Esperanto-Planedo

2020-01-21

La Balta Ondo

La Ondo de Esperanto: Anstataŭ epitafo

La Ondo de Esperanto

La decido pri la ĉeso de La Ondo de Esperanto, publike anoncita la 21an de septembro en la festivalo ARKONES kaj publikigita en la jubilea Ondo, kaŭzis lavangon da reagoj buŝaj kaj skribaj. Ĉiuj reagintoj (krom anonimulo en Heroldo Komunikas) esprimis sian bedaŭron pro la ĉeso, kaj plejparto komprenis la kaŭzon de la ĉeso kaj sendis al ni siajn san- kaj bondezirojn, kiujn ni dankas kaj reciprokas.

Sed neniu pretas repreni la respondecon pri La Ondo, kiu inkluzivas multe da laboro kaj malmulte da enspezo. Do, konsultinte plurajn personojn, ni kun bedaŭro devas rekonfirmi nian decidon. La decembra Ondo estas la lasta ero en la longa serio de la ĉiumonata aperritmo.

Ekde januaro ni publikigas Esperantajn novaĵojn en nia novaĵretejo, kies nomo ŝanĝiĝis: La Balta Ondo iĝis La Ondo de Esperanto. Jam ĉi-vintre moderniĝos ĝia aspekto, aperos novaj rubrikoj, estos invititaj pliaj kunlaborantoj.

Ni strebas aperigi almenaŭ unu informon ĉiutage, escepte de la periodoj, kiujn ni pasigos eksterhejme. Tiu laboro estos malpli streĉa ol la laboro pri ĉiumonata gazeto, kaj la redaktoro ne plu devos sidi ĉe la komputilo ĉiutage ekde la 9a matene ĝis la 3a nokte dum la redakta semajno. Ni intencas redukti la labortagon al nur ok horoj, el kiuj du-tri estos dediĉataj al la retejo.

Kaj nun venas novaĵo.

Ĉiusezone la plej interesaj tekstoj el nia retejo, inkluzive de ĉiuj recenzoj kaj intervjuoj, aperos kiel almanako 120-150-paĝa (laŭ la normoj “pdf” laj “ePub”), kiu krome enhavos artikolojn, eseojn kaj beletraĵojn, verkitajn speciale por la almanako, kiu konservos la nomon La Ondo de Esperanto.

La printempa almanako aperos fine de marto, la somera fine de junio, la aŭtuna en septembro, kaj la vintra je Kristnasko.

Malkiel la retejo, kiu plu estos libere legebla de ĉiu deziranto, la almanakon ricevos nur tiuj, kiuj abonos ĝin. Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

La pagoj estos akceptataj ĉe nia UEA-konto kaj per la pagosistemo PayPal. La pagomanieroj jam aperis en nia retejo http://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm

La nomoj de ĉiuj amikoj kaj patronoj aperos en la retejo kaj en la almanako (krom tiuj, kiuj preferas resti anonimaj).

Ĉiu patrono ricevos diplomon de la redakcio, senpagan bitversion de ĉiu nova libro de Sezonoj kaj 50-procentan rabaton por ĉiu nova papera libro.

Se la mono, ricevota en 2020 per abonoj kaj donacoj, kovros niajn bazajn kostojn (250 eŭroj monate, aŭ tri mil eŭroj jare), ni daŭrigos la novan sistemon por pliaj du jaroj kaj fine de la trijara periodo pripensos la daŭrigendon kaj daŭrigeblon de la projekto.

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la decembra numero de La Ondo de Esperanto (2019). La reta teksto estas iomete modifita.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2019, №12.
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/01/ondo-56

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2020-01-21 22:01

Nova informa kaj instrua projekto en Litovio

Komence de la 2020a jaro en Litovio startis nova informa kaj instrua projekto pri Esperanto. Temas pri komuna projekto de Litova Esperanto-Asocio (LEA) kaj populara litovlingva novaĵretejo “Mano kraštas” (Mia lando). La projekto konsistas el du partoj:
1. En la retejo ĉiusemajne estos publikigataj lecionoj de Esperanto.
2. En la retejo regule aperos diversa informa materialo pri Esperanto, pri agado de esperantistoj en Litovio kaj eksterlande k. s.

En la reteja menuo estas kreita speciala rubriko de LEA https://www.manokrastas.lt/page/lietuvos-esperantininku-sajunga.
En ĝi jam aperis enkonduka intervjuo pri la projekto kun Povilas Jegorovas, du lecionoj de Esperanto de Gražina Opulskienė, kaj ankaŭ intervjuoj kun ŝi kaj kun Aida Čižikaitė. Ĉiusemajne la kvanto da publikaĵoj kreskos. Aperos novaj lecionoj kaj novaj materialoj pri Esperanto. Komence estos publikigataj intervjuoj kun litoviaj esperantistoj.

LEA jam dum kelkaj jaroj kunlaboras kun “Mano kraštas”. Pro tio en la rubrikon estas metitaj ankaŭ kelkaj ampleksaj artikoloj pri Esperanto-movado aperigitaj en ĉi tiu retejo dum 2018-2019, kaj nun en la Esperanto-rubriko de “Mano kraštas” estas 12 eroj

“Mano kraštas” estas unu el dekkelkaj amaskomunikiloj, kun kiuj LEA kunlaboras. Kutime, en preskaŭ ĉiu el ili kelkfoje dum la jaro aperas gravaj artikoloj pri Esperanto-movado en Litovio. La nuna projekto faras tiun informadon multe pli regula kaj stabila. Krome, la ebleco lerni Esperanton rete en la litova lingvo faras la projekton tre valora.

Povilas Jegorovas

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo De Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/01/litovio-36

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2020-01-21 15:03

Neniam milito inter ni

Malajzio resendas 150 kontenerojn da forĵetaĵoj al pluraj landoj

(SIMON GUILLEMIN / HANS LUCAS) 21/01/2020 Landoj, eksportistoj de forĵetaĵoj, kaj maraj kompanioj prenis sur sin la koston de la reveno de la konteneroj. Reveno al la sendinto. Lundon 20an de januaro, la aŭtoritatoj de Malajzio anoncis, ke ili resendis...

de neniammilitointerni je 2020-01-21 15:00

Esperanto.blog

Aviadila fabrikanta kompanio sukcese efektivigis aŭtomatan deteriĝon

Airbus, kiu estas eŭropa kompanio fabrikanta pasaĝeraviadilojn, sukcese plenumis sian unuan aŭtomatan deteriĝon surbaze de vidado, uzante por tiu ago ian testan aviadilon Airbus ĉe la flughaveno Toulouse-Blagnac, en Francolando.

La provteamo, konsistanta el du pilotoj kaj tri inĝenieroj pri flugado, faris la unuan deteriĝon je la 10h15 de la 18-a tago pasintmonate, kaj entute tiam estis plenumitaj ok deteriĝoj je la limtempo da kvar horoj kaj duono. Jen koncerna filmeto: ligilo

Tiu provo okazis kadre de la projekto ATTOL (angle Autonomous Taxi, Take-Off & Landing), kiu estis komencita de Airbus meze de 2018, per kiu tiu franca firmao celas “kompreni la trafon de aŭtomatigo kaj memregeco ĉe aviadiloj”. Tamen la kompanio klarigas, ke la pilotoj ĉiam restos ĉe siaj laborejoj en la aviadiloj.

de PCP je 2020-01-21 14:39

Sonĝanta Vivo

Transjaro en Japanio



Inter la fino de la jaro 2019
kaj la komenco de la nova jaro 2020,
mi restis en Japanio,
precize, en la urbeto Kameoka ĉe Kioto.


Ceremonio de Oomoto 
Oomoto-centro, kie E-staĝo okazis


Ĉiujare, en sama periodo,
okazas Transjara Kurskunveno
organizita de EPA (Esperanto Populariga Asocio),
kiu rilatas al Oomoto, japana religio.
Jes, Oomoto favoras al Esperanto.





Jen gvidantoj de Transjara Kurskunveno :
de maldekstro,
Akemi el Japanio por infana kurso.
Ago el Japanio por baza kurso.
Okuŭaki el Japanio por komencantoj.
Jose, origine Brazila por baza konversacio.
Mi el Koreio por libera konversacio.
Jano el Japanio por meznivela kurso.
Jasuo el Japanio por meza konversacio.
Kimura el Japanio por nepalaj studentoj.



miaj klasanoj



Ĉifoje, 
entute ĉir. 120 personoj ĉeestis la staĝon.
El Koreio 
22 esperantistoj,
inkluzive de tri miaj lernantoj
kaj de Dalmini kune vojaĝis.


Leteri al Thunberg en la klaso
Unu letero al Thunberg elsveda, aktivisto pri klimato


Dum ilia lernado,
mi gvidis kurson teme de libera konversacio.

Kiuj ĉeestis en mia klaso?
Huzisaŭa, Kibe, Usami, Lijazaki, Masako,
Lilio, Kazuko, Saeko, Fuĵiou, Isao el Japanio,
Emisto, Sanulo, Onia el Koreio,
Ŝao el Ĉinio.



Japana kaj korea ludoj
Japanoj kantas koree, koreoj japane


La staĝo intensive daŭris dum 4 tagoj.

Intertempe staĝantoj povis gustumi
japanan kulturon rilate al novjara festo :
  Teo-ceremonio, Oomoto-diservo


jarfina ĝuo tutnokta
ceremonio por ĵusaj plenkreskuloj (20jaraĝaj)



Estis amikecoplena Interkona Vespero.
Nepalaj studentoj belege dancis.
Japanaj infanoj aminde dancis.
Koreaj kaj japanaj esperantistoj emocie kantis.
Jen, klaku la sekundajn filmetojn !!







Post la staĝo,
mi, kun Dalmini,
vizitis turisman parkon,
situintan proksime de la staĝejo :
 Saga Arasijama




Trajnstacidomo de Arasijama

Rikiŝisto en la turismejo Saga Arasijama


Transjare pasigi tempon 
kun karaj amikoj,
plie, per Esperanto,
plie, en fremda lando,
donis al mi specialan senton,
emocie fermi malnovan jaron
kaj ĝojplene malfermi la novan.





Feliĉan novjaron 2020 !!


de Sonĝanta vivo (noreply@blogger.com) je 2020-01-21 06:29

2020-01-20

Global Voices

Kial homoj debatas la proponon por senaŭta tago en Kolombo, Srilanko?

Por srilankaj virinoj, aŭtoj estas bufroj kontraŭ strata molestado.

Vespera trafiko en Wallawatte, Kolombo, Srilanko. Bildo de Nazly pere de Flickr. CC BY-NC-ND 2.0

La urba konsilantaro de Kolombo (Srilanko) ĵus anoncis [en], ke la unua senaŭta tago en la urbo okazos dimanĉon la 14-an de julio 2019. La Konsilio partneras kun la Ambasadejo de la Reĝlando Nederlando en Srilanko por organizi la pilotan eventon – kaj kvankam multaj ĝuas ĉi tiun ekologian iniciaton, aliaj pridiskutas ĝin en sociaj retejoj.

Zorgoj pri sekureco

Multaj virinoj ekzemple diris, ke aŭtoj donas al ili la tre bezonatan protekton kontraŭ seksa ĉikanado. Veturado ebligas al ili eviti marŝadon laŭ stratoj aŭ uzadon de publika transporto.

Strata ĉikanado [en] estas ĉiutaga realaĵo por plej multaj virinoj en Srilanko. Studo el la jaro 2015 de la Loĝantara Fonduso de Unuiĝintaj Nacioj (UNFPA) trovis, ke 90 elcentoj de la enketitaj virinoj spertis stratan ĉikanadon dum ili uzis publikan transportilon [en]. El tiuj incidentoj, 74 procentoj estis fizikaj kaj inkluzivis nedeziratajn tuŝojn.

Tiusence, ĵurnalisto Marianne David pepis:

Ne, mi ne subtenos senaŭtan Kolombon. Mi apenaŭ povas marŝi 100 metrojn sen ke iu malsana perversulo aŭ idioto diris al mi ion perversan aŭ stultan aŭ faris sufokitan sonon – la hodiaŭa estis meŭno, el ĉiuj sangavidaj sonoj, MEOW. Do ne, neniu senaŭta Kolombo por mi, dankon.
— Marianne David (@ MarianneDavid24), la 10-an de julio 2019 [en]

Poste ŝi aldonis:

Morgaŭ estos #CarFreeCMB-tago kaj mi deziras la plej bonan por la evento. Estas bona komenco kiu, mi esperas, provokos pozitivan ŝanĝon. Mi kontraŭas ne senaŭtecon, mi estas kontraŭ strata ĉikanado, kio estas multe pli grava por mi, kaj mi esperas, ke niaj voĉoj helpos krei Srilankon sen strata ĉikando.

— Marianne David (@ MarianneDavid24), la 13-an de julio 2019

Naturmediaj avantaĝoj

La trafiko en la srilanka ĉefurbo malboniĝis antaŭnelonge pro la kresko de motorizitaj veturiloj – inkluzive de tri-radaj veturiloj – sur ĝiaj vojoj. Laŭ oficialaj ciferoj, la suma nombro de veturiloj altiĝis de 4,8 milionoj en 2012 al 7,2 milionoj en 2017, tio estas kresko je 67 elcentoj. Kun loĝantaro je 21 milionoj en 2017, Srilanko havas po 1 veturilo por 3 personoj.

Iuj retumantoj laŭdis la iniciaton:

Car-free Sunday, initiated by Embassy of Netherlands in Sri Lanka with CMC, aims to reduce our dependency on motor vehicles & to help realize how vehicle emissions is the largest contributor to air pollution & climate change.
Let's try walking & cycling!@Joan_ned #CarFreeCMB pic.twitter.com/BJrc2KVps9

— Coco Veranda (@cocoveranda) July 6, 2019

Dimanĉo sen aŭto, komuna iniciato de la Ambasado de Nederlando en Srilanko kaj de CMC [Colombo Municipal Council, Municipa Konsilio de Kolombo] , celas redukti nian dependecon de motorveturiloj kaj helpi konscii kiel veturilaj emisioj plej multe kontribuas al aerpoluado kaj klimatŝanĝo.
Ni provu promeni kaj bicikli! @Joan_ned #CarFreeCMBpic.twitter.com/BJrc2KVps9

— Coco Veranda (@cocoveranda), la 6-an de julio 2019 [en]

Ankaŭ videblis ke la nederlanda ambasadoro promenis (aŭ almenaŭ biciklis) por atentigi pri la temo, ĉar ŝi bicikle revenis de gazetara konferenco. Laŭ la evento-organizantoj, homoj povas montri sian subtenon al “CarFreeCMB” [SenAŭtaCMB] vojaĝante piede, bicikle, rultabule aŭ per aliaj rimedoj ne uzantaj fosilan energion:

Dutch Ambassador Joanne Doornewaard is seen cycling back to the Embassy after a joint news conference with Colombo Mayor Rosy Senanayake today where they announced the CarfreeCMB programme to be held on July 14, 2019. pic.twitter.com/vE505vu4qQ

— Sunil Jayasiri (@sjayasiri) July 5, 2019

Oni vidis hodiaŭ la nederlandan ambasadoron Joanne Doornewaard bicikli reen al la ambasadejo post komuna gazetara konferenco kun la urbestro de Kolombo, Mayor Rosy Senanayake, kie ili anoncis la programon de CarfreeCMB okazonta la 14-an de julio 2019. pic.twitter.com/vE505vu4qQ

— Sunil Jayasiri (@sjayasiri), la 5-an de julio 2019

Re-imagine how we could use our streets if they were car-free for a morning. On 14th July from 6.00am-12.00pm, selected streets will be open exclusively to pedestrians and cyclists. Join in on foot, skateboard, bicycle or rollerblades to stay fit and eat clean. #CarFreeCMB pic.twitter.com/Qtcw0iaJgp

— Car Free CMB (@CarFreeCMB) July 8, 2019

Imagu kiel ni povus uzi niajn stratojn se ili estus sen aŭtomobiloj matene. Ekde la 14-a de julio de la 6-a horo matene ĝis tagmeze, elektitaj stratoj estos malfermitaj ekskluzive por piedirantoj kaj biciklantoj. Manĝu sane kaj aliĝu piede, rultabule, bicikle aŭ rulseĝe por resti en bona kondiĉo. #CarFreeCMB pic.twitter.com/Qtcw0iaJgp

— Car Free CMB (@CarFreeCMB), la 8-an de julio 2019

Tamen, Tviter-uzanto Sanduni Hettigoda sentis, ke la evento nur supraĵe traktis la problemon:

There is no point having a car-free Colombo unless the state addresses the root causes of traffic and pollution. For example, they can introduce more electric charging points, reduce the prices of electric cars, give easy access to solar power.

— Sanduni Hettigoda (@SandHettigoda) July 10, 2019

Ne sencas havi senaŭtan tagon en Kolombo krom se la ŝtato pritraktas la verajn kaŭzojn de trafiko kaj poluado. Ekzemple oni povas enkonduki pli da elektraj ŝarĝejoj, redukti la prezojn de elektraj aŭtoj, doni facilan aliron al sunenergio.

— Sanduni Hettigoda (@SandHettigoda), la 10-an de julio 2019

Aliaj pridubis la efikon de la iniciato, ĉar la senaŭta tago validas nur por malgranda urboparto kaj koncernas nur privatajn veturilojn:

1) why bill it as a ‘debate’ 2) #carfreecmb isn’t going to apply to public transport only to personal use cars AFAIK 3) honestly shocked how the element of class privilege/socio-economic capacity isn’t being handled properly or even acknowledged here https://t.co/2lhrqd4rdG

— S M W (@smwij88) July 13, 2019

1) Kial kalkuli ĝin kiel ‘debato’ 2) #carfreecmb ne estas aplikata al la publika transporto, nur al aŭtoj por la persona uzado AFAIK 3) honeste ŝokita kiel la elemento de klasa privilegio/sociekonomia kapablo ne estas pritraktita ĝuste aŭ estas eĉ agnoskata ĉi tie https://t.co/2lhrqd4rdG

— S M W (@ smwij88), la 13-an de julio 2019

@Rosy_Senanayake ‘s proposed “car-free day” is not a car free day, but a day of road closures. See the map for the stretch that will be closed and how main trunk routes will be blocked forcing motorists to take longer D-tours. pic.twitter.com/kDTRWevRDE

— M A Ratna (@maratnasiri) July 7, 2019

La proponita “senaŭta tago” de @Rosy_Senanayake ne estas tago sen aŭtoj, sed tago kun iuj stratoj sen aŭtoj. Rigardu la mapon por vidi en kiuj stratoj oni ne rajtas veturi kaj vidi kiuj ĉefvojoj estos blokitaj, devigante aŭtomobilistojn fari pli longajn ĉirkaŭvojojn. pic.twitter.com/kDTRWevRDE

— M A Ratna (@maratnasiri), la 7-an de julio 2019

Fakte, uzanto de Twitter Shamika Kulasingham ne estis konvinkita pri tio ke la senaŭta tago efektive zorgos pri longdaŭra ŝanĝo:

Thought it was a great idea till I realized it was for a limited time in a limited space. #CarFreeCMB is more dangerous than sustainable as it will only result in feel good activism. Alternative- improve public transport so that more people will travel in it. https://t.co/oQblHYGYQ7

— Shamika Kulasingham (@Shamika_25) July 11, 2019

Mi pensis, ke tio estis bonega ideo, ĝis kiam mi konstatis, ke tio estis por malmulta tempo en limigita spaco. #CarFreeCMB estas pli danĝera ol daŭripova, ĉar ĝi nur rezultos memkontentan aktivismon. Alternativo – plibonigu la publikan transporton por ke pli multaj homoj veturu per ĝi. https://t.co/oQblHYGYQ7

— Shamika Kulasingham (@ Shamika_25), la 11-an de julio 2019

For Radha Withanachchi, though, the issues of long-term environmental benefits and women's safety were inextricably combined:

Tamen, por Radha Withanachchi, la afero de longperspektivaj mediaj avantaĝoj kaj sekureco de virinoj estis neapartige kombinitaj:

I’m all for reducing pollution (it’s a necessity!)but #CarFreeCMB will only be a glossy one time event, until public transport & public spaces are safe for women. https://t.co/u2KmvoKYmU

— Radha Withanachchi (@caliginousradha) July 11, 2019

Mi tute favoras la redukton de poluado (tio necesas!) Sed #CarFreeCMB estos nur brila unufoja evento, ĝis publika transporto kaj publikaj spacoj estos sekuraj por virinoj. https://t.co/u2KmvoKYmU

— Radha Withanachchi (@caliginousradha), la 11-an de julio 2019

Anupama Ranawana konsentis:

What you point is the privilege at the heart of #carfreecmb campaign. Folk who use buses/tuks /walk hv to navigate myriad challenges incl overcrowding, bad service, unhygienic conditions, sex harassment. If campaign really wanted to go care free it would try for transformation.

— Anupama Ranawana (@ARanawana25) July 13, 2019

Kion vi atentigas estas la privilegio ĉe la koro de kampanjo #carfreecmb. Homoj, kiuj uzas busojn/tuks (rikiŝaj aŭtoj) aŭ promenas, devas alfronti mirindajn defiojn, inkluzive de tro plenaj busoj, malbonaj servoj, malhigienaj kondiĉoj, seksa ĝenado. Se kampanjo vere volis akceli la senaŭtecon, ĝi provus transformiĝi.

— Anupama Ranawana (@ ARanawana25), la 13-an de julio 2019

En ĉi tiu momento, la sola antaŭvidebla “transformiĝo” estas en la formo de la malpezfervoja trafiksistemo de Colombo [#ColomboLightRail], kiu ekfunkcios antaŭ 2021 kaj de kiu oni atendas ke ĝi solvos multajn trafikproblemojn en la srilanka ĉefurbo:

I really hope #ColomboLightRail is going to minimize my 7.5 km commute which takes one and a half hours now! And massively contribute to #CarFreeCMB pic.twitter.com/KL5oGxwIak

— Kaveen Rodrigo (@enigmamaker) July 8, 2019

Mi vere esperas, ke #ColomboLightRail tuj minimumigos mian 7,5-kilometran navedadon, kiu nun daŭras unu kaj duonan horon! Kaj amase kontribuu al #CarFreeCMB pic.twitter.com/KL5oGxwIak

— Kaveen Rodrigo (@enigmamaker), la 8-an de julio 2019

Ŝanĝi seksan ĝenadan kulturon ne estas tiel simple.

de Herman Dekeŭnink je 2020-01-20 19:26

Bertilo

De Perlo al Pitono

Ĉi tiu afiŝo temas pri mia laboro pri la Tekstaro de Esperanto. Ĝi tamen rilatas ankaŭ al PMEG, ĉar la Tekstaron mi ne nur prizorgas, sed ankaŭ mem uzadas. Ĝi fakte estas unu el miaj plej gravaj helpiloj, kiam mi laboras pri PMEG. La afiŝo ankaŭ temas pri Pitono, sed ne pri la serpentospeco (atentu la majusklon en “Pitono”). Ĝi temas pri la programado lingvo Pitono.

La unua programado lingvo, kiun mi lernis, estas Perlo. Mi eklernis Perlon iam en la 1990-aj jaroj, proksimume tiam, kiam mi ekverkis PMEG-on. Perlo estas elstare kapabla lingvo, precipe kiam temas pri traktado de tekstoj: ŝanĝado de teksto, priserĉado de teksto kaj similaj taskoj. Perlo ankaŭ havas, ekde la jaro 2000, tre bonan subtenon de Unikodo. Tial, kiam mi kreis la serĉilon de la Tekstaro en 2002, mi elektis uzi Perlon por la plej gravaj funkcioj de la Tekstaro. La tekstoj en la Tekstaro estas plejparte en Esperanto, sed aperas ankaŭ ie kaj tie vortoj kaj signoj el plej diversaj lingvoj (eĉ en la Ĉina), kaj por tiaj tekstoj oni ne povas uzi ion alian ol Unikodo. Por la bazaj HTML-aj paĝoj, kiujn la uzantoj vidas en la Tekstaro, mi tamen uzas la lingvon PHP, kiu estas iom pli simpla kaj facila, kiam temas pri retpaĝoj. PHP havas tamen tre malbonan subtenon de Unikodo, kion mi forte bedaŭras.

En 2002, kiam mi eklaboris pri la Tekstaro, la lingvo Pitono (“Python”) estis forta rivalo de Perlo, sed ĝi tiam apenaŭ subtenis Unikodon, almenaŭ ne tiom, ke ĝi povus esti uzebla por miaj celoj. Mi jam tiam interesiĝis pri tiu lingvo, sed ĝi tute ne estis matura por tiaj taskoj, kiujn mi bezonis fari per ĝi. En 2008 oni lanĉis tute novan version de Pitono, sub la nomo Pitono 3. Tiu nova versio ekuzis Unikodon kiel sian ĉefan signokodon, kio estis tre bona novaĵo. Mi jam tiam pripensis eklerni Pitonon 3, sed mi rapide konstatatis, ke Pitono 3 estis tro freŝa. Multaj aldonaj moduloj, kiuj estas nemalhaveblaj, kiam oni efektive volas fari ion per la lingvo, ankoraŭ ne estis adaptitaj al Pitono 3, kaj plej multaj programistoj ankoraŭ longe restis ĉe la malnova speco de Pitono. Mi do devis forlasi mian lernadon de Pitono, kaj mi plu uzadis Perlon por la Tekstaro kaj por multaj aliaj tekstoprilaboraj taskoj dum jaroj.

Sed la mondo evoluis. Perlo iom post iom, fakte sufiĉe rapide, perdis sian popularecon. En 2000 oni komencis labori pri tute nova versio de Perlo, nomata Perlo 6, sed tiu laboro ankoraŭ daŭras, kaj Perlo 6 ankoraŭ en 2020 (sub la nova nomo “Raku”) ne estas matura por vera ekuzo. Ĝi eĉ al mi ŝajnas esti plene fiaskinta projekto. La antaŭa versio, Perlo 5, estas plu tute uzebla, sed apenaŭ iu ajn elektas uzi tiun lingvon en novaj projektoj. Krome Perlo 5 ŝajnas hodiaŭ eksdata kaj malmoderna en multaj manieroj. Ĝia maniero uzi objekte orientitan kodon estas tre stranga kaj maloportuna. Ĝia maniero uzi referencojn ĉe variabloj estas vera malhelpaĵo. Mi ankoraŭ hodiaŭ post preskaŭ 30 jaroj da perlumado ĉiufoje stumblas, kiam mi devas fari ion per referencoj, kaj devas rekontroli en manlibro aŭ per Guglo, kiel fari tion, kaj ofte bezonas reverki la saman kodpecon plurfoje, antaŭ ol ĝi funkcias.

Dume Pitono forte populariĝis. Ĝi hodiaŭ ne plu estas ia kurioza rivaleto de Perlo, sed unu el la plej gravaj programadaj lingvoj en la mondo. Krome ĝi estas ege pli racie kaj bonorde strukturita ol Perlo. Lastatempe mi komencis senti, ke estas tempo reprovi lerni Pitonon, precipe ĉar mi iom ektimis, ke Perlo vere mortos, kaj ne plu estos evoluigata. Do, antaŭ kelkaj semajnoj mi decidis ekagi. Mi havigis al mi lernolibron pri Pitono, kaj komencis eksperimenti. Montriĝis, ke la lernolibron mi apenaŭ bezonas. La rimedoj en la Interreto estas pli utilaj. Krome mi lernas plej bone per konkreta uzado, kaj jam post kelkaj tagoj mi komencis provi reverki la ĉefan serĉoprogramon de la Tekstaro per Pitono.

Tiu eksperimento montriĝis ekstreme utila. Mi devis trairi la Perlo-kodon de la malnova serĉoprogramo, kiun mi verkis antaŭ multaj jaroj, por povi rekrei la samajn funkciojn per Pitono. Mi devis pripensi ĉe ĉiu linio, kion la sufiĉe kompleksa kodo efektive faras. Tiam mi trovis plurajn lokojn, kiuj ne estas optimume koditaj, kaj eĉ plurajn spurojn de kodo, kiu faris nenion ajn, aŭ eĉ malhelpis ion. Mi korektis tiujn fuŝojn, kaj kompreneble faris la samon pli ĝuste en la nova Pitona versio. Post kelkaj tagoj la nova programo estis sufiĉe kompleta por ke mi povu ĝin efektive testi farante priserĉojn de la tekstoj de la Tekstaro, kontrolante ĉu la Pitona versio redonas la samajn serĉorezultojn kiel la Perla versio. Kompreneble estis diferencoj, kaj mi devis eltrovi, kio misiras. Tiam mi trovis ne nur erarojn aŭ mankojn en la nova Pitona kodo, sed ankaŭ erarojn kaj mankojn en la Perla versio, kaj aldone eĉ tre subtilajn mankojn kaj fuŝojn en la Tekstaraj tekstoj. Temas pri malglataĵoj, kiujn mi eble neniam trovus, se mi ne farus la Pitonan eksperimenton. Jam duonvoje tra la eksperimento mi povis konstati, ke eĉ se en la fino mi forlasos la Pitonan version de la programo, la eksperimento tamen estas tute inda kaj utilega.

Mi dume ankaŭ ekhavis kelkajn ideojn pri efektivaj plibonigoj kaj kompletigoj. Interalie mi ĵus aldonis pli racian traktadon de eraroj en serĉesprimoj. La serĉado en la Tekstaro okazas per t.n. “regulesprimoj”, kiuj estas kompleksa sistemo de ĵokeraj kodaĵoj kaj aliaj helpiloj por esprimi kompleksan serĉadon de teksto. Eblas tamen krei serĉesprimojn, kiuj nenion povas trovi, ĉar ili estas erare strukturitaj. Antaŭe la serĉilo simple kolapsis senklarige, kiam oni donis al ĝi ion tian. Nun (ekde hodiaŭ!) ĝi bonorde raportas la problemon al la uzanto, kiu povas korekti sian serĉesprimon kaj reprovi.

Ĉiuokaze ŝajnas al mi, ke la eksperimento plene sukcesis. Certe mi devos ankoraŭ multon testi, kaj mi esperas, ke la uzantoj de la Tekstaro helpos min raportante eventualajn problemojn. Sed hodiaŭ mi kuraĝis lanĉi la Pitonan serĉoprogramon kiel laŭvole elekteblan alternativon apud la malnova serĉoprogramo. Kiam mi testis ĝin en mia propra komputilo, ĝi plej ofte estas iomete pli rapida ol la Perla versio, sed ja nur marĝene. Plej grave por mi estas, ke la programa kodo estas pli bone strukturita kaj pli facile komprenebla, kio ebligas al mi evoluigi ĝin pli facile. Temas do pri sekurigado de la estonteco de la Tekstaro.

Pri unu marĝena detalo montriĝis, ke Pitono kondutas en maniero neoptimuma por la Tekstaro. Tio longe mistifikis min, kaj mi eĉ pensis, ke estas grava difekto en Pitono mem. Temas pri serĉado de ne-Esperantaj literoj, kio feliĉe estas ne tre esenca afero por la Tekstaro. Kiam mi uzis la specialan serĉosimbolon “\NE” (por “ne-Esperanta litero”), kaj elektis uzi serĉadon sen atento al la diferenco inter minuskloj kaj majuskloj, la nova serĉoprogramo elsputis tute sensencajn rezultojn. Ĝi subite konsideris la literojn “i” kaj “s” kiel ne-Esperantajn, kvankam la kodo, kiun mi donis al la serĉilo, klare diris ion tute alian! Mi longe rompis al mi la kapon provante kompreni, kio misiras. Mi provis diversajn manierojn traduki la kodon “\NE” al efektiva regulesprimo, sed ĉiufoje la afero fiaskis mizere, kiam mi ne elektis “Atenti usklecon”. Post multe de guglado kaj cerbumado mi finfine eltrovis, kio okazas. Temas pri la fama “turka problemo”. Jes, turka! Oni nomas ĝin tiel, ĉar temas precipe pri la litero “ı” – t.e. “i” sen punkto. La turka uzas du specojn de “i”, unu kun punkto, kies majuskla formo estas “İ” (same kun punkto), kaj alian sen punkto, “ı”, kies majuskla formo estas “I” (sen punkto, kompreneble). Tre racie. Fakte la “i”-oj de aliaj lingvoj estas tute mallogikaj: la minuskla formo havas punkton, dum la majuskla formo ne havas punkton. Sed kiel tio rilatas al priserĉado de la Tekstaro? Montriĝis, ke en serĉado sen atento de uskleco, ĉiuj tiuj kvar “i”-oj egaliĝas. Ne estas tiam diferenco inter “ı” kaj “I”, nek inter “i” kaj “İ”, nek inter “ı” kaj “i”, nek inter “I” kaj “İ”. Kaj sekve, kiam la serĉilo en serĉado de ne-Esperantaj literoj vidas la literon “i”, ĝi vidas en ĝi ankaŭ la literon “ı“, kiu estas unu el la literoj serĉataj per la kodo “\NE”. Simile okazas pri la litero “s”, kiu en sen-uskleca serĉado egalas al la litero “ſ”, kiu estas arĥaika formo de “s” kun propra kodnumero en Unikodo. “ſ” ja estas speco de “s”, precipe en sen-uskleca serĉado, kaj tial ankaŭ ĉiuj “s”-oj aperas en serĉorezultoj, kiam oni uzas “\NE”. Ial Perlo vidas tion tute alie, kaj donas serĉorezultojn, kiuj konvenas por la Tekstaro, ankaŭ sen elekto de “Atenti usklecon”. Mi unue opiniis, ke Pitono agas erare, sed post cerbumado mi devis koncedi, ke ne estas eraro, sed simple alia logiko, kredeble tute oportuna en multaj okazoj. Kaj la aliro de Perlo kredeble estas en multaj okazoj simile nedezirata.

Kion do fari? Ne ekzistas maniero igi Pitonon uzi la logikon de Perlo pri tiaj aferoj. Finfine mi elektis devigi uzon de “Atenti usklecon” ĉiufoje, kiam “\NE” aperas en serĉesprimo. Ĉiuokaze tiu kodaĵo estas akcesoraĵo malgrava en la Tekstara serĉilo. Kredeble malmultaj uzas ĝin, kaj kiam ili iafoje ja uzas ĝin, ili devas simple serĉi kun atento de uskleco. (Mi scias, ke oni apenaŭ uzas ĝin, ĉar dum longa tempo ĝi tute ne funkciis pro programeraro, kaj tiam neniu rimarkis la problemon, aŭ almenaŭ neniu raportis ĝin al mi.)

Tamen, se oni rekte enskribas la turkan literon “ı” (aŭ “İ”), kaj elektas sen-usklecan serĉon, oni ja ricevas nekonvenan rezulton kun trafoj de “i” kaj “I” uzante la novan Pitonan serĉilon. Mi dume allasas tion, ĉar kredeble apenaŭ iu ajn faras tiajn serĉojn. Pri la arĥaika litero “ſ” mi tute ne faras al mi zorgojn. Ĝi ĉiuokaze ne aperas en la tekstoj de la Tekstaro, dum “ı” ja ĉeestas, eĉ 70 fojojn (aŭ 65.529 fojojn, se kredi Pitonon).

Se ne aperos gravaj nesolveblaj problemoj, mi intencas pluiri iom post iom anstataŭigante la aliajn Perlajn partojn de la Tekstara sistemo, esperante, ke Pitono efektive povas fari ĉion, kion mi jam faras per Perlo. Poste mi esperas anstataŭigi ankaŭ PHP-on per Pitono. Tio devas esti sufiĉe facila afero.

Ĉu do ĉio estas perfekta pri Pitono? Ne, tute ne. Ĉiu programada lingvo havas kaj bonajn, kaj malbonajn flankojn. Multajn ĝenas la uzo de spacosignoj en Pitono, sed tio ne estas problemo por mi. Mi ĉiam trovis tion bonega eco de Pitono. La kodo estas pli klara kaj pli facile legebla sen amasoj da kurbaj krampoj kaj punktokomoj ĉie. Sed estas problemoj pri la dokumentado de Pitono. Pro la ekzisto de du specoj de Pitono, Pitono 2 kaj Pitono 3, kiuj estas tre similaj, sed ne interkongruaj, oni facile konfuziĝas, kiam oni serĉas klarigojn pri io. Mi volas uzi nur la novan version 3, sed ĉiufoje, kiam mi serĉas klarigojn, mi devas pene forkribri ĉion, kio temas pri Pitono 2. Ofte oni miksas klarigojn pri ambaŭ specoj en la sama teksto. Kaj eĉ estas ĉiam granda risko, ke oni senintence uzas Pitonon 2 anstataŭ 3. En Linukso (Ubuntu) versio 2 ankoraŭ estas la defaŭlta, kaj oni devas aparte atenti por uzi version 3. Tiel estas, kvankam ekde la 1-a de Januaro 2020 Pitono 2 estas oficiale finita projekto. Oni ne plu evoluigos ĝin. Espereble iom post iom tiu problemo malpliiĝos. Krome iuj moduloj estas tre malbone dokumentitaj. Mi ekz. uzas la modulon “libxml2” por trakti XML-on. Ĝi apenaŭ havas uzeblan dokumentaron. Ĝenerale oni rekomendas alian modulon, “lxml”, por tiaj taskoj. Ĝi kredeble estas bona, sed al ĝi mankas unu grava eblo, kiu estas absolute esenca por la tekstaro. Montriĝis, ke nur “libxml2” bone taŭgas. Sed mi devis multon mem diveni por povi uzi ĝin. Ankaŭ uzo de WSGI (ne petu min klarigi, kio tio estas; mi nur diru, ke estas io simila al CGI) estas tre ĥaose (kaj iafoje malĝuste) klarigita. Mi devis multe eksperimenti por funkciigi tion. Nu, ankaŭ pri Perlo iafoje okazis simile.

Se vi sukcesis legi ĝis ĉi tie, vi kredeble mem estas programisto. Espereble vi trovis ion interesan en mia rakonto. Al ĉiuj aliaj mi povas nur gratuli pro via pacienco. 🙂

de bertilow je 2020-01-20 16:34

Global Voices

Tajvana prezidanta balotado: Tsai Ing-wen reelektita kun rekordaj voĉoj

Tsai Ing-wen ricevis 8,17 milionojn da voĉdonoj, t.e. 57 %.

Ekrankopio de la rekta dissendo de la venka festparolado de Tsai Ing-wen.

Noto: Tiu artikolo estis unue verkita de Pei-ju Teng kaj publikigita [en] en la retejo Hong Kong Free Press la 11-an de januaro 2020. Ĝi estis reprenita de Global Voices kadre de interkonsento pri disdonado de enhavoj.

La tajvana prezidantino, Tsai Ing-wen, gajnis la prezidentan baloton kun pli ol 8,1 milionoj da voĉdonoj, rekorda nombro, kaj grandege superis sian rivalon Pekin-favoran, Han Kuo-yu.

“Tajvano montris al la tuta mondo, ke ni ŝategas nian vivmanieron, liberan kaj demokratian”, deklaris Tsai Ing-wen dum gazetar-konferenco, sabaton la 11-an de januaro je la 9 ptm, kiam ŝi anoncis sian venkon.

Amaso de ĝojegaj subtenantoj venis al la centra oficejo de la Demokratika Progresema Partio (DPP) kaj laŭte esprimis sian ĝojon kiam Tsai Ing-wen supreniris la podion por alparoli ĵurnalistojn.

Okazis ke Tsai forte avancis sian ĉefan kontraŭulon Han Kuo-yu de la Kuomintanga Partio (KMT) jam je la fermado de la baloto je la kvara horo tage sabate.

La finaj rezultoj montras, ke Tsai Ing-wen ricevis 8,17 milionojn da voĉdonoj, t.e. 57 %,  kontraŭ 39% por Han Kuo-yu kun 5,52 milionoj da voĉoj.

Rezultoj de la 3 kandidatoj. El la tvitera konto de HKFP.

Pli ol 14 milionoj da elektantoj partoprenis la baloton, do 74,1 % de la civitanoj, t.e. ĉirkaŭ 8 % pli ol en 2016, sed malpli ol la procento de la unuaj demokratiaj balotoj en la lando.

El la 113 seĝoj de la leĝodona Yuan [fr], la Demokratia Progresema Partio konservis la plimulton kun 61 seĝoj, eĉ se la distanco iomete reduktiĝis kompare al 68 seĝoj en 2016. La Kuomintango gajnis tri seĝojn, kreskiginte sian ĉeeston de 35 al 38.

“La flago de demokratio”

En siaj unuaj deklaroj la prezidantino Tsai Ing-wen dankis siajn subtenantojn kaj incitis ilin formeti la politikajn malsimilaĵojn por akcepti la oponantojn “sub la flago de demokratio”.

I want to once again call upon Beijing authorities to remind them that peace, clarity, democracy and dialogue are key to positive cross-strait interactions and long-term development. I also hope that Beijing authorities understand that democratic Taiwan and our democratically-elected government will not concede to threats and intimidation.

Mi ŝatus plian fojon memorigi al la pekinaj aŭtoritatoj, ke paco, travidebleco, demokratio kaj dialogo estas la ŝlosiloj por la disvolvado de pozitivaj kaj longtempaj rilatoj inter la du bordoj de la markolo. Mi ankaŭ esperas, ke la pekinaj aŭtoritatoj komprenas, ke Tajvano kaj ĝia demokratie elektita registaro ne cedos al minacoj kaj timigoj.

Ĉirkaŭ la 20-a kaj 45 minutoj, Hankuo-yu anoncis sian malvenkon en Kaoshiung – kie li estas urbestro – antaŭ amaso da subtenantoj kiuj esprimis sian elreviĝon pro la balota malvenko de ilia kandidato.

“Mi jam telefonis al la prezidantino Tsai Ing-wen por gratuli ŝin pri ŝia venko”, deklaris Han Kuo-Yu. Li aldonis, ke li ne sufiĉe klopodis dum la balota kampanjo kaj ne sukcesis respondi al la atendoj de siaj subtenantoj.

Huan Kuo-yu anoncis, ke li revenos al la urba ofico de Kaoshiung venontan lundon kaj reprenos sian laboron de urbestro. Tamen li devas ankaŭ alfronti petskribon verkitan lastan decembron de civilaj grupoj kaj de la Partio favore al sendependeco 台灣基進黨 (Partio por Tajvana ŝtatkonstruo), kiu postulas lian eksiĝon.

Reage al la rezultoj de la baloto, la Kuomintanga prezidanto, Wu Den-yih, anoncis [en] sian venontan demision kaj ankaŭ tiun de la 11 ĉefaj KMT respondeculoj, inkluzive de la vic-prezidantoj kaj ĝenerala sekretario de la partio, dum la centra konstanta komitato de la partio kiu kunsidos venontan semajnon.

de Gilles TABARD je 2020-01-20 15:43

Esperanto.blog

Malaperinta terkultivisto estis manĝita de porkoj

La polaj aŭtoritatoj kredas, ke iu terkultivisto posedinta multajn porkojn, kaj lastfoje vidata je la 31-a tago pasintmonate, estis manĝegita de siaj propraj bestoj, ĉar najbaro trovis ostojn en la tereno.

Magdalena Serafin, la distrikta enketisto de la urbo Lubin klarigis al la Gazeta Wroclawska, ke tiuj trovitaj restaĵoj certe koncernas la malaperintan viron: “Oni ne scias pri la ĝusta dato, sed inter la tagoj 31-a pasintmonate kaj 8-a ĉi-monate la viktimo estis manĝita de la porkoj”.

La mortinta viro estis ĉirkaŭ 70-jaraĝa, kaj la enketistoj supozas, ke li estis falinta aŭ trafita de koratako antaŭ esti manĝita de la porkoj, kiuj libere piediradis en la propraĵo, situanta 400 kilometroj for de Varsovio, la pola regurbo.

de PCP je 2020-01-20 14:30

Neniam milito inter ni

Italio: en Bolonjo, impona demonstracio de "la Sardinoj"

20/01/2020 Miloj da personoj kolektiĝis dimanĉon en Bolonjo (nordo), alvoke de la juna kontraŭ-faŝisma movado "la Sardinoj", kiu deziras pezi en la decidiga regiona baloto, kiu okazos la 26an de januaro en Emilio-Romanjo. Matteo Salvini intencas fari...

de neniammilitointerni je 2020-01-20 14:15

Espereto

Quizlet (multfunkcia lerna retejo )

Alia lerna retejo por vortprovizo kaj ĉio, kion vi volas. Tre utilas por lerni ĉiutage.

Quizlet (multfunkcia lerna retejo ) estas eldonaĵo de Espereto, esperanta blogo pri esperantismo kaj alternativoj.

de Næthano je 2020-01-20 13:09

La Balta Ondo

La lasta Ondo kiel ĉiumonata gazeto

La Ondo de EsperantoLa 30an de decembro 2019 aperis la decembra eldono de La Ondo de Esperanto. Ĉi tiu laŭvice 302a numero estas la lasta en la serio, komencita en majo 1991, sed ĝia redakcio diras ne “Adiaŭ”, sed “Ĝis revido”, ĉar La Ondo de Esperanto ekde la 1a de januaro 2020 daŭras kiel novaĵretejo, en kiu ĉiutage aperas almenaŭ unu nova teksto. Ĉiusezone la plej interesaj tekstoj el la retejo aperos kiel almanako 120-150-paĝa (“pdf” kaj “ePub”), kiu krome enhavos artikolojn, eseojn kaj beletraĵojn, verkitajn speciale por la almanako, kiu konservos la nomon La Ondo de Esperanto.

Pliajn informojn pri la nova Ondo legu en la redakcia artikolo, kiu malfermas la decembran numeron. Sekvas anonco pri elekto de Anna Löwenstein kiel Esperantisto de la Jaro 2019 kaj intervjuo kun ŝi.

En la primovada sekcio “Eventoj” oni povas legi artikolojn pri la Zamenhof-Festaj kaj aliaj esperantistaj kongresoj, renkontiĝoj kaj festivaloj, inkluzive de la 14a Lingva Festivalo en la ĉefurbo de Ruslando, kiu allogis milon da interesatoj.

La ĉefa materialo de la sekcio “Tribuno” estas la tradicia jarfina “Ronda Tablo”, en kiu pri la atingoj kaj malsukcesoj en la 2019a jaro parolas Peter Baláž, Anna Löwenstein, Renato Corsetti, Albert Stalin T. Garrido, Dennis Keefe, Francesco Maurelli, Zhang Ping, Vinko Markovo, Giorgio Silfer kaj Trezoro Huang Yinbao.

En la kultursekcio de la decembra Ondo István Nemere respondas la demandojn de Paweł Fischer-Kotowski, Halina Gorecka prezentas la litovan eldonon de la biografia skizo de Aleksander Korĵenkov pri Zamenhof kaj Andrej Peĉënkin rakontas pri estonteco de Unesko-Kuriero en Esperanto. Ne mankas recenzoj: ĉi-foje de Baza literatura krestomatio (Paweł Fischer-Kotowski) kaj de la K-disko em>Brel en Esperanto de “La Kompanoj” (Paŭlo Moĵajevo). En la kultursekcio estas ankaŭ la plej ampleksa decembra materialo – la dua parto de la bibliografio de Halina Gorecka kun listigo de 533 tekstoj (kun)verkitaj kaj tradukitaj de ŝi kaj aperintaj en La Ondo de Esperanto.

La 76-paĝan Ondon fermas “Spritaj splitoj kaj preskeraroj” – ĝi estas la 174a kolekto, plukita de István Ertl kaj liaj helpantoj.

Ekde januaro en nia novaĵretejo ĉiutage aperas nova artikolo. La retejo estas libere legebla de ĉiu deziranto, sed la almanakon ricevos nur tiuj, kiuj abonos ĝin. Estas tri abonkategorioj: Abonanto (15 eŭroj), Amiko (30 eŭroj), Patrono (100 eŭroj). Legu pli pri la abonkategorioj kaj pagmanieroj ĉe http://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.

Enhavtabelo

1 Kovropaĝa bildo
2 Bazaj informoj pri La Ondo de Esperanto
3 En ĉi tiu numero

5 Redakcie
6 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. Anstataŭ epitafo

7 Temo
8 Paweł Fischer-Kotowski. Anna Löwenstein: la Esperantisto de la Jaro 2019
9 Paweł Fischer-Kotowski. Anna Löwenstein: “Mi ne helpas komencantojn, mi helpas UEA”: Intervjuo kun Anna Löwenstein
13 Elektokomisiono de la Esperantisto de la Jaro 2019

14 Eventoj
15 Elżbieta Karczewska. Zamenhofaj Tagoj en la naskiĝurbo de Ludoviko
18 Povilas Jegorovas. Du datrevenoj en Litovio
21 Ronald Schindler. Zamenhoffesto 2019 en Berlino
22 Lu Wunsch-Rolshoven. Zamenhofa Matenmanĝo en Berlino
24 Irina Gonĉarova. La 14a Lingva Festivalo en la ĉefurbo de Ruslando
26 Patricia Gobert. Studosemajnfino: Lude kaj serioze, sed antaŭ ĉio parole
27 Ruben Sanchez. La 60a kongreso en Argentino
28 Said Baluĉi. La 51a Malferma Tago en Roterdamo
29 Intensa Esperanto-preparkurso por la Montreala UK
30 Kultura Tago: Faktoj kaj fantazioj
31 Riichi Karibe – la nova konsulo de la Esperanta Civito
31 Mila van der Horst-Kolińska forpasis
32 Koncize (11 informoj)

33 Tribuno
34 Niaj atingoj kaj malsukcesoj en 2019 (Peter Baláž, Anna Löwenstein, Renato Corsetti, Albert Stalin T. Garrido, Dennis Keefe, Francesco Maurelli, Zhang Ping, Vinko Markovo, Giorgio Silfer, Trezoro Huang Yinbao)
40 Peter Baláž. E@I: Eventoj kaj agado por 2020
42 UEA invitas IKU-prelegantojn
42 Janusz Sulżycki. La Ondo: abundeco da informoj kaj belegaj fotoj
43 Malcolm Jones. Grava, serioza, leginda revuo
43 Nia respondejo

44 Arkivo
45 Aleksander Korĵenkov. Jubileoj kaj memordatoj en januaro 2020

46 Kulturo
47 Paweł Fischer-Kotowski. Nemere: “Mi estas verkisto, tio estas unika metio”: Intervjuo kun István Nemere
49 Halina Gorecka. Litova eldono de la biografia skizo pri Zamenhof
51 Paweł Fischer-Kotowski. BLK: ree havebla, nemalhavebla (Recenzo: Baza literatura krestomatio)
52 Paŭlo Moĵajevo. Mezkvalita omaĝo al elstara artisto (Recenzo: La Kompanoj. Brel en Esperanto)
54 Andrej Peĉënkin. Ĉu nova estonto por Unesko-Kuriero?
55 Literatura Foiro, 2019, №302
56 Valentin Melnikov. “Kunigas landojn Balta maro…”
56 Ricevitaj gazetoj
57 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. Bibliografio de Halina Gorecka (2)

74 Mozaiko
75 István Ertl. Spritaj splitoj kaj preskeraroj

AlKo

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2020-01-20 12:56

MEA MASI festos sian 25-jariĝon dum APERo-14

AperoLa 24an de januaro Moskva Esperanto-Asocio MASI iĝos 25-jara. Antaŭ kvarono da jarcento la ambasadoro de Hungario en Moskvo György Nanovfszky en ĉeesto de la rektoro, instituta administrantaro kaj dekoj da studentoj-esperantistoj, tondis ruĝan rubandon en la biblioteka salono de Moskva aŭtomobilkonstrua instituto (MASI), simbolante aperon de nova esperantista kolektivo — Moskva Amikaro de Studantoj kaj Instruantoj (MASI).

Ekde tiam senlace, seninterrompe kaj sukcese MASI laboras por moskva kaj rusia Esperanta movado: popularigas Esperanton, instruas ĝin, organizas Esperantajn eventojn, vojaĝas per kaj por Esperanto. Niaj agadoj, kiel teatraĵoj, lingvaj festivaloj, Esperanto-Poŝtkruciĝo, gazetaj artikoloj ktp estas konataj ankaŭ eksterlande, multgrade danke al nia multjara kunlaboro kun La Ondo de Esperanto kaj La Balta Ondo.

Okaze de la naskiĝdato de MASI la kolektivo ĉiujare organizas eventon kun la nomo APERo (Antaŭprintempa Esperanto-Renkontiĝo). Ĝia komenca ideo estis lingva mergiĝo por finintoj de la parola Esperanto-Kurso FaRo (“Faru la Rondon!”), kiun partoprenas ne nur komencantoj, sed ankaŭ spertaj esperantistoj por kreo de natura Esperante parolanta medio. Nun APERo akceptas ĉiujn homojn, kiuj pretas gardi la lingvan disciplinon, ne krokodilante.

Apero

Grupfoto de la pasint-jara APERo

La programo de APERo neniam estas lingvoinstrua, sed nur tempopasiga kun kleriga kaj distra lingvopraktika enhavo.

La temo de ĉijara APERo estas “Jubileoj”. Jes, ajnaj jubileoj — Esperantaj, historiaj, sciencaj, kulturaj, privataj ktp — okazintaj kaj okazontaj iam ajn. Tamen kun dezirinda akcento ĉe la jaro 2020.

Se vi partoprenus nian APERon, kiun jubileon vi prezentus? Eble vi eĉ povus aperi ĉe APERo kun viaj programkontribuoj? Kun danko ni akceptus viajn salutojn kaj gratulojn okaze de la jubileo de MASI!

Viaj kontribuoj en ajna formo multe variigus nian programon kaj aldonus al ni senton de internacia kunapogo kaj esperantista amikeco.

Konkurso!
Kvizo pri jubileoj-2020

Bonvolu sendi dek demandojn pri iu evento aŭ persono, ligita kun la jubilea jaro 2020! Plej interesajn kvizojn ni uzos en la programo de APERo. Tri el ili estos premiitaj per speciala bildkarto, dek ekzemplerojn de kiu ricevos la gajnintoj. Aliaj konkurskontribuantoj ricevos po unu sama karto perpoŝte.
Inspiran kreadon kaj gajnon!

Skribu al mirinda.strigo@gmail.com

Ni atendas vin la 21-24an de februaro 2020 en la apudmoskva ripozejo Jerŝovo (Odincova distrikto). Detalojn vidu en la aliĝilo.

Se vin interesas ĉeesta aŭ virtuala partopreno en APERo kaj en la jubilea konkurso, bonvolu turni vin al la artikolverkinto:

Irina Gonĉarova
mirinda.strigo@gmail.com
https://vk.com/mirinda_strigo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/01/masi-30

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2020-01-20 09:50

Libera Folio

Virinaj voĉoj mankas en Esperanta datumaro

Pli ol ducent homoj jam partoprenas en projekto, kiu strebas instrui al komputiloj, kiel veraj esperantistoj parolas. Nur sep procentoj el ili estas virinoj. La projekto Common Voice helpas krei parolrekonajn sistemojn, sendependajn de grandaj firmaoj.

La nekomerca komputa fondaĵo Mozilla ĵus publikigis novan version de sia datumaro kun pli ol unu gigabajto da registritaj voĉoj en Esperanto. Estas entute 41 horoj da registraĵoj, el kiuj 35 horoj jam estas kontrolitaj kaj aprobitaj de la kunlaborantoj de la projekto.

Estas registritaj la voĉoj de 215 diversaj personoj, el kiuj 70 procentoj indikis ke ili estas viroj, dum 7 procentoj indikis, ke ili estas inoj.

Entute estas registraĵoj en 40 lingvoj. Multaj pli grandaj lingvoj havas malpli da kontribuantoj. Ekzemple estas registritaj nur 99 voĉoj en la sveda (8 procentoj inaj) kaj 51 voĉoj en la slovena (16 procentoj inaj). En la angla aliflanke estas registritaj pli ol 51.000 voĉoj (13 procentoj inaj)

Ni petis Stefan Grotz, unu el la kontribuantoj de la Esperanta sekcio, rakonti pli pri Common Voice.

Libera Folio: Por kio utilas la projekto?

Stefan Grotz.

Stefan Grotz: – Por grandaj lingvoj kiel la angla la projekto signifas sendependecon de grandaj firmaoj. Programistoj nun povas krei sendependajn voĉajn aplikaĵojn sen la devo uzi sistemojn de firmaoj kiel Google, Apple aŭ Amazon. Tio pliigas novigon kaj ankaŭ helpos protekti privatajn datumojn.

– Por multaj malgrandaj lingvoj kiel Esperanto la projekto simple estas la unua ŝanco por havi iun ajn parolrekonan sistemon. Havi tian datumaron en Esperanto ebligas multajn projektojn. Mi ekzemple esperas ke en kelkaj jaroj la kurso en Duolingo ankaŭ havos parolrekonan sistemon por trejni la prononcadon. Aliaj lingvoj jam havas tian funkcion.

Kial laŭ vi indus, ke esperantistoj kontribuu?

– Ĉiuj voĉoj estas malsamaj, precipe en Esperantujo. Tial por krei bonfunkcian sistemon uzeblan por ĉiuj oni bezonas tre grandan kvanton da voĉaj datumoj. Tial ni volas akiri voĉojn de ĉiuj seksoj, akĉentoj kaj aĝoj en la datumbazo. Tiel estontaj sistemoj funkcios por ĉiuj.

Kiel oni tion faru?

– En la retejo oni trovas du sekciojn: "Paroli", kie oni povas registri la frazojn, kiuj aperas sur la ekrano, kaj "Aŭskulti", kie oni povas kontribui, reviziante la frazojn registritajn de aliaj uzantoj. Do oni kontrolas, ke la registrita frazo kongruas kun la skribita frazo. Se vi ne ŝatas unuopan frazon, vi ĉiam povas klaki al "ignori", aŭ al "denunci" se ĝi enhavas erarojn.

– Se oni volas fari pli, vi ankaŭ povas helpi traduki la retejon aŭ helpi kolekti novajn frazojn por la projekto. La celo estas unu miliono da frazoj, ni jam havas ĉirkaŭ 110.000 frazojn.

Ĉu oni devas havi aparte bonan prononcon?

– Ni volas kolekti verajn voĉojn de veraj homoj. Ne gravas, ĉu vi havas perfektan prononcon. Ankaŭ la kvalito de via mikrofono ne gravas. Sed diverseco gravas. Helpu nin akiri egalajn kvantojn de ĉiuj seksoj, akĉentoj kaj aĝoj en la datumbazo por eviti subprezentojn. 15 minutoj da voĉo, 225 registraĵoj, de ĉiu persono estus ideala, sed ĉiu donaceto estas utila.

Ĉu multaj esperantistoj jam kontribuis?

– La projekto progresas, do la nombroj daŭre kreskas. La lasta elŝutebla eldono de la datumaro el decembro 2019 enhavas 1 GB da registradoj kun 35 horoj da validigitaj registraĵoj de 215 personoj. 70% de la voĉoj estas vira kaj 7% ina. La ceteraj ne kreis konton. Nun (en januaro 2020) jam 300 personoj donacis 45 horojn. Mi esperas ke ni atingos 100 horojn por la sekvanta eldono de la datumaro en aŭgusto.

de Redakcio je 2020-01-20 06:50

2020-01-19

Esperanto.blog

Mortis la plej malgranda viro de la mondo

Khagendra Thapa Magar, 27-jaraĝa, tia tutmonde plej malgranda viro, pro pulminfekto mortis lastvendrede (la 17-an) ĉe malsanulejo de la urbo Pokhara en Nepalo. Li estis 67 centimetrojn alta.

Kiam en 2010 li 18-jariĝis, tiam li estis distingita de Guinness-libro de Rekordoj kiel tia tutmonda plej malalta viro kapablanta piediri, tamen li perdis tiun titolon kiam oni malkovris la ankaŭ nepalon Chandra Bahadur Dangi, kiu estis 54,6-centimetra viro. En 2015 Khagendra reakiris la titulon post la morto de Chandra.

Laŭ Guinness-libro de Rekordoj ekzistas viro kun alto da nur 59,93 centimetroj, tamen li ne povas piediri kaj bezonas helpadon por postvivi.4

de PCP je 2020-01-19 14:48

Neniam milito inter ni

Balkanoj sufokiĝas sub atmosfera poluado

10/01/2020 De pluraj tagoj, Sarajevo, Belgrado, Priŝtino, Skopjo interalie, sufokiĝas sub senprecedenca tavolo da fajnaj partikloj, kiu faras de tiuj urboj, la plej poluataj en la mondo. La registaro estis postulata reagi, kaj manifestacio okazis vendredon...

de neniammilitointerni je 2020-01-19 14:40

2020-01-18

Neniam milito inter ni

Brazilo: la indiĝenaj gvidantoj denuncas «projekton de genocido» fare de la registaro

AFP - CARL DE SOUZA 18/01/2020 Bildo: La kaciko Raoni Metuktire de la tribo Kajapoo spektas tradiciajn dancojn, en Piaraçu, Brazilo, la 17an de januaro 2020. Pli ol 600 indiĝenaj gvidantoj brazilaj, kolektitaj meze de arbaro ĉirkaŭ la simbola ĉefo Raoni...

de neniammilitointerni je 2020-01-18 19:48

Esperanto.blog

La prezidanto de Meksiko konsideras lotumi la oficialan aviadilon

Hieraŭ (vedrede, la 17-an) la meksika prezidanto Andrés Manuel López Obrador asertis, ke konsideras fari lotaĵon el la prezidenta aviadilo. Tiu estas inter tiuj kvin elektoj por la destino de la aviadilo, de kiu la ŝtatestro volas liberiĝi.

Per gazetara intervjuo li klarigis, ke la ideo konsistas el permeso al ĉiu interesato akiri loteribileton kontraŭ po 500 meksikaj pesoj (ĉirkaŭ 27 usonaj dolaroj), kaj entute ses milionoj da biletoj estus ofertataj.

La aviadilo koncernas tiun Boeing 787-8 aĉetita en 2012 de la tiama prezidanto Felipe Calderón. “Oni ne devintus aĉeti tiun aviadilon. Eĉ la plej riĉuloj en la mondo ne posedas tian aviadilon”, tion diris la nuna prezidanto.

de PCP je 2020-01-18 14:53

Global Voices

Formularo por proponi artikolon al Global Voices

Antaŭ ol verki originalajn artikolojn por Tutmondaj Voĉoj

Bonvenon al la artikolpropona platformo de GV!

Ĉi tiu formularo celas helpi nin pripensi nian aliron al artikolo antaŭ ol verki ĝin, sed ĝi celas ankaŭ informi redaktistojn pri artikoloj kiuj estas en preparo. Ĉi tiu antaŭa preparo devas helpi igi la proceduron de redaktado kaj publikigo pli glata kaj rapida.

Plenigante ĉi tiun formularon, memoru ke la plej bonaj GV-artikoloj konformas al jenaj kriterioj: INTEGRECO, INTERLIGADO, ORIGINALECO, EGALECO DE REPREZENTADO.

INTEGRECO = La informoj en la artikolo estas bazitaj sur kontroleblaj faktoj, kaj la artikolo ne estas plagiato.

INTERLIGADO = La rakonto provas forĝi ligojn trans komunumoj, landoj, regionoj, lingvoj aŭ legantaroj.

ORIGINALECO = La enhavo ne estis antaŭe raportita, aŭ almenaŭ ne en la maniero kiun vi proponas.

EGALECO DE REPREZENTADO = Sub/misprezentitaj komunumoj ricevas justan reprezentadon en la artikolo.

Unfortunately, we can not publish posts in Esperanto, only translations, as there is no newsroom editor with the capability to edit in Esperanto :) As for writing new posts, we have a pitching process which you can follow here: https://community.globalvoices.org/global-voices-story-pitching-form/
For the time being, original articles must be published in one of the languages stated in the pitch form, that is, Arabic,  French, Portuguese, Russian, Spanish and English, but not necessarily only in English! Other languages can be discussed on a case by case basis depending on the pitch with Filip Noubel, managing director of GV.
—- Mohamed Gohary to Luis Obando‘s post in Esperanto on Kolombio: Lando kiu semas korpojn (Colombia: A country that sows bodies).

Bedaŭrinde ni aktuale ne povas eldoni originalajn artikolojn en Esperanto, nur tradukojn, ĉar ne ekzistas redaktoro en la GV-redaktejo kiu kapablas kompreni Esperanton :)  Rilate la verkadon de novaj originalaj artikoloj, ni havas sekveblan procezon tie ĉi por propono de nova GV-artikolo: https://community.globalvoices.org/global-voices-story-pitching-form/
Dume nun, originalaj artikoloj devas esti publikigitaj en unu el la lingvoj menciitaj en tiu ĉi formularo, nome en la araba, franca, portugala, rusa, hispana kaj angla, sed ne nepre nur en la angla! Publikigo en aliaj lingvoj ĉiuokaze diskuteblas, depende de la rezulto pere de la formularo kaj interkonsente kun Filip Noubel, administra direktoro de GV.
Mohamed Gohary, responde al la esperantlingva artikolo de Luis ObandoKolombio: lando kiu semas korpojn.

Ni dankas pro via tempo kaj zorgo ĉe plenigo de tiu ĉi formularo.
Se vi volas uzi ĉi tiun formularon en la angla, vizitu la komunuman blogon de GV.
Ni taksas ke ĝi ne devas okupi vin pli ol 10-15 minutojn. Dankon!

Global Voices ankaŭ ebligas republikigon kun multaj partneroj en diversaj retejoj kaj lingvoj. Se vi volas regule republikigi niajn artikolojn, aŭ sub specialaj kondiĉoj, bonvolu
 kontakti nin. Pli da detaloj troveblas en “
Partner with Global Voices”.

[gravityform id=”25″ title=”false” description=”true”]

de Herman Dekeŭnink je 2020-01-18 13:30

La Balta Ondo

Litova eldono de la biografia skizo pri Zamenhof

Zamenhof

Ĉar en nacilingvaj enciklopedioj kutime estas nur unufraza mencio pri “pola lingvisto Ludwik (aŭ Ludwig) Zamenhof, la aŭtoro de Esperanto”, ESF (Esperantic Studies Foundation) decidis eldoni modernan biografian skizon pri Zamenhof en kelkaj naciaj lingvoj.

ZamenhofLaŭ mendo de ESF ĝin verkis la Ruslanda ĵurnalisto Aleksander Korĵenkov surbaze de sia ampleksa verko Homarano, lanĉita en julio 2009 kadre de la 94a Universala Kongreso de Esperanto en Bjalistoko (la dua, korektita kaj ampleksigita eldono de Homarano aperis en 2011).

Aleksander Korĵenkov verkis sian skizon en Esperanto. En 2010 aperis ĝia angla versio, tradukita kaj adaptita de Ian Richmond, sekvis la slovaka, itala kaj portugala eldonoj.

ZamenhofLa 14an de decembro 2019 kadre de la Zamenhof-Tagoj en Kaŭno (vd. p. 19) estis prezentita la litova versio. La litovan biografion, presitan du tagojn antaŭe, tradukis el Esperanto Rimas Šuopys. Krom la biografia skizo de Korĵenkov, en la libro estas bibliografio, kolekto de eldiroj de eminentuloj pri Esperanto, du artikoloj de Vytautas Šilas (pri la restado de Zamenhof en Veisiejai kaj pri la fondo kaj la unua agad-periodo de Litova Esperanto-Asocio = LEA), artikolo de Povilas Jegorovas pri la centjara agado de LEA. La riĉe ilustritan 136-paĝan libron Zamenhofas: biografinė apybraiža eldonis Monda centro de litovoj en Kaŭno.

En la festa prezentado de la libro Aleksander Korĵenkov rakontis pri siaj zamenhofologiaj studoj kaj pri la evoluo de la projekto de ESF, Rimas Šuopys parolis pri sia traduklaboro, kaj la prezidanto de LEA Povilas Jegorovas pri la eldono de la libro.

36 ekzempleroj de la freŝeldonita libro estis aĉetitaj, kaj preskaŭ ĉiuj aĉetintoj profitis la eblon ricevi la aŭtografojn de la aŭtoro kaj de la tradukinto.

La litova estas la sepa lingva versio (inkluzive de la Esperanta originalo) de la biografia skizo Zamenhof. Oni planas eldoni ĝin ankaŭ en la hispana lingvo. Interesatoj pri pliaj versioj skribu al Geoffrey Greatrex (geoffrey.greatrex@esperantic.org), kiu kunordigas la projekton en ESF.

Jam aperis:

Esperante: Korĵenkov, Aleksander. Zamenhof: Biografia skizo / Antaŭparolo de Halina Gorecka. – Kaliningrado: Sezonoj; Kaunas: LEA, 2010. – 64 p.; 600 ekz.

ZamenhofAngle: Korzhenkov, Aleksander. Zamenhof: The Life, Works and Ideas of the Author of Esperanto / Translation and notes Ian M. Richmond; Edited by Humphrey Tonkin. – New York: Mondial, 2010. – 114 p, il.

Slovake: Korženkov, Alexander. Život Zamenhofa: Život, dielo a myšlienky autora esperanta / Slovenský preklad z esperanta a angličtiny Pavol Petrík; Úvod Peter Baláž, Humphrey Tonkin. – Partizánske: Espero, 2011. – 104 p., il.; 500 ekz.

Itale: Korzhenkov, Aleksander. La vita di Zamenhof / Traduzione Cristina de Giorgio; Prefazione di Giorgio Novello. – Alghero: Edizioni Nemapress, 2017. – 140 p., il.

Portugale: Korjenkov, Alexander. Zamenhof: Vida, obra e ideias do autor do Esperanto / Tradução e notas Fernando Pita. – Porto Velho: Temática Editora, 2018. – 196 p., il.

Ĉeĥe: Korženkov, Alexander. Ludvík Lazar Zamenhof: život, dílo, ideály / Překlad z esperantského originálu Jindřich Košťálek; Předmluva Humphrey Tonkin. – Dobřichovice: KAVA-PECH, 2019. – 132 p., il.

Litove: Korženkovas, Aleksandras. Zamenhofas: biografinė apybraiža / Iš esperanto kalbos vertė Rimas Šuopys; Straipsniai Povilo Jegorovo ir Vytauto Šilo. – Kaunas: Pasaulio lietuvių centras, 2019. – 136 p., il.; 300 egz.

Halina Gorecka

Ĉi tiu artikolo aperis en la decembra numero de La Ondo de Esperanto (2019).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2019, №12.
Rete: La Balta Ondo https://sezonoj.ru/2020/01/zamenhof-24

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

style=”margin-right: 14px;”

de AlKo je 2020-01-18 13:12

Stano

Bohemiaj lumoj en makabra malhelo

Mi ŝatas legi esperanto-tradukojn de la monda literaturo ne nur pro mia amo al nia lingvo, sed ankaŭ pro la tute praktikaj konsideroj. La tradukistoj plejparte estas denaskaj parolantaj de la fontolingvo, do ili komprenas kaj sentas lingvajn, kulturajn kaj psikologiajn nuancojn de la verko pli bone ol alilingva profesiulo. Sed ĉiam interesis min demando: ĉu eblas esperantigi ion ajn sen grandaj perdoj de la senco kaj gusto? Ĝis nun mi respondis jese, sed "Bohemiaj lumoj" dubigis min. 

Diablaj cirkloj 
Mi diru kelkajn vortojn pri la verko mem. Temas pri la teatraĵo de Ramón del Valle-Inclán verkita en 1920. Ĝi ne ofte gastis sur la scenejoj kvankam la tradukinto, hispana esperantisto Miguel Fernández, nomas ĝin “la plej bona teatraĵo en la hispana lingvo kaj unu el la plej gravaj verkoj en la historio de la hispana literaturo”. La du ĉefaj herooj – blinda verkisto kaj lia ruza amiko – vagadas la tutan nokton tra Madrido tiutempa, kie ili renkontas diversajn homojn kaj trafas ne tre plaĉajn situaciojn. La tradukinto en longa enkonduko diras ke per tiu ĉi verko Valle-Inclán establis la novan ĝenron – esperpenton, kiu kombinas groteskon kaj ŝercon. Eble mi ne sufiĉe spertas en literatura teorio, sed mi nomus tion farso


La teatraĵo komenciĝas kaj finiĝas tragike. En la unuaj paĝoj la blinda verkisto, ĵus ricevinta maldungan leteron de redaktoro, proponas al la edzino triopan sinmortigon, sed tiu rifuzas ĉefe pro ilia juna filino. En la lasta paĝo homoj kolektiĝintaj post la entombigo de la verkisto, legas en gazeto novaĵon pri du virinoj kiuj sufokiĝis de la karbofumo – do la propono realiĝis. 
Kio toviĝas inter tiuj du bildoj? Dekkvin scenoj, plenaj je mizero, sensenca marŝado, lozaj dialogoj kaj amaraj ŝercoj. La herooj iras laŭ madridaj stratoj kvazaŭ du mortulaj ombroj, ĉiam pli subiĝantaj laŭ la diablaj cirkloj en la nigran inferon seneliran. Friponaj drinkejestroj, stratvirinoj, fanatikaj anarkiistoj, kruelaj policanoj, tumultemaj poetoj-modernistoj – ĉio interplektiĝas en unu nodon, kiun la senespera verkisto ne kapablas malnodi, nur dishaki per sia morto sur sojlo de la dormanta hejmo. 

Obskura tempo 
Ĉu mi ŝatis la verkon? Mi ne sukcesis traĝui ĝin same kiel la tradukinto, kies profunda fascino kaj admiro senteblas en la enkonduko, plurnombraj rimarkoj kaj apendico. Mi sentas ke temas pri la altkvalita literaturaĵo kun la stilo, strukturo kaj enhavo neriproĉeblaj, sed... evidente tio simple estas “ne mia” verko, do kulpas pri tio mia persona gusto, ne tiu de la aŭtoro. 
La priskribata bildo de la frankisma Hispanio estas makabra, sed apenaŭ troiga. Aŭtoritarisma reĝimo sin apoganta sur la eklezion kaj la tiel nomatajn “tradiciajn valorojn”, malantaŭ kiuj sin kaŝas banalaj patriarĥato, subpremado de alipensado, kun samtempa disfloro de korupto kaj nepotismo – ĉion ĉi ni vidas en la nuna Rusio, kvankam ankoraŭ ne tiom grandskale. 
Tiu ĉi nigra mallumo senesperigas la ĉefheroojn, kiuj jam ne kredas sian landon iam eliri al pli klera epoko, kie uniformitaj kretenoj lassos almenaŭ iom da spaco al pensohavuloj, kaj la fera kalkano de la ŝtato ne plu enpremos en koton liberecon kaj homajn rajtojn. Duonjarcento pasis antaŭ Hispanio sukcesis forskui la lastan faŝisman reĝimon en Eŭropo, kvankam ĝia postinfluo plu senteblas en la politika kaj kultura vivo de la lando. Kiam kaj kiel ŝanĝiĝos Rusio, nun balanciĝanta inter la vera demokratio kaj rigora aŭtoritarismo – espereble ni povos respondi tiun demandon pli frue. 

Lingva baro nesuperebla 
Mi komencis de la traduko kaj jam tempas reveni al ĉi afero. Mi ne volas diri ke ĝi estas malbona, tute inverse – la tradukinto solvis plurajn kaprompilojn antaŭ kiu mi povus nur palplebrumi stupore. Gratulon! Li regas Esperanton majstre kaj libere, kio ebligas al li elbuŝigi vortojn kaj frazojn neimageble malkutimajn, sed belajn kaj trafajn. 
La admiro antaŭ la fama hispana tradukisto Fernando de Diego videblas en la aktiva uzado de neologismoj, sed ĝi ne estas tiom ĝena kaj nek atingas nivelon de la stranga esperanto-dialekto, kiun oni renkontas ekzemple en la tradukoj de “Cent jaroj da soleco” kaj “Norda Odiseado”. Min kiel ruson amuzis la vorto “besedo” en la senco “amika interparolo”, ĉar la PIVa vorto “konversacio” tute kovras tiun ĉi sencokampon kaj krome en la rusa, de kiu derivas tiu ĉi kreaĵo, “besedo” ne nepre estas amikema, ĝi povas esti ankaŭ eduka aŭ averta kiel tiu fare de policano. Sed mi dankas la tradukinton ke li almenaŭ ne daŭrigis la stultan batalon de Fernando de Diego kontraŭ mal-vortoj, kiu naskigis plurajn monstrojn kiel men, hati, mokra, ks feliĉe ne postvivintaj sian kreinton. 
Renkonte al la aŭtora teksto mi alfrontis alian baron, multe pli fortan kaj evidente ne supereblan – la tempon kaj lingvon mem. Miguel Fernández atakis ĝin kuraĝe, uzante ĉiujn imageblajn rimedojn. La enkonduko ampleksas preskaŭ 30 paĝojn kaj detale priskribas la aŭtorajn biografion, verkadon, socio-politikan kaj kulturan kuntekston. Ĉiupaĝe aperas skrupulaj piednotoj (sume 210) kaj finas ĉion apendico preskaŭ dudekpaĝa. Do la konscienco de Miguel Fernández puras kiel blanka neĝo – li faris sian plejeblon. 
Sed ĉu li sukcesis? Post legi duonon de la verko mi komprenis kio ĝenas min – ĉiupaŝa neceso lasi la tekston por konsulti piednoton aŭ reveni al la enkonduko, komprenigante al mi plian frazon, personon aŭ eventon. Mi sentis min kvazaŭ lingvolernanto kiu haltigas ĉiuminute alilingvan filmon por konsulti vortaron. Ĉu mi povus legi la verkon sen fari tion? Jes. Ĉu mi komprenus ĝin? Ne. 
Kaj temas ne nur pri la socio-politiko-kultura kunteksto, kvankam ĝi ankaŭ tre gravas, ĉar en la verko abundas mencioj kaj aludoj al personoj kaj eventoj konataj al la samtempaj hispanoj, sed tute sensencaj por la eksterlanda leganto. Pli forta baro sin kaŝas en Esperanto mem. Ni ĉiam asertas ke nia lingvo estas riĉa, fleksa kaj povas esprimi ĉion, transdoni ion ajn el la monda kulturo. Mi pli-malpli kredas je la unua deklaro, sed dubas pri la dua. 
La lingvo, eĉ tiu planita, ne estas dokta kreaĵo, vivanta in vitro. Ĝi evoluas memstare, ene de la regulaj bordoj, sed tamen sengvide kaj nekontrolate. La lingvon kreas ĝiaj parolantoj, do ĝi spegulas iliajn bezonojn kaj gustojn. Tiurilate la hispana kaj Esperanto grave malkongruas, ĉar la hispanaro kaj esperantistaro diferencas multege. La nunaj esperantistoj estas plejparte bone edukitaj urbanoj, ĝentilaj kaj inteligentaj. Iliaj okupoj malsamas, sed decas kaj almenaŭ laŭleĝas. Tio estas grava avantaĝo de nia ĉarma komunumo kaj allogilo por komencantoj, sed grava obstaklo por la tradukintoj. 
Kiam oni tradukas de unu nacia lingvo al alia oni povas uzi sinonimojn preskaŭ por ĉio, ĉar en ĉiu nacio haveblas ŝtelistoj, prostituinoj, policanoj ktp, kiuj havas siajn ĵargonojn. Ni povus nur supozi kiel parolus esperanto-prostituinoj kaj verdaj ŝtelistoj, kiujn mi ne sukcesis renkonti eĉ dum kvin UKoj. La tradukisto ĉiufoje elektas ĉu traduki tiaĵojn laŭvorte aŭ inventi analogiaĵojn, sed ajnakaze li devas halti por klarigi, ke “kokido” estas familiara formo de “junulo”, ke “ĝendormo” estas la familiara disdegna formo de “ĝendarmo”, ke “inundito” signifas “ebriulo”, “malkombi” celas “bati”, “lumo” estas “mono”, “la tigo” egalas al “la kolo” ktp. Evidente ĉi-foje ni alfrontis la baron nesupereblan, almenaŭ ĝis la fina venko, kiam Esperanto estos parolata de pli vastaj sociaj tavoloj kaj vivos en la plej malnoblaj medioj. 

La eldonaĵo 
La libro estas preparita kaj eldonita zorgeme. Mola kovrilo, blankaj paĝoj bone intergluitaj, tiparo nemalbela. Ilustraĵoj mankas, komentoj abundas. La kovrilbildo estas makabra, sed trafa. 
Mi aldonu kelkajn vortojn pri la tradukisto kaj ties labormaniero. Mi jam rimarkigis ke el 176 libropaĝoj almenaŭ 52 estas okupitaj de la tekstoj de Miguel Fernández – la enkonduko kaj apendico, sen paroli pri 210 liaj piednotoj, foje longaj. Evidentas ke la tradukista rolo tro malvastas por li, do li prenas ankaŭ aliajn taskojn – klarigi la kuntekston, rakonti pri la vivo de la aŭtoro kaj liaj verkoj, esprimi propran opinion rilate tiujn kaj aliajn aferojn. 
Mi ne asertas ke tio fuŝas la libron, tute invesre – mi opinias tiun ĉi libroparton la granda avantaĝo de la esperanto-eldonaĵo. Nur denaska hispano povas tiom profunde kaj fajne ne nur kompreni, sed ankaŭ trasenti la hispanan literaturaĵon. Do kial ne pluriri tiun ĉi vojon? Miguel Fernández jam verkis longan kaj detalan artikolon pri la Ibera Grupo [1]. Lia antologio “Poezio: armilo ŝargita per futuro” [2], kiun li kompilis, tradukis kaj abunde komentis, fascinas pro la kolosa kaj skrupula labora, kiun li faris (bedaŭrinde mi malsukcesis admoni min mem aĉeti la libron pro la terure aĉa, sengusta, kliŝea kovrilo – espereble malaperonta en reeldonoj). Li havas kion diri al la esperanto-legantaro kaj li scias fari tion, do jen mia sugesto: vastigu kaj daŭrigu. Mi esperas ke fine aperos pliaj antologioj kaj eble eĉ specialaj esploraĵoj pri la hispana literaturo. Se iam aperos “Historio de la hispana literaturo” fare de Miguel Fernández mi promesas esti inter la unuaj aĉetantoj kaj legantoj. Kompreneble se la kovrilo estos almenaŭ same bona kiel tiu de “Bohemiaj lumoj”. 

[1] Miguel Fernández. Konfesinde: ni vivis kaj plu vivas. La Ibera Grupo: dudek jarojn da amikeco kaj kreado (Beletra Almanako. N 14-15). 
[2] Poezio: armilo ŝargita per futuro. Red. Miguel Fernández. SATeH, 2013. 363 p.

Unue la artikolo aperis en La Ondo de Esperanto

de Stano Belov (noreply@blogger.com) je 2020-01-18 06:44

2020-01-17

Global Voices

Muzeoj de la spirito: kial ni devas protekti endanĝerajn lingvojn

Lingvoj apartenas al fundamentaj rajtoj kaj formas bazon de kulturaj identecoj

Eranti Dolbera estas parolanto de minacata indiĝena lingvo konata kiel Lanjia Sora, parolata en Rapjingtal, Barato. Foto farita de Opino Gomangopor Instituto de Vivantaj Lingvoj por Endanĝerigitaj Lingvoj kiel parto de Sora dokumentara projekto. Uzata kun permeso.

[Ĉiuj ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en Esperanto, escepte de tiuj markitaj per [en], kiuj estas en la angla lingvo]

En rememoro de la Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj (IYIL 2019)

Dora Manchado, la lasta parolanto de la tehuelĉa lingvo, mortis la 4-an januaro de 2019, en la aĝo de 86 jaroj. Ŝi estis bone konata en sia gepatra komunumo en Patagonio, kaj amata de multaj. Lingva antropologo Javier Domingo kunlaboris kun Manchado dum la lastaj kelkaj jaroj de ŝia vivo, registris ŝian paroladon, kaj ankaŭ fariĝis ŝia bona amiko. Post ŝia morto, li konstatis, “Dora Manchado estis konsiderata kiel la ‘lasta parolanto’ de tehuelĉa, kiel la spirito de la tehuelĉa etna agnosko kaj revivigo. Ŝi perfekte sciis, ke la lingvo temas ne nur pri interagado, sed ankaŭ pri konfido, partopreno […] kaj kundivido kun aliaj. Danke al la registraĵoj, kiujn ŝi faris, la resto de la komunumo nun havas la ŝancon memori sian pasintecon kaj restarigi sian identecon”.

Konata loke kiel aonekko ‘a’ien, la estonteco de tehuelĉa lingvo estas nun en la manoj de kelkaj dekduoj da aktivistoj en Patagonio, kiuj celas protekti la lingvon per lokaj renkontiĝoj, lernogrupoj kaj kultura agado. Sed sen fluaj parolantoj, la estonteco de tehuelĉa lingvo estas necerta.

Kial lingvoj estas gravaj?

Lingvoj estas viva prezentaĵo de la longa historio de la homaro en tiu ĉi planedo. Transirante la tempon kiel tapeto kiu interplektas generaciojn, lingvoj transdonas jarcentojn de akumulita saĝeco koncerne homajn adaptiĝon kaj pluvivado. Ili enhavas esencajn informojn pri la administrado de la tero, vivtenaj praktikoj, parenceco kaj sociaj rilatoj, lokaj kutimoj, kosmologio kaj multon alian. Ĉiu lingvo prezentas unikan manieron interpreti kaj transdoni homan sperton en specifaj kuntekstoj kulturaj kaj ekonomiaj. Lingvoj neniam ĉesas evolui — ili estas kundividataj muzeoj de la menso. Ili ankaŭ ne estas fiksitaj; ili adaptiĝas kaj ŝanĝiĝas tra la tempo, depende de la esprimaj bezonoj de la parolantoj kaj de la socia kunteksto.

Ĉiu homa lingvo havas siajn proprajn regulojn, siajn proprajn fonajn regulaĵojn kaj siajn proprajn manierojn strukturi informojn por faciligi la komunikadon kaj la komprenadon. Lingvo estas ne nur lenso per kiu oni perceptas la mondon, sed ankaŭ vehiklo aktive uzata por navigi en ĝi. Lingvo estas pordo por aliri homan imagopovon. Sentencoj, poemoj, versoj de kantoj — ĉiuj eblas danke al la esprima povo de la lingvo. Proverboj, idiomaĵoj kaj ŝercoj malkovras la subtilajn nuancojn de kulturo per ritmo, rimo kaj pintumo. La kreiva povo de lingvo preterpasas la vivdaŭron de individuo. Tio estas sono de kolektiva animo, kiu vivas kaj mortas ene de ĉiu individuo. Kiam lingvo estas transdonata al sekva generacio de parolantoj, ilia lingvo plu vivas. Kiam lingvo ĉesas esti parolata kaj transdonata, ĝia esenco efektive estingiĝas. Sen sistema dokumentado, apenaŭ restas pruvoj ke la lingvo iam ekzistis.

Tiom da lingvoj, tiom malmulte da tempo

Ekzistas pli ol 3000 minacataj lingvoj en la mondo, multaj el kiuj povas malaperi ĝis aŭ antaŭ 2100. Kvankam estas normala ke lingvoj venas kaj malaperas tra la tempo, ni trapasas periodon de abrupta malkresko koncerne lingvan diversecon. Freŝdataj studoj montras ke po unu lingvo formortas je ĉiuj 3.5 monatoj, kio signifas ke plurfoje ĉiujare, la lasta parolanto de lingvo mortas, kaj ne ekzistas novaj parolantoj por anstataŭigi ilin. Kiam lingvo malaperis, estas tre malfacile revenigi ĝin, kvankam tio ja eblas. Lingva revivigo kaj rekonstruo atingeblas per aliro al hereditaj datumoj kaj registritaj fontoj.

Kial lingvoj mortas? Lingvo-anstataŭado kaj lingvo-morto estas kompleksaj procezoj, kiuj disvolviĝas malsame depende de la historio, geografio kaj sociekonomiaj cirkonstancoj de ĉiu loko. Por ĉiu lingvo kaj ĝiaj dialektoj, la afero estas iom malsama, sed ĝenerale multaj faktoroj similas.

Lingva endanĝerigo rilatas al la perdo de praa identeco, rezultanta de longtempaj influoj de koloniismo, sistema subpremado kaj kultura asimilado fare de regantaj grupoj. Lingva travivo temas do ankaŭ pri kultura travivo kaj transdono de generacio al generacio. Sed povas esti malfacile superi la pezan jugon de koloniaj povoj, la senposedigon de tradiciaj teroj kaj la vivmanieron kaj aliajn faktorojn kiel ekzemple kontaĝaj malsanoj kaj milito. Flankefikoj de rasismaj kaj diskriminaciaj politikoj ankaŭ kontribuas al la erozio de lingvo laŭ tempo pasas. Ili provas pereigi kulturan kaj lingvan diversecon favore al unuigita nacia identeco sub unu aŭ malmultaj lingvoj.

La lingvoj en la centro de la publika atento

Ni vivas en ŝlosila epoko por lingva konservado. Per daŭripovaj civitanaj streboj, publika subteno kaj financado de lingva trejnado kaj de lingva mergado, per videbleco en la amaskomunikiloj kaj agnosko de ilia statuso fare de lokaj kaj federaciaj registaroj, endanĝeraj lingvoj povas havi ŝancon renversi sian malkreskon kaj stabiliĝi. Subteni endanĝeritajn lingvojn signifas ankaŭ transformi la manierojn, per kiuj parolantoj de tiuj ĉi lingvoj estas rigardataj en siaj propraj komunumoj, kiel la lingvoj estas prezentataj en lokaj kaj naciaj medioj, kaj kiel la afero estas traktata de registaro.

Lingvoj estas fundamenta rajto kaj estas la angulŝtono de la bunta kultura identeco de la homaro. Paroli regantan lingvon ne signifas ke la komunumoj devas rezigni la rajton konservi kaj antaŭenigi sian praan lingvon [en]. Sed por kelkaj lingvoj kies lastaj fluaj parolantoj mortis, adekvata dokumentado estas la ŝlosilo de la revivigo.

En la kazo de la lingvo tehuelĉa, la registraĵoj de sinjorino Manchado oni nun transportas per fenestro en la pasintecon, sed ili ankaŭ kreas kadron por venonta revivigo de la tehuelĉa ene de tiu popolo. En unu el la lastaj noktoj, kiujn antropologo Javier Domingo pasigis kunlaborante kun ŝi, sinjorino Manchado diris, “Aio t nash ‘a’ieshm ten kot ‘awkko” — eble morgaŭ iu parolos en la tehuelĉa.

de Nichita ONUFRIEV je 2020-01-17 22:35

Neniam milito inter ni

Ĉinio: «ekzistada minaco» por Homaj rajtoj, laŭ raporto

17/01/2020 En sia jara raporto publikigita la 14an de januaro, "Human Rights Watch" akuzas Ĉinion, ke ĝi konsistigas mondan minacon por la individuaj liberecoj. La dana bildstriisto Niels Bo Bojesen decidis ilustri tiun konkludon laŭ sia maniero. «La...

de neniammilitointerni je 2020-01-17 21:01

Esperanto.blog

Junulino estis vundita dum fotado kun hundo

Laru Sanson estas junulino el Tucumán, Argentino, kaj lastmarde la 14-an sur iu socia retejo ŝi afiŝis serion da bildoj pri fotado ĉe hundo, kiu tiam mordis ŝian vizaĝon.

Hieraŭ, intervjue al la novaĵkanalo Todo Notícias, Sanson informis, ke ŝi bonfartas. “Mi estis ĉe amiko mia, tie estis multaj homoj kaj tre bela hundo. Mi ŝatas hundojn, kaj provis fari fotadon ĉe ĝi, tamen ve al mi. Mi jam estis konatiĝinta kun ĝi, sed mi ne multe vizitas tiun domon”, tion ŝi diris.

La junulino pensas, ke ŝi timigis la beston: “Mi brakumis ĝin, tamen mi metis la vizaĝon tre proksime de la hundo, kaj ĝi timiĝis. Ĝi estas 10-jaraĝa, iomete maljuna, kaj neniam estis mordinta neniun. Tia estis ĝia reago tiam, ĝi sentis sin invadita”.

de PCP je 2020-01-17 16:00

La Balta Ondo

“Kien vi iros” de Rafael Milhomem: La unua muzika albumo en 2020

MilhomemLa 17an de januaro 2020 ĉe Vinilkosmo estis lanĉita la bita albumo Kien vi iros? de Rafael Milhomem.

Post la unua bita albumo Flugantaj melodioj (2018) – klasika gitaro kaj kavakinjo, Rafael Milhomem revenas kun nova albumo.

Kien vi iros? estas la nomo de lia plej freŝa bita albumo! Ĝi estas malfacile difinebla albumo. Se vi bezonas difinon, ĝi estus “Mondmuziko”. Ĝi estas koncepta kaj instrumenta verko kiu donas la ideon ke oni povas vojaĝi tra la mondo sen moviĝi de via loko, per la potenco de la menso plibonigita per muziko kaj legado.

La albumo kunportas nin al diversaj lokoj de la mondo: ni vizitos la afrikan kontinenton per la titolo Al Afriko. Ni trapasos Azion per la titoloj Al Ĉinio; Al Barato kaj Al Persujo (nuna Irano). En Eŭropo, ni vizitos Portugalion per la titolo Al Portugalio. Ni vizitos ankaux sudamerikon kun aparta reliefigo per brazila muziko el diversaj regionoj.

La albumo enhavas ankaŭ la faman trakon Hejmo kun teksto de la poeto Marjorie Boulton, muziko de Rafael Milhomem, kantita de la kantistino de BaRok-Projekto, Kaliene Araujo kaj kun la kontribuo de Muniz. Ĝi alvokas sufiĉe densan kaj katastrofan etoson, kaj kongruas perfekte kun peza metala etoso.

La bita albumo disponeblas en la muzika platformo Vinilkosmo elŝute ekde la 17a de januaro ĉe (Alklaku la ĉi suban bildon):

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

style=”margin-right: 14px;”

de AlKo je 2020-01-17 12:02

Razen Manandhar

2020-01-16

Neniam milito inter ni

«Semajno de la kolero» en Libano: alfrontiĝoj okazigis dudekon da vunditoj

Foto: IBRAHIM CHALHOUB/AFP via Getty Images) 16/01/2020 La tago de kontestado, organizita por protesti kontraŭ malfruiĝo en la formado de registaro de sendependantoj en Libano, suferis perfortojn inter manifestaciantoj kaj policistoj en Bejruto. La libana...

de neniammilitointerni je 2020-01-16 14:27

Pri Io Ajn

Tie ĉiudirekten estas suden

Hieraŭ mi ĉeestis renkontiĝon kaj mi menciis al iu fakton, kiun li ne sciis. La fakto estas, ke ĉe la norda poluso, ĉiudirekten estas suden.

Ĉe la norda poluso, nenie estas pli norden. Tie, oni rigardas suden. Se oni turnas sin 180 gradojn, oni ankoraŭ rigardas suden. Dekstren estas suden. Maldekstren estas suden. Iu ajn paŝo estas paŝo suden kaj oriento kaj okcidento ne plu ekzistas. Neniu direkto estas orienta aŭ okcidenta kiam oni staras ĉe la norda poluso.

Oni ofte nomas la kompasdirektojn absolutaj. Tio estas kutime la kazo, ĉar neniuj homoj loĝas ĉe la norda poluso, sed la norda kaj suda polusoj estas esceptoj pri tio. Tie, oni ne povas absolute direkti iun per kompasdirektoj. Nur la relativaj direktoj, kiel dekstren kaj antaŭen, havas sencon.

Tio estas io amuza kaj mi ĝuis klarigi tion al iu, kiu ne jam sciis ĝin. Sed mi poste rimarkis ion pri tio rilate al Esperanto.

En Esperanto, oni kutime uzas la prefikson “mal-” por eviti ne-necesajn vortojn. Oni diras “malbela” anstataŭ “hida” kaj “mallonga” anstataŭ “kurta.” Eĉ la relativaj direktoj uzas tion. Oni diras “dekstren” kaj “maldekstren,” “antaŭen” kaj “malantaŭen.” Tamen, la kompasdirektoj ne uzas tiun prefikson. Oni ne nomas sudon “malnordo” aŭ male, nordon “malsudo.” La prefikso “mal-” estas tiom ofta, ke tiu fakto kaŭzis malordon en la menso kiam mi lernis Esperanton.

Sed estas diferenco inter la relativaj kaj kompasaj direktoj, ĉar ne estas relativaj polusoj.

Paŝo antaŭen estas ĉiam male al paŝo malantaŭen. Paŝo antaŭen neniam fariĝas paŝo malantaŭen. Tio havas sencon. Sed tio ne estas la kazo pri paŝo norden pro la poluso.

Paŝo norden estas nur preskaŭ ĉiam male al paŝo malnorden. Sed paŝo norden fariĝas paŝo suden kiam oni atingas la poluson. Iu, marŝante sufiĉe norden en rekta linio, subite marŝas suden ĉe la poluso sen ŝanĝo pri la direkto.

Tiel, norden kaj suden ne vere estas maloj.

de Pri Io Ajn je 2020-01-16 14:16

Esperanto.blog

Aviadilo verŝis brulaĵon sur urba areo en Usono

Je la 14-a ĉi-monate, post deklari estiĝon de kriza situacio, iu pasaĝeraviadilo Boeing 777-200 de la flugkompanio Delta Air Lines verŝadis brulaĵon sur lerneja areo en regiono de la usona urbo Los-Anĝeleso. La aviadilo estis trafita de paneo ĉe sia motoro tuj post la deteriĝo el la flughaveno de tiu urbo. La pilotoj anononcis la krizon kaj decidis reveni al la flughaveno. Tiu flugo, numero 89, estis ĵus komencinta, celante la ĉinan urbon Ŝanhajon.

Antaŭ efektivigi la krizan alteriĝon, la aviadilo verŝis brulaĵon sur la urbo, kaj tie infanoj kaj plenkreskuloj estis trafitaj de la “pluvo”, ĉefe en la lernejo Park Avenue Elementary, ĉe Cudahy, situanta ĉirkaŭ 30 kilometroj orienten de la flughaveno. Nur malgravaj vundoj oni raportis tiam. Jen koncerna filmeto: ligilo.

de PCP je 2020-01-16 14:04

TEJO

Konkurso “Partoprenu IJK-n” 2020

Jam tradicie la fonduso Partoprenu IJK-n pretas helpi al membroj de TEJO partopreni la Internacian Junularan Kongreson.

La IJK 2020 okazos de la 11-a ĝis la 18-a de julio 2020 en Someren, Nederlando.

Dank’ al la Fonduso eblas parte kovri vojaĝkostojn laŭ plej malmultekosta maniero (la gajnintoj ricevos ĝis 80% de ĉiuj vojaĝkostoj), la loĝadon en la plej malmultekosta kategorio kaj la programkotizon.

La limdato por kandidatiĝi estas la 15-a de februaro 2020.

La Estraro elektos la gajnintojn kaj anoncos ilin la 1-an de marto 2020.

Nepraj kondiĉoj por kandidatiĝi estas:

  • Vi estas individua membro de TEJO en 2020
  • Vi pretas ricevi kaj realigi taskojn de TEJO dum kaj post IJK (la taskoj estas interkonsentotaj kun la TEJO-estraro).
  • Vi estas je via unua eksterlanda IJK – AŬ – vi aktive agas en TEJO.

Aliaj kondiĉoj ne nepras sed estos favore konsiderataj:

  • Vi aĝas malpli ol 30 jaroj
  • Bona regado de Esperanto, laŭeble pruvita per atestiloj
  • Aktivado en landa aŭ loka organizo
  • Malebleco alimaniere financi la partoprenon en la kongreso
  • Iniciatemo kaj kapablo memstare kontribui al la programo kaj/aŭ helpi en la organizado

Homoj de la tuta mondo rajtas kandidatiĝi por la konkurso.

Aldone, TEJO ricevis malavaran donacon por helpi al pli da junuloj vojaĝantaj el Eŭropo partopreni IJK-n. Pro tio, ni aparte bonvenigas kandidatojn kiuj loĝas en Eŭropo aŭ kiuj vojaĝos al la IJK el iu lando de Eŭropo.

Por partopreni:

– plenigu la formularon (en formato .doc)

– kunsendu ankaŭ referencan leteron de minumume 1 individua membro de TEJO kaj motiviĝleteron.

Aliaj aldonaj dokumentoj (pliaj atestiloj, CV, ktp) estas bonvenaj.

Via kandidatiĝo povas esti sendita retpoŝte al kandidatigxoj@tejo.org  kaj ijk@tejo.org (prefere, sendu ĉiujn dokumentojn en la sama retmesaĝo) aŭ paperpoŝte adresita al la Centra Oficejo kun la indiko “TEJO – partoprenu IJK-n”, kaj ĝi devas alveni al ni plej malfrue la 15-an de februaro 2020. Se vi volas helpi la gejunulojn partopreni la IJK-n, bonvolu konsideri kontribui al la fonduso “Partoprenu IJK-n”.

La adreso de la Centra Oficejo:
Nieuwe Binnenweg 176
NL-3015 BJ Rotterdam
Nederlando

The post Konkurso “Partoprenu IJK-n” 2020 appeared first on Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

de ariel je 2020-01-16 13:10

La Balta Ondo

Sukcesa jaro por Fondajo Canuto en 2019

UEASume en 2019 Fondaĵo Canuto, kiu helpas al limigita nombro de aktivuloj, kiuj mem ne povas pagi plenan kotizon, subtenis 482 UEA-membrigojn el 74 landoj. El tiuj 5 bedaŭrinde forpasis en la jaro, do ne aperas en la kalkuloj.

Afriko (subsahara): Angolo 2, Benino 23, Burkino 1, Burundo 14, Centrafrika Resp. 1, Ĉado 3, Eburbordo 1, Etiopio 2, Gabono 1, Ganao 3, Kamerunio 4, Kenjo 1, Komoroj 2, Kongo DR 20, Kongo PR 3. Madagaskaro 6, Malio 2, Niĝero 2, Niĝerio 2, Ruando 2, Senegalo 11, Sud-Afriko 2, Tanzanio 7, Togolando 17. Sume: 132 en 24 landoj.

Ameriko: Argentino 5, Bolivio 2, Brazilo 38, Ĉilio 2, Gvatemalo 2, Honduro 1, Kolombio 6, Kostariko 1, Kubo 24, Meksiko 17, Nikaragvo 2, Peruo 4, Trinidado 1, Venezuelo 1. Sume: 107 en 14 landoj.

Azio: Ĉinio 18, Filipinoj 1, Hinda Unio (Barato) 5, Indonezio 9, Irano 13, Kamboĝo 2, Kazaĥio 3, Mongolio 9, Nepalo 13, Orienta Timoro 4, Pakistano 20, Taĝikio 1, Tajlando 1, Uzbekio 6. Vjetnamio 16. Sume: 121 en 15 landoj.

Eŭropo: Albanio 11, Belorusio 2, Bosnio-Hercegovino 12 Bulgario 15, Francio 2, Germanio 1, Makedonio 2, Nederlando 1, Pollando 1, Rumanio 14, Rusio 8, Serbio 8, Slovenio 1, Ukrainio 12. Sume: 91 en 14 landoj.

Meza Oriento kaj Norda Afriko: Alĝerio 3, Armenio 6, Kartvelio 2, Maroko 3, Palestino 1, Tunizio 3, Turkio 9. Sumo: 27 en 7 landoj.

UEA korege dankas al la multaj donacintoj al FC tra la jaro, kiu permesis tiun bonan rezulton, kaj eĉ kreis rezervon por 2020. Pliaj donacoj al Fondaĵo Canuto ĉiam bonvenas!

Fonto: EKO 2020-1

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2020-01-16 10:03

2020-01-15

Neniam milito inter ni

Vjetnamio: perfortaj kolizioj inter policistoj kaj kamparanoj, minacitaj je elpelado

Foto: VNA 15/01/2020 La vilaĝanoj de Dông Tâm protestas kontraŭ projekto de la aŭtoritatoj, kiuj celas akapari parton de la vilaĝo, por konstrui militan flughavenon . Ĵaŭdon 9an de januaro en Vjetnamio, alfrontiĝoj eksplodis en Dông Tâm apud Hanojo, inter...

de neniammilitointerni je 2020-01-15 20:56

La Balta Ondo

Urboj de Ruslando: Tjumeno, komforta parto de Siberio

Tjumeno

Malmultaj ekster Ruslando aŭdis la nomon de tiu ĉi urbo, kaj eĉ ruslandanoj ofte imagas ĝin kiel junan naftogasan urbeton, lokitan ie fore, malantaŭ la Urala montaro. Des pli grandas ĉies miro post ekscii ke Tjumeno (Тюмень) multe pli aĝas ol Sankt-Peterburgo, plejparto de la urbanoj neniam vidis naftominejon kaj lastjare ĝi estis agnoskita kiel la plej komforta urbo de Ruslando.

Pordego al Siberio

La urbonomo, kies etimologio plu restas diskutata, malkovras ĝian tjurkan devenon. Tjumeno havis antaŭulon – ĉi-loke troviĝis Ĉimgi-Tura, ĉefurbo de Siberia Ĥanujo. Rusaj kozakoj sub la gvido de Jermak en 1582-1585 venkis la ĉefajn militfortojn de la ĥanujo, sed la atamano mem pereis en nokta surprizatako de la tataroj, kaj liaj malmultaj postvivintaj kamaradoj retiriĝis al Ruslando.

Tamen antaŭ sia morto Jermak sendis al la caro Johano la 4a (konata kiel Ivano la Terura) kozakojn kun donacoj de la konkerita Siberio. Do jam la sekvan jaron venis nova tricentkapa taĉmento, kaj la 29an de julio 1586 ĝiaj estroj Vasilij Sukin kaj Ivan Mjasnoj fondis Tjumenon – la unuan rusan urbon en Siberio.

Ĝi aperis proksime de la detruita tatara ĉefurbo, ĉe la enfluejo de rivero Tjumenka al la pli granda rivero Tura. La kozakoj rapide konstruis lignan fortikaĵon, kies du flankoj estis protektitaj per krutaj riverbordoj, kaj la trian fermis barilo el pintigitaj traboj kun observoturoj kaj pordegoj. Tiuj klopodoj ne estis vanaj – dum sia unua jarcento la juna urbo estis plurfoje atakata de la tataroj kaj kalmukoj, kiuj esperis forbalai la alvenintojn. Alia minaco estis incendioj, kies fajromaro ofte inundis la urbon. Sed Tjumeno kun sia unika situo estis tre grava por Ruslando, kaj obstinaj rusoj ĉiam restarigis kaj pligrandigis ĝin.

Tjumeno

Ĝi ne havis altan administran statuson. Nur en la unua vivojaro Tjumeno estis la ĉefurbo de Siberio, jam en 1587 ĉi tiun titolon transprenis Tobolsko. Tamen Tjumeno ĉiam estis la ekonomia centro de la regiono, kie koncentriĝis metiejoj, fabrikoj, transporto kaj komerco.

Tri ŝtatestroj

Inter la plej gravaj eventoj de la loka historio estis vizito de la grandprinco Aleksandro Nikolajeviĉ en 1837. La estonta imperiestro Aleksandro la 2a faris tiujare longan vojaĝon tra la tuta imperio laŭ ordono de sia patro Nikolao la 1a, kiu deziris ke la filo persone konatiĝu kun la regota lando. La grandprincon akompanis lia edukisto Vasilij Ĵukovskij, fama verkisto kaj poeto, kiu klopodis enkapigi al la junulo humanismajn kaj liberalajn ideojn. Apenaŭ Lia Moŝto rememoris poste la foran siberian urbeton, sed por la tjumenanoj tiu vizito estis tiom memorinda, ke ili donis la nomon de la princo Aleksandro al ĉiu fieraĵo, ĉu lernejo, ĉu kapelo, ĉu akuŝejo.

En 1917 la urbon denove vizitis persono el la cara familio. Sed se antaŭafoje temis pri la estonta imperiestro, ĉi-foje al Tjumeno venis imperiestro estinta, kiu ekde sia abdiko la 2an de marto 1917 nomiĝis Nikolaj Aleksandroviĉ Romanov. La iama Nikolao la 2a tiutempe estis tre malpopulara. La popolo kulpigis lin pri multaj fuŝoj – la sangoverŝa kaj malsukcesa milito kontraŭ Germanio, manko de manĝaĵoj kaj varoj, politikaj reprezalioj kaj favoro al la mistikulo Grigorij Rasputin (naskiĝinta en Tobolska gubernio). Do la registaro decidis sendi al Siberio Nikolaon kune kun liaj familianoj kaj servistaro. La 10an de aŭgusto 1917 ili venis trajne al Tjumeno, kaj poste navigis per ŝipo al la gubernia ĉefurbo Tobolsko, de kie en aprilo 1918 ili ekiris al sia lasta vojaĝo – al Jekaterinburgo, kie en la kelo de la domo de Ipatjev ĉiuj estis mortpafitaj, inkluzive de la malsana 13-jara princo, junaj servistinoj kaj familia kuracisto.

Evidente tio estis la sorto de Tjumeno – ĉiam akcepti ŝtatestrojn estontajn, estintajn kaj eĉ… mortajn. Temas ne pri mistikaĵo, sed pri tute reala historia evento. Somere 1941 la faŝistaj hordoj impetis al Moskvo. Milionoj da sovetuniaj soldatoj pereis aŭ estis kaptitaj, duono de la batalteknikaĵoj estis detruita, nazioj jam vidis la Sovetunian ĉefurbon per binokloj, kaj iliaj superuloj disdonis invitilojn al solenaĵo en Kremlo. La Sovetunia registaro estis evakuita al Kujbiŝev (nun Samaro), Stalin restis en la urbo, tamen oni decidis garantii la sekurecon de la ĉefa sovetunia sanktaĵo – la mumio de Lenin.

La 10an de julio 1941 al Tjumeno venis sekreta trajno. Baldaŭ la Aleksandra lernejo, kie antaŭe oni planis aranĝi hospitalon, transformiĝis al sekreta objekto, kie lokiĝis la Lenin-mumio, priservanta ĝin laboratorio kaj gardistaro. Nur la 25an de marto 1945 la supera komunisma relikvo forlasis Tjumenon por reveni al Moskvo. La laboratoriestro petis permeson montri la “sanktaĵon” al la tjumenanoj, sed lia propono pri la dankosigno estis rifuzita – nenio devis ŝanceli la oficialan legendon pri la nevenkebla proleta reĝimo.

Vigla kaj raciema

TjumenoLa komerca sukceso estis samtempe beno kaj malbeno de la urbo. Tjumenanoj famis pro siaj riĉo, lerto kaj… malklero. “La urbo Pelmenev” nomis ĝin samtempulo, aludante al la pelmenoj – siberia manĝaĵo populara inter malkleraj malaltklasanoj. Tamen tio estis ioma troigo. Pluraj lernejoj, teatro, akuŝejo, biblioteko – ĉio ĉi estis konstruita danke al malavaraj mecenatoj kaj funkciis danke al mono, donacita de ili.

Komence de la 20a jarcento Tjumeno famis per siaj ledaĵoj, vodko kaj ŝipoj. Dum la Dua Mondmilito en la urbon estis evakuitaj 28 fabrikoj, post la militofino multaj el ili ne revenis al siaj devenlokoj.

Sed vere fulmrapida kresko okazis post la trovo de grandegaj naftogasaj minejoj en la Tjumena regiono en la 1950-60aj jaroj. Tjumeno iĝis la naftogasa ĉefurbo de la lando kaj ĝis nun ĝi havas tian statuson. En 1959 ĝi havis 150 mil loĝantojn, en 1970 – 270 mil, en 1974 – 320 mil. Obliĝis la areo, grave ŝanĝiĝis la aspekto kaj la etoso de la urbo. Nun ĝi havas 720 mil loĝantojn, inter kiuj estas pli ol 100 mil studentoj de 15 superlernejoj. En la lastaj jaroj kreskis la nombro de la eksterlanda studentaro, do en multnombraj aĉetcentroj oni povas renkonti vigle babilantajn ĉinojn aŭ eburhaŭtajn afrikanojn. Se vi vidos surstrate nigrulon en armea uniformo – ne timu, temas ne pri malamika invadinto, sed pri studento de la loka armea lernejo, kie studas junaj militistoj el pluraj landoj de Afriko kaj Azio.

Bonvenon!

Kiel atingi Tjumenon? La plej simpla maniero estas aviadilo. Flugoj el Moskvo kaj Peterburgo abundas ĉiutage kaj daŭras preskaŭ tri horojn. La flughaveno Roŝĉino (Рощино), iam listigita inter la plej malbonaj en Ruslando, nun moderniĝas kaj kreskas. Alia eblo estas fervojo, kaj, se vi ne damaĝas 36 horojn pasigotajn en trajno Moskvo-Tjumeno, do bonvenon al la Tjumena stacidomo.

Trovi restadlokon ne estas problemo. Vi povas elekti inter internaciaj hotelretoj (Mercure, Hillton Double Tree, Best Western Spasskaja), lokaj kvarsteluloj (Eŭrazija, Remezov), tristelaj simplaĵoj (Vostok, Neftjanik) aŭ kontentiĝi per hosteloj kaj lueblaj apartamentoj. La trafika infrastrukturo estas sufiĉe evoluinta – busoj kaj taksioj (inkluzive YandexTaxi) abundas. Sed apenaŭ vi bezonos ilin, ja la urbocentro estas kompakta kaj plejparton de la vizitindaĵoj oni povas atingi piede.

Mallonga promenado

Tjumeno

Kion viziti en Tjumeno? Prefere komencu vian promenadon de la Ponto de Geamantoj, kiu situas en la fondoloko de la urbo. Rigardu la malnovan urbodomon, klinu la kapon antaŭ la eterna flamo omaĝe al la urbanoj pereintaj en la Dua Mondmilito kaj marŝu plu laŭ la Respublika strato, kiu trairas la tutan urbon. Negocistaj domoj kaj vendejoj, ortodoksaj preĝejoj, muzeoj, altlernejoj – serpentante dum duonhoro vi trairos la vojon, por kiu Tjumeno bezonis tri jarcentojn.

Sekvos postmilitaj kvartaloj, kies komencon markas la bela Centra Placo, sur kiu troviĝas imponaj sidejoj de la provincaj registaro kaj parlamento (ekde 1944 Tjumeno estas ĉefurbo de la samnoma provinco). Poste aperos grizaj kolosoj de la naftogasaj organizaĵoj, kreskintaj en la Sovetunia epoko. Granda klasikstila teatro, aperinta antaŭ kelkaj jaroj, aspektas iom strange, ĉirkaŭita de pluretaĝaj betonaj loĝdomoj.

Sed tio estas Tjumeno – urbo kie arkaikaj lignaj dometoj apudas turojn el vitro kaj ŝtalo, kie ĉi-vintre temperaturo falis ĝis -43°C, sed en majo ĉio estas kovrita je rozkolora tapiŝo de florantaj pomujoj, kie jam antaŭ cent jaroj en la sama strato je centmetra distanco unu de la alia staris katolika preĝejo, moskeo, du ortodoksaj preĝejoj kaj sinagogo.

Revenu per la Lenina strato, mallonga fratino de la strato Respublika. La marmora fasado de la federacia juĝejo rigardas al la malnova bazaro, blanka sportejo apudas falsorumitan amuzejon kaj de la aĉetejo kun la ĉefubra nomo CUM (tjumenanoj ŝatas tiaĵojn) laŭ la same pompa bulvardo Cvetnoj vi atingos la lokon kiun la lokanoj ŝerce nomas la Placo de Du cirkoj – tie la cirko staras kontraŭ la urbodomo.

Tjumeno

Post reveno al la stajponto malsupreniru laŭ marmora ŝtuparejo al la kajo – unu el la plej grandaj kaj belaj en Ruslando. Promenu laŭ ĝiaj glataj podioj sub trankvila muziko, rigardu la riveron Tura kaj transan bordon, ankoraŭ kovritan je kurbaj stratoj kun lignaj dometoj, trinku kafon el surrada budo kaj fotu tiun bildon almenaŭ mense – por poste rakonti pri sia vizito al Tjumeno, la unua rusa urbo en Siberio.

Stanislav Belov

Jam aperis:

1. Halina Gorecka: Smolensk, heroa urbo sur sep montetoj (La Ondo de Esperanto, 2015, №1)
2. Stanislav Belov: Tobolsko, la unua ĉefurbo de Siberio (La Ondo de Esperanto, 2015, №4–5)
3. Nikolao Gudskov: Rostovo la Granda (La Ondo de Esperanto, 2015, №7)
4. Vjaĉeslav Ivanov: Vladikavkaz, iama ĉefurbo de Kaŭkazio (La Ondo de Esperanto, 2015, №10)
5. Halina Gorecka: Irkutsk, la koro de la Orienta Siberio (La Ondo de Esperanto, 2016, №1)
6. Aleksandr Mitin: Niĵni-Novgorodo (La Ondo de Esperanto, 2016, №4-5)
7. Anatolo Sidorov: Siktivkaro, la ĉefurbo de Komio (La Ondo de Esperanto, 2016, №8-9)
8. Halina Gorecka: Jessentuki (La Ondo de Esperanto, 2016, №11-12)
9. Nikolao Gudskov: Jaroslavlo – la ursa angulo (La Ondo de Esperanto, 2017, №2)
10. Stanislav Belov: Tjumeno, komforta parto de Siberio (La Ondo de Esperanto, 2017, №7)

Ĉi tiu artikolo aperis en la julia numero de La Ondo de Esperanto (2017).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2017, №7.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2020/01/tjumeno

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2020-01-15 20:55

Esperanto.blog

Anekdoto: Ĉampiono

Viro alvenis hejmen forte ebriiĝinta kaj ridetanta. Lia edzino demandis lin:
– Kial vi estas tiom feliĉa?
– Mi partoprenis konkurson pri drinkado de brando!
La virino, kiu bone konis sian drinkeman edzon, do diris:
– Ho, karulo! Gratulon! Kiu estas la dualoka venkinto?
– Mi eĉ ne memoras tion, ĉar oni donis pokalon nur al la ĉampiono.
– Sed… kie estas via pokalo?
Kaj li respondis feliĉa:
– Mi ŝanĝis ĝin je pli da brando!

(Aŭtoro nekonata. Tradukis el la portugala: Júlio Pedrosa.)

de Júlio César Pedrosa je 2020-01-15 17:57

La supera tribunalo de Usono ne reagis al apelacio pri malpermeso de nuda torso al virinoj

Lastlunde (la 13-an) la supera tribunalo de Usono decidis ne analizi la apelacion fare de tri virinoj, kiuj estis monpunitaj pro tio, ke ili estis montrantaj la mamoj publike. La apelaciantoj argumentas, ke tiu malpermeso de la torsa virina nudeco, sed ne tiu de la vira, kontraŭas la landan konstitucion.

Tiamaniere la juĝistoj de la supera tribunalo konservis la decidon fare de la justico de la subŝtato Nov-Hampŝiro, kiu decidis en 2019, ke tiuj virinoj estu monpunita de la urbo Laconia, kie estas kontraŭleĝa publike montri la mamilojn. Ili estis malliberigitaj en 2016 pro tia okazaĵo ĉe marbordo de la urbo.

Pasintjare la ŝubstata tribunalo decidis, ke la municipa leĝo ne diskriminacias la homojn pro genro: la reguloj de la subŝtato konsideras, ke laŭ la socikonvencioj la mamoj estas erotikaj, kaj viroj kaj virinoj estas malpermesataj montri la korpopartojn “intime ligataj al la funkcioj de reproduktado”.

de PCP je 2020-01-15 14:08

KARAPACO-PANORAMO

Maŝa Kaléko: Sopiro al alia lok' (rimpoemtraduko)







Maŝa Kaléko
Sopiro al alia lok'


Hejme pomoj odoras en ŝrank',
fajfas kaldron' kun plezuro.
Sed monde blovas la vent' al vagant'
kaj kantas la aventuro!

Sopiro al alia lok'
eterne vin firmtenos,
interne, se vi elas ĵus,
ekstere, se vi enos. 


Mascha Kaléko
Sehnsucht nach anderswo


Drinnen duften die Äpfel im Spind,
Prasselt der Kessel im Feuer.
Doch draußen pfeift Vagabundenwind
Und singt das Abenteuer!

Der Sehnsucht nach dem Anderswo
Kannst Du wohl nie entrinnen:
Nach drinnen, wenn Du draussen bist,
Nach draussen, bist Du drinnen.



de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2020-01-15 09:56

Libera Folio

Mankas kandidato por organizi IJK-n en 2021

La ĉi-jara Internacia Junulara Kongreso okazos en Nederlando, sed kie okazos la IJK en 2021 tute ne klaras, post kiam Britio retiris sian kandidatiĝon. TEJO nun esperas trovi novan kandidaton ĝis la fino de januaro.

Kandidatoj por organizi la Internacian Junularan Kongreson nuntempe estas serĉataj en du etapoj, por malaltigi la sojlon kaj certigi, ke ja aperos kandidatoj.

En la unua etapo oni ne bezonas prepari detalajn dokumentojn aŭ prezenti pretan proponon de ejo, sed nur anonci sian principan interesiĝon. Nur en la posta dua etapo necesos pli detala propono kun oficialaj dokumentoj.

Spite tion ne estis granda amaso da kandidatoj dum la lastaj jaroj. Por la IJK 2019 kandidatis du landoj, Slovakio kaj Nederlando. Estis elektita Slovakio. Por 2020 kandidatis nur Nederlando, kiu evidente estis elektita.

Por la jaro 2021 nun tute mankas kandidatoj, post kiam Britio dum la komitata kunsido de TEJO en la Junulara Esperanto-Semajno jarŝanĝe retiris sian kandidatiĝon.

Pli frue estis klopodoj okazigi la IJK-n 2021 en Azio, ĉar ĝi jam okazos tri jarojn sinsekve en Eŭropo, sed tiu provo malsukcesis, klarigis la kasisto de TEJO, Mung Bui (Feliĉa), en la reta diskutejo de la komitato de TEJO en decembro:

– Ni intencis kandidatiĝi nome de VEJO kaj Tajlandaj esperantistoj por organizi IJK-n en Tajlando. Ni havis Azian teamon ne nur en Vjetnamio kaj Tajlando. Ni preparis preskaŭ ĉion por la kandidatiĝo, sed bedaŭrinde poste estis sanĝo en nia teamo, 2 el la 3 tajlandanoj translokiĝis kaj ekhavis alian laboron, ili povas kunprepari sed ne povus partopreni en la tuta IJK. Estas multaj surlokaj laboroj kiam IJK okazas kaj nepre bezonas ĉeeston de LKK, do ni decidis ke ni ne kandidatiĝu nun, ni revenos eble venontjare kiam UK 2022 povus okazi en Ĉinio.

La origina limdato por la unua etapo de la kandidatiĝo pasis fine de novembro 2019, kaj tiam la Brita teamo estis la sola, kiu anoncis sian interesiĝon. La plano tiam estis okazigi la IJK-n en Belfasto en Norda Irlando, samurbe kie en tiu jaro okazos la Universala Kongreso.

Belfasto estis elektita por la UK parte pro la favoraj financaj kondiĉoj. Tamen jam post la paso de la unua limdato de la IJK-kandidatiĝo evidentiĝis, ke plej verŝajne ne eblus ricevi simile favorajn kondiĉojn por la junulara kongreso.

Samtempe montriĝis, ke mankas sufiĉaj aktivuloj por la teamo, skribas Tyron Surmon, la prezidanto de Junularo Esperanta Brita, en TEJO Telegrame:

– Ni luktis por trovi sufiĉe da homoj por havi daŭripovan organizteamon. Krome, post la fermiĝo de la unua etapo, mi malkovris ke mi sukcese ricevis stipendion por studi en Usono sekvajare. Mi estus la ĉeforganizonto, kaj mi vere ne povas plenumi tiun rolon, se mi ne estos en Britio la tutan jaron antaŭ la evento. Espereble en sekvaj jaroj ni povos krei teamon por sukcese kandidatiĝi denove, sed bedaŭrinde ne funkciis por 2021.

Post la retiriĝo de la brita teamo, TEJO denove malfermis la unuan etapon de la kandidatiĝo. Nun oni esperas ricevi sinanoncojn ĝis la fino de januaro, do restas du semajnoj. Ankaŭ ĉi-foje la kandidatoj ne tuj devas prezenti finan, detalan proponon.

Tamen, la limdato de la dua etapo estas jam la 28-a de februaro, do kandidatoj kiuj nun prezentos sin, devas ene de monato pretigi detalan kandidatiĝon kun ĉiuj necesaj informoj. Tio povas montriĝi problema, konsiderante ke en novembro neniu teamo krom la nun retiriĝinta brita entute pretis eniri la konkurson.

de Redakcio je 2020-01-15 06:24

2020-01-14

Global Voices

Podkastoj pri la graveco de iniciatoj por revivigo de indiĝenaj lingvoj

Edukaj kaj informaj sondosieroj en indiĝenaj lingvoj akcelas lingvan revivigon

Foto de Fabiana Condori Q.

Ĉi tiuj cápsulas radiales [es – hibrida radioformato, kiu inkluzivas kondensitajn informojn pri faka temo] estas mallongaj edukaj kaj informaj sondosieroj, faritaj dum intervjuoj kun ciferecaj aktivuloj kiel Héctor Martínez, Genner Llanes, Miguel Ángel Oxlaj, Yamanik Cholotío, Verónica Aguilar kaj Jaqueline Alacán, kiuj antaŭenigas la lingvan revivigon de indiĝenaj lingvoj, dum la “Latinamerika Festivalo de Indiĝenaj Lingvoj en Interreto” [es], kiu okazis de la 22-a ĝis la 27-a de oktobro de 2019 en Antikva Gvatemalo kaj Gvatemalurbo.

La produktantino faris ĉi tiujn sondosierojn por subteni la revivigon de indiĝenaj lingvoj, kiel membro de Red KANQ (kakĉikela, kiĉua, ajmara, nasaa, keĉua kaj kekĉia), post partopreno en tri eventoj: Festivalo Gabo [es] (Medellin, Kolombio), Internacia Renkontiĝo de Indiĝena Komunikado [es] (Kusko, Peruo) kaj Latinamerika Festivalo de Indiĝenaj Lingvoj en Interreto [es] (Antikva Gvatemalo kaj Gvatemalurbo). Invitita de Deutsche Welle Akademie, kiu estas parto de la Germana Kunlaborado kaj ĝiaj partneroj en Ekvadoro, Gvatemalo, Kolombio, Peruo kaj Bolivio, por kundividi spertojn kaj produkti plurformajn dosierojn dum la eventoj.

Héctor Martínez (Salvadoro)

Genner Llanes Ortíz (Meksiko)

Yamanik Cholotío (Gvatemalo)

Miguel Ángel Oxlaj (Gvatemalo)



Verónica Aguilar (Meksiko
)

Jaqueline Alacán (Gvatemalo)

de Rafael LIMA je 2020-01-14 21:49

Esperanto.blog

Japana miliardulo serĉas virinon por kunvojaĝo al la Luno

Yusaku Maezawa, tiu 44-jaraĝa japana miliardulo de la modinsdustrio, estos la unua turisto ĉirkaŭinta la naturan sateliton de la Tero, kadre de kosmovojaĝo planata por okazi en 2023, pere de la kosmoŝipo Starship de SpaceX, tiu kosmesplora firmao de la entreprenisto Elon Musk.

Pere de reta anonco Maezawa asertas, ke volas travivi tion kune kun “speciala” virino. Li, kiu antaŭnelonge sin disigis de sia amamikino, la 27-jaraĝa aktorino Ayame Goriki, petis al kiuj interesiĝas, tiuj virinoj aliĝu per lia retejo ĝis la venonta 17-an tagon. La kandidatoj nepre aĝu pli ol 20 jaroj, estu fraŭla, optimisma kaj interesiĝanta vojaĝi al spaco, kaj inter ili estos elektita, ĝis la fino de la 3-a monato 2020, la kunulino de Maezawa.

Ekscentrulo, li famiĝis kiel tamburaristo de la muzikgrupo Switch Style, pri rokenrola punko. Li fondis la japanan retvendejon de vestoj nome Zozo, kaj riĉiĝis en la moda mondo. Oni taksas, ke lia persona propraĵaro valoras preskaŭ 3 miliardojn da usonaj dolaroj. Ĉi-monate li promesis kundivi 100 milionojn da enoj inter ses homoj hazarde elektitaj inter tiuj, kiuj estis reafiŝintaj liajn afiŝojn sur la sociretejo Tvitero. “Temas pri socia eksperimento”, tion li klarigis.

La prezo konsentita de li por tiu vojaĝo ne estis konigita, tamen laŭ Elon Musk temas pri “multe da mono”. La japana entreprenisto asertis, ke li volas venigi grupon da artistoj en tiu kosmovojaĝo.

de PCP je 2020-01-14 18:29

Global Voices

Volontuladi en 2020 por Global Voices Esperanto

Instruistoj, tradukistaj studentoj kaj aliaj spertaj esperantistoj urĝe serĉataj.

Global Voices serĉas volontulajn tradukistojn, provlegantojn kaj lingvajn redaktistojn por Esperanto Lingua, kie ni tradukas artikolojn de Global Voices en Esperanton! ATENTU: venante je la demando “Via nomo en Twitter?”, rulumu pli suben por kelkaj pliaj demandoj kaj ne forgesu alklaki la BLUAN BUTONON (= forsendi) je la fino de la aliĝilo.

Same kiel dum la jaro 2019, ni esperas daŭrigi ankaŭ en 2020 la publikigon de almenaŭ la samkvanta nombro de tradukoj en Tutmondaj Voĉoj.

Post periodo de stagnado (ĉefe en 2014), nia tiama lingva revizianto ne povis sekvi la eldonritmon.
Ni en 2019 sukcesis aktivigi kelkajn, ĉar ni volas eviti novan stagnadon. Tial ni daŭre serĉas provlegantojn kun bonega kono de Esperanto (prefere je la supera nivelo C) por helpi revizii tradukojn de artikoloj por Global Voices Esperanto (GVE), kie ni tradukas artikolojn de Global Voices el diversaj lingvoj en Esperanton! En tiu ĉi artikolo vi trovos aliĝilon por partopreni en Global Voices Esperanto. Ĉu vi jam deziras ekscii pli pri ni kaj nia maniero labori kune? Do partoprenu kaj volontulu!

Se vi interesiĝas, plenigu ĉi tiun aliĝilon kaj ni revenos al vi!  Kundividu vaste kaj aliĝu ĉi tie!



de Herman Dekeŭnink je 2020-01-14 16:23

KARAPACO-PANORAMO

Francisko Viljono: BALADO (pri bona instruo) rimpoemtraduko




Francisko Viljono
BALADO
(pri bona instruo)


. . . . . . . . . . . . . . [158a] T 1692

Do, ĉu absolvojn vi disvendas,
Ĉu ludas mem per kub' fuŝita,
Ĉu monon falsas – vin atendas
Kaldrona mort' de brog' kaŭzita.
Pro ĵuro falsa kaj perfida,
Pro ŝtelo, rab' kaj pliaj krimoj,
Sed kien iros mono hida?
Al la drinkej' kaj al la inoj.

Per rimo, mok', cimbal', liuto,
Trompanto aŭ stultul' laŭ plaĉo,
Per farso, ŝerc', ludad' de fluto,
En urb' aktoru, en vilaĝo,
jen kun moralo aŭ malsaĝo;
Vi gajnu do dum ludrutinoj.
Sed same iros la rabaĵo
Al la drinkej' kaj al la inoj!

Se restas vi fiaĵojn fore,
Do zorgas pri ĉeval' kaj mulo,
Aŭ falĉas herbojn perlabore,
Kaj estas vi nur malklerulo;
Kontenta jam sen plipostulo.
Aŭ estas vi draŝist' de linoj,
Enspezoj iras – ĉu regulo?
Al la drinkej' kaj al la inoj!

Do portu jakon, pantalonon,
Vestojn el silkoj aŭ staminoj
– Ne atendante fartmalbonon –
Al la drinkej' kaj al la inoj!

tradukis Gaulthier
prilaboris parte Hans-Georg Kaiser

de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2020-01-14 16:03

Neniam milito inter ni

Martiniko: kolizioj marĝene de proceso kontraŭ aktivuloj, kiuj luktis kontraŭ klordekono

14/01/2020 Bildo: pasintan lundon post-tagmeze la 13an de januaro 2020, policistoj kaj aktivuloj kontraŭ klordekono alfrontiĝis antaŭ la tribunalo de Fort-de-France, ĵus antaŭ la proceso de sep personoj kunvokitaj antaŭ la justico. Kolizioj eksplodis...

de neniammilitointerni je 2020-01-14 13:25

La Balta Ondo

Urboj de Ruslando: Tjumeno, komforta parto de Siberio

Tjumeno

Malmultaj ekster Ruslando aŭdis la nomon de tiu ĉi urbo, kaj eĉ ruslandanoj ofte imagas ĝin kiel junan naftogasan urbeton, lokitan ie fore, malantaŭ la Urala montaro. Des pli grandas ĉies miro post ekscii ke Tjumeno (Тюмень) multe pli aĝas ol Sankt-Peterburgo, plejparto de la urbanoj neniam vidis naftominejon kaj lastjare ĝi estis agnoskita kiel la plej komforta urbo de Ruslando.

Pordego al Siberio

La urbonomo, kies etimologio plu restas diskutata, malkovras ĝian tjurkan devenon. Tjumeno havis antaŭulon – ĉi-loke troviĝis Ĉimgi-Tura, ĉefurbo de Siberia Ĥanujo. Rusaj kozakoj sub la gvido de Jermak en 1582-1585 venkis la ĉefajn militfortojn de la ĥanujo, sed la atamano mem pereis en nokta surprizatako de la tataroj, kaj liaj malmultaj postvivintaj kamaradoj retiriĝis al Ruslando.

Tamen antaŭ sia morto Jermak sendis al la caro Johano la 4a (konata kiel Ivano la Terura) kozakojn kun donacoj de la konkerita Siberio. Do jam la sekvan jaron venis nova tricentkapa taĉmento, kaj la 29an de julio 1586 ĝiaj estroj Vasilij Sukin kaj Ivan Mjasnoj fondis Tjumenon – la unuan rusan urbon en Siberio.

Ĝi aperis proksime de la detruita tatara ĉefurbo, ĉe la enfluejo de rivero Tjumenka al la pli granda rivero Tura. La kozakoj rapide konstruis lignan fortikaĵon, kies du flankoj estis protektitaj per krutaj riverbordoj, kaj la trian fermis barilo el pintigitaj traboj kun observoturoj kaj pordegoj. Tiuj klopodoj ne estis vanaj – dum sia unua jarcento la juna urbo estis plurfoje atakata de la tataroj kaj kalmukoj, kiuj esperis forbalai la alvenintojn. Alia minaco estis incendioj, kies fajromaro ofte inundis la urbon. Sed Tjumeno kun sia unika situo estis tre grava por Ruslando, kaj obstinaj rusoj ĉiam restarigis kaj pligrandigis ĝin.

Tjumeno

Ĝi ne havis altan administran statuson. Nur en la unua vivojaro Tjumeno estis la ĉefurbo de Siberio, jam en 1587 ĉi tiun titolon transprenis Tobolsko. Tamen Tjumeno ĉiam estis la ekonomia centro de la regiono, kie koncentriĝis metiejoj, fabrikoj, transporto kaj komerco.

Tri ŝtatestroj

Inter la plej gravaj eventoj de la loka historio estis vizito de la grandprinco Aleksandro Nikolajeviĉ en 1837. La estonta imperiestro Aleksandro la 2a faris tiujare longan vojaĝon tra la tuta imperio laŭ ordono de sia patro Nikolao la 1a, kiu deziris ke la filo persone konatiĝu kun la regota lando. La grandprincon akompanis lia edukisto Vasilij Ĵukovskij, fama verkisto kaj poeto, kiu klopodis enkapigi al la junulo humanismajn kaj liberalajn ideojn. Apenaŭ Lia Moŝto rememoris poste la foran siberian urbeton, sed por la tjumenanoj tiu vizito estis tiom memorinda, ke ili donis la nomon de la princo Aleksandro al ĉiu fieraĵo, ĉu lernejo, ĉu kapelo, ĉu akuŝejo.

En 1917 la urbon denove vizitis persono el la cara familio. Sed se antaŭafoje temis pri la estonta imperiestro, ĉi-foje al Tjumeno venis imperiestro estinta, kiu ekde sia abdiko la 2an de marto 1917 nomiĝis Nikolaj Aleksandroviĉ Romanov. La iama Nikolao la 2a tiutempe estis tre malpopulara. La popolo kulpigis lin pri multaj fuŝoj – la sangoverŝa kaj malsukcesa milito kontraŭ Germanio, manko de manĝaĵoj kaj varoj, politikaj reprezalioj kaj favoro al la mistikulo Grigorij Rasputin (naskiĝinta en Tobolska gubernio). Do la registaro decidis sendi al Siberio Nikolaon kune kun liaj familianoj kaj servistaro. La 10an de aŭgusto 1917 ili venis trajne al Tjumeno, kaj poste navigis per ŝipo al la gubernia ĉefurbo Tobolsko, de kie en aprilo 1918 ili ekiris al sia lasta vojaĝo – al Jekaterinburgo, kie en la kelo de la domo de Ipatjev ĉiuj estis mortpafitaj, inkluzive de la malsana 13-jara princo, junaj servistinoj kaj familia kuracisto.

Evidente tio estis la sorto de Tjumeno – ĉiam akcepti ŝtatestrojn estontajn, estintajn kaj eĉ… mortajn. Temas ne pri mistikaĵo, sed pri tute reala historia evento. Somere 1941 la faŝistaj hordoj impetis al Moskvo. Milionoj da sovetuniaj soldatoj pereis aŭ estis kaptitaj, duono de la batalteknikaĵoj estis detruita, nazioj jam vidis la Sovetunian ĉefurbon per binokloj, kaj iliaj superuloj disdonis invitilojn al solenaĵo en Kremlo. La Sovetunia registaro estis evakuita al Kujbiŝev (nun Samaro), Stalin restis en la urbo, tamen oni decidis garantii la sekurecon de la ĉefa sovetunia sanktaĵo – la mumio de Lenin.

La 10an de julio 1941 al Tjumeno venis sekreta trajno. Baldaŭ la Aleksandra lernejo, kie antaŭe oni planis aranĝi hospitalon, transformiĝis al sekreta objekto, kie lokiĝis la Lenin-mumio, priservanta ĝin laboratorio kaj gardistaro. Nur la 25an de marto 1945 la supera komunisma relikvo forlasis Tjumenon por reveni al Moskvo. La laboratoriestro petis permeson montri la “sanktaĵon” al la tjumenanoj, sed lia propono pri la dankosigno estis rifuzita – nenio devis ŝanceli la oficialan legendon pri la nevenkebla proleta reĝimo.

Vigla kaj raciema

TjumenoLa komerca sukceso estis samtempe beno kaj malbeno de la urbo. Tjumenanoj famis pro siaj riĉo, lerto kaj… malklero. “La urbo Pelmenev” nomis ĝin samtempulo, aludante al la pelmenoj – siberia manĝaĵo populara inter malkleraj malaltklasanoj. Tamen tio estis ioma troigo. Pluraj lernejoj, teatro, akuŝejo, biblioteko – ĉio ĉi estis konstruita danke al malavaraj mecenatoj kaj funkciis danke al mono, donacita de ili.

Komence de la 20a jarcento Tjumeno famis per siaj ledaĵoj, vodko kaj ŝipoj. Dum la Dua Mondmilito en la urbon estis evakuitaj 28 fabrikoj, post la militofino multaj el ili ne revenis al siaj devenlokoj.

Sed vere fulmrapida kresko okazis post la trovo de grandegaj naftogasaj minejoj en la Tjumena regiono en la 1950-60aj jaroj. Tjumeno iĝis la naftogasa ĉefurbo de la lando kaj ĝis nun ĝi havas tian statuson. En 1959 ĝi havis 150 mil loĝantojn, en 1970 – 270 mil, en 1974 – 320 mil. Obliĝis la areo, grave ŝanĝiĝis la aspekto kaj la etoso de la urbo. Nun ĝi havas 720 mil loĝantojn, inter kiuj estas pli ol 100 mil studentoj de 15 superlernejoj. En la lastaj jaroj kreskis la nombro de la eksterlanda studentaro, do en multnombraj aĉetcentroj oni povas renkonti vigle babilantajn ĉinojn aŭ eburhaŭtajn afrikanojn. Se vi vidos surstrate nigrulon en armea uniformo – ne timu, temas ne pri malamika invadinto, sed pri studento de la loka armea lernejo, kie studas junaj militistoj el pluraj landoj de Afriko kaj Azio.

Bonvenon!

Kiel atingi Tjumenon? La plej simpla maniero estas aviadilo. Flugoj el Moskvo kaj Peterburgo abundas ĉiutage kaj daŭras preskaŭ tri horojn. La flughaveno Roŝĉino (Рощино), iam listigita inter la plej malbonaj en Ruslando, nun moderniĝas kaj kreskas. Alia eblo estas fervojo, kaj, se vi ne damaĝas 36 horojn pasigotajn en trajno Moskvo-Tjumeno, do bonvenon al la Tjumena stacidomo.

Trovi restadlokon ne estas problemo. Vi povas elekti inter internaciaj hotelretoj (Mercure, Hillton Double Tree, Best Western Spasskaja), lokaj kvarsteluloj (Eŭrazija, Remezov), tristelaj simplaĵoj (Vostok, Neftjanik) aŭ kontentiĝi per hosteloj kaj lueblaj apartamentoj. La trafika infrastrukturo estas sufiĉe evoluinta – busoj kaj taksioj (inkluzive YandexTaxi) abundas. Sed apenaŭ vi bezonos ilin, ja la urbocentro estas kompakta kaj plejparton de la vizitindaĵoj oni povas atingi piede.

Mallonga promenado

Tjumeno

Kion viziti en Tjumeno? Prefere komencu vian promenadon de la Ponto de Geamantoj, kiu situas en la fondoloko de la urbo. Rigardu la malnovan urbodomon, klinu la kapon antaŭ la eterna flamo omaĝe al la urbanoj pereintaj en la Dua Mondmilito kaj marŝu plu laŭ la Respublika strato, kiu trairas la tutan urbon. Negocistaj domoj kaj vendejoj, ortodoksaj preĝejoj, muzeoj, altlernejoj – serpentante dum duonhoro vi trairos la vojon, por kiu Tjumeno bezonis tri jarcentojn.

Sekvos postmilitaj kvartaloj, kies komencon markas la bela Centra Placo, sur kiu troviĝas imponaj sidejoj de la provincaj registaro kaj parlamento (ekde 1944 Tjumeno estas ĉefurbo de la samnoma provinco). Poste aperos grizaj kolosoj de la naftogasaj organizaĵoj, kreskintaj en la Sovetunia epoko. Granda klasikstila teatro, aperinta antaŭ kelkaj jaroj, aspektas iom strange, ĉirkaŭita de pluretaĝaj betonaj loĝdomoj.

Sed tio estas Tjumeno – urbo kie arkaikaj lignaj dometoj apudas turojn el vitro kaj ŝtalo, kie ĉi-vintre temperaturo falis ĝis -43°C, sed en majo ĉio estas kovrita je rozkolora tapiŝo de florantaj pomujoj, kie jam antaŭ cent jaroj en la sama strato je centmetra distanco unu de la alia staris katolika preĝejo, moskeo, du ortodoksaj preĝejoj kaj sinagogo.

Revenu per la Lenina strato, mallonga fratino de la strato Respublika. La marmora fasado de la federacia juĝejo rigardas al la malnova bazaro, blanka sportejo apudas falsorumitan amuzejon kaj de la aĉetejo kun la ĉefubra nomo CUM (tjumenanoj ŝatas tiaĵojn) laŭ la same pompa bulvardo Cvetnoj vi atingos la lokon kiun la lokanoj ŝerce nomas la Placo de Du cirkoj – tie la cirko staras kontraŭ la urbodomo.

Tjumeno

Post reveno al la stajponto malsupreniru laŭ marmora ŝtuparejo al la kajo – unu el la plej grandaj kaj belaj en Ruslando. Promenu laŭ ĝiaj glataj podioj sub trankvila muziko, rigardu la riveron Tura kaj transan bordon, ankoraŭ kovritan je kurbaj stratoj kun lignaj dometoj, trinku kafon el surrada budo kaj fotu tiun bildon almenaŭ mense – por poste rakonti pri sia vizito al Tjumeno, la unua rusa urbo en Siberio.

Stanislav Belov

Jam aperis:

1. Halina Gorecka: Smolensk, heroa urbo sur sep montetoj (La Ondo de Esperanto, 2015, №1)
2. Stanislav Belov: Tobolsko, la unua ĉefurbo de Siberio (La Ondo de Esperanto, 2015, №4–5)
3. Nikolao Gudskov: Rostovo la Granda (La Ondo de Esperanto, 2015, №7)
4. Vjaĉeslav Ivanov: Vladikavkaz, iama ĉefurbo de Kaŭkazio (La Ondo de Esperanto, 2015, №10)
5. Halina Gorecka: Irkutsk, la koro de la Orienta Siberio (La Ondo de Esperanto, 2016, №1)
6. Aleksandr Mitin: Niĵni-Novgorodo (La Ondo de Esperanto, 2016, №4-5)
7. Anatolo Sidorov: Siktivkaro, la ĉefurbo de Komio (La Ondo de Esperanto, 2016, №8-9)
8. Halina Gorecka: Jessentuki (La Ondo de Esperanto, 2016, №11-12)
9. Nikolao Gudskov: Jaroslavlo – la ursa angulo (La Ondo de Esperanto, 2017, №2)
10. Stanislav Belov: Tjumeno, komforta parto de Siberio (La Ondo de Esperanto, 2017, №7)

Ĉi tiu artikolo aperis en la julia numero de La Ondo de Esperanto (2017).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2017, №7.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2020/01/tjumeno

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2020-01-14 11:54

Konkurso: Partoprenu IJK-n en 2020

IJK

Jam tradicie la fonduso Partoprenu IJK-n pretas helpi al membroj de TEJO partopreni la Internacian Junularan Kongreson. La IJK 2020 okazos de la 11a ĝis la 18a de julio 2020 en Someren, Nederlando.

Dank’ al la Fonduso eblas parte kovri vojaĝkostojn laŭ plej malmultekosta maniero (la gajnintoj ricevos ĝis 80% de ĉiuj vojaĝkostoj), la loĝadon en la plej malmultekosta kategorio kaj la programkotizon.

La limdato por kandidatiĝi estas la 15a de februaro 2020. La Estraro elektos la gajnintojn kaj anoncos ilin la 1an de marto 2020.

Nepraj kondiĉoj por kandidatiĝi estas:

  • Vi estas individua membro de TEJO en 2020
  • Vi pretas ricevi kaj realigi taskojn de TEJO dum kaj post IJK (la taskoj estas interkonsentotaj kun la TEJO-estraro).
  • Vi estas je via unua eksterlanda IJK – AŬ – vi aktive agas en TEJO.

Aliaj kondiĉoj ne nepras sed estos favore konsiderataj:

  • Vi aĝas malpli ol 30 jaroj
  • Bona regado de Esperanto, laŭeble pruvita per atestiloj
  • Aktivado en landa aŭ loka organizo
  • Malebleco alimaniere financi la partoprenon en la kongreso
  • Iniciatemo kaj kapablo memstare kontribui al la programo kaj/aŭ helpi en la organizado

Homoj de la tuta mondo rajtas kandidatiĝi por la konkurso.

Aldone, TEJO ricevis malavaran donacon por helpi al pli da junuloj vojaĝantaj el Eŭropo partopreni IJK-n. Pro tio ni aparte bonvenigas kandidatojn kiuj loĝas en Eŭropo aŭ kiuj vojaĝos al la IJK el iu lando de Eŭropo.

Por partopreni:

– plenigu la formularon (en formato .doc)

– kunsendu ankaŭ referencan leteron de minumume 1 individua membro de TEJO kaj motiviĝleteron.

Aliaj aldonaj dokumentoj (pliaj atestiloj, CV, ktp) estas bonvenaj.

Via kandidatiĝo povas esti sendita retpoŝte al kandidatigxoj@tejo.org kaj ijk@tejo.org (prefere, sendu ĉiujn dokumentojn en la sama retmesaĝo) aŭ paperpoŝte adresita al la Centra Oficejo kun la indiko “TEJO – partoprenu IJK-n”, kaj ĝi devas alveni al ni plej malfrue la 15an de februaro 2020. Se vi volas helpi la gejunulojn partopreni la IJK-n, bonvolu konsideri kontribui al la fonduso “Partoprenu IJK-n”.

La adreso de la Centra Oficejo:
Nieuwe Binnenweg 176
NL-3015 BJ Rotterdam
Nederlando

Fonto: https://www.tejo.org/konkurso2020/

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2020-01-14 08:42

2020-01-13

Neniam milito inter ni

Klimata varmiĝo: la vegetaĵaro floras sur la flankoj de Himalajo

FOTO DE GETTY IMAGES/FENG WEI PHOTOGRAPHY 13/01/2020 La vegetaĵaro pli kaj pli disvastiĝas en la altaĵoj de Himalajo. Tiu fenomeno estas konsekvenco de la klimata varmiĝo. Ĝi limigas la aliron al drinkebla akvo de preskaŭ 1,4 miliardo da homoj, laŭ la...

de neniammilitointerni je 2020-01-13 21:39

La Balta Ondo

Konatiĝu: Uzbeka pilafo

pilafo

La plej ŝatata kaj tradicia plado de la uzbeka popolo estas pilafo (palov), farita el rizo en kombinaĵo kun viando, cepoj kaj karotoj. En la kaldronon oni metas grason plant- aŭ best-devenan, kutime ŝafan grason. Depende de la viando, kuirmetodo, kuirmaniero kaj spicaĵoj, la pilafo havas dekojn da specoj kaj nuancoj.

Rizo estas la ĉefa ingredienco por pilafo. Rizo estas la baza grenkultivaĵo por pli ol duono de la monda loĝantaro. La patrujo de tiu ĉi kultivaĵo estas Azio. Rizo estas akvokonsuma planto, tial ĝia kultivado estas nepre ligita kun ekesto de akvumata terkulturado. Post la ekesto de rizkultivado aperis ankaŭ pladoj el rizo. Pilafo, kiel plado, kies neanstataŭigebla ero estas rizo, ankaŭ estas konata ekde nememorebla tempo.

La mondfama kuracisto kaj enciklopediisto Abu Ali ibn Sina (Aviceno), naskiĝinta apud la urbo Buĥara, siatempe skribis, ke la nomo de la plado “palov osh” konsistas el la komencaj literoj de sep nutroproduktoj, kiuj konsistigas ĝin: P – pijoz (cepo), A – ajoz (karoto), L – lahm (viando), O – olio (graso), V – vet (salo), O – ob (akvo), Ŝ – ŝali (rizo).

Pilafo estas unu el la atingoj de la popola kuirarto. Hejme ĉi tiu plado estas kutime kuirata de virinoj, sed dum publikaj eventoj – plejparte de viroj. Ĉiu viro konsideras, ke li nepre devas scipovi kuiri pilafon, kaj ĉi tiu arto ofte servis kiel temo de fiero kaj konkurado. Tiaj pilafkuiraj konkursoj estas ĝis nun okazigataj en nialandaj tetrinkejoj (ĉojĥona). En 2016 la uzbeka kaj taĝika pilafoj estis registritaj en la reprezenta listo de nemateria heredaĵo de Unesko. Precipe elstaras la Samarkanda pilafo.

Samarkanda pilafo (Samarqandcha palov)

Jen estas unu el la klasikaj variantoj de uzbeka pilafo, tipa nur por Samarkando.

Prenu 200 gramojn da rizo, 50 gramojn da viando, 50 gramojn da graso, 200 gramojn da karotoj, 30 gramojn da cepo. Salo, kumino, pipro kaj aliaj spicaĵoj laŭguste. La recepto estas kalkulita je unu porcio, sed kutime oni kuiras por familio aŭ amikaro.

Fritu en ardvarmegigita ŝafgraso aŭ oleo la pecetojn de viando ĝis ruĝ-bruniĝo, metu distranĉitajn cep-ringojn, daŭrigu la fritadon ĝis apero de bruna koloro. Poste metu flavajn aŭ ruĝajn karotojn distranĉitajn je strioj (pajleretoj), kaj tuj verŝkovru ĉion per akvo, aldonu spicaĵojn (kumino, pipro ktp) kaj kuiru ĝis moliĝo de la karotoj. Salu ĉion kaj enŝutu antaŭe lavitan rizon, enverŝu sufiĉan kvanton da akvo (por ke ĝi superu la riztavolon je 1-2 centimetroj kaj, ne miksante la enhavon de la kaldrono, kuiru sur forta fajro. Post kiam la tuta akvo estos forvaporiĝinta, kovru la kaldronon por 10-15 minutoj.

Servante pilafon ne miksu ĝin, metu montecan tavolon de rizo sur la teleron kaj supre metu viandon kun karotoj kaj cepo. Aparte oni povas servi salaton, ekzemple, el tomatoj kaj kukumoj.

Yoqimli ishtaha! – Bonan apetiton!

pilafo

Pilafo kun viando

Omirbek estis vendanta ŝafon. Aĉetantoj estas tro elektemaj kaj stultaj. Ili turmentis Omirbek-on per lavango de demandoj. Ili interesiĝis pri ĉio: el kiu grego estis prenita ĉi tiu ŝafo, kiel la ŝafo dormas, kiun voston ĝi havis dum sia junaĝo, kial la kornoj estas tiom dikaj… Komence Omirbek respondis ĝentile kaj detale. Poste liaj respondoj komencis mallongiĝi. Finfine li apenaŭ povis reteni sin por ne skoldi la aĉetantojn.
Kaj ili daŭrigis adresi siajn demandojn.
– Kiom da jaroj ĝi havas? – demandis la aĉetantoj, palpante la ventron de la ŝafo.
– Ĝi jam estas sufiĉe aĝa. Probable, ĝi estas via samaĝulo, – respondis Omirbek kolere.
– Kiel ĝi manĝas?
– Kun apetito.
– Kaj kion ĝi manĝas?
– Ho, Alaho! Nur pilafon kun viando, – kriis Omirbek. – Ĝuste pro tio mi vendas ĝin!

Natalija Ĥodunova

Fotoj: Lola Rahimova

En nia kulinara rubriko jam aperis:

1. Halina Gorecka. Kenigsbergaj klopsoj (La Ondo de Esperanto, 2017, №1)
2. Vytautas Šilas. Cepelinoj: Litova bongustaĵo (La Ondo de Esperanto, 2017, №3)
3. Nina Pietuchowska. La pola bigoso (La Ondo de Esperanto, 2017, №6)
4. Halina Gorecka. Barĉo, mirindaĵo de Orienta Eŭropo (La Ondo de Esperanto, 2018, №5)
5. Halina Gorecka. La kazaĥa kuirarto (La Ondo de Esperanto, 2019, №5)
6. Lola Rahimova. Konatiĝu: uzbeka pilafo (La Ondo de Esperanto, 2019, №8-9)

Ĉi tiu artikolo aperis en la aŭgusta-septembra numero de La Ondo de Esperanto (2019).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2019, №8-9.
Rete: La Balta Ondo https://sezonoj.ru/2020/01/kuiri-6

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2020-01-13 20:49

Esperanto.blog

Ekfirmaoj strebas por grandskale produkti la laboratorian viandon

Serio da ekfirmaoj ekfinanciĝas, celante provizi la mondon pri viandmendado, tamen sen mortigo de bestoj, farante viandon ekde praĉeloj. En la vanonta jardeko (2021-30) la konsumantoj emos serĉi elektaĵojn pli daŭripovaj kaj novigaj, kaj tiu tendenco oni jam nomiĝas “nov-ĉiomanganto”: tiuj ĉiomanĝantaj homoj kun dieto surbaze de laboratoria viando.

Laŭ ACS (Ĉela Terkultivado-Asocio), en Usono, la industria produktado atingos grandskalon kaj tutmondan distribuadon ekde 2025.

La nederlanda ekfirmao Mosa Meat akiris 7,5 milionojn da eŭroj, kaj planas fari semajne po dek kilogramojn da hamburgaĵo, kaj po 50 kilogramojn poste. Ĝia unua hamburgaĵo kostis 200 mil eŭrojn, kaj nun ĝi kostas naŭ.

Alia nederlanda ekfirmao, nome Meatable, akiris 10 milionojn da usonaj dolaroj. Ĝi asertas, ke disvolvis teĥnikon, kiu ne bezonas mortigi la bovinon kaj bovidon – la plimulto en tia industrio uzas ĉelojn el koro de bovinoj mortigitaj ankoraŭ gravedaj. Ĝi volas provizi la nederlandajn restoraciojn per bovtranĉaĵoj en 2022, kaj celas produkti porkoviandon celante la ĉinan merkaton.

La israela Aleph Farms, kunlabore kun rusa firmao pri tridimensia printado, faris pasintjare eksperimenton: produktado de unu bovtranĉaĵo farita per 3D printado en la Internacia Kosmostacio (IKS). En tiu esploro ankaŭ partoprenis la usona firamo Finless, kiu kaptis 3,5 milionojn da usonaj dolaroj por disvolvi alternativojn al la mara amasa fiŝkaptado.

de PCP je 2020-01-13 13:00

La Balta Ondo

Konatiĝu: Uzbeka pilafo

pilafo

La plej ŝatata kaj tradicia plado de la uzbeka popolo estas pilafo (palov), farita el rizo en kombinaĵo kun viando, cepoj kaj karotoj. En la kaldronon oni metas grason plant- aŭ best-devenan, kutime ŝafan grason. Depende de la viando, kuirmetodo, kuirmaniero kaj spicaĵoj, la pilafo havas dekojn da specoj kaj nuancoj.

Rizo estas la ĉefa ingredienco por pilafo. Rizo estas la baza grenkultivaĵo por pli ol duono de la monda loĝantaro. La patrujo de tiu ĉi kultivaĵo estas Azio. Rizo estas akvokonsuma planto, tial ĝia kultivado estas nepre ligita kun ekesto de akvumata terkulturado. Post la ekesto de rizkultivado aperis ankaŭ pladoj el rizo. Pilafo, kiel plado, kies neanstataŭigebla ero estas rizo, ankaŭ estas konata ekde nememorebla tempo.

La mondfama kuracisto kaj enciklopediisto Abu Ali ibn Sina (Aviceno), naskiĝinta apud la urbo Buĥara, siatempe skribis, ke la nomo de la plado “palov osh” konsistas el la komencaj literoj de sep nutroproduktoj, kiuj konsistigas ĝin: P – pijoz (cepo), A – ajoz (karoto), L – lahm (viando), O – olio (graso), V – vet (salo), O – ob (akvo), Ŝ – ŝali (rizo).

Pilafo estas unu el la atingoj de la popola kuirarto. Hejme ĉi tiu plado estas kutime kuirata de virinoj, sed dum publikaj eventoj – plejparte de viroj. Ĉiu viro konsideras, ke li nepre devas scipovi kuiri pilafon, kaj ĉi tiu arto ofte servis kiel temo de fiero kaj konkurado. Tiaj pilafkuiraj konkursoj estas ĝis nun okazigataj en nialandaj tetrinkejoj (ĉojĥona). En 2016 la uzbeka kaj taĝika pilafoj estis registritaj en la reprezenta listo de nemateria heredaĵo de Unesko. Precipe elstaras la Samarkanda pilafo.

Samarkanda pilafo (Samarqandcha palov)

Jen estas unu el la klasikaj variantoj de uzbeka pilafo, tipa nur por Samarkando.

Prenu 200 gramojn da rizo, 50 gramojn da viando, 50 gramojn da graso, 200 gramojn da karotoj, 30 gramojn da cepo. Salo, kumino, pipro kaj aliaj spicaĵoj laŭguste. La recepto estas kalkulita je unu porcio, sed kutime oni kuiras por familio aŭ amikaro.

Fritu en ardvarmegigita ŝafgraso aŭ oleo la pecetojn de viando ĝis ruĝ-bruniĝo, metu distranĉitajn cep-ringojn, daŭrigu la fritadon ĝis apero de bruna koloro. Poste metu flavajn aŭ ruĝajn karotojn distranĉitajn je strioj (pajleretoj), kaj tuj verŝkovru ĉion per akvo, aldonu spicaĵojn (kumino, pipro ktp) kaj kuiru ĝis moliĝo de la karotoj. Salu ĉion kaj enŝutu antaŭe lavitan rizon, enverŝu sufiĉan kvanton da akvo (por ke ĝi superu la riztavolon je 1-2 centimetroj kaj, ne miksante la enhavon de la kaldrono, kuiru sur forta fajro. Post kiam la tuta akvo estos forvaporiĝinta, kovru la kaldronon por 10-15 minutoj.

Servante pilafon ne miksu ĝin, metu montecan tavolon de rizo sur la teleron kaj supre metu viandon kun karotoj kaj cepo. Aparte oni povas servi salaton, ekzemple, el tomatoj kaj kukumoj.

Yoqimli ishtaha! – Bonan apetiton!

pilafo

Pilafo kun viando

Omirbek estis vendanta ŝafon. Aĉetantoj estas tro elektemaj kaj stultaj. Ili turmentis Omirbek-on per lavango de demandoj. Ili interesiĝis pri ĉio: el kiu grego estis prenita ĉi tiu ŝafo, kiel la ŝafo dormas, kiun voston ĝi havis dum sia junaĝo, kial la kornoj estas tiom dikaj… Komence Omirbek respondis ĝentile kaj detale. Poste liaj respondoj komencis mallongiĝi. Finfine li apenaŭ povis reteni sin por ne skoldi la aĉetantojn.
Kaj ili daŭrigis adresi siajn demandojn.
– Kiom da jaroj ĝi havas? – demandis la aĉetantoj, palpante la ventron de la ŝafo.
– Ĝi jam estas sufiĉe aĝa. Probable, ĝi estas via samaĝulo, – respondis Omirbek kolere.
– Kiel ĝi manĝas?
– Kun apetito.
– Kaj kion ĝi manĝas?
– Ho, Alaho! Nur pilafon kun viando, – kriis Omirbek. – Ĝuste pro tio mi vendas ĝin!

Natalija Ĥodunova

Foto: Lola Rahimova

En nia kulinara rubriko jam aperis:

1. Halina Gorecka. Kenigsbergaj klopsoj (La Ondo de Esperanto, 2017, №1)

2. Vytautas Šilas. Cepelinoj: Litova bongustaĵo (La Ondo de Esperanto, 2017, №3)

3. Nina Pietuchowska. La pola bigoso (La Ondo de Esperanto, 2017, №6)

4. Halina Gorecka. Barĉo, mirindaĵo de Orienta Eŭropo (La Ondo de Esperanto, 2018, №5)

5. Halina Gorecka. La kazaĥa kuirarto (La Ondo de Esperanto, 2019, №5)
6. Lola Rahimova. Konatiĝu: uzbeka pilafo (La Ondo de Esperanto, 2019, №8-9)

Ĉi tiu artikolo aperis en la aŭgusta-septembra numero de La Ondo de Esperanto (2019).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2019, №8-9.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2020/01/kuiri-6

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2020-01-13 10:29

2020-01-12

La Balta Ondo

István Nemere: “Mi estas verkisto, tio estas unika metio”

NemereAntaŭ 75 jaroj, la 8an de novembro 1944 en Pécs naskiĝis István Nemere, kiu kun siaj 726 hungaraj libroj estas ne nur la plej fekunda aŭtoro en la historio de la hungara literaturo, sed ankaŭ la plej fekunda inter ĉiuj vivantaj aŭtoroj de la mondo. En ombro de ĉi tiu rekordo restas liaj 19 romanoj kaj tri novelaroj (re)verkitaj en Esperanto, sed ĉi tiu nombro sufiĉas, por ke li estu la plej fekunda Esperanto-prozverkisto. Pri la kvalito de liaj Esperantaj verkoj atestas tio, ke kvar el ili ricevis la premion “La Verko de la Jaro”. Malgraŭ sia giganta okupateco li afable konsentis respondi kelkajn niajn demandojn.

Kiel esperantistiĝas persono, kiu poste riĉigas la Esperanto-kulturon per pli ol 20 libroj?
Havante 18 jarojn, en la lasta jaro de gimnazio, mi eksciis, ke Esperanto jam ne estas malpermesita kaj oni organizas kursojn. Mi anoncis min – tiel ĉio komenciĝis.

Vi estas sendube kaj senkonkurence la plej fekunda Esperanto-aŭtoro. Sed via ekster-Esperanta verkado estas eĉ pli miriga per grandeco: vi verkis aŭ tradukis pli ol 700 librojn en pluraj ĝenroj – romanoj, verkoj historiaj, sciencfikciaj, porinfanaj k. a. Kiel vi atingis tiun rezulton? Ĉu vi verkas de la mateno ĝis la nokto-nokto-fin’?
Ne, mi verkas ĉiutage – sabate, dimanĉe, naskiĝtage kaj eĉ la 1an de januaro – de la 5a matene ĝis posttagmezo. Kaj tiel dum pli ol kvindek jaroj…

NemereĈu verkado de libro en Esperanto iel diferencas de verkado en alia lingvo
Kompreneble. Ne nur la lingvo estas alia, sed ankaŭ la legantaro. La averaĝa esperantista leganto estas pli pruda ol la nacilingvanoj. Interese, kiam oni tradukas iun mian Esperanto-libron en nacian lingvon, la reagoj estas tre malsamaj. En Ĉinujo, ekzemple, oni neniam tradukas miajn librojn pro iliaj – verdire tre mildaj – seksaj scenoj.

Se ne kalkuli la ĉi-jaran reeldonon de Jesa, via lasta Esperanto-romano aperis antaŭ dek jaroj. Ĉu vi rezignis pri la verkado en Esperanto?
Preskaŭ jes. Mi vane atendis, ke oni reagu al miaj lastaj tri romanoj. Nek la legantoj, nek la recenzistoj verkis, nur iomete… Do, ŝajnis al mi, ke jen, alvenis la fino de mia Esperanta verkado. Tamen mi havas iun komencitan romanon, kiun mi volonte finverkus, sed ja mankas instigo.

La varieco de temoj en viaj romanoj estas tre granda, vi ne estas unutemulo. Sed neniam Esperanto aperas kiel ĉefa, aŭ eĉ nur fona, temo. Ĉu tio rezultas el via konscia decido?
Kompreneble. Min ne interesas la movado, eĉ ne ĝia pasinteco. Por mi la lingvo estas ilo, kiun mi provas uzi altnivele – mi ne ĉiam sukcesis – kaj por espirmi miajn ideojn, por iumaniere servi la legantojn, la homojn. Jen ĉio.

Komence de la 1990aj jaroj vi kunfondis kaj poste prezidis la Esperantan PEN-Centron. Bondolu rakonti, kiel aperis la ideo, kaj kiel ĝi estis poste realigita. Pri kio okupiĝis kaj okupiĝas la verda sekcio de PEN?
Pri la lasta bonvolu demandi tiujn, kiuj vivigis tiun movadon de verkistoj. Mi hazarde fariĝis ano kaj poste prezidanto. Unu el la ĉefoj de la tiama internacia PEN estis konata hungara verkisto, György Konrád, kaj esperantistoj petis min: parolu kun Konrád, ke li helpu akcepti esperantistajn verkistojn. Tio sukcesis. Sed mi malŝatis esti prezidanto, same kiel mi malŝatis ĉiam esti ie ajn “ĉefo”, gvidanto, ordonanto. Mi estas verkisto, tio estas unika metio, kiun mi konas kaj en kiu mi bone aŭ malpli bone laboras.

Sed verkado ne estas via sola aktivado por Esperanto. Vi agadis ankaŭ en la kampo de denaskismo. Vi redaktis Gepatran Bultenon kaj fine de la 1970aj jaroj vi iniciatis Renkontiĝon de Esperantistaj Familioj, kiu daŭre okazas ĉiujare. Kiu estas la rolo de Esperanto en via familia vivo?
Nur mia unua edzino estis esperantistino, kaj nia filino fariĝis denaska esperantistino. Ŝia filino – do, mia nepino – same estas denaska. Ili vivis-vivas en Pollando, kaj se leteron mi skribas al iu el ili, tion mi plej volonte faras en “nia lingvo”, t. e. en Esperanto.

Kiu estas via plej ŝatata Esperanto-libro?
Tro malmulte mi legis el ili, ja tiom da laboro mi havas ĉirkaŭ miaj hungarlingvaj libroj. Hodiaŭ aperis mia 726a libro hungara (mi kalkulas nur la unuajn eldonojn). Ekde la 723a mi estas la rekordisto en la mondo, ĉar ankoraŭ neniu el la nun vivantaj aŭtoroj verkis tiom. Fakte, ekde kiam hungaroj ekzistas en tiu ĉi mondo, neniu skribis tiom da teksto en la hungara.

Kaj ĉu vi havas favoraton inter viaj propraj Esperanto-libroj?
Jes, pleje mi ŝatas Dum vi estis kun ni kaj Terra.

Intervjuis Paweł Fischer-Kotowski

Ĉi tiu intervjuo aperis en la decembra numero de La Ondo de Esperanto (2019).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2019, №12.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2020/01/nemere

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2020-01-12 21:08

Espereto

La bombono

Mi memoras ke ĉio komencis unu vesperon de oktobro, antaŭ dek kvin jaroj. Mi memoras esti timigita, sed nun aferoj estas tiel malsamaj.

La bombono estas eldonaĵo de Espereto, esperanta blogo pri esperantismo kaj alternativoj.

de Næthano je 2020-01-12 17:45

KARAPACO-PANORAMO

Francisko Viljono: BALADO (receptotraduko de Gaulthier)



Francisko Viljono
BALADO (recepto)


. . . . . . . . . . . . . . [141a] T 1422

En realgar', en arsenika ŝtono,
En orpigment', salpetro, kalko viva,
En bola plumb' por tuja malkompono,
En fulgo, post trempad' en suk' lesiva
El piso kaj fekaĵo kolektiva,
En delavaĵo de leprul-mantelo,
En ŝmiro de piedo aŭ orelo,
En sango de vipuro, venenita,
En gal' de lupo, vulpo aŭ de melo,
Ĉiu envia lang' estu fritita!

En cerb' de nigra kat' sen fiŝ-bezono,
Maljuna kaj sen dento en gingivo,
Aŭ de sang-hundo aĝa, laŭ rekono
Rabia, kun bekŝaŭmo kaj salivo
(Ĉio hakita fajne, kun motivo),
En la kraĉaĵ' de mulo tro anhela,
En akvo kie plonĝis rat' tunela,
Rano kaj bufo, besto mord-avida,
Serpent', lacert', aŭ nobla bird' samcela,
Ĉiu envia lang' estu fritita!

En sublimat' (nur tuŝu per bastono!),
En umbiliko de kolubro viva,
En sang', videbla ĉe barbir' en fono,
Dum plena luno, seka jam, masiva,
Kun parto nigra, parto verd' oliva,
En puso de ulcero, en barelo
De nutristin' por tremp' de fek-flanelo,
En la bankuv' de ino am-merita
(Ĝin konas vizitantoj de bordelo),
Ĉiu envia lang' estu fritita!

Princ', ĉi frandaĵojn prenu en sitelo;
Se mankas sak', kribrilo aŭ funelo,
Ĉio tra kakkalson' estu filtrita.
Kaj tuj en porka sterko, por akcelo,
Ĉiu envia lang' estu fritita! 


trad. Gaulthier


de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2020-01-12 17:12

Francisko Viljono: BALADO (pri Sinjoroj de iamaj tempoj) la rimpoeman baladon tradukis Francois Gaulthier




 

Francisko Viljono
BALADO
(pri Sinjoroj de iamaj tempoj)


. . . . . . . . . . . . . . [41b] T 357


 Nun: Kie estas do Kaliksto,
La tria, lasta kun ĉi nom',
Kvar jarojn sur la papo-listo?
Alfonso, reĝ' de Aragon',
Plengraca duko de Burbon',
Arturo, duko Bretonlanda,
Kaj Karlo sepa, vir' de bon'?
Nu, kie estas Karlo Granda?

Simile, Skota reĝo trista,
Kies vizaĝ', laŭ ĉies kon'
Duone ruĝis, ametista,
De lia frunt' ĝis la menton'?
La reĝ' de Cipro, kun renom',
La bona reĝo Hispanlanda
(Al mi perdiĝis lia nom')?
Nu, kie estas Karlo Granda?

Mi plu paroli ne persistas,
La mondo estas fanfaron'.
Neniu al la mort' rezistas,
Por kiu estus ja pardon'?
Ankoraŭ unu, laŭ bezon':
Reĝ' Lanceloto Bohemlanda,
Ĉar kie li? Sub kiu ŝton'?
Nu, kie estas Karlo Granda?

Kie Klakeno, la Breton'?
Aŭ graf' Daŭfeno, Aŭvernlanda,
Kaj l' bona duk' de Alencon'?
Nu, kie estas Karlo Granda?


tradukis Francois Gaulthier



de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2020-01-12 17:11

Neniam milito inter ni

Malio: Manifestaciantoj volas foriron de la fremdaj militistoj

Annie Risemberg, AFP 12/01/2020 Ĉi-vendrede 10an de januaro en Bamako, manifestacio petis foriron de la fremdaj militaj trupoj de la malia teritorio. Alvoke interalie de asocioj kaj politikaj partioj, la manifestaciantoj grupiĝis antaŭ la monumento pri...

de neniammilitointerni je 2020-01-12 15:34

Esperanto.blog

Scientistoj elpensis nevideblan inkon, kiu indikas ĉu la homoj estis vakcinitaj

Grupo da esploristoj de la usona universitato MIT (Masaĉuseca Instituto de Teĥnikoscienco) kreis metodon, kiu enmetas la historian vakcinadon rekte en la homa haŭto. Kiam oni vakcinu iun, tiam oni aldonu tian inkon, kiu estas nevidebla nudokule, tamen ĝi estas facile identigata per telefonprogrameto, kiu ĵetas transruĝan radiadon en la dermo.

Tiamaniere tia inko ebligas rapidan kaj efikan aliron al la registroj pri imunigo de la individuoj, kaj ĝi efikas je limtempo da ĝis kvin jaroj. Por tiu noviga metodo la scientistoj uzis la teĥnikaron angle nomata “Quantum dots (QDs)”.

Tiu nova teĥnikaro ankoraŭ ne estis testita en infanoj, kaj ĝi konsistas el glubendo enhavanta malgrandskalajn pikilojn, kiuj same efikas kiel tiaj ordinaraj injektiloj, tamen sen estigo de la sama ĝeno.

de PCP je 2020-01-12 14:00

Stano

“La Irlandano”: perfekta dramo pri la fideleco, amikeco kaj murdo

Mi ŝategas Martin Scorsese kaj ĉi-foje la majstro ne elrevigis min. Lia nova filmo estas elstara specimeno de la mafia eposo, dediĉita al la amikeco, fideleco kaj murdo, do se paroli koncize – al la vivo kaj morto. 

La intrigo disvolviĝas kiel vivhistorio de la maljuna mafiulo Frank Sheeran (Robert De Niro). Iam simpla ŝoforo, li hazarde implikiĝis je mafiaj aferoj por gajni pli da mono por sia familio. Kiel irlandano li ĉiam restis iom fremda al tiu etne homogena medio, kion konfirmas lia kromnomo. 


Li rakontas pri sia longa vivo jam fine de la vojo – kiel rulseĝulo en kadukejo. La familianoj malofte vizitas lin, ĉiuj kamaradoj jam mortis aŭ estis murditaj, li mem pene baraktas kontraŭ la morto, sed sen speciala entuziasmo. Li komprenas ke lia epoko finiĝis kiam juna olivkolora flegistino montras nulan reagon al lia foto kun Jimmy Hoffa. La epoko mem mortis kaj li restis kiel nura postrestaĵo de la pasintaj tumultoj. 


Kiu li estis? De la jura vidpunkto – murdisto. Sed li mem certe konsideras sin nura patro, kiu luktis por sia familio kaj kamaradoj. Ni pasigas kun li tri horojn kaj malfacilas ne agnoski, ke la rolulo de Robert De Niro estas persono sincera, honesta kaj ĉarma. Li sekvis moralan kodon, akceptatin de lia medio, kaj kiu kulpas ke tiu medio mem estas malmorala? 


La situacio iĝas eĉ pli komplika, se rigardi ĝin pli vaste. La mafiuloj en Usono de la 1960-aj jaroj estas ne izolitaj marĝenuloj, sed personoj estimindaj kaj influaj, kun vastaj sociaj rilatoj. La filmo, kreita surbaze de rememoroj de la vera protagonisto de La Irlandano, asertas eĉ ke nome la itala mafio kontribuis al la venko de John F. Kennedy, esperinte ke li helpos al ĝi revenigi mafiajn posedaĵojn en Kubo, ŝtatigitajn post la Kastrisma revolucio


Ni vidas kiel La Irlandano transportas kamionon plenan je armiloj al militbazo, kie ĝin transprenas hispanlingvanoj – kubaj rifuĝintoj, preparantaj la operacon en la Porka golfo – unu el plej famaj fiaskoj de CIA, kies agentoj gvidis tiun ĉi invadon. La mafio estas ĉionpova. Ĝi fakte estas prezentata kiel organizinta murdon de la prezidanto, ne plenuminta siajn promesojn kaj atakinta ĝin anstataŭ danki pro la subteno. 


Poste ĝi murdas alian gravulon, kiu antaŭ kelkaj jaroj estis konsiderata la dua plej pova homo en la lando – la sindikatestron Jimmy Hoffa (Al Pacino). Li ĵus revenis el prizono, kie pasigis kvar jarojn pro fraŭdoj, kaj strebis rekapti “sian sindikaton” kiel li nomis la Internacian Union de Ŝoforoj de Kamionoj


Frank Sheeran (Robert De Niro), Jimmy Hoffa (Al Pacino) kaj Russell Bufalino (Joe Pesci) – jen la triangulo, en kiu disvolviĝas la ĉefaj eventoj. Frank Sheeran estas ligita al ambaŭ siaj amikoj, sed Russell Bufalino estas lia mafiestro kaj nur li povas garantii sekurecon de La Irlandano kaj lia familio. 


Dum fideleco ŝanceliĝas inter du devoj, la amikeco cedas al racio. La fluigita sango unuigas pli ol io ajn kaj fine ni vidas Russell Buflaino, jam kadukan maljunulon, kundividi sian lastan vespermanĝon en prizono kun Frank Sheeran. Per tremantaj manoj li rompas panon kaj proponas al li vinberan sukon – antaŭ sekvi en sia rulseĝo al prizona preĝejo kaj de tie al tombejo.


Mi ne povas nomi tiun ĉi filmon ĉefverko aŭ malkovro. Ĝi estas sufiĉe atendebla kaj prognozebla rilate stilon kaj ideojn. La prezentitaj solvoj de la enigmoj pri la murdo de John F. Kennedy kaj malapero de Jimmy Hoffa estas ŝokaj, sed pliaj pruvoj ankoraŭ mankas kaj blinde kredi al la nuraj rememoroj de la maljuna mafiulo estus naive. 


Do mi povas rekomendi la filmon al ĉiuj ŝatantoj de la mafia ĝenro ĝenerale kaj de Martin Scorsese aparte. Sed klopodu reveni hejmen frue aŭ rezervu tiucele semajnfinon – la eposo daŭras pli ol tri horojn kaj apenaŭ vi deziros prokrasti la spektadon ĝis sekva tago.

de Stano Belov (noreply@blogger.com) je 2020-01-12 11:17

2020-01-11

Pri Io Ajn

Jino kaj jango

Ĉiu finoto havis komencon. Sen komenco ne estas fino.

La koncepto de jino kaj jango estas tre malnova. La komenco de tiu ideo estis forgesita de la homaro sed ĝi restas grava ideo en kelkaj kulturoj, filozofioj kaj religioj. Ekzemple, en taoismo, la ideo kaj ĝia simbolo estas tre gravaj.

La baza ideo estas kaj simpla kaj malsimpla, kaj profunda kaj malprofunda. Tio mem estas iom poezia. Mi povas klarigi ĝin rapide sed eĉ per miliono da vortoj mi forgesus ion gravan.

La partoj nigra kaj blanka de la simbolo, nomita la tajĝituo aŭ tajĝi-figuro, havas siajn proprajn signifojn. Jino signifas ion en la ombro. Jango signifas ion en la suno. Jino estas la luno, la tero, la ina, la pasiva. Jango estas la suno, la ĉielo, la vira, la aktiva.

Same kiel la ideo pri la prefikso “mal-” en Esperanto, neniu el tiuj ideoj estas pli bona aŭ pli natura. Ili estas nur maloj kaj ambaŭ estas bezonataj.

Ĉiu malo bezonas sian propran malon. Sen lumo, ne estas mallumo. Sen mallumo ne estas lumo. Sen varmo, ne estas malvarmo. Sen malvarmo, ne estas varmo. Sen ĥaoso, ne estas ordo. Sen ordo, ne estas ĥaoso. Kaj tiel plu.

Kaj la mondo, la naturo ĉiam ŝanĝiĝas. Nenio estas eterna. Io luma fariĝas malluma. Io ferma fariĝas malferma. Jino fariĝas jango. Jango fariĝas jino.

Ĉiu komencito havos finon. Sen fino ne estas komenco.

de Pri Io Ajn je 2020-01-11 22:35

Neniam milito inter ni

Francio: sabaton 11-an de januaro: novaj manifestacioj kontraŭ la reformo de la emeritiĝa sistemo

LIONEL BONAVENTURE / AFP 11/01/2020 Sabaton 11an de januaro, la mobilizado kontraŭ la reformo de la emeritiĝa sistemo daŭris. La intersindikata unuiĝo alvokis al nova agadtago, interalie en Parizo. La mobilizado daŭras kontraŭ la reformo de la emeritiĝa...

de neniammilitointerni je 2020-01-11 21:03

Global Voices

Lingva aktivismo por la estonteco de la homaro

Pensoj pri la Festivalo de Indiĝenaj Lingvoj en Interreto, Gvatemalo 2019

Dum la festivalo en Gvatemalurbo, ĉeestantoj skribis kaj interŝanĝis vortojn en siaj respektivaj denaskaj lingvoj.  Foto: Benedikt Borchers

Ĉi tiu afiŝo estis eldonita origine en Plaza Pública kaj estas reeldonita ĉi tie kun permeso de la aŭtoro.

En la revolucia verko de Charles Darwin La origino de la homo estas fragmento mencianta ke la saĝa germano Alexander von Humboldt, alia senlaca vojaĝanto kaj lia antaŭulo, trovis en Sudameriko papagon “kiu estis la sola vivanta estaĵo kiu ankoraŭ parolis la lingvon de formortinta tribo”, tiel ke estis la naturo mem kiu tiam plilongigis la ekziston de lingvo.

La angla sciencisto dediĉis la lastajn paĝojn de sia libro al komentado pri la formorto de iuj homaj kulturoj aŭ indiĝenaj popoloj – fenomeno kiu 200 jarojn poste ankoraŭ daŭras, kiam centoj da lingvoj tra la mondo malaperas.

Kial ni devas defendi kaj savi indiĝenajn lingvojn de formorto? La kialoj sekvas ĉefe fonan temon. En konsumisma, elĉerpema kaj okcident-vivstila socio, oni instruas al ni ke lernado de dua lingvo necesas pro sociekonomia utilo aŭ markita statuso. Pro tio junuloj dediĉas jarojn al pena studado de la angla, franca, germana aŭ ĉina, dum aliaj estas devigataj bone lerni la hispanan por ne iĝi viktimoj de diskriminacio aŭ marĝenigado. Kial indus savi lingvon de grupo el nur 50 homoj, kiuj vivas plene malkonektitaj de la urbo? Tio estas la plej ofta demando kaŭzita de kolektiva blindeco.

Kvarcent dudek indiĝenaj lingvoj en la regiono

La respondo al ĉi tiuj demandoj kaj problemoj komenciĝas de la komuna bonaĵo de la homaro: la Tero, la sola planedo kiun ni havas. Kadre de altiĝantaj temperaturoj kun incendioj kiuj detruas arbarojn, landoj kiuj preskaŭ subakviĝas de la oceanoj, prezidento kiu intencas aĉeti Gronlandon, tero kun vastaj rezervoj da frosta akvo, necesas levi sian voĉon kaj diskonigi la mesaĝon ke indiĝenaj popoloj estas tiuj kiuj plej bone scias protekti la naturon kaj loĝi harmonie kun ĝi. Ĉi tio reprezentas alternativon de vivo kiun ni nur povas kompreni, transdoni kaj vivigi per indiĝenaj lingvoj.

Gvatemalo gastigis du gravajn eventojn kadre de la Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj. Foto: Uskam Camey

Latinameriko, parto de la mondo kiu spertis tro sangan konflikton de civilizacioj antaŭ 500 jaroj, konservas unu el la plej grandaj diversecoj de lingvoj kaj kulturoj, kio riĉigas la kulturan bagaĝon de ĝiaj nunaj ŝtatoj kaj tiel kontribuas al ĝia aspiro al disvolviĝo. Laŭ la sociolingvistika atlaso de indiĝenaj popoloj en Latinameriko, dokumento farita de la Infan-Fonduso de Unuiĝintaj Nacioj (UNICEF), ekzistas 420 indiĝenaj lingvoj en la regiono. Tio montras ke multkulturismo postvivis ĉiujn aĉajn ĉapitrojn en historio, kvankam ekzistas landoj kiel UrugvajoKubo, kiuj perdis siajn originajn lingvojn, kaj landoj kiuj proksimas al ilia kompleta perdo, kiel Salvadoro.

Antaŭ ĉi tiu danĝera situacio, Gvatemalo – la lulilo de la majaa civilizacio, unu el la plej elstaraj en Ameriko kaj la mondo – okazigis du eventojn por riĉigi la dialogon pri la temo: la Latinamerikan Renkontiĝon de Interretaj Aktivuloj pri Indiĝenaj Lingvoj, okazintan en Antigua; kaj la Latinamerikan Festivalo de Indiĝenaj Lingvoj en Interreto, okazintan en Gvatemalurbo. Ĉi tiuj du eventoj estis realigitaj dank’ al konsorcio el ok institucioj: Universidad Maya KaqchikelKaqchikel WikiwujRising Voices, Centro Cultural de España, Fundación Avina, Unesco en GuatemalaDeutsche Welle Akademie kaj Federación Guatemalteca de Escuelas Radiofónicas (FGER).

Ambaŭ eventoj estis organizitaj kadre de la Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj (2019). La unuan eventon partoprenis 55 interretaj aktivuloj de indiĝenaj lingvoj el 15 landoj de Latinameriko, kiuj kundividis spertojn kaj projektojn celantajn disvastigi, savi kaj revigligi la originajn lingvojn de la kontinento. Dume la duan eventon partoprenis 400 homoj, inkluzive de interretaj aktivuloj, lingvistoj, indiĝenaj komunikantoj, sociologoj, teknologoj kaj edukistoj, inter aliaj.

Utopia mondo de kunvivantaj lingvoj

La lingvoj kakĉikelakeĉuamapuĉakekĉiamammajaaguaĥira,
nasaazapotekamiŝa, miskita, naŭatla, ajmara, gvarania kaj boruka estas kelkaj el la 25 originaj lingvoj kiuj aŭdiĝis dum la ses tagoj de la du eventoj. Ĉiuj tiuj lingvoj havas malsamajn statusojn kaj historiojn en siaj originaj landoj, sed ili estas egalaj inter si pro la konservado de jarcentoj da scioj kiujn la homo ja ne povas doni al si la lukson perdi. La partoprenantoj kaj asistantoj de la festivalo profitis la spacojn de la Kultura Centro de Hispanio en la gvatemala ĉefurbo por verki esprimojn en siaj denaskaj lingvoj kaj interŝanĝi bazajn salutvortojn, per kio ili plifortigis la indiĝenan identecon kaj kreis foje utopian miniaturan mondon en kiu diversaj lingvoj kaj kulturoj kunvivas respekteme.

Por vidi tiun ĉi revon realigita gravas mencii la rolon de la indiĝena komunikado, vasta temo kiu meritas apartan alineon. Tiu ĉi komunikformo, kies ĉefa medio estas la komunumaj radiostacioj, luktis dum jaroj por videbligi indiĝenajn popolojn en latinamerikaj landoj kaj defendi la patrinan teron [“paĉamama“] kaj la teritorion, samkiel la rajtojn de ĝia popolo. Tamen, indiĝenaj lingvoj devas esti pli reliefigataj kiel grava punkto ene de la komunika atento.

Aktivuloj de diversaj landoj de Latinameriko kundividis projektojn por antaŭenigi indiĝenajn lingvojn.  Foto: Uskam Camey

La indiĝenaj kaj komunumaj amaskomunikiloj devas plifortigi la defendon de la originaj lingvoj de la popoloj kiujn ili reprezentas pere de produktado de enhavoj en tiuj ĉi lingvoj por konservi kaj plifortigi la kulturon kaj la identecon, por transdoni ilin al la novaj generacioj, por enpovigi ilin kaj igi ilin respektataj ene de la juraj kadroj en kiuj ili disvolviĝas, kaj por garantii la interkulturecon kaj la dialogon de reciproka respekto en niaj landoj, kio povas igi nin mildigi la klimatŝanĝon, savi la planedon kaj atingi bonan kunvivadon por ĉiuj.

Nova konektita generacio

Kaj ne nur tio. Esencas pli granda reta kunordigo inter la saĝeco de la gardistoj de la tradicia indiĝena komunikado kaj la junuloj kiuj pli facile uzas la novajn amaskomunikilojn kaj teknologion kun la celo kontribui al la indiĝena komunikado kaj antaŭenigi la originajn lingvojn. La renkontiĝo kaj festivalo okazintaj en Gvatemalo montris ke ekzistas nova generacio de junuloj kun novigaj mensoj kaj deziroj esti parto de pozitiva ŝanĝo en nia socio, utiligante sian kulturan identiĝon kaj sian familiarecon kun la mondo de Interreto.

Tiuj ĉi junuloj kiuj partoprenis en Gvatemalo montris altan gradon de engaĝiĝo, respondecon kaj socian konscion rilate al la uzado de ciferecaj platformoj por aktivismo. Kaj tio okazis en socia kunteksto en kiu granda parto de la junuloj uzas la teknologion ĉefe por amuziĝo kaj frivolaĵoj, en kiu la serioj de Netflix iĝas nepra temo de ĉiutagaj konversacioj, kvazaŭ tio estus la sola temo de la vivo. Krom la malfacileco difini la aktivismon kaj la diversajn perspektivojn de ĉiuj personoj kiuj pristudas la temon, ni reliefigas la komunan celon, kio estas lukti por justa afero kiu profitigos niajn landojn kaj la homaron ĝenerale.

Grupo nomata Red KANQ, de dek indiĝenaj komunikistoj el kvin landoj (Gvatemalo, Peruo, Ekvadoro, Kolombio kaj Bolivio) kunvokita de Deutsche Welle Akademie, partoprenis ambaŭ eventojn pri indiĝenaj lingvoj en Gvatemalo kun la celo produkti enhavojn por siaj amaskomunikiloj, pripensi formojn fari indiĝenan komunikadon, eksperimenti pri novaj formoj, kaj kunporti la akiritajn sciojn al siaj komunumoj. La skipo elektis kiel nomon la akronimon KANQ, kiu sugestas la temon de indiĝenaj lingvoj utiligante la unuajn literojn de la ses lingvoj reprezentataj en la kolektivo (K de la kaqchikel (eo: kakĉikela) kaj de la kichwa (eo: kiĉua), A de la aymara (eo: ajmara), N de la nasa yuwe (eo:nasaa) kaj Q de la quechua (eo: keĉua) kaj de la q’eqchi’ (eo:kekĉia).

La parado kiu progresigas kulturon pere de teknologio

Antaŭ la renkontiĝo en Gvatemalo, la grupo partoprenis la Festivalon Gabo en Medellín, Kolombio) kaj la Internacian Renkontiĝon de Indiĝena Komunikado en Kusko (Peruo). La unua evento estis ne-indiĝena kaj kunigis ĵurnalistojn de civitanaj amaskomunikiloj el la regiono, dum la dua evento renkontigis koncernatojn de tradicia indiĝena komunikado. Tamen, la tria parado en la teroj de la kecaloj [hispane: quetzales] estis la plej granda kolekto de malkovroj danke al la granda ĉeesto de novigo kaj de la cifereca temo, sen ignori ŝlosilajn temojn, ekz. la planado de daŭripovaj projektoj kaj teknologia suvereneco.

Post tiuj travivaĵoj, Red KANQ kompilis gravajn sciojn kaj entuziasmiĝis de la transformema spirito de ciferecaj aktivuloj kiuj venis al Gvatemalo, per kio ili kondukas mesaĝon de espero al diversaj regionoj de Latinameriko. Rimarkindas ke la grupo konsistas el komunikistoj kiuj tralaboras malsamajn komunikilojn kiel radio, fotografio, kroniko kaj video, sed elstaras la ĉeesto de cifereca aktivulo por indiĝenaj lingvoj: Uskam Camey, juna majaa kakĉikelao el la provinco Chimaltenango kiu laboras por projekto Vikipedio en sia origina lingvo. Li estas grava ponto inter la tradicia komunikado kiun liaj kunuloj reprezentas kaj la laboro farata de la aliaj aktivuloj, per kio plifortiĝas la evoluigo de la reto.

Homaj fontoj de cifereca inspiro en indiĝenaj lingvoj

Inter la pluraj travivaĵoj kiujn la grupo de komunikistoj spertis en Gvatemalo, elstaras la projektoj de Alberto Cruz kaj Héctor Martínez, du junaj salvadoranoj kiuj, kvankam ne denaskaj parolantoj de náhuat o pipil, decidis lerni ĝin por savi la lastan indiĝenan lingvon ekzistantan en la Malgranda Fingreto de Ameriko (aludo al Salvadoro) kaj disvastigi ĝin per sociaj retoj. Same kiel Isela Xospa, meksika artistino kiu utiligas ilustradon kaj malgrandan kulturan industrion inkluzivantan ludilojn, vestaĵojn kaj glumarkojn por disvastigi la riĉecon de la naŭatla de Milpa Alta. Aŭ Verónica Aguilar, juna lingvistino el Veracruz kiu lernis miŝtekan lingvon de siaj geavoj kaj nun laboras en reta projekto kiu instruas kaj disvastigas unu inter la plej gravaj lingvoj de la asteka lando.

La reto KANQ partoprenis diversajn konversaciojn dum la Latinamerika Festivalo de Indiĝenaj Lingvoj en Interreto.  Foto: Benedikt Borchers

Klarigindas ke la aktivismo devas esti ne nur cifereca, precipe antaŭ la cifereca manko ekzistanta en niaj landoj. Ankaŭ la majstroj, esploristoj, eldonistoj kaj administrantoj de publikaj politikoj povas fariĝi aktivistoj de indiĝenaj lingvoj. Tiel, aktivismo devas moviĝi kaj kompletiĝi en ambaŭ kadroj  kaj inspiri aliajn homojn kiuj malkovras la temon, kiel Belén Pérez, juna gvaraniino el Paragvajo kiu povis partopreni en la renkontiĝo danke al subvencio de 37 homoj donita de la kunordiga konsorcio. Kvankam ŝi ne havas konkretan projekton, danke al lernado ŝi nun pensas disvastigi la historion de la gvarania popolo per la eduka sistemo. En ŝia lando, malgraŭ ke la gvarania estas parolata de pli ol 80% de la loĝantaro, ĉi tiu lingvo ne havas la statuson kiun ĝi meritas.

La amaskomunikiloj kiel vojoj por savi lingvojn

La plimulto de la civitanaj amaskomunikiloj en Latinameriko tamen konservas malĝustan bildon de indiĝenaj popoloj, kiuj estas rigardataj kiel homoj for de civilizacio, kialoj de soci-mediaj  konfliktoj, malamikoj de progreso aŭ viktimoj de tragedioj, nur pro malbona statistiko aŭ malestimaj rakontoj. La spegulo de amaskomunikiloj ne montras la subtenon de indiĝenaj popoloj al prizorgado de la naturmedio kaj al kultura riĉeco de niaj landoj, ne disvastigas la multon kion la originaj popoloj povas proponi al la mondo, ne instruas al homoj ke la indiĝenoj estas dignaj kaj meritas respekton por, almenaŭ, elimini strukturajn problemojn kiel rasismo kaj ekskludo, profundaj malbonaĵoj kiuj estas la veraj kialoj de nia subevoluado. Ankaŭ, indiĝenaj lingvoj ne ĉeestas en la plimulto de amaskomunikiloj. Atingi ekvilibran reprezentadon estus plua paŝo al enpovigo kaj respekto.

Pro ĉio tio, aktivismo necesas. Ni devas kunigi klopodojn por savi indiĝenajn lingvojn utiligante la eblojn de moderna mondo plena je teknologio, tutmondiĝo kaj junuloj kiuj celas fariĝi agentoj de reala ŝanĝo por la estonteco. Estas la homaro, ne la naturo, kiu nun havas en siaj manoj la grandan oportunon plilongigi la vivon de indiĝenaj lingvoj kaj multobligi ilian ĉeeston per la scioj kaj perceptoj pri la vivo kiuj enestas en ĉiu vorto, preĝo aŭ verso. Tiel, anekdotoj kiel tiu pri la papago de Humboldt neniam plu ripetiĝos en la sciencaj kaj historiaj libroj.

Red KANQ, Gvatemalurbo, novembro 2019.

Red KANQ: Fabiana Condori kaj Yenny Paucar (ajmara), Marileny Choc kaj Jorge Ical (kekĉia), Uskam Camey (Kakĉikela), Eslendy Grefa (keĉua de amazonio), Alberto Segovia (keĉua de la otavaloj), Berta Chasipanta (keĉua  de la panzaleoj), Luz Dary Cuetia y Estivel Cuene (nasaa), Luis Salazar y Arnol Piedra (keĉuoj).

de Luis Obando je 2020-01-11 16:13

Esperanto.blog

Ĉinlando raportas progreson je disvolvado de cifereca monunuo

La Ĉina Popolbanko (PBoC) raportis, ke spertas progreson je disvolvado de ia cifereca monunuo, pere de plenumo de esploroj kaj kondukado de testoj ĉe bankoj de la lando.

La cifereca monunuo estis elpensita por anstataŭigi la ordinaran monon, kaj ĝia trajto koncernas ankaŭ “kontroleblan anonimecon”, laŭ asertis PBoC en artikolo aperinta hieraŭ (vendrede, la 10-an) sur la ĉina sociretejo WeChat. Sen pliaj detaloj ĝi diris ankaŭ, ke pli proksime kontrolos la lastajn informojn koncerne al tiaj ciferecaj monunuoj.

Ĉinlando povos iĝi la unua elstara lando adoptanta la tiel nomatan ĉifromonunuon. Laŭ la usona financa eldonejo Dow Jones Newswires, je la 8-a monato pasintjare altnivela oficisto de PBoC asertis, ke la banko estis proksima de funkciigi ciferecan monunuon.

de PCP je 2020-01-11 13:48

La Balta Ondo

Unesko-Kuriero en Esperanto plu aperos en Pekino

Unesko-Kuriero

La 7an de januaro 2020 en la domo de Ĉina Internacia Eldona Grupo (ĈIEG) okazis ceremonio de subskribado pri kuneldonado de Esperanta versio de H. La ceremonion ĉeestis gvidantoj kaj reprezentantoj de ĈIEG, El Popola Ĉinio kaj Unesko-Kuriero.

Foto: Chen Shi kaj Ian Denison subskribas la interkonsenton.

Ĝi estas komenco de la artikolo de de Xie Ruifeng
, publikigita en El Popola Ĉinio. Legu la tutan artikolon ĉe http://www.espero.com.cn/2020-01/08/content_75592258.htm

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2020-01-11 13:15