestaj, aprezemaj kaj konservemaj al nia socio, kulturo, medio kaj planedo.

Ankaŭ la Esperanto-movado povos lerni de tiu historia kaj socia leciono: per retaj rimedoj kiel Skype, Zoom, Facebook k. a. havi pli da interretaj kontaktoj nacie kaj internacie, dividi niajn renkontiĝojn kaj kongresojn kun esperantistoj kaj ne esperantistoj tra la tuta mondo kaj tiel disvastigi la konon kaj la mesaĝon de la Internacia lingvo Esperanto”.

Amri Wandel

Ĉi tiu artikolo aperis en la aŭtuna numero de La Ondo de Esperanto (2020).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2020, №3 (305).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/10/wandel-4

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Esperantumi kun la koronviruso appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-10-15 16:57

Esperanto.blog

Jen delfeno-roboto, elpensita kiel anstataŭiganto de bestoj en distroparkoj

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo

La usona firmao ‘Edge Innovations’, kiu havas fakon pri specialaj efektoj kaj robotikaj pupoj ĉe la urbo Hayward (subŝtato Kalifornio), projektis delfeno-roboton, kies prezo estas 26 milionoj da usonaj dolaroj. Ĝi estas 250 kilogramoj peza, 2,5 metroj longa, kovrita per silikona haŭto, kaj kontrolata per teleregilo. Tiu firmao produktis ankaŭ “akvajn estaĵojn” uzitaj en filmoj de Holivudo, kiel “Free Willy”, “Deep Blue Sea” kaj “Anaconda”.

Walt Conti, la fondinto de la firmao klarigas, ke tiaj robotikaj pupoj povas revenigi la publikojn, kiuj ne plu vizitas la amuzparkojn agantajn kun veraj bestoj. “Nuntempe estas 3 mil delfenoj en kaptiteca stato kaj uzataj por enspezi miliardojn da usonaj dolaroj. Evidente estas intereso kaj amo de la publiko koncerne al la delfenoj. Ni volas profiti je tiu intereso”, tion li diras. Ĉirkaŭ 20 eŭropaj landoj jam malpermesas aŭ limigas la uzon de sovaĝaj bestoj en cirkoj.

de Paulo Cesar Pires je 2020-10-15 13:13

Revuo Esperanto

La inaŭgura koncerto de la Virtuala Kongreso de Esperanto

Joelle Rabu kaj Nico Rhodes de Nanaimo, Brita Kolombio, Kanado, faris la inaŭguran koncerton de la Virtuala Kongreso de Esperanto (VK), la 1-a de aŭgusto. La koncerto prezentas kvar kantojn: La Vivo Rozas, Himno al Amo, Folioj de Aŭtuno kaj Ĉu Ĉi Foje. Nun eblas ĝin spekti ĉe UEAviva: https://youtu.be/yrJiXnY8Ppw #mondadest2020.
La koncerto okazis dum la Malfermo de la Virtuala Kongreso, kiu komplete ankaŭ re-spekteblas: https://youtu.be/Myk6O3eZhQ4
La VK okazis inter la 1-a kaj 8-a de aŭgusto 2020, kadre de la Monda Festivalo de Esperanto (MondaFest' 2020), organizata de UEA. Subteni la laboron de UEA eblas per membriĝo: https://uea.org/alighoj/alighilo #Esperanto

de Redakcio je 2020-10-15 11:38

UEA facila

Guangzhou

Invito al Guangzhou Zhang Zhicheng estas dumviva membro de UEK kaj Ĉina Esperato-Asocio. Li okupiĝas pri Esperanto-agado kaj li organizis tri Esperantajn raportojn ĉe la Biblioteko de Guangzhou en la jaro 2019. Kvankam li estas tre okupata pro sia laboro, li prenis la tempon dum sia tre plena horaro por pene lerni Esperanton. Nun li lertas aŭskulti, paroli kaj skribi en Esperanto. Por havi memstaran Esperantan ejon en Guangzhou, li donaceme aĉetis kvin-stelan apartamenton kiel ejon por Esperanto-aranĝoj en la fino de la pasinta jaro. La urba floro de Guangzhou estas la kapoko, kiu simbolas heroan temperamenton. Tial li nomis tiun apartamenton: Klubo Kapoko. Li bonvenigas esperantistojn el la tuta mondo partopreni Esperantajn agadojn en Klubo Kapoko de Guangzhou kune kun ni. Ni kune Ekparolu! Wu Hanping (Harpina)

2020-10-15 08:52