Esperanto-Planedo

2020-05-25

Sonĝanta Vivo

Sekreto de la vivo



Jam pli ol 10 jaroj pasis la vivo 
en profunda kamparo.
Kompare kun la vivo en Seulo, mia hejmurbo,
ĉi tiea vivo por mi pli kaj pli simpliĝas.

Iun tagon, mia amiko demandis min,
 : finfine, kio estas celo de via vivo?
Senhezite mi respondis
 : feliĉa vivo! 

Do, kiel?
Ĉi tiel!



     




Loĝi en modesta domo, kvazaŭ kabano,
kun simpla ĝardeneto estas feliĉo.

Plie, vivi ĉirkaŭite de plenplena naturo,
eĉ antaŭ pinarbara monteto,
en aprilo kun plena je ĉerizfloroj.







Verdire,
mi ne estas riĉa.
Mi ne havas grandan domon, 
kvankam aparte mi ŝatas antikvan belan domon,
sed mi ĵetu la deziron.



        


Tamen,
mi povas iom aranĝi
la internon de nia kabano
laŭ miaj bezono kaj gusto,

sed ĉiaokaze tiom modesta, 
kiom neplora, se ĝi malaperus.








Kvankam aŭ eble ĉar,
mi fizike loĝas en kamparo,
kelkfoje mia menso liberas por flugi al Prago,
kie mi vojaĝis kun studentoj kaj instruistoj.







En nia vilaĝo, 
je ĉiuj datoj, kiuj finiĝas 3 kaj 8,
funkcias subĉiela bazaro.

Mi tre ŝatas viziti ĝin.
ĉefe, 
manĝi bagatelaĵojn ĉe la budoj de vendistoj 
kaj babilante kun ili.







En sunbrila mateno,
mi marŝas en Nacia Parko ĉe nia vilaĝo.
Pli-malpli 1 horon mi rapide marŝas.

Naturo ja donas al mi artistan impreson.





                 



     



Nun mi klare scias la sekreton de la vivo.
: neniam eblas havi ambaŭ vojojn.
ĉu modeste vivi kun libereco,
ĉu lukse vivi sen libereco.








Ankoraŭ hodiaŭ 
Dalmini diligente laboras en sia kampo,
ne tro longtempe, nek maltro
por modeste vivi,
por gardi liberecon.

Kaj ankoraŭ hodiaŭ
niaj mirteloj belege kreskas.



       





de Sonĝanta vivo (noreply@blogger.com) je 2020-05-25 01:03

2020-05-24

Neniam milito inter ni

Honkongo: la leĝo pri sekureco ekvalidu «senprokraste» avertas Pekino

24/05/2020 La mobilizado revenas en Hongkongo, kie manifestaciantoj pro-demokratiaj denuncas novan leĝon pri «sekureco», rigardatan kiel provo silentigi la opozicion. Ĉi-dimanĉon, en Hongkongo, la polico uzadis larmigajn gasojn por disigi centojn da personoj...

de neniammilitointerni je 2020-05-24 20:14

Revuo Esperanto

La nova numero

Abonantoj jam povas elŝuti la junian numeron de la revuo "Esperanto". La papera versio baldaŭ estos dissendita: https://uea.org/revuoj

La enhavlisto de la junia numero:
123 | Malferme: Post la viruso: en la mondon venas nova sento
124 | Oficiala Informilo
125 | Afriko brilas: Natura katastrofo grandskale damaĝas la urbon Uvira
126 | Irano EKis virtuale, sukcese, modele, 5-kontinente kaj 4-tage kun AMO!
128 | Rete: Retkunveno “Internacia Babilado”
129 | Opinio: Meditoj pri slogano
130 | Fake, Science kaj Profesie tra la mondo: TEO, AMO kaj la Viruso
132 | Koronvirusa pandemio kaj la 52-a Malferma Tago
134 | Estrara Raporto pri la agado de UEA en 2019
141 | Zamenhofa revo realiĝanta ankaŭ en Koreio
142 | Historio: Julia Isbrücker – pioniro de Esperanto
143 | Forpaso

de Redakcio je 2020-05-24 16:10

Esperanto.blog

En lotado italino gajnis Pikaso-pentraĵon valoranta milionon da eŭroj

En la supra bildo jen “Muta Naturo, 1921” (pentraĵo de Pablo Pikaso) kaj Peri Cochin, kiu aranĝis ĝian lotadon. Lastmerkrede (la 20-an)
en Parizo ĉe la faka firmao pri konkura vendo “Christie’s” estis efektivigita la elektronika lotado de tiu artaĵo, kiun gajnis la 58-jaraĝa itala librotenisto nome Claudia Borgogno. Ŝi donace akiris tiun venkintan bileton de sia filo, kiu aĉetis ĝin fine de 2019.

Por tiu lotado 51.140 biletoj estis venditaj en pli ol 100 landoj, kontraŭ po 100 eŭroj. La mono financos projekton de la NRO “Care” por provizi akvon al vilaĝoj en Kameruno kaj Madagaskaro, Afriko. La pentraĵo estis provizata de riĉulo, la kolektisto David Nahmad, kiu ricevos 900 mil eŭrojn.

de Paulo Cesar Pires je 2020-05-24 15:33

La Balta Ondo

Demonstra versio de la printempa Ondo

ondoEn la retejo de La Ondo de Esperanto / Sezonoj ĵus aperis la demonstra versio (demoversio) de la printempa eldono de la ĉiusezona almanako La Ondo de Esperanto. La 61-paĝa demoversio enhavas kelkajn plenajn tekstojn kaj plurajn tekstofragmentojn el la de la 122-paĝa Ondo, publikigita la 1an de aprilo 2020. La demoversio estas libere elŝutebla ĉe http://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-303demo.pdf. La pli fruaj demoversioj estas elŝuteblaj en nia arkiva retejo.

Ekde januaro 2020 La Ondo de Esperanto aperas dumaniere: unue, kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo; due, kiel ampleksa trimonata almanako en kiu estas publikigataj la plej gravaj tekstoj el la retejo kaj ankaŭ artikoloj, eseoj kaj beletraĵoj, verkitaj speciale por la almanako, kies unua, printempa eldono (laŭ la nordhemisfera vidpunkto) aperis la 1an de aprilo.

Nia novaĵretejo estas legebla de ĉiu deziranto, kaj ĝi ekzistas danke al la donacoj kaj abonoj, kiujn ricevas la almanako La Ondo de Esperanto, kiun povas legi nur la abonantoj.
Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

Pri la pagomanieroj legu ĉi tie: http://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.

La somera Ondo aperos fine de junio, la aŭtuna – fine de septembro, kaj la vintra – jarfine.

Enhavtabelo

1 Kovropaĝa bildo
2 Bazaj informoj pri La Ondo de Esperanto
3 En ĉi tiu numero
5 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. La ondo de pandemio kaj la “Ondo”
6 Temo
7 Stanislav Belov. La pandemio kaj la homaro: konkludoj de la viruso
11 Esperantistoj kaj kronviruso
11 Kirilo Brosch. Esperantigo de “coronavirus”
12 Duncan Charters. Mesaĝo al ĉinaj esperantistoj
12 Aleksander Korĵenkov. Malgaja statistiko
13 Donaco de la eldonejo Libera
13 Monato: Senpaga dum la virusa krizo
14 Albert Stalin T. Garrido. Kongreso prokrastita en Filipinoj
15 Peter Baláž. Ankaŭ al E@I minacas nuligo de ĉi-jaraj eventoj
16 Amri Wandel. Israelo: “Ne rajtas kunveni pli ol dek personoj”
17 Hispanio: La landa kongreso prokrastita
17 Orlando Raola, Said Baluĉi. La 52a Malferma Tago ne okazos
18 Intervjuo
19 Paweł Fischer-Kotowski. Carlo Minnaja: dampi la ekscesojn: Intervjuo kun Carlo Minnaja
23 Eventoj
24 Liba Gabalda. La 18a Novjara Renkontiĝo
26 Werner Groen. Mia vojo al Esperanto kaj al la 5a Luminesk’
27 Tyron Surmon. Neĝkovrite en Pollando
29 Reza Kheirkhan. Staĝo en Tajvano: Malgraŭ la korona viruso
30 Lu Wunsch-Rolshoven. Podia diskuto en Munkeno pri lingvoplureco en Eŭropo
32 Nikolao Gudskov. APERo pri jubileoj
34 Ilona Koutny. Arda kaj multkolora interlingvistika sesio en Poznano
35 Aleksander Korĵenkov. Germanio: ruslingve pri Esperanto per televido
36 Povilas Jegorovas. Nova posteno de Vytenis Andriukaitis
36 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. Parlamenta medalo por Povilas Jegorovas
37 Povilas Jegorovas. Nova informa kaj instrua projekto en Litovio
38 Aleksander Korĵenkov. La membraro de UEA plu malkreskas
39 Lee Miller. Akademianoj kontrolis lernolibron
39 Szilvási László. Esperantaj reklamkampanjoj en Facebook en Hungario
40 Programo de la Montreala IKU
40 Aleksander Korĵenkov. Montrealo superis Vankuveron
41 Tempoj kaj urboj. 1859. Penza
42 Nekrologoj
43 Koncize (12 informoj)
44 Tribuno
45 Probal Dasgupta. Nia pakto kun la tagiĝo: Eseo
50 Ed Robertson. Fino, aŭ kio?
53 Valentin Melnikov. Legendoj kaj realo de la Moskva metroo
56 Internacia Tago por Elimino de Rasa Diskriminacio
56 Spomenka Štimec. En Zagrebo post la tertremo
57 Roland Rotsaert. Premio Paul Gubbins por Nova Ĵurnalisma Talento
58 Arkivo
59 Aleksander Korĵenkov. Jubileoj kaj memordatoj en aprilo 2020
61 Aleksander Korĵenkov. Antaŭ 125 jaroj: Lev Tolstoj kaj la unua Esperanta gazeto
64 Lev Tolstoj. Prudento aŭ Kredo?
67 Edmond Privat. La verko de H. Hodler
70 Kulturo
71 Aleksander Korĵenkov. Pri la ĉefverko de Platonov kaj ĝia stranga lingvaĵo
72 Andrej Platonov. Ĉevenguro. Vojaĝo kun malfermita koro: Romanfragmento (Tradukis el la rusa Aleksander Korĵenkov)
87 Paulo Sérgio Viana. Kurba
89 Miĥail Korotkov. Troa tago
96 Poezio el ĉiuj ĉieloj 2020
97 Julian Modest. Ina kuraĝo
98 Literatura konkurso “Ĥristo Gorov – Ĥrima 2020”
99 Miguel Fernández. Jes, sed alvenos ja la tago
104 Aleksander Korĵenkov. Nia libroproduktado en la 2019a jaro
108 Wolfgang Kirschstein. Oskaro kaj la mondo
111 Halina Gorecka. 90 jaroj da plena vivo kun doloroj, sed ankaŭ kun feliĉo (Recenzo: Júlia Sigmond. Júlia Sigmond 90)
112 Carlo Minnaja. El la rusa poezio (Recenzo: El la rusa poezio)
114 Paŭlo Moĵajevo. Albumo pli muzika, ol kanta (Recenzo: Kjara. Blua horizonto)
116 Floréal Martorell. Kien vi iros?: La unua muzika albumo en 2020
116 La Pordo: Nova bita unuopaĵo kaj video de Ale Kosabela
117 Maria Majerczak. Internacia kantokonkurso en Esperanto
118 Novaj libroj en nia biblioteko
120 Literatura Foiro, 2020, №303
121 Internacia Esperanta literatura konkurso ABRITUS
121 Demonstraj versioj de La Ondo por 2017-19
121 Ricevitaj gazetoj
122 Reklamo

Legu ankaŭ:

La Ondo de Esperanto: la printempa eldono sur 122 paĝoj;
Iĝu patrono, amiko aŭ abonanto de La Ondo;
Demonstraj versioj de La Ondo por 2017-19.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/04/ondo-59

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Demonstra versio de la printempa Ondo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-05-24 14:50

UEA facila

Libera Folio

IJK 2021 ne okazos en Koreio

Korea Esperanto-Junularo anoncis, ke ĝi ne povos aranĝi la Internacian Junularan Kongreson en 2021. TEJO nun denove serĉas kandidatojn por la ĉefa junulara aranĝo de la venonta jaro.

Jam pli frue pro la kronvirusa pandemio estis anoncitaj la nuligoj de la ĉi-jara IJK en Nederlando kaj de la ĉi-jara UK en Kanado. Nun Korea Esperanto-Junularo anoncis ke, pro la malcerteco kaŭzita de la epidemio, ankaŭ la IJK en 2021 en la insulo Jeju en Koreio ne povos okazi laŭplane.

Laŭ klariga letero sendita de KEJ, en la nuna situacio, kiam en Koreio komenciĝis dua ondo de la pandemio, ne eblas scii, ĉu la problemoj pasos antaŭ la somero 2021 kaj denove eblos facile veturi internacie. Aldone la nuligo de la ĉi-jara IJK signifas, ke estraranoj de KEJ ne povos gajni spertojn ĉeestante ĝin, kio laŭ ili interalie gravus por konvinki la oficialajn instancojn en Jeju doni sian subtenon al la kongreso.

Anstataŭe KEJ proponas, ke ordinara IJK venontfoje okazu nur en 2022, kiam la Monda Organizaĵo pri Sano estos oficiale anoncinta la finon de la pandemio. Se TEJO decidos organizi retan IJK-n en 2021, KEJ pretas respondeci pri ĝi.

Kiel aldonan eblon KEJ proponas, ke ordinara fizika IJK povus okazi en Nederlando en 2022, kaj tiam KEJ pretus gastigi IJK-n en Koreio en la jaro 2023.

Shin Hyunkyu. Foto: Privata.

Libera Folio kontaktis la prezidanton de KEJ, Shin Hyunkyu, por demandi, kial oni tiel frue faris decidon nuligi la kongreson, kiu devus okazi en 2021.

Libera Folio: Kial oni jam nun decidis tion? Ĉu ne estas tre frue nun diveni ion ajn pri la epidemia situacio post pli ol unu jaro?

Shin Hyunkyu: – Surbaze de la sama kialo, ke estas tre frue diveni ion pri la estonteco (progreso) pri la pandemio, KEJ decidis tion. Kaj aldone, eĉ se la pandemio ŝanĝas sin malampleksiĝanta, diplomataj rilatoj estu solvitaj por vizo-problemoj kaj kvarantenaj aferoj devigaj.

Unu el la alternativoj proponitaj de KEJ estas, ke fizika IJK 2021 okazu en Nederlando, kie devus okazi la nuligita ĉi-jara IJK. Nederlanda Esperanto-Junularo tamen ne ŝajnas preta transpreni la respondecon:

Rogier Huurman. Foto: Marc Konijnenberg

– Ni nun ne planas organizi IJK-on en 2021, ni devus trovi grandan junulargastejon aŭ ion similan nur jaron antaŭe, diras Rogier Huurman, prezidanto de NEJ, responde al demando de Libera Folio.

Korea Esperanto-Junularo estas jam la dua teamo, kiu retiras sian kandidatiĝon por la IJK 2021. Pli frue kandidatis brita teamo, kiu planis aranĝi IJK-n en Belfasto en Norda Irlando, samurbe kie en tiu jaro okazos la Universala Kongreso.

Tamen poste evidentiĝis, ke plej verŝajne ne eblus ricevi simile favorajn kondiĉojn por la junulara kongreso. Samtempe montriĝis, ke mankas sufiĉaj aktivuloj por la teamo, kaj jarŝanĝe la brita teamo retiris sian kandidatiĝon. Aliaj kandidatoj mankis.

Post anonco de nova limdato venis kvar novaj kandidatoj: Kultura Centro Esperantista (Svislando), Junulara Organizo de Tanzanio Esperantista (Tanzanio), Ukrainia Ligo de Esperantista Junularo (Ukrainio) kaj Korea Esperanto-Junularo (Koreio).

El tiuj la estraro de TEJO tiam trovis la korean proponon plej taŭga.

TEJO ankoraŭ ne decidis kiel pluiri en la nova situacio, sed laŭ informoj donitaj al la komitato, la estraro nun planas eksterordinaran kunsidon nur por diskuti la venontjaran IJK-n. Inter la alternativoj estas kontakti la antaŭajn kandidatojn kaj fari plian alvokon por ekhavi aldonajn kandidatojn.

Mung Bui. Foto: TEJO.

La kasisto de TEJO, Mung Bui (Feliĉa), en la estraro respondecas ankaŭ pri la kongresoj. En la komitata diskutejo ŝi skribas, ke eĉ se nun ne eblas antaŭvidi, kio okazos post 14 monatoj, estas preferinde plani fizikan IJK-n por la jaro 2021.

– Unu el la plej gravaj aferoj de organizado IJK estas la loko, do ni nun serĉas landon, en kiu eblus en mallonga tempo trovi taŭgan lokon. Ni ankoraŭ havas tempon, kaj mi kredas ke ni havas multajn spertajn aktivulojn pri IJK, kiuj pretas helpi al la organizado. Ni deziras havi kunsidon pri IJK 2021 tre baldaŭ por aŭskulti opiniojn kaj ideojn de landaj sekcioj pri la temo.

de Redakcio je 2020-05-24 08:05

2020-05-23

Neniam milito inter ni

Unuiĝintaj Nacioj admonas la eŭropajn landojn akceptadi la 160 migrantojn blokitajn en Mediteraneo

23/05/2020 De antaŭ du semajnoj, 160 migrantoj estas detenitaj sur du ŝarĝoŝipoj de la kompanio "Captain Morgan", apud la maltaj marbordoj. Ili elŝipiĝu, opinias UN, kiu postulas de Eŭropa Unio, ke ĝi urĝe akordu pri relokigo de la personoj sukuritaj...

de neniammilitointerni je 2020-05-23 20:03

Revuo Esperanto

La Riverego


Karaj amikoj, bonvenon al la plej ĉielarka numero de La Riverego, la revuo de Esperanto-Societo Kebekia kunlabore kun Kanada Esperanto-Asocio! Bonan legadon!
http://www.esperanto.qc.ca/wp-content/uploads/2020/05/Riverego141.pdf

de Redakcio je 2020-05-23 16:30

Esperanto.blog

Oprah Winfrey montris grandegan blankbrasikon rikoltita hejme

Oprah Winfrey mirigis siajn ŝatantojn afiŝante sur Instagramo filmeton pri grandega blanka brasiko rikoltita en sia hejmo. “Mi ne kredas tion! Tio estas blanka brasiko el mia ĝardeno. Jen ĝi, ĵus rikoltita. Ni uzas nenian ĥemiaĵon. Ĝi pezas”, tion ŝi diris.

Laŭ Vikipedio, ŝi naskiĝis en 1954, “estas usona televida intervjuistino de ‘The Oprah Winfrey Show’, la plej populara intervjua serio de televida historio. Ŝi ankaŭ estas influa libro-kritikistino, Oskar-nomumita aktorino, kaj filantropo. Laŭ revuo Forbes ŝi estas la plej riĉa afrika-usonano de la 20-a jarcento, kaj la sola nigrula miliardulo por tri sinsekvaj jaroj. Revuo Life nomis ŝin kiel la plej influan virinon de ŝia generacio”.

de Paulo Cesar Pires je 2020-05-23 14:50

La Balta Ondo

Alvoko de UEA por solidareco al esperantistoj en Uvira per Espero

uvira

En momento dum kiu la tuta homaro suferas pro la koronvirusa pandemio, Uvira, urbo nordoriente de DR Kongo, estis trafita de terura natura katastrofo tutajn nokton kaj matenon de la 17a kaj 18a de aprilo 2020.

Pro torentaj pluvegoj, la lago Tanganjiko kaj precipe la rivero Mulongvo transiris siajn fluejojn kaj alfluis ĉirkaŭajojn, kie akvo kaŭzis neatenditajn eroziojn, mortigis plurajn homojn kaj kortbestojn kaj faris gravajn materialajn damaĝojn. Dura estas tio, kio sekvis: plurdekoj da mortintoj estis retrovitaj sub koto kaj ruinaĵoj de disfalintaj konstruaĵoj. Plurcentoj da domoj estis detruitaj, el kiuj multaj ne plu uzeblos. Iom da konsolo por nia komunumo estas tio, ke neniu esperantisto pereis en la katastrofo, kvankam kelkaj el ili kaj familianoj perdis siajn domojn aŭ endomajn havaĵojn, damaĝitaj aŭ forportitaj de la akvo. Tiuj, kiuj sukcesis vekiĝi kaj fuĝi la danĝeron iris al lernejoj kaj preĝejoj, kie ili ekde de tiam tranoktas en malbonaj mizeraj kondiĉoj. Tio ankoraŭ pli akriĝas pro nuntempa apero de malario: en pluvsezono multiĝas kuloj, pro katastrofo detruiĝis kulvualoj, mankas trinkebla akvo kaj sola ŝtata akvoproviza infrastrukturo en la urbo ĉesis funkcii pro detruiĝo. Homoj ne havas eblon lavi aŭ ŝanĝi siajn vestaĵojn, kaj Uvira iĝis pli ol kompatinda urbo: inundego, malario, ebola kaj koronvirusa malsanoj, haŭtmalsanoj, ĥolero, malsato kaj grandiĝanta malsekureco kiel ŝtelado kaj rabado. Ne estas dubo, ke la homoj en Uvira kaj aparte niaj esperantistaj geamikoj urĝe bezonas subtenon: nutraĵojn por plu vivteni sin, vestaĵojn por surmeti, kuracilojn, kulvualojn, monsumon, kiu utilu por plibonigo de vivsituacio kaj, se eblos, ripari difektitajn domojn. Domriparon kaj rehavigon de perditaĵ aĵoj ili ne povas mem fari precipe pro manko de asekuroj kaj ŝparmono en la lando, kie la homoj vivas kun malpli ol unu usona dolaro tage.

Tial la Afrika Komisiono kaj la Estraro de UEA afable alvokas ĉiujn bonkorajn esperantistojn bonvoli helpi pri la situacio en Uvira. Ĉiu alternativa mondonaco al la konto Espero ĉe UEA kun la celo “Uvira-20” estos tre bonvena kaj ne malpli dankata. Subtenante niajn afrikajn aktivulojn, ni pruvos, ke pli ol simpla lingvo Esperanto estas ankaŭ rimedo por internacia solidareco eĉ en la plej ekstremaj malfacilaj vivsituacioj. Efektive tia estis la motivigo de Hector Hodler, fondinto de UEA, kies forpason ni speciale memoras cent jarojn poste en 2020. H. Hodler organizis mem la Dummilitan Helposervon de UEA en la periodo de la unua mondmilito, kio estis la unua granda socia servo por paco kaj solidaro en UEA.
Por donaci bonvolu aliri: uea.org/alighoj/donacoj/espero.

La Esperanto-movado en Uvira estas signife dinamika, cetere danke al junaj sindonemaj esperantistoj, kiuj ĉiam klopodas plivivigi Esperanton en la regiono. Pro la agado de pluraj fortoj ekzistas pli ol kvin Esperanto-kluboj kun entute cento da membroj tra la urbo. Uvira-esperantistoj aktoris kaj eldonis preskaŭ profesinivele jam tri filmojn en Esperanto: Infanaj rajtoj, Dank’ al la lingvo kaj Venĝemo.Tiun lastan eblas spekti jutube:
https://youtu.be/DhnXZriYVKE

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2020, №874.

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Alvoko de UEA por solidareco al esperantistoj en Uvira per Espero appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-05-23 11:06

Global Voices

Intervjuo kun Tumi Tanakyuwan, lingva aktivistino pri la thao-lingvo

Tumi administros la konton @AsiaLangsOnline de la 20-a ĝis la 26-a de majo, 2020

Language activist Tumi Tanakyuwan, setting up a display of necklaces on the street.

Bildo liverita de Tumi Tanakyuwan.

Post lastjara sukcesa kampanjo en sociaj retejoj, kiu celebris enretan lingvan diversecon en Azio, la kunlabora projekto daŭras en 2020. Ĉiusemajne, nova lingva aktivulo kaj subtenanto administros laŭvice la Tviter-konton @AsiaLangsOnline por kundividi siajn spertojn, bonajn agadojn kaj lernitajn lecionojn rilate al la revigligo kaj antaŭenigo de sia denaska lingvo, kun speciala atentigo pri la rolo de Interreto. Tiu ĉi kampanjo estas kunlaboro inter Rising Voices, Digital Empowerment Foundation kaj O Foundation.

Ĉiusemajne, la gastiganto respondos kelkajn demandojn pri sia fono kaj disponigos mallongan superrigardon pri sia lingvo. Tiu ĉi intervjuo kun Tumi Tanakyuwan (@TumiTanakyuwan), el Tajvano, forme de Demandoj kaj Respondoj donas unuan antaŭrigardon pri tio, kion ŝi pridiskutos dum la semajno kiam ŝi administros la konton.

Rising Voices (RV): Bonvolu rakonti al ni ion pri vi mem.

Tumi Tanakyuwan (TT): Hello everyone my name is Tumi, my tribe is Ita Thau tribe and we speak Thao language. I am learning this language from my father and teacher Hudun. My tribe started a language preservation plan in 2013, which was interrupted for a while, but in 2018 we restarted it. Now we have one full-time teacher and two full-time students learning the language and preparing to become Thau language teachers.

Tumi Tanakyuwan (TT): Saluton al ĉiuj, mi nomiĝas Tumi, mia gento estas la thao-popolo [ndlr: temas pri la plej malgranda indiĝena popolo en Tajvano kies lingvo apartenas al la formoza lingvaro | eo] kaj ni parolas la thao-lingvon. Mi lernas ĉi tiun lingvon de mia patro kaj la instruisto Hudun. Ni komencis projekton por lingva konservado en 2013, kiu post interrompo rekomenciĝis en 2018. Nuntempe ni havas fervoran instruiston kaj du lernantojn kiuj lernas la lingvon kaj fariĝos instruistoj de la thao-lingvo.

RV: Kia estas la aktuala statuso de via lingvo, rete kaj eksterrete?

TT: We share the vocabulary, some traditional stories and real life stories on Facebook. Offline, we have a radio broadcast in our language.

TT: Ni diskonigas la vortprovizon, tradiciajn kaj aktualajn rakontojn ĉe Facebook. Eksterrete, ni havas radion en nia lingvo.

RV: Je kiuj temoj vi intencas koncentri la atenton dum la semajno, kiam vi administros la Tviter-konton @AsiaLangsOnline? 

TT: I want to share our traditional stories and [talk about] a traditional festival which is hosted in summer time.

TT: Mi volas kundividi tradiciajn rakontojn kaj [paroli pri] tradician festivalon kiu okazas en somero.

RV: Kiuj estas la ĉefaj motivoj por via cifereca aktivismo por via lingvo? Kiuj estas viaj esperoj kaj revoj por via lingvo?

TT: I want let people know about my ethnic group and our language, which is very beautiful and precious. I hope this year I can obtain an advanced certification in Thau language and become a Thau storyteller.

TT: Mi volas ke homoj sciu pri mia etna grupo kaj nia lingvo, kiu estas tre bela kaj valora. Mi esperas ke en ĉi tiu jaro mi ricevos progresan atestilon pri la thao-lingvo kaj fariĝos thao-rakontisto.

de Rafael LIMA je 2020-05-23 01:01

2020-05-22

Neniam milito inter ni

Hungario fermos siajn kontestatajn kampadejojn por migrantoj en atendozono

REUTERS/Laszlo Balogh 22/05/2020 La Justica Kortumo de la Eŭropa Unio ( JKEU ) postulis liberigon de la ĉirkaŭ 300 azilpetantoj loĝataj en hungariaj kampadejoj, ĉe la landlimo kun Serbio. La kortumo juĝis, ke la kondiĉoj de enkarcerigo estas tie neelteneblaj,...

de neniammilitointerni je 2020-05-22 20:06

La Balta Ondo

Venu aŭguste al la kastelo Greziljono

Greziljono

La franca Esperanto-Kultudomo en la kastelo Greziljono informas, ke ĉiuj kursoj planitaj en julio ŝoviĝis al aŭgusto. Ĉiuj eventoj okazos laŭ la validaj reguloj post la epidemio.

2020-07-27/31: Verda Naturisma Semajno kun INOE kaj FFN
2020-08-02/09: La Verdaj Skoltoj tendumas, skoltumas, lignokonstruas
2020-08-03/13: 6a Interŝanĝoj de scioj kaj faroj (franclingve)
2020-08-03/14: 4a Maratona Esperanto-kurso
2020-08-10/14: 32a Internacia Esperanto-Konferenco post OSIEK «Naturo, Medio, Klimato, Scienco»
2020-aŭg-17/27: 10a Festa Semajno por infanoj, adoleskuloj kaj familioj

Poŝtadreso: Maison Culturelle de l’Espéranto, Grésillon, St. Martin d’Arcé. FR-49150, Baugé-en-Anjou, France
Telefonoj: +33-2.41.89.10.34, +33-9.51.64.10.34 (respondilo)
Retpoŝto: kastelo@gresillon.org
Retejo: http://gresillon.org/
Aliĝo: http://gresillon.org/aligho

Bonvenon al ĉiuj

la teamo de Grésillon

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Venu aŭguste al la kastelo Greziljono appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-05-22 19:44

Esperanto.blog

Foto de la portugala prezidanto mirigas la homojn diverslande

La portugaloj jam ne miras pri tiaj neformalaj aperadoj de sia ŝtatprezidanto Marcelo Rebelo de Sousa – jen intervjuata ene de naĝejo, jen memfotata kun iu ajn, jen ĉe surstrata ŝuciristo. Pasintsemajne tiu ŝtatestro estis fotita atendante ĉe vico de supervendejo portante sian aĉetĉareton, surhavante sportvestojn kaj vizaĝmaskon.

En la bildo oni rimarkas, ke la ĉeesto de la prezidanto ne mirigis tie la civitanojn, kiuj ŝajne restis neatentante la aferon. Tamen ekster la lando oni miras pri lia vivstilo, kaj tiu lasta okazintaĵo disvastiĝis tra la mondo en la sociaj retejoj, ĉefe per afiŝoj sur Tvitero en la najbara Hispanlando.

de Paulo Cesar Pires je 2020-05-22 14:06

Stano

“Baldaŭ venos fino al la komĉjoj…”

La ideo pri kontraŭkomunista ribelo en la amasa konscio de Tjumena regiono en la 1920-aj jaroj

La sociaj kaj ekonomiaj ŝanĝoj en la 1920-aj jaroj tuŝis ankaŭ la amasan konscion, kvankam ŝanĝoj tiukampe okazis malpli rapide, alfrontante reziston de plurjarcenta tradicio. La sovetia potenco kaj la tuta nova socio estis konsiderataj de granda parto de la loĝantaro kiel io nenatura, do provizora. 
Dum la 1920-aj jaroj en Tjumena regiono cirkulis onidiroj, aŭgurantaj baldaŭan finon de la sovetia potenco pro eksterlanda invado, komploto aŭ popola ribelo. Foje tiuj onidiroj estis sufiĉe serioze traktataj de ne nur ordinaraj homoj, sed ankaŭ de malsupraj ŝtatoficistoj. 
Ni klopodos analizi haveblajn datumojn pri tiu ĉi temo, skizi la ĉefajn trajtojn de la fenomeno kaj kompreni ĝian lokon en la amasa konscio de la loĝantaro de la regiono en la 1920-aj jaroj. Kiel fontoj estis uzataj raportoj de loka sekcio de OGPU (sekreta polico) kaj tiutempa gazetaro. Kiel Tjumena regiono estas konsiderata la nuna teritorio de Tjumena provinco, kiu en la 1920-aj jaroj apartenis al diversaj teritoriaj entoj. 

Tempo kaj loko de la ribelo 
Plej ofte disvastigantoj de la onidiroj asertis, ke la kontraŭsovetia ribelo komenciĝos tre baldaŭ (foje oni nomis konkretan daton) aŭ jam komenciĝis. Ekzemple en marto 1922 en Jalutorovska distrikto oni diris, ke “en aprilo nepre devos okazi ribelo, ĉar en Omsko haveblas komploto” [1]. En majo 1923 kamparanoj de Iŝima distrikto asertis, ke ribelo komenciĝos la 1-an de majo, poste aperis alia dato – la 4-an de majo [2]. 


En junio 1923 en Tobolska distrikto disvastiĝis onidiro pri falo de la sovetia potenco okazonta en oktobro [3]. En aprilo 1924 en vilaĝo Zavodo-Uspenskoje aperis onidiro, ke en Omsko jam okazis ribelo, oni mortigis multe da komunistoj kaj baldaŭ atendeblas la samaj eventoj en nia regiono [4]. En aŭgusto 1924 kamparanoj de Emurtla distrikto parolis pri fortaj bataloj, kvazaŭ okazantaj apud Petropavlovsko, kie komenciĝis la kamparana ribelo [5]. 
En marto 1925 en Kondinska distrikto aperis onidiroj ke en Leningrado kaj Moskvo ŝtatrenverso jam okazis kaj post kiam komenciĝos navigado kaj ekiros vaporŝipoj, do “ankaŭ ĉi tie al la komĉoj estos la fino” [6]. En julio 1925 en Tjumeno disvastiĝis onidiroj pri kamparana ribelo apud Taŝkento, kie ĉiuj hospitaloj kaj malsanulejoj estas plenaj je vunditoj [7]. En novembro 1926 tumultoj onidire okazis samtempe en Omsko kaj Tomsko kaj minacis baldaŭ transformiĝi je io pli granda [8]. 

Kialoj de la ribelo 
Kiel senperan pretekston de la komenciĝo de la ribelo oni ofte nomis atakon kontraŭ Sovetia Rusio fare de eksterlandaj ŝtatoj. Ĉe tio forpelo de la komunistoj foje estis konsiderata ebleco preventi la eksteran agreson, direktitan sole kontraŭ la bolŝevisma reĝimo. 
Kiel alia kaŭzo povis servi mobilizado, neevitebla kaze de la milito. La morto de Lenin ankaŭ elvokis plurajn supozojn, kiujn unuigis aserto, ke baldaŭ “atendeblas la morto ankaŭ de la sovetia potenco mem” [9]. Inter laboristoj de la fabriko “Plamja” (Flamo), lokita en Tjumeno, en februaro 1924 disvastiĝis onidiro pri ribelo de senlaboruloj, eksplodinta en Moskvo “pro disputoj pri laborista demokratio” [10]. 


Kiel kialo povis esti nomita ankaŭ atendata kresko de imposta ŝarĝo aŭ enkonduko de deviga asekurado de brutaro. Nova armita ribelo estis konsiderata logika daŭrigo de la kamparana ribelo, okazinta en Okcidenta Siberio en 1921. Tiel sekretario de unu el distriktaj plenumaj komitatoj de Tobolska distrikto, indigninta pro novaj impostoj, rekte diris, ke “evidente denove necesos forĝi pikilojn” [11]. En raporto de OGPU, verkita en julio 1925, renkonteblas opinio pri kialoj kaj sezona karaktero de tiaj onidiroj: “la onidiroj ekdisvastiĝis en la momento de prenado de imposto, en la momento kiam la kamparanoj tremis pro siaj groŝoj kaj “ofenditaj” ili atendis ke iu venos ilin savi” [12]. 
Kreskanta distanco inter la potenco kaj la popolo, transformiĝo de la sovetia aparato je la nova socia tavolo, okupanta superajn poziciojn en la socia ĥierarĥio, ankaŭ estis rimarkitaj de la loĝantaro. Unu el kamparanoj, vizitinta Tobolskon en februaro 1925, diris al samvilaĝanoj, ke “en Tobolsko ĉe altranguloj aperis kaleŝistoj kaj servistoj”, do “denove… ripetiĝas la malnova, povus formiĝi denove klasoj kaj povus okazi klasa batalo” [13].
Novan pretekston por apero de onidiroj donis grenproviza krizo en 1927 kaj ties sekvoj. Tiel uinu el loĝantoj de vilaĝo Talica, ricevinta en decembro 1927 leteron de frato el Tomsko, rakontis al konatoj: “Nun en Tomsko estas la vera 1920-a jaro, la vendejoj estas fermitaj, malsato, ĉe panvendejoj estas grandegaj atendovicoj, oni staras po kelkaj tagoj, nokte starantaj en atendovico bruligas fajrojn. Ekstrema multekosteco. Humoro de la urbo estas streĉa, loĝantaro ion senpacience atendas” [14]. 

Reago de loĝantaro 
Atendado de la baldaŭa falo de la sovetia potenco stimulis kamparanojn eviti plenumon de ajnaj devoj rilate la potencon, redukti ajnajn kontaktojn kun reprezentantoj de la reĝimo. Tiel en novembro 1923 loĝantoj de vilaĝo Berjozovij Jar evitis pagi imposton, asertante, ke “de Omska direkto oni transportas vunditajn soldatojn, evidente ie okazas ribelo” [15]. En alia vilaĝo kamparanoj reference al la sama aserto prokrastis asekurpagojn. Loĝantoj de vilaĝo Sokolovka, timigitaj de informoj pri baldaŭa ŝtatrenverso, ĉesis frekventi kunsidojn de agronomia rondeto [16]. En vilaĝo Bogandinskoje pro influo de agitado pri ekstremado de la komsomolanoj kaj komunistoj, okazonta dum baldaŭa ribelo, lokan komsomolan organizaĵon forlasis 23 anoj el 30 [17]. 


Strebante laŭeble distanciĝi de la reganta reĝimo, kamparanoj evitis aniĝi en komitatoj de reciproka helpo kaj kooperado, dirante ke “tiel oni aliĝas al la komunistoj” [18]. Foje instruistino, edziniĝinta al komunisto, admonis lin forlasi la partion por ne iĝi viktimo dum baldaŭ okazonta ŝtatrenverso [19]. 
Onidiroj aspektis pli kredeblaj, ĉar ofte ilin disvastigis ne sole influaj kamparanoj, sed ankaŭ reprezentantoj de la sovetia potenco mem – sekretarioj de plenumaj komitatoj kaj de vilaĝaj sovetoj. 
Bona ekzemplo povas esti historio pri mobilizado de la komunumanoj en Iŝima distrikto en majo 1923. Tiam komandestro de la 17-a roto de la Ekstrema Speciala Taĉmento (ruse: ЧОН), kantonmetigita en vilaĝo Armizonskoje, ricevinte sciigon pri kvazaŭ malkovrita en Sitnikova vilaĝaro kontraŭrevolucia komploto, tuj ordonis al komunumanoj el apudaj vilaĝaroj veni kun armiloj al vilaĝaraj komunumaj komitatoj. 
Multaj respondis al tiu alvoko kaj venis komplete armitaj, iuj kun familioj. Kun aprobo de distrikta komitato oni sendis kelkmil kartoĉojn al Ekstremaj Specialaj Taĉmentoj. Apogeo de la alarmo estis aresto de kelkaj lokaj kulakoj (riĉaj kamparanoj) fare de la Armizona vilaĝara komitato. Ili estis deklaritaj ostaĝoj, mortpafotaj kaze de ribelo [20]. 
Agado de subteraj kontraŭkomunistaj organizaĵoj, reale ekzistintaj aŭ elpensitaj de sekurecorganoj, ankaŭ stimulis aperon de la onidiroj. Tiel nokte al la 21-a de februaro 1925 en Tjumeno estis disgluitaj alvokoj je la nomo de la Tjumena Buroo de la Siberia Komitato de Agado de la Faŝistoj, en kiu oni deklaris ke “la sovetia potenco dum 7 jaroj donis al laboristoj senlaborecon, mizeran salajron, truditan laboron, senigis je libereco de gazetaro, religio ktp” kaj enhavis alvokon aniĝi al la menciita organizaĵo “laŭ la unua voko” [21]. 
Verŝajne la vorto “faŝisto” tiutempe estis uzata en pli vasta senco, kiel sinonimo de la vorto “kontraŭrevoluciulo”. Pri tio atestas la fakto, ke laborista junularo nomis “faŝistoj” infanojn de eksaj komercistoj kaj ŝtatoficistoj, kio estas menciata en raporto de OGPU en 1924 [22]. En marto 1925 dum kelkaj sinsekvaj noktoj laŭ stratoj de Tobolsko nekonatoj disĵetis manskribitajn proklamaĵojn kun sloganoj: “Morton al la komunistoj! Morton al Rikov-bagnulo! For la sovetian registaron! Vivu la monarĥio! Vivu Nikolaj Nikolajeviĉ!” [23]. 
Aresto de 17 poloj en Tobolsko, farita de sekurecorganoj en aprilo 1925, naskis inter kamparanoj onidirojn pri malkovro de kontraŭrevolucia komploto, kies partoprenintoj preparis ribelon, kaj ke ne ĉiuj komplotantoj estis arestitaj [24]. 

Reago de la potenco 
La potenco sendube ne malatentis la onidirojn kaj iliajn disvastigintojn, uzante kontraŭ ili punojn kaj propagandon. En la tjumena ĵurnalo “Trudovoj nabat” (Labora Alarmsonorilo) en septembro 1921 estis publikigita satira poemo “Onidiroj”, kiu komenciĝis per la vortoj: “Onidiroj… Klaĉoj… Babilado… Ĉie susurado, kalumnioj: “Kulpas la komunistoj”, “Kulpas la malriĉuloj!” La poemo finiĝis per bildigo de tipa konversacio de du filistroj: “Ĉu vi scias, nur sekrete, Katja diras al Nadja, en Petrogrado jam tumulto kaj Moskvo jam brulas” [25]. En februaro 1922 en artikoleto “Oni atendas japanojn” estis kritikitaj loĝantoj de vilaĝo Buĥtalskoje, kiuj disvastigis onidirojn pri baldaŭa alveno de japanoj, kiuj jam estas “preskaŭ en Sarai” (rando de Tjumeno) kaj ke “antaŭ alveno de la japanoj oni unue buĉos la komunistojn” [26]. 
 

Kontestoj venis de plejaj altranguloj. Dum la 6-a gubernia partia konferenco, okazinta en aŭgusto 1922, la respondeca sekretario de la gubernia komitato Zikov, parolante pri kontraŭuloj de la sovetia potenco, opiniis necesa kontesti “mensogon pri iu lukto ene de la kompartio… – senhontajn elpensaĵojn de bazaraj ĉarlatanoj” [27]. 
Nome tiuj malkonsentoj ene de la partio ofte estis konsiderataj de la filistroj kiel signo de baldaŭa falo de la reĝimo. Alia fonto de la onidiroj estis neinformiteco de la loĝantaro pri eventoj, okazintaj en la lando kaj eĉ en la regiono. Plej ofte tion kaŭzis senalfabeteco, manko de oficialaj informfontoj kaj malfido al ili. 
Speciala situacio formiĝis ekzemple en la 86-a regimento, kantonmetigita en Tjumeno. Plejparto de ties ruĝarmeanoj devenis el Ukrainio, malbone sciis paroli kaj preskaŭ ne sciis legi en la rusa. Manko de la gazetoj en la ukraina lingvo stimulis ilin sin turni “al plej malfidindaj kaj absurdaj onidiroj pri sia patrujo”, kiujn ili “traktis tre serioze”. Kiom favoris la medio por apero kaj disvastiĝo de la onidiroj, montras la fakto ke en 1924 la ruĝarmeanoj de la regimento al la demando “kio estas Trockij?” respondis “tio estas paĉjo caro” [28]. 
Ĝenerale percepto de la sovetia potenco kiel la fenomeno mallongdaŭra, sento de malstabileco de la kuranta reĝimo, atendado de ŝanĝo de la ŝtata ordo, inkluzive per ŝtatrenverso aŭ invado, daŭris evidente dum la tutaj 1920-aj jaroj. 

Referencoj

[1] La Ŝtata Arĥivo de la Socio-Politika Historio de Tjumena provinco (ŜASPHTP). Fondaĵo 1. Listo 1. Dosierujo 431. Folio 41. 

[2] ŜASPHTP. Fondaĵo 1. Listo 1. Dosierujo 714. Folioj 86, reverso – 87. 

[3] ŜASPHTP. Fondaĵo 30. Listo 1. Dosierujo 21. Folioj 13-14. 

[4] ŜASPHTP. Fondaĵo 3. Listo 1. Dosierujo 66. Folio 103. 

[5] ŜASPHTP. Fondaĵo 3. Listo 1. Dosierujo 66. Folio 176. 

[6] ŜASPHTP. Fondaĵo 30. Listo 1. Dosierujo 312. Folioj 103-104. 

[7] ŜASPHTP. Fondaĵo 3. Listo 1. Dosierujo 242. Folio 238. 

[8] ŜASPHTP. Fondaĵo 3. Listo 1. Dosierujo 456. Folio 393, reverso. 

[9] ŜASPHTP. Fondaĵo 30. Listo 1. Dosierujo 21. Folioj 342, reverso – 343. 

[10] ŜASPHTP. Fondaĵo 3. Listo 1. Dosierujo 66. Folio 72. 

[11] ŜASPHTP. Fondaĵo 30. Listo. 1. Dosierujo 21. Folioj 321, reverso - 322. 

[12] ŜASPHTP. Fondaĵo 30. Listo. 1. Dosierujo 312. Folioj 161-162. 

[13] ŜASPHTP. Fondaĵo 30. Listo. 1. Dosierujo 312. Folio 78. 

[14] ŜASPHTP. Fondaĵo 3. Listo 1. Dosierujo 804. Folioj 13-14. 

[15] ŜASPHTP. Fondaĵo 3. Listo 1. Dosierujo 66. Folio 6. 

[16] ŜASPHTP. Fondaĵo 30. Listo 1. Dosierujo 21. Folio 366. 

[17] ŜASPHTP. Fondaĵo 3. Listo 1. Dosierujo 242. Folio 136. 

[18] ŜASPHTP. Fondaĵo 30. Listo 1. Dosierujo 312. Folio 117. 

[19] ŜASPHTP. Fondaĵo 30. Listo 1. Dosierujo 312. Folio 85. 

[20] ŜASPHTP. Fondaĵo 1. Listo 1. Dosierujo 714. Folioj 91, reverso – 92. 

[21] ŜASPHTP. Fondaĵo 3. Listo 1. Dosierujo 242. Folio 136. 

[22] ŜASPHTP. Fondaĵo 30. Listo 1. Dosierujo 21. Folio 168. 

[23] ŜASPHTP. Fondaĵo 30. Listo 1. Dosierujo 312. Folioj 106-107. 

[24] ŜASPHTP. Fondaĵo 30. Listo 1. Dosierujo 312. Folio 117. 

[25] Trudovoj Nabat (Labora Alarmsonorilo). La 9-an de septembro 1921. p. 2. 

[26] Trudovoj Nabat (Labora Alarmsonorilo). La 17-an de februaro 1922. p. 2. 

[27] Trudovoj Nabat (Labora Alarmsonorilo). La 2-an de aŭgusto 1922. p. 3. 

[28] ŜASPHTP. Fondaĵo 30. Listo 1. Dosierujo 21. Folio 208.

de Stano Belov (noreply@blogger.com) je 2020-05-22 11:12

Libera Folio

Riismo konkeras la junan generacion

Ĉu Esperanto bezonas neŭtralan pronomon, aldone al la tradiciaj li kaj ŝi? Kion opinias rete aktivaj esperantistoj, kaj ĉu tia netradicia pronomo havas lokon en la efektiva lingvouzo? Tion esploris akademiano Markos Kramer per ampleksa enketo.

Akademiano Markos Kramer faris esploran enketon pri 267 esperantistoj por eltrovi ilian opinion pri seksneŭtralaj pronomoj, kaj kiel ili mem uzas tiajn pronomojn. Li eltrovis ke la vorto “ri” estas konata al la plejparto de esperantistoj, sed multe pli populara inter junuloj ol inter maljunuloj; ĉi lastaj preferas la tradician uzadon de “li”.

De longe esperantistoj diskutas kaj debatas pri genra reformo en la lingvo kaj la enkonduko de novaj seksneŭtralaj vortoj. Iuj opinias ke temas pri utilaj plibonigoj kaj modernigoj, kiuj igos la lingvon pli egala kaj respektema, precipe al neduumuloj (homoj kiuj konsideras sin nek sole viroj nek sole virinoj kaj sentas sin embarasitaj devante elekti inter li kaj ŝi). Sed aliaj opinias ke tiuj estas nenecesaj ŝanĝoj, kiuj malhelpas komprenadon kaj estas kontraŭ la fundamento.

La plej populara propono por seksneŭtrala pronomo estas ”ri”, kaj ĝi iĝas pli ofte uzata inter junuloj. Sed kiom da esperantistoj fakte uzas seksneŭtralajn pronomojn? Ĉu ili estas konataj kaj uzataj de multaj esperantistoj aŭ ĉu temas nur pri  teoria diskuttemo?

Markos Kramer

Por eltrovi respondon al ĉi tiu demando, Markos Kramer faris enketon pri opinioj pri kaj uzado de seksneŭtralaj pronomoj en la komunumo. Li estas membro de la Akademio de Esperanto, sed lia enketa laboro ne rilatas al la Akademio.

Li atentigis ke la temo koncernas ne nur Esperanton, sed ankaŭ en iuj aliaj lingvoj ŝanĝiĝis la maniero paroli pri genro. Ekzemple, la angla kaj la hispana enkondukis novajn seksneŭtralajn vortojn, kaj en la sveda aperis la nova seksneŭtrala pronomo ”hen” apud la tradiciaj vortoj por ”li” kaj ”ŝi” (han, hon).

Tradicie en Esperanto, laŭ Zamenhof, ”li” estis uzata ne nur por viroj, sed ankaŭ kiel seksneŭtrala pronomo kiam ies genro ne estas konata. Zamenhof menciis, ke eblas uzi ”ĝi” en tiuj situacioj, sed ne rekomendis tion, ĉar oni kutime uzas la vorton ”ĝi” por bestoj kaj senvivaĵoj.

Tamen, dum la dudeka jarcento la sociaj normoj pri genro ŝanĝiĝis kaj la uzado de ”li” malfortiĝis. La vorto ”ri” estis unuafoje proponita en 1979, de Ole Hagemann, sed ĝi iĝis vaste konata nur post 2010. Laŭ la enketo, 81% de la pridemanditoj diris ke ili komprenas la vorton ”ri” kaj 75% priskribis ĝin ĝuste. La komprenado estis pli alta ĉe tiuj kiuj aĝas malpli ol 50 kompare al tiuj pli aĝaj.

La enketo okazis en aprilo kaj majo 2019. Kramer strebis ke la respondoj reprezentu la esperantistaron, sed tio malfacilas, ĉar neniu konas la precizan demografian konsiston de Esperantujo. Li sendis la enketon kun neŭtrala mesaĝo por ke partoprenu ne nur homoj kiuj jam interesiĝas pri seksneŭtralaj pronomoj.

Li afiŝis en 35 diversaj grupoj, pri lingvoj, genraj diskutoj, naciaj/regionaj grupoj en Facebook, Twitter, Lernu, Reddit. La enketo enhavis demandojn por eltrovi la lingvonivelon de la respondantoj. 287 homoj respondis, sed estis forstrekitaj 20 respondantoj, kies lingvonivelo estis tro malalta.

Estis granda diverseco laŭ la aĝo de la respondintoj, kaj neniu specifa aĝ-kategorio dominis. Ĉirkaŭ duono de la respondintoj estis malpli ol 40 jarojn aĝa, kaj la alia duono pli aĝa. La genroj de la respondintoj estis malpli diversaj, pli ol 70% estis viroj kaj nur 16% estis virinoj (la aliaj havis alian respondon aŭ ne respondis).

Respondo al demando pri pronomo por priparoli homon, kies sekso ne estas konata, laŭ aĝogrupoj. Eblis elekti pli ol unu respondon.

Tio estas pli malekvilibra ol ĉe kutimaj renkontiĝoj, sed eble viroj pli aktivas interrete. Ne eblas scii ĉu tio bone reprezentas la demografian konsiston de Esperantujo, sed eble ĝi bone reprezentas la interretan esperantujon.

La partoprenintoj ricevis la jenan frazon kaj la demandon kiun pronomon oni uzu por la teamano, kies genro ne estas konata:

“Se teamano sendas fakturon al la kasisto, ☐ devas sendi kopion de ĝi al la prezidanto.”

La partoprenintoj povis elekti pli ol unu respondon.

La plej populara respondo estis ”tiu” kaj poste ”li”, kun ”ri” en la kvara loko. La plej rimarkinda afero estas la forta ligo inter aĝo kaj uzado de ”ri” kaj ”li”. ”Ri” estas la plej populara inter la plej junaj partoprenintoj, kaj la plej malpopulara inter la plej maljunaj. La uzado de ”li” kaj de ”li aŭ ŝi” rekte kreskas kun la aĝo.

Rimarkindas la genra divido inter la respondintoj. ”Li” estas ĉefe uzita de viroj, kaj ”ri” estas ege populara inter neduumuloj. ”Tiu” estas populara inter ĉiuj kaj ”li aŭ ŝi” estas populara inter viroj kaj virinoj.

En alia demando la enketo donis la ekzemplon de homo kiun ofendas esti nomata viro aŭ virino kaj demandis kiun pronomon oni uzus por tia homo.

Videblas ke la plej populara respondo estis ”ri”, sed plimulto diris ke eĉ en tia situacio ili ne uzus ĝin. Multaj diris ke ili ankoraŭ uzus genran pronomon, eĉ se ĝi ofendus iujn.

Denove estas granda diferenco laŭ aĝo, klara plimulto sub la aĝo de 40 uzus ”ri” por neduumulo, sed malmultaj maljunuloj farus tion.

La enketo eltrovis ke la uzado de ”ĝi” estas multe malpli ofta ol  tiu de ”ri”. 42% diris ke ili iam uzis ”ri”, sed nur 24% diris ke ili iam uzis ”ĝi” (kaj 8% diris ke ili uzis ”ŝli”). Ne estas statistika diferenco inter la uzado de ”ri” aŭ ”ĝi” laŭ lingvonivelo. “Radikala” uzado de tiuj vortoj, ekzemple eĉ por priskribi iun kies genro efektive estas konata, okazas ĉe malmultaj homoj.

Kramer faris demandon ankaŭ pri sia propono de seksneŭtralaj vortoj kiel ”pajtro”. Triono el la homoj rekonis la vorton, sed nur 4% uzas ĝin kaj nur 9% aŭdis ĝin. Fakte, tiun vorton li proponis nur unu jaron antaŭ la enketo.

Laŭ li la plej grava eltrovaĵo de la studo estas, ke ĝi montras la kreskantan popularecon de ri inter pli junaj parolantoj de Esperanto, kaj ke sekve ĝia uzo estonte plivastiĝos:

– Ĉiuj manieroj uzi "ri" estas multe pli popularaj inter junuloj kaj inter pli aĝaj partoprenantoj de junularaj aranĝoj ol inter maljunuloj sen aktiva ligo al la junulara movado. Ĉi tiu aĝdistribuo de uzantoj de "ri" estas indiko por tio, ke la uzado de "ri" verŝajne estontece daŭre plukreskos, li komentis al Libera Folio.

La populara kaj prestiĝa Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko (PMEG) en sia plej aktuala versio ne malrekomendas, sed ankaŭ ne rekomendas la uzon de la plej populara seksneŭtrala pronomo ”ri.” En pli fruaj versioj la manlibro kondamnis kaj malrekomendis la vorton.

Bertilo Wennergren

La aŭtoro de PMEG, akademiano Bertilo Wennergren, rakontas al Libera Folio ke li dum la jaroj kiuj pasis post la unua versio de la manlibro iom post iom ŝanĝis sian propran sintenon al la pronomo. Laŭ li la studo de Kramer prilumas interesan fenomenon en la nuntempa evoluo de Esperanto.

– En la 1990-aj jaroj, kiam mi unue renkontis la proponon uzi "ri" kiel sekse neŭtralan pronomon, mi taksis la ideon absolute senbezona kaj precipe komplete senŝanca.

Laŭ lia tiama opinio, praktike ne eblas enkonduki novajn pronomojn en lingvojn, ĉar pronomoj kutime estas konsiderataj unu el la “fermitaj vortklasoj”, kiuj estas tre stabilaj kaj preskaŭ plene rezistaj novajn aldonojn.

– Laŭ tio, mi tre negative komentis tiun novan pronomon en PMEG. Sed jarojn poste mi rimarkis, ke tamen la proponita pronomo komencas esti iom uzata. Unue mi restis same negativa, sed poste mi ekkonis persone plurajn junajn homojn, kiuj uzadis la pronomon "ri", kaj mi konstatis en persona interbabilado kun ili, ke – tute kontraŭe al miaj supozoj – ilia uzo de "ri" neniel ĝenis la interkompreniĝadon, kaj ankaŭ ne ĝenis min.

– En PMEG mi komplete ŝanĝis la prezenton de "ri", forigante la negativan kaj kondamnan prijuĝon. Nun en PMEG "ri" estas tute aferece klarigita kiel nova, sed ankoraŭ neoficiala vorteto uzata de kelkaj, sed certe ne de ĉiuj.

Robert Nielsen

de Redakcio je 2020-05-22 05:46

2020-05-21

Neniam milito inter ni

En Ĉilio, malsatribeloj skuas Santiagon

PHOTO / Pablo Rojas / AFP. 21/05/2020 La ĉilia ĉefurbo resonas de la kaserolaj bruoj, sur kiuj frapas la loĝantoj por esti aŭskultataj. Strikte trudizolitaj de post sabato 16a de majo pro la vigla kreskado de kontaĝoj, kelkaj kvartaloj tiel lanĉis alarmon...

de neniammilitointerni je 2020-05-21 20:24

Revuo Esperanto

Monda Festivalo de Esperanto (MondaFest’ 2020) kaj Virtuala Kongreso (VK)


Monda Festivalo de Esperanto (MondaFest’ 2020) kaj en ĝia kadro Virtuala Kongreso (VK) okazos inter la 20.6-20.9.2020, dum la VK okazos inter la 1-8.8.2020.

UEA anoncas konkurson por krei emblemojn. Proponojn bv. sendi ĝis 14.6 al alekska@gmail.com. La unua premio estos senpaga aliĝo al la UK en 2021 aŭ 2022.

La programoj de MondaFest’ 2020 kaj de la VK aperos en Eventa Servo. Pri ideoj aŭ proponoj por eventoj kadre de la Festivalo aŭ Kongreso bv. kontakti la organizantojn kiel indikite ĉe https://eventaservo.org/e/mondafest2020. La plena komuniko: uea.org/gk/875a1

de Redakcio je 2020-05-21 16:46

Esperanto.blog

Per miloj da bruliĝantaj kandeloj germanino faras omaĝadon al la viktimoj de KOVIM-19

Ĉiunokte la 60-jaraĝa germanino Gertrud Schop bruligas milojn da kandeloj por fari omaĝon al la viktimoj de la nova koronvirusa malsano, kaj tiun iniciaton ŝi planas daŭrigi ĝis la eltrovo de koncernan vakcinon. Aranĝataj krucoforme estas pli ol 8 mil kandeloj, kiuj reprezentas tiujn mortintojn pri KOVIM-19 en la lando ekde la 3-a monato ĉi-jare.

Komence de tiu projekto la omaĝoj koncernis kandelojn blankajn por infektintoj kaj ruĝajn por mortintoj. Tamen pro la eksplodo de la okazintaĵoj Gertrud nun omaĝas nur la mortintojn, po unu bruliĝanta kandelo.

“Mi celas videbligi la nombrojn de la Instituto Robert Koch (landa organizaĵo pri infektmalsanoj). Tiuj nombroj sur paperfolio ne sufiĉe trafas la korojn, malsame tiu mia faraĵo, kies grando kreskas tago post tago”, tion diras ŝi, kiu estas fervora katolikisto loĝanta en la malgranda urbo Zella-Mehlis (Turingio).

de Paulo Cesar Pires je 2020-05-21 15:23

Neniam milito inter ni

Barato kaj Bangladeŝo frontas "gigantan ciklonon" dum la pandemio de covid-19

Foto AFP 21/05/2020 En Barato kaj Bangladeŝo, katastrofo aldoniĝas al la pandemio: la ciklono Amphan falegis sur tiujn du landojn, okazigante almenaŭ naŭ mortintojn. Tri milionoj da personoj estis evakuitaj de la regiono situanta ne malproksime de Kalkuto....

de neniammilitointerni je 2020-05-21 12:40

La Balta Ondo

Mesaĝo de TEO kaj UEA okaze de la Internacia Tago de Teo

Teo

La 21a de majo estas deklarita de Unuiĝintaj Nacioj kiel Internacia Tago de Teo. Post akvo la plej ofte uzata trinkaĵo en la mondo estas teo. Te-rikolto kaj -produktado povas esti la plej grava vivrimedo por pluraj neriĉaj familioj en multaj landoj. Te-industrio provizas formalan laboron por multaj homoj, inkluzive signife multe da virinoj, en urboj kaj vilaĝoj, kio gravas des pli en foraj malriĉaj regionoj. Krom tio, estas science pruvite, ke teo danke al kontraŭinflama kaj antioksidanta ecoj estas utila por sano: bonkvalita teo helpas por bona funkciado kaj kondiĉo de digesta sistemo, koro, haŭto, renoj kaj dentoj.

Tiel Unuiĝintaj Nacioj per deklaro de specifa tago por teo atentigas la homaron pri la graveco de teo en la monda batalo kontraŭ mizero. La tago ankaŭ pensigas te-produktantojn kaj te-ŝatantojn pri ekologiaj problemoj: teo povas kreski nur en specialaj kondiĉoj, kiuj nun de loko al loko ŝanĝiĝas pro la klimat-problemo. Pluraj agrikulturaj areoj esencaj al te-plantado ne plu estas tiaj, kiaj ili estis antaŭ kelkaj dekoj da jaroj, tiel ke te-komunumo devus aktive subteni politikojn por protekto kaj gardado de la naturmedio, speciale laŭ la direktoj de internaciaj rekomendoj kiel la Celoj por Daŭripova Evoluigo.

Fine estas egale grava la kultura aspekto ĉirkaŭ teo. De jarcentoj, eĉ jarmiloj, ĝi estas parto de tradiciaj kulturoj en multaj landoj en pluraj kontinentoj: Ĉinio, Barato, Indonezio, Japanio, Kartvelio, Irano, Argentino, Vjetnamio, Turkio, Anglio, Hispanio, Svislando, Azerbajĝano kaj multaj aliaj tenas profundajn kulturajn rilatojn kun teo. Samtempe ĝi estas ilo por konekti ĉiujn tiujn kulturojn per komunaj aŭ similaj trajtoj, sociaj kaj familiaj, tiel ke per teo individuoj ĝentile heredas kaj grupoj nature konservas la kulturan diversecon de la mondo, la edukajn valorojn por infanoj kaj la socian estimon pri kulturo, historio kaj ekologio.

Teamanta Esperantista Organizo (TEO) kaj Universala Esperanto-Asocio (UEA) kunlaboras por diskonigi al homoj en pli ol 120 landoj tion, kion teo reprezentas, kun la celo antaŭenigi la valorojn de paco, internacia kunlaboro kaj daŭripova evoluigo, konstante atentaj al la Tagordo 2030 de Unuiĝintaj Nacioj.

Rezolucion de la Ĝenerala Asembleo de UN pri la Internacia Tago de Teo eblas legi en ses lingvoj ĉe https://undocs.org/A/C.2/74/L.6/Rev.1

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2020, №873.

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Mesaĝo de TEO kaj UEA okaze de la Internacia Tago de Teo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-05-21 10:33

Global Voices

Kun la degelo en Uzbekio la uzbeka lingvo malfaldas siajn flugilojn

Nacio interretiĝas; politiko moliĝas; lingvo prosperas.

Klasikaj libroj de la uzbeka literaturo en la cirila kaj postsovetia latina alfabetoj kaj lernolibro de la 1926-a jaro, presita en la araba skribsistemo. Foto (c): Filip Noubel, uzata kun permeso.

La uzbeka estas lingvo skribata per tri alfabetoj, en kiu parolas 35 milionoj da homoj en la tuta Mez-Azio, la dua laŭ grandeco tjurka lingvo post la turka. Ĝi estas ankaŭ la sola oficiala lingvo de Uzbekio — la plej loĝata mezazia lando, kiu lastatempe montras nekuraĝajn signojn de malfermo post jardekoj de memvola izoleco. Kiel verkistoj, tiel ankaŭ lingvoŝatantoj kun modera optimismo parolas pri tio, ke la taŝkenta degelo estas bona antaŭsigno por la uzbeka lingvo, kiu nun “malfaldas siajn flugilojn” interrete.

Vortoj preter limoj

Uzbekoj estas tjurka popolo kun nomadaj [en] originoj. Tio klarigas la larĝan disvastiĝon de la uzbeka lingvo inter diversaj regnoj en la modernaj Centra kaj Interna Azioj [rim. de la tradukinto en la rusan: Interna Azio inkluzivas Mongolion kaj samlimajn teritoriojn kun ĝi: Altajon, Burjation, Tuvion kaj la Orientan Turkestanon]. Kvankam la uzbeka lingvo apartenas al la tjurka lingvaro, ĝi havas multajn pruntvortojn el la mongola, persa, araba kaj rusa lingvoj kaj distingiĝas inter la tjurkaj lingvoj per malesto de vokala harmonio. Ĝia plej proksima parenco estas la ujgura lingvo, kiu estas parte komprenebla por uzbekparolantoj.

En Uzbekio mem la uzbeka estas denaska lingvo [ru] por proksimume 27 milionoj da homoj el la 32-miliona loĝantaro. Dum ekzistas laŭnorma formo de la uzbeka lingvo, konsiderindan lokon en la parolo de la loĝantaro okupas dialektoj, kio foje malfaciligas komunikadon, ĉar la regionaj formoj estas influitaj de najbaraj lingvoj, konservante specifajn fonetikajn ecojn kaj leksikon. Dum la sovetiaj jaroj (1917–1991), la rusa kaj uzbeka lingvoj havis egalrajtan oficialan statuson, sed fakte ili tute ne estis egalaj. La rusa estis konsiderata kiel lingvo de socia progreso, kaj pro tio la uzbekaj elitoj samkiel etnaj malplimultoj neglektis la uzbekan lingvon. Post la sendependiĝo de la lando la situacio inversiĝis: plimulto de ne-tjurkaj etnaj minoritatoj (taĝikoj, rusoj, ukrainoj, koreoj kaj germanoj), precipe la pli junaj generacioj, pli flue parolas la uzbekan.

Legu Global Voices uzbeke en GlobalVoices Ўзбекча

En la najbara Afganio uzbeke parolas ĉirkaŭ 4 milionoj da loĝantoj [en]. La lingvo havas oficialan statuson en la nordaj regionoj de tiu lando, kie loĝas la plimulto de la etnaj uzbekoj. Konsiderinda kvanto da etnaj uzbekoj loĝas ankaŭ en tiuj regnoj, kies teritorioj iam formis la historian hejmon de tjurkaj popoloj de Centra Azio: 1 miliono en Taĝikio, pli ol 900 000 en Kirgizio, preskaŭ 600 000 en Kazaĥio kaj proksimume 300 000 en Turkmenio. Uzbekoj estas ankaŭ unu el la 56 oficiale konfirmitaj etnaj grupoj en Ĉinio [rim. de trad.: kaj en la rusa kaj en la angla temas pri 56 etnaj minoritatoj, sed laŭ la ligita artikolo tiu ĉi nombro inkludas ankaŭ hanojn, la plej grandan etnan grupon de Ĉinio].

Politikaj kaj ekonomiaj faktoroj ankaŭ kaŭzis grandan nombron da etnaj uzbekoj — migrantoj, rifuĝintoj kaj azilpetantoj — en Rusio (kie loĝas preskaŭ 2 milionoj da uzbekoj [en]), Turkio, Sauda Arabio kaj Pakistano. Krome, novaj diasporoj nun disvolviĝas en UsonoKanado, Aŭstralio kaj la Eŭropa Unio.

Ŝanĝantaj tempoj — ŝanĝantaj skriboj

“O'zbek tili”, “ўзбек тили” aŭ “اوزبیک تیلی‎” ĉio ĉi estas manieroj skribi la vortojn, signifantajn “La uzbeka lingvo”. Dum la multnombraj politikaj kataklismoj en Mez-Azio novaj regantoj venadis kun novaj ideoj — trudante sian skribovarianton al la loka loĝantaro.

Memoriga taso en la Muzeo pri literaturo en Taŝkento, honore al Aliŝer Navoi, poeto de la 15-a jarcento kiu estas konsiderata kiel la patro de la klasika tjurka literaturo. La nomo de Navoi estas skribita en araba skribo kaj cirila alfabeto. Foto (c): Filip Noubel, uzata kun permeso.

La tradicia kaj plej longe uzata skribsistemo por la uzbeka lingvo estas la araba. Ĝin oni ekuzis en la oka jarcento [en], dum la islamiĝo kaj la integrado de la uzbeka kulturo en la araban-persan mondon. Hodiaŭ tiu ĉi alfabeto ankoraŭ estas uzata de ordinaraj uzbekparolantoj, oficialuloj kaj amaskomunikiloj en Afganio kaj Ĉinio. Ĝi estis konservata sur la teritorio de la moderna Uzbekio dum la tuta periodo de ties aparteno al la Rusa Imperio.

Sed kiam la Sovetoj starigis la kontrolon super Uzbekio, ili provis rimarkebligi plenan rompon kun la malnovaj religiaj kaj kulturaj kutimoj, por meti la bazon de nova sekulara uzbeka identeco, taŭga por la komunisma moderneco. En 1928 la uzbeka lingvo estis transskribita en latina alfabeto [en], uzata ĝis la 1940-a jaro. Poste la latina alfabeto estis anstataŭigita per la cirila alfabeto, atestante pri nova 180-grada turniĝo en la sovetia utopia vizio: por la tuta loĝantaro la unua lingvo estu la rusa.

La sendependeco alportis novajn ŝanĝojn de la alfabeto. En la 1991-a jaro en la uzbeka lingvo estis enkondukita la latina alfabeto por denove rimarkebligi rompon, sed ekde nun kun la sovetia pasinteco. Tiu ĉi reformo ankoraŭ daŭras, ĉar estas proponataj, testataj kaj diskutataj diversaj versioj [ru] de la plej nova latina alfabeto. La plej freŝa reformo datiĝas de majo 2019.

Hodiaŭ la malnova cirila alfabeto daŭre estas vaste uzata en Uzbekio, videbla sur stratŝildoj, en reklamo, en librejoj, sur televidekranoj kaj en la reto. Tamen en ĉiuj oficialaj dokumentoj kaj Interrete la registaro komunikiĝas en la latina alfabeto. Ĉiaokaze, la cirila alfabeto daŭre dominas inter la etnaj uzbekaj komunumoj en la najbaraj Kazaĥio, Kirgizio, Taĝikio kaj Turkmenio.

La uzbeka lingvo cifereciĝas

Dum en Vikipedio estas nur iomete pli ol 130 000 artikoloj [uz] en la uzbeka lingvo (legantoj povas elekti inter la latina kaj cirila alfabetoj), la nekuraĝa politika degelo, kiu komenciĝis post la morto de eksa prezidento Islom Karimov en la jaro 2016, kondukis al eksploda plimultiĝo de enhavo en sociaj retoj. Tiaj platformoj, kiel Facebook, Telegram kaj Instagram, iĝis ĉefaj fontoj de informoj (kaj misinformoj), amuzoj, sociaj interagoj, interalie modifante la lingvon mem [en] kaj la manieron esprimi sin.

В Узбекистане, прощаясь с другом, обычно говорят «gaplashamiz» или «telefonlashamiz». В переводе это означает «давай еще как-нибудь поговорим» или «созвонимся». Однако сейчас узбеки всё больше говорят друг другу «telegramlashamiz»: спишемся в Telegram.

En Uzbekio, kiam oni ĝisas kun bona amiko, estas kutime diri “gaplashamiz” aŭ “telefonlashamiz”. En traduko tio signifas “ni reparolu” aŭ “ni kontaktos telefone”. Pli kaj pli tamen uzbekoj diras unu al la alia “telegramlashamiz”: ni parolu per Telegram.

Aperis ankaŭ blogistoj kaj vlogistoj, iuj havas nun centmilojn [en] da abonantoj. Ĉe la kunfandiĝo de poezio kaj kantoj situas la plej vigla loko por la uzbeka lingvo en sociaj retoj. Tekstoj de kantoj ofte plenumas la funkcion de socia komento [en] al multegaj demandoj. Foje uzado de la alegoria lingvo de poezio estas maniero eviti politikan cenzuron, kiu daŭras en la lando malgraŭ la degelo.

Ankaŭ literaturo estas nova vojo por la disvastigo de la uzbeka lingvo, proponanta novajn eblojn por ambaŭdirekta kultura interŝanĝo. La uzbeka literaturo, kiu longtempe estis ignorata de la eksterlanda legantaro, finfine estas tradukata [en] en la anglan, publikigata kaj malkovrata de la mondo [en]. Ankaŭ la mildigo de cenzuro kaj liberaliĝo de la eldona industrio signifas, ke pli kaj pli da neuzbeklingvaj literaturaĵoj estas tradukataj, eldonataj kaj dissendataj interrete kaj eksterrete, defiante la normojn de la norma lingvo uzbeka.

de Ileana TETEREVA je 2020-05-21 08:46

2020-05-20

Neniam milito inter ni

Franca Gviano: nova projekto de orminejo endanĝerigas la biodiversecon, laŭ la NeRegistaraj Organizaĵoj

20/05/2020 Post la forlasita projekto de la Ora Monto en Franca Gviano , nova projekto de ekspluatado de oro naskiĝos tridek kilometrojn for de tie. La projekto Espérance (Espero) de subĉiela orminejo je industria dimensio troviĝas en regiono de escepta...

de neniammilitointerni je 2020-05-20 20:03

Esperanto.blog

Vizaĝrekona sistemo helpis je renkonto de viro kun sia sanga familio post 32 jaroj

Lunde (la 18-an) viro, kiu estis forrabita antaŭ 32 jaroj, finfine estis renkontigita al sia sanga familio, kun helpo de vizaĝrekona sistemo. Kiam en 1988 Mao Yin estis nur 2-jaraĝa, tiam li estis forprenita el sia familio, ekstere de hotelo en la urbo Ŝiano (provinco Ŝenŝio). Laŭ la ĉina televidkanalo CCTV, citita de la televikanalo CNN, tiam Mao estis vendita al seninfana duopo en najbara provinco.

Mao estis edukita en tiu adoptinta familio kun la nomo Gu Ningning, neniam sciante, ke siaj veraj gepatroj estis serĉanta lin de pli ol tri jardekoj. Laŭ la novaĵagentejo Xinhua, fine de la pasinta monato la polico per malnova foto de Mao simulis lian plenkeskulan aspekton kaj komparis ĝin kun tiuj bildoj de la nacia informbazo. Rezulte oni trovis en la urbo Mianyang viron similan, kaj post DNA-ekzameno estis konfirmita, ke temas pri la malaperinta infano.

Mao mastrumas negocon pri ornamado kaj asertis, ke li planas translokiĝon al la urbo de la gepatroj por loĝi ĉe ili.

de Paulo Cesar Pires je 2020-05-20 17:30

La Balta Ondo

Monda Festivalo kaj Virtuala Kongreso de Esperanto 2020

UEAUEA oficiale anoncas, ke okazos Monda Festivalo de Esperanto (MondaFest’ 2020) kaj en ĝia kadro Virtuala Kongreso (VK). MondaFest’ 2020 okazos inter la 20a de junio kaj la 20a de septembro 2020, kaj la VK okazos inter la 1a kaj 8a de aŭgusto 2020.

Tiucele UEA anoncas konkurson por krei emblemojn. Se vi estas artema aŭ entuziasma pri la eventoj, sendu proponojn de emblemoj ĝis inkluzive la 14a de junio al la Ĝenerala Sekretario de UEA Aleks Kadar per alekska@gmail.com. La Estraro de UEA prijuĝos la proponojn kaj oficiale anoncos la gajninto(j)n de la konkurso la 20-an de junio dum la inaŭguro de MondaFest’ 2020. Premio estos senpaga aliĝo al Universala Kongreso en 2021 aŭ 2022 kaj unu-jara membreco en UEA, se la gajninto(j) ne estas membro(j). La Estraro rajtas aljuĝi pliajn premiojn al aliaj escepte
bonaj proponoj.

La programoj de MondaFest’ 2020 kaj de la VK estos diskonigitaj en venontaj komunikoj. La plej ĝisdataj versioj de la programoj konstante konsulteblos per Eventa Servo. Se vi havas ideojn au proponojn pri eventoj, kiuj povos okazi, aŭ deziras, ke evento via okazu kadre de la festivalo aŭ de la kongreso, bv. kontakti la organizteamojn kiel indikite ĉeeventaservo.org/e/mondafest2020. Aprobitaj eventoj kadre de MondaFest’ 2020 povos anonciĝi uzante la emblemon kaj nomon de la festivalo, inkluzive en EventaServo.org.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2020, №875.

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Monda Festivalo kaj Virtuala Kongreso de Esperanto 2020 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-05-20 09:46

2020-05-19

Neniam milito inter ni

Esperanto en Afriko - Numero 41 (2020: 2)

19/05/2020 P1 Enkonduko P1 Telegrama komunik-listo por inform(iĝ)i pri Afriko P2 Diluvo en Uvira, peniga kruco por la lokaj esperantistoj P3 Uvira kiel fekunda grundo por la verda semo P4 Senegalo alvokas al entuziasmo kaj postpandemio P5 Senpaga aŭskultejo...

de neniammilitointerni je 2020-05-19 20:43

Revuo Esperanto

Kia estus la nuna Eŭropo sen EU


(3,00 €) Kia estus la nuna Eŭropo sen EU? (How would Europe look today if there were no EU?) Sub eldono de EEU kaj redakto de Zlatko Tišljar tiu 231-paĝa impona verko kunigas la diverstemajn prelegojn de la Eŭropa Konferenco de Triesto en 2012, okazintaj en Esperanto kaj aliaj lingvoj. Produnda, provoka kaj eĉ profeta, ĝi estas leginda kaj ekzemplo de uzo de Esperanto por unuiĝo de popoloj. En la jaro, kiam la Deklaro de Schuman 70-jariĝas, ĝi estas perfekta legrekomendo: https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9649. Akiru nun: nur 3,00 € kaj sesona rabato ekde 3 ekzempleroj. Bonan legadon!

de Redakcio je 2020-05-19 18:12

UEA facila

Ĉu vi volas pravi aŭ feliĉi ?

Tion foje demandis al siaj lernantoj Marshall B. Rosenberg. Kion li instruis al ili? Sistemon, kiun li kreis kaj nomis SenPerforta Komunikado (SPK, angle: NonViolent Communication®). Tiu rekomendaro helpas nin eliri el la pensmaniero: “Tio estas justa / maljusta”, “Tiu pravas / malpravas”, “Homoj ne rajtas…”, “Ni devas…”, “Li kulpas…”, “Vi meritas…”. Eĉ kiam ni ne vortumas ilin, tiaj pensoj loĝas en ni pro nia edukado kaj pro efiko de la socio en kiu ni kreskas kaj evoluas. Ili respegulas la manieron per kiu ni rigardas la realon, la aliulojn kaj nin mem, tio estas tra okulvitroj kiuj enlasas nur du kolorojn: bonan kaj malbonan. Tio malrapidigas nian kunagemon por konstrui pacon ĉar: • Ĉiuj ni havas malsamajn ideojn pri bono kaj malbono, do ni rigardas nin disaj kaj preteratentas tion, kio interligas nin. • Eĉ unu homo ofte ne konsentas kun si mem pri tio, kio estas bona kaj malbona, aŭ ŝanĝas sian ideon laŭ la tempo. Tio kreas enajn konfliktojn, bedaŭrojn, kulposentojn… kaj ni eluzas nian energion por kontraŭpezi ilin. • Ni estigas sociojn, en kiuj ĉiu unuopulo valoras pli aŭ malpli ol aliulo kaj devas sekvi la volon de la plialtranguloj. Tiel ni lasas flanke la ideon pri socio en kiu ĉiu povas kontribui laŭ siaj plenaj emo, kapablo, kaj personaj valoroj. • Ni sekvas eksteran regularon, ĉu de aliuloj (registaro, religio, ĝentileco, kulturo…), ĉu de memelpensita kondutaro. Dume ni preteratentas ĉies realajn bezonojn en la nuna momento. La propono de SPK estas eliro el tio. Tial ĝi nomiĝas SenPerforta. Temas pri milda kaj tamen longa laboro pri si mem por mallerni tion, kion ni lernis ekde nia plej juna aĝo, flegi la vundojn, kiujn lasis al ni tiu sistemo, evolui kaj kunpaŝi al granda socia ŝanĝo. Kiam ŝajnas al mi, ke iu parolas aŭ agas malprave / nenormale / nejuste mi estas gvidata de mensa rakonto (ĉar praveco, normaleco kaj justeco estas mensaj konceptoj). Mi estas malkonektita de la simpla realo, ke tiu homo parolas aŭ agas laŭ maniero, kiu ne plenumas miajn bezonojn, ekzemple je amo aŭ sekureco. Por tion fari, komence mi povas aŭskulti malpli mian menson kaj pli mian korpon. Mi povas respondi la demandon: kion mi sentas nun? Tiu demando ĉiam gvidas min al mia nuna realo kaj helpas min akcepti la tutan respondecon pri mia (mal)konsentemo. Ju pli da respondeco, des pli da povo kaj libereco! Guillaume Armide

2020-05-19 17:01

Esperanto.blog

Israelanoj elpensis maskon por restoracia manĝado

Israelaj inventistoj disvolvis protektmaskon kontraŭ KOVIM-19 kun ia “regebla buŝo”, kiu permesos al klientoj en restoracio manĝi sen foriĝi la maskon. “Tia fendohava masko oni povas malfermi per meĥanika teleregilo aŭ aŭtomate je alproksimiĝo de la forko al la buŝo”, tion klarigis hieraŭ (lunde, la 18-an) Asaf Gitelis, kiu estas vicprezidanto de “Avtipus Patents and Inventions”, dum montrado de la aparato en la oficejo de la firmao, proksime al Tel-Avivo.

La firmao anoncis, ke planas ekprodukti la maskojn en la venontaj monatoj kaj jam pritraktas la patenton por tiu aparato. Ĝi povos esti surmerkatigata kun prezo 0,85 ĝis 2,85 usonaj dolaroj pli alta ol tiu de tiaj simplaj maskoj por kuracistoj en Israelo.

de Paulo Cesar Pires je 2020-05-19 14:55

La Balta Ondo

Jubileo de Zlatko Tišljar

зфощ

Antaŭ 75 jaroj, la 19an de majo 1945, naskiĝis Zlatko Tišljar, jugoslavia, kroatia kaj slovenia instruisto, kulturgvidanto, socia aktivulo kaj esperantisto (ekde 1962), konata en Esperantujo kiel Pajo. Zlatko Tišljar estis prezidanto de Jugoslavia Esperantista Junulara Asocio (1969-78), komitatano de UEA (1978-97), membro de AIS (1992- ) kaj sekretario de Eŭropa Esperanto-Unio (EEU, 2004- ).

Zlatko Tišljar gvidis pli ol 150 bazajn Esperanto-kursojn por ĉirkaŭ du mil personoj en Kroatio, Slovenio, Aŭstrio, Francio, Germanio kaj Hispanio, kaj plurfoje gvidis progresigajn kaj literaturajn Esperanto-kursojn. Li kunordigis la laboron pri la Zagreb-metoda lernolibro (1978), kiu aperis en 33 lingvaj presitaj versioj kaj elektronike en sep pliaj lingvoj, verkis kelkajn lernilojn, vortarojn kaj frekvencmorfemaron. Li realigis kelkajn Esperanto-rilatajn projektojn financitajn de Eŭropa Unio por sume ĉ. 400 mil eŭroj.

En 1972 Tišljar fondis Internacian Kulturan Servon (IKS) kaj direktis ĝin dum 20 jaroj. IKS evoluis al entrepreno kun dek dungitoj, kiuj sub lia gvido eldonis librojn en/pri Esperanto, instruis ĝin, prizorgis Pup­teatran Internacian Festivalon, organizis Esperanto-renkontiĝojn, kongresojn kaj sciencajn konferencojn. Pro la jugoslavia milito Z. Tišljar en 1992 ekloĝis en Slovenio kaj fondis en Maribor la firmaon Inter-kulturo, kiu organizis plurajn kongresojn kaj eldonis pli ol 20 librojn.

Ekde 2009 Tišljar redaktas la organon de EEU Eŭropa Bulteno. Li verkis kelkajn politikajn kaj esperantologiajn monografiojn kaj esearojn, inter kiuj plej diskoniĝis Esperanto vivos malgraŭ la esperantistoj (1997) kaj Eŭropa ideologio (1998), kaj tradukis kelkajn literaturajn verkojn en Esperanton.

Ni gratulas nian amikon Pajo okaze de la jubileo kaj deziras al li multajn pliajn vivojarojn, verkojn kaj projektojn!

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Legu pli Zlatko Tišljar en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro (NDK, p. 281-282), en kies kompilado kaj redaktado li laboris kiel membro de la Redakta Komitato de NDK.

Foto de Ziko van Dijk, CC BY-SA 3.0, Ligilo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/05/jubileo-3

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Jubileo de Zlatko Tišljar appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-05-19 14:12

Neniam milito inter ni

Kamboĝo: labourstart kampanjo: liberigu la enkarcerigitan sindikatan gvidantinon

19/05/2020 S-ino Soy Sros, prezidantino de la surloka sindikato CUMW ĉe Superl Cambodia, estis arestita kaj malliberigita, ĉar ŝi publikigis mesaĝon, kiu kritikas la interrompon de laborkontrakto por membroj de ŝia sindikato, inter kiuj graveda virino,...

de neniammilitointerni je 2020-05-19 12:12

TEJO

Kontribuu al video pri kronviruso kaj universitata vivo

Kontribuu al la kvara epizodo de Esperantistoj kaj kronviruso!
La limdato por sendi vian videon estas la 25-a de majo.

Kiel la kronvirusa pandemio influas la universitatan vivon?

La temo de la epizodo estas: Kiel la kronvirusa pandemio influas la universitatan vivon? 
Kiel la kronviruso influis la semestron?
Ĉu la semestro entute okazis? Ĉu estis ŝanĝoj?
Faru videon kaj rakontu al ni! 

Ne forgesu diri vian nomon, vian landon, vian fakon kaj la nomon de via Universitato! Bonvenas ankaŭ kromaj informoj kiujn vi taksas interesaj kaj diskonigindaj.

La filmetoj kiujn vi sendos estos kunmetitaj en longa video kiun ni publikigos en YouTube kaj en niaj sociaj retejoj. 

La video estu horizontala kaj daŭru maksimume 1.30 minutoj. Bonvolu ne aldoni subtekstojn aŭ skribaĵojn en la video. 

Kiel sendi la videon?

Estas diversaj manieroj por sendi al ni vian videon. Simple elektu la plej facilan por vi. 

  • Vi povas alŝuti vian videon al wetransfer.com kaj sendi la ligilon al ariel.palmer(ĉe)tejo.org
  • Vi povas alŝuti la videon al via Google Drive kaj sendi la ligilon al ariel.palmer(ĉe)tejo.org
  • Eblas ankaŭ sendi la videon en privata mesaĝo en la konto en Instagram de TEJO @tejoesperanto
  • Vi povas ankaŭ sendi la videon pere de Telegram al la konto @arielpalmer

Se vi havas demandojn, skribu al ariel.palmer(ĉe)tejo.org
La limdato por sendi viajn videojn estas la 25-a de majo 2020.

The post Kontribuu al video pri kronviruso kaj universitata vivo appeared first on Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

de ariel je 2020-05-19 08:39

2020-05-18

KARAPACO-PANORAMO

Fratoj Grimm: Tablo Kovru Vin, orazeno kaj bastono Elsakiĝu (fabelotraduko)




Fratoj Grimm
Tablo Kovru Vin, orazeno kaj bastono Elsakiĝu


Estis iam tajloro, kiu havis tri filojn kaj nur unu kaprinon. kaj ĉar la kaprino nutris la tutan familion per sia lakto, oni devis doni bonan manĝon al ĝi kaj konduki ĝin ĉiutage sur paŝtejon. La filoj paŝtis ĝin laŭvice. Foje la plej maljuna filo kondukis ĝin en la preĝejan tombejon, kie kreskis la plej bongustaj herboj. Ĝi paŝtis sin tie kaj ĉirkaŭe saltadis. Vespere, kiam estis la tempo iri hejmen, li demandis ĝin: „Kaprino, ĉu vi estas sata?“
La kaprino respondis:
   „Mi estas sata pli ol ĉio,
   min ne logas plu folio, mek! mek!“

„Ek do, ni iru hejmen“ diris la junulo. Li prenis ĝian ŝnuron, kondukis ĝin en la stalon kaj alligis ĝin.

„Nu“, diris la maljuna tajloro, „ĉu la kaprino havis sufiĉe da manĝo?“

„Ho jes“, respondis la filo, „ĝi estas pli sata ol ĉio, ĝin ne logas plu folio.“

Sed la patro volis konvinki sin mem, li iris en la stalon, mankaresis la karan beston kaj demandis: „Kaprino, ĉu vi estas tute sata?“

La kaprino respondis:
   „Kiel mi satiĝi povis?
   Mi trans tombojn salti provis.
   Mi herbeton eĉ ne trovis, mek, mek.“

„Kion mi devas aŭskulti!“ ekkriis la tajloro, elkuris kaj diris al la junulo: „Aĥ, mensogulo, vi diris, ke la kaprino estas sata, sed vi lasis malsati ĝin, ĉu?“ Tre kolere li prenis la ulnon de la muro kaj per batoj forpelis lin eksteren.

Je la sekva mateno la vico estis je la dua filo. Tiu trovis ĉe la heĝo de la ĝardeno lokon, kie kreskas multaj bongustaj herboj, kaj la kaprino manĝis ĉiujn. Vespere, kiam li intencis iri hejmen, li demandis: „Kaprino, ĉu vi estas sata?“

La kaprino respondis:
   „Mi estas sata pli ol ĉio,
   min ne logas plu folio, mek! Mek!“

„Ek do, ni iru hejmen“, diris la junulo, kondukis ĝin per la ŝnuro hejmen kaj firmligis ĝin en la stalo.

„Nu“, diris la maljuna tajloro „Ĉu la kaprino havis sufiĉe da manĝo?“

„Ho jes“, respondis la filo, „ĝi estas pli sata ol ĉio, ĝin ne logas plu folio.“

La tajloro, kiu ne fidis pri tio sen kontrolo, iris en la stalon kaj demandis: „Kaprino, ĉu vi estas tute sata?“

La kaprino respondis:
   „Kiel mi satiĝi povis?
   Mi trans tombojn salti provis.
   Mi herbeton eĉ ne trovis, mek, mek.“

„Tiu blasfema fripono!“ kriis la tajloro, „kiel li povas lasi malsati tian pian beston?!“ Li kuris eksteren kaj forpelis per ulnobatoj la junulon el la dompordo.

La vico estas nun je la tria filo, kiu volis fari sian laboron bone. Li elektis arbustojn kun la plej bongusta foliaro kaj paŝtis tie la kaprinon. Vespere, kiam li intencis iri hejmen li demandis:„Kaprino, ĉu vi estas sata?“

La kaprino respondis:
   „Mi estas sata pli ol ĉio,
   min ne logas plu folio: mek! mek!“

„Ek do, ni iru hejmen“, diris la junulo. Li kondukis la kaprinon en la stalon kaj firmligis ĝin.

„Nu“, diris la maljuna tajloro, „ĉu la kaprino havis sufiĉe da manĝo?“

„Ho jes“, respondis la filo „ĝi estas pli sata ol ĉio, ĝin ne logas plu folio.“

La tajloro ne konfidis al li, iris en la stalon kaj demandis: „Kaprino, ĉu vi estas tute sata?“

La malica kaprino respondis:
   „Kiel mi satiĝi povis?
   Mi trans tombojn salti provis.
   Mi herbeton eĉ ne trovis, mek, mek.“

„Ho tiu mensogema kanajlaro!“ ekkriis la tajloro, „ĉiu el ili blasfemas kaj forgesas la devon tiel, kiel la aliaj! Vi ne plu faros mistifikiton el mi!“

Tute kolere li kuris al la domo kaj draste batadis per ulno la dorson de la junulo tiel, ke tiu saltis el la domo.

La maljuna tajloro poste estis sola kun sia kaprino. Je la sekva mateno li iris en la stalon, mankaresis la kaprinon kaj diris: „Ek do, kara besteto, mi mem kondukos vin al la paŝtejo.“

Li prenis la ŝnuron kaj kondukis ĝin al la verda heĝo, al milfolioj, kaj al ĉio ĉi, kion la kaprinoj krome volonte manĝas.

„Ĉifoje vi povos satmanĝi laŭ via plaĉo“, li diris al ĝi ka paŝtis ĝin ĝis la vespero. Tiam li demandis ĝin: „Kaprino, ĉu vi estas sata?“

La kaprino respondis:
   „Mi estas sata pli ol ĉio,
   min ne logas plu folio, mek! mek!“

„Ek do, ni iru hejmen“, diris la tajloro, li kondukis ĝin en la stalon kaj firmligis ĝin. Forirante, li ankoraŭ returnis sin al ĝi kaj diris ankoraŭfoje: „Nun vi estas foje tute sata!“

Sed la kaprino ne kondutis pli bone ol antaŭe kaj vokis:

   „Kiel mi satiĝi povis?
   Mi trans tombojn salti provis.
   Mi herbeton eĉ ne trovis, mek, mek.“

Aŭskultinte tion, la tajloro, subite ekatentis kaj tuj komprenis, ke li forpelis siajn tri filojn sen kaŭzo.

„Atendu“, li kriis, „maldankema kreitaĵo, vin forpeli estas ankoraŭ tro milda, mi signos vin tiel, ke vi ne plu povos montri vin inter honestaj tajloroj.“

Haste li kuris en la domon, alportis sian barborazilon, sapumis la kapon de la kaprino kaj razis ĝin tiel glata, kiel siajn manplatojn. Kaj ĉar la ulno estus tro granda honoro por ĝi, li alportis vipon kaj tiom regalis ĝin per batoj, ke ĝi forkuris salte.

La tajloro, kiam li sidis tute sola en sia domo, fariĝis tre malgaja kaj volonte rehavus siajn filojn. Sed neniu sciis, kien ili vagadis. La plej maljuna lernservis ĉe meblofaristo. Li lernis diligente kaj persiste. Kaj kiam la tempo pasis, kaj li devis ekvojaĝi kiel submajstro, donacis la majstro al li malgrandan tablon, kiu estis tute simpla kaj farita el ordinara ligno. Sed ĝi havis bonegan econ. Se oni starigis ĝin kaj diris ‚Tablo, kovru vin‛, la impona malgranda tablo tuj estis kovrita per pura tuko, sur kiu staras telero, tranĉilo kaj forko, kaj pladoj kun kuiraĵoj kaj rostaĵoj. Kaj kun granda glaso plena de vino, kiu brilas tiel, ke tio ĝojigas la koron.

La juna submajstro pensis: „Per tio vi havos sufiĉe dum via tuta plia vivo. Li vagadis gaje en la mondo kaj tute ne zorgis pri tio, ĉu gastejo estas bona aŭ malbona, kaj ĉu iu manĝo riceveblas ĉu ne. Se tio plaĉis al li, li tute ne iris en gastejon, sed sur kampo aŭ en arbaro aŭ sur herbejo demetis sian malgrandan tablon de la dorso, starigis ĝin antaŭ si kaj diris: „Kovru vin!“ Kaj tuj estis je dispono ĉio, kion sopiris lia koro. Fine li ekdeziris reveni al sia patro, kies kolero certe trankviliĝis. Kaj pro la malgranda tablo li volonte reakceptos lin. Okazis, ke survoje hejmen, li iris en gastejon plenan de gastoj. Ili bonvenigis lin kaj invitis lin sidiĝi al ili kaj manĝi kun ili, ĉar alie li certe nur malfacile ankoraŭ ricevus manĝon kaj trinkaĵon.

„Ne“, respondis la meblisto, „la lastajn mordaĵojn mi ne volas forpreni de via buŝo, prefere vi estu gastoj miaj.“

Ili ridis kaj opiniis, ke li mistifikas ilin. Sed li starigis sian lignan malgrandan tablon meze de la ĉambro kaj diris: „Tablo, kovru vin!“

En la sama momento ĝi estis jam kovrita de tiaj bonaj manĝaĵoj, kiajn la gastejestro ne povus surtabligi. La odoro agrable tiklis la nazojn de la gastoj.

„Prenu do, karaj amikoj“ diris la meblofaristo, kaj la gastoj, kiam ili vidis, kiel li opiniis tion, ne lasis peti sin dufoje. Ili alŝoviĝis, eltiris tranĉilojn kaj brave komencis ataki la manĝaĵojn. Kio plej mirigis ilin, estis, ke tuj kiam plado fariĝis malplena, kvazaŭ per si mem aperis alia tute plena, je la sama loko. La gastejmastro staris en angulo kaj observis ilin; li tute ne sciis, kion diri, sed pensis: „tian kuiriston mi bone povus uzi en mia mastrumado.“

La meblofaristo kaj liaj kunuloj amuziĝis ĝis malfrua nokto. Fine ili enlitiĝis, kaj ankaŭ la juna submajstro kuŝiĝis kaj starigis la dezirtablon apud la vando. Sed la pensoj ne lasis en paco la gastejmastron. Li rememoris, ke en sia subtegementa kamero por fatraso staras tute simila malnova malgranda tablo. Tiun li alportis ŝtelire kaj interŝanĝis ĝin kun la dezirtablo. Je la mateno pagis la meblofaristo sian dormomonon, surdorsigis sian tablon, tute ne pensante, ke li povus havi la malĝustan, kaj foriris. Tagmeze li venis al la patro, kiu akceptis lin kun granda ĝojo.
 „Nu, kara filo mia, kion vi ellernis?“ li demandis lin.

„Patro, mi fariĝis meblofaristo.“

„Honorinda metio“, respondis la maljunulo, „sed kion vi kunprenis de via submajstra migrado?“

„Patro, la plej bonan aĵon, kiun mi kunportis, estas la malgranda tablo.“

La tajloro rigardis ĝin de ĉiuj flankoj kaj diris: „Tio ne estas via majstraĵo, ĝi estas malnova kaj aĉa.“

„Sed ĝi estas tablo, kiu kovras sin per manĝoj kaj trinkaĵoj laŭ ordono“, respondis la filo „kiam mi starigas ĝin kaj diras al ĝi ‚Kovru vin‛, tuj aperos sur ĝi la plej bongustaj manĝoj kaj aldone vino, kiu ĝojigas la koron. Invitu ĉiujn parencojn kaj amikojn, ili foje delektiĝu kaj freŝigu sin je la manĝo kaj la vino, ĉar la tablo regalos ĉiujn.“

Kiam la gastoj ĉeestis, li starigis sian tablon en la mezo de la ĉambro kaj diris: „Tablo, kovru vin!“ Sed la tablo ne moviĝis kaj restis tiel malplena kiel ĉiu alia tablo, kiu ne komprenas la lingvon de la sorĉvortoj. Jen la komaptinda submajstro rimarkis, ke oni ŝanĝis la tablon kun tiu. Li hontis, ke li tie staras kiel ŝajna mensoganto. La parencoj ridis pri li, sed devis migri hejmen kun malplena stomako. La patro alportis denove siajn drapaĵojn kaj tajloris plu. Kaj la filo eklaboris ĉe majstro.

La dua filo iris al muelisto kaj lernservis ĉe li. Kiam lia metia lernotempo finiĝis, diris la majstro: „Ĉar vi montriĝis tre bona lernanto, mi donacos al vi azenon nekutiman. Li ne tiras ĉaron kaj ankaŭ ne portas sakojn.“

„Por kio ĝi do taŭgas?“ demandis la juna submajstro.

„Li elkraĉas oron“ respondis la muelisto. „Se vi starigas ĝin sur tukon kaj diras ‚Briklebrit‛ la bona besto eligos ormonerojn, antaŭe kaj malantaŭe.“

„Bona afero“, diris la submajstro. Li dankis al la majstro kaj formigris monden. Kiam li bezonis monon, li devis diri nur ‚Briklebrit‛ kaj tuj falis ormoneroj kiel pluvo, kaj li ne devis pli fari ol levi ilin de la tero. Ĉie ajn, kien li venis, nur la plej grandaj bonaĵoj estis sufiĉe al li, kaj ju pli kara des pli bona ĉio estis, ĉar lia monujo ĉiam estis plena. Kiam li jam vojaĝis dum certa tempo en la mondo, li pensis:„ Mi devas viziti hejme la patron, se mi aperos kun la orazeno, li forgesos lian koleron kaj akceptos min elkore.“

Iam okazis, ke li retroviĝis en la sama gastejo, en kiu oni interŝanĝis la tablon de la frato. Li permane kondukis sian azenon kaj la gasteja mastro volis transpreni la beston kaj alligi ĝin. Sed la juna submajstro diris: „Ne penu, mi kondukos mian grizan azenon mem en la stalon kaj mi ankaŭ firmligos ĝin, ĉar mi devas scii, kie li staras.“

La mastro miris pri tio kaj opiniis, ke iu, kiu devas mem zorgi pri sia azeno, ne havas multe da mono enpoŝe. Sed kiam la fremdulo metis manon en la poŝon, eltiris du oromonerojn kaj mendis  bongustaĵojn de li, li vaste malfermis la okulojn, forkuris kaj elektis la plej bonan, kion li povis havigi. Post la manĝo demandis la gasto, kiom li devos pagi. La mastro ne ŝparis je kalkulkreto kaj diris, ke li ankoraŭ devos aldoni kelkajn oromonerojn. La submajstro volis tiri el unu de la poŝoj ormonerojn, sed ili ĉiuj estis elspezitaj.

„Atendu momenton, sinjoro gastejestro, mi eliros kaj alportos ormonerojn.“ Li kunprenis la tablotukon. La mastro ne sciis, kion tio signifas kaj fariĝis scivola, li ŝtelire sekvis lin, kaj tial, ĉar la gasto riglis la stalpordon, li rigardis tra branĉotruo en la pordo. La fremdulo kuŝigis la tukon sub la azeno kaj vokis: „Briklebrit“ kaj tuj la besto komencis eligi oron, antaŭe kaj malantaŭe, tiel ke la ormoneroj kvazaŭ pluvis surteren.

„Mil diabloj, kia surprizo!“ diris la mastro, „jen la dukatoj estas ja rapide stampitaj! Tia ormonujo estus utila!“ La gasto pagis sian kalkulon kaj foriris por dormi. Sed la mastro ŝteliris nokte en la stalon, alligis alian azenon je ties loko kaj forkondukis la stampistan majstron de moneroj. Je la sekva mateno frue la submajstro formarŝis kun sia azeno kaj opiniis, ke li havas la orazenon ĉe si. Tagmeze li aperis ĉe la patro, kiu ĝoje akceptis lin, kiam li lin revidis.

 „Kio fariĝis el vi, filo mia?“ demandis la maljunulo.

„Muelisto, kara patro“, li demandis.

„Kion vi alportis de via migrado?“

„Nur azenon.“

„Azenoj tute ne mankas ĉi tie“, diris la patro, „tiukaze mi preferus bonan kaprinon.“

„Jes ja“, respondis la filo, „sed ĝi ne estas ordinara azeno, sed orazeno, se mi diras ‚„Briklebrit“, eligos la bona besto tutan tukon da ormoneroj. Invitu ĉujn parencojn, mi faros el ili riĉajn homojn.“

„Tio ja plaĉas al mi“, diris la tajloro, „tiukaze mi ne devos plu tormenti min per la kudrado.“ Li forsaltis mem kaj kunvokis la parencojn. Tuj, kiam ili ĉiuj ĉeestis, la muelisto petis, ke ili iru flanken. Li sternis la tukon kaj kondukis la azenon en la loĝoĉambron.

„Nun atentu!“ li diris kaj vokis: „Briklebrit“, sed ne estis ormoneroj, kiuj falis planken, kaj montriĝis, ke la besto ne regas la arton, ĉar ne ĉiu azeno atingas tiun kapablon en gloro. Jen la kompatinda muelisto distordis la vizaĝon, vidis, ke oni trompis lin kaj petis la parencojn pri pardono. Ili devis iri hejmen tiel malriĉaj, kiel ili estis, kiam ili enpaŝis. Nenio helpis, la maljunulo denove devis preni la kudrilon, kaj la juna submastro devis dungigi sin ĉe muelisto.

La tria frato fariĝis lernanto de tornisto. Kaj ĉar la metio estis artplena, li devis lerni dum la plej longa tempo. Liaj fratoj sciigis al li per letero, kiuj fiaĵoj okazis al ili, kaj ke la gastejestro en la lasta vespero ŝtelis de ili ties dezirilojn. Kiam la submastro ellernis la metion kaj devis ekmigri, donacis lia majstro al li sakon, ĉar li kondutis tiel bone, kaj li diris: „En ĝi estas bastono.“

„La sakon mi metos sur mian dorson, ĝi povos esti tre utila al mi, sed por kio taŭgu la bastono en ĝi? Ĝi estos nur peza ŝarĝo.“

„Tion mi tuj rakontos al vi“, respondis la majstro, „se iu suferigos vin, diru nur: ‚Bastono, elsakiĝu!‛“ Kaj tuj la bastono elsaltos inter la fihomoj kaj dancos gaje sur iliaj dorsoj tiel, ke ili eĉ ne povos movi kaj etendi sin dum ok tagoj. Kaj ĝi nur tiam haltos, kiam vi diros: „Bastono, ensakiĝu!“

La submajstro dankis al li, surdorsigis la sakon, kaj kiam iu proksimiĝis tro al li kaj volis ataki lin, li diris: „Bastono, elsakiĝu!“ Kaj tuj la bastono elsaltis kaj frapadis al la atakintoj la surtuton aŭ la kamizolon surdorse, eĉ ne atendante, ĝis ili demetos ilin. Kaj tio iris ĉiam tiel rapide, ke antaŭ ol iu povis reagi, la vico estis jam je li. La juna tornisto atingis vespere la gastejon, kie oni trompis liajn fratojn. Li metis la tornistron antaŭ si sur la tablon kaj komencis rakonti pri la strangaĵoj, kiujn li vidis en la mondo.

„Jes“, li diris, „oni trovas iun tablon, kiu kovras sin laŭ ordono per manĝoj kaj trinkaĵoj, orazenon kaj similajn kuriozaĵojn, kiujn mi, estas vere, ne malestimas, sed ĉio ĉi havas neniun valoron kompare kun la trezoro, kiun akiris mi, kaj kiun mi portas en mia sako.“

La gastejestro ekaŭskultegis. „Kio en la mondo tio povus esti? La sako eble estas plenigita per multaj juveloj; ankaŭ la sakon mi devos havi malkare, ĉar ĉiuj plaĉaj kunaj aĵoj triopas.“

Kiam estis dormotempo, la gasto sternis sin sur la benko kaj metis la sakon kiel kusenon sub la kapon. Kiam la gastejmastro opinis, ke la gasto troviĝas jam en profunda dormo, li proksimiĝis al li, movis kaj tiris la sakon tute delikate kaj atenteme. Li provis, ĉu ĝi eble fortireblos por submeti alian. Sed la tornisto jam delonge atendis tion, kaj kiam la mastro ĝuste estis tironta pli forte, li vokis: „Bastono, elsakiĝu!“

Tuj la bastono elsaltis, atakis la mastron, kaj draŝis lian felon tiel, ke tio estis plezuro. La mastro kriis kompatinde. Sed ju pli laŭte li kriis, des pli forte la bastono laŭtakte traktis lian dorson, ĝis kiam li fine falis tute lacigita sur la plankon. Poste diris la tornisto: „Se vi ne redonos la tablon Kovru Vin kaj la orazenon, la danco rekomenciĝos.“

„Ho, ne“, diris la mastro tute timeme: „Mi redonos ĉion volonte, sed ordonu, ke la ensorĉita koboldo denove rampu en la sakon.“

Jen diris la submajstro: „Mi volas esti tre indulga, sed gardu vin kontraŭ denova leciono!“ Poste li kriis: „Bastono, ensakiĝu!“ kaj tiel li ĉesigis la bastondancadon.

 Je la sekva mateno la tornisto marŝis kun la tablo Kovru Vin kaj kun la orazeno hejmen al la patro. La tajloro ĝojis, kiam li revidis lin kaj demandis la filon, kion li lernis fremdlande.

„Kara patro“, tiu respondis, „mi fariĝis lignotornisto.“

„Artplena metio tio estas“, diris la patro, „kaj kion vi kunportis de la migrado?“

„Pecon raran, kara patro“, respondis la filo, „bastonon Elsakiĝu.“

„Kion!“ ekkriis la patro, „bastonon! Ĝi ne indis la penon! Vi povus forhaki branĉon de ĉiu ajn arbo.“

„Sed ne tian, kara patro, se mi diras al ĝi‚ ‚bastono, elsakiĝu!‛, ĝi elsaltas kaj per bastonbatoj terure dancigas tiun, kiu havas malbonan intencon kontraŭ mi, kaj la bastono ne ĉesas trakti la malbonintenculon, ĝis tiu kuŝos sur la tero kaj petos pri senhajla vetero. Rigardu, per bastono mi rehavigis la tablon Kovru Vin kaj la orazenon, kiun la ŝtelema gastejestro forprenis de miaj fratoj. Nun alvoku ilin ambaŭ kaj invitu ankaŭ ĉiujn parencojn, mi volas regali ilin kaj aldone plenigi iliajn poŝojn per ormoneroj.“ La maljuna tajloro ne tre konfidis la aferon, sed tamen kunvokis la parencojn. Jen la tornisto sternis tukon en la loĝoĉambro, enkondukis la orazenon kaj diris al la frato: „Nu, kara frato, parolu kun ĝi.“

La muelisto diris: „Briklebrit“ kaj en la sama momento la oraj moneroj falis sur la tukon, kvazaŭ okazus subita kaj torenta pluvoverŝo, kaj la azeno ne haltis pli frue ol tiam, kiam ĉiuj havis tiom da oro, ke ili ne plu povus porti pli. (Mi vidas je via vizaĝo, ke ankaŭ vi mem volonte ĉeestus.) Poste la tornisto alportis la malgrandan tablon kaj diris: „Nu, kara frato, parolu kun ĝi.“

Kaj apenaŭ la tajloro diris: „Tablo, kovru vin!“ ĝi jam estis kovrita kaj tute plenigita per la plej imponaj pladoj. Jen okazis manĝofesteno, kian la bona tajloro ankoraŭ neniam travivis en sia domo, kaj la tuta parencaro kunestis dum la tuta nokto, kaj ĉiuj estis gajaj kaj kontentaj. La tajloro ŝlosis la kudrilon, la tvirnon, ulnon kaj gladilon en ŝrankon kaj vivis kun siaj tri filoj en ĝojo kaj pompo.

Sed kiun sorton havis la kaprino, kiu kulpis, ke la tajloro forpelis siajn tri filojn? Tion mi rakontos al vi. Ĝi hontis, ke ĝi havas kalvan kapon kaj kaŝiĝis en kaverno de vulpo. Kiam la vulpo revenis hejmen, paro da grandaj okuloj ekbrilis al ĝi el la mallumo, tiel, ke ĝi ektimis kaj forkuris tuj. Urso renkontis ĝin, kaj ĉar la vulpo aspektis tute konfuzita, la urso demandis: „Kio okazis al vi, kara frato vulpo, kial vi havas tian konsternitan vizaĝon?“

„Aĥ“, respondis la ruĝulo,„furioza monstro sidas en mia kaverno kaj rigardis min per fajrecaj okuloj.“

„Ni elpelos ĝin tre baldaŭ“, diris la urso, iris en la kavernon kaj ĉirkaŭrigardis, sed kiam ĝi vidis la fajrecajn okulojn, ankaŭ ĝi ektimis, ĝi ne volis batali kun la furioza monstro kaj fuĝis. La abelo renkontis la urson kaj rimarkis, ke ĝi ne tute bonfartas en sia haŭto, kaj diris al ĝi:„Urso, vi havas ja tute grumblan mienon, kie restis via gajeco?“

 „Vi facile povas babili“, respondis la urso, „en la hejmo de la ruĝulo sidas furioza monstro kun gapiloj, kaj ni ne povas ĝin forpeli.“

La abelo respondis: „Mi tre bedaŭras vin, mi estas kompatinda malforta estaĵo, kiun vi eĉ ne rigardas survoje. Tamen mi supozas, ke mi povos helpi al vi.“

Ĝi flugis en la kavernon de la vulpo, sidiĝis sur la glatrazitan kapon de la kaprino kaj pikegis ĝin tiel, ke ĝi eksaltis supren, laŭte blekante: „Mek! Mek!“ kaj kvazaŭ frenezeĝinte forkuris en la mondon. Kaj ĝis tiu ĉi horo neniu scias, kien ĝi kuris.

 

Fonto: Jakobo kaj Vilhelmo Grimm: Infan-kaj domfabeloj, Eldono lastmana, eldonejo Reclam, „Tischchen deck dich, Goldesel, und Knüppel aus dem Sack“

tradukis Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser
lingve kotrolis Vladimir Türk


 

de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2020-05-18 23:11

Neniam milito inter ni

Post Germanio, Albanio malpermesas la «konvertiĝajn terapiojn» de la samseksemuloj

18/05/2020 De vendredo, la «konvertiĝaj terapioj» de la samseksemuloj estas kontraŭleĝaj en Albanio. Dum teksto adoptita en marto 2018 fare de la Eŭropa Parlamento instigis la landojn de Eŭropa Unio malpermesi tiujn praktikojn, malmulte da membro-Ŝtatoj...

de neniammilitointerni je 2020-05-18 20:26

Esperanto.blog

Ĉu la hundoj vere ploras per larmoj?

Ĉiuj hundposedantoj agnoskas, ke la hundoj estas tre esprimemaj estaĵoj, tamen ties larmoj ne koncernas ploron pri malĝojo. Pere de signaloj oni facile lernas konstati ĉu la hundo feliĉas, ĉu ĝi iĝas nerva. Sed pri malĝojo, tiu tasko estas iomete pli malsimpla.

Hundoj posedas larmoglandojn kun sama funkcio de tiuj en la homoj – provizi larmojn celante malsekigi kaj purigi la okulojn. Malgraŭ tio, ke ĉe la homoj la larmoj ankaŭ koncernas sentesprimon, ĉe la hundoj tio ne same okazas. Laŭ artikolo sur la retejo BarkPost, la hundoj esperimas malĝojon per voĉo: ĝemo, plend-krieto kaj tir-bojado.

de Paulo Cesar Pires je 2020-05-18 14:25

La Balta Ondo

Miguel Fernández celebras sian 70an datrevenon per antologio en la hispana

miguel

La 18an de majo la hispana poeto kaj tradukisto Miguel Fernández fariĝas 70-jara. Naskiĝinte en 1950 en la andaluzia urbo Granado, fine de la sesdekaj jaroj li translokiĝis al Madrido, por studi kaj poste labori, kaj en ĉi tiu urbo li plu loĝas. Li esperantistiĝis en 1980 kaj baldaŭ prenis kontakton kun aliaj hispanaj amikoj same inklinitaj al la poezio kaj literaturo. Formiĝis tiel neformala rondo, kiun oni komence nomis la Hispana Opo, kaj kiu poste kreskis kaj fariĝis pli konata sub la kolektiva nomo Iberia Skolo.

Miguel FernándezMiguel komencis tradukan karieron, interalie per verkoj de la granda poeto Federico García Lorca, granadano kiel li mem, kiel la teatraĵoj Sanga nupto kaj La domo de Bernarda Alba, unue publikigitaj okaze de la jubilea hispana kongreso en 1987. Al García-Lorca, kiun li brile studis kaj tradukis ankaŭ poezie, li dediĉis sian monografion Sur la spuroj de Federico García Lorca, publikigitan de la Universitato de Santiago de Kompostelo. Alia favorata verkisto, same viktimo de la postmilita diktatuto sed malpli konata ekster Hispanio, estas lia preskaŭ samnomulo, Miguel Hernández, kies antologion li publikigis en 1988 (ĝi estis antaŭnelonge reeldonita de Hispana Esperanto-Federacio).

Liaj tradukoj plej ofte rilatas al verkistoj socie engaĝitaj, kaj en la lastaj jaroj li intensigis tiajn tradukojn kun antologioj kiel Poezio: armilo ŝargita per futuro (antologio de historia kontestema hispanlingva poezio) kaj Nova mondo en niaj koroj (de nuntempuloj), aŭ verkoj de Ramón del Valle-Inclán, José Sanchis Sinisterra, kaj aliaj modernaj hispanaj aŭtoroj.

Miguel FernándezLiaj unuaj konataj originalaj verkoj estis kolektivaj: la poemaro Ibere libere kaj la rakontaro Ekstremoj, kun siaj kolegoj Liven Dek (Miguel Gutiérrez Adúriz), Jorge Camacho kaj Gonçalo Neves, famigintaj la menciitan Iberan Skolon. Venis poste unuopaj kolektoj, unue El miaj sonoraj soloj (1996) kaj, post iom tro longa atendado, la novelaro La vorto kaj la vento (2016) kaj la poemaro Rev-ene (2018).

Miguel FernándezMiguel estas ankaŭ brila kantisto kaj deklamisto, kiu ofte akompanas la prezentadon de siaj verkoj per spektakleca stilo kaj plurfoje kunlaboris kun muzikistoj en kaj ekster Esperantujo. Li kreis aŭ kunordigis plurajn spektaklojn, inter kiuj lastatempe Vivu la teatro!, unue por hispana kongreso okazinta en Almagro (urbeto konata ĝuste pro sia rilato al tiu arto), kiu, post sia granda sukceso, estis denove programita en aliaj esperantistaj eventoj, eĉ se jam ne ĉiam kun speciala rilato al teatro. Tiun sencon de spektaklo li kun sia amiko Miguel Gutiérrez Adúriz komencis lastatempe porti ankaŭ al la prezentado de la Belartaj Konkursoj de UEA, de kies ĵurio li estis komisiita kiel prezidanto (kun Adúriz kiel sekretario) ekde la jaro 2017a.

Miguel FernándezTiu brila prezentkapablo helpis lin ankaŭ plekti rilatojn kun aliaj aŭtoroj kaj aktivuloj ekster la Esperanto-movado, kun kiuj li lastatempe amplekse kunlaboris, ĉu per tradukoj, ĉu en komunaj publikaj engaĝitaj prezentadoj. Tiu laboro de (en liaj vortoj) elkatakombigo favoris ne nur la reciprokan influon, sed ankaŭ la konsideron de Esperanto kiel tute normala lingvo en beletre influaj rondoj.

La plej lasta frukto de tia elkatakombigo, kulture grava en si mem, fariĝis la ĵusa apero de la unua ampleksa verko de Miguel Fernández en la hispana, nome, la antologio de poemoj el ĉiuj liaj libroj, de li mem tradukitaj en tiun lingvon. La titolo estas Semilla de arrebol (Semo de matenruĝoj) http://calumnia-edicions.net/product/semilla-de-arrebol-miguel-fernandez kaj ĝi estis nur antaŭ kelkaj semajnoj publikigitaj de la baleara eldonejo Calumnia, en kies retejo eblas ĝin mendi jam en tiu momento, tute ĝustatempe por la datreveno.

Miguel FernándezLa libron oni planis prezenti unuafoje okaze de la madrida Nokto de la Libroj, organizota de la regiona registaro okaze de la pasinta aprila Tago de la Libro, kaj ĉefe en evento antaŭvidita por junio en la Universitato de Granado. Bedaŭrinde, la gravaj sekvoj de la koronvirusa pandemio en Hispanio kaŭzis la nuligon de preskaŭ ĉiuj publikaj okazaĵoj, kaj do la prezento nun fariĝos pli intima, almenaŭ ĝis kiam la cirkonstancoj ebligos pli malfermajn festadojn.

Aliflanke, la anstataŭo de renkontoj per virtualaj eventoj en Esperantujo donos al multaj la ŝancon konatiĝi kun lia menciita lerteco pri kantado kaj deklamado, sen bezono vojaĝi. Kiel unua mallonga sperto, mi rekomendas lian mallongan sed vervan deklamadon de peco de Don Quijote en Esperanto, omaĝe al la libero, ĉe https://www.youtube.com/watch?v=DZLnDkm7VXk. Poste, li estas anoncita kiel ĉefrolulo en la Virtuala Esperanto-Konferenco kiun ILEI organizas por la semajno de la 25a ĝis la 31a de julio anstataŭe de sia nuligita kongreso. Kaj certe liaj planoj ne haltas tie…

Feliĉan naskiĝtagon, Miguel!

José Antonio del Barrio

La Ondo de Esperanto (en kies plej freŝa 303a numero aperis granda poemo de la jubileanto) volonte aliĝas al la gratuloj, kiujn Miguel hodiaŭ akceptas.

Foto: Miguel Fernández en publika deklamado sur madrida placo.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2020/05/fernandez

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Miguel Fernández celebras sian 70an datrevenon per antologio en la hispana appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-05-18 13:44

Revuo Esperanto

Eksperimento estas eksperimento

Mikaelo Bronŝtejn
Eksperimento, La. La forgesita revolucio de Kartvelujo, 1918-1921. Eric Lee. Tradukis R. Corsetti k.a.. Politiko. MAS. Embres-et-Castelmaure. 2018 (2a eld). 264 paĝoj. Prezo: 13.20 €
Klarigo: En 1918 Kartvelio akiris sian sendependecon, ve!, por nur tri jaroj.

Ial ĉe la legado venis en mian kapon tiu ĉi moto, kiu ofte ripetiĝas en alia libro, kiel klarigo kaj pravigo por ĉiuj ajn okazaĵoj. Estas la filozofi-fikcia romano de fratoj Strugackij “La burgo kondamnita”, kiun antaŭ jaroj mi esperantigis kun kelkaj studantoj de mia tradukmetiejo. En fikcian urbon, plene izolitan de la mondo, teranoj trafas por travivi diversajn elprovojn - ekde invado de pavianoj ĝis kvazaŭnazia diktaturo. Tio vere ekŝajnis al mi se ne simila, tamen tre proksima al la eventoj de 1918 – 1921 en Kartvelio, kiujn priskribas Eric Lee en la detala grandampleksa esplorverko “La eksperimento. La forgesita revolucio de Kartvelujo 1918-1921”.

Verdire, mi ne multon sciis antaŭe pri la menciitaj eventoj. Sovetiaj lernolibroj pri la historio kaj sovetiaj profesoroj eĉ en prestiĝaj universitatoj, instruante pri la disfalo de la Rusia imperio kaj pri la formiĝo de Soveta Unio, prezentis pri la tiuepoka Transkaŭkazo aŭ nenion, aŭ tute magrajn informoj. Tiel mi informiĝis ke post la Granda Oktobra Socialisma revolucio, la regon en la transkaŭkazaj gubernioj de Rusio akaparis kontraŭpopolaj partioj: en Azerbajĝano – musavatistoj, en Armenio – daŝnakoj, sed en Kartvelio la plej danĝeraj reakciuloj - menŝevistoj gvidataj de iu Ĵordania. Ilia rego bazis sin sur la britaj bajonetoj kaj sur la kanonoj de generalo Denikin, sed la popolo vokis la heroan Ruĝan armeon, kiu forpelis la malbonulojn. La sama popolo tuj ekdeziris aliĝi al la Unio de Sovetaj respublikoj, kaj per la tutpopola deziro tio estis farita. Primitiva klarigo, sed ĉiuj klarigoj pri la historio estis similaj en la tempo de mia junaĝo.

Nun do mi kun granda intereso legis la libron, kiu donas detalajn informojn pri la temo, spertoplene elangligitan de Renato Corsetti.

La subtropika lando, limanta krome kun la landoj same nefortaj kaj dependaj - Armenio kaj Azerbajĝano, enpremitaj inter Rusio kaj Turkio, la minacaj granduloj, – devis en into elekti inter tiuj fidindan protektanton. En 1783 estis elektita Rusio; ĉi okaze, krom la venkoj de la rusa armeo kontraŭ la turka, kompreneble, grava estis ankaŭ la eklezia kaŭzo, ĉar la reĝlando Kartli-Kaĥeti, kio estis tiuepoka Kartvelio, havis kristan-ortodoksan eklezion kiel ŝtatan.

La rakontado de Eric Lee startas ekde la 20-a jarcento. En la komenco de tiu la Rusian imperion skuis militoj kaj revolucioj – tio donis al la ĉelimaj etnoj de la imperio ŝancon por sendependiĝo. Sed eĉ antaŭe, en la fino de la 19-a jarcento en la imperio ekĝermis la movado de adeptoj de la marksa teorio. La studado kaj pridiskutado de la politikaj-ekonomiaj esploroj estis fakte tro fora de la reala vivo en la lando, sed dum la unua revolucio en la Rusia imperio (1905-1907), kiam la kamparanoj de la kartvela provinco Gurio decidis esti memstaraj, la teoriuloj- socidemokratoj ricevis la unuan eblecon por fari iajn praktikajn konkludojn. Probable, ĝuste la guria “antaŭeksperimento” venigis la kartvelajn socidemokratojn al certaj raciaj agoj post la ekrego en 1918. Se oni akceptas la libron de Eric Lee, kiel informe senriproĉan, oni konkludas, ke Noe Ĵordania, kiel gvidanto kaj inspiranto de tiuj agoj havis bone pripensitan kaj realisman programon por evoluigi la situacion en bona direkto. Bedaŭrinde, ekzistis multaj obstakloj kontraŭ efektivigo de ĉio programita.

Post finlego de “La Eksperimento” kaj fosado en aliaj alireblaj fontoj mi venas al opinio, ke la plej grava obstaklo estis manko de unueco inter la tri transkaŭkazaj ŝtatoj, sendependiĝintaj post falo de la imperio. Ĝuste tiu manko gvidis al disfalo de la Transkaŭkaza federacio preskaŭ tuj post la apero. Eblas klarigi tion same per la religiaj kaŭzoj, ja la eklezioj de armenoj, azeroj kaj kartveloj estas diversaj. Tamen oni preferu konsideri la historiajn radikojn de la reciproka interetna malŝato kaj la reciprokajn teritoriajn pretendojn de la ŝtatoj. Ĉi-flanke Kartvelio havis aldonan problemon pri la etnaj minoritatoj, – abĥazoj, adĵaroj, osetoj, - kiuj tra la tuta historio de la kunekzistado ne bone rilatis inter si, des pli kun la etna plimulto – la kartveloj.

Do ekde la komenco de la Eksperimento, t.e. de la formiĝo de la sendependa Kartvelio, tiu trafis en la kaldronon de milita aŭ duonmilta kirliĝo inter la minacanta Turkio, la bolŝevista Rusio, celanta rekolekti ĉiujn ĉelimajn partojn de iama imperio sub sian gvidon, la blankgvardiaj trupoj de Denikin kaj la ne tro amikemaj najbaroj – Armenio kaj Azerbajĝano. La pli-malpli milda apogo de la germanoj finiĝis pro malvenko de Germanio en la Unua Mondmilito, sed la britoj, venintaj anstataŭ la germanoj, havis alian politikon, ne tiom akcepteblan de la popolo kaj de la nova registaro. Oni enkalkulu ankaŭ la “kvinan kolonon”, la bolŝevistojn, pledantajn pri la reunuiĝo kun Rusio ne per pacaj mitingoj sed per armita kontraŭstaro.

Kion do? La juna ŝtato provis iel elturniĝi.

Per serĉado de fidinda subteno flanke jen de la germanoj, jen de la britoj, jen de la Socialista (La Dua) Internacio aŭ de la Ligo de Nacioj, kreita post la fino de la Unua Mondmilito – tiu fidinda subteno venis de neniu - diverskaŭze.

Per packontraktoj – jen kun la trupoj de Denikin, jen kun la bolŝevista Rusio, aŭ eĉ per milito kontraŭ la najbara Armenio. Evidentiĝis, ke ankaŭ ĉio ĉi ne bone funkciis.

Per diversaj internaj reformoj – por la terposedantoj, por la familioj, por la politikaj partioj kotopo. Konsiderante tion, kion prezentas la libro de Eric Lee, mi konkludas, ke la reformoj estis ne radikalaj sed laŭesence duonecaj. Malkontenta do restis plimulto de la loĝantaro. Tiu ekprotestis, do jam en februaro 1918 en Tbiliso la socidemokrataj gvidantoj devis uzi perforton ĝis pafado kontraŭ propraj civitanoj; tio, evidente, ne aldonis popularecon kaj subtenon.

Certe, ĉio ĉi faciligis la taskon de Stalino, kiam li sendis la Ruĝan Armeon por definitive akapari la Kartvelan respublikon. Des pli, ke la najbara Azerbajĝano estis akaparita eĉ pli frue, do en 1921 la ruĝarmeanoj povis eniri Kartvelion de la azera teritorio. Sekvis fondo de la Kartvela soveta respubliko enkadre de la Soveta Unio. Sekvis ĉiarimeda teroro kaj subpremo de alipensemuloj. La eksperimento finiĝis fiaske.

Mi ripetu: eksperimento estas eksperimento. Ĉu endis la eksperimento – pri tio oni ne diskutu. Sed, senkonteste, scioj pri la Kartvela demokratia respubliko de 1918- 1921 helpas kompreni la eventojn, okazintajn en la fino de la 20-a – komenco de la 21-a jarcentoj. La agojn de la diplomatiema Ŝevardnadze, la necedema Gamsaĥurdia, la riskema Saakaŝvili, ankaŭ la reciprokajn (aŭ antaŭirajn) agojn de la rusiaj regantoj.

Ĉu estas iaj rimarkoj pri la laboro de la tradukisto? Jes, kelkajn mi havas. Pleje lezis mian atenton la malkonstanteco ĉe prezentado de la nomoj. Sur la paĝoj de la libro aperas Lenin kaj Lenino, Stalin kaj Stalino, Trocki kaj Trocko, Kautsky kaj Kaŭcko, eĉ Kauŭcko (tion mi akceptu kiel preseraron). Miaguste, la “civitanan” militon mi nomus “intercivitana”. Anstataŭ la uzitaj formoj: “carista Rusio” kaj “carisma Rusio”, mi uzus pli proksiman por la rusa orelo (kaj pli precizan ja) – “cara Rusio”. Misprintaĵoj ĉeestas, sed ne multas, kaj entute, ĉiuj menciitaj manketoj ne grave malhelpas la legadon.

Mi povas citi la konatan moton: La historio instruas onin, ke ĝi instruas pri nenio. Sed tamen mi rekomendus al ĉiu ŝatanto de la historio legi “La Eksperimento”-n de Eric Lee – almenaŭ por plenigi la scivakuon pri la temo.

de Redakcio je 2020-05-18 12:47

Libera Folio

Esperanto allogas esploristojn pri internaciismo

Nova esplorprojekto ĉe universitato en Skotlando esploras la rilaton de la Esperanto-movado kaj internaciismo en la jardekoj ĉirkaŭ 1900. ”La Esperanta movado estis multe pli heterogena kaj kompleksa ol ni pensis”, diras la iniciatinto, profesoro Bernhard Struck, en intervjuo de Libera Folio.

En la Universitato St Andrews, Skotlando, kvar esploristoj laboras ene de projekto pri Esperanto. La Instituto pri Transnacia kaj Spaca Historio subtenas iliajn studojn pri la Esperanto-komunumo kaj iliajn laborojn por eltrovi novajn perspektivojn.

La projekto Esperanto kaj Internaciismo estas iniciato de profesoro Bernhard Struck, kiu opinias ke ĉar la historio de Esperanto estas esence transnacia, ĝi estas taŭga studobjekto por kompreni konektojn, retojn kaj cirkuladojn kiujn tradiciaj naciaj historiografioj preterlasis.

Robert Nielsen petis la esploristojn rakonti pri siaj projektoj por Libera Folio.

Libera Folio: Bonvolu prezenti vin kaj rakonti kiel vi ekinteresiĝis pri Esperanto.

Marcel, Manuela, Pilar kaj Bernhard. Foto: University of St Andrews.

Pilar:Mia nomo estas Pilar Requejo De Lamo, kaj mi venas el Hispanio, kvankam mi kreskis en Luksemburgio. Mi unue aŭdis pri Esperanto de doktoro Struck, kiu parolis al mi pri sia esplorado. Tiam mi apenaŭ sciis ion ajn pri la lingvo (mi eĉ ne sciis ke homoj ankoraŭ uzas ĝin hodiaŭ!), kaj mi rapide ekinteresiĝis pri esperantismo kaj ĉio rilata al ĝi. Ĉar mi jam devis lerni kelkajn lingvojn kaj tio postulis multe da tempo kaj sindediĉo, mi opiniis ke Esperanto plifaciligus mian vivon.

Marcel: – Mi estas Marcel Koschek, kaj mi nun estas doktoriĝa studento de moderna historio en la Universitato St Andrews, Skotlando. Mi venas el Germanio, kie mi studis historion kaj politikon, principe internacian historion. Mi delonge konis Esperanton, ekde la kristnaskaj kaj paskaj salutoj de la Papo, kaj mia patro klarigis la ideon al mi kiam mi estis infano. Poste, mi informiĝis pri Esperanto per interreto kaj sciis iom pri Zamenhof kaj la lingvo antaŭ miaj doktoriĝaj studoj.

Manuela Burghelea: – Mi eklernis Esperanton en 2015, kiam mi decidis esplori pri ĝi por mia magistra disertacio en interkultura mediacio. Poste mi engaĝiĝis en la movado per volontulado en Esperanto-Kultur-Centro de Tuluzo kaj TEJO. Mi ankaŭ aktivis kaj aktivas je loka nivelo en asocioj de Brazilo kaj Skotlando. Mi nuntempe studas antropologion kaj historion en la Universitato St Andrews.

Bernhard: – Mia nomo estas Bernhard Struck, mi estas historiisto pri malfrua moderna Eŭropo. Mi laboras ĉefe pri kontinenta Eŭropo, pri Germanio, Francio kaj Pollando ĉirkaŭ la jaro 1800. Mi eltrovis Esperanton en 2016, kiam studento verkis mallongan eseon pri Neŭtrala Moresnet, kaj io pri la ideo restis kun mi.

– Sed nur en 2018 mi komencis pli profunde studi ĝin, mi legis pri la historio kaj historiografio de Esperanto. Kadre de mia monografio pri moderna Eŭropo laŭ transnacia perspektivo, mi verkis mallongan ĉapitron pri Esperanto. Laŭ mia scio, ĉi tiu estas la unua monografio pri eŭropa historio kiu enhavas plenan ĉapitron pri Esperanto, anstataŭ nur unu aŭ du frazojn aŭ piednotojn. Mia intereso kreskis post tio, mi legis plu kaj komencis lerni la lingvon per Duolingo. Estas fascinaj historio kaj komunumo.

Kiu estas la temo de via esplorado kaj kial vi decidis ekstudi ĝin?

Pilar: – Mi studas la rilatojn inter esperantismo kaj naciaj movadoj en la Iberia duoninsulo je la komenco de la dudeka jarcento. Mia unua motivo estis komenci diskuton pri landoj kiuj ne ricevas multe da atento en la historio de Esperanto, kiel Hispanio kaj Portugalio. Sed mi ankaŭ volis meti esperantismon en la pli grandan kuntekston. Tradicie, oni studas Esperanton en la kadro de artefaritaj lingvoj, sed mi volis montri ke ĝia influo estas pli granda ol tio.

– Esperantistoj estis kaj ankoraŭ estas multdimensiaj homoj kun diversaj interesoj, kiuj puŝis ilin al diversaj celoj. Mi opinias ke Esperanto povas diri multe pri naciismo kaj esploroj pri internaciismo povas doni informojn pri iuj ĝis nun ne esploritaj aspektoj de la lingvo.

Marcel: – Mia esplorado temas pri polaj esperantistoj antaŭ la unua mondmilito kaj kiel ili konstruis retojn. Mi studas Pollandon kaj precipe Varsovion, kiel la komencejon de Esperanto, kaj sekvas esperantistojn kaj ideojn ĉirkaŭ la tuta mondo. Eblas studi la movadon je kelkaj niveloj, ekzemple la Varsovian societon kiel lokan grupon, la kunlaboron de polaj esperantistoj je nacia nivelo kaj la partoprenon de poloj en la Universalaj Kongresoj. La temo estas tre dinamika kaj venas de biografioj kaj individuaj homoj. Ĉi tio tre motivas min kiel historiiston, ĉar mi povas kunigi oficialajn strukturojn kun individuaj rakontoj por krei historion de esperantaj retoj.

Manuela: – Pasintprintempe mi vidis alvokon por esplorstipendio en St Andrews pri Esperanto kaj jarmiluloj. Kiel iama volontulo en junulara organizo, mi multe interesiĝis pri tiu ŝanco. Mi kandidatiĝis kaj estis akceptita en la esplorteamo pri Esperanto kaj internaciismo, kie mi plej precize studas jarmilulojn en interdisciplina perspektivo. Mi planas fari unujaran etnografian esploron en Rio-de-Ĵanejro, por kompreni la motiviĝojn, kutimojn kaj retojn de junaj esperantistoj, kadre de kosmopolita komunumo.

Bernhard: – Mi ankoraŭ ne certas pri kio temos la esplorado, sed mi ĉefe interesiĝas pri la plej frua generacio de esperantistoj ĝis 1914, aŭ eble ĝis la 1920-aj. La ideo temas pri la loka kaj regiona nivelo, ekzemple Skotlando, Bohemio, Saksio aŭ eble la meza regiono de Anglio. Kiam mi studis la partoprenintojn en la Universalaj Kongresoj inter 1905 kaj 1913, mi eltrovis ke ĉi tiuj estis tre aktivaj regionoj.

– Kio motivas kaj fascinas min estas ke la Esperanta movado proponas multajn perspektivojn kaj oportunojn laŭ la transnacia perspektivo. Mi delonge interesiĝas pri kompara, transnacia kaj tutmonda historio. Por mi, ĝi estas fascina temo, per kiu mi povas esplori transnacian historion, ĉar la Esperanta movado estas transnacia, transregiona kaj transloka komunumo. Sed oni preskaŭ neniam studis ĝin tiel kaj ne estas tiel facile esplori ĝin, ĉar la dokumentoj estas disaj en multaj apartaj muzeoj kaj arkivoj, aŭ privataj domoj.

Ĉu vi eltrovis aŭ malkovris ion interesan dum via esplorado?

Pilar: – Kvankam mi nur komencis mian doktoriĝajn studojn, mi jam trovis kelkajn indicojn, sed unu artikolo elstaras. Eldonita de Tutmonda Espero, kataluna ĵurnalo, en 1909, ”La gepatraj lingvoj kaj Esperanto” estis alvoko de irlanda esperantisto, Patrick Parker, por la kreo de universala ligo kies ĉefcelo estus defendi kaj protekti la gepatrajn lingvojn de lingvaj minoritatoj. Ĉi tiu alvoko por internacia kunlaborado inter malgrandaj nacioj influis mian esploradan temon. Ĝi ankaŭ estas klara ekzemplo kiel Esperanto intermiksiĝis kun aliaj politikaj, sociaj kaj kulturaj demandoj.

Marcel: – Ĝis nun, mi ĉefe fokusiĝis pri Varsovio kaj Tutmonda Esperanta Kuracista Asocio (TEKA), la organizo antaŭa al Universala Medicina Esperanto-Asocio. Listoj de kontaktoj kaj membroj donas interesajn enrigardojn al la strukturo kaj membraro. En 1909, Varsovio havis ĉirkaŭ 400 registritajn esperantistojn, el kiuj 57 estis kuracistoj kaj membroj de TEKA. Iuj estas konataj en la pola esperanta movado, aliaj en la medicina komunumo, sed maloftaj estas la ligoj inter la du sferoj. Ekzemple, Józef Skłodowski – frato de la Nobel-premiita Marie Curie – estis estro de la medicina fako de la Varsovia Esperanta Klubo, iris al la Universala Kongreso en Dresdeno 1908 kaj eĉ tradukis polan poezion al Esperanto. Eltrovi kio motivis tiujn homojn lerni Esperanton kaj ekaktivi en internaciaj projektoj estas la celo de mia laboro. Mi nomas tiajn homojn “lokaj internaciistoj”.

Manuela: – Ŝajnas al mi ke la perceptoj pri jarmiluloj (ĝenerale, ne nepre pri esperantistoj) ne estas ofte pozitivaj. Oni diras ke interreto kaj videludoj tro kutimigis ilin al facila akiro de rekompencoj kaj trofeoj; ke ili ne scias konduti en la reala vivo; ke ili estas narcisismaj, cinikaj, ne komunum-orientitaj. Se oni pensas pri duolinganoj kaj ĉasado de ingotoj kaj kronoj, pri Esperanto-kantoj kiel Realolud' pri homoj kiuj vidas la vivon kiel videoludon, pri malpliiĝo de junuloj en asocia vivo, oni inklinus kredi je tiu bildo. Sed se vidi la engaĝiĝon de junaj esperantistoj de TEJO kaj BEJO en debatoj pri daŭripoveco, genra egaleco, homaj rajtoj, la bildo estus alia.

Bernhard: – Kio fascinas min estas ke esperantaj kluboj aperis en lokoj kie oni eble ne atendus ilin ĉirkaŭ 1900. Kaj mi volas kompreni kial tio okazis – kaj kial aliaj regionoj apenaŭ aktivis. Ekzemple, ĉi tie en Skotlando, ne estas surprizo ke estis grandaj kaj aktivaj grupoj en Glasgovo, Edinburgo kaj Dundee en 1900, ĉar tiuj estis tre internaciaj urboj. Sed estis kluboj en pli malgrandaj kaj periferiaj lokoj kiel Aberdeen, Montrose kaj Perth. Simile en iuj regionoj de Bohemio kiel Pardubice, oni trovas nekutime altan kvanton da esperantistoj kaj tre aktivajn klubojn antaŭ 1914.

– Mi opinias ke la Esperanta movado estis multe pli heterogena kaj kompleksa ol ni pensis. Iuj estis internaciistoj, iris al internaciaj kongresoj kaj kreis aliancojn kun aliaj internaciaj organizoj. Sed multaj ne faris tion. Do kio allogis ilin al Esperanto? Kion faris homoj en la pli marĝenaj lokoj?

– Pollando, Bohemio kaj Katalunio estas tre interesaj regionoj, kaj ili levas la demandon pri Esperanto kaj ties uzado inter “malgrandaj nacioj” kaj pri la streĉo inter imperioj kaj ŝtatoj rilate al nacieco kaj lingvo. Inter poloj kaj imperia Rusio, inter parolantoj de la ĉeha kaj la germana en la Aŭstra-Hungara Imperio, inter Madrido kaj Katalunio. Ĉu Esperanto estis ilo por naciismo aŭ por venigi la polojn, ĉeĥojn kaj katalunojn al la internacia sceno per Esperanto? Eble aliaj interesaj demandoj venos el tiu esplorado.

Intervjuis Robert Nielsen

(Pilar, Marcel kaj Bernhard respondis en la angla, Manuela respondis en Esperanto)

de Redakcio je 2020-05-18 08:03

2020-05-17

La Balta Ondo

La 53a programo de Radio Esperanto

Radio EsperantoLa 17an de majo, dimanĉe aperis la 53a programo de la Kaliningrada Esperanto-podkasto “Radio Esperanto”. Post la mallonga enkonduko de Aleksander, Halina en sia Kaliningrada felietono rakontas pri la evoluo de la koronvirusa pandemio en Kaliningrada regiono, esperante baldaŭan renormaliĝon de la vivo kaj remalfermiĝon de la limoj. Post malgra kolekto de Esperanto-novaĵoj, Halina prezentas la majan jubileanton Trevor Steele, kies amuzan rakonton Libe Fraind Igor legas por vi Aleksander. Fine de la programo vi aŭdos kanzonon de unu plia ĉi-printempa jubileanto – Ĵak le Puil, kiu ankaŭ jubileis en aprilo.

En ĉi tiu programo:

  1. Enkonduko
  2. Okcidente de Ruslando: La pandemio en Kaliningrado
  3. Esperanto-novaĵoj
  4. Trevor Steele jubileas
  5. Libe fraind Igor: Novelo de Trevor Steele (legas Aleksander Korĵenkov)
  6. La kavaliroj de la ronda tablo: Kanto de Ĵak le Puil

Parolas: Halina Gorecka kaj Aleksander Korĵenkov
Kantas: Ĵak le Puil
Daŭro: 30 minutoj

Bonan aŭskultadon!

La red.

Ĉi tiu kaj aliaj programoj de Radio Esperanto estas aŭskulteblaj kaj/aŭ elŝuteblaj en nia podkastejo http://radio.esperanto-ondo.ru/
Rekta ligo por elŝuti http://radio.esperanto-ondo.ru/podcast-download/353/53.mp3

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La 53a programo de Radio Esperanto appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-05-17 18:53

Revuo Esperanto

Virtuala koncerto "Teo kaj amo"

Omaĝe al la hieraŭa festo – Virtuala koncerto "Teo kaj amo" en Esperanto:

de Redakcio je 2020-05-17 17:43

Esperanto.blog

La merkato pri bunkroj kreskas kadre de la tutmonda sankrizo

Laŭ raporto fare de BBC-novaĵretejo, la merkato pri bunkroj kreskis 40% post la estiĝo de tiu nuna tutmonda malsano KOVIM-19. Tiaj konstruaĵoj, kun protektanta ŝtalo kaj pafadrezistaj pordoj, kostas pli ol 50 mil usonajn dolarojn.

“Oni mendas ilin ne pro la malsano mem, sed pro ties sekvo. Usono estas ekonomie vulnera kaj kolapsinte tiurilate, ankaŭ la socio spertus civitanajn tumultojn: homojn malbonfarante domo al domo, ŝtelante, prenante manĝaĵojn, ktp. Tial miaj klientoj, sinkaŝante subtere ne prizorgus la eksteron, ili restus sekuraj interne de la bunkroj”, tion klarigis Gary Lynch, de la usona faka firmao Rising S Company, kiu konstruas bunkrojn.

Penny Musgrove, la prezidanto de la brita firmao Quintessentially Estates klarigas, ke siaj ĉefaj klientoj “ordinare konsistas el entreprenistoj, famuloj kaj altnivelaj afergvidaj ofcistoj kiuj posedas ne nur unu domon, sed plurajn tra la mondo. Ili mendas konstruaĵojn en Altaj Landoj, kastelojn en Skotlando, kaj ankaŭ sur insuloj.

de Paulo Cesar Pires je 2020-05-17 15:53

Neniam milito inter ni

Bosnio kaj Hercegovino: meso memore al la ustaŝoj, aliancanoj de la nazioj, estigis indignokriojn

Dado Ruvic/Reuters 17/05/2020 Miloj da personoj protestis en Sarajevo kontraŭ meso, omaĝe al la faŝismaj ustaŝoj de la dua mondmilito. Kviete, la manifestaciantoj defiis la malpermeson de la polico. Pasintan sabaton, kun kontraŭvirusaj maskoj sur la nazo,...

de neniammilitointerni je 2020-05-17 15:12

Revuo Esperanto

Sekvu Jutuban kanalon "Ekstremoj"

Sekvu Jutuban kanalon "Ekstremoj", kie vi povas trovi interesajn videaĵojn en Esperanto. Hodiaŭ vi povas ĝui plenumon de la kanto Gvantanamino (Guantanamera).

de Redakcio je 2020-05-17 11:57

UEA facila

2020-05-16

Revuo Esperanto

Gazetara Komuniko de UEA n-ro 873. Mesaĝo de TEO kaj UEA okaze de la Internacia Tago de Teo, 21 majo 2020

La 21-a de majo estas deklarita de Unuiĝintaj Nacioj kiel Internacia Tago de Teo. Post akvo la plej ofte uzata trinkaĵo en la mondo estas teo. Te-rikolto kaj -produktado povas esti la plej grava vivrimedo por pluraj neriĉaj familioj en multaj landoj. Te-industrio provizas formalan laboron por multaj homoj, inkluzive signife multe da virinoj, en urboj kaj vilaĝoj, kio gravas des pli en foraj malriĉaj regionoj. Krom tio, estas science pruvite, ke teo danke al kontraŭinflama kaj antioksidanta ecoj estas utila por sano: bonkvalita teo helpas por bona funkciado kaj kondiĉo de digesta sistemo, koro, haŭto, renoj kaj dentoj.

Tiel Unuiĝintaj Nacioj per deklaro de specifa tago por teo atentigas la homaron pri la graveco de teo en la monda batalo kontraŭ mizero. La tago ankaŭ pensigas te-produktantojn kaj te-ŝatantojn pri ekologiaj problemoj: teo povas kreski nur en specialaj kondiĉoj, kiuj nun de loko al loko ŝanĝiĝas pro la klimat-problemo. Pluraj agrikulturaj areoj esencaj al te-plantado ne plu estas tiaj, kiaj ili estis antaŭ kelkaj dekoj da jaroj, tiel ke te-komunumo devus aktive subteni politikojn por protekto kaj gardado de la naturmedio, speciale laŭ la direktoj de internaciaj rekomendoj kiel la Celoj por Daŭrigebla Evoluigo.

Fine estas egale grava la kultura aspekto ĉirkaŭ teo. De jarcentoj, eĉ jarmiloj, ĝi estas parto de tradiciaj kulturoj en multaj landoj en pluraj kontinentoj: Ĉinio, Barato, Indonezio, Japanio, Kartvelio, Irano, Argentino, Vjetnamio, Turkio, Anglio, Hispanio, Svislando, Azerbajĝano kaj multaj aliaj tenas profundajn kulturajn rilatojn kun teo. Samtempe ĝi estas ilo por konekti ĉiujn tiujn kulturojn per komunaj aŭ similaj trajtoj, sociaj kaj familiaj, tiel ke per teo individuoj ĝentile heredas kaj grupoj nature konservas la kulturan diversecon de la mondo, la edukajn valorojn por infanoj kaj la socian estimon pri kulturo, historio kaj ekologio.

Teamanta Esperantista Organizo (TEO) kaj Universala Esperanto-Asocio (UEA) kunlaboras por diskonigi al homoj en pli ol 120 landoj tion, kion teo reprezentas, kun la celo antaŭenigi la valorojn de paco, internacia kunlaboro kaj daŭrigebla evoluigo, konstante atentaj al la Tagordo 2030 de Unuiĝintaj Nacioj.

Rezolucion de la Ĝenerala Asembleo de UN pri la Internacia Tago de Teo eblas legi en 6 lingvoj ĉe https://undocs.org/A/C.2/74/L.6/Rev.1.
El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2020-05-16 20:31

Neniam milito inter ni

Germanio maltrankviliĝas pro la kreskanta sukceso de la «kronvirusaj manifestacioj»

16/05.2020 Sabaton, pluraj miloj da manifestaciantoj estis atenditaj. Kolektiĝo de ekstremismaj aktivuloj, defendantoj de la libereco, opoziciantoj al la vakcinoj, eĉ antisemitoj, ili protestas kontraŭ la striktigoj, al kiuj ili plu estas submetitaj post...

de neniammilitointerni je 2020-05-16 20:28

Esperanto.blog

Prizorgante la socian malproksimiĝon, restoracio metos manekenojn ĉe manĝotabloj

En Usono la restoracio “The Inn at Little Washington”, kiu estas 3-stela laŭ la fama turisma gvidlibro Michelin, remalfermos la 29-an ĉi-monate, kadre de la komenciĝanta ekonomia repreno en tiu tempo de la tutmonda malsano KOVIM-19. Tiurilate ĝi elpensis apartan manieron por prizorgi la socian malproksimiĝon de la klientoj: la uzo de manekenoj sidantaj ĉe la manĝotabloj.

“Se oni bezonas solvi la problemon pri socia ariĝo kaj malplenigi je duono la okupadon de nia restoracio, jen memkomprenebla solvo: duonplenigi ĝin per manakenoj alloge vestitaj”, al la novaĵagentejo APF, tion diris la ĉefkuiristo Patrick O’Connell, kiu estas la posedanto de la restoracio.

La manekenoj estas naturgrandaj kaj surhavas vestojn rememorigante la etoson de postmilita tempo en la jardeko 1940. En tiu restoracio la prezo de gustummenuo por klientoj povas kosti po 248 usonajn dolarojn, sen vino.

de Paulo Cesar Pires je 2020-05-16 15:29

La Balta Ondo

Nova estraro de Institucio Hodler

ueaLa Estraro de UEA en marto 2020 renovigis la estraron de Institucio Hodler ’68. En ĝi nun troviĝas: s-ino Ans Bakker-ten Hagen, Nederlando (prezidanto); s-ino Loes Demmendaal, Nederlando (sekretario); s-ro Bert de Wit, Nederlando; kaj s-ro Rakoen Maertens, Belgio. Ĉi tiu grupo pli facile kunsidos regule laŭbezone kaj ĉiuj povas trakti dokumentojn kaj en la nederlanda kaj en Esperanto.

IH’68 estis starigita en 1968 omaĝe al la fondinto kaj unua granda mecenato de UEA, Hector Hodler. Ĝi akumulas kapitalon, kies renton ĝi uzas por apogi Universalan Esperanto-Asocion kaj laŭeble movadajn instancojn kaj projektojn. Ĝi bonvenigas kontribuojn al sia kapitalo en formo ĉu de donacoj, ĉu de pruntoj.

Kelkaj el la subvencioj asignitaj de IH’68 en la tri pasintaj jaroj estis: € 3.000 kaj € 5.000 al Fondaĵo Canuto; € 5.000 al TEJO, por trejnseminario kaj partoprenigo de aktivaj afrikaj esperantistoj (loĝantaj en Afriko, kun aparta atento pri partoprenigo de virinoj) al la afrika IJK; € 2.000 por produktado de varbofilmo, cele al akiro de sufiĉe da financoj por realigi teatran/televidan filmon pri Zamenhof; entute € 10.000 por UEA en la jaro 2018 por Fondaĵo Canuto, Oficejo Afrika Komisiono, 9a TAKE kaj kunordiganto de subvencipetoj; € 3.000 por voluntuloj de UEA de ekster EU; € 1.000 por la programo de la 101a UK; € 500 por nova eldono de “La Danĝera Lingvo”; € 358 favore al eldono de pola Esperanto-lernolibro laŭ aktuala metodo.

Se vi interesiĝas helpi la movadon finance pere de IH’68 (per donacoj, senrentaj kaj kunrentaj pruntoj aŭ heredaĵoj), bonvolu skribi al ĝia estraro per la retadresoj en la retejo de UEA: uea.org/asocio/komisionoj/institucio_hodler. Financa subteno al la institucio ĉiam bonvenas: per la banko ING NL80 INGB 00016875 44 aŭ per la UEA-konto ihod-h.

La estraro de IH’68 avertas: pro la aktuala financa situacio de UEA plej verŝajne IH’68 ne trovos la eblon agnoski financan subtenon al subvencipetoj, kiuj ne rekte rilatas la funkciadon de UEA.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2020, №872.

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Nova estraro de Institucio Hodler appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-05-16 14:59

Global Voices

Ekvadoro organizis “hakatonon” por trovi post-pandemiajn solvojn

Pli ol 550 personoj aliĝis

Hakatono. Foto de Andrew Eland/Flickr, kun licenco CC BY-SA 2.0.

(Ĉiuj ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en la hispana lingvo, escepte de tiuj markitaj per [en], kiuj estas en la angla.)

Ĉi tiu artikolo estis komence publikigita en la ekvadora amaskomunikilaro Ojo al Dato kaj poste redaktita kaj republikigita de Tutmondaj Voĉoj. Jen la ligilo al la originala artikolo.

En Ekvadoro, lando peze trafita de la pandemio KOVIM-19, neregistaraj organizaĵoj planis “hakatonon” la 29-an kaj 30-an de aprilo por trovi solvojn en la periodo, kiu venos post kiam KOVIM-19 atingos sian pinton.

En Latinameriko, Ekvadoro estas la lando kun la tria plej granda nombro da registritaj kazoj. Je la momento de la verkado de ĉi tiu artikolo, oficialaj ciferoj [en] indikis 24 934 kazojn de infektiĝo kaj 900 mortintojn. Post semajnoj da krizostato kaj elirmalpermeso, la lando komencis “novan normalon” ekde la 4-a de majo, kiam municipoj ekhavis rajton decidi pri la nivelo de socia moveblo.

Iván Terceros, aktivulo, disvolvisto kaj sociologo, klarigis al Ojo al Dato: “Oni ne klare vidas tion, kio okazos la tagon post la krizo.” Tio estas, kiam la kurbo de infekto komencos “fleksiĝi” kaj oni vidos alian scenejon, kiel ekzemple eniron al periodo de kvarantenoj intermitaj. “Povas esti, ke tiuj estos la plej kritikaj momentoj [por la socio]”, li diris.

Tial Iván kaj kolegoj de la “MediaLab” de la neregistara organizo CIESPAL, aliance kun diversaj organizaĵoj kaj komercaj retoj, efektivigis la Post-Krizan Hakatonon. La iniciato estis inspirita de similaj alvokoj okazintaj en diversaj mondopartoj kiel Hack the Crisis [en] aŭ Coronavirus Hackathon [en].

Hakatonoj estas kunlaboraj spacoj por trovi solvojn al specifaj defioj kaj kutime daŭras inter du kaj sep tagojn. Ĉi tiajn iniciatojn povas alvoki homoj kaj sociaj organizaĵoj de diversaj specoj.

“En la momento kiam la kurbo malleviĝas [en Ekvadoro], oni devas pensi pri solvoj”, emfazis Iván. Tial ĉi tiu Hakatono, kiu okazis la 29-an kaj la 30-an de aprilo, malfermis gamon da 8 kategorioj, en kiuj eblis prezenti solvojn: medio, laboro kaj dungado, ĉiutaga vivo kaj sociaj praktikoj, kulturaj industrioj, edukado, sano kaj bonstato, ekonomio kaj produktado, kaj registaro kaj civitaneco.

Ĉiuj homoj de ĉiaj sciokampoj rajtis partopreni. Fine estis pli ol 550 aliĝintoj el diversaj provincoj de la lando kiel Pichincha, Guayas, Cotopaxi, Tungurahua kaj Azuay. Estis diversaj “defioj”, kiuj estis kategorioj en kiuj la partoprenantoj povis interŝanĝi ideojn.

La plej ŝatataj defioj estas ekonomio kaj produktado, laboro kaj dungado, medio, kaj sano kaj bonstato. Pro multa petado, du pliaj kategorioj estis aldonitaj antaŭ la komenco de la Hakatono: komunikado kaj moveblo (transporto).

La Hakaton-tagoj okazis interrete kun 110 gementoroj, kiuj helpis formi teamojn inter la partoprenantoj por planado, problemigado kaj prezentado de solvoj, diris Ivan.

La celo estis, ke en la lasta tago “la plej bonaj ideoj estu en iu maniero subtenitaj”.

La organizantoj scias, ke Ekvadoro ja havas limigitajn rimedojn, sed la organizantoj tamen esperas, ke la registaro havos sufiĉan iniciatemon por aŭskulti ĉi tiujn proponojn.

de Luis Obando je 2020-05-16 14:17

2020-05-15

Esperanto.blog

100 suĉinfanoj naskiĝintaj el lupatrinoj akumuliĝas en Ukrajnolando

Ukrajnaj aŭrotitatoj anoncis, ke ĉirkaŭ 100 suĉinfanoj naskiĝintaj el anstataŭigaj patrinoj en Ukrajnolando antendas siajn eksterlandajn gepatrojn, kiuj ne povas veni en la landon pro tio, ke la landlimoj estas fermataj. Pli kaj pli da gepatroj mendas en Ukrajnolando tian gravedecon ĉefe pro tio, ke tie la prezo estas malmultekosta – mezume 28 mil eŭroj. La lando permesas la aferon nur al duopoj aliseksemaj pruvintaj senfekundecon.

Laŭ Liudmila Denisova, kiu estas la civitandefendanto pri homaj rajtoj de la ukrajna parlamento, “pli ol 100 infanetoj ĉe sanejoj atendas siajn gepatrojn”, kaj se la nuna kvarenteno pludaŭri pli da tiaj infanoj naskos – “tio povos trafi milon”, surbaze de taksoj fare de kliniko en la regurbo Kievo, nome BioTexCom, kiu gastigas nun 51 suĉinfanojn el eksterlandaj gepatroj. Jen koncerna filmeto.

de Paulo Cesar Pires je 2020-05-15 16:08

Revuo Esperanto

Gazetara Komuniko de UEA n-ro 871. Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Familioj, 15 majo 2020


[ Mesaĝo sendota al UN. Kun afabla peto republikigi ĝin en viaj lokaj kaj landaj paperaj gazetoj kaj aperigi ĝin en viaj aliaj komunikiloj. Dankon! ]

La Internacia Tago de Familioj, la 15-a de majo, estas okazo por rekoni la gravecon de la familio kiel la baza unuo de socio. Ĉi-jare la Tago alprenas specialan signifon dum la mondo frontas la eksplodon de KOVIM-19. Tra la mondo familioj estas dividitaj de militoj, naturaj katastrofoj, malsato – kaj nun de neeblo moviĝi trans distancoj pro timo de infektiĝo. Kaj la Internacia Tago de Familioj okazas nur tagojn post horora kaj poltrona atako kontraŭ akuŝa hospitalo en Afganio, kiu portis morton al patrinoj kaj orfigis bebojn ĝuste tie, kie nova vivo envenas la mondon.

Kiam L.L. Zamenhof kreis Esperanton, en 1887, li revis pri mondo unuigita de komunikado trans etnaj lingvoj por krei tion, kio fariĝu unu tutmonda familio. Tra la jaroj lian idealismon kontraŭis la insista emfazo de multaj niaj gvidantoj pri malsameco kontraŭ simileco, kaj sendependeco kontraŭ kunlaboro. Sukcesaj familioj scias kiel partopreni, kiel komunikiĝi kaj kiel toleri diferencon. La familio restas modelo de tio, kion ni povus atingi en malferma, demokratia, kunlaborema mondo. Ni alvokas al parolantoj de Esperanto, ke ili laboru por atingi tiun idealon, kaj al Unuiĝintaj Nacioj, ke ĝi daŭrigu kaj intensigu sian laboron por familioj kaj infanoj ĉie en la mondo. Neniam estis epoko, kiam espero estas pli grava ol nun, kaj esperoplena agado pli gravas ol senpensa dividiĝo. Per Esperanto, la lingvo de espero, nia Asocio laboras por unuigi la mondon cele al pli bona kaj pli humana morgaŭo.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2020-05-15 15:47

Neniam milito inter ni

Kronviruso: Italio reguligos centojn da miloj da sendokumentaj laboristoj

ALFONSO DI VINCENZO / IPA / MAXPPP 15/05/2020 Bildo: migranto laboras en Kalabrio, sude de Italio. Li surhavas maskon por protekti sin kontraŭ kronvirusa infekto. La itala agrikulturo spertas multajn malfacilaĵojn fronte al la manko de laboristoj por...

de neniammilitointerni je 2020-05-15 15:16

UEA facila

Eŭgeno Lanti, la sennaciisto

Eŭgeno Lanti estis unu el la fondintoj de Sen-nacieca Asocio Tutmonda (SAT), la asocio de esperantistaj laboristoj. Kun aliaj homoj li disvolvis la sen-naciismon, kiu celis la forigon de la nacio kiel formo de socia organizado. La vera nomo de Lanti estis Eugène Adam, kaj li naskiĝis en malgranda nord-franca vilaĝo en 1879. En juna aĝo li ekloĝis en Parizo, kie li estis manlaboristo. Li fariĝis anarkiisto. Dum la Unua Mondmilito li devis militservi kaj tiam kreskis lia malŝato al naciismo kaj milito. Li lernis Esperanton, kaj ekhavis kontaktojn ankaŭ kun la komunisma movado. Post la milito li aliĝis al la esperantista laborista movado. En 1919 li iĝis redaktoro de la gazeto de la franca asocio, Le Travailleur Esperantiste (La esperantista laboristo), kie li montris sian literaturan kapablon kaj sian laborkapablon. Liaj literaturaj verkoj estis ekzemploj de klareco kaj simpleco. Ĉe la Universala Kongreso de 1921 en Prago estis kreita la tutmonda asocio por esperantistaj laboristoj. Oni decidis, ke ĝi ne havu naciajn subdividojn. Tial ĝia nomo estas Sennacieca Asocio Tutmonda. La asocio, kiun gvidis Lanti, rapide kreskis. Ĝi estis plurisma kaj celis malhelpi dogmismon. Tamen okazis bataloj inter diversaj politikaj ideoj, anarkiismaj, komunismaj, socialdemokrataj kaj aliaj. Estis ankaŭ malsameco de opinioj inter la internaciismo, kiu kredis je la graveco de la nacioj, kaj la pli radikala sennaciismo, subtenata de Lanti, kiu volis forigi ĉiun dividon pro la nacio aŭ la ŝtato. La sennaciismo neniam estis fermita ideo. Ĝi estas speco de profunda kosmopolitismo. Esperanto estis parto de ĝi. Esperanton Lanti uzis ankaŭ hejme. Lia kunulino dum la 1930-aj jaroj estis la verkistino Ellen Kate Limouzin, onklino de la konata verkisto George Orwell, kiu dum iom da tempo loĝis en ilia hejmo. Lanti estis unu el la fondintoj de la Franca Komunisma Partio, sed fine de la 1920-aj jaroj li eliris el ĝi, parte pro opini-diferencoj pri Sovetunio. En 1933 li forlasis siajn respondecojn en SAT, kaj en 1936 li komencis vojaĝon tra la mondo, utiligante Esperanton por kontaktoj kun homoj. Li pasis tra Hispanio kaj Portugalio, kaj loĝis longan tempon en Japanio. Li pasis tra Aŭstralio, Nov-Zelando kaj sudamerikaj landoj, kaj en 1940 alvenis al Meksiko. Sed li malesperis pro la politika situacio kaj iĝis nekuraceble malsana. Li mortigis sin en 1947. SAT, tamen, plu disvolvas sian laboron, kaj plu havas ĝis hodiaŭ ecojn, kiujn Lanti donis al ĝi. Gary Mickle

2020-05-15 09:16

Revuo Esperanto

Gratulon, Trevor Steele, pro via 80-jariĝo!


Gratulon, Trevor Steele! Hieraŭ, la 14-an de majo 2020, unu el la plej famaj verkistoj de nia lingvo 80-jariĝas: Trevor Steele. Okaze de lia naskiĝtago ni bondeziras al li por plena sano kaj multe da ĝojo kaj espero – kaj invitas al ĉiuj relegi la intervjuon kun li aperinta en la marta numero de Revuo Esperanto en 2015: https://uea.org/l/?prenu=eo_mar15 – la revuo elŝuteblas senpage!

Esploru la verkaron de Trevor Steele en nia Katalogo. Entute estas 22 titoloj: https://katalogo.uea.org/katalogo.php

Esploru pri li ankaŭ ĉe la reta revuo: https://revuoesperanto.org/search/node/steele

UEA estas ege dankema al tiu aŭtoro. Trevor Steele estas konstanta subtenanto de la Belartaj Konkursoj de UEA kiel juĝkomisionano. Lia libro "Dio ne havas eklezion" (https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9255) furoris en 2016 kun pli 50 ekzempleroj venditaj.

Certe donaco al aŭtoro estas legi lin. Gratulon, Trevor!

de Redakcio je 2020-05-15 09:02

La Balta Ondo

Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Familioj

itfLa Internacia Tago de Familioj, la 15a de majo, estas okazo por rekoni la gravecon de la familio kiel la baza unuo de socio. Ĉi-jare la Tago alprenas specialan signifon dum la mondo frontas la eksplodon de KOVIM-19. Tra la mondo familioj estas dividitaj de militoj, naturaj katastrofoj, malsato – kaj nun de neeblo moviĝi trans distancoj pro timo de infektiĝo. Kaj la Internacia Tago de Familioj okazas nur tagojn post horora kaj poltrona atako kontraŭ akuŝa hospitalo en Afganio, kiu portis morton al patrinoj kaj orfigis bebojn ĝuste tie, kie nova vivo envenas la mondon.

Kiam L. L. Zamenhof kreis Esperanton, en 1887, li revis pri mondo unuigita de komunikado trans etnaj lingvoj por krei tion, kio fariĝu unu tutmonda familio. Tra la jaroj lian idealismon kontraŭis la insista emfazo de multaj niaj gvidantoj pri malsameco kontraŭ simileco, kaj sendependeco kontraŭ kunlaboro. Sukcesaj familioj scias kiel partopreni, kiel komunikiĝi kaj kiel toleri diferencon. La familio restas modelo de tio, kion ni povus atingi en malferma, demokratia, kunlaborema mondo. Ni alvokas al parolantoj de Esperanto, ke ili laboru por atingi tiun idealon, kaj al Unuiĝintaj Nacioj, ke ĝi daŭrigu kaj intensigu sian laboron por familioj kaj infanoj ĉie en la mondo. Neniam estis epoko, kiam espero estas pli grava ol nun, kaj esperoplena agado pli gravas ol senpensa dividiĝo. Per Esperanto, la lingvo de espero, nia Asocio laboras por unuigi la mondon cele al pli bona kaj pli humana morgaŭo.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2020, №871.

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Familioj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2020-05-15 08:30

2020-05-14

Pri Io Ajn

Marŝante en la pluvo

Hodiaŭ pluvis la tutan tagon. Kiam mi vekiĝis, mi aŭdis la tondron kaj la pluvon kontraŭ la tero. Kutime, tiajn tagojn, mi restas en la domo. La domo defendas min kontraŭ tia vetero. Tio estas la kialo, kial la domo ekzistas. Antaŭ jarmiloj, homoj decidis, ke domo meritas la tempon kaj koston.

Do kompreneble, kiel stultulo, mi vestis min kaj eliris el la domo kaj marŝis en la pluvo sen ombrelo. Mia ĉemizo rapide malheliĝis pro la akvo. La pluvo sur miaj manoj malvarmigis ilin. Miaj okulvitroj pleniĝis per pluveroj.

Antaŭ longa tempo, kiel infano, mi faris tiel. Mi marŝis en la pluvo. La pluvo ĝojigis min, ne ĝenis min. Mi kaptis pluverojn per la lango. Mi saltis en flakojn.

Hodiaŭ, mi ankaŭ saltis en flakon. Kiel protesto, la akvo saltis en miajn ŝuojn. Justa interŝanĝo. Miaj ŝtrumpetoj tuj malsekiĝis.

Malgraŭ tio, mi ĝuis tion.

Tiu mondo kun pluvo estas malsama mondo. La aero odoris strange. Rivero da akvo fluis ĉe la flanko de la strato. La folioj susuris sen vento. Surprizante min, la birdoj ankoraŭ kantis.

Mi komprenas kial la prauloj inventis la domon. Tia pluva mondo rapide tro malvarmigis min. Tamen, ĝi ekzistas, kaj mi ĝojas, ke mi spertis ĝin hodiaŭ.

de Pri Io Ajn je 2020-05-14 22:10

Neniam milito inter ni

Hispanio : 180 000 domlaboristinoj, kiuj laboris sen kontrakto, troviĝas nun sen mongajnoj

Paul Hanna/REUTERS 14/05/2020 Triono el la domlaboristinoj laboras sen kontrakto en la neformala ekonomio. Ili ne rajtos pri la esceptaj monhelpoj efektivigitaj de la hispana registaro por elteni la ekonomiajn malfacilaĵojn. De mardo 12a de majo, la domlaboristinoj...

de neniammilitointerni je 2020-05-14 20:26

Revuo Esperanto

Terminologia ĥaoso en alfabeta ordo

Tobiasz Kubisiowski
Cherpillod André. Muzika leksikono.
Courgenard: La Blanchetière, 2013.
61 p. Prezo: 4,50 €.

Mendi en la katalogo de UEA

André Cherpillod estas konata en la Esperanto-movado kiel aŭtoro de multaj verkoj – tiom multaj, ke en Vikipedio ni trovos nur “elekton” de ili; tiom multaj, ke la ĉi-recenzata lib­ro mencias nur la “ĉefajn”; finfine ti­om multaj, ke la Katalogo de UEA bezo­nas naŭ paĝojn por montri ĉiujn rezul­tojn – temas ja pri 133 titoloj (inter ili an­kaŭ kelkaj memtradukoj). La plej­multo de la verkoj estas broŝurformaj libretoj pri diversaj temoj; kvankam Cherpillod laŭprofesie estis instruisto pri natursciencoj, li verkas plej ofte pri la lingvistikaj aspektoj de Esperanto, pri la etimologio, la lingva situacio en Francio, sed ankaŭ pri ĉirkaŭreligiaj temoj kaj finfine pri muziko. Al tiu las­ta kategorio apartenas lia Muzika lek­sikono, eldonita de li mem en 2013.

Por bone kompreni kio estas la libreto, necesas legi la mallongan en­kon­dukon. En ĝi la aŭtoro klare kon­statas kio estas la libro kaj kio ĝi ne es­tas – ĝi “ne celas havi, kaj certe ne ha­vas, universitatan nivelon (…) Mia celo estas esence doni muzikan terminaron. Do oni ne atendu kompletan klarigon por ĉiu termino”. Krome, Cherpillod prave rimarkas la mizeran staton de la muzika fakliteraturo en Esperanto: “Eble, profesiuloj povus fari pli bone, ol mi. Sed ne faras”. Tial efektive oni de­vas aprezi tiun ĉi laboron, eĉ se el la vidpunkto de fakulo ĝi ne estas per­fekta.

La verko enhavas la leksikonon mem, t.e. 522 kapvortojn, foje kun de­rivaĵoj, kaj vortareton francan-Espe­rantan, kiu tamen estas nura vor­to­lis­to, sen pliaj difinoj. Preskaŭ ĉiu ero de la ĉefa parto havas indikon pri la eti­mo kaj pri la fonto de la termino. El la indikitaj fontoj distingiĝas kelkaj kategorioj: ĝenerallingvaj aŭtoritatoj (Za­menhofaj vortoj, la Fundamento, Ofi­cialaj Aldonoj), unulingvaj vortaroj (PIV, Bildvortaro), dulingvaj vortaroj, kaj iom aparte: Muzika terminaro de M.C. Butler kaj F. Merrick kaj Vi­ki­pedio. Paradokse, eble ĝuste Vikipedio estas la plej bona fonto el ĉiuj mencii­taj, ĉar ĝi prezentas aŭtentan uzon de la terminoj, kaj ne nuran teorian aron de difinoj. Mi riskus la konstaton ke nuntempe Vikipedio enhavas la plej gran­dan korpuson de fakaj tekstoj en Esperanto pri muziko – eĉ se ĝi laŭ­nature estas heterogena kaj ne ĉiam fidinda laŭ lingvonivelo.

La plej granda problemo de la lek­sikono estas certe la foje dubinda taŭgeco de la difinoj; ili ofte estas tro larĝaj aŭ tro mallarĝaj. Ekzemple, unu el la unuaj terminoj en la leksikono estas “adaĝo”, difinita kiel “muzikaĵo, ki­es movo estas malrapida (50-60 tak­toj/mn[tiel!]).” – la difino estas donita laŭ PIV, kun kelkaj bedaŭrindaj ŝan­ĝoj (“peco” ŝanĝita al “muzikaĵo”, “ritmo” al “movo”, aldonita informo pri kvanto de taktoj en unu minuto, kvankam tia esprimo kontraŭdiras la difinon de “takto”), sed bedaŭrinde mankas la plej baza signifo de adaĝo, t.e. tipo de tem­po (el la itala Adagio). En ĝenerala vortaro tia distingo ne estas bezonata, sed en muzika terminaro ĝi ja estus utila.

La difinoj de kelkaj terminoj es­tas misaj aŭ eĉ tute malĝustaj. Ek­zem­plu ĉi tie la vorto “lido”, difinita de Cherpillod kiel “mallonga voĉa mu­zikaĵo por sola kantisto, kun pia­na aŭ orkestra akompanado” (efek­ti­ve, ĉi tio devus esti la difino de “kan­to”). Eĉ pli strange, la indikita fon­to de la termi­no estas PIV, kiu dif­inas ĝin jene: “Ger­mana popola liri­kaĵo aŭ kanzono”. En tiu ĉi kazo la aŭtoro memstare ŝanĝis la signifon de la termino kaj laŭ mi tio ne estis bona decido. Eĉ pli malbone, al la difino aldoniĝis ekzemplo, laŭ kies interpreto “lidojn” verkis F. Schubert, R. Wagner, H. Wolf kaj aliaj germanaj (nov)romantikismaj komponistoj – kio estas klare kontraŭa al la PIV-a signifo, eble eĉ simple misgvida.

En kelkaj kazoj difino prenita de iu ĝenerala vortaro estas ĝusta en la ĝenerala lingvaĵo, sed por la fakaj celoj ĝi estas iom manka. Ekzemple la di­fi­no de “harmonio”, devenanta rek­te el PIV, diras ke temas pri io “agrab­la por la orelo”. Klare, tio ne ĉiam apli­kiĝas, tiom pli ke la esprimo “ag­rabla” estas tro subjektiva por difi­ni tiel gravan fenomenon de la muziko kiel harmonio. Tamen, por havi tiajn diskutojn es­tas bone disponi iun ajn terminaran ba­zon kaj Muzika leksikono bone provizas nin per ĝi.

Kaj eble ĝuste tiel oni devus ri­gardi tiun verkon de Cherpillod ki­el grandegan laboron por kolekti mu­zikajn terminojn aperantajn en unu- kaj du-lingvaj vortaroj, kaj en pri­muzikaj tekstoj. Tiun laboron oni nepre devas aprezi, ĉar tia terminaro po­­vas brile servi kiel la elirpunkto por terminologiaj diskutoj kaj, finfine, por la espereble ekfloronta muzika fakli­teraturo en Esperanto.

Tiu ĉi artikolo estis publikigita en la maja numero 2020. Sekvi la plej novajn publikaĵojn de la revuo Esperanto povas membroj de UEA kaj la abonantoj. Aliĝi al UEA kaj aboni la revuon eblas ĉi-tie.

de Redakcio je 2020-05-14 15:24

Esperanto.blog

Tvitero permesos al siaj dungitoj hejmdeĵori porĉiame

Lastmarde (la 12-an) la sociretejo Tvitero per komunikaĵo al siaj funkciuloj asertis, ke ili povos elekti labori hejme porĉiame, se volonte. “Se niaj dungitoj troviĝas en rolo hejme plenumebla, ili povos tiamaniere fari porciame, kaj ni garantios, ke tio okazu”, tion diris Jennifer Christie, kiu estas vicprezidanto pri homoj de tiu socia retejo.

La firmao ankaŭ informis, ke se la laboristo volos reveni al la oficejo, ĝi garantios tion kun singardo, kaj nur tiam kiam la sekureco estiĝu (alude al la tutmonda sankrizo).

Per tiu sama komunikaĵo Christie informis, ke plano ne estas por remalfermi la plimulton de la oficejoj antaŭ la 9-a monato ĉi-jare, kaj eventuala reveno estos grada kaj singarda. Krome ĉiuj eventoj de la firmao estas nuligitaj ĝis 2021.

de Paulo Cesar Pires je 2020-05-14 13:56