Esperanto-Planedo

2020-11-27

Neniam milito inter ni

Francio: policaj perfortoj: la edifaj bildoj de la draŝado de muzikproduktisto

27/11/2020 La videoj montras la direktoron de Black Gold Corp Studios draŝitan de tri policistoj de la 17a distrikto de Parizo. La IGPN estis pritaskita kaj la prokuroro de Parizo petas enketon «kiel eble plej rapidan». La bildoj estas perfortaj kaj povas...

de neniammilitointerni je 2020-11-27 21:11

La Balta Ondo

Stanislav Belov: Lukto por egaleco, aŭ Bombonoj kaj mono

BelovLa 9an de septembro la usona Akademio de Kinaj Artoj kaj Sciencoj aldonis pliajn postulojn al ricevontoj de sia premio pro la plej bona filmo. Tio kaŭzis lavangon da kritiko unuflanke kaj subtenajn reagojn aliflanke. La evento mem apenaŭ estas rimarkinda, sed ĝia ekzemplo ebligas klare kompreni, kial la nuna lukto por egaleco kaŭzas tiom da bruo, sed apenaŭ montras realajn rezultojn.

Oskar-ludoj

Mi memorigu, ke ekde 2024 por ricevi premion por la plej bona filmo necesos plenumi almenaŭ du el la kvar postuloj, rilataj al la reprezentado de tri malplimultoj – nigruloj, GLAT-uloj kaj virinoj:

• inter la ĉefaj aktoroj aŭ temoj de la filmo devas esti almenaŭ unu reprezentanto de tiuj grupoj;
• inter la anoj de la filma skipo devas esti homoj el almenaŭ du malplimultoj;
• reprezentantoj de la menciitaj grupoj devas havi la eblecon trapasi lernopraktikon en la studio;
• ili devas esti prezentitaj en la filmstudia estraro.

La novaĵo atendeble estigis grumbladon de konservativismuloj kaj jubiladon de la liberaluloj. Mi komprenas ambaŭ, sed mi reprezentas la trian vidpunkton – mi simple fajfas pri tio. Ne pro tio, ke mi estas indiferenta al la sorto de la menciitaj malplimultoj, sed pro pure praktikaj konsideroj – mi scias, ke tio ŝanĝos nenion.

Eĉ la filmstudioj mem apenaŭ bezonos ŝanĝi ion – en la nuna Usono malfacilas fari filmon sen uzi almenaŭ unu virinon kaj nigrulon inter la aktoroj kaj skipanoj, kaj ili delonge estas reprezentitaj inter la praktikantoj kaj estraranoj. Fakte temas pri nura bela mangesto direktita al la indigna amaso, postulanta estimon kaj egalecon. Sed ĉu tiu dolĉa bombono vere kontentigos la usonajn nigrulojn, kiuj jam kelkajn monatojn amase manifestacias kaj tumulas sur stratoj de usonaj urboj? Necesas esti tro memfida kaj certa pri supereco de la blankula intelekto kaj subnivelo de tiu nigrula por esperi, ke la afrikusonanoj lasos sin trompi per tiu ĉi “venko”.

George FloydVidi sian samgentanon sur ekrano estas agrabla afero, sed apenaŭ nova kaj neniel rilata al vera pliboniĝo de la vivo. Denzel Washington aktoras jam 43 jarojn kaj havas du Oskar-premiojn, sed tio ne helpis al George Floyd, kiam policisto faligis lin surteren kaj premis lian kolon per genuo. Kial? Ĉar la policano sciis, ke tiu estas nur nigrulo, do plej verŝajne homo malriĉa, eble ligita al krimaj aferoj kaj certe ne kapabla dungi multekostan advokaton por defendi siajn rajtojn. Li murdis ne nigrulon, li murdis malriĉulon, reprezentanton de malsupra socia grupo – kaj tio estas kerno de la afero. Se ni deziras preventi pliajn murdojn kaj tumultojn kiel neeviteblan reagon al ili, ni devas forgesi pri tiaj hipokritaj ludoj kaj kompreni, kie vere kuŝas la problemo.

Por trovi respondon sufiĉas spekti novaĵojn en usonaj televidkanaloj – eĉ se vi ne konas la anglan (tio povas esti avantaĝo). Kion ni vidas? Surstrate manifestacias kaj tumultas miloj da homoj, inter kiuj abundas reprezentantoj de ĉiuj rasoj kaj seksoj. Ankaŭ la disrabadon de vendejoj partoprenas pluraj blankuloj kaj certe plejmulto el ili estas ne virinoj.

Mi diru klare: la okazaĵoj en Usono estas protesto ne rasa, sed socia. Esperi solvi ĝin per disdonado de orumitaj statuetoj estas same stulte kiel kuraci kanceron per vitaminoj. Por konvinkiĝi je tio mi proponas por momento forlasi la ruĝan Oskar-tapiŝon kaj promeni inter statistikaj datumoj. Kredu, ili estas ne malpli ŝokaj ol la pompa ŝiko de la mondfama ceremonio.

Malegaleco – de la starto ĝis la fino

Ni kutimas kredi, ke la usona socio faris grandan progreson ekde la 1960aj jaroj rilate al la homaj rajtoj, civilaj liberecoj kaj rasa egaleco. Kritikantoj de la nunaj tumultoj ŝatas referenci al la pacaj instruoj de Martin Luther King, preferante forgesi ke la blankula Usono respondis al tio per pafoj, murdinte lin kaj plurajn liajn sekvantojn.

Ja progreso vere okazis rilate al inkluziveco de la nigruloj je politiko, komerco kaj kulturo. Ni ne plu miras vidante nigrulon en filmo, sur scenejo aŭ eĉ sur la prezidenta seĝo. Sed tio estas malmultaj esceptuloj, kiuj sukcesis aliĝi al la elito – nun vere miksrasa kaj miksseksa. Sed kio pri ilia origina komunumo, pri tiuj 99%, kiuj ne iĝis famaj aktoroj, riĉaj komercistoj aŭ influaj politikistoj? Ilian staton plej bone ilustras nombroj, kiujn iu ajn povas konsulti ĉe www.inequality.org.

Dum la daŭra kronvirusa epidemio la morteco inter la usonaj nigruloj estas 2,5-oble pli alta ol inter la blankuloj – 62 por 100 mil kontraŭ 26. Tion kaŭzis pluraj kialoj – malpli bona sano (pli oftaj diabeto, trodikeco, alta sangopremo, droga dependeco, alkoholismo ktp), nealireblo al sanservo (pro manko aŭ limigiteco de sanasekuro), manko de ebleco labori distance. Mankis nur unu kialo – nesufiĉa reprezenteco en la kina industrio.

Bone, diros leganto. Sed se al nigruloj mankas mono, kial ili ne iras labori por gajni ĝin? La unua kaj plej evidenta respondo estas manko de laboreblecoj. Malgraŭ la pompe reklamita “kompleta dungiteco”, laŭdire atingita en decembro 2019, senlaboreco inter la nigruloj konsistigis 5,9%, do estis preskaŭ duoble pli alta ol ĉe la blankuloj (3,2%). En aŭgusto 2020 kiam la “kompleta dungiteco” iĝis kompleta fabelo, la nombroj ŝanĝiĝis, sed la proporcioj ne – nun laboron ne havas 13,0% de la nigruloj kaj 7,3% de la blankuloj.

Kaj eĉ feliĉuloj, kiuj sukcesis trovi laboron, malsame profitas el tio: la mediana blankulo gajnas je 28% pli ol la nigrulo. Oni povas fantazii pri poioma progreso, sed la faktoj pruvas malon. En 1970-2018 la diferenco en mediana jara enspezo de la blankula kaj nigrula familioj kreskis de 23 800 ĝis 33 000 dolaroj (konsiderante la inflacian korekton). En 2018 la mediana nigrula familio havis nur 61% de la enspezo de la mediana blankula familio. Tio povas esti konsiderata certa progreso kompare al 56% en 1970, sed estas videbla malprogeso kompare al 63% en 2007.

Eble tion kaŭzas malsamaj profesiniveloj, supozos leganto. Do necesas lerni por plenumi pli komplikan kaj alte pagatan laboron. Logika konkludo kaj bona sugesto. Tamen malfacile plenumebla. Oni multe parolas pri kvotoj por malplimultoj kaj ŝtataj subvencioj tiucele, do flanka neengaĝita observanto povas imagi, ke por fini kolegion kaj eniri la mezan klason usona nigrulo bezonas nur deziron kaj iom da diligenta lernado. Ĉarma bildo, tamen ne konfirmata de la ciferoj.

Informoj de la Nacia Centro pri Eduka Statistiko montras, ke la nigruloj plejparte plu pagas sian edukadon proprapoŝe kaj oferas tiucele pli grandan parton de siaj magraj enspezoj, trafante ŝuldokaptilon. Averaĝa nigrulo-bakalaŭro (Bachelor degree) havas studentan ŝuldon je 13% kaj la postbakalaŭro (Associate degree) – je 26% pli grandan ol lia blankula kolego. Se tio estas nigrulino, ŝi kutime devas preni eĉ pli grandan ŝuldon – averaĝe 30 mil 400 dolarojn dum blankulino kutime ŝuldas 22 mil 000 kaj blankulo – nur 19 mil 500. Sed eĉ post la studado nigrulo-bakalaŭro enspezas je 27% kaj postbakalaŭro – je 14% malpli ol iliaj blankulaj kolegoj. Do ili devas kovri pli grandan studentan ŝuldon per siaj malpli grandaj enspezoj.

Tiel jam ĉe la vivostarto formiĝas malegaleco, kiu daŭras kaj profundiĝas la tutan vivon por esti transdonota al sekva generacio. La mediana nigrula familio en Usono havas posedaĵojn (domo, aŭtoj, mono en bankoj ktp) je 3 mil 500 dolaroj, kio estas nuraj 2% de la posedaĵoj de la mediana blankula familio (147 mil dolaroj). En 2016 nur 44% de la nigrulaj familioj posedis domon – kontraste al 72% de la blankuloj. Barack Obama faris belan politikan karieron kies pinto iĝis lia prezidenta posteno. Sed samtempe liaj samkoloraj usonanoj malprogresis finance: en 1983-2016 la kvanto de la nigrulaj familioj kun nulaj aŭ negativaj posedaĵoj kreskis de 8,5% ĝis 37%. Tio signifas, ke triono da usonaj nigruloj posedas nenion aŭ iliaj ŝuldoj estas pli grandaj ol iliaj posedaĵoj.

Ĉu mirindas, ke la usonaj nigruloj estas 2,6-oble pli ofte arestataj? Kaj tion kaŭzas ne nur troa polica suspektemo, sed la fakto, ke ili oble pli ofte faras krimojn, inkluzive gravajn. En 2018 nigruloj, kiuj konsistigas nurajn 13,4% de la usona loĝantaro, respondecis pri 52,4% de la murdoj. Cetere ili ne iris tro for, serĉante siajn viktimojn – 89% el ili ankaŭ estis nigruloj. Ne malpli drastajn misproporciojn ni trovos ĉe aliaj krimoj kiel rabado, ŝtelado ktp.

La faktoj estas evidentaj: la usonaj nigruloj komencas sian vivon en ege malpli favoraj kondiĉoj ol la blankuloj, plejparto el ili malsukcesas likvidi tiun postreston kaj multaj definitive rezignas je tiaj klopodoj, direktante sian “angoron pro netravivita vivo”, kiel nomis tion Erich Fromm, al unusola afero alirebla por ili – al detruado de si mem kaj de la ĉirkaŭa mondo, tiom malamika al ili.

La abismo kreskas

“Sed ĉu nur la nigruloj suferas pro malegaleco?” – eble demandos indignigita leganto. Prava rimarko. Malegaleco trasorbis ĉiujn socitavolojn kaj etnajn grupojn, kaj plej bone tion montras la statistikaj datumoj.

Charlie ChaplinNi ĉiuj spektis filmojn de Charlie Chaplin, kies ĉefa heroo – subtila ulo kun bulĉapelo sur la kapo kaj kun promenbastono enmane pene baraktas por sia vivo kontraŭ grandaj senkompataj mekanismoj kiel la ŝtato kaj komerco. Ŝajne malmulto ŝanĝiĝis ekde tiu epoko, kaj la jam menciita Erich Fromm trafe atentigis ke la populareco de la usona animaciaĵo Tom kaj Jerry plej bone montras kiel sentas sin ordinara usonano – museto, pene klopodanta eviti grandan danĝeron, kiu hantas ĝin ĉiusekunde.

La situacio iom pliboniĝis meze de la 20a jarcento, kiam ondo de maldekstra movado leviĝinta post la Oktobra revolucio en Ruslando, atingis sian pinton, kaj sindikatoj iĝis povaj institucioj kapablaj kontraŭstari monavidon de la komerco kaj ordonemon de la ŝtato. Sed ekde la 1970aj jaroj la aferoj ekmoviĝis en kontraŭa direkto kaj jen rezulto: rilatumo inter la plej riĉa 0,1% de la usona loĝantaro kaj 90% de la plej malriĉa, atingis la nivelon de la Orumita Epoko, do la socio revenis al la stato de la lasta triono de la 19a jarcento, konsiderata kiel la periodo de la sovaĝa, senbrida kapitalismo.

Usonano el la menciita supera 0,1% enspezas 196-oble pli ol lia averaĝa samlandano el la malsupra 90%. Kaj tiu abismo profundiĝas ĉiujare. Ekde 1979 la antaŭimposta enspezo de 1% de la supraj usonaj familioj kreskis sepoble pli rapide ol enspezoj de 20% de la malsupraj usonanoj.

Ĉu pigruloj mem kulpas pri siaj etaj salajroj? Ĉi tiu populara argumento apenaŭ eltenas kontroladon per faktoj. En 1979-2018 la pohora laborpago kreskis je nur 24%, dum la produktiveco altiĝis je 134%. Kien fluis resto de la mono? Ni vidis la respondon supre. Kaj ordinaraj laboristoj, 89% de kiuj ne plu estas unuigitaj je sindikatoj, ne kapablas rezisti al tiu redistribuado.

Kiu gajnis pro tio? La ĉefaj profituloj de la nova ordo estas jam ne la posedantoj de entreprenoj, sed iliaj administrantoj. Ni vivas en la epoko de manaĝera kapitalismo, kio eĉ pli malfaciligas lukton por laboristaj rajtoj, ja efektive mankas iu konkreta respondeculo, kiu rajtus fari decidon. Se antaŭe oni batalis kontraŭ la “aŭtomobila reĝo” Henry Ford, kiu povus laŭplaĉe altigi salajron de siaj dungitoj, do nun la ordinara laboristo povas apelacii nur al senvizaĝa direktora konsilio, konsistanta el dungitaj manaĝeroj, reprezentantaj interesojn de la eĉ pli senvizaĝa akciularo. Oni levas la pugnon por bati, sed la vizaĝo de la malamiko dissolviĝas kiel Cheshire-kato kaj en aero restas nur lia moka rideto.

Nome manaĝeroj (angle: CEO) konsistigas du trionojn el 1% de la plej riĉaj usonanoj. Diferenco de la enspezoj inter la averaĝaj laboristo kaj manaĝero sepoble kreskis ekde 1980. En 2018 manaĝeroj de 500 firmaoj el la rangolisto S&P enspezis 287-oble pli ol la averaĝa usona laboristo (en 1980 la diferenco estis nur 42-obla). 50 grandaj kompanioj raportis samjare pri diferenco pli ol milobla. Se en 1968 supraj 20% de la usonanoj ricevis 43% de ĉiuj enspezoj, do nun ili kaptas jam 52%. Ĉe tio parto de la plej supraj 5% kreskis de 16% ĝis 23% de la sumaj enspezoj.

Abismo en enspezoj kreas abismon en distribuado de riĉaĵoj. En 1989 la plej riĉaj 5% posedis averaĝe 114-oble pli ol 20% el la dua de malsupre grupo. En 2016 tiu misproporcio, jam ŝoka, profundiĝis ĝis 248-obla diferenco. Kaj oni eĉ ne konsideras ĉi tie la plej malsuprajn 20%, ĉar iliaj posedaĵoj estas nulaj aŭ eĉ negativaj, do nekalkuleblaj. Nek la granda recesio, komenciĝinta en 2007, nek la kronvirusa pandemio haltigis la riĉiĝon de la elito (pri tio mi jam parolis antaŭe en “Lecionoj de la pandemio”). De 2007 ĝis 2016 la mediana riĉaĵo de la supraj 20% kreskis je 13% dum tiu de la malsupraj grupoj malkreskis je almenaŭ 20% (en la dua de malsupre grupo – je 39%).

Usono ĉiam fieris pri sia granda meza klaso kiel fundamento de ĝiaj socia stabileco kaj ekonomia prospero. Tamen la kvanto de la mezklasaj usonaj familioj falis de 61% en 1971 ĝis 51% en 2019 dum la kvanto de la riĉuloj kreskis de 14% ĝis 20% kaj la kvanto de la malriĉuloj altiĝis de 25% ĝis 29%. Tio aspektas ŝoka, sed en la plej riĉa lando de la mondo 40% de la loĝantaro – 140 milionoj da homoj – vivas en malriĉeco aŭ rande de ĝi.

La sociaj liftoj, kiuj garantiis la socian moveblecon, premiante la laboremon kaj intelekton kaj punante la mallaboremon kaj stultecon, ne plu funkcias. La enspezoj de la ordinaraj homoj stagnas, dum tiuj de la elituloj altiĝas fulmrapide kaj konsistas plejparte jam ne el salajroj, sed el dividendoj kaj aliaj rentoj, do ne estas ligitaj al ilia efektiva laboro kaj diligento. La riĉuloj preskaŭ aŭtomate iĝas ĉiam pli riĉaj, dum la malriĉuloj glitas malsupren kaj apenaŭ havas ŝancojn ŝanĝi sian vivosorton. Senpoveco naskas desperon, despero estigas agreson, kaj pli aŭ malpli frue la ondo de malamo elverŝiĝos sur stratojn.

Malsimplaj problemoj – simplaj solvoj

“Kial vi koncentriĝis je Usono? Ĉu en aliaj landoj tiu problemo ne ekzistas?” – demandos leganto. Prave. Mi prenis Usonon kiel modelon, ĉar ĝi iĝis nun kampo de batalo, kiu efektive celas ne nigrulajn rajtojn kaj certe ne ludojn, kiel rasaj kvotoj en filmindustrio aŭ genre neŭtralaj pronomoj. Tio estas socia batalo, kaŭzita de ekstrema malegaleco – eĉ se plejparto de ĝiaj partoprenantoj ne konscias tion.

Kial tio okazis nome en Usono? Ĉar la socia malegaleco tie estas la plej granda en la evoluinta mondo. Se ni rigardos la Gini-koeficienton, uzatan por mezuri la malegalecon surbaze de skalo kie 0 signifas idealan egalecon kaj 1 kompletan malegalecon, ni vidos ke Usono en 2017 havis 0,434, kio estas la plej alta malegalec-nivelo en la grupo G7 (Francio havas 0,326, Britio – 0,392).

Sed ni lasu Usonon kaj prenu pli larĝan kadron – la tutan mondon. Kion ni vidas? La samaj bataloj okazas ĉie, kaj oni ne tuj vidas ilin, konsiderante apartajn konfliktojn kun specifaj kaŭzoj nur pro tio, ke en ĉiu lando la homa indigno prenas specifan formon. La usona filozofo Erich Hoffer jam en la 1950aj jaroj konkludis, ke amasaj movadoj povas transformiĝi unu je alia depende de cirkonstancoj, kaj la nuna situacio perfekte pruvas tion.

En islamaj landoj de Nord-Afriko kaj Mezoriento milionoj da homoj vivas en ekstrema mizero, subpremataj de same ekstreme riĉa elito. Serĉante klarigon, ili iras al la sola loko, kie ankoraŭ eblas libera diskutado – al moskeo, kaj tie ricevas respondon: tio okazas, ĉar ni forgesis la instruon de la Korano kaj rompis leĝojn, ordonitajn de la profeto. Kaj milionoj da junaj fervoruloj aliĝas al islamismaj movadoj en vana espero konstrui pli justan mondon.

En Ukrainio, iam unu el plej prosperaj respublikoj de Sovetunio, komplete disrabita fare de lokaj oligarĥoj kaj koruptitaj politikistoj dum la 30 jaroj da sendependeco, milionoj da homoj baraktas inter mizero kaj malriĉeco, amase elmigrante kaj laborante eksterlande kiel ĉipa laborforto – ofte kontraŭleĝe, sen ajna sociala protekto. “Kiel seniĝi je tiu koŝmaro?” – ili demandas siajn gvidantojn. “Pri ĉio kulpas la nuna prezidento kaj la rusaj imperiistoj!” – aŭdiĝas respondo. “Forpelu ambaŭ kaj ni prosperos!” La unua “revolucio” (Majdano) okazis en 2004, la dua en 2014, pluraj prezidentoj venis kiel herooj kaj foriris kiel venkitoj aŭ eĉ forpelitoj, la naciisma ondo inundis la landon, dek mil civitanoj pereis en la enlanda milito – sed la ordinaraj homoj plu vivaĉas kiel mizeruloj dum la elituloj plu ĝuas luksan vivon.

En Honkongo la tuta nova generacio perdas esperon pri la vivo eĉ ne pli bona, sed almenaŭ komparebla al tiu de siaj gepatroj. Dum en la ĉeflanda Ĉinio oni evoluigis novajn teknologiojn kaj industrion, la insulo plu koncentriĝis je nura financa industrio kaj servoj ligitaj al ĝi. Sed en la epoko de artefarita intelekto kaj blokĉeno bankoj ne plu bezonas tiom da oficistoj, la rutina ofica laboro transiras al robotoj, kaj la ĉeftera Ĉinio prezentas ĉiam pli da ŝancoj por investantoj. Junaj honkonganoj, perdintaj la esperon aĉeti aŭ almenaŭ lui dignan loĝejon kaj ekhavi familion, vidas, ke iliaj gepatroj vivis oble pli bone kaj rapide trovas la klarigon: “Tiam ni estis brita kolonio! La komunistoj fuŝis ĉion!” Detruante sian propran urbon, kies ĉefa avantaĝo estis stabileco kaj sekureco, ili senigas sin je la lasta espero, dronigante sian estontecon je la naciisma kaj kontraŭkomunisma frenezo – trompa kiel ĉiuj tiaĵoj.

En Ruslando la ekonomio stagnas dum pluraj jaroj, la vivnivelo de la ordinaraj homoj, rapide altiĝinta en la 2000aj, frostiĝis aŭ eĉ regresis, dum la elitoj ĉiam bonfartas kaj senhonte dividas inter si naciajn riĉaĵojn. Tion kaŭzas troa entrudiĝo de la ŝtato je la ekonomiaj aferoj, ekstrema reguligado de ĉiuj procezoj, distordita strukturo de la nacia ekonomio, baziĝanta sur la eksportado de nafto kaj gaso, manko de travideblaj proceduroj kaj sendependaj institucioj en la ŝtata sistemo.

Sed ĉu la ordinara homo pretas serĉi solvon de ĉiuj ĉi komplikaj problemoj? La opozicio sub la estreco de Aleksej Navalnij, proponas oble pli facilajn klarigojn kaj solvojn: “Pri ĉio kulpas enmigrintoj, kaŭkazanoj kaj koruptitaj politikistoj. Necesas ŝanĝi la politikistojn, forpeli la enmigrintojn, konstrui barilon kontraŭ la kaŭkazanoj – kaj ĉio solviĝos!” Feliĉe, tiuj uloj ankoraŭ ne havis ŝancon efektivigi sian programon, sed ni jam povas imagi la sekvojn – ĥaoso, ekonomia kolapso, amasaj reprezalioj kaj eble novaj kaŭkazaj militoj.

Vagante en mallumo

Oni povas daŭrigi longe, prezentante pliajn ekzemplojn – la flavveŝtulojn en Francio, la indignigitojn en Hispanio, plurajn naciismajn kaj religiajn movadojn en triamondaj landoj. Sed ni jam vidis, ke efektive ĉiam kaj ĉie temas pri la sama afero – la homojn indignigas la ekstrema malegaleco, kaj ili serĉas vojon likvidi ĝin. Oni povas dum certa tempo trompi ilin per naciismaj akuzoj, religiaj promesoj aŭ liberalismaj bombonoj, sed la vivo jam montris, ke tio ne solvas la problemon, do la malkontentuloj revenos kaj postulos denove sian rajton pri digna vivo.

Kiaj estas la ĝusta respondo kaj efika solvo? Mi ne scias.

Dekstruloj proponas koncentriĝi je kreskado de la produktado, argumentante ke ankaŭ la malriĉuloj neeviteble profitos el tio. Sed ni jam vidis, ke tiuj esperoj estas falsaj – plejparton de la novkreataj riĉaĵoj kaptas la jamaj riĉuloj.

Maldekstruloj proponas koncentriĝi je distribuado de riĉaĵoj (ĉefe per impostoj) kaj reguligado de la ekonomio por celi ĝin al la homaj bezonoj, ne al nura profito. Sed la socialismaj eksperimentoj en Sovetunio kaj ĝiaj aliancanoj malsukcesis ekonomie, dum la sukcesaj ekzemploj el Okcidenta Eŭropo apenaŭ povas esti nomataj “socialismaj” en strikta senco de tiu ĉi vorto.

La serĉado daŭras kaj la homaro plu palpas la vojon en mallumo. Gvidlibroj ne ekzistas, ĉiĉeronoj estas falsaj, sed ankaŭ halti ne eblas. Ni serĉu plu.

Ĉi tiu artikolo aperis en la aŭtuna numero de La Ondo de Esperanto (2020).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2020, №3 (305).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/11/belov-2

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Stanislav Belov: Lukto por egaleco, aŭ Bombonoj kaj mono appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-11-27 19:25

UEA facila

Wu Tong

Mia nomo estas Wu Tong. Mi loĝas en la urbo Shenyang, Ĉinio. Mi havas 58 jarojn. Mi estas universitata librotenistino. Mi ŝatas pentradon, deklamadon kaj jogon. Mi partoprenis la recitadon de Esperantaj poemoj en julio 2020. Mi enviis vidi instruiston Liu Weijie legi Esperantan poemon. Mi estis la unua studento, kiu kandidatiĝis por la Esperanto-retkurso de Liaoning-a Esperanto-kultura Klubo. S-ro Liu Weijie estas instruisto de la kurso.

2020-11-27 17:01

Global Voices

La historio pri kiel latinamerikaj intelektuloj trovis konsolon en la komunisma Prago

Gabriel García Márquez, Jorge Amado, Pablo Neruda estis ekzemplodonaj vizitintoj

Brazila verkisto Jorge Amado kaj lia filo (kvara de maldekstre), ĉeĥa ĵurnalisto kaj dramaturgo Jan Drda (la unua maldekstre), en Dobříš, ĉeĥa kastelo, kiu servis kiel rezidejo por ĉeĥaj kaj internaciaj verkistoj, en 1950. Foto el la arĥivo de Paloma Amado, uzata kun permeso.

Antaŭ KOVIM-19 Prago estis vizitata ĉiutage de milionoj da turistoj, serĉantaj ĉipan bieron kaj impresan arkitekturon. En la 1950-aj jaroj la ĉefurbo de la tiama Ĉeĥoslovakio altiradis vere malsaman amason da vojaĝantoj: maldekstrajn intelektulojn de la tuta mondo, dezirantajn vidi kio estas la vivo ĉe socialismo.

Multaj el tiuj politikaj turistoj venis el Latinameriko kaj inkluzivis literaturajn gigantojn kiel Jorge Amado and Gabriel García Márquez. Por longe forgesita, tiu ĉi historio estas nun poiomete remalkovrata kaj rekonsiderata en Ĉeĥio.

Dum la Malvarma milito daŭris, Okcidento kaj Sovetunio engaĝiĝis en intensaj propagandaj klopodoj por montri superecon de siaj politikaj kaj socio-ekonomiaj sistemoj, kutime celante homojn en Azio, Afriko, Mezoriento kaj Latinameriko. Kaj ambaŭ flankoj konsideris arton kiel unu el la efikaj manieroj sendi tiun ĉi mesaĝon.

En Sovetunio, la Tutlanda Societo de Kulturaj Ligoj kun Eksterlando aŭ VOKS, laŭ sia mallongigo en la rusa, havis taskon inviti publikajn intelektulojn kaj verkistojn el la tuta mondo ne nur al Sovetunio, sed ankaŭ al aliaj socialismaj landoj kaj kuraĝigi ilin verki pri ili.

Ĉeĥoslovakio, nacio aliĝinta al la Orienta Bloko en 1948 post kiam ĝia komunista partio aranĝis ŝtatrenverson [en], estis unu el la celitaj lokoj. Krom Jorge Amado kaj Gabriel García Márquez, la lando akceptis verkistojn el Argentino (Raúl González Tuñón), Brazilo (Graciliano Ramos), Ĉilio (Ricardo Latcham, Pablo Neruda), Kubo (Nicolás Guillén), kaj Meksiko (Efraín Huerta, Luis Suárez). Iuj vojaĝis solaj, aliaj kadre de delegacioj.

Tiel Prago iĝis kultura maldekstra renkontiĝejo tiutempe, kolektante komencantajn kaj maturajn maldekstrajn verkistojn, kiel la turka Nazım Hikmet kaj la sovetia Ilja Ehrenburg.

Pablo Neruda fakte eble eĉ prenis sian plumnomon de la ĉeĥa verkisto de la 19-a jarcento, poeto kaj ĵurnalisto Jan Neruda (la ĉilia poeto naskiĝis kiel Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto). Li neniam agnoskis tion, sed fotoj de li promenanta laŭ strato de Neruda en Prago aŭ pozanta antaŭ restoracioj kaj bierejoj nomitaj “Neruda” donas firman bazon por tiuj spekulacioj.

Michal Zourek, foto uzata kun permeso.

Global Voices [Tutmondaj Voĉoj] interparolis kun Michal Zourek, ĉeĥa esploristo, fokusiĝinta sur la rilatoj inter Orienta Bloko kaj Latinameriko. Zourek, aperiginta en 2018 la libron “Československo očima latinskoamerických intelektuálů 1947-1959” (“Ĉeĥoslovakio per la okuloj de latinamerikaj intelektuloj de 1947 ĝis 1959″, eldonitan ankaŭ hispane), klarigas kio motivis tiujn intelektulojn akcepti tiajn invitojn:

V Latinské Americe existovala celá řada autoritářských režimů, které pod záminkou potlačit levicovou subverzi masivně potlačovaly lidská práva. Proto latinskoameričtí umělci sympatizující s komunistickou ideologií dostávali z východní Evropy jistou materiální a morální podporu. Pokud jde o svědectví z těchto cest, tak texty ze čtyřicátých a padesátých let jsou obecně plné entusiasmu. Je videt, že na intelektuály z rozvojových zemí musely některé aspekty udělat velký dojem. Zejména pak kultura. Zmínky o vysoké kvalitě divadelních představení, zázemí škol a knihoven, jakož i velká sečtělost obyvatel, se v textech často opakují.

Ekzistis serio da aŭtoritatismaj reĝimoj en Latinameriko, kiuj amase rompadis homajn rajtojn, reference al la neceso subpremi maldekstrajn subfosajn fortojn. Tio klarigas kial latinamerikaj artistoj favoraj al komunisma ideologio povis ricevi materialan kaj moralan subtenojn el Orienta Eŭropo. Rigardante la rememorojn pri iliaj vojaĝoj, la tekstojn verkitajn en la 1940-aj kaj 1950-aj, ni vidas ke ili kutime plenas je entuziasmo. Kompreneble certaj trajtoj [de socialismaj socioj] grave impresis tiujn intelektulojn, venintajn el evolulandoj, speciale la stato de la kultura sfero en Orienta Eŭropo. Estas multaj mencioj pri la alta kvalito de teatraj dramoj, lerneja infrastrukturo kaj publikaj librejoj, kaj la alta nivelo de popola edukado.

Zourek klarigas kiel Prago kaj Moskvo iĝis sekura loko por tiuj intelektuloj, ebligante al ili kontakti kaj renkonti unu la alian. “Tio estis ne malofta afero, ke famaj intelektuloj el Latinameriko renkontiĝis unuafoje en Orienta Eŭropo” li diras. “En iliaj patrujoj tio ne eblis, ĉar la lokaj aŭtoritatismaj kaj kontraŭkomunismaj registaroj simple malebligus tion.”

Zourek diras ke Orienta Eŭropo ludis ŝlosilan rolon por la latinamerika literaturo — se ne la internacia komunista movado, eble la mirinda generacio de la verkistoj de la 1960-aj jaroj ne estus tiom influa, inkluzive en Okcidento. “La verkoj de engaĝitaj aŭtoroj venis en enorma eldonkvanto [en la ĉeĥa, pola aŭ rusa], oble pli abunde ol en iliaj denaskaj lingvoj kaj ĉio ĉi okazis danke al la Fera Kurteno” diris li.

Busto de Pablo Neruda en la centro de Prago. Foto de Kenyh el Wikipedia, uzita surbaze de licenco CC BY-SA 3.0.

Lando de abundo?

Vizitante Pragon aŭ aliajn lokojn en Ĉeĥoslovakio, maldekstraj intelektuloj, plejparte viroj, estis traktataj kiel VIP-oj: Ili povis gasti en luksaj hoteloj, iliaj elspezoj estis pagataj, ili havis aliron al dulingvaj ĉiĉeronoj, ricevis honorariojn pro siaj verkoj kaj iliaj verkoj estis tradukataj al la ĉeĥaslovaka.

Tiuj, kiuj ricevis verkistajn restadpermesojn, povis resti por longa tempo, speciale en la kastelo Dobříš, rezidejo de la Unio de Ĉeĥoslovakaj Verkistoj de la 1940-aj ĝis la 1990-aj. Iuj restis eĉ pli longe, ricevinte politikan azilon.

Kiel klarigas Zourek:

Byly jim placeny cestovní výdaje a během pečlivě naplánovaného programu jim byl prezentován značně idealizovaný obraz místního života. Hosté na oplátku po návratu šířili pozitivní dojmy prostřednictvím cestopisů, článků a přednášek. Fenomén “politického turismu” byl důležitou součástí sovětské propagandy. Jednalo se o dlouhodobě plánovanou strategii, jejíž počátky můžeme hledat záhy po říjnové revoluci. Důležitou úlohu v ní sehráli právě intelektuálové, které Sovětský svaz toužil získat na svou stranu a následně je využít v ideologické bitvě.

Iliaj vojaĝelspezoj estis pagitaj kaj dum iliaj zorgeme preparitaj vojaĝprogramoj ili povis vidi nur la plej idealajn partojn de la loka vivo. Responde al tio la eksterlandaj gastoj povis disvastigi siajn pozitivajn impresojn per vojaĝrakontoj, artikoloj kaj konferencoj. Tiu fenomeno de “politika turismo” estis ŝlosila komponanto de sovetia propagando, bone planita strategio kiu aperis tuj post la rusa revolucio en 1917. Ĉefa rolo estis destinita por intelektuloj, kiujn Sovetunio deziris havi ĉe sia flanko por poste uzi ilin en sia ideologia lukto kontraŭ Okcidento.

Jorge Amado (maldekstre) kaj Nicolás Guillén (dekstre) survoje al Ĉinio, ĉe fervoja stacio en USSR. Januaro 1952. Foto el la arĥivo de Paloma Amado, uzata kun permeso.

Interesa escepto en tiu idealigita perceptado kaj priskribado estis Gabriel García Márquez, kolombia laŭreato de la Nobel-premio pri literaturo, vizitinta Orientan Germanion, Ĉeĥoslovakion, Pollandon, Hungarion kaj USSR en 1955 kaj 1957. Li faris tion parte memstare kaj ricevinte oficialan inviton, li trovis eblecon eviti la oficialan programon por esplori ĉion memstare. Li prezentis oble pli nuancoplenan priskribon en sia libro “De viaje por Europa del Este” [es] (Vojaĝo tra Orienta Eŭropo).

La unua ĉapitro de la libro priskribas Orientan Germanion per malflataj vortoj kiel ekzemple en tiu ĉi sceno, kiam Márquez eniris restoracion por matenmanĝo: “Tio kion homoj havis por matenmanĝo, povus esti ekvivalento de kompleta plado en la resto de [Okcidenta] Eŭropo kaj povus esti oble pli ĉipa. Sed tiuj homoj aspektis detruitaj kaj amaraj kaj manĝis enormajn porciojn de viando kaj frititaj ovoj sen iu ajn ĝojo.” En alia ĉapitro pri Moskvo, li skribas pri la tabuita temo de la kulto de personeco de Stalin, citante sian rusan ĉiĉeronon, kiu diris: “Se Stalin plu vivus [li mortis en 1953], ni havus la Trian mondmiliton. Stalin estis la plej sangavida, la plej malica kaj plej memama figuro en la rusa historio.”

Gabriel García Márquez (la unua de maldekstre) sur la Ruĝa placo en Moskvo en aŭgusto 1957. Foto el la arĥivo de Michal Zourek, uzata kun permeso.

Por ĉeĥoj, remalkovrita heredaĵo

En Ĉeĥoslovakio komunismo finiĝis en la aŭtuno de 1989 kaj en la sukcedintaj ŝtatoj Slovakio kaj Ĉeĥio la socialisma pasinteco kutime estas konsiderata kiel morna periodo de rompo de homaj rajtoj, vojaĝlimigoj kaj trudita obeado al Moskvo.

Tia vidpunkto kolorigas aliron de ĉeĥaj kaj slovakaj historiistoj al la maldekstraj intelektuloj, vizitintaj ilian landon dum tiu tempo. Kiel rimarkigas Zourek, studinta en Ĉeĥio kaj Argentino:

Během mých univerzitních studií jsem sice zaslechl zmínky, že v Československu pobýval Pablo Neruda či Jorge Amado, ale neměl jsem představu, že se jednalo o fenomén tak výrazný. Jinými slovy, že intenzivní kontakty mezi oběma regiony existovaly již před kubánskou revolucí. Roli zde možná hraje určitý despekt k těmto autorům. Mnozí na ně nahlížejí jako na idealisty či užitečné idioty, kteří svou návštěvou vyjádřili sounáležitost s režimem, který se neštítil násilí a perzekucí. Celá problematika je ale mnohem komplexnější. 

Dum mia studado en universitato mi aŭdis kelkajn menciojn pri Pablo Neruda kaj Jorge Amado, kiuj pasigis tempon en Ĉeĥoslovakio, sed mi ne imagis ke tio estis tiom profunda fenomeno, ke ambaŭ regionoj havis tiajn kontaktojn eĉ antaŭ la Kuba revolucio [1959]. Tio okazis eble pro la malestimo, kun kiu tiuj aŭtoroj estas nun traktataj [en Ĉeĥio kaj Slovakio]: multaj konsideras ilin idealistoj aŭ utilaj idiotoj, kiuj per siaj vizitoj subtenis reĝimojn engaĝitajn je perforto kaj persekutado. La problemo estas kompreneble oble pli komplika ol tio.

Dum tiuj aŭtoroj delonge estas omaĝataj en siaj patrujoj en Latinameriko, ilia heredaĵo estas nur nun reaperanta en la ĉeĥa historia diskurso. Vojaĝnoticoj de Marquez estis tradukitaj al la ĉeĥa unuan fojon en 2018 [sub la titolo] “Devadesát dnů za železnou oponou” [Naŭdek Tagoj Malantaŭ la Fera Kurteno], dum la aliaj restas grandparte nekonataj.

Zourek kundividas sian personan sperton por klarigi, kial la procezo de retaksado estas tiom defia:

Krátce po střední škole jsem navštívil Chile, kde univerzita byla plná sovětských vlajek, portrétů Lenina, v knihkupectví se prodávala díla Marxe a Engelse. Myslel jsem si, že ta ideologie je mrtvá, nechápal jsem, jak někdo může obdivovat zločinnou ideologii, která omezovala svobodu slova, bránila lidem studovat, realizovat sny. Tento antagonistický postoj obou regionů ke komunismu je primárně dán zcela odlišnou historickou zkušeností. Proto se domnívám, že při hodnocení komunismu je třeba se oprostit od rodinné anamnézy, která mnohdy brání vidět tento transnacionální fenomén v jeho mnohobarevnosti. Tento přístup mi bohužel stále u mnoha českých historiků chybí. Myslím, že není náhodné, že politika komunistického Československa ve třetím světě se těší většímu zájmu v zahraničí nežli mezi českými badateli. Teprve v posledních letech se to začíná měnit a myslím, že to do určité míry souvisí s postupným vystřízlivěním české společnosti z antikomunismu. Věřím, že v následujících letech vznikne řada prací, které poukážou na to, že komunistické Československo dělalo v rozvojovém světe obdivuhodné věci, na které se nepodařilo po roce 1989 úspěšně navázat. Například na poli kultury.

Baldaŭ post fini mezlernejon mi vizitis Ĉilion, kie la universitato estis plena je sovetiaj flagoj, portretoj de Lenin, kie librovendejoj proponis la verkojn de Marks kaj Engels. Mi pensis ke ideologio estas jam morta kaj ne povis kompreni kiel iu ajn povas admiri kriman ideologion, kiu limigis esprimliberecon, malebligis al homoj studentiĝi, realigi siajn revojn. Tiu antagonisma pozicio de la du regionoj rilate komunismon ekzistas ĉefe danke al vere malsama historia sperto. Pro tio mi opinias ke ni devas taksi komunismon, ni devas separi nin mem de niaj familiaj sperto kaj historio, kiuj ofte malebligas al ni vidi la transnacian fenomenon en ĝia plena diverseco.

Malfeliĉe malasociiĝo ankoraŭ ne okazas al multaj ĉeĥaj historiistoj. Mi pensas ke ne estas surprize, ke homoj en la evolulandoj estas pli interesitaj pri la politiko de la komunisma Ĉeĥoslovakio ol pri siaj samtempuloj en Ĉeĥio. Tio komencas ŝanĝiĝi iom en la lastaj jaroj kaj mi opinias ke tio okazas danke al la laŭgrada retaksado de la komunisma periodo fare de la ĉeĥa socio. Mi kredas ke en la venontaj jaroj ni vidos pliajn seriojn da verkoj, montrantaj ke la komunisma Ĉeĥoslovakio faris rimarkindajn aferojn en la evoluonta mondo, kiuj estis plejparte forlasitaj post 1989, ekzemple en la kultura sfero.

de Stano BELOV je 2020-11-27 15:49

TEJO

La Strategia Plano de TEJO – Enmovade #2

En la nova epizodo de Enmovade, la prezidanto de TEJO Charlotte Scherping Larsson rakontas pri la Strategia Plano de TEJO, Snehaja Venkatesh prezentas la komisionon de TEJO pri Scienco kaj Manuela Burghelea parolas pri la grupo pri Universitata Agado.

Kontribuu al la Strategia Plano de TEJO! Vi trovos ĝin en la retlisto TEJO-komitato.
Aliĝu al la Telegram-grupo pri Scienco kaj al la grupo pri Universitata Agado!

The post La Strategia Plano de TEJO – Enmovade #2 appeared first on Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

de ariel je 2020-11-27 15:01

Esperanto.blog

Jen nova trinkmonego: 3 miloj da usonaj dolaroj al kvar laboristoj de restoracio fermita pro la kronviruso

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo. Gramatike komentu ion pri ĝi, mi petas.

En la urbo Klivelando, de la usona subŝtato Ohio iu viro, post trinki ununuran bieron, donis 3 milojn da usonaj dolaroj kiel trinkmono al la laboristoj de la restoracio, kiu volonte fermadas por helpi bari la akceliĝon de la pandemio pri kovimo.

Per la sociretejoj la proprietulo Brendan Ring raportis en la lasta dimanĉo (la 22-a), ke tiu kliento petis de li dividi la monon inter la tieaj kvar laboristoj. Nur kiam la viro jam estis elirinta la restoraciestro atentis pri la grando de la donaco. “Mi kuris ĝis atingi lin, kiu asertis esti nenia eraro, kaj ni revidos en la remalfermo”, tion diris Ring.

Usono estas la lando plej atingita de la nuna pandemio: pli ol 12,8 milionoj da homoj estis infektitaj de la viruso SARS-CoV-2, kaj pli ol 263 miloj mortis pro la malsamo kovimo (KOVIM-19), kaŭzata de tiu viruso.

de Paulo Cesar Pires je 2020-11-27 11:40

2020-11-26

Neniam milito inter ni

Irano: Ahmadreza Djalali, profesoro de la Vrije Universiteit Brussel (VUB) estas mortokondamnita, lasta etapo antaŭ ekzekuto

26/11/2020 La irana sciencisto kaj profesoro invitita ĉe la Vrije Universiteit Brussel (VUB), Ahmadreza Djalali , estis lokita en izoliteco kaj riskas ekzekuton, avertis mardon lia kolego kaj urĝkuracisto ĉe la UZ Brussel , Gerlant Van Berlaer. Tiu ĉi...

de neniammilitointerni je 2020-11-26 21:35

La Balta Ondo

Belartaj Konkursoj de UEA en 2021

UEALa Belartaj Konkursoj de UEA naskiĝis en 1950. La unua jaro, de kiam oni havas statistikojn pri BK-partopreno, estas 1972. De tiam ĝis nun, la averaĝa nombro de konkursaĵoj estas 84. Nu, pasintjare ni atingis la belan palindroman nombron 171, rekordan en la BK-historio. Ĉi-jare, eĉ pli nekredeble, ni ricevis novan palindroman nombron, ne tiel altan, sed simile rekordan kaj eĉ pli surprizan kaj kontentigan, se konsideri la zorgodonajn cirkonstancojn travivatajn pro la pandemio. Malgraŭ ĉiaj malgraŭoj, la ĉi-jara nombro de konkursaĵoj partoprenintaj en BK estis 151 verkoj el Afriko, Azio, Eŭropo kaj Ameriko.

La Sekretario de la Belartaj Konkursoj de UEA esprimas la grandan ĝojon tiukaŭze spertitan de la gvida BK-skipo kaj instigas beletremulojn superi tiujn rekordojn konkursante per altkvalitaj verkoj en ĉi nova okazigo de tiu kultura evento, unu el la jam tradiciaj kaj plej ŝatataj en Esperantujo. Plie, li anoncas la enkondukon de nova branĉo, nomata Kantoteksto, kun la celo provizi E-kantistojn per bonaj kantotekstoj por iliaj repertuaroj. La unusola premio en ĉi branĉo konsistos en muzikigo de la premiita teksto kaj prezento de la rezulta kanto fare de kantisto aŭ kantogrupo.

La rezultojn oni anoncos, ĉu ĉeeste, kadre de la 106a Universala Kongreso de Esperanto en Belfasto (Nord-Irlando), se oni ĝin fine povos okazigi, ĉu iam, inter julio kaj septembro, kadre de virtuala BK-Festo samspeca kiel la ĉi-jara. Kiel kutime, partopreno estas libera al ĉiuj kaj ne ligita al aliĝo al la UK. La konkursaĵoj devas esti neniam antaŭe publikigitaj en ajna formo, krom en la branĉo Infanlibro de la Jaro. Oni rajtas sendi maksimume tri konkursaĵojn por sama branĉo aŭ subbranĉo. Endas sekvi jenajn regulojn:

Poezio: maksimuma longo ne fiksita.
Prozo: maksimuma longo 200×65 karaktroj (kvino da paĝoj).
Prozo, subbranĉo Mikronovelo: maksimuma longo 100 vortoj. Aljuĝata estas nur unu premio, kiu nomiĝas Premio Paula Adúriz.
Teatraĵo: maksimuma longo ne fiksita.
Teatraĵo, subbranĉo Monologo (unupersona teatraĵo) aŭ Skeĉo (unu- aŭ divers-persona): daŭro inter 10 kaj 15 minutoj. Aljuĝata estas nur unu premio, kiu nomiĝas Premio María Cuevas.
Eseo: teme ligita kun Esperanto aŭ kun la kongresa temo, proksimuma longo 400×65 karaktroj (deko da paĝoj). La unua premio nomiĝas Premio Luigi Minnaja.
Infanlibro de la Jaro: originala aŭ tradukita libro por infanoj presforme aperinta en 2020. Aljuĝata estas nur unu premio.
Kantoteksto: maksimuma longo ne fiksita.

La absoluta limdato por ricevo de konkursaĵoj estas la 31a de marto 2021.

Oni sendu po unu tajpitan ekzempleron de ĉiu konkursaĵo – krom en la branĉo Infanlibro – al Belartaj Konkursoj de UEA, ĉe Miguel Gutiérrez Adúriz, prefere retpoŝte al la adreso sciosfero@gmail.com; aŭ, se tio ne eblas, papere al la adreso: los Coteros 1-C, 2 Izda, 390600 Muriedas; Cantabria; Hispanio, nepre indikante la elektitan pseŭdonimon por gardi la anonimecon de la aŭtoro. Por la branĉo Infanlibro oni sendu unu ekzempleron de la koncerna libro al la adreso de Miguel Gutiérrez Adúriz kaj tri ekzemplerojn al Ionel Oneț, Centra Oficejo de UEA, Nieuwe Binnenweg 176, NL-3015 BJ Rotterdam, Nederlando.

Premioj: en la branĉoj Poezio, Prozo, Teatraĵo kaj Eseo: unua premio 260 €, dua premio 182 €, tria premio 104 €. En la branĉo Infanlibro de la Jaro 546 €. En la du subbranĉoj Mikronovelo kaj Monologo aŭ Skeĉo po 125 €. La unusola premio en la branĉo Kantoteksto konsistos en muzikigo de la premiita teksto kaj diversmedia prezento de la rezulta kanto en ludado far kantisto aŭ kantogrupo.

Noto: la enkonduko de la branĉo Kantoteksto ne estas oficiala. Ĝi okazas nur prove. Ties definitiva aligo al la BK-fakoj dependos de la grado de partopreno.

Detala regularo troviĝas en la retejo de UEA. La verkoj de la Belartaj Konkursoj, premiitaj en 2021, legeblos en la volumo Belarta rikolto 2021, eldonota de Mondial. La premiolistoj ekde la komenco de la Belartaj Konkursoj en 1950 troviĝas ĉi tie: esperanto.net/literaturo/bk.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2020, №915.

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Belartaj Konkursoj de UEA en 2021 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-11-26 21:09

Revuo Esperanto

AMO 70 – Varbado de junuloj en Eŭropo

AMO-70 pasos la 29-an de novembro (dimanĉo), je la 14:00 (CET).

Programo:

14:00 (CET): Malfermo: Enkonduko SMG (mi pretigis kaj aktualigos lumbildojn).
14:30 - La kontribuo de la ĵurnalista asocio TEĴA– Alfred Schubert.
15:15 –Diskuto pri la du sesioj kaj formulo de rekomendoj.
15:40 –Loko rezervita por ILEI aŭ aliaj Fakaj Asocioj. Se ne venos kontribuoj – forumo.
16:00 – Du-hora prezento de TEJO: Charlotte Scherping, Klara Ertl, Tomáš Stano.
1. Liveri efikan aktivulan trejnadon – kampo en kiu TEJO havas sperton
2. Diskutigi la nunan staton de nia komunumo kaj la perspektivojn
3. Analizi ĝiajn fortojn kaj malfortojn (FLAM-analizo)
4. Reliefigi la ĉefajn defiojn kaj laborkampojn por la movado.
5. Formuli rekomendojn por konsili la movadon, precipe prialiro al rimedoj.

de Redakcio je 2020-11-26 18:11

UEA facila

An Liqun

Saluton. Mia nomo estas An Liqun. Mi loĝas en Shenyang, Liaoning, Ĉinio. Shenyang nun estas en vintro. Mi amas Esperanton. Lerni Esperanton gajigas min. Nun mi estas membro de Ĉina Esperanto-Ligo. Mi ŝatas legi, kanti, danci, kuiri. Tio estas mia foto. Mia vivo estas feliĉa. Kiam vi lernis Esperanton? Kial vi lernas Esperanton? Mi tre ĝojas konatiĝi kun vi.

2020-11-26 17:30

Esperanto.blog

Nova rultabulo estas inter la plej bonaj inventaĵoj de 2020

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo. Gramatike komentu ion pri ĝi, mi petas.

El Portugalio venas unu el la 100 plej bonaj inventaĵoj de 2020 laŭ la usona revuo Time, kiu jare elektas tiajn plej reliefajn novigojn fare de teĥnologiaj entreprenoj kaj ekfirmaoj. La elektra rultabulo Hunter Board havas sendependan suspension, kiu ebligas glatan veturadon eĉ sur malbonstataj ŝoseoj, kaj kapablas trapasi turniĝojn kun anguloj de 25º – tio estas avantaĝo.

Tiu rultabulo atingas maksiman rapidecon je 55 km/h, kaj havas aŭtonomion ĝis 38 kilometroj. Ĝiajn pilojn oni povas rapide anstataŭigi. La fabriko troviĝas proksime de Lisbono kaj ĝi ekliveros la unuan areton da mendaĵoj venontmonate. La komenco de vendado por la proksima produktota aro estas planata por 2021.

Pedro Andrade, Miguel Morgado, João Gomes kaj Duarte Lino estas la kvar fondintoj de la ekfirmao Hunter, kiu en 2019 finance akiris 150 milojn da eŭroj el la platformoj por novigo nome “Olisipo Way” kaj “Ideias Glaciares”.

de Paulo Cesar Pires je 2020-11-26 12:06

2020-11-25

Neniam milito inter ni

Brazilo: kontraŭrasismaj manifestacioj okazas post la morto de João Alberto, mortigita en superbazaro Carrefour

25/11/2020 Bildo: Unuiĝintaj Nacioj denuncas «strukturan rasismon» en Brazilo. La kolero ne malfortiĝas. En Brazilo, novaj kontraŭ-rasismaj manifestacioj okazis pasintan dimanĉon 22an de novembro antaŭ superbazaroj de la grupo Carrefour, por protesti...

de neniammilitointerni je 2020-11-25 21:29

La Balta Ondo

Afriko: Seminario de SSB por afrikaj virinoj

SSBLa kvaran fojon la asocio Scio Sen Bariloj (SSB) organizis SEminarion por VIrinoj (SEVI). Ĝi okazis ekde la 16a ĝis la 21a de novembro en la kulturcentro-hotelo JoCa en Kotonuo – la plej granda urbo de Benino.

SSB aranĝis la seminarion kun tri aksoj:
– Lertigado de virinoj en gvidaj roloj
– Instruado de legado-skribado de la fonua lingvo
– Enkonduko en la internacia lingvo Esperanto.

Distrikta reprezentanto de la ŝtatestro partoprenis la malferman ceremonion. 13 junaj virinoj kun universitataj studoj seminariis en studema kaj gaja etoso, kiu regis dum la tuta semajno.

Du altnivelaj beninanoj prezentis kiel krei sian entreprenon kaj kiel eniri la mondo de la ekonomio; du alfabetistinoj venis por instrui la alfabeton de la fonua lingvo; la prezidantino de ILEI prezentis Esperanton kaj instruis ĝian bazon dum kvar duhoraj lecionoj kaj disdonis lernolibrojn, ricevitajn de la landa asocio Espéranto France. La kursaninoj konatiĝis ankaŭ kun Esperantaj kantoj de Kajto, Joel Muhire kaj Konga Espero.

La tuta grupo montris entuziasmon pri Esperanto kaj deklaris la deziron plu studi ĝin. Por tio estas starigita kontakto kun BOJE, la benina TEJO-sekcio. La ĵaudan vesperon okazis komuna manĝo kun la partoprenintinoj de la pasintjara seminario.

Mireille Grosjean

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/11/afriko-11

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Afriko: Seminario de SSB por afrikaj virinoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-11-25 18:39

UEA facila

Wang Xiaoli

Saluton! Mia nomo estas Wang Xiaoli. Mi havas kvindek kvin jarojn. Mi estas instruistino . Nun mi instruas la anglan lingvon en mezlernejo de la urbo Jiyuan, Ĉinio. Mi ŝatas muzikon, legadon kaj promenadon en la parko aŭ placo. En septembro 2020, mi fariĝis membro de la Liaoning Esperanta Kultura Klubo. Kaj mi eklernis Esperanton. Kial mi lernas Esperanton? Estas agadoj de sinjoro Liu Weijie, kiuj vekas mian atenton. En kvardek jaroj sinjoro Liu Weijie dissemas la semojn de Esperanto. Mi legis liajn poemojn, artikolojn kaj librojn pri Esperanto. Kaj mi scias, ke Esperanto estas ne nur bela lingvo, sed ankaŭ portas mesaĝon de paco. Esperanto estas paca lingvo.

2020-11-25 17:12

Esperanto.blog

Dankotago: ‘Lama anaso’ pardonis meleagron

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo. Gramatike komentu ion pri ĝi, mi petas.

‘Lama anaso'(angle ‘Lame Duck’) estas politika nocio en la usona politiko kaj oni uzas tiun esprimon por prezidanto aŭ alia politikisto, kiu ankoraŭ oficas post nova elekto, sciigo de posta demisio, abdiko. Post la ĉi-jara balotado, kiam malvenkis la partio de la nuna prezidanto Donald Trump, tiu estis “lama anaso” en pli malforta situacio, post kiam estis lia oponanto Joe Biden kiu venkis.

Nu, la lama anaso Donald Trump gvidis hieraŭ (marde, la 24-a) la tradician usonan ceremonion pri pardono al la meleagro de la Dankotago, savante iun el tiuj birdoj iĝi meleagraĵo sur ies tablo, kadre de tiu usona festotago, en kiu manĝado ludas gravan rolon: estas tradicio manĝi meleagron; eĉ ekzistas nomo por la tago dum kiu oni ĝin manĝas: “Turkey Day” (meleagra tago).

Per Tvitero la Blanka Domo (angle ‘White House’, la oficiala loĝejo de la usona prezidanto) enketis pri du pardonindaj meleagroj, kaj venkis tiun nomitan Corn (Maizo), kun 53,7% de la voĉoj kontraŭ 46,3% de ĝia frato nomita Cob (Spiko), kiu tamen ankaŭ ne estos mortigita, kaj ambaŭ loĝos kune en la universitato ‘Iowa State University’.

de Paulo Cesar Pires je 2020-11-25 14:40

2020-11-24

Global Voices

En la koro de Eŭropo endanĝerigita tjurka lingvo plu vivas

Romuald Čaprockij, unu el malmultaj restintaj denaskaj parolantoj de la karaima

Tabulo sur la administra konstruaĵo de la karaima komunumo en Trakai, Litovio, kun surskriboj en la karaima (supre) kaj litova (malsupre) lingvoj, kaj kun la karaima blazono. Foto (c): Filip Noubel, uzata kun permeso.

Ĉiuj ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en Esperanto, escepte de tiuj markitaj per [en] aŭ [de], kiuj estas en la angla, respektive en la germana.

Tjurkaj lingvoj estas parolataj de proksimume 200 milionoj da homoj en landoj kaj teritorioj, kiuj etendiĝas de Siberio, Ĉinio kaj Centra Azio ĝis Turkio, Mezoriento kaj Balkanio.

Sed iom surprize estas ke unu el ili vivas en la koro de Eŭropo. La karaima lingvo estas parolata en malgrandaj komunumoj en Litovio, Pollando kaj Ukrainio — sed nur tie. Laŭ Ethnologue, eble haveblas malpli ol 100 parolantoj de la karaima tutmonde [en].

Historie la karaima lingvo estis la ĉiutaga lingvo de la karaimoj, etnoreligia grupo, kiu praktikas variaĵon de karaismo, kredo proksima, tamen diferenca de la ĉefaj formoj de judismo. La radikoj de la karaimoj estas vaste diskutataj; komence de la 20-a jarcento ilia gvidanto Seraja Ŝapŝal, evoluigis la teorion ke la karaimoj havis tjurkan originon. Parte surbaze de tio la karaimoj evitis la sorton de siaj judaj najbaroj dum la nazia okupado de Litovio.

Por fari tiun ĉi historion eĉ pli komplika, ne ĉiuj praktikantoj de la karaima judismo havas etne karaiman originon, nek estas karaimparolantoj. En tiu ĉi senco la karaima estas sociolingvistike simila al judaj lingvoj kiel ladino, taĝika juda kaj jida, kiuj enhavas multe da hebreaj vortoj, sed ne apartenas al la semida lingva familio.

Litovio estas hejmo por unu el la plej grandaj karaimaj komunumoj, kies nomo signifas “la legantoj“. La proksimume 300 karaimoj, loĝantaj en la lando, kalkulas sian historion ekde la 13-a jarcento, kiam prauloj de multaj el ili setlis en la malnova fortikaĵo-urbeto Trakai. Nun ili estas agnoskitaj kiel unu el litovaj etnaj minoritatoj.

Por ekscii pli pri la nuna statuso de la karaima lingvo kaj ĝiaj ŝancoj je postvivado, mi interparolis kun Romuald Čaprockij, unu el malmultaj restintaj denaskaj parolantoj de la karaima. Romuald Čaprockij, ĉinologo, lingvisto kaj tradukisto, loĝas en la litova ĉefurbo Vilno.

Romuald Čaprockij (dekstre) en Trakai, Litovio. Foto (c): Filip Noubel, uzata kun permeso.

Filip Noubel (FN): Ĉu vi povus klarigi la originon de la karaima lingvo?

Ромас Чапроцкис (РЧ): Караимский язык (къарай, карай тили; karaj tili) – относится к кыпчакско-половецкой подгруппе тюркских языков. Исторически караимский язык использовался носителями на Украине – в Луцке, в Галиче Львовской области и в Крыму,  в Литве (Вильнюс, Паневижис, Тракай) и в Польше. Генетически связывают караимов с той частью тюркоязычных хазар, которые исповедовали иудаизм караитского толка. 

Караимский язык имеет три диалекта: крымский, который полностью совпадает со средним (орта йолакъ) диалектом крымскотатарского языка, за исключением иудаизмов, тракайский (диалект литовских караимов) и галицко-луцкий (галичский).

Все диалекты караимского языка использовались в трёх регистрах: 1) разговорный язык; 2) литературный язык; 3) книжный язык — язык переводов Библии. Библия переводилась на караимский язык до 19 в., а печатный перевод Танаха появился впервые в 1841 г. в Гезлёве (Евпатория). На всех диалектах караимского языка имеется обширная литература, включая периодические издания. Караимский язык ранее пользовался еврейским алфавитом, затем — латинским. В последние столетия (в русскоязычных изданиях) использовался русский алфавит.

Караимский язык содержит значительное количество слов, характерных только для древних тюркских языков. Поэтому, для обогащения словарного запаса турецкого языка в 1924 г. по инициативе президента Турции Мустафы Кемаля Ататюрка специально созданная комиссия, Türk Dil Kurumu, прибыла в Тракай, а результатом работы данной комиссии было введение 330 караимских слов в турецкий академический словарь.

Первые знания о караимском языке появились в Европе в XVII веке. Уже на рубеже XVI-XVII веков немецкий востоковед пастор Буксторф впервые сообщил, что крымские караимы читали Ветхий Завет на тюркском языке.

Romuald Čaprockij (RČ): La karaima lingvo (къарай, карай тили; karaj tili) apartenas al la kipĉako-kumana subgrupo de la tjurka lingvaro. Historie la karaima estis parolata en Ukrainio – en Lucko, en Haliĉ en Lviva provinco, en Krimeo, en Litovio (Vilno, Panevėžys, Trakai) kaj en Pollando. Genetike oni ligas la karaimojn al tiu parto de tjurklingvaj ĥazaroj, kiu sekvis la karaiman formon de judismo.

La karaima lingvo havas tri dialektojn: la krimean, kiu komplete koincidas kun la meza (орта йолакъ) dialekto de la krime-tatara lingvo escepte de judismaĵoj, la trakajan (dialekton de la litovaj karaimoj) kaj la haliĉo-karlukan (haliĉa).

Ĉiuj dialektoj de la karaima lingvo estis uzataj en tri niveloj: 1) parola lingvo; 2) literatura lingvo; 3) sankta lingvo,  tiu de tradukoj de la Biblio. La Biblio estis tradukata al la karaima jam antaŭ la 19-a jarcento, sed presita traduko de la Tanaĥo aperis en 1841 en Gezljov (Eŭpatorio) [en]. En ĉiuj dialektoj de la karaima haveblas granda literaturo, inkluzive periodaĵojn. La karaima lingvo antaŭe uzis la judan alfabeton [en], poste la latinan. En lastaj jarcentoj (en ruslingvaj eldonoj) estas uzata la cirila alfabeto.

La karaima enhavas multe da vortoj, karakteraj nur por la antikvaj tjurkaj lingvoj. Do por riĉigo de la vortprovizo de la turka lingvo en 1924 laŭ iniciato de la turka prezidento Kemal Atatürk, speciale establita komisiono Türk Dil Kurumu venis al Trakai kaj rezulto de la laboro de tiu ĉi komisiono estis enigo de 330 karaimaj vortoj en la turkan akademian vortaron.

La unuaj informoj pri la karaima lingvo aperis en Eŭropo en la 17-a jarcento. Jam lime de la 16-a kaj 17-a jarcentoj germana orientologo pastoro Johannes Buxtorf unuafoje sciigis, ke la krimeaj karaimoj legadis la Malnovan Testamenton en la tjurka lingvo.

Tiu ĉi ruslingva filmeto montras detalojn pri la kultura heredaĵo de la karaimoj en Krimeo, inkluzive iliajn vestojn, arkitekturon kaj manĝaĵojn:

FN: Kia estas aktuala statuso de la karaima lingvo hodiaŭ en Litovio? Kiuj klopodoj okazas por savi la karaiman lingvon? 

РЧ: С 2002 года традиционно в июне или в июле проводится летняя школа караимского языка и культуры в Тракай. На школу собираются караимы не только из Литвы, но и представители из других стран Европы, главным образом из Польши, Украины, России. Караимскому языку уделяется очень мало внимания и времени. Отсутствие надлежащих пособий, методов преподавания и другие причины, полнейшая немотивированность – не дали ощутимых результатов по развитию и сохранению караимского языка. На сегодняшний день живым считается тракайский диалект на котором и ведутся занятия по языку во время летней школы. Примечательно и то, что с конца 80-х и начала 90-х годов попытки организовывать воскресные школы или же индивидуальные занятия с носителем языка не увенчались успехом. В настоящее время отмечено немногим более 20 носителей родного языка в разной мере или по уровню владения в Литве. Язык не сохраняется, и  никакие меры ни кем не принимаются. Язык не исследуется, а состояние дел с К.Я. Вообще не обсуждается общиной. Одной из последних работ по караимскому языку является учебник караимского языка “Mien karajče ürianiam”, изданный в 1996 году и составленный покойным председателем литовской караимской общины Миколасом Фирковичюсом. Недавно также перевели Маленького Принца Антуана де Сент-Экзюпери на караимский язык.

Конечно на караимском языке всё ещё ведутся богослужения в Кенасах в Тракай либо в Вильнюсе где читаются молитвы. Но понимающих суть слов увы можно сосчитать на пальцах, так как молитвенный язык имеет его литургическое содержание, а не разговорную речь.

RČ: Ekde 2002 tradicie en junio aŭ julio okazas somera lernejo de la karaimaj lingvo kaj kulturo en Trakai. Al la lernejo venas karaimoj ne nur el Litovio, sed ankaŭ el aliaj landoj de Eŭropo, ĉefe el Pollando, Ukrainio, Rusio. Al la karaima lingvo oni dediĉas tre malmulte da atento kaj tempo. Manko de necesaj lerniloj, instrumetodoj kaj aliaj kialoj, kompleta manko de stimuloj, malebligis aperon de videblaj rezultoj en la afero de evoluigado kaj konservado de la karaima lingvo.

Nun oni konsideras viva la trakajan dialekton, en kiu okazas lecionoj de la somera lernejo. Rimarkindas ke ekde la fino de la 1980-aj jaroj kaj komence de la 1990-aj jaroj provoj aranĝi dimanĉajn lernejojn aŭ indviduan instruadon kun parolantoj de la lingvo malsukcesis. Nun oni konas iom pli ol 20 parolantojn en Litovio, kiuj pli aŭ malpli bone konas la lingvon. Neniuj klopodoj okazas por konservi la lingvon  La lingvo ne estas esplorata kaj ĝia statuso ne estas diskutata de la komunumo. Unu el la lastaj studoj pri la karaima lingvo estas lernolibro de la karaima “Mien karajče ürianiam“, eldonita en 1996 kaj verkita de la forpasinta prezidanto de la litova karaima komunumo Mikolas Firkovičius. Antaŭnelonge “La eta princo” de Antoine de Saint-Exupery estis tradukita al la karaima [de].

Kompreneble en la karaima plu okazas diservoj en kenesoj [Ndlt: karaimaj preĝejoj] en Trakai aŭ en Vilno, kie oni legas preĝojn. Sed komprenantojn de la senco de la vortoj ve oni povas kalkuli per fingroj, ĉar la preĝa lingvo havas liturgian enhavon, ne ĉiutagan parolon.

Tamen okazas renaskiĝo de la intereso por la karaima inter certaj artistoj kaj esploristoj en Centra kaj Orienta Eŭropo. Ĉi-jare la pola [Ndlr: Bjalistoka] kantistino kaj komponistino Karolina Cicha, kies verkaro omaĝas etnajn minoritatojn en Pollando [Ndlr: ŝi kantis ankaŭ en Esperanto por multlingva projekto nomata “Wieloma językami” kiu signifas ‘multaj lingvoj’], eldonis virtualan albumon de tradiciaj kantoj en la karaima lingvo. Jen la tradicia karaima festena kanto:

FN: Kiel vi povus priskribi viajn spertojn kiel unu el lastaj denaskaj parolantoj de la karaima?

РЧ: Родился я в Паневежисе в караимской семье. С малых лет слышал родную речь не только дома, но и во время посещений караимами из местной общины нашей семьи, или приезжающих из др. городов Литвы родственников или земляков. Так как все они были старше меня или пожилого возраста, то все владели родным языком. По свидетельству и рассказу моей же матери, когда меня отдали в детский сад, то воспитатель спросила у моей мамы – а ребёнок он у вас не литовец? он разговаривал на непонятном нам языке. Ответ матери был – да он не литовец, он – караим.
До конца 90-х лично ещё мог разговаривать на родном со старшими родственниками и соплеменниками. Сейчас почти такой возможности почти не имею. Факт личного интереса тюркскими языками и вместе с тем родным – не даёт в сознании предать забвению тувгъан тиль (родной язык).  в настоящее время начиная с лета 2020 г. по инициативе активистов веду он-лайн уроки Тракайского диалекта на английском языке.

RČ: Mi naskiĝis en Panevėžys en karaima familio. Ekde infanaĝo mi aŭdis gepatran parolon ne nur hejme, sed ankaŭ dum vizitoj de lokaj karaimoj al nia familio, aŭ de parencoj kaj homoj devenantaj el nia urbo, kaj venintaj el aliaj urboj de Litovio. Ili ĉiuj estis pli aĝaj ol mi aŭ maljunaj, do ĉiuj parolis la gepatran lingvon. Laŭ rakontoj de mia patrino, kiam oni sendis min al infanvartejo, vartistino demandis mian patrinon: “Ĉu via bebo ne estas litovo? Li parolis lingvon nekonatan al ni”. Respondo de la patrino estis: “Jes, li estas ne litovo, li estas karaimo”.

Ĝis la fino de la 1990-aj jaroj mi ankoraŭ havis eblecon persone interparoli kun pli aĝaj parencoj aŭ samgentanoj. Nun mi preskaŭ tute ne havas tian eblecon. Persona interesiĝo pri la tjurkaj lingvoj kaj kun ili pri la gepatra lingvo malebligas al mi forgesi тувгъан тиль (gepatran lingvon). Nuntempe ekde somero 2020 laŭ iniciato de aktivuloj mi faras interretajn lecionojn de la trakaja dialekto en la angla.

FN: Kie oni povas trovi interretajn resursojn pri la karaima lingvo? 

РЧ: На данный момент никаких цифровых платформ по караимскому языку как таковых не существует кроме как на странице общины польских караимов и на странице караимско-русского словаря.

RČ: Nun ne ekzistas interretaj platformoj pri la karaima lingvo, escepte de la retejo de la komunumo de la polaj karaimoj kaj du retejoj de la karaima-rusa vortaro.

de Stano BELOV je 2020-11-24 21:50

Neniam milito inter ni

Francio: migrantoj estis perfortitaj centre de Parizo: «klabo ne estas respondo al mizero»

Foto: Utopia 56 24/11/2020 La helpo de asocioj de migrantoj kaj advokatoj ne sufiĉis… Pasintan nokton , kampadejo de 500 tendoj instalitaj placo de la Respubliko centre de Parizo estis muntitaj kaj malmuntitaj en daŭro de malpli ol horo. Centoj da migrantoj...

de neniammilitointerni je 2020-11-24 21:11

La Balta Ondo

La Esperantisto de la Jaro anoncota en Bjalistoko

Bill AuldAntaŭ dudek du jaroj la redakcio de La Ondo de Esperanto iniciatis ĉiujaran proklamadon de la Esperantisto de la Jaro. Per ĉi tiu honora titolo estas distingata(j) persono(j), kiu(j) en la koncerna jaro plej multe kontribuis al Esperanto. Al ĉi tiu projekto aliĝis reprezentantoj de diversaj tendencoj en la Esperanto-komunumo kaj sendependaj kompetentuloj. Kutime, la elektokomisiono konsistas el 15-20 kandidatigantoj kaj 15-20 elektantoj.

Ĉi tiu komisiono ĝis nun havis dudek du laborsesiojn kun jena rezulto:

1998. William Auld (sur la maldekstra foto)
1999. Keppel Enderby
2000. Hans Bakker, Mauro La Torre, Jouko Lindstedt
2001. Osmo Buller
2002. Michel Duc Goninaz
2003. Dafydd ab Iago
2004. Helmar Frank
2005. Povilas Jegorovas
2006. Bertilo Wennergren
2007. Peter Zilvar
2008. Ilona Koutny
2009. Aleksander Korĵenkov
2010. Katalin Kováts
2011. Dennis Keefe
2012. Peter Baláž
2013. Mark Fettes
2014. Mireille Grosjean
2015. Chuck Smith
2016. Stefan MacGill
2017. Trezoro Huang Yinbao
2018. Hori Jasuo (2018)
2019. Anna Löwenstein (2019)

En la retejo de la projekto estas legeblaj la protokoloj de ĉiuj antaŭaj elektoj kaj intervjuoj kun la laŭreatoj.

Halina Gorecka, kiu dum dudek jaroj kunordigis la laboron de la elektokomisiono, antaŭ du jaroj transdonis siajn sekretariajn taskojn al la vicredaktoro de La Ondo de Esperanto Paŭlo Fischer-Kotowski, kiu okazigis la 21an kaj 22an elektojn.

La nomo de la Esperantisto de la Jaro 2020 estos anoncita la 12an de decembro kadre de la 21aj Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj en la naskiĝurbo de L. Zamenhof kaj samtempe en la novaĵretejo em>La Ondo de Esperanto.

La Red.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/11/jaro-3

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La Esperantisto de la Jaro anoncota en Bjalistoko appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-11-24 19:00

UEA facila

Wang Liqiu

Mia nomo estas Wang Liqiu. Mi estas instruistino de la angla lingvo. Mi loĝas en la malgranda urbo Fuxin, Liaoning, Ĉinio. Mi lernas Esperanton en Liaoning Esperanto-kultura Klubo jam kvar monatojn de instruisto Liu Weijie. Per Esperanto mi vidas la pacan spiriton . Ni salutas vin, min, lin, per Esperanto. Ĝi estas interesa, mi ŝatas ĝin. Mi volas lerni Esperanton bone. Kia estas vi?

2020-11-24 17:34

KARAPACO-PANORAMO

Henriko Heine: Germanio kaj la germanaoj (tradukoj de sentencoj kaj spritaĵoj)

 


Heine

Germanio kaj la germanoj


Ho, Germanio! Lando de la kverkoj kaj de la ŝtipkapuleco! 


Pli frue aŭ pli malfrue en Germanio komenciĝos revolucio, ĝi ĉeestas kiel ideo, kaj la germanoj ankoraŭ neniam rezignis pri ideo, eĉ ne pri legmaniero. 

Mi neniam dubis pri mia patrio; ni estas granda popolo, ni ne priŝprucas niajn malamikojn per kaŭstikaj epigramoj, sed ni priverŝas ilin per la plej germana fi-feĉo. 

La germana popolo en la lasta tempo ne pli ŝajnigis sin alia ol ĝi estas. La francoj ankoraŭ nun montras ruzan mienon, sed esence ili estas tiel stultaj, kiel ni kaj rilate al stulteco ne plu ekzistas Rejna limo. 

Dio mia, kiajn ridindajn distingojn ni, la germanoj, enkondukis! „Amo kaj amikeco“, „lardo kaj porkoviando“! 

La tielnomata nacia partio, la teŭtomanoj, fanfaronas kun petolo, kiu estas same tiel ridinda kiel senrespekta, iliaj fanfaronadoj estas monstrecaj. Ili revas pri nenio alia ol pri tio ludi la ĉefrolon en la mondohistorio, ke ili enkorpigos al la germana nacio ĉiujn perditajn tribojn en la oriento kaj la okcidento… Nur dio scias...kie ili haltos kun siaj malnovgermanaj pretendoj. 

Ĉio iras bone ĉe ni transe de la Rejno, kaj la plej progresiva komunisto povus trovi tie la efektivigon de siaj ideoj. Ja ni ĝojiĝas tie pri komunismo de la agado, eĉ se ne pri la titolo; ni atingis la egalecon de la posedaĵoj, ĉar neniu plu posedas ion, ni estas ĉiuj almozpetule povraj, tiel, kiel tio povus esti nur en iu Ikario, ni atingis ankaŭ la komunecon de la damoj, nur la edzoj ankoraŭ ne rimarkis tion. 

La germanoj estas laŭ naturo servilaj, kaj la afero de la popolo neniam estas la populara en Germanio. 

La germanaj ursoj ĉiam dancos kiel ursoj, sed ne rompos ĉenon. 

La germana geedzeco ne estas vera geedzeco. La edzo ne havas edzinon, sed servistinon kaj li daŭrigas spirite sian izolan vivon de fraŭlo, eĉ en la rondo de la familio. Mi tial ne celis diri, ke li estas la mastro, male, li estas parte nur la servisto de sia servistino, kaj la servilecon li ankaŭ hejme ne neas. 

La germanoj laboras je sia nacieco, sed venas pri tio tro malfrue. Se ili havos ĝin preta, la nacieca maniero en la mondo estos ĉesigita, kaj ili tuj devos rezigni pri sia nacieco, sen tiri utilon el tio kiel la francoj aŭ la britlandanoj. 

Estas precipa afero pri la patriotismo, pri la vera patriotismo. Oni povas ami sian patrolandon kaj fariĝi okdekjara dum tio kaj neniam scii tion; sed tiukaze oni devis esti ĉiam hejme… la germana patrolanda amo komenciĝas nur ĉe la germana limo, sed plej ofte ĉe la rigardado de germana malfeliĉo en fremda lando… Germanio, tio estas ni mem. 

Mi amas Germanion kaj la germanojn, sed mi ne amas malpli la loĝantojn de la ceteraj partoj de la tero, kies nombro estas kvardekfoje pli granda ol tiu de la germanoj. La amo donas al homo lian valoron. Danke al Dio! Mi do valoras kvardekfoje pli ol tiuj, kiuj ne povas elturniĝi el la marĉo de la nacia egoismo, kaj kiuj nur Germanion kaj germanojn amas. 

La tuta germana popolo per denaska pensa profundeco havas tute specialan kapablon pri firma karaktero. 

Ĉe ni en Germanio la sciencoj estas metio kaj gildo, kaj la muzo estas laktobovino, kiun oni melkas pro honoirario dum tiom da tempo, ĝis kiam ĝi donos puran akvon. 

Aliaj popoloj eble estas pli lertaj kaj pli ŝercemaj kaj pli amuzaj, sed neniu estas tiel fidela kiel la germana popolo. Se mi ne scius tion, ke la fideleco estas tiom aĝa, kiom la mondo, mi supozus, ke eltrovis ĝin germana koro. 

La germanoj havas la strangan kutimon, ke ili dum ĉio, kion ili faras, ankaŭ pensas ion. 

Niaj someroj estas nur verde farbitaj vintroj. 

La orientuloj estas saĝaj homoj, ili adoras frenezulon kie profeton, sed ni rigardas ĉiun profeton frenezulo. 

Ni, la germanoj, havas ja burleskan popolon, sed ne tre multajn arlekenojn, kiuj estus sufiĉe konataj, por ke oni povu uzi ilin kiel ĝenerale konatajn figurojn en prozo kaj versoj. Malmultaj viroj de tiu speco, kiujn ni posedas, efektive pravas, se ili asertas, ke ili gravas. Ili estas senmezure altvaloraj kaj rajtigitaj je ĉiu iom ajn granda postulo… La germanajn universitatojn oni devas glori, ĉar ili pli ol ĉiu alia gildo havigas al la germanaj verkistoj diversspecajn klaŭnojn. 

Mi pensas, ke en kelkaj eŭropaj popoloj oni komandas germanlingve. Ĉu ni, la germanoj, estu fieraj pri tio? Ĉu ni tiom komandas en la la mondo, ke la germana lingvo eĉ fariĝis la lingvo de la komandado? Aŭ, ĉu oni komandas nin tiom multe, ke la obeuloj plej bone komprenas la germanan? 

La germanoj bezonas nek la liberon nek la egalecon. Ili estas spekula popolo, ideologoj, antaŭ- kaj postpensuloj, revuloj, kiuj vivas nur en la estinteco aŭ en la estonteco, kaj ili ne havas estantecon. 

Ne kontesteblas, ke ankaŭ la germanoj amas la liberon. Sed alie ol aliaj popoloj. Britlandano amas la liberon kiel laŭjuran edzinon, li posedas ŝin, kaj eĉ, se li ne traktas ŝin per precipa karesemo, li tamen scias defendi ŝin en okazo de bezono kiel viro, kaj ve al tiu ruĝkilta ulo, kiu trudiĝas en ŝian sekretan dormoĉambron ĉu kiel galano ĉu kiel sbiro. Franco amas la liberon kiel elektitan fianĉinon. Li ardas por ŝi, li flamas, li ĵetiĝas al ties piedoj kun la plej troigitaj ĵuroj, li batalas por ŝi je vivo kaj morto, li faras por ŝi milon da stultaĵoj. Germano amas la liberon kiel sian maljunan avinon. 

Se iam, kio Dio malhelpu, en la mondo ĉiu libero ĉesos, germana revulo remalkovros ĝin. 

En tempo, kiam ĉiuj nacioj ĉesas, kiam ne plu estas nacioj en Eŭropo, sed nur partioj, kaj kie tiu profunda vero nenie estas pli bone komprenata ol en la multflanka, kosmopolitika Germanio, en la lando, kiu sentis la humanecon unue kaj plej profunde, ĝuste tie ekestis nigra sekto, kiu elŝvitis en revoj pri la germaneco, popoleco kaj glanmanĝa avido la plej frenezajn imagojn kaj eĉ pli frenezajn rimedojn. 

Mi supozas, ke tiukaze, se kunvenas despotismo kaj sklaveco, oni aŭskultas germanajn vortojn kaj oni vidas germanan paciencon. Tiu pacienco estas certe la kaŭzo, ke ĝi estis plenumita per germanaj soldatoj plej ofte… ĉar ne la kuraĝo, sed la pacienco regas la mondon. 

Pasintece mi estis neniam malkuraĝigita, mi neniam dubis pri la patrolando; sed kiam mi vidis ĝiajn savontojn, ĉiu espero pasis en mi. Se oni rigardas tiujn homojn, per kiuj oni faru revolucion, degelas la kuraĝo. 

Mi pensas, ke ne estas sentalenteco, kiu detenas la plej multajn germanajn erudiciulojn, populare paroli kaj verki pri religio kaj filozofio. Mi pensas, ke estas la timo pri la rezultoj de ties pensado, kiun ili ne kuraĝas sciigi al la popolo. 

Lutero estas ne nur la plej granda, sed ankaŭ la plej germana viro de nia historio. En lia karaktero estas plej grandioze unuigitaj ĉiuj virtoj kaj mankoj de la germanoj, kaj ankaŭ persone li prezentas la mirindan Germanion. 

La germana popolo ne lasas movi sin facile, sed se ĝi iam estos metita en sian spuron, ĝi sekvos ĝin per kiel eble plej granda pacienco ĝis la fino. Tiel ni montras nin en la aferoj de la religio. Tiel ni montras nin ankaŭ en la filozofio. Ĉu ni same moviĝos plu en la politiko? 

Mi pensas, ke tiel metodika popolo kiel nia devis komenci per la reformacio, ĝi povis nur poste okupiĝi pri la filozofio kaj nur post ties perfektigo povis transiri al la politika revolucio. Tiun ordon mi trovas tute prudenta. La kapojn, kiujn uzis la filozofio por la pensado, poste la revolucio povos dehaki por ajnaj celoj. 

La penso antaŭiras la agon kiel fulmo tondron. La germana tondro kompreneble ankaŭ estas germano kaj ne tre vigla, kaj ĝi alruliĝas iom malprapide, sed ĝi venos. 

Neniu popolo flegas sian kroĉiĝemon al siaj princoj tiiom, kiom la germana… Oni ordonis al ni la patriotismon kaj ni fariĝis patriotoj, ĉar ni faras ĉion, kion ordonas al ni niaj princoj. 

La germanoj estas idealistoj ankaŭ kiel malamantoj. Ni malamas nin ne pro eksteraj aĵoj, ekzemple pro ofendita vanteco, pro epigramo, pro nerespondita vizitkarto, ne, ni malamas ĉe niaj malamikoj la plej profundan, la plej esencan, kio estas en ili, la pensadon… Ni, la germanoj, malamas detaleme, seninterrompe, ĉar ni estas tro honestaj aŭ eble tro mallertaj por venĝi nin per rapida perfidaĵo, ni malamas ĝis nia lasta elspiro. 

Ĉe la plej bonaj inter la tiamaj patriotoj, estis la patriotismo nur besteca kroĉemo al Germanio, kiel ĝin sentas ekzemple ankaŭ la azeno por sia stalo. Kompreneble azeno, eĉ, se ĝi kiom ajn entuziasmiĝis por la kripo de sia mastro, tamen fine konsentus manĝi ankaŭ el fremda kripo, azeno neniam donus sian posedon kaj sangon por esti batata anstataŭ per germana bastono per franca; inter azenoj ne ekzistas tia azeno. 

Ne tie, kie kreskas germanaj kverkoj, estas Germanio, ĉar kverkoj estas nur grandaj trunkoj, je kiu somere pendas verdaj folioj kaj glanoj, ridinde malgrandaj fruktoj, tro malgrandaj por tia granda arbo, kaj ĝueblaj nur de porkoj. La Germanio de la pasinteco certe rajtigite povis elekti tian arbon kiel simbolon. La nova Germanio bezonas pli bonan simbolon, kaj ĝiaj verkistoj kaj artistoj certe trovos ĝin. 
Ĉiu popolo havas sian nacian eraron, kaj ni, la germanoj, havas nian, nome la faman lantecon, ni scias tion tre bone, ke ni havas plumbon en la botoj, eĉ en la pantofloj. 

Kun la renversigo de la malnova kredodoktrino ankaŭ la pli malnova moralo estis elradikigita. Sed la germanoj ankoraŭ dum longa tempo firmtenos sin je la malnova. Okazas al ili, kiel al certaj damoj, kiuj ĝis la kvardeka jaro estis virtaj kaj poste ne plu trovis, ke indas la peno ekzerci la belan malvirton, eĉ, kvankam iliaj bazaj principoj fariĝis pli malseveraj. 

La juna knabino diris: La sinjoro devas esti tre riĉa, ĉar li estas tre turpa. La publiko juĝas simile: La viro devas esti tre klera, ĉar li estas tre enua. Tial la sukceso de multaj germanoj en Parizo. 

Nia doktoro Johano Faŭsto estas tiel ĝisoste honesta, vereca profunde naiva persono, sopirante la esencon de la aĵoj. Kaj eĉ pri la sent-emo li estas tia klera persono, ke li povis esti nur fablo aŭ germano. 

Johano Faŭsto estas la vera reprezentanto de la germanoj, de la popolo, kiu per sciado kontentigas sian volupton, ne per la vivo. 

„Kio daŭradas, tio bonas.“ „Rapideco malrapidigas.“ „Romon oni ne konstruis dum unu tago.“ „Se vi ne venas hodiaŭ, vi venos morgaŭ.“ Tiajn kaj ankoraŭ multajn centojn da aliaj proverboj la germanoj seninterrompe uzas dum paroloj. Ili servas al ili kiel lambastonoj dum ĉiu agado kaj rajtigite ili estu antaŭmetitaj al la tuta germana historio kiel motivoj. 

Lutero ektremigis Germanion – sed Francisko Drake denove trankviligis ĝin: Li donis al ni la terpomon. 

Germanoj – ne fariĝas pli bonaj eksterlande, tiel, kiel la eksportita biero. 

Germanaj kaj francaj damoj: La germanaj fornoj varmigas pli bone ol la francaj kamenoj, sed ke oni vidas ĉi tie la fajron flamanta, estas pli agrabla. Jen ĝojiga vidaĵo, sed frosto dorse – germana fornino, kiom vi varmigas fidele kaj senlume! 

Ĉu ni fine uzos niajn kverkojn ĝuste? Do, por starigi barikadojn por liberigi la mondon? Ĉu ni, al kiu la naturo donis tiom da profundeco, tiom da forto, tiom da kuraĝo, fine uzos niajn diajn dotojn, kaj komprenos, proklamos kaj plenumos la instruojn de la granda majstro pri la rajtoj de la homaro? 

Ŝilda, mia patrolando. (Ŝilda estas Ŝtipkapulurbo laŭ la konata germana Lale-libro, en kiu oni priskribas la strangajn, mallertajn vilaĝanojn de mezepoka vilaĝo en la nuna germana regiono Brandenburgo, kiu fariĝis sinonimo por la ŝtipkapuleco de germanoj, kiuj ekzemple eniris domon ne tra la pordo, sed per grimpado tra fenestro. (HG-K) 

Tiu limigita teŭtonismo, kiu multe plorsingultis pri amo kaj kredo, kies amo tamen estis nenio alia krom malamo de io fremda, kaj kies kredo konsistis nur kiel senprudenteco. 

La germanaj popoltradiciistoj disponas pri la potencaj formuloj, per kiuj oni priĵuras la krudan plebon; la vortoj „patrio, Germanio, kredo de la patroj“ ktp. elektrizas la konfuzajn popolamasojn ankoraŭ nun pli certe ol la vortoj: „homaro, mondocivitaneco, prudento de la filoj kaj vero.“ 

Kiu ne konas ekzilon, tiu ne komprenas, kiel akre ĝi farbigas niajn dolorojn, kaj kiel ĝi verŝas nokton kaj venenon en niajn pensojn. Dante verkis sian Inferon en la ekzilo. Nur tiu, kiu vivis en ekzilo, scias ankaŭ, kio estas amo al la patrolando, patrolanda amo kun ĉiuj siaj dolĉaj timoj kaj sopiraj afliktoj… Feliĉaj estas tiuj, kiuj putriĝadas trankvile en la prizonoj de la hejmlando… ĉar tiuj prizonoj estas patrujo kun feraj stangoj, kaj germana aero trablovas ĝin, kaj la ŝlosilmastro, se li ne estas tute muta, parolas la germanan lingvon! 

Ne, ne estas la ruĝbarba imperiestro, kiu liberigos Germanion, kiel supozas la popolo, la germana popolo, la dormavida popolo, kiu ankaŭ sian mesion povas pensi nur kiel dormantan figuron! 

Ĉu la gernana revolucio fariĝos seka aŭ malseke ruĝa? 

La plej kuraĝa popolo estas la germanoj. Ankaŭ aliaj popoloj interbatalas bone. Sed ilia batoĝojo estas ĉiam subtenata per kelkaj diversaj apudkaŭzoj… La germanoj estas kuraĝaj sen apudpensoj, ili batalas por batali, tiel, kiel ili trinkas por trinki. La germana soldato estas nek per vanteco nek per gloravido nek per senscio de la danĝero pelata en la batalon, li envicigas sin kaj plenumos sian devon, fride, sentime, fidinde. 

Sklaveco de la germanoj. La sklavo, kiu obeas la mastron sen kateno, sen skurĝo, nur pervorte, ja per rigardo – la sklaveco estas en li mem, en lia animo – pli aĉe ol la materia sklaveco estas la spirita – oni devas liberigi lin de interne, de ekstere helpas nenio. 

La germana popolo… la plej kuraĝa kaj plej klera popolo, popolo, kiu sur mil batalkampoj pruvis sian kuraĝon kaj en cent mil libroj sian profundecon, popolo, kies larĝa brusto estas kovrita per glorriĉaj cikatroj kaj trans kies frunto vagis ĉiuj grandaj pensoj de la mondo kaj postlasis tie plej honorindajn sulkojn. 

Ni, la germanoj, pensas ĉiam, pro tiom da pensado ni ne venos al verdikto; krome ne estas ĉiam konsilinde elparoladi ion, iujn retenas la timo eventuale misplaĉi al la policestro. Aliajn la modesteco aŭ eĉ la stulteco retenas paroli verdikton. Multaj germanaj pensuloj entombiĝis sen diri pri iu granda demando propran juĝon… Germano kun siaj pensoj, siaj ideoj, kiuj estas molaj kiel la cerbo, el kiu ili fontis, estas fakte mem nur ideo, kaj se tiu ne plaĉas al tiu registaro, oni sendas ĝin al fortikaĵa karcero. 

Mi ne pensas, ke germana revolucio okazos baldaŭ. Kaj eĉ malpli pri germana respubliko. La laste menciitan mi travivos neniukaze; sed mi estas konvinkita, ke tiam, kiam ni jam delonge trankvile putriĝos en niaj tomboj, oni batalos en Germanio per vortoj kaj glavoj por la respubliko. Ĉar la respubliko estas ideo, kaj ankoraŭ neniam la germanoj rezignis pri ideo, sen esti elbatalintaj ĝin kun ĉiuj ĝiaj konsekvencoj. 

Germanio ne povas esti respubliko, ĉar ĝi esence estas rojalista… La rojalismo de popolo bazas sin kutime sur tio, ke ĝi respektas aŭtoritatojn, ke ĝi fidas pri la personoj, kiuj prezentas tiujn aŭtoritatojn, ke ĝi pro tiu konfido ankaŭ al la persono pendigas sin. 

Nekomprenebla estas al la francoj la kvieta sekretemo, la diven- kaj memoravida reva vivo, kiu eĉ en la plej pasie movataj verkoj de la germanoj aperas ĉiam denove… Mirigite ili rigardas nin, la germanojn, ĉar ni ofte dum sep jaroj adoras la bluajn okulojn de la amatino, antaŭ ol ni kuraĝos ĉirkaŭpreni perbrake ŝiajn koksojn decidite. Ili rigardas nin mirigite, se ni unue detale trastudas la tutan historion de la franca revolucio kun ĉiuj komentoj kaj atendas la lastajn suplementajn volumojn antaŭ ol ni transigos tiun laboron en la germanan. 

Eĉ la germanoj rimarkis, ke la nacia malamo estas nur rimedo por subigi nacion per alia, kaj ke en la tuta Eŭropo ne plu ekzistas nacioj, sed nur du partioj, el kiuj unu, nomata aristokratio, laŭ la naskiĝrajto supozanta sin privilegiita kaj tial uzurpas ĉiujn grandiozaĵojn de la burĝa socio, dume la alia, nomata demokratio, postulas siajn nevendeblajn homajn rajtojn kiel posedanto kaj volas havi nuligita ĉiun naskiĝrajton, en la nomo de la prudenteco. 

Ju pli senscia estas popolo, des pli facile ĝi ĵetiĝas en la fluon de la agado; ju pli scienca kaj pripensema estas popolo des pli longatempe ĝi sondas la fluon, kiun ĝi travadas per prudentaj etaj paŝoj, se ĝi eĉ ne haltas hezitante antaŭ ĝi pro timo de kaŝitaj profundaĵoj aŭ pro la malvarmuma malsekeco, kiu povus kaŭzi danĝeran nacian nazkataron. Lastfine estas ankaŭ ne tre dezirinde, ke tiel ni progresas nur malrapide aŭ pro halto perdas kelkajn jarcentetojn, ĉar al la germana popolo apartenas la estonteco, kaj eĉ tre tre longa kaj gravega estonteco. 

La estonteco flaras laŭ juftoj, laŭ sango, laŭ sendieco, kaj laŭ tre multaj skurĝadoj. Mi konsilas al niaj nepoj naskiĝi kun tre dika dorsohaŭto. 

Adiaŭ, germana patrio, lando de la enigmoj kaj de la doloroj; fariĝu hela kaj feliĉa. 


tradukis Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser 
kontrolis Vladimir Türk


de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2020-11-24 14:56

Esperanto.blog

Hundo estis elektita kiel urbestro en Usono

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo. Gramatike komentu ion pri ĝi, mi petas.

La vilaĝo Rabbit Hash (Kentukio, Usono) elektis kiel la tiea urbestro la 6-monataĝan hundon nome Wilbur, de la raso franca buldogo. Ĝi antataŭigas la hundinon de la raso ‘pit bull’ nome Brynneth Pawltro, kiu deĵoris en tiu fikcia posteno inter 2016 kaj 2020. Tradicie tiu urbeto, kiu ne ligiĝas al iu usona distrikto, elektas hundojn por tiu funkcio ekde 1998. Ĝi estas loĝata de malpli ol 500 homoj.

Laŭ la gazeto “The Washington Post” tiu urbo neniam spertis homan urbestron, kaj iu ajn en la mondo povas voĉdoni por la hunda urbestro kontraŭ po 1 usona dolaro. La koncerna enspezo de tia baloto apartenas al la Historia Societo de Rabbit Hash, kiu leĝe posedas kaj administras la vilaĝon. Ĉi-jare la afero enspezis 23 milojn da usonaj dolaroj.

de Paulo Cesar Pires je 2020-11-24 12:54

PIV-Blogo

Refarita filtrado k.a.

Mi ĵus sufiĉe draste refaris la filtradosistemon en “vortaro.net”. La antaŭa sistemo montriĝis netaŭga. Ĝi iafoje donis strangajn kaj nelogikajn rezultojn. La filtrado nun pli rigore sekvas la efektivajn indikojn pri fakoj kaj oficialeco en PIV 2020, kio bedaŭrinde igas la filtradon iom malpli utila. Ĉiuokaze la filtrado ne estas celita al ordinaraj uzantoj. Tiuj, kiuj ĝin bezonas, bv. tralegi la klarigojn en la helpopaĝo.

Pro tio, ke iuj uzantoj raportis, ke la fulmoklavoj iafoje ĝenas ilian uzon de la serĉilo, mi aldonis eblon malŝalti ilin. Temas pri uzo de la klavo “k” por ŝalti aŭ malŝalti serĉadon de kapvortoj, la klavo “t” por malfermi aŭ fermi la filtradomenuon, ktp. Se oni ne volas uzi tiujn fulmoklavojn, oni povas ilin nun malŝalti per la nova serurobutono (🔒).

Krome mi riparis plurajn erarojn en la simpla versio de la serĉilo (celita al uzantoj de malnovaj TTT-legiloj.

Kaj fine mi provizore malŝaltis konservadon de ŝanĝoj en la testa versio de la PIV-redaktejo, kiun oni povas atingi per la adreso vortaro.net/redaktejo. Eble mi denove ŝaltos tiun eblon antaŭ ol mi fermos la redaktejon al publika aliro. Poste ĝin uzos nur la anoj de la PIV-teamo, kiu ellaboros la sekvan version de PIV. Legu pli pri tio en la afiŝo Redaktejo.

La ŝanĝoj, kiujn mi faris ĉi-foje, estas teĥnike sufiĉe drastaj. Tial min tute ne surprizos, se vi trovos problemojn. Tiam ne hezitu raporti ilin al mi, aŭ en komento ĉi tie, aŭ retpoŝte al “bertilow” ĉe “gmail.com”.

de bertilow je 2020-11-24 09:02

2020-11-23

Neniam milito inter ni

Filipinoj: klimatŝanĝiĝo: rekonstruadi post la tifonoj, eterna rekomenciĝo

Ezra Acayan / Getty Images Via AFP. 23/11/2020 La filipina arkipelago estas aparte vundebla fronte al la tifonoj, kiuj pli kaj pli rapide sin sekvas. Ĉi-jare, la lando suferis 21 tempestojn, kies plej freŝdata Vamco okazigis 73 viktimojn kaj kaŭzis milionojn...

de neniammilitointerni je 2020-11-23 21:08

UEA facila

Faru filmeton por TEJO

La jaro 2020 estis malfacila por multaj homoj tra la mondo. Ĉi-jare la junulara asocio TEJO (Tutmonda Esperantista Junulara Organizo) anoncas, ke ĝi volas festi la Zamenhofan Tagon kun speciala ĝojo kaj optimismo. Sed eble ne ĉiuj legantoj de uea.facila scias, kio estas la Zamenhofa tago. Zamenhof, la kreinto de Esperanto, naskiĝis la 15-an de decembro 1859, kaj esperantistoj tra la mondo organizas apartajn kunvenojn ĉirkaŭ tiu dato por festi lian naskiĝtagon. Kutime dum tiuj kunvenoj oni prezentas la vivon de Zamenhof, la idearon de Esperanto, aŭ aliajn temojn aparte ligitajn kun la ideoj de Zamenhof kaj la lingvo, kiun li kreis. Temo de la filmeto: “Mi esperas…” TEJO invitas la esperantistojn krei filmetojn por la Zamenhofa tago, kun la temo: “Mi esperas...” Per tiu filmeto, ĝi volas doni al la mondo mesaĝon de espero, en Esperanto! Kion vi esperas, por vi, por aliaj homoj, kaj por la mondo? Faru filmeton kaj rakontu al ĉiuj! Krom tio, se vi volas, vi povas ankaŭ rakonti pri vi mem: kie vi troviĝas, kiel vi pasigas la tempon kaj kiel vi festos la Zamenhofan tagon. La filmetoj, kiujn vi sendos, estos kunmetitaj en unu grandan filmon, kiun TEJO publikigos okaze de la Zamenhofa Tago. TEJO disvastigos ĝin en ĉiuj siaj sociaj retejoj, por ke ĝi atingu kiel eble plej multe da homoj, kaj ĝi estos projekciita en Esperanto-kluboj kaj dum Esperanto-aranĝoj tra la mondo. Kiel kontribui? 1- Registru filmeton en Esperanto kun via mesaĝo “Mi esperas…”. La filmeto estu horizontala kaj daŭru ne pli longe ol 30 sekundojn. 2- Skribu vian mesaĝon kaj traduku ĝin al via nacia lingvo aŭ al via denaska lingvo. (Oni uzos tion por fari subtekstojn.) 3- Sendu al TEJO la materialon pere de ĉi tiu formularo. Se pro iu kialo vi ne sukcesos sendi vian filmeton tiumaniere, skribu al Ariel Palmer aŭ per Telegramo al @arielpalmer Kiam TEJO ricevos vian filmeton, ĝi sendos al vi konfirmon. Se vi ne ricevos konfirmmesaĝon ene de kelkaj tagoj, skribu denove! Limdato por sendi viajn filmetojn estas la 5-a de decembro 2020. Teknikaj Rekomendoj Se vi povas, faru la filmeton en 1080p aŭ 720p-kvalito (HD). Purigu la lenson de via poŝtelefono / filmilo antaŭ ol komenci la filmadon, kaj atentu, ke via voĉo estu bone aŭdebla. La filmeto estu horizontala. Se via poŝtelefono / filmilo registras ne tre bonkvalite, tio tute ne gravas, faru kaj sendu la filmeton ĉiuokaze! TEJO volas vian kontribuon je ĉiu ajn kvalito!

2020-11-23 17:53

La Balta Ondo

Zorgiga UK: de plus 30.000 al nur plus 1.700

UK-106La Universala Kongreso en Lisbono (2018) alportis netan profiton de 30.223,11 eŭroj, el kiuj pli ol 20.000 enkasigis Roterdamo. Male UK-2019 en Lahtio plusis je nur 1.738,18 eŭroj, el kiuj pli ol du trionoj por Roterdamo. Al la kongresa profito indas aldoni la gajnon pro surloka libroservo, apartaj donacoj, hotelperado ktp: ĉio ĉi mankis en 2020, kaj eble ankaŭ en 2021.

Lakmusa indiko pri la kongresa somero estas la Olimpikoj en Japanio, jam kun tutjara prokrasto: se ili estos konfirmitaj, preskaŭ certe ankaŭ UK en Norda Irlando. Se ne, estos financa katastrofo por Tokio, kaj verŝajne financa kataklismo por la Universala, kiu sinkos des pli profunden en sian financan krizon.

Por aliaj establoj en Esperantio (Junulara, Sennacieca, Fervojsta, Instruista…) la neokazigo de jara kongreso ne estas finance tiel grava, almenaŭ multe malpli ol por UEA. La ĉi-jara IJK, nuligita en Nederlando, tamen kaŭzis rimarkindan deficiton al TEJO, pro la perdita lu-anticipo de la kongresejo.

La Esperanta Civito neniam havas kongreson: ĝiajn eventojn mastrumas unuope la koncernaj paktintaj establoj, escepte de la parlamenta sesio; do ĝi ne profitas el la bonvola laboro de lokaj kongresaj komitatoj, kaj evitas la ŝarĝon de okcidenteŭropa salajro por Konstanta Kongresa Sekretario.

Carlo Minnaja komentarias: “Kompari la Civiton kun UEA estas kompari muson kun elefanto; la Civito ne okazigas kongresojn, do la temo de la kongresa profito estas eksterkonsidera. Vidi dumil homojn aŭ dek du aŭ eĉ malpli markas gravan diferencon. Preferindas ne afiŝi absurdaĵojn por ne ridindigi la Civiton, al kiu ankaŭ mi apartenas”.

La redakcio respondas: “La komparo ne estas inter UEA kaj la Civito, sed inter la organiza kulturo de UEA, TEJO, SAT, ILEI ktp kaj tiu de la Esperanta Civito. Laŭ la unua necesas KKS, laŭ la dua ne, se la landa asocio havas propran LKKon kaj la Universala havas estraranon pri kongresoj. Praktike hodiaŭ okazas ke, se la kongreso kreas profiton, tiun manĝas la salajro de KKS, kaj se ne kreas, simple kreskas la deficito de UEA. Certe iam KKS necesis, sed en tiu tempo (ekz. Fighiera) restadis en la kongresurbo dum dek unu monatoj en la jaro. Nuntempe li restas en la CO, kaj eĉ povus telelabori de sia hejmo, longe jam antaŭ la pandemio. Salajrato pri kongresoj havus hodiaŭ sencon nur se ekzistus ia Konferenca Centro, kiu zorgus pri la tuta kongresaro de Esperantio”.

Fonto: HeKo 748 4-A, 22 nov 2020

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Zorgiga UK: de plus 30.000 al nur plus 1.700 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-11-23 16:50

Revuo Esperanto

La tri-taga Internacia "Retinario" en Universitato de Ŝirazo kunlabore kun UEA kaj IrEA

La 23-an, 25-an kaj la 26-an de novembro 2020 ekde la 12:30-16:30 UTC okazos la tri-taga Internacia "Retinario" en Universitato de Ŝirazo kunlabore kun UEA kaj IrEA. Interalie partoprenos profesoroj H. Tonkin, R. Corsetti, F. Gobbo, N. Dankova, G. Xiaofeng (Arko), V. Manzano-Arrondo (Viko), D. Keefe kaj F. Maurelli.

Aliĝu nun senpage. Pliaj detaloj en la Evennta Servo: https://eventaservo.org/e/1998ef

de Redakcio je 2020-11-23 15:51

Libera Folio

TEJO-ano estros ĉe Forumo Junulara Eŭropa

Dum la venontaj du jaroj TEJO havos sian reprezentanton en la estraro de Forumo Junulara Eŭropa. Al tiu posteno estis elektita Paulína Jalakšová, oficisto de TEJO.

Paulína JalakšováPaulína Jalakšová

TEJO, kiel voĉo de la Esperanto-junularo ekster la Esperanto-movado vigle aktivas almenaŭ ekde sia formala ligiĝo kun UEA en la jaro 1956. Pri ĉi tiu kampo okupiĝas la Komisiono pri Eksteraj Rilatoj (KER).

En la estraro de FoJE Paulína Jalakšová nun estos unu el la 4 estraranoj venantaj de internaciaj neregistaraj junularaj organizoj. Por ĉi tiu posteno ŝi estis elektita kun 24 voĉoj el la 34 de internaciaj neregistaraj junularaj organizoj (INRJO) kaj 19 el la 33 de naciaj junularaj konsilioj (NJK). De la INRJO-j ŝi ricevis plej multajn voĉojn el ĉiuj kandidatoj por ĉi tiu posteno.

Ĉi tiu elekto estas nova sukceso de TEJO kadre de eksteraj rilatoj en la lastaj jaroj. Lastatempe TEJO havis siajn reprezentantojn en la KonsultOrgano pri Membriĝpetoj (CBMA) de FoJE kaj en la Konsila Konsilio pri Junularo de la Konsilio de Eŭropo (Advisory Council on Youth).

Delegito de TEJO estis ĉefparolanto ĉe la Junulara Forumo de Unuiĝintaj Nacioj en 2019. Kiel organizo TEJO estas membro de la gvidorgano (Task Force) de Internacia Kunordiga Renkontiĝo de Junularaj Organizoj (IKRJO).

Ni petis komenton de Humprey Tonkin, kiu estis inter la unuaj aktivuloj de KER. Humphrey Tonkin estis estrarano de TEJO pri eksteraj rilatoj en fruaj 1960-aj jaroj kaj posta prezidanto de TEJO kaj de UEA:

Humphrey Tonkin en 2008. Humphrey Tonkin en 2008. Foto: Ziko van Dijk CC BY-SA 3.0

– Kiam Hans Bakker starigis la Komisionon pri Eksteraj Rilatoj en TEJO ĉirkaŭ la jaro 1965, ni certe ne imagis, ke TEJO fariĝos forta voĉo en tuteŭropa junulara movado pli ol kvindek jarojn poste. El ĉiuj facetoj de la laboro de TEJO, la eksteraj rilatoj estas eble la plej forta kaj persista elemento – plus kompreneble la revuo Kontakto, kiu fondiĝis en tiu sama periodo. Gratulojn al TEJO, kaj al Paulína Jalakšová!

Aktuale tre grava kampo por agadi pri eksteraj rilatoj en Eŭropo estas la Forumo Junulara Eŭropa (FoJE), en kiu membras 44 naciaj junularaj konsilioj kaj 61 internaciaj neregistaraj junularaj organizoj el Eŭropo. Ĝi celas reprezenti la asociojn kaj la junularon ĝenerale al eŭropaj kaj internaciaj instancoj kiel Eŭropa Unio, Konsilio de Eŭropo kaj Unuiĝintaj Nacioj.

FoJE fondiĝis en 1996 kiel kunigo de tri organizoj el kiuj unu estis Eŭropa Kunordiga Buroo de Internaciaj Junularaj Organizoj. Ĉi tiun prezidis tiama TEJO-aktivulo, Ralf Gion Fröhlich, nuntempe kreanta Esperanto-Stacion apud Berlino.

Ralf Gion FröhlichRalf Gion Fröhlich.

– Estis grandegaj bataloj inter diversaj organizaroj, precipe socialismaj kaj kristanaj. En tia medio malgranda, pli neŭtrala organizo kiel TEJO havas ŝancon montri vojon antaŭen kaj ludi gravan rolon. Tio samtempe pozitive efikas al nia movado mem, kiu havas tendencon al memizoliĝo kaj elitismo. Interagi kun aliaj organizoj helpas nin uzi nuntempajn metodojn kaj kreskigas ĉe ili la komprenon por Esperanto kaj nia valora tutmonda movada laboro. Mi tre gratulas al Paulína kaj multe ĝojas ke TEJO daŭre sukcesas ludi gravan rolon, li diras al Libera Folio.

TEJO estas aktiva membro de FoJE ekde ĝia fondiĝo. Laŭ la prezidanto de TEJO, Charlotte Scherping Larsson, nun la voĉo de esperantistoj estos tie aparte forta:

Charlotte Scherping Larsson

– Por TEJO estas tre valore havi en la estraro de la Forumo Junulara Eŭropa aktivulon, kiu bone komprenas la temojn de la esperanta movado. Mi ĝojas ke ni kun Paulína havas fortan voĉon por la eŭropa junularo, por Esperanto kaj lingvaj rajtoj en la estraro de Forumo Junulara Eŭropa. FoJE estas organizo en kiu ni trovas kunlaborantojn por influi la eŭropan politikon.

– Kiel membro de la Forumo, TEJO kunorganizas eventojn kiel EYE kaj YO!Fest, dum kiuj ni prezentas Esperanton al multaj junuloj de tuta Eŭropo. Pere de FoJE, la voĉo de la esperantistaro estas plifortigita.

Paulína Jalakšová laboras nuntempe kiel oficisto de TEJO kaj membras en spertula grupo de FoJE pri junularaj rajtoj. Pli frue ŝi estis aktiva kadre de la projektoj Afrika-Eŭropa Junulara Kapabligo (AEJK) kaj Efika komunikado por junuloj (ECY), rolis kiel Komitanano Ĉ de TEJO kaj kiel programa kunordiganto de IJK-oj 2018 kaj 2019. Landnivele ŝi aktivis en la estraroj de Ĉeĥa kaj Slovaka Esperanto-Junularoj (ĈEJ kaj SKEJ).

En FoJE en ŝia agadkampo estos junularaj aferoj en Eŭropo pli ĝenerale, ŝi rakontas:

– Sabate okazis nekredebla afero, mi estis elektita al la estraro de Forumo Junulara Eŭropa por la jaroj 2021 kaj 2022. Mi estas vere dankema al TEJO pro la nomumo kaj aparte al nia oficisto pri eksteraj rilatoj, Spyros, kiu estis mia plej granda subtenanto en la tuta procezo. La spertoj, kiujn mi gajnis aktivante en TEJO en diversaj roloj, preparis min por ĉi tiu nova defio en mia vivo.

– En FoJE mi ŝatus batali por junularaj rajtoj, diverseco kaj inkluziveco kaj helpi certigi ke junularaj organizoj en Eŭropo havu daŭripovan financadon. En miaj celoj estas forte enplektitaj la valoroj de TEJO kaj mi esperas ke TEJO mem profitos de mia rolo ĉe FoJE.

Łukasz Żebrowski

Noto de la redakcio: Forumo Junulara Eŭropa evidente ne havas oficialan nomon en Esperanto, kaj ĝi foje estas nomata ankaŭ ”Eŭropa Junulara Forumo”. Tamen TEJO en siaj oficialaj dokumentoj uzas la formon ”Forumo Junulara Eŭropa”, kaj ni sekvas tiun praktikon.

de Redakcio je 2020-11-23 12:12

Esperanto.blog

Esploro rangigis 133 urbojn komparante aron da 138 eroj de ĉiutaga uzo

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo. Gramatike komentu ion pri ĝi, mi petas.

Brita gazeto, pere de sia fako EIU (The Economist Intelligence Unit), taksis 133 urbojn tra la mondo komparante po 138 erojn de ĉiutaga konsumo. La rezulto de ĉi-tiu nuna esploro spegulas la ŝanĝojn rimarkitajn pro la pandemio de kovimo.

Ranglisto pri tiaj 10 plej multekostaj urboj en 2020:
1. Honkongo (Ĉinio), Parizo (Francio) kaj Zuriko (Svislando)
4. Singapuro (Singapuro)
5. Ozako (Japanio) kaj Tel-Avivo (Israelo)
7. Ĝenevo (Svislando)
8. Nov-Jorko (Usono)
9. Kopenhago (Danio)
10. Los-Anĝeleso (Usono)

Jen la ranglisto pri tiaj 10 plej malmultekostaj el tiu esploro:
133. Damasko (Sirio)
132. Taŝkento (Uzbekio)
131. Lusako (Zambio)
130. Karakaso (Venezuelo)
129. Almato (Kazaĥio)
128. Karaĉio (Pakistano)
127. Buenos-Ajreso (Argentino)
126. Alĝero (Alĝerio)
125. Bengaluro (Barato)
124. Ĉenajo (Barato)


de Paulo Cesar Pires je 2020-11-23 12:06

2020-11-22

Global Voices

Nova libro pri la sufero kaj rezisto de iranaj kaptitinoj

13 politikaj kaptitinoj rakontas sian historion

Irana aktivistino pri homaj rajtoj Narges Mohammadi [eo] ricevas gratulojn pro sia liberigo el la malliberejo, dum en la fono aliaj iranaj virinoj estas arestitaj. Bildo de Assad Binakhahi, irana ilustristo loĝanta en Germanio. Uzata kun permeso.

Noto: Ĉi tiu artikolo enhavas priskribojn de torturoj, kiuj povas maltrankviligi iujn legantojn. Ĉiuj ligiloj estas en la angla, krom alia mencio.

Blanka torturo estas psikologia tortura tekniko, en kiu malliberuloj estas longdaŭre enfermitaj en tute blankaj ĉeloj. La celo estas totala sensa senigo kaj izolado de la viktimo. Ĝi estas unu el la torturaj metodoj uzataj en iranaj malliberejoj kune kun fizika torturo.

Ĝi ankaŭ estas la nomo de nova libro de Narges Mohammadi, ĉefa irana ĵurnalistino kaj homrajta aktivulino. “Blanka Torturo”, publikigita perslingve de la sveda eldonisto Baran, prezentas 12 intervjuojn kun politikaj kaptitinoj kune kun la personaj spertoj de la verkistino, kiu mem pasigis ok jarojn kaj duonon en irana malliberejo.

La 12 virinoj intervjuitaj estas ĵurnalistinoj, membroj de religiaj malplimultoj kaj politikaj aktivulinoj. Iliaj rakontoj priskribas la teruran staton de iranaj malliberejoj, kie katastrofaj sanitaraj kondiĉoj kaj etaj malhelaj ĉeloj oftas. Malliberuloj intence ne ricevas medicinan prizorgon, submetitaj al horoj da esplordemandado, minacoj estas faritaj al parencoj, kaj soleca enkarcerigo estas utiligata kiel tortura tekniko.

Reza Kazemzadeh [fr], eminenta irana psikologo loĝanta en Belgio [eo], kiu laboras kun viktimoj de torturo, skribis jenon pri la tekniko de blanka torturo:

It can be argued that if physical torture is used at the beginning of an arrest to make a prisoner talk (providing information), the purpose of the psychological torture is to infiltrate the identity and influence his or her personality in the long run.

Ni povas diri, ke fizika torturo estas uzata komence por paroligi la kaptiton (por ke tiu donu informojn) kaj ke la celo de psikologia torturo estas penetri en la identecon de la kaptito kaj longtempe influi ties personecon.

La libro malkaŝas, ke la 12 intervjuitaj virinoj estis arestitaj ne pro krimoj, sed ĉar la iranaj sekurecaj kaj sekretaj servoj kredas, ke ili povas uzi ilin por enketoj. Ĉi tiuj kaptitinoj estas fortege premitaj fari konfesojn aŭ devigitaj kunlabori.

Jen la virinoj kiujn Mohammadi intervjuis: Nigara Afsharzadeh, Sima Kiani, Sedigheh Moradi, Atena Daemi, Mahvash Shahriari, Zahra Zahtabchi, Hengameh ShahidiReyhaneh Tabatabaei, Mary MohammadiNazila Nouri, Nazanin Zaghari-Ratcliffe kaj Shokoofeh Yadollahi.

Kovrilo de “Blanka Torturo”, verkita de Narges Mohammadi.

Paroli al formikoj

En la libro Mohammadi ankaŭ rakontas pri siaj propraj spertoj en malliberejo, pri la izolaj ĉeloj [Ndlt: speco de malliberejo, en kiu kaptito havas neniun kontakton kun iu ajn krom prizona dungitaro] kaj la pridemandadoj. Ŝi klarigas, ke kvankam la pridemandistoj ĝenerale sciis ĉion, ili tamen postulis, ke ŝi oficiale eksiĝu de la organizaĵo pri homaj rajtoj “Centro de la Defendantoj de Homaj Rajtoj” fondita de eminentaj iranaj advokatoj inter alie Ŝirin Ebadi [eo], laŭreato de la Nobel-premio pri paco.

Mohammadi, kiu ankaŭ kampanjas kontraŭ la mortopuno, skribas en sia libro:

The solitary cell is not just a location, but a place where all elements concur to make to have the imprisonment impact us. This includes the indifference of doctors towards our pain, blindfolding prisoners, dirty curtains, dead cockroaches on the floor, unfitting prison clothes, and long periods of sitting in interrogation cells.

La izola ĉelo estas ne nur ĉelo, sed koncentriĝo de ĉio, kio invadas nin dum malliberigo: kuracistoj nesentemaj al nia doloro, okulkovrado de la malliberuloj, malpuraj kurtenoj, mortaj blatoj sur la planko, malkonvenaj malliberejaj vestaĵoj kaj la longa atendado en la pridemandejaj ĉambroj.

Ĉiu kaptito reagas malsame al la samaj cirkonstancoj. Nigara Afsharzadeh estas turkmena [eo] kaptitino, kiu estis kondamnita al kvin jaroj da malliberejo en 2014 pro suspekto de spionado. Ŝi klarigas kiel ŝi sukcesis pluvivi en sia ĉelo parolante al formikoj. “Mi nur volis kundividi mian ĉelon kun alia vivanta estaĵo” ŝi diras.

Sima Kiani estas adepto de la Bahaa Kredo [eo] kaj eksa politika kaptitino. Ŝi diras, “Mi preferus esti pridemandita ol lasita sola en mia [karcera] ĉelo.”

La pridemandistoj ankaŭ uzas informojn pri la familioj aŭ sano de la malliberulinoj por subpremi ilin. Mahvaŝ Ŝahriari, kiu ankaŭ estas parto de la bahaa komunumo kaj kiu pasigis 10 jarojn en malliberejo, trovis la minacojn faritajn kontraŭ siaj edzo kaj filo “la plej malfacilaj” aspektoj de la pridemandado.

La irana-brita civitanino Nazanin Zaghari-Ratcliffe klarigas, kiel oni rifuzis al ŝi medicinan prizorgadon en la malliberejo, eĉ la preskribitajn medikamentojn.

Post konvertiĝo al kristanismo, Mary Mohammadi pasigis ses monatojn en malliberejo por esti membro de hejmpreĝejo. Ŝi rakontas kiel la gardistoj konstante insultis ŝin, ŝian familion kaj ŝian kristanan kredon. “Ili nomis la preĝejon hazardludejo” ŝi diras.

La libro klarigas kiel la pridemandaj teknikoj celas transformi la kaptitojn en kunlaborantoj. Unu el la pridemandistoj deklaris sian amon al Hangameh Ŝahidi, kiu estas ĵurnalistino kaj virinrajta aktivulino, kaj petis ŝin geedziĝi kun li kontraŭ fermado de ŝia dosiero. Ŝi firme rifuzis la oferton, dirante ke ŝi preferas plenumi sian punon ol iam revidi lin.

En ĉi tiuj cirkonstancoj, iuj el ĉi tiuj kaptitinoj ankoraŭ sukcesis komenci fastostrikon por defendi siajn memfidon kaj rajtojn.

Postvivi la traŭmaton

Plej multaj malliberuloj suferas la psikologiajn konsekvencojn de torturo dum longa tempo. Mansour Borji estas la plenuma direktoro de Artikolo 18, londona kristana premorganizaĵo, kiu helpas kristanajn eksajn kaptitojn trakti traŭmojn. Li diris al Global Voices:

 

Awareness about this kind of torture and the ways to identify the symptoms in victims’ behaviour and moods is key. It is essential that the victims, their families, and the broader community know about the root causes of the unusual behaviour in some specific circumstances and are able to react in an appropriate way. Former prisoners re-live trauma and suffering caused by torture repeatedly. You should not respond lightly to the way they react stressfully to the ring of a phone, or to some smells and noises. Awareness will help them gradually improve their mental wellbeing.

Estas grave konscii pri ĉi tiu speco de torturo kaj rekoni ĝiajn simptomojn en la konduto kaj humoro de la viktimoj. Nepre necesas ke la viktimoj, iliaj familioj kaj la pli vasta komunumo sciu la kaŭzojn de ilia stranga konduto en iuj cirkonstancoj kaj povu taŭge respondi. Eksaj malliberuloj regule retravivas sian traŭmaton kaj la suferojn kaŭzitajn de la torturo. Vi ne devas reagi frivole al la streĉo, kiun ili spertas kiam telefono sonas, aŭ ĉe iuj odoroj kaj sonoj. Konscii pri tio estas la unua paŝo al la iom-post-ioma plibonigo de ilia mensa bonfarto.

Kamran Aŝtari estas la direktoro de Arseh Sevom [en, fa], organizaĵo por antaŭenigi demokration, homajn rajtojn kaj civilan socion en Irano. Li mem estis torturita en irana malliberejo kiel adoleskulo kaj li diras al Gobal Voices:

Any form of torture can cause psychological trauma. But it’s especially bad for young people under 25 because their brains are still forming. It becomes permanent and life-long (…). Unfortunately, for all of us who have experienced trauma, there is no returning to the people we once were. There is only finding ways to dim the nightmares.

Iu ajn torturo povas kaŭzi psikologian traŭmaton. Sed ĝi estas speciale malbona por junuloj sub 25 jaroj, ĉar iliaj cerboj ankoraŭ disvolviĝas. Ĝi fariĝas definitiva kaj daŭras tutan vivon (…). Bedaŭrinde por ĉiuj el ni, kiuj suferis traŭmaton, ne eblas retropaŝi. Ni povas trovi nur manierojn mildigi la koŝmarojn.

de Herman Dekeŭnink je 2020-11-22 22:20

Neniam milito inter ni

Gvatemalo: Grava politika krizo meze de kronvirusa epidemio

22/11/2020 Bildo: Centoj da Gvatemalanoj protestas kontraŭ la buĝeto 2021, la plej alta en la historio de la lando, kiu estigos gravan ŝuldon. Centoj da Gvatemalanoj ekflamigis sabaton la Parlamenton de Gvatemalo por protesti kontraŭ la buĝeto 2021, konstatis...

de neniammilitointerni je 2020-11-22 21:10

Revuo Esperanto

Pretas la voĉlegita novembra numero de la revuo Esperanto


Elŝutu la voĉlegitan novembran numeron de la revuo Esperanto.
La tekstoj estas legitaj de volontuloj de pluraj landoj por
vidhandikapitoj kaj eventuale estas uzindaj ankaŭ por plibonigi
aŭskultan komprenon de Esperanto:
https://uea.org/revuoj/sono

de Redakcio je 2020-11-22 17:34

La Balta Ondo

Troa tago: Novelo de Miĥail Korotkov

Korotkov1

Sonoris la vekhorloĝo. Mi, ne apertante la okulojn, malvigle etendis manon kaj premis butonon. Poste sentis, ke ĉe miaj piedoj, kiuj elstaras de sub litkovrilo, frotiĝas Baloro.

“Ha, sentaŭga kato, – mi ridetis, – li tamen superfortis la kuirejan pordon kaj aperis”. Mi ĉiam fermas lin tie por nokto, por li ne venu kaj ne malhelpu dormi. Mi sidiĝis sur la lito, volis preni Baloron en manojn kaj riproĉi. Sed kiam mi malfermis la okulojn – timege retiris la manon. Anstataŭ nia griza-blanka Baloro ĉe miaj piedoj sidis kaj indiferente lavis sin dika katego, nigra kiel peĉo.

“Kiu diablo! Ĉu tiu penetris tra la ventolgiĉeto?” Laŭ mia dorso kuris malagrabla vento. Hieraŭ vespere tiu kato ne estis. Se estus hejme Nataŝa kaj Vika, mi opinius, ke ili alportis ĝin, kvankam ili tian deziron neniam montris, ni havas sufiĉe da zorgoj kun Baloro. Se mi hieraŭ vespere venus, ekzemple, post amika drinkado “apenaŭ viva”, mi povus, ne rimarkinte, enlasi lin en la pordon. Sed mi hieraŭ ne pekis, eĉ botelon da biero ne trinkis. Mi legis, preparis vespermanĝon, ian ordigon faris.

Mi levis min kun deziro elĵeti tiun neinvititan gaston sur la ŝtuparon, sed tio, kion mi ekvidis, devigis min ankoraŭ pli konsterniĝi. En la mezo de la ĉambro kuŝis, substerninte ian ĉifonaron, nerazita viraĉo, malpura kaj fiodora kiel senhejmulo.

Dum kelkaj sekundoj mi ne decidis alpaŝi al li, poste mi kuraĝis kaj abomeneme tuŝis per mia piedo lian ŝultron. Li malfermis la okulojn, sidiĝis kaj mire ĉirkaŭrigardis la ĉambron. Mi ne sciis, kion atendi de li, tial mi konvinkiĝis, ke miaj halteroj kuŝas sur sia loko, en ekstrema okazo ili estos utilaj.

– Kiel vi trafis ĉi tien?

– Mi ne memoras. – Li skuis la kapon kaj kulpe ridetis, kvazaŭ li volus diri: nu, superdrinkis mi hieraŭ, kion do, pardonu, bona homo.

Mi plilaŭtigis la voĉon:

– Nu, kiel vi ĉi tien trafis, vi ne memoras, sed kion vi memoras? Ĉu vi memoras almenaŭ, kiu vi estas?

– Homo, kiel vi vidas… – li ĉiam same kulpe, kiel al sia amiko, ridetis.

– Nu vi, aĉulo, ĉu vi komprenas almenaŭ ion?

Bati sidantan homon, kvankam li estas kanajlo, tamen ne decas, mi kaptis lian fiodoran ĉemizon kaj starigis lin.

– Fu, forlasu min! – Li forŝiris sin, saltis sur la liton, poste en la fendon inter la lito kaj la muro – kaj malaperis…

Ahem… fabeloj. Nun la instruita kato, verŝajne, komencos paroli ion. Li ĉiam ankoraŭ sidis sur la lito.

– Nu, kion vi diros? Ĉu ankaŭ vi estas el tiu fikompanio?

La kato ekkriis, kvazaŭ oni piedpremus lian voston, saltis malantaŭ la liton kaj malaperis inter la muro kaj la plankoplinto.

Kio do ĉio ĉi estas? Kial tiu tuta idiotaĵo devis okazi, kiam mi restis hejme sola, mi ne havas eĉ iun por rakonti. Sed Nataŝa kaj Vika ne kredus je tiu absurdaĵo. Jen ĵus estis viraĉo kaj kato, kaj – nenia postsigno.

Mi volis preni de la tablo liniilon por palpi per ĝi inter la muro kaj la plinto, kaj denove konsterniĝis. La aĵoj de la trampo ja restis. Li dormis sur ia malnova palto kun duone senhara astrakana kolumo, kaj apude staris lia dorsosako, polurbrilanta pro malpuraĵo. Mi eksidis sur la liton, la unua penso estis la plej ĉiutaga: ĉu ne alportis la trampo pedikojn? Estus necese elporti la ĉifonaron en rubujon, sed kiel ĝin tuŝi?

Dum mi tion pripensis, knaris la enira pordo. Kia diablo? La torento de neinvititaj gastoj ne finiĝis. La pordo ja estis ŝlosita! Mi venis en la antaŭĉambron. Tie staris knabino proksimume dekdujara.

– Onklo Vlado, la patrino sendis min pruntepreni de vi iom da terpomoj.

Ahem, ŝi, ŝajnas, bone konas min, sed mi vidas ŝin unuafoje. Sed ĉu mi enketu la infanon: kiu estas vi kaj kiu estas via patrino?

En la kuirejo, saturita per odoro de io nebongusta, min kun rideto renkontis dika flavhara virinaĉo. Mi plian fojon por momento konsterniĝis, sed, kunpreminte la dentojn, reregis min kaj simple diris, kvazaŭ ĉio estus en plena ordo:

– La infano bezonas terpomojn, – kaj poste adresis al la knabino: – Kial vi ne prenis sakon, en kiun meti?

– Ha, donu al mi tute iomete kaj volvu en ĵurnalon.

Kia ĉarmo estas tiu knabino!

Mi elmetis el kesto kaj volvis en ĵurnalon kvin-ses grandajn terpomojn. La knabino dankis kaj forkuris. Ahem…

– Kaj nun mi aranĝos ordon kun vi, sinjorino. Nu, unue, la plej simpla kaj natura demando: kiu vi estas?

– Vi daŭrigas viajn stultaĵojn. Prefere ni ne daŭrigu. – Ŝi iom silentis. – Jen mi preparis al vi ovaĵon kun haringo kaj kafon. Manĝu, dume ĉio ne malvarmiĝis.

– Aŭskultu, vi, dika simio!.. – Estis ega deziro ĵeti sur ŝian fizionomion la paton, sed mi detenis min. Poste mi prenis la paton kaj elĵetis en la rubujon tion, kio en ĝi estis. La kafon, aŭ kio tie estis anstataŭ ĝi, mi elverŝis en la deflukuvon.

– Almenaŭ ili laboru profesie, kiuj sendis ĉiujn vin. Por ĉiu okazo komuniku al ili: en nia familio neniu manĝas ovaĵon kun haringo, kaj kafon ni ankaŭ ne amas. Se vi volis veneni, vi devus elekti ion pli bongustan.

Sur la vizaĝo de la virino – pli volonte mi nomus ĝin porkina muzelo – aperis sincera ĉagreno.

– Kial vi elĵetis? Vi paŭtas kontraŭ mi, sed ĉu ankaŭ kontraŭ manĝaĵoj? Mi mem manĝus.

Ahem, ŝi senarmigis min per sia mildeco. Antaŭ unu minuto mi volis ĵeti la paton sur ŝin, kaj poste bati tiun porkinan muzelon, ĝis ĝi transformiĝos al sanga miksaĵo. Sed nun miaj manoj malleviĝis. Ne decas tio por viro. Jes, ŝi tre similas al porka muzelo, tamen ŝi estas virino.

Mi decidis, ke estas sensence voki policon, mi povas trafi en ridindan situacion. Tiu virinaĉo malaperos en la fendo inter la muro kaj la plinto kiel tiu trampaĉo. Mi ne dubas, ke ĉiuj ili, inkluzive de la knabino kaj la kato – ĉiuj estas unu bando.

– Jen, sinjorino, – mi diras, – mi ne scias, kion fari kun vi plu. Elĵeti vin el la loĝejo, mi opinias, estas sensence, ĉar ŝlosita pordo por vi ne estas obstaklo. Mi ne scias, kiu vin sendis, kion vi intencas, por ĉiu okazo mi donas informon: ni ne havas ion interesan por via bando. Komputero, televidilo, magnetoskopo – ĉio estas tiel malnova, ke neniu ilin aĉetos. Nia tuta vestaĵo estas portita. Libroj nun estas varo ne multe aĉetata, kaj tiuj, kiuj estas, valoras nur por mi. Oron ni ne havas. Ioma mono estas, sed ĝi estas en banko. Kvankam… por kia diablo mi instruas vin, vi ne estas stultuloj kaj ne bezonas mian instruadon. Kaj vi atakis min, verŝajne, ne pro aĵoj kaj mono. Sed pro kio? Dume mi ne scias. Sed mi pripensos la situacion. Mi, sciu, ne ĉagreniĝas kontraŭ menskapabloj. Ni rigardu, kiu superos.

Ŝi aŭskultis min kaj humile palpebrumis per siaj porkaj okuletoj. Ŝia nura avantaĝo estas la humileco, virina malforteco. Aliaj avantaĝoj forestas. Ili povus sendi ĉarman belulinon, por ke viro lasu sin delogi, sed ne ŝtipon kun porka muzelo.

2

Mi ne povis daŭrigi tiun sensencan konversacion, estis tempo iri al laboro. Elirante el la loĝejo, mi renkontis naz-al-naze liveristinon de telegramoj. “Bone, ke mi trafis ĝustatempe. Subskribu”.

Mi certe sciis, ke al miaj parencoj ne okazis io malbona, aliel mi sentus tion eĉ trans miloj da kilometroj. De kiu povas esti la telegramo? En la enirejo estis jam sufiĉe hele, por kompreni literojn sur la algluitaj paperaj strioj. “Sxargxu orangxojn per bareloj fratoj Karamazov”.

Nu bone, mi ŝarĝos. Ho, mi al vi tiel ŝarĝos! Tio min eĉ iom trankviligis. Nenio nova, ĉio daŭras en la sama maniero.

Sur la busa haltejo evidentiĝis, ke en miaj poŝoj forestas eĉ ŝanĝmono por veturo. Tio ne estas mia distriĝo, pli verŝajne tio estas la ĉarma knabineto, la tiel nomata najbarino. Nu, ili ĝislime jam etanimiĝis. Mia pasporto kaj banka karto en ĝi estis bonŝance en sia loko. Mi devos iri ĝis la plej proksima ATM, al laboro mi, sendube, malfruos.

Kiam mi nur foriĝis de ATM, iu tiris mian manikon. Antaŭ mi staris Panikovskij, nu, Zinovij Gerdt en lia aspekto.

– Donu milionon, donu milionon, donu milionon! – diris Panikovskij, idiote grimacante. En alia momento mian dorson trakurus superstiĉa malvarmo. Ja Zinovij Jefimoviĉ mortis antaŭ multaj jaroj. Nun mi nur rimarkis por mi mem, ke tio estas jam la dua epizodo el La ora bovido. Ĉu la fantazio de miaj nekonataj kontraŭuloj jam elĉerpiĝas?

Al laboro mi iomete malfruis. Mi antaŭsentis, ke ankaŭ ĉi tie min atendos ia embaraso.

Jes, min ne rekonis gardisto kaj kunlaborantoj, kiujn mi renkontis en la koridoro. La gardisto elskribis al mi unufojan paspermesilon kiel al ia flanka vizitanto.

Sur mia laborloko, ĉe mia komputero sidis la subtera milionulo Korejko. Kun satenaj manumoj. Memkompreneble, Jevgenij Jevstignejev. Tie ĉi mi finfine deprimiĝis. Kion ili faraĉas kun mi? Se ĉe mia tablo sidus ia abomena fizionomio, mi eble tiun fizionomion vangobatus. Sed la aktoron Jevgenij Jevstignejev mi ĉiam estimis. Mi komprenis, ke en ĉi tiu oficejo mi estas jam neniu.

La gardisto ĉe la elirejo, rigardinte mian paspermesilon, ekkriis:

– Metu subskribon pri la foriro!

– Kies subskribon?

– Nu, kie vi estis. De Aleksandr Ivanoviĉ.

– Do, de Korejko… – mi murmuris per falinta voĉo.

Ne senesperiĝi ĝisfine al mi helpis mia neracia optimismo. En similaj okazoj mi ne pentras bildojn de senespero por la estonteco. Ŝajne mi perdis la laboron, en la loĝejo okazas nekompreneblaj eventoj. Kaj ne nur en la loĝejo: Panikovskij, Korejko, telegramo pri oranĝoj. Mi bezonas ĉion ĉi pricerbumi. Pli bone estas ne veturi dume hejmen. La piedoj mem portis min al trolebusa stacio, mi mekanike veturis ĝis la lasta haltejo. Ĉi tie apude estas nemulthoma kafejo kun teraso sur la bordo de lageto, kovrita de salikoj kaj kanoj, loko sufiĉe romantika.

Mi sidiĝis, kompreneble, sur la teraso por ke la aspekto de la lageto estu pli bela, mendis karafeton da forta vino kaj seriozan matenmanĝon. Tiun, kiun preparis la falsnomita edzinaĉo, mi ja elĵetis, kaj la sana bezono manĝi matene ne atendigis.

Dekomence mi sufokis la malsaton, poste verŝis pokalon da vino kaj, trinketante ĝin poglute, komencis cerbumi. Pokalon da vino aŭ glason da biero mi neniam trinkis plezure lante, ĉiam eltrinkis unuglute. Mi ne volis perdi tempon por lanta plezuro, ĉiam urĝis aferoj. Sed hodiaŭ tiaj aferoj forestas…

La unua demando, veninta en la kapon, estis ŝajne neprincipa. Kio estas tiuj homoj: “mia edzino”, la senhejmulo, Panikovskij, Korejko? Kiuj estas ili: talentaj aktoroj, kiuj ludas senmakule, aŭ oni manipulas min hipnote? La intereso estas ne vana, tio estas ia vojo al solvo. Se aktoroj – ili estas kvankam ekstreme talentaj, sed homoj. Kaj se hipnoto – apenaŭ tia forta hipnoto ekzistas. Krome la senhejmulaĉo kaj la kato malaperis inter la muro kaj la plinto. Tio jam ne estas teatro…

Ĉi tie agas iaj superfortoj, kiujn ankoraŭ neniu renkontis. Kaj se iu renkontis – tiu silentas. Ĉu mi rakontu ĉion ĉi al iu? En pli bona okazo oni priridos min, kaj en pli malbona… En la pli malbona oni metos en frenezulejon.

Ni supozu, kiel en la teda sciencfikcio: iuj aliplanedanoj faras eksperimenton pri terano, tio estas, pri mi. Kiel li kondutos, se ni ĵetos lin en la unuan cirkonstancon, en la duan, la trian? Ni supozu. Sed en tiu okazo, kial ili enĵetas min nur en malagrablaĵojn: la fetora trampo, la porkinsimila “edzino”, la perdo de la laboro?

Kial ili ne sendis al mi, ekzemple, agrablan kunparolanton? Tio estas por mi “malsana” temo. En la laboro ĉiuj konversacioj estas nur pri la produktado, kun Nataŝa – pri Vika kaj pri ŝia estonto. Nu, libroj… Sed oni volas ja homan komunikiĝon. Mi sidus ĉe tablo kun interesa homo, ni trinkus po glaseto aŭ po du, trinkus bieron kun sunsekigita fiŝo, parolus pri la vivo, pri perspektivoj de Ruslando, kritikus ĉiujn ĉi kriplulojn, kiuj nun ĉion administras. Kun Nataŝa kaj Vika tiaj konversacioj ne sukcesas.

Aŭ ili povus sendi al mi mirindan belulinon, kiu iĝus provizore mia edzino. Nu, tio estas pura teorio, mi tute ne pensas pri ia adulto.

Sed ili sendas nek tion, nek alion, nek ion agrablan trian. Ili havas propran metodikon de eksperimentoj, kraĉi ili volas, kio al mi estus agrabla kaj male. Sed ĝis kiam ili intencas eltiri el mi nervojn per ĉio ĉi? Eltiri… Eltiri?

Mi volis fari gluton da vino, sed la mano kun la pokalo pendiĝis je kelkaj centimetroj de mia buŝo. Tiel mi sidis, verŝajne, sufiĉe longe. Du junuloj de azia aspekto ĉe najbara tablo kelkfoje mire rigardis min. Eble ankaŭ tiuj du komencos nun iajn miraklojn fari?

Neatenditan fluon de asocioj elvokis en mi la vorto “eltiri”. Eltiri… eltiri… kion? La nervojn… la animon… Aha, ili eltiras el mi la animon. Psikologia atako, tiel ni diru. Ahem, pensu, homo, pensu…

Unue, kiu kaj por kio povus bezoni mian animon? Denove eniĝas en la kapon librecaj ŝablonoj. Aliplanedanoj. Mefisto… Ne, la lasta simple venus kaj proponus marĉandon. Ne, al diablo iru la tuta absurdo: aliplanedanoj, Mefisto. Neniam ĉeestis odoro de sulfuro, mi devas serĉi ion pli proksime, sur tiu ĉi flanko.

Resume: ĉu iu povas bezoni mian animon? Jen la demando. Nur nun mi povis albuŝigi la pokalon kaj fari gluton da vino. Ĉu iu povas bezoni?.. Ĉu mi havas ĝin, la animon, kaj de kia kvalito estas ĝi por esti bezonata al iu? Kio estas ĝi? Pri la animo multe parolas la eklezio: venu al ni, preĝu, starigu kandelojn, plenumu fastojn, legu Biblion, vivpriskribojn de sanktuloj, kantu psalmojn, nur tiel vi povos savi vian animon. Ĉio ĉi estas malproksima de mi. Mi sentas la animon alie. Se oni vidas ĉirkaŭ si moralan kriplecon, nejustecon, senkompaton, mensogon, stultecon, mokadon pri beleco, kaj io doloras ene – kio estas tio, se ne la animo? Kaj se oni ĝojas pro hazarda bona rigardo, pro susuro de aŭtuna foliaro, pro ruĝaj nuboj dum sunsubiro, pro kvieta lunhela nokto – ĉu tio ne estas animo? Kaj per kio krom animo mi povas percepti la saĝecon de antikvaromaj filozofoj, la belecon de antikvagrekaj kaj mezepokaj japanaj poetoj, la hindan muzikon?

Ĉio ĉi signifas, ke mi havas animon, sed kiu bezonas ĝin? Tiu, kiu ĝin ne havas, sed volas havi. Ekzemple. Vivis averaĝa knabo en urbeto, kiun oni ne sur ĉiu mapo povas trovi. Bona knabo, li ĝojis pro hazarde veninta pupteatro, pro hokeo en la korto kun hokeilo eltranĉita el tabulo, pro lignofajro ĉe bordo de lago, kaj pro konkoj kolektitaj ĉe rando de la akvo. Kiam li estis pli aĝa, li verkis malglatajn versojn al samklasanino, kaj estis senlime feliĉa, kiam ŝi legis ilin kaj ridetis.

Poste, kiam li iĝis tute granda, venis fitempoj, kiam supre oni anoncis: ĉiujn riĉaĵojn de la lando oni rajtas disŝteli. Nia junulo komprenis, ke tia sortodonaco okazas unufoje dum mil jaroj, kaj li ekvivis laŭ la cirkonstancoj. Tie mensogis, tie perfidis, tie rabis, tie kontraŭulon en betonon enmurigis (ne juĝu severe la knabon, la tempo estis tia: se vi ne enmurigus, oni vin enmurigos). Li elvivis en ĉiuj ĉi disputoj-pafadoj kaj finfine atingis sian revon. Kaj palacon kun baseno kaj gardantaro li havas, kaj multekostajn aŭtojn ŝanĝas kiel gantojn, kaj sur ĉiajn kanariojn povas flugi, se deziro aperas.

Jen foje li sidis vespere, trinketis multekostegan, nur por li atingeblan vodkon (aŭ konjakon, viskion, tekilon), kaj rememoris la hokeilon eltranĉitan el tabulo. Kaj lia mentono subenpendis. Kiel? Estis nur tiu hokeilo – kaj estis ĝojo kaj feliĉo. Kaj nun estas ĉio, kion nur la animo dezirus, sed kie estas ili – ĝojo kaj feliĉo? Kiel mi diris: nur la animo dezirus? Animo, animo… Eble en ĝi estas la tuta kialo? Tiam ĝi estis, sed nun, plej verŝajne, forestas. Ĝi ie tie en disputoj-pafadoj mortaĉis. Jen fia! Nun mi ĝojus, kiam mi ĉion havas, sed ĝi elpensis mortaĉi.

Aha, animo do forestas, sed, ha, por kio mi havas monon? Kiu malhelpas aĉeti ĝin? Ha, neniaj obstakloj. Sed indan animon neniu vendos, li mem ĝin bezonas. Tial mi prenu perforte.

Li trovis iajn potencajn hipnotistojn, ekstersentulojn (kia idioteca vorto!), sorĉistojn. Mi ne kredas serioze je tio, sed se estas probableco eĉ se kun kvin nuloj post la komo, do, kredas mi aŭ ne kredas, sed ili ekzistas.

Jen la labora hipotezo. Estas spaco por pripensado. Domaĝe, ke la karafeto estas jam malplena, mi mendu ankoraŭ unu…

3

Ĝis la vespero mirakloj ne plu estis. Verŝajne, ili donis al mi eblecon ripozi, ĉar vespere denove ĉio daŭris.

Kiam mi venis hejmen, la enirpordo estis neŝlosita. En la loĝejo amasiĝis kompanio de nekonatoj, ĉirkau dekopo. Laŭta muziko, tabaka fumo, fiaj dancoj. Tabloj estis starigitaj mezen, sur ili staris boteloj, restaĵoj de ia neapetita manĝaĵo, telero kun cigaredstumpoj. Min neniu rimarkas, mi estas konsiderata, verŝajne, unu el ili, nu, li eliris provizore kaj revenis. En la kompanio estis ankaŭ tre neallogaj virinoj, sed la matenan “edzinon” inter ili mi ne vidis.

Mi miris: de kie venas la laŭta muziko? Mi neniam havis tiajn potencajn aparatojn, ankaŭ ĉi tiuj homoj (sed ĉu homoj?) nenion alportis kun si. Mi iris tra la loĝejo, penante ne malhelpi, kaj konvinkiĝis, ke iaj fontoj de la muziko forestas, ĝi simple pendas en la aero. Mi eliris sur la ŝtuparplaceton – tien eĉ unu sono ne penetris. Nu, nenio mirinda.

Mi denove venis en la loĝejon. Min ĝoje renkontis Pankratov-Ĉornij.

– Ho-o, Vlad Ivaniĉ! Ni iru, trinku po kvindek gramojn…

Ni sidiĝis ĉe tablo.

– Mi, Ivaniĉ, estimas vin. Vi estas simpla, kun vi oni ĉiam povas trinki po unu grameton. Kaj tiu ĉi kunvenaĉo… Iru ili al diablo! Ek, Ivaniĉ. Se temas pri zakusko, tiu temo jam, verdire, ne abundas, sed jen – citronoj ankoraŭ estas, manĝu citroneton.

Tiu kunparolanto baldaŭ tedis min, ni ne diru pri la cetera kompanio, kaj mi nerimarkeble foriris. Mi ne volis iri ien konkrete. Mi ne estas ŝatanto de amuzejoj, vespere mi kutime estas okupita pri pli interesaj aferoj. Sed hodiaŭ hejme pri iaj aferoj ne temis. Mi eniris en la plej proksiman picejon, ie mi devis pasigi tempon.

Same kiel en la kafejo apud la lageto mi mendis karafeton da portovino. En la kafejo mi trinkis du karafetojn, kun Pankratov-Ĉornij ni trinkis po du glasetoj. Nenio ebriigas, la kapo estas pura kaj hela, sed ideoj en ĝi tute mankas.

Mi neniam estis en tiu picejo, kvankam al ĝi de mia domo estas tri minutoj da irado. La amuzejo estas kontentiga, sed vizitantoj ne abundas. Tial mian atenton tuj allogis pitoreska paro. Precipe ŝoka aspektis la viro, proksimume samaĝa kun mi. Kvazaŭ Robinsono, reveninta hieraŭ de sia insulo. Barboza, longharara, en ledaj jaketo kaj ĉapelo, kiun li ne demetis eĉ sidante ĉe la tablo.

Sed ankoraŭ pli mistera estis lia kunulino. Mi ne arogas priskribi ŝin, tio estas super miaj fortoj. Se oni intencus priskribi nebelan virinon – kio povas esti pli simpla? Ekzemple, dikaj vangoj, etaj ŝvelintaj okuloj, nazo kiel terpomo – nenion pli, la bildo estas preta. Alia ekzemplo: longa malgrasa vizaĝo kaj longa nazo. Ĉu sufiĉas? Jene.

Tio estas verŝajne miaj ebriaj fantazioj, la vino finfine batis la kapon. Mi volus ekspliki mian penson: la kunulino de la barbulo estis tiel rare bela, ke nur pentristo de granda talento povus figuri ŝin sur tolo. Mi povas diri la nuran vorton: perfekteco. Ĉu estas vortoj por priskribi la perfektecon? Mi tiajn vortojn ankoraŭ ne inventis, kaj, verŝajne, ne nur mi.

La barbulo kaj lia kunulino ne rigardis min eĉ unufoje, sed mi sentis, ke ili min observas eĉ ne rigardante. Mi ne dubis, ke ili estas daŭrigo. Estis personaĵoj de La ora bovido, poste Pankratov-Ĉornij, nun estos Robinsono Kruso. Nur kiu estas lia kunulino?

Subite mi rememoris la kaprompaĵon, elpensitan en la kafejo ĉe la lageto. Diablo prenu, tio estas ia halucino, tiu bagatelaĵo ankaŭ tie ne donis al mi trankvilon. Mi desegnis sur hazarda buŝtuko kvadraton 12×12 kaj komencis enskribi ciferojn.

Kiam mi por momento deŝiris la okulojn de la kvadrato, dekstre de mi staris Robinsono. Apenaŭ rimarkeble ridetante li rigardis jen min jen la kvadraton.

– Kial 12×12? Ĉu vi estas certa, ke viaj ciferoj estas korektaj? – li demandis kun moko.

Laŭ tio, ke li venis al mi kaj laŭ lia ruza rideto mi komprenis, ke li estas la ĉefa aganto en miaj hodiaŭaj aventuroj, kaj tre baldaŭ ĉiuj enigmoj estos solvitaj…

Sed tio estas jam alia kaj longa konversacio.

Notoj

1. La ora bovido. Satira romano (1931) de Ilja Iljf kaj Jevgenij Petrov, en kiu friponoj penas ŝteli monon ĉe la kaŝita milionulo Aleksandr Ivanoviĉ Korejko. La samtitola komedia filmo kun Gerdt kiel Panikovskij kaj Jevstignejev kiel Korejko aperis en 1968.

2. Pankratov-Ĉornyj, Aleksandr (1949-). Sovetunia kaj Ruslanda aktoro kaj reĝisoro (aŭtente: Aleksandr Gusev).

Legu ankaŭ
Miĥail Korotkov: Diman
Miĥail Korotkov: Iom da geheno
Miĥail Korotkov: Eksa kosmopiloto

Ĉi tiu novelo de Miĥail Korotkov aperis en la printempa numero de La Ondo de Esperanto (2020).
Represo estas ebla nur kun la permeso de la aŭtoro.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2020, №1 (303).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/11/korotkov-4

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Troa tago: Novelo de Miĥail Korotkov appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-11-22 13:32

Sonĝanta Vivo

Foriras aŭtuno


Post abunda produkto,
arboj preparas sin malpezigi.
Iliaj folioj buntiĝas,
velkas, 
finfine falas.







Arboj 
pli kaj pli leĝeriĝas,
por akcepti
baldaŭan vintron.







Ankaŭ ni homoj!


Post granda rikolto,
nia familio vojaĝis 
al la insulo Jeju,
plej suden de Koreio.








Unuhora flugado ebligis nin
atingi tropikan mondon.
Longtempa socia atento,
enuiĝo, eĉ sufoko,
okaze de COVID-19
momente foriris de ni.








Oni diras, 
ke Jeju estas insulo,
kie multas tri aferoj :
vento, ŝtonoj, virinoj

Jes ja, multe ventis 
en novembra Jeju.










                     



Dum nia vojaĝo,
ni ankaŭ vizitis
multe da galerioj.

Tio donis al mi
freŝan venton 
kaj dolĉan ripozon.




                                   - pentraĵo farita de Byun Si Ji



                       



Verdire,
kelkfoje meti sin 
en fremdan lokon,
aerumas la menson,
supligas ĝiajn ŝelojn,
kiuj dikiĝas en rutina vivo.






Jen, 
kiel arboj
nun,
 mi pretas akcepti 
vintron bela !









de Sonĝanta vivo (noreply@blogger.com) je 2020-11-22 12:33

Esperanto.blog

La lasta malkovraĵo en Pompejo

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo. Gramatike komentu ion pri ĝi, mi petas.

BBC diskonigis, ke arĥeologoj malkovris la kadavrojn de du viroj mortintaj pro la erupcio de la vulkano Vezuvio, kiu la 24-an de aŭgusto 79 detruis la urbon de Antikva Romio nome Pompejo.

La malkovro okazis kadre de kavaĵo ĉe granda nobel-domo ĉirkaŭ la antikva urbo, kiu estis lokiĝanta ĉirkaŭ 22 km for de la itala urbo Napolo. Massimo Osanna, la direktoro de la tiea arĥeologia parko priskribis ĝin kiel “nekredebla kaj eksterordinara atesto” pri la mateno en kiu okazis la erupcio.

Ili taksas, ke unu viro estis 30-40-jaraĝa nobelo (estas signoj de varma lankovrilo ĉe la kolo), kaj la alia 18-23-jaraĝa sklavo (estas frakasitaj vertebroj, signo de fizika laborado). “Tiuj estis mortoj pro termika ŝoko, la fermitaj manoj kaj piedoj tion rivelas”, klarigis Osanna al la ĵurnalistoj. Oni faris modelaĵojn pere de la formoj, ke la korpoj de la viktimoj donis al la malmoligitaj cindroj.

de Paulo Cesar Pires je 2020-11-22 11:31

UEA facila

Global Voices

La historio de la Sarajeva Hagado, la mezepoka juda libro, kiu postvivis la inkvizicion, la Holokaŭston kaj la Jugoslavajn militojn

“Ĝi havas bosnian nafaka (bonŝancon)”

Lea Maestro, juna bosnia judino, staranta malantaŭ la Hagado en la Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino. Foto de Midhat Poturović/Transitions, uzata kun permeso.

Tiu ĉi historio fare de Adelisa Mašić estis origine publikigita en Balkan Diskurs, projekto de la Postkolonia Esplora Centro (PKEC). Redaktita versio estas publikigata de Tutmondaj Voĉoj kadre de interkonsento pri kundividado de enhavo.

Pli ol 100 jarojn kaj dum la turbulema bosnia historio, la loĝantoj de Sarajevo protektis la Sarajevan Hagadon, skribitan kolekton da judaj reguloj kaj tradicioj. Ĝia hejmo estas la Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino, kiun la Hagado devis lasi kelkfoje por esti konservita.

La Hagado estas skribita kolekto de religiaj preskriboj kaj tradicioj uzita por festi Pesaĥon, la feston kiu celebras liberigon de la juda popolo el sklaveco en Egiptio. Judaj familioj tradicie legas tekstojn de Hagado dum Pesaĥo, kio signifas ke ekzistas sufiĉe granda nombro da tiaj libroj. La Sarajeva Hagado estas verŝajne unu el la plej famaj el ili.

La Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino notas ke la Sarajeva Hagado estis skribita en Barcelono ĉirkaŭ 1350. Pro la persekutado de judoj en Hispanio ĝi vojaĝis tra Italio en la 16-a kaj 17-a jarcentoj, kion atestas notoj sur ĝiaj paĝoj, antaŭ ol veni al Bosnio kaj Hercegovino en nekonata tempo antaŭ la fino de la 19-a jarcento.

La Sarajeva Hagado enhavas unikajn figurajn reprezentaĵojn kaj estas la sola Hagado el tiu epoko, kiu konserviĝis komplete.

“La sefarda Cohen-familio el Sarajevo pro malbona financa situacio decidis vendi sian Hagadon. Unue ili ofertis ĝin al diversaj judaj asocioj, sed neniu povis aĉeti ĝin. La Nacia Muzeo estis establita de la registaro de Aŭstrio-Hungario, do ĝi havis sufiĉe da mono por elaĉeti ĝin kaj tiel en 1894 ĝi aĉetis la Hagadon kontraŭ 150 kronoj. Ni plu havas aĉetan kontrakton inter nia dokumentaro” diras kuratoro Lejla Bečar.

La Hagado estis poste sendita el Sarajevo al Vieno por analizo kaj revenis al Bosnio kaj Hercegovino kun certaj problemoj post kelkaj jaroj.

Poste, en 1941 la Nazia Germanio okupis Bosnion kaj Hercegovinon kaj helpe de la marioneta reĝimo, kiun nazioj establis en Kroatio, okazigis la Holokaŭston kontraŭ la bosnaj judoj. Dum kvar jaroj 10 000 estis murditaj en Bosnio, kie loĝis 14 000 judoj. Bečar klarigas kio okazis al la valorega libro en tiu tempo:

Lejla Bečar. Foto de Mustafa Öztürk. Uzita kun permeso.

Njemačke vojne snage su po cijeloj Evropi sakupljale jevrejske umjetnine kako bi formirali muzej uništene civilizacije. U Sarajevu su željeli isključivo Hagadu. Za nju je bio zadužen kustos Derviš Korkut, koji je bio iznimno učen čovjek. Kada ga je tadašnji direktor muzeja Joza Petrović obavjestio da su stigli Nijemci, on je Hagadu sakrio u pantalone i rekao da su je predali drugom oficiru to jutro. Nijemci su otišli tražiti tog oficira, kojeg su Derviš i Joza izmislili, dok su oni ostali razmišljati šta će uraditi sa Hagadom.

Germanaj trupoj kolektadis judajn artaĵojn tra Eŭropo por formi muzeon de pereinta civilizo. Sarajevo deziris nur la Hagadon. Kuratoro Derviš Korkut – klera homo – okupiĝis pri tio. Kiam la direktoro de la muzeo Joza Petrović informis lin, ke la germanoj venis, li kaŝis la Hagadon en sia pantalono kaj diris ke ili transdonis ĝin al alia oficisto matene. La germanoj venis por serĉi tiun oficiston, kreitan en la imago de Derviš kaj Joza, dum tiuj du plu pensis kion ili faru kun la Hagado.

Kun granda risko, Korkut kaŝis la Sarajevan Hagadon en moskeo en islamana vilaĝo en la montaro Bjelašnica, kie ĝi restis ĝis la fino de la Dua mondmilito. Poste ĝi estis redonita al la Nacia Muzeo en Sarajevo.

La Sarajeva Hagado estis sub risko denove dum la sieĝo de Sarajevo (1992-1996). La Nacia Muzeo troviĝis ĉe la frontlinio kaj suferis severajn damaĝojn. Kune kun multaj aliaj valoraĵoj, la Hagado estis translokita sub la volbon de la Nacia Banko, kie ĝi restis ĝis la fino de la Bosnia milito.

Paĝoj de turbulema historio. Foto de la Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino. Uzita kun permeso.

La Sarajeva Hagado postvivis la inkvizicion, du mondmilitojn kaj la militon en Bosnio kaj Hercegovino. “Ĝi havas bosnan nafaka (bonŝancon)” vigle diras Bečar.

Por Luka Bošković, longdaŭra volontulo de la Nacia Muzeo, dum kultura riĉeco de Bosnio kaj Hercegovino estas valorega, junaj generacioj malmulte scias pri graveco de la Hagado.

“En la naskiĝtago de la muzeo kaj dum la Eŭropa Muzea Nokto mi vidis la samajn geamikojn, kiuj foje sukcesis venigi kelkajn pliajn homojn. Junuloj ne emas frekventi muzeojn” diras li.

Lia konsilo al gejunuloj estas jena: “Vizitante la Nacian Muzeon, pli atente rigardu la eksponaĵojn, legu la subskribojn kaj menciu en sociaj retejoj kion [vi] legis kaj eksciis dum tiu vizito. Ne hastu farante tiujn ĉi aferojn, kiel ni hastas dum nia tuta vivo.”

La Sarajeva Hagado ekde hodiaŭ estas denove alirebla por la vizitantoj en la regula tempo marde kaj ĵaŭde de 12:00 ĝis 13:00, same kiel ĉiun unuan sabaton ĉiumonate dum la sama tempo.

La Sarajeva Hagado, unu el la plej valoraj kaj unikaj aĵoj en la kolekto de la Nacia Muzeo de Bosnio kaj Hercegovino, estis eksponata nur en vere maloftaj kazoj antaŭ 2018 — kutime en Pesaĥo kaj la naskiĝtago de la muzeo — pro manko de akcepteblaj kondiĉoj.

Danke al financa subteno de la franca ambasadejo en Bosnio kaj Hercegovino kaj Unesko, la Hagado estas nun eksponata dufoje semajne, en merkredo kaj ĵaŭdo de 12:00 ĝis 13:00, same kiel ĉiun unuan sabaton de la monato en la sama tempo. Aldone al tio la muzeo proponas specialajn vizitojn kun ekspertoj.

de Stano BELOV je 2020-11-22 09:10

2020-11-21

Neniam milito inter ni

Brazilo: Emocio post la morto de Beto Freitas, nigrulo ĝismorte draŝita fare de gardistoj

SILVIO AVILA / AFP 21/11/2020 Tagon antaŭ la Tago de la Nigra konscienco , feritago en multaj brazilaj urboj, João Alberto Silveira Freitas, nigrulo 40-jara estis draŝita ĝismorte fare de gardistoj de superbazaro en Porto-Alegro. Sed laŭ la kun-prezidento...

de neniammilitointerni je 2020-11-21 21:14

La Balta Ondo

Partoprenu en video por la Zamenhofa Tago

TEJO

La jaro 2020 estis malfacila por multaj homoj tra la mondo kaj ni volas festi la Zamenhofan Tagon kun speciala ĝojo kaj optimismo. La temo de la video estas “Mi esperas…” Per nia video, ni volas doni al la mondo mesaĝon de espero en Esperanto!

Kion vi esperas, por vi, por aliaj homoj, kaj por la mondo? Faru videon kaj rakontu al ni! Krom tio, se vi volas, vi povas ankaŭ rakonti pri kie vi troviĝas, kiel vi pasigas la tempon kaj kiel vi festos la Zamenhofan tagon.

La filmetoj, kiujn vi sendos, estos kunmetitaj en granda video kiun ni publikigos okaze de la Zamenhofa Tago. Ni disvastigos ĝin en ĉiuj niaj sociaj retejoj, por ke ĝi atingu kiel eble plej multe da homoj, kaj ĝi estos projekciita en Esperanto-kluboj kaj dum Esperanto-aranĝoj tra la mondo.

Kiel kontribui?

1. Registru filmeton en Esperanto kun via mesaĝo “Mi esperas…”. La video estu horizontala kaj daŭru maksimume 30 sekundojn.
2. Transskribu, kion vi diris, kaj traduku ĝin al via nacia lingvo/via denaska lingvo (ni uzos tion por fari subtekstojn).
3. Sendu al ni la materialon pere de ĉi tiu formularo.

Se pro iu kialo vi ne sukcesas sendi vian videon tiel, skribu al ariel.palmer@tejo.org aŭ en Telegram al @arielpalmer. Kiam ni ricevos vian filmeton, ni sendos al vi konfirmon. Se vi ne ricevas konfirmmesaĝon ene de kelkaj tagoj, kontaktu nin denove!

La limdato por sendi viajn videojn estas la 5a de decembro 2020.

Teknikaj Rekomendoj

Se vi povas, faru la filmeton en la kvalito 1080p aŭ 720p (HD). Purigu la lenson de la poŝtelefono/kamerao antaŭ komenci la filmadon kaj atentu, ke via voĉo estu bone aŭdebla. La video estu horizontala. Se via poŝtelefono/kamerao registras malpli bonkvalite, tio tute ne gravas, faru kaj sendu la filmeton ĉiuokaze! Ni volas vian kontribuon je ĉiu ajn kvalito!

Fonto: https://www.tejo.org/partoprenu-en-video-de-tejo-por-la-zamenhofa-tago-2020/

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Partoprenu en video por la Zamenhofa Tago appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-11-21 19:05

Global Voices

La soraa, indiĝena lingvo el Barato, ricevas novan tiparon

Nova tiparo povas akceli uzadon de la alfabeto Sorang Sompeng

The Saura script Sorang Sompeng[7] was developed by Odisha scholar Mangei Gamango in 1966 for spreading the language. Image via Wikipedia by Hpsatapathy. CC BY-SA 4.0.

La soraa (saura) alfabeto Sorang Sompeng kaj ekvivalentaj odiaj [eo] kaj latinaj literoj. Bildoj el Wikipedia fare de Hpsatapathy, CC BY-SA 4.0.

Barata tiparo-dezajnistino Sony Salma kreis novan tiparon por la alfabeto Sorang Sompeng, uzata por skribi la soraan lingvon.

La soraa, ankaŭ konata kiel la saura, estas indiĝena lingvo parolata laŭ barata censo de 2011 de 409 549 homoj en certaj areoj de la orienta barata ŝtato Odiŝo [eo] kaj la najbara ŝtato Andra-Pradeŝo [eo]. La latina kaj odia alfabetoj estas uzataj por la soraa kune kun Sorang Sompeng, kaj ĝia limigita uzado estas parte klarigata per la konkurenco kun tiuj du dominantaj skribsistemoj.

La alfabeto Sorang Sompeng aŭ Sora Sompeng estis origine inventita de Malia Gomango en 1936. Lia bofilo Mangei Gomango ludis esencan rolon por antaŭenigi ĝin, instalinte konveksan presilon, per kiu estis eldonitaj multaj libroj.

La alfabeto estas uzata ĉefe en religia kunteksto kaj plu servas por praktikantoj de la tradicia soraa kredo. Sed ĉar kun tempopaso multaj parolantoj de la soraa konvertiĝis al kristanismo kaj hinduismo, kaj la Biblio kaj aliaj religiaj tekstoj estis tradukitaj, uzante la latinan kaj odian skribojn, Sorang Sompeng estis laŭgrade puŝita flanken.

En 2012 la alfabeto ricevis novan impulson danke al sia inkludo en Unikodon, universalan kodan normon, ebligantan senobstaklan kaj interplatforman uzadon (malsame ol antaŭaj kodaj normoj kiel Askio).

Krome en 2012 Salma kreis sian unuan tiparon por Sorang Sompeng, kiu estas nun vaste uzata por presado kaj ciferecaj publikaĵoj malgraŭ sia ĝenerale malalta nivelo de akceptado.

Ŝi esperas ke ŝia nova tiparo, kiu iĝos alirebla en novembro 2020, eĉ pli akcelos la uzadon de tiu ĉi alfabeto inter denaskuloj.

Plejparto de indiĝenaj komunumoj similaj al la soraa spertas malsufiĉon de resursoj; nur malmultaj povas kalkuli pri ekspertoj kiel Salma. Klopodoj similaj al tiuj de ŝi helpas al komunumoj konservi parolajn konojn en skribita formo kaj uzi Interreton por interŝanĝi konojn en siaj propraj lingvoj.

Nome de Rising Voices [Leviĝantaj Voĉoj] mi intervjuis Salma por ekscii pli pri ŝia laboro subtene al la soraa komunumo.

Subhashish Panigrahi (SP): Rakontu al ni pri via vojo al kreado de la tiparo Sorang Sompeng.

Sony Salma (SS): First of all, I belong to the Kondha community of Odisha and I am not a native Sora speaker. I got curious after learning about the Sorang Sompeng script and started creating a digital font back December 2012. With no prior experience in type design or any contact with other type designers, I did my own desk research online to learn the basics of type design. I put that to use and referred a Sora book for inspiration that was printed in letterpress. I traced the visual style of the characters and placed them on an existing OpenType Font (OTF) by replacing the existing glyphs. The font was mapped on the American Standard Code for Information Interchange (ASCII) encoding which is outdated now. In the last eight years, the font has been used by the Sora people for printing books, calendars and invitation cards.

As a Masters in Design student at Indian Institute of Technology (IIT) Bombay, I got the opportunity to work with noted typographer and type researcher Prof. Girish Dalvi, and I am currently working on a newer version of my old typeface under his guidance.

Sony Salma (SS): Unue necesas diri ke mi apartenas al la komunumo Kondha el Odiŝo kaj mi ne estas denaska parolanto de la soraa. Mi interesiĝis post kiam mi eksciis pri la skribo Sorang Sompeng kaj komencis krei ciferecan tiparon en decembro 2012. Sen havi antaŭajn spertojn pri tiparo-dezajnado aŭ iujn kontaktojn kun aliaj tiparo-dezajnistoj, mi plenumis mian propran enoficejan esploradon per Interreto por ekscii pli pri la tipara dezajno. Mi povis bone utiligi tion kaj trovis inspiron en soraa libro kiu estis tipografie presita en konveksa presilo. Mi spuris la vidan stilon de la literoj kaj metis ilin en jaman OTT aŭ OpenType Tiparon [eo], anstataŭiginte la ekzistintajn signobildojn [eo]. La tiparo estis mapita sur la Usona Norma Kodo por Informa Interŝanĝo (en: ASCII; eo: Askio), kies kodo nun arkaiĝis. En la lastaj ok jaroj la tiparo estis uzata de la soraoj [eo] por presado de libroj, kalendaroj kaj invitiloj.

Kiel magistriĝonta studento de la Barata Instituto de Teknologio en Mumbajo [eo], mi ricevis eblecon labori kun fama tipografo kaj tiparo-esploristo profesoro Girish Dalvi, kaj nun mi laboras pri nova versio de mia malnova tiparo sub lia gvidado.

A computer keyboard with Sorang Sompeng characters. Sony Salma (CC-BY-SA 4.0)

Komputila klavaro kun gluaĵoj el literoj de Sorang Sompeng sur klavoj por helpi al uzantoj tajpi en tiu alfabeto. Bildo de Sony Salma (CC-BY-SA 4.0)

SP: Rakontu al ni pli pri la iloj kaj aliaj resursoj uzitaj por Sorang Sompeng.

SS: The typeface that I made back in 2012 is used by many on their computers. Google’s Noto Sans Sora typeface is underway and existing cross-platform input tools like Keyman Sora Basic keyboard can be used to type in Sora. Meanwhile, I invited some of the community experts to review my second typeface, and it is going to be available soon. The Sora community will soon have multiple good quality and modern Unicode-compliant typefaces to choose from.

As a majority of the mobile users are on Android devices, having Sora included in the popular Gboard app would see more mobile use of Sora, especially among the young speakers. Many users currently find it hard to install the Keyman mobile app due to its multi-step app installation process.

SS: La tiparo, farita de mi en 2012, estas uzata de multaj homoj en iliaj komputiloj. La tiparo Noto Sans SoraSompeng de Google estas survoje kaj ekzistantaj interplatformaj enigiloj kiel la baza soraa klavaro de Keyman povas esti uzataj por tajpi en la soraa. Tamen mi invitis certajn komunumajn ekspertojn por recenzi mian duan tiparon, kaj ĝi baldaŭ iĝos alirebla. La soraa komunumo baldaŭ havos multajn bonkvalitajn kaj modernajn Unikodo-konformajn tiparojn kiel elekteblon.

Ĉar plejparto de la poŝtelefonaj uzantoj uzas aparatojn surbaze de Android, havi la soraan inkluditan en la popularan aplikaĵon Gboard [eo] ebligos pli aktivan saĝtelefonan uzadon de la soraa, precipe inter la junaj parolantoj. Multaj uzantoj nun trovas ke instali la saĝtelefonan aplikaĵon  de Keyman malfacilas pro ties plurpaŝa instala procezo.

Participants of a recent meeting organised by Sony Salma to collect feedback on her upcoming typeface. Sony Salma (CC-BY-SA 4.0)

Partoprenantoj de la lasta renkontiĝo, organizita de Sony Salma por kolekti reagojn al sia lanĉota tiparo. Bildo de Sony Salma (CC-BY-SA 4.0)

SP: Ĉu vi povus klarigi kiel estas farataj decidoj, rilataj al la soraa lingvo kaj ĝia skribsistemo?

SS: Though it is hard to say much about any organised or centralised decision-making process, there are multiple organisations which are working for the promotion of both the language and the writing system. One of them is Matarvanam Vigyan Prachar Ashram that is headed by Dinansmi Gomango, son of Mangei Gomango. There are probably other initiatives by the Sora diaspora in the neighbouring Andhra Pradesh.

SS: Kvankam malfacilas diri multon pri iu ajn organizita aŭ centralizita decidofara procezo, ekzistas multaj organizaĵoj, kiuj laboras por la promociado de la lingvo kaj la skribsistemo. Unu el ili estas Matarvanam Vigyan Prachar Ashram subestre de Dinansmi Gomango, filo de Mangei Gomango. Estas verŝajne ankaŭ aliaj iniciatoj fare de la soraa diasporo en la najbara Andra-Pradeŝo.

SP: Kiel la lingvo estas instruata kaj kiujn defiojn alfrontas ĝia antaŭenigo? Kio povas kontribui al plibonigo tiurilate?

SS: Most efforts to promote reading and writing in Sora are by a handful of individuals and organisations that are under-resourced and have limited bandwidth. They have designed books for learning the Sorang Sompeng alphabet, numeral system, folklore and poems. Some Sora teachers also try to teach Sora to young Sora speakers outside the school curricula.

The success of these efforts can be in multifold if combined with policy-making such as the recent National Education Policy 2020. The policy emphasises on the use of mother tongue or local language as the medium of instruction untill the fifth grade and recommends continuing the same untill the eighth grade and beyond.

High-quality educational content in Sora in all mediums — print, audio, video — will be needed to implement this policy. This requires the policy-makers, educators, designers, and even informal systems like Anganwadi to work together.

SS: Plejparto de klopodoj por promocii legadon kaj skribadon en la soraa estas plenumataj de manpleno da individuoj kaj organizaĵoj, kiuj havas limigitajn resursojn kaj fortojn. Ili dezajnis librojn por konatiĝo kun la alfabeto Sorang Sompeng, numersistemo, folkloro kaj poemoj. Iuj soraaj instruistoj provas ankaŭ instrui la soraan al junaj soraa-parolantoj ekster la lerneja programo.

La sukceso de tiuj ĉi klopodoj povus esti oble pli granda kaze de kombino kun farado de politikaj decidoj kiel ekzemple kadre de la lasta Nacia Eduka Politiko 2020. La politiko substrekas la uzadon de gepatra lingvo aŭ de loka lingvo kiel medio de instruado ĝis la kvina lernojaro kaj rekomendas daŭrigi la samon ĝis la oka lernojaro kaj pli.

Altkvalita eduka materialo en la soraa en ĉiuj medioj — presado, filmoj, sonmanterialoj — necesos por efektivigi tiun ĉi politikon. Tio postulas ke politikistoj, edukistoj, dezajnistoj kaj eĉ informaj sistemoj kiel Anganwadi kunlaboru.

SP: Kion vi planas por engaĝi la soraojn en estonteco?

SS: Just digitising the script is never enough. So, I wanted to help the Sora people to document their culture and traditional practices including the use of different herbs as medicine, recipes, and their ways of farming. I want to build or explore a platform to create a knowledge repository of the Sora community. I also want this data to be collected by people in the community. I am personally keen to find a way to annotate this data and use it for training Machine Learning and Artificial Intelligence models to further the development of advanced linguistic tools.

SS: Nura ciferecigo de la tiparo estas tute ne sufiĉa. Do mi deziras helpi al la soraoj dokumenti siajn kulturon kaj tradiciajn praktikojn, inkluzive la uzadon de diversaj herboj por medicino, receptojn kaj ilian manieron de terkultivado. Mi deziras konstrui aŭ esplori platformon por krei scio-deponejon de la soraa komunumo. Mi ankaŭ deziras ke tiujn datumojn kolektu homoj el la komunumo mem. Mi persone sopiras trovi vojon prinoti tiujn ĉi datumojn kaj uzi ilin por trejni modelojn de maŝina lernado kaj artefarita inteligenteco por plua evoluigado de avantaĝaj lingvistikaj iloj.

de Stano BELOV je 2020-11-21 16:59

UEA facila

Liaoning

Liaoning Esperanto-kultura Klubo (LEKK), Ĉinio, fondiĝis, kaj okazigis Recitadon de Esperantaj Poemoj en la 26-a de julio (Esperanto-tago), 2020, funkciigis la 1-an retkurson de Esperanto en la 9-a de aŭgusto, 2020, unuafoje okazigos la Zamenhofan feston en la 13-a de decembro, 2020. Tiutage okazos kelkaj ceremonioj pri diplomiĝo de la kursanoj, aliĝo de la kursanoj al Ĉina Esperanto-Ligo kaj librodonacado, krom riĉaj programeroj preparotaj de la klubanoj kaj kursanoj. Viaj gratuloj estos tre bonvenaj. La limdato: la 30-a de novembro, 2020. Amike. Wu Guojiang, prezidanto de LEKK

2020-11-21 15:21

Ĉu Stalino estis esperantisto?

En januaro 1928, la rusa gazeto Dni (Tagoj) aperigis artikolon pri malofta temo: la frua vivo de Josif Stalin. La artikolo estas verkita de Semjon Vereŝĉak kaj ĝi enhavis interesan informon. Laŭ la verkisto, la juna Stalino estis esperantisto. Vereŝĉak konis Stalinon de kiam ili ambaŭ estis politikaj malliberuloj en la fifama malliberejo Bailovka en Bakuo, dum 1908. Vereŝĉak memoris tre strangan aferon pri Stalino: kiam ĉiuj malliberuloj malkvietiĝis pro dumnoktaj ekzekutoj fare de la gardistoj, nur Stalino restis trankvila. Li aŭ dormis aŭ studis Esperanton. Vereŝĉak aldonis, ke la estonta soveta estro opiniis, ke la lingvo de Zamenhof estas “la estonta lingvo de la Socialista Internacio”. Laŭ mia scio, tio estas la sola ekzistanta mencio pri la Esperanta studado de Stalino. Ĉiuj rakontoj pri tio de postaj biografiistoj estas bazitaj sur ĉi tiu sama rakonto. Ĝia aŭtoro, Vereŝĉak, havas altan reputacion kaj estas konsiderata fidinda fonto. La unua biografio de Stalino estis verkita de Boris Souvarine (1935). Li citis la rakonton de Vereŝĉak. Ankaŭ la ĉefmalamiko de Stalino, Leo Trockij, verkis biografion de Stalino dum la 30-aj jaroj. Li citis la saman rakonton kaj donis al ĝi tre apartan interpreton. Konsiderante la malsukceson de Stalino lerni la germanan – kiu estis konsiderata esenca por ĉiuj socialistaj intelektuloj – Trockij rakontis pri la provo de Stalino lerni Esperanton. Laŭ Trockij, kiu nomis Stalinon laŭ ties kromnomo “Koba”, tiu provo malkaŝis la malaltan nivelon de liaj intelektaj kapabloj, kiuj rilate al studado ĉiam serĉis la plej facilan vojon. “Kvankam li pasigis ok jarojn en malliberejo kaj ekzilo, li neniam sukcesis lerni eĉ unu fremdan lingvon, eĉ ne Esperanton.” Alivorte, Stalino elektis Esperanton ĉar aliaj lingvoj estis tro malfacilaj por li, kaj eĉ pri tio li malsukcesis. En la jaro 1953, kiam Stalino mortis, la rakonto estis plibeligita de Yves Delbars [Nicolas Kossiakov] en sia libro Le vrai Staline (La vera Stalino). Laŭ Delbars, Stalino fondis Esperanto-klubon kiam li estis ekzilita en Solviĉegodsk “kaj mirigis la loĝantojn de la urbo, kiam li parolis Esperanton surstrate.” Evidente, Delbars konstruis sian version surbaze de la originala rakonto, kiu okazis en malliberejo, ne en ekzilo, kaj ne menciis klubon, nek ke Stalino parolis Esperanton surstrate. Laŭ la historiisto, Miĥail Agurskij, Delbars estis tute nefidinda fonto. Fakte la soveta sekreta polico uzis lin por disvastigi malverajn informojn eksterlande. En lastatempa biografio de la juna Stalino, de Simon Sebag Montefiore (2007), la aŭtoro akceptas la rakonton de Vereŝĉak kiel veran. En piednoto li aldonas detalon, kiun neniu alia biografiisto menciis: “Dum sia regado, li persekutis kaj arestis esperantistojn.” Eric Lee

2020-11-21 12:25

Esperanto.blog

Ĉu la papo vere “ŝatis” sur Instagramo foton de virino en subvesto?

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo. Gramatike komentu ion pri ĝi, mi petas.

Pasintsemajne la retejo “Barstool Sports” afiŝis ekrankopion, kiu montras “ŝaton” fare de la instagram-konto “franciscus” ĉe foto de la brazila modelo Natalia Garibotto, konata kiel ‘Nata Gata’ (Belulino Nata), en subvesto. Jaŭde (la 19-a) la gazetara oficeio de Vatikano klarigis al la blogo “Page Not Found”, ke ili petis al la sociretejo Instagramo helpon por enketi tiun okazintaĵon.

Robert Mickens, la eldonisto de la anglalingva versio de la katolika gazeto “La Croix” klarigis, ke malsame al la usona prezidanto Donald Trump, kiu mem tajpas kaj afiŝas siajn publikaĵojn, la papo Francisko nur aprobas la tekstojn fare de sia teamo, kun raraj esceptoj. Al la ĵurnalo The Guardian, Vatikano garantias, ke tiun ‘ŝaton’ ne faris la papo Francisko.

Flanke de la modelo jen la reagoj: la firmao Coy Co, kiu mastrumas la agadon de la modelo asertis, ke “ili ricevis la oficialan benon de la papo”, kaj Natalia Garibotto ŝercis dirante, ke “ŝi eniros ĉielen”.

de Paulo Cesar Pires je 2020-11-21 11:42

2020-11-20

Fina Venko

Ĉu Islamo Antaŭenigas Perforton?

Ĉi tiu interesa intervjuo montras kiel Reza Aslan, specialisto pri religia sociologio kaj profesoro ĉe la Universitato de Kalifornio, neas la multajn akuzojn kontraŭ Islamo pri ĝia perforta naturo kaj ĝia diskriminacio kontraŭ virinoj. Kiel Aslan argumentas, ĉi tiuj akuzoj baziĝas sur islamofoba interpreto de Islamo, subtenata de ĝeneraligoj kaj maloftaj kaj specifaj ekzemploj de la plej arkaikaj kaj fundamentismaj interpretoj de Islamo.

CAMEROTA: Defendantoj de Islamo insistas, ke ĝi estas paca religio. Aliaj malkonsentas kaj montras al la primitiva traktado en islamaj landoj de virinoj kaj aliaj malplimultoj.

LEMON: Do ni diskutu ĉi tion nun.

Akompanas nin nun Reza Aslan, erudiciulo pri religioj, profesoro ĉe Universitato de Kalifornio, Riverside, kaj la aŭtoro de “Fervoro: La Vivo kaj Tempoj de Jesuo el Nazareto”.

Ni parolu pri ĉi tio, ĉar ĝi estas tre interesa konversacio ĉiufoje, kiam ni havas ĝin. Antaŭ ol ni eniros ĉi tiun diskuton, mi volas ludi kun vi ĉi tiun klipon de la spektaklo de Bill Maher nur ĉi-vendrede vespere. Jen ĝi.

(KOMENCO DE VIDEO-KLIPO)

MAHER: Prezidanto Obama daŭre insistas, ke ISIS ne estas islama. Nu, eble ili ne praktikas la islaman kredon same kiel li.

(RIDO)

MAHER: Sed se multegaj islamanoj tra la mondo kredas, kaj jes, ke homoj meritas morti pro nura ideo aŭ desegnado de bildstrio aŭ verkado de libro aŭ forkurado kun la malĝusta persono, ne nur la islama mondo havas io komuna kun ISIS; ĝi havas tro multe komunan kun ISIS. Oni tiom parolas – vi povas aplaŭdi. Certe.

(APLAUDO)

(FINO DE VIDEO-KLIPO)

LEMON: Li daŭrigis dum kvin aŭ ses minutoj pri tio, parolante pri kiel virinoj estas – cirkumcido por virinoj, ne respektante la rajtojn de virinoj, ne respektante la rajtojn de gejoj. Kaj kia estas via reago? Kaj tiam ni parolos.

REZA ASLAN, UNIVERSITATO DE KALIFORNIO, RIVERSIDE: Nu, mi ŝatas Bill Maher. Mi estis en lia spektaklo multajn fojojn. Li estas komikulo.

Sed, vere, vere, se temas pri religia temo, li ne estas tre kompleksa laŭ sia pensmaniero. Mi volas diri, ke la argumento pri tio, ke la ina genitala kripligo estas islama problemo, estas perfekta ekzemplo de tio. Ĝi ne estas islama problemo. Ĝi estas afrika problemo.

(samtempe parolantaj)

CAMEROTA: Nu, atendu, atendu, atendu.

(samtempe parolantaj)

CAMEROTA: Atendu. Atendu duan Reza, ĉar li diras, ke ĝi estas islama landa problemo. Li diras tion, en Somalio …

ASLAN: Jes, sed tio estas – jes. Kaj tio efektive empirie fakte malĝusta.

Ĝi estas centafrika problemo. Eritreo havas preskaŭ 90% virinan genitalan kripligon. Ĝi estas kristana lando. Etiopio havas 75% virinan genitalan kripligon. Ĝi estas kristana lando. Nenie aliloke en la islamaj, islam-plimultaj ŝtatoj estas virina genitala kripligo.

Sed, denove, jen la problemo, estas, ke vi faras ĉi tiujn facilajn argumentojn, ke virinoj estas iel mistraktitaj en la islama mondo – nu, tio certe veras en multaj islam-plimultaj landoj kiel Irano kaj Sauda Arabujo. Ĉu vi scias, ke islamanoj elektis sep virinojn kiel siajn ŝtatestrojn en tiuj islam-plimultaj landoj?

Kiom da virinoj ni havas kiel ŝtatoj en Usono?

(samtempe parolantaj)

LEMONO: Reza, tamen estu sincera. Plejparte ĝi ne estas libera kaj malferma socio por virinoj en tiuj ŝtatoj.

ASLAN: Nu, ĝi ne estas en Irano. Ĝi ne estas en Sauda Arabujo.

Ĝi certe estas en Indonezio kaj Malajzio. Ĝi certe estas en Bangladeŝo. Certe estas en Turkio. Mi volas diri, denove, jen la problemo, ke vi parolas pri religio de 1,5 miliardoj da homoj kaj certe fariĝas tre facile simple pentri ĉiujn per unu peniko dirante, nu, en Sauda Arabujo, ili povas vi stiras kaj do tio iel reprezentas Islamon.

Ĝi estas reprezentanto de Sauda Arabujo.

(samtempe parolantaj)

CAMEROTA: Sed tenu vin. Mi pensas, ke la afero de Bill Maher estas, ke ĉi tiuj ne estas ekstremistoj. Ni ofte parolas pri ekstremistoj kaj ke ni devas kontraŭpremi ekstremistojn kaj kial islamanoj ne parolas pri ekstremistoj?

En Sauda Arabujo, kiam virinoj ne povas voĉdoni kaj ne povas veturi kaj ili bezonas permeson de sia edzo, tio ne estas ekstremistoj. Kial ni ne parolas pli pri kio …

ASLAN: Kial? CAMEROTA: Tio ne estas ekstremisma. Tio estas ordinara. Kial ni ne parolas pli pri la oftaj ofendoj okazantaj en iuj el ĉi tiuj landoj?

(samtempe parolantaj)

ASLAN: Ĝi estas ekstremisma kompare kun la rajtoj kaj respondecoj de virinoj, islamaj virinoj tra la mondo. Ĝi estas ekstremisma maniero trakti ĝin.

(samtempe parolantaj)

LEMON: Sed ĝi ne estas ekstremisma en tiu lando, en Sauda Arabujo. Tio estas la normo.

(samtempe parolantaj)

LEMON: Tion ŝi diras.

ASLAN: Ho, ne, ĝi ne estas.

Mi volas diri, vidu, Sauda Arabujo estas unu el la plej ekstremaj islamaj landoj, se ne la plej multaj, en la mondo. En la monato, kiam ni parolis pri ISIS kaj iliaj teruraj agoj en Irako kaj Sirio, Sauda Arabujo, nia plej proksima aliancano, senkapigis 19 homojn. Ŝajnas, ke neniu zorgas pri tio, ĉar Saud-Arabio ia konservas niajn naciajn interesojn. 

LEMON: Okej.

ASLAN: Vi scias, sed ĉi tio estas la problemo, estas, ke ĉi tiuj konversacioj, kiujn ni havas, vere ne havas ia ajn legitiman manieron. Ni ne parolas pri virinoj en la islama mondo. Ni uzas du aŭ tri ekzemplojn por pravigi ĝeneraligon. Tio fakte estas la difino de fanatikeco.

LEMON: Bone, sufiĉe justa.

Ni aŭskultu Benjamin Netanjahu ĉe la Unuiĝintaj Nacioj hodiaŭ.

(KOMENCO DE VIDEO-KLIPO)

BENJAMIN NETANYAHU, ISRAELA PRIMA MINISTRO: Do se temas pri iliaj finaj celoj, Hamas estas ISIS, kaj ISIS estas Hamas. Kaj kion ili dividas komune, ĉiuj batalemaj islamistoj dividas komune.

(FINO DE VIDEO-KLIPO)

LEMON: Do, Reza, la demando ĉe la fino de la ekrano, kiun ĉiuj rigardas, ĉu Islamo antaŭenigas perforton?

ASLAN: Islamo ne antaŭenigas perforton aŭ pacon. Islamo estas nur religio, kaj kiel ĉiu religio en la mondo, ĝi dependas de tio, kion vi alportas al ĝi. Se vi estas perforta homo, per islamo, per judismo, per kristanismo, per hinduismo estos perforta. uzo budhanaj – marodantaj budaistaj monaksoj en Mjanmaa buĉado virinoj kaj infanoj. Ĉu budhismo antaŭenigas perforton? Kompreneble ne. Homoj estas perfortaj aŭ pacemaj. Kaj tio dependas de ilia politiko, ilia socio mondo, la maniero, kiel ili vidas siajn komunumojn, kiel ili vivas sen mem.

CAMEROTA: Do, Reza, vi ne pensas, ke ekzistas io pli – ekzistas – la justa en islamaj landoj, laŭ vi, iel pli primitiva aŭ subigas virinojn pli ol en aliaj landoj?

ASLAN: Ĉu vi aŭdis tion, kion vi ĵus diris? Vi diris en islamaj landoj.

Mi ĵus diris al vi, ke, Indonezio, virinoj estas absolute 100 procente egalaj al viroj. En Turkio, ili havis pli da inaj reprezentantoj, pli da inaj ŝtatestroj en Turkio ol ni havas en Usono.

LEMON: Jes, sed en Pakistano …

(samtempe parolantaj)

ASLAN: Ĉesu diri aferojn kiel “islamaj landoj”.

LEMON: En Pakistano, virinoj ankoraŭ estas ŝtonmortigitaj.

ASLAN: Kaj tio estas problemo por Pakistano. Vi pravas. Do ni kritiku Pakistanon.

(samtempe parolantaj)

LEMON: Mi nur volas esti klara pri kio vi celas, ĉar mi pensas, ke vi kaj Bill Maher diras la samon. Via afero estas, ke islamaj landoj ne kulpas.

Estas nenio aparta, ne ekzistas komuna fadeno en islamaj landoj, vi ne povas pentri por larĝa peniko, ke iel ilia justa aŭ ŝariaj aŭ aŭ ili aŭ ili faras pri ŝtonumo kaj ina kripligo diferencaj ol en aliaj landoj kiel Okcidentaj landoj?

ASLAN: Ŝtonumado kaj kripligo kaj tiuj barbaraj praktikoj devas esti kondamnitaj kaj kritikataj de ĉiuj. La agoj de individuoj kaj socioj kaj landoj kiel Irano, kiel Pakistano, kiel Sauda Arabujo devas esti kondamnitaj, ĉar ili ne apartenas al la 21a jarcento.

Sed diri islamajn landojn, kvazaŭ Pakistano kaj Turkio samas, kvazaŭ Indonezio kaj Saud-Arabio samas, kvazaŭ iel tio, kio okazas en la plej ekstremaj formoj de ĉi tiuj subpremaj landoj, ĉi tiuj aŭtokrataj landoj, reprezentoj tion, kio okazas en ĉiuj aliaj islama. lando estas sincera – kaj mi uzas ĉi tiun vorton serioze – stulta. Do ni ĉesu fari tion.

LEMON: Bone, Reza. Ni – mi volas, ke vi denove aŭskultu Benjamin Netanjahu. Ĉi tiu efektivo estas tiu, kiun mi volas, ke vi aŭdu. ASLAN: Jes, la ISIS.

(KOMENCO DE VIDEO-KLIPO)

NETANYAHU: Sed niaj esperoj kaj la mondaj esperoj pri paco estas en danĝero, ĉar ĉie, estis nek rigardoj, batalemaj islamaj marŝoj. Ĝi ne estas batalantoj. Ĝi ne estas islamo. Ĝi estas batalema islamo. Kaj, kutime, laŭ ĉiuj viktimoj estas aliaj islamanoj, sed ĝi indulgas neniun.

(FINO DE VIDEO-KLIPO)

LEMON: Li faras klaran distingon tie. Li diras, ke ĝi ne estas militantoj, ĝi ne estas Islamo; ĝi estas batalema islamo. Ĉu vi komprenas lian distingon tie? Ĉu li pravas?

ASLAN: Nu, li pravas parolante pri batalema islamo kiel problemo.

Li absolute malĝustas pri tio, ke ISIS egalas al Hamas. Tio estas simpla ridinda. Neniu prenas lin serioze, kiam li diras tiajn aferojn. Kaj, sincere dirite, ĝuste tial, sub lia gvidado, Israelo fariĝis tiel nekredeble izolita de la resto de la tutmonda komunumo.

Tiaj asertoj estas nelogikaj, ili estas neraciaj, ili estas tiel evidenta propagando. Fakte, li ĝis nun edukas la naziojn, kiuj plenumas por li ia parolon, kiam ajn li edukas aŭ Hamason aŭ ISIS.

Denove, ĉi tiaj tro simpligoj mi pensas, ke nur kaŭzas pli da danĝero. Estas tre reala problemo. ISIS estas problemo. Al-Kaida estas problemo. Ĉi tiuj batalemaj islamaj grupoj kiel Hamas, kiel Hizbulaho, kiel la talibanoj devas esti traktataj. Sed efektive ne helpas nin trakti ilin kiam, anstataŭ paroli pri raciaj konfliktoj, raciaj kritikoj pri aparta religio, ni anstataŭ tiel facile glitas en fanatikecon per simple pentrado de ĉiuj per unu sola peniko, kiel ni faris en ĉi tiu konversacio, atentu.

LEMON: Nu, ni nur faras la demandojn, Reza. Kaj vi respondas. Kaj mi pensas, ke vi respondis tre juste, kaj ni dankas ĝin.

Dankon, Reza Aslan.

CAMEROTA: Ni dankas vian perspektivon …

ASLAN: Mia plezuro.

The post Ĉu Islamo Antaŭenigas Perforton? appeared first on Fina Venko.

de ddussich je 2020-11-20 23:58

Neniam milito inter ni

Brazilo: Labourstart Kampanjo: Ĉesigu la atakojn kontraŭ la sindikatoj en la urbo San-Paŭlo

20/11/2020 Komence de la pandemio, la surlokaj interkomunikiloj de San-Paŭlo raportis la voĉojn de la frontliniaj laboristoj, kiuj denuncis neregulaĵojn kaj malobservadojn pri bazaj normoj rilate al sano kaj sekureco. Tio kondukis al ĝeneraligita infektado...

de neniammilitointerni je 2020-11-20 21:14

Global Voices

Viktimoj de devigaj steriligoj en Peruo daŭre postulas justecon

Nuntempe 1321 virinoj ankoraŭ daŭrigas la juran proceson por serĉi justecon

Manifestacio Ni estas 2074 kaj multaj pli [hispane: Somos 2074 y muchas más] alvoke al justeco ĉe la kazo de devigaj steriligoj, la 17-an de septembro 2020 en Limo, Peruo. Foto de Rosa Villafuentes por DEMUS, uzata laŭ permeso.

Dum la regado de Alberto Fujimori en Peruo, 244 234 virinoj kaj 20 693 viroj [pdf] estis neinversigeble steriligitaj kiel parto de la landa familioplanada politiko 1996-2000 [pdf]. Ĉi tiuj devigaj kirurgiaj proceduroj estis malkaŝitaj kiel praktikoj malobservaj al rajtoj, precipe tiuj de la indiĝena loĝantaro de kamparaj regionoj. Nuntempe 1321 virinoj ankoraŭ daŭrigas la juran proceson por serĉi justecon antaŭ politiko kiu malobservis iliajn rajtojn de antaŭ pli ol du jardekoj.

La 17-an de septembro, la aktivistaj grupoj de viktimoj kolektiĝis kun la celo brodi siajn nomojn sur la peruan flagon. Poste, vestitaj en la koloroj ruĝa kaj blanka de la nacia flago, ili marŝis ĝis la marbordo por manifestacii sur la plaĝo – loko elektita por preventi la disvastiĝon de KOVIM-19 – kaj tiel daŭre denunci la manierojn laŭ kiuj la perua justico turnis sian dorson al ili. La andaj virinoj transmarŝis pli ol mil kilometrojn el la montoj por serĉi justecon en la ĉefurbo. Malgraŭ la frustriĝo, ili ne rezignas, sed daŭre batalas por atingi justecon por si mem kaj por la miloj da aliaj virinoj suferintaj tian perforton.

Kadre de la justica sistemo de Peruo, la kazo estis malfermita antaŭ 18 jaroj kaj restas sen kondamno. Fronte al ĉi tiu situacio, kvin el la viktimoj apelaciis al la internacia justico. Ilia plendo kontraŭ la perua ŝtato estis akceptita de Unuiĝintaj Nacioj en ties Komitato pri forigo de ĉiu formo de diskriminacio kontraŭ virinoj [angle: Committee on the Elimination of Discrimination Against WomenCEDAW] fine de septembro de 2020. Peruo estas nun procesata internacie pro ĉi tiuj praktikoj, kiuj malobservis la korpojn de indiĝenaj virinoj kadre de la efektivigo de publikaj politikoj sen respekto al homaj rajtoj.

Manifestacio Ni estas 2074 kaj multaj pli alvoke al justeco ĉe la kazo de devigaj steriligoj, la 17-an de septembro 2020 en Limo, Peruo. Foto de Rosa Villafuentes por DEMUS, uzata laŭ permeso.

Kiam virinoj malsukcesas atingi justecon en sia lando, tio denove viktimigas ilin kaj daŭrigas senpunecon rilate al malobservo de homaj rajtoj. Ĉi tiu kazo pri devigaj steriligoj estas klara ekzemplo kiu pridubas la progreson de demokratio kaj transira justico [angle: transitional justice]. Krome estas neakcepteble, ke sekvas tiujn sisteme perfortajn agojn justicaj procesoj malrespektaj al internaciaj interkonsentoj subskribitaj de Peruo. Tial en lando kiel Peruo, kie respekto al homaj rajtoj ne estas garantiita, kie torturo fare de la ŝtato kaj virinmurdo estas urĝaj problemoj, kaj kie civitana protesto estas krimigata, viktimoj trovas malmultajn manierojn postuli justecon en la nacia sistemo.

La serĉado por justeco implicas alfronti mankoplenan leĝan kaj juran sistemon kiu eksponas viktimojn al mistraktado kaj indiferenteco flanke de la aŭtoritatoj. Unuflanke, la kazo de devigitaj steriligoj estis prezentita al malsamaj landaj aŭtoritatoj kaj registrita plurfoje dum pli ol jardeko. La kazo malfermita ĉe nacia nivelo temas pri la denunco kiun akuzisto Luis Landa prezentis kontraŭ Fujimori kaj la eksaj sanministroj pri ilia respondeco en la efektivigo de ĉi tiuj politikoj, kaj kiu daŭre estas senklarige prokrastata. Aliflanke, la registaro forprenis financan subtenon al sia propra programo la Registro de Viktimoj de Devigaj Steriligoj [hispane: REVIESPO] post la ricevo de 6526 aliĝpetoj fare de viktimoj dum du jaroj.

Manifestacio Ni estas 2074 kaj multaj pli alvoke al justeco ĉe la kazo de devigaj steriligoj, la 17-an de septembro 2020 en Limo, Peruo. Foto de Rosa Villafuentes por DEMUS, uzata laŭ permeso.

Bedaŭrinde, ĉi tiu kazo spegulas la emon de la perua justica sistemo malhelpi la justecon, interalie per prokrastoj de procesoj kaj ŝanceliĝoj ĉe kondamnoj jam faritaj. Fifama ekzemplo de ĉi tio estas la provoj de Fujimori eviti justecon post kiam li ricevis 25-jaran malliberigon pro krimoj kontraŭ la homaro, kaj la fakto ke li poste ricevis politikan pardonon kiu poste malvalidiĝis. Poste li estis resendita malliberejen.

Sekve, unu el la plej urĝaj defioj rilate al la defendado kaj protektado de la viktimoj de tiaj atencoj kontraŭ homaj rajtoj estas, unue, agnoski la reviktimigon kiu okazas dum juraj procesoj pri seksperforto kaj kiu igas la denuncintinon suferi ripetitajn fizikajn kaj psikologiajn pritaksojn kiuj revivigas la traŭmatizan sperton.

Kiam la viktimoj rakontas siajn spertojn pri sufero, oni postulas de ili informojn al kiuj ili ne havis aliron, ekzemple kompletajn nomojn de la tiamaj sanitaraj aŭtoritatoj; kaj se ili rakontas pri sia timo post ricevo de minacoj, oni pridemandas ilin rilate al la uzado de fizika forto dum oni portis ilin al la sancentro. Tiel, post kiam ili spertis lezon de siaj korpoj kaj interrompon de siaj vivoj per neinversigeblaj kirurgiaj operacioj, la viktimoj alfrontas plian fojon malzorgon kaj marĝenigon. Sekve, necesas postuli juran proceson kiu respektas la rajtojn de la viktimoj, la efektivigon de protokoloj kun rimedoj konformaj kun genraj kaj interkulturaj aliroj, kaj la inkluzivigon de psikosocia aliro ĉe tiu ĉi speco de jura proceduro.

Necesas ankaŭ agnoski ke la manko de justeco kreas aldonajn psikologiajn efikojn sur la viktimoj, kiel okazis en aliaj kazoj de procesoj pri malobservo al homaj rajtoj. Tiuj eventoj plu lacigas kaj stigmatizas la viktimojn, damaĝante ilian integriĝon en la socio.

Kontraste, ekzistas aliaj eblaj vojoj, kiel ekzemple la aktiva partoprenado de viktimoj en formulado de proponoj por riparo kaj observado de internaciaj verdiktoj, kiel en la kazoj de Sepur Zarco en Gvatemalo kaj Rosendo Cantú kaj Fernández Ortega en Meksiko, kiuj kreas vojon en la agnosko de la aktiva rolo kaj la ekzercado de la kapabloj de la viktimoj mem, kio ebligas aligi la kolektivan identecon kaj malhelpas ke la batalo por justeco iĝu plia ero en la stigmatizo kaj la socia ekskludigo de la viktimoj.

Manifestacio Ni estas 2074 kaj multaj pli alvoke al justeco ĉe la kazo de devigaj steriligoj, la 17-an de septembro 2020 en Limo, Peruo. Foto de Rosa Villafuentes por DEMUS, uzata laŭ permeso.

En Peruo, Rute Zúñiga, gvidantino de Kusko kaj prezidanto de la Asocio de Peruaj Virinoj Trafitaj de Devigaj Steriligoj (Asociación de Mujeres Peruanas Afectadas por las Esterilizaciones Forzadas, AMPAEF), postulas ke la sekva paŝo estu la inkluzivigo de la koncernaj virinoj en la planado de riparaj politikoj, kio ankoraŭ estas neplenumita atendo.

La devigaj steriligoj de Peruo kaj la funkciigo de la justica procezo dum la lastaj du jardekoj montras ke la perua ŝtato estas duobla kulpulo pri la malobservo de homaj rajtoj: unuflanke pro la krimo al la korpo kaj al la vivo de la virinoj operaciitaj malvole, kaj aliflanke pro nealportado de justeco al la civitaninoj. Ĝiaj viktimoj, kolektive organizitaj malgraŭ la obstakloj, rezistas kaj postulas justecon, dum ili batalas por garantioj ke tiu ĉi maljustaĵo ne ripetiĝos.

Bildo farita de Rosa Villafuentes por Demus dum la kampanjo Ni estas 2074 kaj multaj pli pri manifestacio por atingi justecon pri la kazo de devigaj steriligoj, organizita la 17-an de septembro de 2020 en Limo, Peruo. Uzata laŭ permeso.

de David Lopez-Rueda je 2020-11-20 13:53

TEJO

Partoprenu en video de TEJO por la Zamenhofa Tago 2020!

Partoprenu en la video de TEJO por la Zamenhofa Tago 2020!

La jaro 2020 estis malfacila por multaj homoj tra la mondo kaj ni volas festi la Zamenhofan Tagon kun speciala ĝojo kaj optimismo.

Temo de la video: “Mi esperas…” 

Per nia video, ni volas doni al la mondo mesaĝon de espero, en Esperanto!

Kion vi esperas, por vi, por aliaj homoj, kaj por la mondo? Faru videon kaj rakontu al ni! 

Krom tio, se vi volas, vi povas ankaŭ rakonti pri kie vi troviĝas, kiel vi pasigas la tempon kaj kiel vi festos la Zamenhofan tagon.

La filmetoj kiujn vi sendos estos kunmetitaj en granda video kiun ni publikigos okaze de la Zamenhofa Tago. Ni disvastigos ĝin en ĉiuj niaj sociaj retejoj, por ke ĝi atingu kiel eble plej multe da homoj, kaj ĝi estos projekciita en Esperanto-kluboj kaj dum Esperanto-aranĝoj tra la mondo. 

Kiel kontribui?

1- Registru filmeton en Esperanto kun via mesaĝo “Mi esperas…”. La video estu horizontala kaj daŭru maksimume 30 sekundojn.
2- Transskribu kion vi diris kaj traduku ĝin al via nacia lingvo/via denaska lingvo. (ni uzos tion por fari subtekstojn)
3- Sendu al ni la materialon pere de ĉi tiu formularo.

Se por iu kialo vi ne sukcesas sendi vian videon tiel, skribu al ariel.palmer(ĉe)tejo.org aŭ en Telegram al @arielpalmer
Kiam ni ricevos vian filmeton, ni sendos al vi konfirmon. Se vi ne ricevas konfirmmesaĝon ene de kelkaj tagoj, kontaktu nin denove!

Limdato por sendi viajn videojn estas la 5-a de decembro 2020.

Teknikaj Rekomendoj

Se vi povas, faru la filmeton en 1080p aŭ 720p-kvalito (HD). Purigu la lenson de la poŝtelefono/kamerao antaŭ komenci la filmadon kaj atentu, ke via voĉo estu bone aŭdebla. La video estu horizontala. Se via poŝtelefono/kamerao registras malpli bonkvalite, tio tute ne gravas, faru kaj sendu la filmeton ĉiuokaze! Ni volas vian kontribuon je ĉiu ajn kvalito!

The post Partoprenu en video de TEJO por la Zamenhofa Tago 2020! appeared first on Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

de ariel je 2020-11-20 13:43

Revuo Esperanto

Pri la “Infanlibro de la jaro”

La parteto de la Premia Festo de la Belartaj Konkursoj de UEA, 2020, kiu rilatas al la “Infanlibro de la jaro” https://youtu.be/W7r0erVUxwY

de Redakcio je 2020-11-20 11:31

Esperanto.blog

Mortis tiu malsanulo, kiu restis enhospitaligita dum 51 jaroj

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo. Gramatike komentu ion pri ĝi, mi petas.

Lastmerkrede (la 18-a) mortis tiu malsanulo nome ‘Paulo Henrique Machado’ (prononce ‘Paŭlo Enhike Maŝado’), kiu loĝis dum 51 jaroj en la hospitalo de la Universitato de San-Paŭlo (Brazilo). Li estis 53-jaraĝa kaj la kaŭzo de lia morto ne estis konigita de la malsanulejo.

Paulo naskiĝis en 1967 kaj lia patrino mortis dum la akuŝo. En 1969 li enhospitaliĝis pro la sekvoj kaŭzataj de poliomjelito, kiu afektis lin. Poliomjelito aŭ infana paralizo estas virusa paraliza malsano. La viruso eniras tra buŝo, infektante la inteston. Ĝi povas pluiri al la sangotuboj kaj en la centran nervan sistemon, kaŭzante paralizon kaj muskolan malfortiĝon. Paulo estis vivanta helpata de spiraparato ekde sia 1-jaraĝo.

Malgraŭ la baroj kaŭzataj de la malsano, liaj bona humoro kaj volo al vivado estis reliefaj, kaj tio motivigis homojn krom allogi la gazetaron. Li estis ega ŝatanto de desegnofilmoj kaj videoludoj. Kun la publiko li interagis per sociaj retejoj. Li finlernis mezklasan kurson en la hospitalo.

de Paulo Cesar Pires je 2020-11-20 11:18

Libera Folio

Asocioj estas por pacienculoj

Esperantistoj estas pli ol averaĝe individuemaj – alie ni ne estus esperantistoj. Kaj en la nuna epoko eblas fari ĉiam pli da aferoj individue. Tamen ni plu bezonas strukturojn, organizaĵojn kaj paciencon, argumentas José Antonio del Barrio en sia vidpunkta artikolo, spronita de la lasta demisio en TEJO.

José Antonio del Barrio dum prezentado de la esperanta versio de Don Quijote en la hispana Instituto Cervantes. Li montras la bitan eldonon. Apud li Miguel Gutiérrez Adúriz (Liven Dek) kaj Ana Manero, la respondeculoj de la projekto de bita eldonado. Foto: Instituto Cervantes.

Antaŭ kelkaj tagoj aperis novaĵo pri nova demisio de estrarano de TEJO. Mi ne detale sekvas la evoluon de la junulara movado, sed mi sufiĉe memoras pri antaŭaj demisioj, inklude de iama prezidanto forlasinta sian postenon (kaj iel eĉ la movadon) nur kelkajn monatojn post la elekto.

Mi ankaŭ ne konas la detalojn de la lasta demisio, nur la konsiderojn esprimitajn de la demisiinto mem, kaj tial mi tute ne volas prijuĝi la personajn decidojn, ja ĉiu havas rajton orienti sian vivon en volontula movado laŭ sia propra respondeco, kaj estas pli laŭdinde demisii ol estrarvegeti nenion farante.

Tamen la akumuliĝo de tiaj decidoj en junulara asocio nepre vekas atenton, kaj eble (nur eble) ĝi estas montrilo de pli ampleksa tendenco, en nia movado kaj ĝenerale en la socio.

La demisio koincidis ankaŭ kun mia propra ĉeso kiel prezidanto de landa asocio, post naŭ jaroj kaj duono. Mi nun faras ian bilancon de mia propra sperto, kaj do vekis mian atenton tiu fenomeno, post mia tute malsama sperto.

Mia propra konkludo estas ke mankas pacienco. Kaj mi suspektas ke tiu estas aparta kreskanta trajto kaj de la Esperanto-movado kaj de la junulara agado. Se temas do pri la junulara Esperanto-movado, la rezultoj nature obliĝas.

Pri la Esperanto-movado, la manko de pacienco estas laŭ mi evidenta. Homoj malkovras Esperanton, vidas klare la neceson ke ĝi antaŭeniru, enamiĝas al la ideo kaj la lingvo, sed baldaŭ trovas ke la progreso estas tre malrapida. Se io tiel evidente bona ne tuj triumfis, kie estas la kulpo?

Memkompreneble ĉe la ceteraj esperantistoj. Io misas ĉe la movado, ĉe la asocioj, ĉe la estruloj, aŭ eĉ ĉe la ceteraj samideanoj entute. Multaj homoj restas, eĉ se daŭre grumblante. Multaj aliaj seniluziiĝas kaj foriras, foje eĉ kontente, se ili dume lernis ke la vorto kiun multaj uzas por tio havas bedaŭrinde pozitivajn nuancojn.

La klarigo pri la junularaj movadoj bezonas malpli da eksplikoj. Ja junuloj estas kaj estu pli senpaciencaj. Tio probable estas natura fenomeno, sed certe tiu senpacienco kreskis lastatempe, danke al la multiĝo de okupiĝoj ebligataj de la novaj teknologioj kaj la novaj manieroj interrilati kaj partopreni en iu ajn iniciato.

La pacienco tute ne necesas por Esperanto-aktivado, krom evidente por lernado (kaj tio ĉi lasta iel eksplikas ankaŭ multajn niajn mankojn). Ja ĉiu povas utiligi la lingvon tuj, komenci interrilati kun aliaj parolantoj, viziti renkontiĝojn, spekti videojn.

Eĉ aktive, oni povas individue krei tian videon, verki poemon, munti sian propran projekton. Tio estas eĉ pli facila nun, kiam la reto havigas teknikajn rimedojn kaj faciligas la diskonigon. Vi povas tuj krei, kaj tuj forlasi vian kreitaĵon, kaj lasi ĝin vivi sola, nur la algoritmoj iom punos vin.

Tamen, se vi deziras ke la projekto antaŭeniĝu, ke ĝi havu propran vivon post via unua iluziiĝo – ha, por tio vi bezonas paciencon. Kaj por tio vi (ni) bezonas ian strukturon; probable eĉ asocion.

Ni esperantistoj estas pli ol averaĝe individuemaj. Tion mi ne devas pruvi: se ne estus tiel, ni lernus sole la anglan, kiel la ceteraj normaluloj, kaj ni ne estus esperantistoj. Mi ne diras tion kiel kritikon: mi mem estas pli ol averaĝe individuema, kaj faris multajn aferojn tute sole.

Sed ni agnosku ke tio okazigas multnombrajn problemojn: ekde esperantistoj kiuj sukcesis verki, revizii, enpaĝigi, eldoni kaj vendi libron tute solaj, sen agnoski ke ili certe ne lertas pri ĉio ĉi, tra instruistoj kiuj ne anoncas siajn kursojn kaj kreas sian materialon sen atenti kio jam ekzistas en la komunumo, ĝis programistoj kreantaj tute solaj propran socian reton.

Mi denove ne diras tion kiel individuan kritikon: ja mi preferas solecan agadon ol neniun agadon entute, kaj ankaŭ asocioj ja havas siajn problemojn, sed kolektiva aktivado nepras se oni deziras kontinuecon. Mia sperto en la pasintaj jaroj konvinkis min eĉ pli pri tio. Ĉiu povas krei sian retejon (mi mem havas tian), sed bona asocia retejo altiras multe pli kaj donas fidon.

Mi persone povus aliri iun ajn administracion, sed neniel kun la sama efiko kiel nome de asocio. Same pri informado al amaskomunikiloj: daŭra gazetara servo ebligas regulajn kontaktojn, kaj eĉ se ekzistas sukcesaj privataj ekzemploj de tia rilatado, ni certe atingis pli altajn sukcesojn pere de formala kaj fidinda asocio. Rilatoj al aliaj asocioj kaj sociaj movadoj pli facilas se vi prezentas vin kiel membron de skipo, ol kiel solulon kun genia ideo.

Ĉiu povas organizi sian renkontiĝon, sed ne estas same por atingi la kunlaboron de iu urbestraro, rezervi ejon kaj aperi en amaskomunikiloj, se ni prezentas la renkontiĝon kiel unu en serio de jam establitaj renkontoj, aŭ kiel la unuan renkonton de grupo de amikoj. Eĉ por niaj klientoj, la ceteraj esperantistoj, ni bezonas krei kontinuecon por konvinki homojn reĉeesti renkonton en sinsekvaj jaroj kaj firmigi personajn ligojn.

Eĉ pri la prestiĝo de la lingvo ni devus paroli. Miaopinie, unu el niaj grandaj handikapoj dum la pasintaj jaroj, almenaŭ en mia devenlando, estis la malalta prestiĝo de nia lingvo kaj nia komunumo, kiuj estis longe konsiderataj kiel afero de solecaj marĝenuloj. En la lastaj jaroj ni sukcesis iom forigi tiun impreson, prezentante nin kiel seriozan socian movadon, kun celoj kaj atingoj.

Sed por tio necesas labori, trankvile kaj pacience. Ni devis prezenti niajn atingojn, niajn precedentojn. Kaj por tio oni bezonas skipon, kaj se eble asocion, formalan, kun paperoj kaj (iom post iom) kun historio.

En Libera Folio oni ofte legas kritikojn al la asocioj, ĉefe al UEA, pro ties lastatempaj financaj kaj organizaj problemoj. Kaj kiel konsekvenco oni laŭdas la spontanean organizadon fare de unuopuloj aŭ de tempaj grupetoj kaj foje oni dubas pri la neceso ke la asocio entute ekzistu. Aparta konsekvenco estas ke ne nur junuloj, sed ankaŭ veteranaj aktivuloj forlasas la asociojn kaj kreas siajn personajn projektojn.

Mi ne volas pravigi ĉiujn agadojn faratajn en asocioj. Mi mem estas tre skeptika pri la ĉiama redaktado de rezolucioj, pri kio tiom entuziasmas aliaj, sed kiujn neniu legas, kiel prave mencias Robert. Sed planojn ni bezonas, foje eĉ strategiajn planojn: plano estas strukturita dokumento, kun celoj, respondecoj, limdatoj, kalkulo de rimedoj. Ĉiu kapablas havi ideon, eĉ brilan ideon, sed planon… tio estas enua, kaj por tio oni bezonas… paciencon.

Asocioj ja estas enuaj kaj enuigaj. Vi devas kunveni, barakti, negocadi, ricevi kritikojn al viaj ideoj. Vi devas plenumi burokrataĵojn, sidi horojn kaj interkonsiliĝi, kaj ĉio ĉi ne estas agrabla aktivado, tute ne.

Al neniu plaĉas skribi raporton por Ministerio, aŭ redakti ekonomian bilancon (nu, ja estas homoj al kiuj tio plaĉas, sed ili iel malpli ĉeestas en nia movado ol averaĝe, imagu). Tio eĉ ne havas prestiĝon, kaj ni ĉiuj malpli atentas la homojn kiuj faras tiun taskon (kaj iam mi blogetis pri tio) ol aliajn gravulojn.

Sed sen tiu formika laboro, estas tre malfacile vere progresi longperspektive. Kaj nia progreso ja estos je longa perspektivo. Ne la filoj, sed la nepoj nin benos, se ni eltenos (kiel jam diris Zamenhof antaŭ multaj jardekoj) pacience.

Sed, mi koncedas, se mi estus TEJO-ano, ankaŭ mi ne speciale zorgus pri nepoj nek pri iliaj dubindaj benoj.

José Antonio del Barrio

de Redakcio je 2020-11-20 06:05

2020-11-19

Global Voices

Nova sistemo de “kiberprotektado” en Omano kaŭzas maltrankvilon pro minaco al homaj rajtoj

La Centro pri Kiberprotektado pravigas subpremajn politikojn

Viro kun poŝtelefono apud fortikaĵo en Omano. Foto de Pikist, kun libera licenco.

Ĉiuj ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en la angla krom tiuj markitaj per [eo], kiuj estas en Esperanto.

Rimarko de la redakcio: Tiu ĉi artikolo estis verkita de Halid Ibragim, plenuma direktoro de la Centro pri Homaj rajtoj en la regiono de Persa Golfo, sendependa, nekomerca organizo, kiu protektas parolliberecon kaj liberecon de paca kunvenado kaj asociiĝo en landoj de Mezoriento kaj Nord-Afriko.

Dum la tuta mondo ankoraŭ estas zorgigita de la sekvoj de pandemio de KOVIM-19 [eo], la registaro de Omano akceptis novan leĝon, kiu pliigos registaran kontrolon super informoj en Interreto kaj malfaciligos al kritikantoj kaj disidentoj disvastigi informojn sen risko.

La 10-an de junio sultano de Omano Hejsam ben Tarij akceptis dekreton n-ro 64, pri la kreado de la Centro pri Kiberprotektado kiel departamento de la Agentejo pri enlanda sekureco (ISS), kiu estas terure konata pri la subpremado de publikaj liberecoj, kaj ankaŭ parollibereco en Interreto. La 14-an de junio en la Oficiala gazeto n-ro 1345 estis publikigita la labormetodo de tiu centro, kiu enhavas 11 punktojn.

La Centro pri Kiberprotektado donas al la Agentejo pri enlanda sekureco (ISS) plenan kontrolon super komunikaj retejoj kaj informaj sistemoj en Omano. Laŭ la dekreto, la estro de la Agentejo pri enlanda sekureco fariĝas la estro de la centro.

La Centro pri Kiberprotektado ankaŭ uzas novan aparataron kaj programojn por bloki retejojn kaj atente kontroli la interretajn agadojn de uzantoj. Kunlaborantoj de la centro havas rajton regi ĉiujn elektronikajn retojn en la lando, kaj ankaŭ malŝalti ilin “por forigi iujn ajn minacojn al la nacia sekureco kaj la ekonomio de la sultanlando, same kiel al internaciaj kaj regionaj rilatoj”.

La nova dekreto ebligas al la Agentejo pri enlanda sekureco komplete kontroli aparatojn kaj datumojn de iuj institucioj kaj grupoj en la socio, same kiel serĉi pruvojn kaj informojn pri la agadoj de interretaj aktivuloj, kiuj esprimas opiniojn pri aferoj, kiuj zorgigas la publikon, se tiuj opinioj ne similas al la pozicio de la registaro. Ĉi tio povas konduki al timigado kaj malliberigo de interretaj aktivuloj, kun la partopreno de la juĝistaro, se necese.

En Omano [eo] ekzistas kelkaj leĝoj, kiuj estas tre svagaj kaj tre ĝeneralaj, kaj supozigas krimajn punojn pro esprimado de malkonsento kaj kritiko de la aŭtoritatoj.

Ekzemple, artikolo 17 de la Leĝo pri Krimoj en retejoj antaŭvidas malliberigon de unu monato ĝis tri jaroj por individuoj, kiuj uzas informajn kaj komunikajn teknologiojn por distribui materialojn, kiuj “malobservantas publikan etikon”, kaj artikolo 19 antaŭvidas saman punon por homoj, kiuj estas konsiderataj kulpaj pri deponado kaj distribuado de informoj, kiuj “malobservas publikan ordon aŭ damaĝas religiajn valorojn”.

La 19-an de julio, interreta aktivulo Gazi-al-Alvaki estis pridemandita de la speciala departamento de la Agentejo pri enlanda sekureco en policejo en Dorfar, pri lia laboro en sociaj retejoj [eo]. Gazi estis arestita ĝis la 7-a de septembro, sen rajto renkonti advokaton kaj parencojn.

La kreo de la Centro pri Kiberprotektado estas evidenta provo leĝigi la subpreman politikon de Omano. La danĝera precedenco, kiu malobservas la ciferecajn rajtojn de ĉiuj civitanoj, inkluzive de omanaj interretaj aktivuloj, pasis nerimarkita kaj ne ricevis amaskomunikilan raportadon.

La omana registaro devas tuj nuligi la dekreton pri kreo de Centro pri Kiberprotektado kaj lasi al civitanoj la laŭleĝan rajton al libera sinesprimo interrete. Aŭtoritatoj devas fini la subpremon kontraŭ homoj, kiuj esprimas siajn opiniojn en kaj ekstere de Interreto.

La tasko konservi Interreton kiel ilon, kiu kontribuas al kreado de prospera estonteco por ĉiuj civitanoj, devas esti konfidita al grupo de sendependaj sciencistoj kaj teknologiofakuloj kune kun la Ministerio pri Teknologio kaj Komunikilaro kaj aliaj organizaĵoj de civila socio [eo] kiuj specialiĝas pri interreta regado, forlasante la sekurecajn servojn por trakti ekskluzive krimajn aferojn.

de Bondeziranto je 2020-11-19 22:39

Neniam milito inter ni

Arkto : la administracio Trump permesas boradojn en protektata areo

USFWS via AP 19/11/2020 La administracio Trump publikigis la 18an de aŭgusto definitivan permeson de naft- kaj gas- boradoj en protektata areo de Alasko. Ili estis malpermesitaj de antaŭ pluraj jardekoj. La administracio Trump permesis naft- kaj gas-...

de neniammilitointerni je 2020-11-19 21:11

La Balta Ondo

Subvencioj de ESF

ESFLa fondaĵo ESF (Esperantic Studies Foundation) havas du subvenciajn programojn: unu por interlingvistika subteno, kaj ka alia por ĝenerala subteno. ESF preferas proponojn kiuj montras kostodividon kun aliaj organizoj aŭ establoj. Sukcesos tiuj subvencipetoj kiuj plej bone kongruas kun la prioritatoj kaj fokusoj de ESF. Tamen ESF bonvenigas novdirektajn proponojn kaj foje financas proponojn ekster siaj tujaj prioritatoj. Potencialaj petantoj prefere demandu al ESF antaŭ ol prezenti eventualan proponon ekster niaj jam klarigitaj prioritatoj.

La Programo por Interlingvistika Subteno (IS) estas administrata de internacia komisiono sub aŭspicio de la Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED). Ĝi aljuĝas malgrandajn subvenciojn, kutime malpli ol $2000, por helpi fakulojn kaj jam spertajn studentojn plenumi esplorojn en la fakoj: lingvo-planado, interlingvistiko, transnacia lingva politiko, lingva justeco, kaj planlingvoj (inkluzive Esperanton). La subvencioj povas subteni aĉeton de (aŭ aliron al) esploraj materialoj, partoprenon en konferencoj, vojaĝadon al esplorbibliotekoj, subtenon de surkampa laboro, evoluigon de retejoj, kostojn de publikigo k. s. Subvencioj IS estas aljuĝataj konkurse kaj kutime devas esti uzataj ene de unu jaro de ricevo de la subvencio.

La Programo por Ĝenerala Subteno (ĜS) kovras ĉiujn tri aktualajn prioritatojn de ESF: esploradon, edukadon, kaj konservadon. Ĝi estas malferma al individuoj kaj organizaĵoj, inkluzive de universitatoj. Subvenciojn oni aljuĝas konkurse. Kvankam plej multaj subvencioj estas malgrandaj kaj kutime devas esti uzataj ene de unu jaro de ricevo, foje subvencioj estas aljuĝataj por pli longaj periodoj kaj en pli grandaj sumoj. Antaŭ ol peti subtenon, estas konsilinde sendi mallongan mesaĝon al admin@esperantic.org, por demandi ĉu la propono taŭgas. Petoj ĜS estas traktataj de subkomitato de la Estraro de ESF. Petoj ĜS, kiuj tamen kongruas kun la gvidlinioj IS, estos plusendataj al la Komisiono IS.

Pliajn detalojn pri subvencipetado legu ĉe: https://www.esperantic.org/eo/stipendioj/esf-subvencioj/

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Subvencioj de ESF appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-11-19 18:56

Revuo Esperanto

Nova numero de la Internacia Pedagogia Revuo

Aperis la nova numero de la Internacia Pedagogia Revuo, pri ĝia enhavo vi povas legi ĉe:
https://www.ilei.info/novajxoj/enhavoIPR204.php

de Redakcio je 2020-11-19 15:18

KARAPACO-PANORAMO

Fratoj Grimm: Reĝo de la ora monto (fabelotraduko laŭ la lasta versio)


Fratoj Grimm
Reĝo de la ora monto

Komercisto havis du infanojn, knabon kaj knabinon, ili ambaŭ estis ankoraŭ malgrandaj kaj ankoraŭ ne povis iri. Sed liaj du riĉe ŝargitaj ŝipoj veturis sur la maro kaj lia tuta posedo estis en ili. Kaj kiam li opiniis gajni per la ŝipoŝarĝoj multe da mono, atingis lin la sciigo, ke ili sinkis. Jen li ne fariĝis riĉa viro, sed malriĉa, kaj havis nenion plu krom agron antaŭ la urbo. Por iomete forpeli sian malfeliĉon el siaj pensoj, li iris eksteren sur la agron, kaj kiam li iris tie tien kaj reen, staris subite malgranda nigra vireto apud li kaj demandis lin, kial li estas tiel malĝoja, kaj kio tiom ŝarĝas lian koron.

Jen diris la komercisto: „Se vi povus helpi al mi, mi ja dirus ĝin.“

Mi ne scias“, respondis la nigra vireto, „eble mi ja helpos al vi.“

Jen la komercisto rakontis al li, ke sia tuta riĉo sinkis grunden en maro, kaj ke li havas nenion plu krom la agron sub la piedoj.

Ne afliktiĝu“, diris la vireto, „se vi promesos konduki al mi ĉi tien post dek du jaroj tion, kio unue hejme kunpuŝiĝos kun viaj gamboj, vi havos tiom da mono, kiom vi deziros havi.“

La komercisto pensis: „Kio alia tio povus esti krom mia hundo?“

Sed pri sia knabeto li ne pensis kaj konsentis. Li donis al la nigra viro subskribon kaj lasis sigeli ĝin. Poste li iris hejmen.

Kiam li alvenis hejmen, lia malgranda filo ĝojis tiom pri tio, ke li firmtenis sin je benkoj, ŝanceliĝante proksimiĝis al li, kaj firmkroĉiĝis je liaj gamboj. Jen ektimis la patro, ĉar li memoris pri sia promeso, kaj de tiam li sciis do, kion li promesis skribe. Sed, ĉar li ankoraŭ ne trovis monon en siaj kestegoj kaj kestoj, li pensis, ke ĝi estis nur ŝerco de la vireto. Post monato li iris al la subtegmento kaj intencis kunkolekti kaj vendi malnovajn stanaĵojn. Jen li ekvidis grandan amason da mono. Li denove fariĝis optimisto, aĉetis varojn kaj fariĝis eĉ pli granda komercisto ol antaŭe kaj maltrankviliĝis pri nenio plu.

Intertempe la knabo fariĝis granda kaj eĉ prudenta kaj saĝa. Sed ju pli proksimiĝis la fino de la dek du jaroj des pli zorgoplena fariĝis la komercisto. Tiel, ke oni vidis la timon sur lia vizaĝo. Jen demandis la filo iam, kio afliktigas lin. La patro ne volis diri tion, sed la filo tiom longe demandis lin, ĝis kiam li fine diris al li, ke, sen scii, kion li faris, li promesis lin al nigra vireto, kaj, ke li ricevis pro tio multe da mono. Ke tion li devis subskribi kaj lasi sigeli kaj, ke li tiam, kiam la dek du jaroj pasos, devos transdoni lin

Jen diris la filo: „Ho, patro, ne lasu timigi vin, tio ja havos bonan finon, la nigrulo ne regos min.“

La filo lasis beni sin de la pastro, kaj kiam venis la horo, ili iris kune al la agro, kaj la filo desegnis cirklon kaj starigis sin kun sia patro en ĝin.

Jen venis la nigra vireto kaj diris al la patro: „Ĉu vi kondukis ĉi tien, kion vi promesis al mi?“

Li silentis, sed la filo demandis: „Kion vi serĉas ĉi tie?“

Jen diris la nigra vireto: „Mi parolis al via patro, ne al vi.“

La filo respondis: „Vi trompis mian patron kaj tentis lin, redonu la skribaĵon.“

Ne“, diris la nigra vireto, „pri mia rajto mi ne rezignos.“

Poste ili ankoraŭ dum longa tempo interparolis, fine ili interkonsentiĝis. La filo, kiu laŭ tio ne plu apartenis al Satano kaj ne plu al sia patro, estis devigita sidiĝi en ŝipeton, kiu staras sur malsupren fluanta akvo, kaj la patro estis devigita forpuŝi ĝin per propra piedo, kaj poste la filo estu translasata al la akvo. Jen la filo adiaŭis sin de la patro, sidiĝis en ŝipeton, kaj la patro devis forpuŝi ĝin per propra piedo. La ŝipo renversiĝis, tiel, ke la malsupra parto estis supre, sed la ŝipplanko en la akvo; kaj la patro supozis, ke la filo estas perdita, iris hejmen kaj funebris pri li.

Sed la ŝipeto ne sinkis, sed drivis trankvile plu, kaj la junulo sidis sekure en ĝi, kaj tiel ĝi drivis dum longa tempo, ĝis kiam ĝi fine albordiĝis en nekonata regiono. Tie li grimpis surteren, vidis belan kastelon antaŭ si kaj iris renkonte al ĝi. Sed kiam li enpaŝis, ĉio estis ensorĉita. Li iris tra ĉiuj ĉambroj, sed ili estis vakaj, ĝis kiam li fine venis en la lastan ĉambron. Tie troviĝis serpento kaj serpentumis.

Sed la serpento estis ensorĉita virgulino, kiu ĝojis, kiam ŝi vidis lin, kaj ŝi diris al li: „Ĉu vi estas veninta, elaĉetonto mia? Vin mi atendis jam dum dek du jaroj; tiu ĉi regno estas ensorĉita, kaj vi devos elaĉeti ĝin.“

Kiel mi faru tion?“ li demandis.

Hodiaŭ nokte venos dek du nigraj viroj, sur kiuj pendas ĉenoj, ili demandos vin, kion vi faras ĉi tie, sed tiumomente silentu kaj ne respondu al ili, kaj lasu ilin fari je vi, kion ili volas. Ili turmentos, batos kaj pikos vin, lasu ĉion tion okazi, sed ne parolu; je noktomezo ili devos foriri denove. Kaj en la sekva nokto venos dek du aliaj viroj, kaj en la tria dudek kvar, tiuj dehakos vian kapon, sed noktomeze ilia potenco ĉesos, kaj se vi ĉion tion eltenos kaj ne diros vorton, mi estos elaĉetita. Mi venos al vi kaj havos en botelo la akvon de l' vivo, per tiu mi kareseme tuŝos vin, kaj tiam vi estos denove vivanta kaj tiel sana kiel antaŭe.“

Jen li diris: „Volonte mi elaĉetos vin.“

Okazis poste ĉio tiel, kiel ŝi diris. La nigraj viroj ne povis eldevigi vorton de li, kaj en la tria nokto la serpento fariĝis bela reĝidino. Ŝi venis al li kun la akvo de l' vivo kaj revivigis lin. Poste ŝi brakumis kaj kisis lin, kaj jen estis jubilo kaj ĝojo en la tuta kastelo. Jen ili festis la nupton kaj li estis la reĝo de la ora monto.

Poste ili vivis plezure kune, kaj la reĝidino naskis belan knabon. Ok jaroj jam pasis, kiam li memoris pri sia patro kaj lia koro estis movata kaj li deziris viziti lin en ties hejmo. Sed la reĝidino ne volis forlasi lin kaj diris: „Mi jam scias, ke ĝi estos mia malfeliĉo.“

Sed li ne lasis ŝin en paco, ĝis kiam ŝi konsentis. Dum la adiaŭo ŝi donis al li ankoraŭ deziran ringon kaj diris: „Prenu tiun ringon kaj surfingrigu ĝin. Tiel vi baldaŭ estos transigita tien, kien vi deziras. Sed vi devas promesi al mi, ke vi ne uzos ĝin por transigi min de ĉi tie al via patro.“

Li promesis tion al ŝi, metis la ringon sur fingron kaj deziris esti antaŭ la urbo, kie vivas lia patro. En la sama momento li jam troviĝis tie kaj intencis iri en la urbon, sed kiam li venis antaŭ la pordegon, la gardistoj ne volis enlasi lin, ĉar li surhavis strangajn, sed riĉajn tre pompajn vestojn. Tial li iris sur monton, kie paŝtisto paŝtis ŝafojn, li interŝanĝis kun li la vestojn kaj surmetis la malnovan ŝafistan veston kaj iris sen ĝeno en la urbon.

Kiam li venis al la patro, li konigis sin, sed la patro tute ne akceptis, ke li estas la filo. Li diris, ke li ja havis filon, sed, ke tiu jam delonge estas morta. Sed, ke tial, ĉar li estas malriĉa ŝafisto en bezono, li donos al li teleron da manĝo.

Jen respondis la ŝajna ŝafisto al la gepatroj: „Mi estas efektive via filo, ĉu vi ne scias signon je mia korpo, per kiu vi povos rekoni min?“

Jes“, diris la patrino, „nia filo havis frambecan tuberon sub la dekstra brako.“

Li tiris la dekstran ĉemizan manikon supren. Jen ili vidis la frambecan tuberon sub lia dekstra brako kaj ne plu dubis, ke li estas ilia filo. Poste li rakontis al ili, ke li estas la reĝo de la ora monto kaj la reĝa filino lia edzino. Kaj, ke ili havas belan sepjaran filon.

Jen diris la patro: „Nun kaj neniam tio estas vera. Tio estus ja tre stranga reĝo, kiu promenadas en ĉifonita ŝafistovesto.“

La filo fariĝis kolera kaj turnis, sen pensi pri sia promeso, la ringon kaj deziris, ke ambaŭ, lia edzino kaj la filo estu ĉe li. En tiu momento ili jam ĉeestis, sed la reĝidino plendis kaj ploris kaj diris, ke li rompis sian promeson kaj malfeliĉigis ŝin.

Li respondis: „Mi faris tion malatenteme kaj ne pro malico.“

Kaj li provis konvinki ŝin. Ŝi ŝajnigis sin kvazaŭ ŝi koncedis, sed ŝi havis malican intencon.

Jen li kondukis ŝin antaŭ la urbon al la agro kaj montris al ŝi la akvon, kie la patro depuŝis la ŝipeton en la akvon, kaj diris poste: „Mi estas laca, sidiĝu, mi iom volas dormi sur via sino.“

Poste li metis sian kapon sur ŝian sinon kaj ŝi iom mankaresis lin, ĝis kiam li dormis. Kiam li profunde dormis, ŝi tiris unue la ringon de la fingro, poste ŝi eltiris la piedon sub li kaj postlasis nur la ŝuon. Poste ŝi prenis sian infanon sur siajn brakojn kaj deziris estihejme en sia reĝolando. Kiam li vekiĝis, li kuŝis tie tute forlasita. Lia edzino kaj la infano forestis, kaj ankaŭ la ringo de la fingro, nur la ŝuo ankoraŭ ĉeestis kiel pruvo.

„Hejmen al miaj gepatroj mi ne povas iri“, li pensis, „ili dirus, ke mi estas mastro de sorĉistinoj, prefere mi kunpaku miajn aĵojn kaj migru, ĝis kiam mi revenos al mia reĝa regno.“

Li do foriris kaj fine venis al monto, antaŭ kiu staris tri gigantoj kaj interkverelis, ĉar ili ne sciis, kiel dividi la heredaĵon de la patro. Kiam ili vidis lin preteriri, ili vokis lin kaj diris, ke la malgrandaj homoj estas prudentaj, ke li decidu ilian heredaĵon. La heredaĵo konsistis el tri aĵoj: el glavo: se oni manprenas ĝin kaj diras: 'Ĉiuj kapoj teren, nur ne mia', tuj ruliĝas ĉiuj aliaj kapoj surteren. Krome mantelo, kiu, se oni surmetas ĝin, faras nevidebla. Kaj paro da botoj, se oni surmetas ilin kaj deziras esti ie, oni estas tuj tie.

Li diris: „Donu al mi la tri aĵojn, por ke mi povu provi, ĉu ili ankoraŭ estas tute taŭgaj.“

Ili donis al li la mantelon, kaj kiam li surmetis ĝin, li estis nevidebla kaj transformita en muŝon. Li retransformis sin en sian figuron kaj diris: „La mantelo estas taŭga, nun donu al mi la glavon.“

Ili diris: „Ne, tiun ni ne donos al vi! Se vi dirus 'Ĉiuj kapoj teren, nur ne mia', niaj kapoj ĉiuj ruliĝus surteren! Kaj nur vi ankoraŭ havus vian.“

Sed ili tamen donis ĝin al li sub la kondiĉo, ke li provu ĝin je arbo. Jen li prenis la glavon kaj tratranĉis la trunkon de la arbo kiel pajlotigon. Poste li ankoraŭ volis havi la paron da botoj, sed giganto diris: Ne, tiujn ni ne fordonos, se vi surmetos ilin kaj deziros esti sur monto, ni staros ĉi tie kaj havos nenion.“

Ne“, li diris, „tion mi ne faros.“

Tial ili donis ankaŭ la paron da botoj al li. Kiam li do kunhavis ĉiujn tri aĵojn, li pensis pri nenio alia krom pri sia edzino kaj kaj sia infano kaj murmuris al si: „Aĥ, se mi estus sur la ora monto.“

Tuj li malaperis antaŭ la okuloj de la gigantoj kaj la heredaĵo do estis dividita. Kiam li estis proksime de la kastelo, li aŭdis ĝojokriadon, violonojn kaj flutojn, kaj la homoj diris al li, ke lia edzino festas sian nupton kun alia. Jen li koleriĝis kaj diris: „Kia maliculino, ŝi trompis min kaj forlasis min, kiam mi dormis.“

Tial li surmetis la mantelon kaj iris nevidebla en la kastelon. Kiam li paŝis en la halon, tie estis granda festotablo kovrita per la plej bongustaj manĝoj, kaj la gastoj manĝis kaj trinkis, ridis kaj ŝercis. Ŝi sidis en la mezo, en pompaj vestoj sur la reĝa fotelo kaj havis la kronon sur la kapo. Li starigis sin malantaŭ ŝi kaj neniu vidis lin. Kiam ili metis pecon da viando sur ŝian teleron, li forprenis kaj manĝis ĝin; kaj kiam ili enverŝis vinon en sian glason, li forprenis kaj eltrinkis ĝin; ili donis seninterrompe al ŝi, sed ŝi havis tamen neniam ion, ĉar la telero kaj la vinglaso malaperis tuj. Ŝi konsterniĝis, hontis, ekstaris kaj iris en sian ĉambron kaj ploris. Sed li sekvis ŝin.

Jen ŝi diris: „Ĉu la diablo okupis min, ĉu la savinto tute ne venis?“

Jen li frapis ŝian vizaĝon kaj diris: „Ĉu via savinto venis neniam? Li estas ĉe vi, trompistino. Ĉu mi meritis tion de vi?“

Jen li videbligis sin, iris en la halon kaj vokis: „La nupto estas nuligita, la vera reĝo venis!“

La reĝoj, princoj kaj konsilistoj, kiuj tie kolektiĝis, mokis lin ridante, sed li respondis koncize: „Ĉu vi volas foriĝi ĉu ne?!“

Jen ili volis kapti lin kaj urĝis al li, sed li eltiris sian glavon kaj diris: „Ĉiuj kapoj teren, nur ne mia.“

Jen ruliĝis ĉiuj kapoj teren, kaj li estis sole la mastro kaj denove la reĝo de la ora monto.



Fonto: Jakobo kaj Vilhelmo Grimm: Infan-kaj domfabeloj,
Eldono lastmana, eldonejo Reclam, „Der König vom goldenen Berg(e)“

tradukis Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser
lingve kontrolis Vladimir Türk


de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2020-11-19 15:04

Esperanto.blog

Pro manĝo hundo trompis sian mastron

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo. Gramatike komentu ion pri ĝi, mi petas.

Ĉe la sociretejoj filmeto estas multe vidata: ĝi montras lertan hundon, kiu senpermese manĝis ion, kaj sekve ĝi kaŝis la “krimon” sekrete kuŝante surtable alian similan eron de la formanĝita frandaĵo.

En la filmeto oni vidas, ke la viro lasas la biskviton sur la tablo kaj ordonas al la hundo ne tuŝi ĝin. Tamen estante sola la besto ne obeas la mastron kaj englutas la manĝaĵon. Antaŭ la reveno de la viro la hundo lerte prenas alian biskviton el la tirkesto kaj lasas ĝin tie, kie troviĝis la alia, por ŝajnigi, ke nenio estis okazanta. Li eĉ ne forgesis fermi la tirkeston.

de Paulo Cesar Pires je 2020-11-19 14:13

KARAPACO-PANORAMO

Fratoj Grimm: Prudenta filino de kamparano (fabelotraduko laŭ la lasta versio)

  

Fratoj Grimm

Prudenta filino de kamparano

Vivis iam malriĉa kamparano, kiu ne havis agron, nur malgrandan domon kaj nur ununuran filinon. Tial iam diris la filino: „Ni petu la altmoŝtan reĝon pri peco da nova senradikigita tero.“

Ĉar la reĝo aŭdis pri ilia malriĉeco, li donacis al ili ankaŭ herbejan pecon, tiun ŝi kun la patro transfosis, kaj ili intencis semi sur ĝi iom da greno kaj fruktospecon. Kiam ili preskaŭ finis la transfosadon, ili trovis en la tero pistujon el pura oro.

Aŭskultu“, diris la patro al la knabino, „ĉar nia altmoŝta reĝo estis tiel grandanima kaj donacis al ni tiun agron, ni devos doni al li la pistujon pro tio.“

Sed la filino ne volis konsenti tion kaj diris: „Patro, se ni havas la pistujon kaj ne havas la pistilon, ni devos havigi ankaŭ la pistilon, tial prefere silentu.“

Sed li ne volis obei ŝin, prenis la pistujon, portis ĝin al la altmoŝta reĝo kaj diris, ke li trovis ĝin en la erikejo, ĉu li volas akcepti ĝin honorige. La reĝo prenis la pistujon kaj demandis, ĉu li ne trovis pli.

Ne“, respondis la kamparano.

Jen diris la reĝo, ke li nun havigu ankaŭ la pistilon. La kamparano diris, ke ili ne trovis ĝin; sed tio helpis al li tiom, kvazaŭ li estus dirinta tion en la venton. Oni enprizonigis lin, kaj tie li devis sidi tiom longe, ĝis kiam li estos haviginta la pistilon. La servistoj devis alporti ĉiutage akvon kaj panon, tion, kion oni kutime ricevas en prizono. Jen ili aŭdis, kiel la viro seninterrompe krias: „Aĥ, se mi nur estus obeinta mian filinon! Aĥ, aĥ, se mi estus obeinta mian filinon!“

Tial iris la servistoj al la reĝo kaj rakontis, kion la prizonulo seninterrompe krias: 'Aĥ, se mi nur estus obeinta mian filinon!' Krome li volis nek manĝi nek trinki. Jen la reĝo ordonis, ke ili konduku la prizonulon al li.

Tiam demandis lin la moŝta reĝo, kial li kriis seninterrompe: 'Aĥ, se mi estus nur obeinta mian filinon!'

Kion diris via filino?“

Nu, ŝi diris, ke mi ne transdonu la pistujon, ĉar alie mi devus havigi ankaŭ la pistilon.“

Se vi havas tian prudentan filinon, tiukaze lasu konduki ŝin foje al mi.“

Sekve ŝi devis iri al la reĝo, kiu demandis ŝin, ĉu ŝi estas vere tiel prudenta. Kaj li diris, ke li volas meti enigmon al ŝi, kaj se ŝi povus ĝin solvi, li volus edzinigi ŝin.

Jen ŝi tuj diris, ke ŝi volas solvi la enigmon.

Tial diris la reĝo: „Venu al mi nek vestita nek nuda nek rajdanta nek veturanta nek sur la vojo nek ekster la vojo, kaj se vi kapablas tion, mi edzinigos vin.“

Ŝi foriris kaj tute senvestigis sin, tiel, ke ŝi ne estis plu vestita, kaj ŝi prenis grandan fiŝreton, sidiĝis en ĝin kaj volvis ĝin tute ĉirkaŭ si, tiel ŝi ne plu estis nuda. Kaj ŝi prunteprenis azenon por mono kaj ligis al la vosto de la azeno fiŝreton, en kiu ĝi devis treni ŝin, ŝi do nek rajdis nek veturis, kaj la azeno devis treni ŝin en la veturspuro, tiel, ke ŝi tuŝis la teron nur per dikfingro, kaj tio estis nek sur la vojo nek ekster la vojo. Kaj kiam ŝi tiel alvenis, diris la reĝo, ke ŝi solvis la enigmon, ke ĉio estas plenumita. Li liberigis ŝian patron el la prizono, akceptis ŝin kiel sian edzinon kaj ordonis, ke ŝi povu disponi pri la tuta reĝa posedo.

Kiam jam pasis kelkaj jaroj, la reĝo iam paradis. Jen okazis, ke kamparanoj kun siaj ĉaroj haltis antaŭ la kastelo, ili vendis antaŭe lignon, kelkaj el ili antaŭjungis bovojn kaj kelkaj ĉevalojn. Ĉeestis kamparano, kiu havis tri ĉevalojn, el kiuj unu naskis junan ĉevalideton. Ĝi forkuris kaj sternis sin meze de du bovoj, kiuj estis enjungitaj antaŭ ĉaron. Kiam la kamparanoj kunvenis, ili komencis kvereli, ĵetadi sinkaj brui, kaj la bovkamparano volis reteni la ĉevalidon, kaj li diris, ke la bovoj naskis ĝin, kaj la alia diris, ke ne, ĉar liaj ĉevaloj naskis ĝin, kaj ĝi estas tial lia posedo. La kverelo penetris ĝis la reĝo, kaj tiu verdiktis, ke tie, kie la ĉevalido kuŝis, ĝi restu; sekve ricevis ĝin la bovokamparano, al kiu ĝi ja ne apartenis. La alia foriris, ploris kaj lamentis pri sia ĉevalideto. Li aŭdis, ke la moŝta reĝino estas tre grandanima, krome ŝi devenis ja de malriĉaj kamparanoj. Li iris al ŝi kaj petis ŝin, ke ŝi helpu al li rericevi lian ĉevalideton.

Ŝi diris: „Jes, mi faros tion. Se vi promesos al mi, ke vi ne perfidos min, mi donos konsilon al vi. Morgaŭ matene, kiam la reĝo estos ĉe la gardistoparado, starigu vin meze de la vojo kaj tie, kie li devos preteriri, prenu grandan fiŝreton kaj kondutu tiel, kvazaŭ vi kaptus fiŝojn. Fiŝkaptu plu kaj elŝutu la fiŝreton, kvazaŭ ĝi estus plenigita.“

Kaj ŝi diris ankaŭ al li, kion li devos respondi, kiam la reĝo demandos lin. Laŭ tio la kamparano je la sekva mateno staris tie kaj kaptis fiŝojn sur la seka placo.

Kiam la reĝo preteriris kaj vidis tion, li sendis sian kuriston al li, por ke tiu demandu, kiun intencon havas la freneza viro.

Li respondis: „Mi kaptas fiŝojn.“

Jen demandis la kuristo, kiel li povas fiŝkapti, kvankam tie ne estas akvo.

Jen diris la kamparano: „Tiel bone, kiel du bovoj povas naski ĉevalidon, tiel bone mi povas kapti fiŝojn sur seka placo.“

La kuristo heroldigis la respondon al la reĝo; tial tiu ordonis, ke la kamparano venu al li kaj diris poste, ke tion li ne mem elpensis, kaj ke li tuj konfesu tion. Sed la kamparano ne volis koncedi ion, kaj diris ĉiam nur: „Dio, protektu min! Mi mem elpensis tion.“

Sed ili metis lin sur pajlofaskon kaj batadis kaj turmentis lin tiom longe, ĝis kiam li konfesis, ke la moŝta reĝino konsilis tion al li.

Kiam la reĝo venis hejmen, li diris al sia edzino: „Kial vi estas tiel hipokrita je mi, mi ne plu volas havi vin kiel edzinon, via tempo pasis, iru tien, de kie vi venis, en la kamparanan domon.“

Sed li permesis al ŝi, ke ŝi prenu kun si tion, kio estas la plej kara kaj plej bona, kion ŝi havas. Kaj tio estu ŝia adiaŭa donaco.

Ŝi diris: „Nu, kara edzo, se vi ordonas tion, mi faros tion.“

Ŝi brakumis lin pasie kaj kisis lin kaj diris, ke ŝi volas adiaŭi sin de li.

Poste ŝi petis, ke oni alportu fortan dormigan trinkaĵon al ŝi, por la adiaŭo. La reĝo trinkis glutegon de ĝi, sed ŝi trinkis nur iomete. La reĝo baldaŭ profunde dormis, kaj kiam ŝi vidis tion, ŝi vokis serviston kaj prenis belan blankan linotukon, en kiun ŝi faldis la reĝon. Kaj la servistoj devis porti la linosakon en ĉaron antaŭ la pordon, kaj ŝi veturigis lin hejmen en la dometon.

Tie ŝi sternis lin sur lito kaj li dormis tage kaj nokte sen interrompo. Kaj kiam li vekiĝis, li rigardis ĉirkaŭ si kaj diris: „Dio mia, kie mi estas?“

Li vokis siajn servistojn, sed neniu ĉeestis.

Fine lia eksedzino paŝis antaŭ la liton kaj diris: „Kara altmoŝta rego, vi ordonis al mi, ke mi kunprenu la plej karan kaj bonan el la kastelo, sed ĉar mi ne havas ion pli bonan kaj pli karan ol vin, mi kunprenis vin.“

El la okuloj de la reĝo fluis larmoj, kaj li diris: „Kara edzino, vi estu mia kaj mi via.“

Kaj li kunprenis ŝin denove kun si en la reĝan kastelon kaj denove edzinigis ŝin. Kaj tie ili vivos ja certe ankoraŭ ĝis la hodiaŭa tago.


Fonto: Jakobo kaj Vilhelmo Grimm: Infan-kaj domfabeloj, 
Eldono lastmana, eldonejo Reclam, „Die kluge Bauerntochter“ 

tradukis Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser 
kontrolis Vladimir Türk


de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2020-11-19 13:09

Global Voices

Konflikto en Montara Karabaĥo altiras atenton al vendado de armiloj al Azerbajĝano fare de Israelo

Spavoj fabrikitaj en Israelo donis al Azerbajĝano ŝlosilan avantaĝon super armenaj trupoj

Harop, spavo [SenPilota Aera Veturilo] produktita en Israelo, apartenas al la tipo uzita de la Armitaj Fortoj de Azerbajĝano en Montara Karabaĥo. Parizo, 2013. Foto CC BY 4.0: Julian Herzog / Wikimedia Commons. Certaj rajtoj estas rezervitaj.

Post 44 tagoj da militado, interkonsento atingita kun perado de Rusio estigis pafĉesigon en Montara Karabaĥo. La 27-an de septembro Azerbajĝano komencis ofensivon por repreni tiun ĉi montaran areon, okupitan de armenaj trupoj dum la milito en 1988-1994 [Ndlt: tiu milito komenciĝis en 1992, post foriro de la rusiaj trupoj, kiuj klopodis bremsi konflikton, eksplodintan en 1988]. Bakuo venkis, sed la milito kostis kelkmil vivojn.

La paco anoncita la 10-an de novembro redezajnis la mapon de Suda Kaŭkazio. Dum sekvaj du monatoj Azerbajĝano restarigos kontrolon super ĉiuj distriktoj ĉirkaŭantaj Montaran Karabaĥon, kiuj ankaŭ estis okupitaj de karabaĥaj armenoj dum la unua milito. La statuso de la parto de Montara Karabaĥo, kiun azeroj ne konkeris, inkluzive forte bombarditan ĉefurbon Stepanakerton, restas malklara. Ĉirkaŭ 2000 rusiaj pacsoldatoj patrolos la regionon, same kiel strategie gravan ŝoseon, kiu ligas ĝin kun Armenio.

La venko de Azerbajĝano venis grandparte danke al ekstera subteno: Turkio, kiu estas membro de NATO kaj havas proksimajn kulturajn kaj ekonomiajn rilatojn al Azerbajĝano, forte tenis la flankon de Bakuo, proponante politikan subtenon, militan ekspertizon kaj dungosoldatojn el Sirio.

Amikeco de Bakuo kun Israelo ankaŭ havis grandan signifon por sukceso sur batalkampo. Laŭ la Stokholma Internacia Esplora Instituto pri Paco (SIEIP) Israelo liveris 60% de ĉiuj azeraj armiloj importitaj inter 2015 kaj 2019. Inter ili estas ankaŭ blendveturiloj SandCat kaj kelkaj modeloj de fusiloj.

Estas grave ke tiu ĉi importado helpis al Azerbajĝano kreskigi floton de siaj batalspavoj, kiuj superis la armenajn kontraŭaviadilajn sistemojn kaj turnis la batalon profite al Bakuo. Aŭtoritata fonto el la israela armeo diris al Asia Times la 14-an de oktobro: “Azerbajĝano ne povus daŭrigi sian operacon je tiu ĉi nivelo sen nia subteno.”

Ne ĉiuj en Israelo konsideras tiujn ĉi vortojn kiel kaŭzon por fiero.

Uzado de komplikaj armiloj kiel tiuj ĉi fare de Azerbajĝano mortigis civilulojn en Montara Karabaĥo. La plejparto de la armena loĝantaro nun evidente forlasis la teritorion. En lastaj semajnoj spavoj Harop, fabrikitaj en Israelo, estis vidataj en la ĉielo super Stepanakerto dum la urbanoj kaŝiĝis profunde en terkeloj. Tiuj ĉi tiel nomataj “spavoj-kamikazoj” estis ankaŭ uzitaj de la azeraj trupoj en bataloj en Montara Karabaĥo en 2016.

Fabrikitaj en Israelo, grapolbomboj ankaŭ aperis en Montara Karabaĥo. En deklaroj publikigitaj la 5-an kaj la 23-an de oktobro, Amnestio Internacia kaj Observejo pri Homaj Rajtoj konstatis, ke en multaj okazoj la azeraj trupoj pafis produktitajn en Israelo grapolmuniciojn M095 DPICM kaj LAR-160 kontraŭ rezidejaj areoj de la urbo (haveblas ankaŭ atestoj, kiuj sugestas ke la 30-an de oktobro Armenio pafis grapolmuniciojn Smerĉ [Ndlt: salvopafa sistemo kreita en Sovetunio kaj plu uzata en Rusio kaj aliaj landoj] kontraŭ la urbo Barda en Azerbajĝano. Nek Armenio, nek Azerbajĝano (aŭ Israelo) subskribis la Konvencion pri Grapolbomboj, kiu malpermesas la uzadon de tiu senelektema armilaro.

La registaro de Israelo ne komentis la konflikton, sed armenoj sentas ke tiuj ĉi armilaj kontraktoj mem diras ĉion.

Proparolantino de la Ministerio pri eksteraj aferoj de Armenio @naghdayan: “Por ni liverado de plej modernaj armiloj al Azerbajĝano fare de Israelo estas neakceptebla, speciale nun, en la kondiĉoj de azera agreso kun subteno de Turkio.”

Ekde la komenco de la konflikto en Montara Karabaĥo, ĵurnalistoj kaj flugospurantoj en Israelo notis kreskon de la nombro de kargoflugoj de Silk Way Airlines, kompanio ligita al la Ministerio pri defendo de Azerbajĝano, alteriĝantaj en la milita aviobazo Ovda en la suda Israelo.

Tria azera pezkarga aviadilo el Ankaro ĉi-semajne. Estis en Isarelo hieraŭ.

Armenio reagis forte. Komence de oktobro, nur du semajnojn post malfermo de ambasadejo en Tel-Avivo, Armenio revokis sian ambasadoron por konsultado. Kiam poste prezidanto de Israelo Reuven Rivlin demandis, ĉu Armenio bonvenigus humanitaran helpon, armena ĉefministro Nikol Paŝinjan eksplodis: “Ĉu humanitaran helpon el lando, vendanta al dungosoldatoj armilojn, kiujn ili uzas por ataki civilan loĝantaron? Mi proponas ke Israelo sendu tiun ĉi helpon al dungosoldatoj kaj teroristoj kiel logikan daŭrigon de siaj aktivadoj.”

En intervjuo al The Jerusalem Post la 3-an de novembro Paŝinjan akcentis, ke israela subteno de Azerbajĝano metis ĝin je la sama flanko kun turka prezidanto Recep Tayyip Erdoğan — iom malkonvena afero, konsiderante streĉajn rilatojn inter la du landoj. Tel-Avivo, konkludis li, helpis kaj incitis al genocido kontraŭ armenoj en Montara Karabaĥo kaj pli aŭ malpli frue Turkio turnos siajn “imperiismajn ambiciojn” kontraŭ Israelo.

Ekscentraj similecoj

Dum proksimume tridek jaroj la konflikto en Montara Karabaĥo forglitis de provoj fare de eksteruloj meti ĝin en konvenajn ŝablonojn. Unuarigarde Israelo kaj Azerbajĝano ne estas la plej evidentaj partneroj. Sed ĝuste tio faras ilian amikecon tiom simbole grava.

Antaŭ ol Israelo atingis repaciĝon kun la Golfo-ŝtatoj, Azerbajĝano estis unu el la malmultaj landoj kun ĉefe islama loĝantaro en Proksima Oriento, pri kiuj Tel-Avivo povus diri ke ĝi havas kun ili vere varmajn rilatojn. Bakuo povas atendeble havi certan simpation al malfacila stato de la palestinanoj, farante paralelojn al la centmiloj da azeroj, forpelitaj el Montara Karabaĥo en la 1990-aj — azeroj kiuj finfine ricevis eblecon reveni al siaj hejmoj.

Sed tiu ĉi amikeco postulas alian aferon. Kiel israela ĉefministro Benjamin Netanjahu diris en 2016, Israelo kaj Azerbajĝano estas “ekzemplo de tio, kio povas kaj devas esti la rilatoj inter islamanoj kaj judoj ie ajn”. Pro tiu ĉi kialo glorkantoj al Azerbajĝano kaj prezidanto Ilham Alijev jen kaj jen aperas en israela gazetaro kaj ĵurnaloj de juda komunumo tra la mondo, kvankam kun certa detenemo rilate informojn pri rompoj de homaj rajtoj fare de Azerbajĝano.

En ili ofte estas akcentata juda komunumo en Azerbajĝano, kiu nombras dekmilojn kaj ĝuas bonajn rilatojn kun la resto de azera socio. En lastaj semajnoj la azeraj aŭtoritatoj penis kontraŭstarigi multkulturalismon de sia lando, speciale rilate ties judan komunumon, al relative monokultura Armenio. Bona ekzemplo estas tiu ĉi filmeto fare de Daniel, juna azero kun radikoj de montaraj judoj, kiu klarigas kial li pretas batali por Azerbajĝano:

Azerbajĝano estas hejmo por multaj etnoj & religioj, inkl. de 30 000 judoj kiuj pace loĝas en Azerbajĝano de 2000 jaroj. Ĉi tie estas la historio de Daniel, montara judo, kiu volontulis por batali por sia patrujo, defendante ĝian teritorian tutecon kontraŭ invado fare de Armenio.

Eĉ pli, proksimume 70 000 azeraj judoj loĝas en Israelo, kie ili kampanjis subtene al Bakuo dum la lasta milito.

Tiu ĉi amikeco estas ankaŭ profunde praktika, ĉar Azerbajĝano havas longan limon kun israela eterna malamiko —  Irano.

Tio donas al Tel-Avivo multe da strategiaj eblecoj, diras Jeff Halper, israela analizisto, aktivulo kaj aŭtoro de War Against The People (Milito kontraŭ la Popolo), libro aperinta en 2015 kaj dediĉita al ŝtata sekureco de Israelo. Dum jardekoj, notas Halper en retpoŝta mesaĝo al Tutmondaj Voĉoj, Israelo sekvis “strategion de la periferio” por ĉirkaŭigi la araban mondon per politikaj kaj militaj aliancanoj, kies rondo ekde la 1990-aj jaroj inkluzivas ankaŭ post-sovetiajn ŝtatojn kiel Azerbajĝano.

“Israelo provizas Azerbajĝanon per konsultantoj kaj armiloj por lukto kontraŭ terorismo, inkluzive kontraŭ ĝia interna opozicio, dum Azerbajĝano provizas Israelon per bataltkampa laboratorio por plej avangardaj militaj teknologioj” klarigas Halper. Liverado de energio fare de Azerbajĝano ankaŭ estas alloga; Bakuo komencis eksportadon de nafto al Israelo en 1999 kaj nun kovras 37% de la israela importo.

Laŭ Zaur Ŝirjajev, esploristo pri Kaŭkazio ĉe International Crisis Group, la turnopunkto en israelo-azeraj rilatoj okazis en 2010 kaj malmulte rilatis al Irano. Ĉirkaŭ tiu tempo, Ŝirjajev diris al Tutmondaj Voĉoj, Bakuo rekonis la urĝecon de modernigo de siaj militfortoj, dum malboniĝo de rilatoj kun Turkio igis Israelon serĉi novajn partnerojn. “Israelo anstataŭigis Turkion ankaŭ en alia rolo: lobiado en Vaŝingtono por interesoj de Azerbajĝano”, aldonis Ŝirjajev.

Armenio ne povas konkuri kun tiu oferto.

Tamen la popoloj de Armenio kaj Israelo kundividas ion ne malpli senteman — la traŭmon de la grandaj kruelaĵoj de la dudeka jarcento. Ambaŭ estas ŝtatoj de nacioj postvivintaj genocidon. Ambaŭ estas ŝtatoj kiuj, en lastaj jardekoj, superis en sangoverŝaj konfliktoj kontraŭ siaj najbaroj — akrigitaj pro la timo, ke historio povus ripetiĝi.

Por armenoj tio faras israelan rifuzon agnoski la armenan genocidon de 1915 speciale nepardonebla afero, kondukanta rilatojn al sakstrato. Tio povas bone klarigi negativan rilaton al judoj en Armenio, registritan de Pew Research Centre dum opinisondoj en 2019. Iuj anoj de la eta juda komunumo en la lando sentis sin vere disŝiritaj pro israela subteno de Azerbajĝano; kiel diris armena judo demandita en intervjuo al la israela ĵurnalo Ha'aretz: “Armenio estas Davido. Kial Israelo subtenas Goliaton?”

Etika afero

Israelaj oficialuloj kelkfoje elbuŝigis la ideon de rekono de la armena genocido. Tamen tio ĉiam koincidis kun ŝanĝoj en rilatoj kun Turkio, kie la amasaj murdoj estas nomataj “deportadoj”. Iuj israelanoj opinias ke ilia lando havas etikan imperativon por la rekono kaj ke rifuzo fari tion montras ke geopolitiko estas pli grava ol justeco.

Kelkaj el la plej laŭtaj voĉoj en israela socio kontraŭantaj la vendadon de armiloj al Azerbajĝano apartenas al du estimataj esploristoj de genocido — Israel Charny kaj Yair Auron — kiuj alvokas Israelon rekoni la armenan genocidon. En 2014 Auron, aŭtoro de du libroj pri Israelo kaj la armena genocido, sugestis en artikolo prezentanta aŭtoran opinion en Ha'aretz, ke armilaj vendoj al Azerbajĝano povas fari Israelon komplico de etna purigado en Kaŭkazio. En 2016 Charny puŝis tiun ĉi argumenton eĉ pli for, demandinte en The Times of Israel, ĉu Israelo povus vendi armilojn al Adolf Hitler.

Aktivuloj kontraŭantaj israelan armilkomercon lanĉis ankaŭ jurajn plendojn dum la milito en Montara Karabaĥo daŭris. Tamen la 12-an de oktobro la Supera Kortumo de Justico rifuzis peticion de la aktivulo Elie Joseph, kiu postulis malpermesi armilvendadon al Azerbajĝano, rifuzinte okazigi proceson reference al la manko de sufiĉaj pruvoj ke tiaj armiloj povos esti uzataj en militkrimoj kontraŭ armenoj. La israela advokato pri homaj rajtoj Eitay Mack provis kompletigi la juran kazon per tiu morala, argumentante en magazino +972, ke eksportado de armiloj kuraĝigos la azerajn aŭtoritatojn efektivigi siajn militminacojn rilate Armenion.

Tiu ĉi jura plendo estas unu el kelkaj iniciitaj de Elie Joseph, israela aktivulo pri homaj rajtoj, naskiĝinta en Britio, kaj aranĝinta malsatstrikon ĉi-jare kontraŭ israela armileksportado al rompintoj de homaj rajtoj.

“Homoj eksterlande scias pli pri tiuj ĉi armilvendoj ol homoj en Israelo. Kiel judoj kaj homaj estaĵoj, ni devas ĉesigi engaĝon je tiaj aferoj, ĉesigi la silenton. Ekzistas vere firma ligo inter tiu ĉi komerco kaj la nerekono de la armena genocido. Hieraŭ tio estis ni, morgaŭ tio povos esti denove ni, kaj hodiaŭ tio estas iu alia.”

En telefona interparolo kun Tutmondaj Voĉoj, Joseph diris, ke li planis prezenti la trian apelacion kontraŭ israelaj armilvendoj al Azerbajĝano kaj deziris fari plian malsatstrikon. Iam, li esperas, leĝo trapasos la Kneseton, la israelan parlamenton, malpermesante armilvendadon al rompantoj de homaj rajtoj.

“Ni devas agordi nian pensadon por veki la nacion, ĉu temas pri armilvendoj al Azerbajĝano, Mjanmao, Sud-Sudano aŭ Vjetnamio” diris Joseph, kiu substrekis ke li okupas por-israelan kaj patriotisman pozicion.

Tamen Halper restas dubema pri tio ke tia eksporto estos haltigita, almenaŭ en prognozebla estonteco. La komerco estas tro profita kaj Azerbajĝano estas tro strategie grava por Israelo. Krome, li diris al Tutmondaj Voĉoj, aktivuloj kiel Mask kaj Joseph povas alfronti malfacilan batalon serĉante publikan subtenon.

“Nenio pri israelaj armilvendoj aŭ deplojado estas problemo en Israelo, nek en la OPT [Okupitaj Palestinaj Teritorioj], nek dum laboro inter palestinanoj en Israelo kaj nek en internacia uzado. Tio ne estas problemo. Aŭ Israelo sentas grandan fieron pri siaj armitaj fortoj kaj sekureca povo.”

En iu ajn kazo azera venko, subtenita per israelaj armiloj, estas ankaŭ signifa venko por Ankaro, kiu profundigis sian rolon en Suda Kaŭkazio. Por armenoj tio estas damaĝa. Kio ĝi estas por israelanoj estas enigmo, speciale se militema politika stilo de Erdoğan daŭros pli ol lia ofictempo kiel turka ĉefministro.

Iugrade Alijev estos ŝuldanto de Turkio. Kion tio signifos por ligoj de Israelo kun Azerbajĝano?

Ŝirjajev konkludas ke Bakuo havas plurjaran sperton, ekvilibrante ligojn kun Ankaro kaj Tel-Avivo, eĉ kiam streĉiĝoj atingis sian pinton. “En Suda Kaŭkazio, mi dirus ke turka potenco kreskas kaj ludas ekvilibran rolon por Azerbajĝano kontraŭ aliaj potencoj, speciale Rusio. Mi ne pensas ke Israelo havas tian rolon.”

de Stano BELOV je 2020-11-19 10:45

2020-11-18

Neniam milito inter ni

Montara Karabaĥ: la fosfor-bomboj estas plago ankaŭ por medio kaj sano

Alexander NEMENOV / AFP 18/11/2020 Bildo: Post ses semajnoj da bataloj en Montara Karabaĥ, Azerbajĝano kaj Armenio subskribis akordon pri plena batalhaltigo la 9an de novembro. Kvin tagojn poste, unu el la unuaj teritorioj de Montara Karabaĥ estis kontrolita...

de neniammilitointerni je 2020-11-18 21:12

UEA facila

Guangzhou

En la 15-a de novembro 2020 Guangdong-a Esperanto-Asocio (GEA) okazigis prelegon pri Esperanto en Biblioteko Guangzhou. Zhang Zhicheng (Johano) de la Asocio faris prelegon, kies temo estis "Alproksimiĝe al Esperanto - Centjara Vojaĝo de la Lingvo". Inter la honoraj invititoj estis veteranoj de la Asocio: Profesoro Wei Xiaohong el Teknologia Universitato de Suda Ĉinio kaj Profesoro Feng Yongfu el Zhongshan-Universitato kaj altranga tradukisto Ye Peixue kaj Dumviva membro de UEA Harpina. Pli ol 60 ĉeestantoj, el kiuj la plejmulto estis gejunuloj, partoprenis en la kunveno. La preleganto prezentis sian omaĝon al d-ro Zamenhof, la kreinto de Esperanto. Johano diskutis la Fundamenton kaj disvolvan historion de Esperanto kune kun la aŭskultantoj. La etoso en la salono estis tre vigla kaj varma dum la tuta afero. Kiam oni parolis pri la nova libro De ideoj al agoj: 70 jaroj da Unesko, la etoso atingis la kulminon. La prelego kun diskuto daŭris unu horon kaj duonon. Tiu ĉi prelego estas la plej nova evento en la serio da propagandaj aranĝoj pri nia lingvo en la biblioteko. Ĝi ne limigis sin nur al Esperanto-rondo, sed celis ĉefe la tutan publikon. Tial Biblioteko Guanzhou antaŭ unu semajno publikigis bultenon por la kunveno. Ni speciale dankas al Biblioteko Guangzhou, kiu disponigis al ni tiel gravan lokon por nia prezento, ankaŭ al sinjorino Li (ĉefo de la biblioteko) kaj sinjoro Zhang, kaj sinjorino Hui kaj ŝiaj kolegoj. Wu Hanping (Harpina)

2020-11-18 19:40

Revuo Esperanto

La lasta ĉi-formata numero de La Riverego


Karaj amikoj, jen la lasta ĉi-formata numero de La Riverego, la revuo de Esperanto-Societo Kebekia (ESK)! Bunta virtuala E-somero, novaj eldonaĵoj de ESK, 100-jariĝo de Vivancos, ZEO super la Niagaro kaj pli! http://www.esperanto.qc.ca/fr/riverego142-144/

de Redakcio je 2020-11-18 17:01