Blogoj en Esperanto

2024-02-22

Sonĝanta Vivo

Sub la sama ĉielo

60*30cm sur canvas / Sub la sama ĉielo 같은 하늘 아래 2024 / Ana Sonĝanta

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2024-02-22 07:28

Esperanta Retradio

Bovaj ĉeloj breditaj en rizo

Principe la kombino de bova viando kaj rizo povas esti sufiĉe bongusta. Kion nun esploristoj en Suda Koreio estas preparintaj, tio tamen eĉ al eksperimentemaj bongustemuloj postulos iom da kuraĝo. Laborgrupo de bioinĝenieroj de la Jonsej universitato en Seulo kreskigis muskolajn kaj grasajn ĉelojn sur rizograjnoj, por plibonigi ties nutran valoron.

La hibrida rizo kun alta parto da muskolaj ĉeloj havas odoron kiu rememorigas pri bova viando kaj migdaloj, diras gazetara informo. Rizograjnoj kun alta parto da grasoĉeloj odoras laŭ tio pri dolĉa lakta kremo, butero kaj kokosa oleo. Pri la gusto de la rozkoloraj grajnoj nek troviĝas io en la eseo en la gazetara informo, nek en la faka ĵurnalo kie la teamo prezentis sian receptaĵon.

La esploristoj surtavolizis unue rizograjnojn per fiŝa gelateno kaj enzimoj por stabiligi la grenon kaj por invite aranĝi la surfacon por la bestaj ĉeloj. Tiam ili donis la grajnojn en kultivajn pelvetojn, aldonis muskolajn kaj grasajn praĉelojn el bova histo kaj igis tiujn ĉelojn ĝermi dum naŭ ĝis dek-unu tagoj.

La grasa enhavo de la rizograjnoj per tio plialtiĝis je sep procentoj. La enhavo da proteino kreskis je ok procentoj. Por karakterizi la hibridan rizon fine ankaŭ sub kuirejaj kondiĉoj, la esplorista grupo submetis ĝin al vaporo. La teksaĵo per tio modifiĝis pro la traktado de glueca-malmola al solida-rompiĝema.

La tuta entrepreno servu al la celo produkti por multaj homoj klimatkonvenan nutraĵon kun alta enhavo da nutraj substancoj. Kiel komerca produkto tiu "viando baziĝanta sur rizo" havas potencialon kiel daŭripova nutraĵo, kiu garantias la sekurecon kontraŭ nutraĵaj krizoj kaj tuttera varmiĝo, finas la esploristoj sian eseon. Ĝi havas signife pli malgrandan karbondioksidan piedpostsignon je frakcio de la prezo kaj povus iam servi kiel nutraĵa helpo por periodoj de malsatego, kiel militara porcio kaj kiel spacvetura nutraĵo.

Tiu esplordirekto estas multpromesa "por evoluigo de pli sana kaj pli klimatkonvena nutraĵo en la estonteco", diras profesoro por kampara kaj regiona disvolviĝo ĉe la brita universitato de orienta Anglio. Sed la produkto devas pruvi sian ekzistorajton fine en la superbazaro: "Dum la datumoj pri la kostoj kaj la efikoj pri la klimato aspektas tre pozitive, la demando ĉu tiu speco de nutraĵoj kiuj estis disvolvitaj en laboratorio, estas akceptata de la konsumantoj, tio estas kritika testo."

Ekzistas intertempe multaj entreprenoj kiuj provas bredi viandon en la retorto. Sed ĝis nun tiuj produktoj estas tre multekostaj kaj ilia ekologia bilanco estas ankoraŭ ne konvinka. Rilate al gusto ili similas al kolbasoj, sed ĝis nun ili malpli taŭgas kiel surogato por viandopecoj.

Ankaŭ la hibrida rizo ne anstataŭos rostitan viandon por tiuj kiuj nepre volas manĝi ion tian. Por ĉiuj aliaj homoj la nova laboraĵo el Suda Koreio prezentas "multpromesan komencon de scienca agendo", diras la brita profesoro. Ĝi estos granda trarompo kun senperaj praktikaj sekvoj por la menuo.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-02-22 07:00

2024-02-21

La Balta Ondo

Tago de la gepatra lingvo: Barataj afiŝoj plurlingvaj

afiŝoj

Ankaŭ ĉi-jare, same kiel pasintjare, esperantistoj en Barato kunlaboris rapide por traduki la UEA-afiŝon por la Internacia Tago de la Gepatra Lingvo (ITGL). Renato Corsetti en
Londono kaj Rafael Lima de Esperanto Por UN kunordigis la tradukadon de la teksto en diversajn lingvojn. La originala ITGL-afiŝo kaj ĉiuj tradukaĵoj estas arĥivitaj en la paĝo Tago por la Gepatra Lingvo 2024.

Esperantistoj (kaj amikoj de Esperanto!) en Barato tradukis la afiŝon en jenajn lingvojn: la anglan, bengalan, guĝaratan, hindian, kannadan, malajalan, marathan, odian, panĝaban, tamilan kaj la teluguan! Kvar rusaj esperantistoj, la denaska familio Akimenko, estis ĝuste tiutempe en Bengaluro (kie troviĝas la klubo Dialogo de la Universitato Azim Premji). Kaj amiko Ikar Akimenko afable kontribuis rusan tradukon de la afiŝo! Poste, ni montradis elprintaĵojn de la afiŝoj sur multaj tabuloj tra la universitata tereno.

Grandan Dankon! al geamikoj en Bengaluro, Goao, Hajderabado, Mumbajo, Puneo kaj Ŝilongo, kaj al tiuj en Dialogo, por la tradukaĵoj! Espereble per tiu ĉi kampanjo, en la vortoj de la Mesaĝo de UEA (PDF):

ni antaŭenigas la gravecon de lingva diverseco kaj multlingva edukado. Lingvaj rajtoj estas fundamento por justaj kaj daŭripovaj socioj, ĉar lingvoj estas ĉe la koro de nia ĉiutaga vivo, identeco, kultura heredaĵo kaj komunuma unuiĝo. Lingvoj estas bazo por aliri ĉiujn aliajn homajn rajtojn.

Arikapalli Giridhar Rao

Foto de A Giridhar Rao: Mehajabin fiksas sian malajalan tradukaĵon de la ITGL-afiŝaro.

Fonto: Lingvo kaj vivo https://lingvovivo.blogspot.com

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Tago de la gepatra lingvo: Barataj afiŝoj plurlingvaj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-02-21 21:54

Neniam milito inter ni

Cisjordanio: la nombro de sovaĝaj kolonioj kreskegas de post la komenco de la milito

21/02/2024 Tio estas unu el la konsekvencoj de la nuna milito inter Israelo kaj la palestina Hamaso. La sovaĝaj kolonioj, kontraŭ-legaj laŭ la internacia kaj israela juroj multobliĝas de post la 7a de oktobro. Tiuj konstruaĵoj troviĝas en Cisjordanio,...

de neniammilitointerni je 2024-02-21 16:31

Vanege

0160 Kion fari se okazas tertremo

Iru diris al mi ke se okazas tertremo, oni devus iri eksteren, ĉar tie nenio povus fali sur onin. Tio estas tre malbona konsilo farita. Do estas tempo ke ni ĉiuj lernu denove kion fari kiam tertremo okazas.

Ĉi tiu artikolo estas grandparte traduko de la konsiloj de la CDC de Usono (Centers for Disease Control and Prevention).

https://www.cdc.gov/disasters/earthquakes/during.html

- Kaŭru (sidu sur viaj kruroj), tiel vi ne povos fali
- Kovru vian kapon kaj kolon (aŭ pli se eblas), ekzemple per iri sub tablon
- Uzu viajn brakojn se vi ne trovas pli bonan protektilon por via kapo
- Restu kie vi estas protektita de falantaj aferoj, ĝis ĉiuj tremoj ĉesis

- Se vi estas en domo, NE kuru eksteren (vi havas grandan riskon fali, kaj aferoj kiuj falas de konstruaĵoj estas pli danĝeraj pro la alteco)
- Ne restu proksima de fenestroj, ili povas rompiĝi kaj vundi vin
- Ne restu proksima de mebloj kiuj povas fali
- Se vi kuiris, malŝaltu la kuirilon
- Se vi estas en lito, protektu vian kapon per kapkuseno

- Se jam vi troviĝas ekstere, malproksimiĝu de konstruaĵoj kaj arboj
- Se vi estas en veturilo, haltigu ĝin (sen bloki la vojon), for de konstruaĵoj aŭ aferoj kiuj povas fali. Restu en via aŭto kaj aŭskultu radio-informojn.

- Se vi estas apud maro, kaj tertremo daŭris pli ol 20 sekundoj, iru al altaj lokoj for de la maro (cunamo povas veni)

a cartoon fox hiding under a table while a earthquake is happening. The fox protects his head with his arms. Debris fall on the table.

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-02-21 14:34

Libera Folio

Tri esperantismoj post la venko de la angla

La angla lingvo jam atingis statuson, kiun esperantistoj sendube konsiderus ”fina venko” – se nur temus ne pri la angla, sed pri Esperanto. Krome rapide evoluas komputilaj tradukiloj. Kiaj motivoj do ekzistas por plu okupiĝi pri Esperanto, demandas sin Jouko Lindstedt – kaj trovas tri respondojn.

Kongresanoj post la Kongreslanda Vespero de la UK en Lahtio, 2019.

La titolo estas iom provoka – multaj esperantistoj instinkte emus ĉikani la aserton, ke la angla jam fariĝis la internacia lingvo. La angla ja ne estas la sola interlingvo uzata en la mondo. Sed se Esperanto estus uzata kaj instruata egale vaste kaj senrivale kiel la angla nune, ni certe rigardus tion kiel venkon de nia lingvo, verŝajne eĉ kiel la finan venkon.

La tutmonda disvastiĝo de la angla estas fenomeno, kiun Zamenhof ne povis antaŭvidi, kaj ĝi fundamente ŝanĝis la mondon, kie la Esperanto-movado agas. Al la senrivala disvastiĝo de la angla post la Dua Mondmilito aldoniĝis lastatempe alia fenomeno: la traduksistemoj bazitaj sur artefarita intelekto fine komencas vere funkcii kaj estas antaŭvideble, ke granda parto de la interlingva komunikado, skriba kaj parte eĉ parola, baldaŭ okazos pere de tradukiloj. Tio povos post deko da jaroj montriĝi same granda bato kontraŭ la kredindeco de Esperanto kiel la disvastiĝo de la angla.

Pro ĉio ĉi, eksterulo certe povas miri, kial iu entute plu okupiĝas pri Esperanto. Kiaj estas niaj motivoj, viaj kaj miaj? La celo de ĉi tiu blogaĵo estas ne skurĝi sin pro la supereco de la angla, sed skize analizi, kiel la idearo ligita al Esperanto adaptiĝis al la nova situacio kaj daŭre motivas la esperantistojn. Sed unue mi priskribos la deiran punkton, la nocion de esperantismo en la Bulonja Deklaracio.

0. Bulonja esperantismo

La Deklaracio pri la esenco de la esperantismo, akceptita en la unua Universala Kongreso en Bulonjo ĉe Maro (1905), estas la plej grava komuna ideologia dokumento de la Esperanto-movado. Ĝi difinas “esperantiston” nur praktike: “Esperantisto estas nomata ĉiu persono, kiu scias kaj uzas la lingvon Esperanto, tute egale por kiaj celoj li ĝin uzas”; sed “esperantismo” ricevas difinon idean:

La Esperantismo estas penado disvastigi en la tuta mondo la uzadon de lingvo neŭtrale homa, kiu “ne entrudante sin en la internan vivon de la popoloj kaj neniom celante elpuŝi la ekzistantajn lingvojn naciajn”, donus al la homoj de malsamaj nacioj la eblon kompreniĝadi inter si, kiu povus servi kiel paciga lingvo de publikaj institucioj en tiuj landoj, kie diversaj nacioj batalas inter si pri la lingvo, kaj en kiu povus esti publikigataj tiuj verkoj, kiuj havas egalan intereson por ĉiuj popoloj. Ĉiu alia ideo aŭ espero, kiun tiu aŭ alia esperantisto ligas kun la Esperantismo, estos lia afero pure privata, por kiu la Esperantismo ne respondas.

Efektive, la esperantistoj neniam multe klopodis enkonduki Esperanton kiel “pacigan lingvon” interne de multetnaj landoj, sed alie la difino ja trafe difinas la originajn celojn de la Esperanto-movado (kiujn la raŭmistoj poste nomos “praceloj”).

Kiel la nunaj esperantistoj idee adaptiĝis al la fakto, ke la angla, malgraŭ siaj malpli taŭgaj ecoj, efektive fariĝis la tutmonda lingvo? Por priskribi tion, mi sube prezentos tri diversajn pli novajn specojn de esperantismo – kompreneble ĉiu individua esperantisto povas esti motivita de pli ol unu el ili, en variaj proporcioj.

Indas tamen unue mencii, ke ekzistas ankaŭ kvara speco de adaptiĝo, aŭ fakte, rifuzo adaptiĝi: oni simple neas la nunan situacion kaj asertas, ke per simpla decido de ekzemple la Unuiĝintaj Nacioj eblus enkonduki Esperanton kiel la internacian lingvon, tute kiel la grandaj regnoj povintus en 1905 principe fari tian decidon. Ankaŭ tian naivan kredon oni plu renkontas inter la esperantistoj. Dum Lapenna prezidis UEA-n, ĝi ankoraŭ havis grandan influon, sed nune ĝin anstataŭis ĉefe la lingvopolitika esperantismo, do mi komencu per tiu.

1. Lingvopolitika esperantismo

La lingvopolitika esperantismo celas alianci sin kun movadoj por demokratia multlingveco kaj defendado de minoritataj lingvoj. Ĉi tiaj celoj estas plej videblaj en la eksteraj rilatoj de UEA. Kiel trafe analizis Jukka Pietiläinen en sia tre leginda kontribuo al la Festlibro de Humphrey Tonkin (2010), la malnova idearo de la tempo de Lapenna, kiu parolis pri “la monda lingva problemo”, cedis dum la lastaj jardekoj de la pasinta jarcento al novtipa diskurso pri “lingvaj problemoj”. Pietiläinen skribas:

En la 1980-aj jaroj la batalo inter Esperanto kaj la angla ne plu estis inter la realaj alternativoj, eĉ inter esperantistoj. Necesis elpensi alternativan rolon por Esperanto. Unu alternativon, iom ekstreman kaj esence komunum-celan, prezentis la Manifesto de Raŭmo, dum la movada flanko de Esperanto bezonis alian solvon, kiun ĝi trovis en nova aliro al lingva plureco. Ĉu Esperanto entute reale povus prezenti sian alternativon al defendo de lingvaj minoritatoj, almenaŭ por momento restos inter utopioj, sed same utopio estis la “fina venko” en sia tradicia formo.1

La ideo, ke ĉiuj lingvoj estas egalaj, bone kongruas kun la bulonja ideo pri komunikilo “neŭtrale homa”. Tamen okazis unu signifa ŝanĝo en la lingvopolitikaj celoj de la Esperanto-movado – ŝanĝo, pri kiu multaj nunaj esperantistoj ne konscias, ĉar ili kredas, ke oni ĉiam restas sur la idea fundamento de Zamenhof. Mi jam pli frue skribis pri ĉi tiu temo, sed permesu al mi ripeti ĉi tie: en la origina esperantismo, la multlingveco estis ĉefe malhelpo por la homaro: ĝi estis “la muroj de miljaroj”, kiuj kaŭzas malpacon inter nacioj. La solvo proponita estis ne forigi lingvojn, sed proponi novan neŭtralan lingvon; tamen la esperantistoj ne sentis kiel sian taskon savi de morto tiun aŭ alian nacian lingvon. Zamenhof skribis en sia Esenco kaj estonteco de la ideo de lingvo internacia (mia kursivigo):

Ĉu lingvo internacia estas bezona? […] ekzistas ankoraŭ multe da homoj, kiuj respondas je tiu ĉi demando per “ne”. La sola motivo, kiun kelkaj el tiuj ĉi homoj elmetas, estas sekvanta: “lingvo internacia detruos la lingvojn naciajn kaj la naciojn”. Ni konfesas, ke kiom ajn ni rompis al ni la kapon, ni neniel povis kompreni, en kio nome konsistus la malfeliĉo por la homaro, se en unu bela tago montriĝus, ke ne ekzistas jam plu nacioj kaj lingvoj naciaj, sed ekzistas nur unu ĉiuhoma familio kun unu ĉiuhoma lingvo. Sed ni supozu, ke tio ĉi efektive estus io terura, kaj ni rapidos trankviligi tiujn ĉi sinjorojn. Lingvo internacia deziras nur doni al la homoj de malsamaj popoloj, kiuj staras unu antaŭ alia kiel mutuloj, la eblon komprenadi unu alian, sed ĝi neniel intencas enmiksiĝi en la internan vivon de la popoloj. Timi, ke lingvo internacia detruos la lingvojn naciajn, estas tiel same ridinde, kiel ekzemple timi, ke la poŝto, kiu donas al homoj malproksimaj unu de alia la eblon komunikiĝadi, minacas neniigi la buŝajn interparoladojn inter la homoj!

Do, laŭ Zamenhof, Esperanto nek celas detrui naciajn lingvojn nek tion farus, sed en la plurlingveco mem li vidis nenion pozitivan kaj defendindan. La nuna lingvopolitika esperantismo, aliancita kun movadoj por lingva diverseco, pensas tute alie.

Lingvopolitika esperantismo estas tamen interne iom kontraŭdira. Ĝi laboras por demokratiaj celoj, kiuj, kvankam ne rekte derivitaj de la origina bulonja esperantismo, estas facile akordigeblaj kun ties bazaj valoroj. Sed ne estas evidente, kian plusan valoron Esperanto efektive donas en tiu laboro (kiel Pietiläinen atentigis en la citaĵo ĉi-supra). Aŭ oni devas silenti pri Esperanto, kio estus stranga, aŭ prezenti ĝin kiel solvon iom teorian, ekstreman, ĝuste nun ne realisman.

Ŝajnas al mi, ke la rolo de Esperanto por la defendantoj de lingva diverseco povus esti iom simila al la rolo de veganismo por iu, kiu laboras por la rajtoj kaj bonfarto de bestoj: ni ne postulas, ke vi ĉiuj lernu Esperanton (aŭ fariĝu veganoj), sed la fakto, ke ni lernis kaj uzas Esperanton (aŭ estas veganoj), montras la gradon de nia persona engaĝiĝo por la afero. En la plej bona okazo Esperanto povas do fortigi la konvinkecon de la politika mesaĝo, eĉ se la celgrupo de la mesaĝo ne rekte interesiĝas pri ĝi.

2. Kultura esperantismo

La kultura esperantismo celas riĉigi la Esperantan kulturon – literaturon, muzikon kaj diversajn enretajn podkastojn kaj filmetojn. Eĉ se la iama celo de la Esperanta literaturo estis pruvi, ke la lingvo estas plenvalora kaj funkcianta arta esprimilo, tiaj eksteraj celoj ne plu estas tiom gravaj. La Esperanta kulturo estas celo en si mem, same kiel kulturoj ligitaj al aliaj lingvoj.

Efektive, ĝuste la kultura kampo montras, ke Esperanto ne estas iel mortbatita de la angla lingvo. Ekzemple, el la originalaj romanoj verkitaj en Esperanto, duono estas verkitaj post 1990: la lastaj tri jardekoj produktis do tiom da romanoj kiel la unua jarcento. Kaj mi kuraĝus diri, ke la kvalito altiĝis – neniam antaŭe ni havis tiom da talentaj romanverkistoj samtempe aktivaj kiel nun (pensu pri Bronŝtejn, Johansson, Löwenstein, Steele, Štimec). Siatempe La granda kaldrono de John Francis (1978) estis granda evento, nuntempe ĝi estas nur unu romano inter multaj egale bonaj.

Kultura esperantismo manifestiĝas ankaŭ en scienco, kiam Esperanto kaj ĝia parolkomunumo estas priskribataj laŭ tio, kio ili efektive estas, ne laŭ tiuj problemoj, kiujn Esperanto eventuale povus solvi. Bela ekzemplo pri tio estas la nova lingvistika monografio de Sabine Fiedler kaj Cyril Brosch (2022).

Kiel atentigis kelkaj esperantologoj, ekzemple Kimura Goro Christoph, en la kulturado de Esperanto kaj en la laboro por minoritataj lingvoj estas multaj komunaj trajtoj.2 Pri tio siatempe atentigis jam la Manifesto de Raŭmo: “la serĉado de propra identeco igis nin koncepti esperantistecon kvazaŭ la aparteno al mem elektita diaspora lingva minoritato” (notu tamen la vorton kvazaŭ, kiun multaj citantoj emas forlasi: la analogio ne estas kompleta). La kultura esperantismo estas do motivita per Esperanto mem: ni kreas kaj ĝuas kulturon en Esperanto, ĉar ni parolas Esperanton kaj ĝi estas parto de nia identeco.

Jorge Camacho opinias, ke Esperanto tamen ne havas propran kulturon kompareblan kun tiuj de nacioj kaj naciaj lingvoj, kvankam li koncedas, ke eblas uzi la vorton “kulturo” metafore pri certaj trajtoj de nia komunumo.3 Sed tia kritiko baziĝas sur koncepto de kulturo kiel io stabila, kiu apartenas al difinita homgrupo, ĝia posedanto. Sed kulturo vere estas io, kion oni ne posedas sed faras kaj refaras, renovigante, pruntante kaj miksante.4 Ĉiuj vivantaj kulturoj estas nestabilaj miksaĵoj de diversaj influoj kaj pruntaĵoj, kaj tiusence la Esperanta kulturo estas eĉ tre vivipova.

Nia kulturo estas kaj restas malmulte videbla ekster Esperantujo. Ĝi estas celo en si mem, sed ĝi ne havas celon en la mondo. Ĝi estas afero de “la komunumo”, dum la lingvopolitika esperantismo estas afero de “la movado”. Tial la kultura esperantismo ne povas tre konvinke respondi al la demando “kial mi lernu Esperanton”, kvankam ĝi povas esti parta respondo al la demando “kion mi faru per Esperanto, kiun mi pro iu kaŭzo lernis”.

En sia enkonduka medito al Beletra Almanako 47, Probal Dasgupta skribas pri la maksimumo de la ideo de Esperanto, lingvo enhave universala, kaj pri ties minimumo, lingvo home universala – la du polusojn reprezentas ekzemple Kalocsay kaj Baghy, respektive, kaj la daŭra debato pri neologismoj estas unu el la aspektoj de tiu distingo. Laŭ Dasgupta oni devas eviti, ke la maksimumistoj fariĝu elito, kiu forgesas lojali al la tuta verda popolo. Certe tio, kion mi nomis “kultura esperantismo”, ne povas signifi nur belartajn konkursojn kaj beletrajn revuojn. Ankaŭ rokmuziko, kongresa balo aŭ kluba kantvespero estas Esperanta kulturo – fine eĉ ĉiu interesa hazarda renkontiĝo en kongresa kafejo.

3. Homarana esperantismo – la interna ideo

La homaranismo, la ideologio kiun Zamenhof proponis kiel neŭtralan en la kampo de la religioj same kiel Esperanto estu neŭtrala en la kampo de la lingvoj, neniam ludis gravan rolon en Esperantujo. Sed ia modera, nereligia homaranismo, aŭ alinome la “interna ideo” de Esperanto, ja tuŝas la korojn de la plejmulto de la parolantoj de nia lingvo. Laŭ Zamenhof:

Sed nun, kiam preskaŭ ĉiuj Esperantistoj estas ankoraŭ ne profitantoj, sed nur batalantoj, ni ĉiuj konscias tre bone, ke al laborado por Esperanto instigas nin ne la penso pri praktika utileco, sed nur la penso pri la sankta, granda kaj grava ideo, kiun lingvo internacia en si enhavas. Tiu ĉi ideo — vi ĉiuj sentas ĝin tre bone — estas frateco kaj justeco inter ĉiuj popoloj. Tiu ĉi ideo akompanadis Esperanton de la unua momento de ĝia naskiĝo ĝis la nuna tempo. [Parolado en la dua UK, Ĝenevo 1906.]

“En la mond’ eterne militanta” la homarana esperantismo estas alloga, sed samtempe ĝi estas vundebla, ĉar ĝin konstante ŝancelas la solidareco de la esperantistoj kun siaj propraj medio kaj nacio. Unu el la plej ŝokaj ekzemploj estis la decido de Germana Esperanto-Asocio en 1935 disvastigi naziismon kaj eksigi ĉiujn siajn judajn membrojn – sampopolanojn de la Majstro.5 Kaj por preni pli novan ekzemplon, pluraj konataj rusaj esperantistoj, inter ili unu akademiano, subtenis en 2022 la prezidanton de la rusia landa asocio de UEA, kiu fervore apogis la atakon kontraŭ Ukrainio kaj eksplicite kontraŭis ian ajn pacan traktadon antaŭ detruo de la Ukraina ŝtato.6 Anina Stecay skribis pri sia elreviĝo en Beletra Almanako 44:

Ekde februaro 2022 ekzemple mi rezignis pri la uzo de la vorto “samideano”, ĉar evidentiĝis ke estas multaj homoj eĉ influaj en la movado, kiuj prifajfas la celojn de paco kaj humaneco sed proklamas tiun militon taŭga politika rimedo, kiam, laŭ mia ĝisnuna kompreno, evito de ajna milito estas la plej forta radiko el tiuj, kiuj nutras nian komunumon. Do klare ne ĉiuj esperantistoj kundividas kun mi la samajn ideojn aŭ idealojn.

Sendube ankaŭ kelkaj israelaj esperantistoj nun opinias, ke por detrui la kruelan teror-organizaĵon Ĥamas oni rajtas mortigi kiom ajn grandan nombron da palestinaj civiluloj kaj detrui ĉiujn iliajn rimedojn por pluvivo. Kaj al mi ne estas malfacile imagi, kvankam mi ne esploris la aferon, ke dum la Dua Mondmilito la esperantistoj de Britio aŭ Usono ne aparte kontraŭis similan kolektivan punadon de civiluloj ekzemple en Hiroŝimo kaj Dresdeno. Ĉu la homarana “interna ideo” estas nur bela parolo, kiu ĉiam cedas kiam oni devus konkrete apliki ĝin?

Mi estus iom pli optimisma kaj dirus, ke la menciitaj rusaj esperantistoj estas fakte “escepto kiu konfirmas la regulon” – tio estas, konstatante ion kiel escepton, ni samtempe rekonas la regulon. La sang-avidaj opinioj de iuj rusaj esperantistoj estas pli ŝokaj ol tiuj de multaj iliaj samlandanoj ĝuste ĉar ili estas esperantistoj. La plimulto de la esperantistoj solidaras kun la ukrainoj, gazaanoj kaj aliaj viktimoj de militoj, tute kiel multaj esperantistoj antaŭ multaj jaroj simpatiis al Finnlando, atakata de Sovet-Unio en 1939–1940, aŭ al la respublikanoj atakataj de faŝistoj en la hispana Interna Milito 1936–1939.7 Sed estas vere, ke de la ĝenerala principa “homarana esperantismo” estas longa vojo al individuaj moralaj decidoj en la konkretaj konfliktoj de nia malsimpla mondo. Esperantismo ne estas tuteca etika sistemo.

Jouko Lindstedt

La teksto unue aperis en Lingva Tereno


Notoj:

1 Paĝo 790 en Jukka Pietiläinen (2010), Plurlingvismo kaj Esperanto: Ideologia ŝanĝiĝo en la Esperanto-movado, p. 781–792 en Detlev Blanke kaj Ulrich Lins (red.), La arto labori kune: Festlibro por Humphrey Tonkin. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio.

2 Kimura Goro Christoph (2010), La kornvala kaj Esperanto: entreprenoj similaj?, p, 171-177 en Detlev Blanke kaj Ulrich Lins (red.), La arto labori kune: Festlibro por Humphrey Tonkin. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio. – (2012) Esperanto and minority languages: A sociolinguistic comparison. Language Problems and Language Planning 36(2), 167–181.

3 Paĝo 524 en Jorge Camacho (2010), La Esperanta malpopolo, p. 521–528 en Detlev Blanke kaj Ulrich Lins (red.), La arto labori kune: Festlibro por Humphrey Tonkin. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio.

4 Vidu ekzeple Martin Puchner (2023), Culture: The story of us, from cave art to K-pop. New York & London: W. W. Norton.

5 P. 92–95 en Ulrich Lins (2016), La danĝera lingvo. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio. 

6 Grigorij Arosev (2022), La prezidanto de REU volas likvidi Ukrainion, Libera Folio 2022-04-05.

7 Pri Finnlando kaj Hispanio, vidu pl 109–120 en Paul Signoret (2018), Lingvo danĝera, ĉu ankaŭ por ne- aŭ mal-samideanoj?, p, 96–126 en Gotoo Hitosi, José Antonio Vergara kaj Kimura Goro Christoph (red.): En la mondon venis nova lingvo: Festlibro por la 75-jariĝo de Ulrich Lins. Novjorko: Mondial.

 

 

de Libera Folio je 2024-02-21 12:48

Esperanta Retradio

Rava muzika travivaĵo

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Gian Piero Savio el Israelo
Magie sorĉis la ĉirkaŭa scenejo: dekliva arbaro en la ekstrema nordo de Galileo kun lebanonaj cedroj ŝajnintaj kiel teatraj kulisoj kaj ligna duetaĝa izolita konstruaĵo aperinta kiel sceneja fono. Sube, malproksime en la ebeno, oni duonvidis tra la pluvego la lagon de Tiberias, iom pretendeme nomatan Galilea maro.

Tie loĝas fama piankoncertisto kaj konata muzikologo, kiu decidis frue forlasi sukcesan karieron kaj sin dediĉi al komponado kaj esploroj pri kordaj klavaraj instrumentoj. Ne tiom ofte li organizas en sia subtegmenta salono tre aprezatajn koncertojn por dudeko da elektitaj gastoj. Ĉifoje, pro la malbonegaj veterkondiĉoj nur ni kvar inter la invititoj fine sukcesis, ne sen kelkaj malfacilaĵoj, atingi la lokon.

Nia gastiganto, tute aplombe, gaje anoncis, ke rekompence por nia aŭdaco ni ricevos esceptan prezentadon. Kaj ... tiel ja estis: preskaŭ tri horojn de intima ludado sur tri kordaj klavaraj instrumentoj - klaviceno, klavikordo kaj piano - intermiksita per trafaj klarigoj pri ilia historio, evoluo kaj karakterizaj kvalitoj. Aparte interesa estis la ludado de samaj muzikpecoj per malsamaj instrumentoj.

Ĉu pro la loko, varma rifuĝejo meze de stormo, ĉu pro la natura akompano per bruaj ekblovoj de la ventego, ĉu pro la fascina prezentado de la gastiganto, vere temis pri ne forgesebla travivaĵo.

Tiamaniere mi malkovris kelkajn tiklajn kuriozaĵojn, pri kiuj mi deziras sciigi vin kiel eble plej malpedante.

Unue pri la klaviceno: ĝi estis pluka korda klavara instrumento tre populara en la jarcentoj de 16-a ĝis 18-a. Malsame ol piano, klavicenajn kordojn ne frapas marteloj, sed pinĉas plukiloj. Pro tio, sono de klaviceno estas mallonga, mallaŭta kaj malforta sed ĝia tembro kaj sonoreco estas neimiteblaj.

Kune kun la orgeno, la klaviceno estis la plej komuna instrumento en Europo ĝis la alveno de la piano, kiu plene trudanstataŭis ĝin. Tial la porklavarajn verkojn, kiujn Bach, Haendel kaj Domenico Scarlatti komponis specife por klaviceno, oni plenumis per piano.

Nia gastiganta muzikologo ludis per klaviceno la plej famajn muzikaĵojn de Domenico Scarlatti, itala klavicenisto virtuoza kaj komponisto el la 18 -a jarcento. Unu el liaj plej famaj muzikaĵoj estas la sonato K175 en LA minora, kiun ni aŭskultis kaj per piano kaj per klaviceno.

Kaj jen mia dua malkovro: la klavikordo, ankaŭ ĝi klavara instrumento el la familio de kordinstrumentoj. Ĝis fine de la 18-a jarcento tiu ĉi instrumento estis disvastiĝinta preskaŭ en tuta Eŭropo. Kun la tendenco al sonfortigo ekde la komenca 19-a jarcento la klavikordo iom-post-iom eksmodiĝis. Komence de la 20-a jarcento oni remalkovris kadre de reekestanta intereso pri historiaj instrumentoj ĝian apartan ĉarmon, kiu baziĝas en la plej sensiva formebleco de la tono.

Tono de klavikordo estas relative mallaŭta, esence pli mallaŭta ol tiu de modernaj pianoj, tamen tre modulebla. Kiel ununura mekanika klavarinstrumento, klavikordo donas ja la eblecon influi la tonon eĉ post la ekfrapo, ekz. per tremado (t.e. perioda ŝanĝo de la premo sur la klavo). Surprize tio kaŭzas efekton similan al vibrado ĉe arĉinstrumentoj.

Ĝuste pro la relative rekta kontakto de la ludanto kun la sonanta kordo, kiu restas dum la tuta daŭro de tono, ludado de klavikordo postulas tre ekzaktan ludoteknikon: ludanto devas precize kontroli sian premon dum ĉiu sonanta tono, por ne estigi nevolajn efektojn.

Pro tio, nuntempe, dum ekzistas amaso da piankoncertistoj, estas tre malmultaj sufiĉe spertaj ludantoj de klavikordo. Nia gastiganto konfesis, ke nur nun post kelkaj jaroj de studado, li ekregas tiun ĉi fajnan instrumenton. Li ludis por ni sonaton, fantaziojn kaj rondelojn de la plej fama komponisto por klavikordo, Carl Philipp Emanuel Bach, la dua el 20 gefiloj de la famega Johann Sebastian Bach.

Tiel, kun ankoraŭ la violona sonoreco de klavikordo resonanta en la oreloj, post preskaŭ tri horoj de aŭskultado, forgesinte pri manĝado kaj trinkado, nia travivaĵo en la klasika muziko atingis la finon.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-02-21 07:00

2024-02-20

La Balta Ondo

Nova titolo en la Serio Oriento-Okcidento: La libro de la mil kaj unu noktoj

mil kaj unuLa libro de la mil kaj unu noktoj (3 volumoj). Surbaze de la franclingva “Les mille et une nuit”, traduko el la araba de Antoine Galland (en 1704) esperantigis Daniel Moirand (Parizo, Espéranto-France, 2024). ISBN 9782957896158. Serio Oriento-Okcidento №63.

La historia eldonserio Oriento-Okcidento, aŭspiciata de UEA, en Konsulta Partnereco kun Unesko, pliriĉiĝis per nova titolo: La libro de la mil kaj unu noktoj (3 volumoj). Daniel Moirand faris la tradukon en Esperanton el la libro Les mille et une nuits: contes arabes, kiun antaŭ 320 jaroj Antoine Galland preparis en la franca kaj publikigis en 1704.

La traduko de Daniel Moirand estis kontrolita de Rob Moerbeek (Nederlando) kaj de Romano Bolognesi (Italio). Poste Rose-Marie Quintin (Francio) kontrolis la tutan tekston. Kiam Espéranto-France komencis labori pri la eldono, Marie-Roza kaj Pascal Vilain (Francio) denove kontrolis la tuton. La tradukinto aldonis, komence de la libro, klarigojn pri la titolo de la libro, pri la traduko de la propraj nomoj kaj de kelkaj specifaj terminoj. Li ankaŭ aldonis etan biografion de Antoine Galland kaj prezenton de la ĉefaj eldonoj de la 1001 noktoj. Said Baluĉi verkis la antaŭparolon.

Entute la traduko en Esperanton reprezentos ĉirkaŭ 1500 ĝis 1600 paĝoj en A5-formato, laŭ la teknikaj detaloj de la libroj de la Serio Oriento-Okcidento. Ĉar la verko estas ampleksa, la libro estos publikigita en 3 volumoj. La teksto estos ilustrita de multaj desegnoj, kiuj venas de la eldono publikigita de Hachette (Parizo) en 1865. Ilin desegnis Gustave Doré, Castelli, Foulquier, Gustave Roŭ, F. Pierdon k. a.

Espéranto-France publikigos ĉi tiun libron, uzante presadon laŭ mendo. Tiu maniero eldoni prezentas multajn avantaĝojn kaj por esperantaj eldonejoj kaj por la legantoj. Laŭ la elektata eldonstrategio la legantoj povas facile aĉeti la libron, kiu tiam estas presita en iliaj aŭ najbaraj landoj. Tiu strategio reduktas sendokostojn kaj stokkostojn (inkluzive de okupota spaco, grava elemento rilate tiajn ampleksajn verkojn). Espéranto-France planas publikigi la libron en aprilo 2024 kaj prezenti ĝin okaze de la Eŭropa Esperanto-Kongreso, kiu okazos en Strasburgo de la 8a ĝis la 12a de majo 2024. Kunordigas la laborojn Emmanuelle Richard, nome de la Eldona Komisiono de Espéranto-France. Ĉiel ajn laŭplane la libro ankaŭ estos disponebla en la Libroservo de UEA.

UEA rekomendas, ke ĉiuj sekvu informojn pri tio en la rubriko Laste aperis: https://uea.org/via/retlistoj?listo=ls.

La serio Oriento-Okcidento estas la plej longedaŭra el ĉiuj kontribuoj de UEA al projektoj de Unesko, inaŭgurita en 1961. Ĝi kontribuas al la Unesko-Programo por Reciproka Studo kaj Aprezado de Kulturoj de Oriento kaj Okcidento. Pri la akcepto de novaj titoloj en la serion decidas la Estraro de UEA, sed en la eldonado povas partopreni eldonistoj plenumantaj la kvalitajn kaj teknikajn postulojn de la serio. La tuta listo de titoloj jam aperintaj en la serio troviĝas ĉe Vikipedio, en artikolo tenata kunlabore kun UEA: eo.wikipedia.org/wiki/Serio_Oriento-Okcidento. Pluraj el tiuj titoloj estas aĉeteblaj ĉe katalogo.uea.org/.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2024, №1159.

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Nova titolo en la Serio Oriento-Okcidento: La libro de la mil kaj unu noktoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-02-20 21:56

Neniam milito inter ni

Julian Assange provas akiri de la brita justico lastan apelacion kontraŭ sia ekstradicio al Usono

ALBERTO PEZZALI / AP 20/02/2024 Liaj subtenantoj alarmas pri la riskoj, kiuj pezas sur la vivo de la fondinto de Wikileaks , detenita de preskaŭ kvin jaroj en Unuiĝinta Reĝlando en afero starigita kiel simbolo de la minacoj kontraŭ gazetlibereco. Julian...

de neniammilitointerni je 2024-02-20 21:11

Vanege

0159 La insekto kiu koloras vian manĝaĵon

Vi tre verŝajne iam manĝis insektojn en iu formo aŭ en alia formo. Eble ili akcidente ĉeestis en la faruno kiun via bakisto uzis, aŭ en la malbelaj fruktoj kiujn la manĝaĵo-industrio uzas por siaj supoj.

Ekzistas multe da kulturoj kie insektoj estas intence manĝataj. Por ili, tio estas tre oportuna: insektoj ne bezonas multe da spaco, kaj ili enhavas multe da proteinoj kompare al viando. Sed en la tielnomataj "okcidentaj" kulturoj, oni malofte intence uzas insektojn.

Sed ekzistas grandega escepto: koĉenilo. Koĉenilo estas insekto. Pli precize, ĝi estas koĉo, kiu estas genro de etaj hemipteroj.

Kôceniloj vivas sur kaktoj kie ili formas blankajn makulojn. Farmistoj balaas la kaktojn por rikolti la etajn insektojn. Kaj poste, farmistoj kunpremas ilin por ekhavi intensan ruĝan likvon.

La koloro de tiu insektosuko ne venas de sango, sed de karmino, kiu estas molekulo produktita de koĉeniloj, origine kun la celo protekti ilin de predantoj.

Karmino estas uzata kiel ruĝa koloraĵo de multaj jarcentoj. Majaoj konis ĝin, kaj ĝi eĉ troviĝas en multaj famaj pentraĵoj. Hodiaŭ, ĝi ankoraŭ estas unu el la plej uzataj ruĝaj koloraĵoj. Ekzistas multe da farmoj en Peruo dediĉitaj nur al la produktado de tiu koloraĵo.

Karmino estas amase uzata de la manĝaĵo-industrio. Ĝi permesas facile doni ruĝecajn, rozecan, aŭ brunecan koloron al multege da manĝaĵoj. Ekzemploj estas: sukeraĵoj, jahurtoj, kukoj, glaciaĵoj... Karmino ofte estas uzata por kredigi ke manĝaĵo enhavas pli da fruktoj ol ĝi efektive havas.

La nomo "Karmino" ne ĉiam estas indikita sur la pakaĵoj de produktoj kiuj uzas ĝin. Foje, ĝi estas simple nomata "E120". Se oni manĝas vegane aŭ oni estas alergia al karmino, utilas memori tiun nombron.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Cochonilha.jpg/640px-Cochonilha.jpg

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-02-20 19:21

Libera Folio

350 000 artikoloj en la Esperanta Vikipedio

La Esperanta Vikipedio en mardo atingis la kvanton de 350 000 artikoloj. Ĝi nun estas sur la 36-a loko el 326 en la listo de diverslingvaj Vikipedioj. La kvanto de artikoloj estas pli granda ol ekzemple en la dana, sed multaj esperantistoj trovas la kvaliton nekontentiga.

 

La Esperanta Vikipedio estiĝis en novembro 2001, malpli ol jaron post la apero de la unua, anglalingva Vikipedio. Post dek jaroj en la Esperanta Vikipedio estis 140 000 artikoloj, kaj en julio 2021 aperis la 300 000-a artikolo.

La tiama rekordo estis atingita pro instigo de la kampanjo Vikipedio 300 000, subtenita interalie de UEA. Efektive tamen la statistiko ne montras videblan rapidiĝon de la kresko dum la kampanjo – aŭ malrapidiĝon post ĝia fino.

Pasis iom pli ol du kaj duona jaroj, kaj nun Vikipedio ĵus atingis la sekvan ŝtupon: 350 000 artikolojn. Tio signifas, ke Vikipedio en Esperanto havas preskaŭ precize same multe da artikoloj kiel en la hebrea – lingvo, kiu havas proksimume 7 milionojn da fluaj parolantoj.

Chuck Smith

La danlingva Vikipedio havas malpli ol 300 000 artikolojn, kvankam la danan parolas proksimume 6 milionoj da homoj. Aliflanke la eŭska lingvo, kiu havas proksimume 750 000 denaskajn parolantojn, havas pli grandan Vikipedion, kun preskaŭ 430 000 artikoloj.

Sekve la kvanto de artikoloj en Vikipedio evidente ne estas indiko pri tio, kiom da parolantoj la koncerna lingvo havas. Tamen jam la fakto, ke la Esperanta Vikipedio kompareblas kun nacilingvaj versioj estas rimarkinda, diras Chuck Smith, la ĉefa iniciatinto:

– Kiam ni fondis la Vikipedion en Esperanto, estis nur revo, ke ĝi iam povus atingi tiom da artikoloj kiel en nacilingva enciklopedio. Mi ege fieras pri tiu atingo de nia komunumo por kunhavigi scion de tiom da diversaj temoj kaj proponi tion al la tuta mondo.

Dum la kvanto de artikoloj daŭre kreskas, ne estas evidente, ke tio samgrade validas pri la kvalito de la artikoloj. Pri tio jam en 2005 plendis Bertilo Wennergren:

Bertilo Wennergren.

– Laŭ mia impreso de la stato de la Esperanta Vikipedio, necesas ege ege malpli zorgi pri la kvanto de materialo, kaj treege multe pli ekzorgi pri la kvalito, precipe pri la lingva kvalito. Ĝi estas nun harstarige malalta.

Li tiam anoncis, ke li mem jam ĉesis okupiĝi pri korektado de malbonaj lingvaĵo kaj enhavo:

– Estis kvazaŭ sola purigadi plankon, dum samtempe dudek aliaj vigle kaj entuziasme ŝprucigadas sur tiun saman plankon torentojn da fekaĵoj…

En 2019 li eĉ deklaris la “finan pereon” de la Esperanta Vikipedio kiel serioza projekto, leginte la artikolon pri Atlantido, kiu tiam estis elektita kiel “artikolo de la semajno”.

Laŭ li la artikolo provis per ĉiuj rimedoj konvinki la legantojn, ke la fabeloj pri Atlantido rakontas pri veraj okazaĵoj kaj pri reala kontinento.

“Tio, ke iu verkas tian trokredeman artikolon, ne surprizas, sed normale la Vikipedia sistemo devas rapide ĝustigi kaj seriozigi tiajn mispaŝojn. Tamen, en tiu ĉi okazo, la kunlaborantoj de la Esperanta Vikipedio anstataŭe elektis la mispaŝon kiel Artikolon de la semajno”, li miris en sia blogo.

Efektive la baza ideo de Vikipedio estas, ke la kvalito de la artikoloj laŭŝtupe pliboniĝu, kiam ĉiam novaj uzantoj legas kaj prilaboras la tekstojn, kompletigante ilin per siaj scioj. Tiel klarigis Michal Matúšov en intervjuo de Libera Folio en 2021:

Michal Matúšov
Foto: Niccolò Caranti CC BY-SA 3.0

– Rilate al plibonigado de la jama enhavo mi povas diri: tio ja okazas, kvankam eble ne tiom rapide, kiom iuj volas. En Vikipedio ni havas diraĵon “Ĉu vi demandas, kial plu estas tiu aŭ tiu eraro en Vikipedio? Ĉar vi ĝin ne korektis!” Kiel mi skribis, Vikipedio estas malfermita, kaj se vi opinias, ke al iu artikolo io mankas, vi ŝajne estas la plej taŭga persono por tion aldoni!

Kompare kun multaj nacilingvaj Vikipedioj, la problemo de la Esperanta Vikipedio tamen estas, ke relative malmultaj homoj efektive legas la artikolojn, kaj eĉ malpli multaj havas la necesajn sciojn kaj energion por korekti fuŝojn kiujn ili eventuale trovas.

Tial unuopaj personoj kun fortaj opinioj povas neproporcie multe influi la enhavon de la Esperanta Vikipedio. Unu ekzemplo estas la subita ondo de esperantigitaj nomoj, kiuj aperis en Vikipedio antaŭ deko da jaroj.

Tiaj grandskalaj devioj de la konsentita normo kutime iom post iom estas reguligataj, sed en apartaj artikoloj, kiuj ne ricevas multajn vizitojn, dum longa tempo povas resti nefidindaj aŭ unuflankaj informoj. Tipa ekzemplo estas la nun bedaŭrinde aktuala artikolo pri la rusia opoziciulo Aleksej Navalnij, ĵus mortinta en malliberejo. La artikolo perfekte papagas Putinan propagandon.

Ĝenerale validas, ke artikoloj en ajnalingva Vikipedio en si mem ne estas plene fidindaj fontoj, ĉar kiu ajn povas ŝanĝi ilin laŭplaĉe en ajna momento. Tamen en grandlingvaj Vikipedioj gravaj eraroj plej ofte estas rapide korektataj. Evidente ne estas tiel en la Esperanta Vikipedio.

Aliflanke, la Esperanta Vikipedio havas kroman utilon, eble malpli validan ĉe aliaj lingvoj: ĝi servas kiel kompletigilo de niaj vortaroj, specife pri fakaj kampoj kies esprimoj tendencas manki en PIV, ReVo au aliloke. Kompreneble, ankaŭ kiel vortaron oni uzu Vikipedion kun la necesa singardo.

de Libera Folio je 2024-02-20 08:45

Esperanta Retradio

Pri dieto kaj hipokampo

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis d-ro Paῠlo Sergio Viana el Brazilo

Esploristoj de la cerbo jam de longe scias, ke dieto influas ĝian funkciadon kaj eĉ ĝian anatomian strukturon. En cerboj de bestoj oni observis ŝanĝojn ligitajn al nutrado. Antaŭaj esploroj montris la rilaton inter dieto kaj okazado de depresio kaj miskogno. Tro da grasaj nutraĵoj sendube malhelpas la bonan funkciadon de neŭronoj, malhelpas lernokapablon kaj perturbas la konduton.

Nun oni tion klare konstatis en homaj cerboj per rekta observo. Konvenas atenti pri tiuj lastatempaj eltrovoj.
   
La konata medicinretejo medscape.com informis antaŭ nelonge pri grava studaĵo de aŭstralia medicinisto, D-rino Felice Jakca, rilate tiun temon. La eseon publikigis internacie konata revuo BMC-Medicine. Oni detale komparis per plej modernaj bildigo-aparatoj profundajn strukturojn de cerboj de pli ol 250 personoj. Ĉi tiuj personoj apartenis al du malsamaj grupoj: la unua sin nutradis per ´sana´ dieto, nome per freŝaj legomoj kaj salatoj, fruktoj kaj rostitaj fiŝoj; la dua, per precipe grasaj viandoj kaj rapidlunĉaj sandviĉoj, fritaĵoj kaj artefaritaj, sukerecaj trinkaĵoj. La sinsekvaj ekzamenoj okazis dum kvar jaroj.
   
La rezultoj estis frapaj. La maldekstraj hipokampoj en la dua grupo rimarkinde ŝrumpis, jaro post jaro. En la unua grupo, tiu parto de la homa cerbo ne nur ne ŝrumpis, sed eĉ iom kreskis. Tiu fenomeno estis tute klara, kaj statistike sendependa de aliaj faktoroj, kiel diabeto, alta sangpremo, tabakfumado, sekso, aĝo, eduknivelo, medikamentoj, korpekzercoj. Kurioze, ke oni ne trovis ŝanĝojn en la dekstra hipokampo.
   
Sed kio estas hipokampo?
   
Ĝi estas eta strukturo enhavanta specialajn neŭronojn kaj situanta profunde en la temporalaj cerbaj loboj, ambaŭflanke. La nomon ´hipokampo ´oni donis pro ĝia formo, iom simila al tiu marbesteto, populare konata kiel ´marĉevalo´. La cerbaj hipokampoj havas gravan funkcion rilate al memorkapablo kaj spacorientiĝo. Ili transformas mallongdaŭrajn memoraĵojn en longdaŭrajn. Homoj, kiuj suferas lezojn en la hipokampoj jam ne sukcesas konstrui novajn memoraĵojn kaj sentas, kvazaŭ ili vivus en fremda, stranga loko, kie iliaj spertoj disvaporiĝas.
   
Tiuj gravaj esploroj alvokas nin al prudenta manĝado, cele al konservado de longa mensa sano.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-02-20 07:55

2024-02-19

Neniam milito inter ni

Pli ol 10 milionoj da infanoj estis truditaj fuĝi sian hejmon pro la armitaj konfliktoj

Khalil Ashawi/Save the Children 19/02/2024 Pli ol 10 milionoj da infanoj estis truditaj fuĝi sian hejmon pasintjare dum la 10 plej gravaj mondaj krizoj, laŭ nova studaĵo de la NeRegistara Organizaĵo Save The Children . La nombro de delokitaj infanoj atingas...

de neniammilitointerni je 2024-02-19 21:33

La Balta Ondo

La Ondo de Esperanto Rekorda sumo de donacoj en 2023

donacojLa novaĵretejo La Ondo de Esperanto ekzistas nur danke al la donacoj kaj abonoj al la samnoma bitgazeto La Ondo de Esperanto. Malkiel la retejo, kiu estas libere legebla de ĉiu deziranto, la gazeto estas legebla nur de tiuj, kiuj abonas ĝin.
Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

Por la abonjaro 2023 ni ricevis donacojn de kvar patronoj kaj 30 amikoj (unu el la amikoj ebligis abonon al tri personoj), danke al kiuj 32 personoj dum la tuta jaro povas ĝui la legadon de La Ondo de Esperanto. (En 2020 estis kvar patronoj kaj 18 amikoj, en 2021 – tri patronoj kaj 27 amikoj, en 2022 – kvar patronoj kaj 25 amikoj).

Vidu la liston de la donacintoj

Patronoj (100 eŭroj)
Benoît Philippe (Germanio)
Werner Pfennig (Germanio)
Syôzi Nobuyuki (Japanio)
Geoffrey Greatrex (Kanado)

Amikoj (30 eŭroj)
Angelos Tsirimokos (Belgio)
Malcolm Jones (Britio)
Petr Chrdle (Ĉeĥio)
Lydia Lindla (Estonio)
Raita Pyhälä (Finnlando)
Tuomo Grundström (Finnlando)
Jean-Luc Tortel (Francio)
Margarete Bastian (Germanio)
Sophia Brand (Germanio)
Ulrich Brandenburg (Germanio)
Reinhard Fössmeier (Germanio)
Ingrid Gleitsmann (Germanio)
Miguel Angel Bueno Avila (Hispanio)
Carlos Spinola (Hispanio)
Pedro Zurita (Hispanio)
István Szabolcz (Hungario)
Carlo Minnaja (Italio)
Bobelarto (Kanado)
Gražina Opulskienė (Litovio)
István Ertl (Luksemburgio)
István Ertl (Luksemburgio)
István Ertl (Luksemburgio)
Katalin Kováts (Nederlando)
Marc van Oostendorp (Nederlando)
Ilona Koutny (Pollando)
Aleksandr Ĉernyĥ (Ruslando)
Bo Sandelin (Svedio)
Stefan Brodd (Svedio/USA)
Nicol Margot (Svislando)
Gary Grady (USA)
Humphrey Tonkin (USA)
Ed Williger (USA)

Koran dankon al ĉiuj subtenantoj!

Se vi deziras, ke ĉi tiu novaĵretejo, en kiu jam dum pli ol 1500 tagoj ĉiutage aperas almenaŭ unu nova teksto, daŭre funkciu kaj pliboniĝu, iĝu abonanto, amiko aŭ patrono de La Ondo de Esperanto. Pri la pagomanieroj legu ĉi tie: https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/02/ondo-124

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La Ondo de Esperanto Rekorda sumo de donacoj en 2023 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-02-19 21:04

Vanege

0158 Oni ne bezonas AI-videojn por amase trompi homojn

Lastatempe, iu diskonigis ĉi tiun bildon en Telegram: (mi skribis la "(falsa)")

  

Estas ekrankopio de Reddit, kie homo diras ke post kelkaj jaroj, oni havus fotorealismajn videojn kreitajn per AI el kelkaj frazoj. La mesaĝo ricevis malsuprenvoĉdonojn. Respondo al la mesaĝo estas moko, ke AI neniam kapablus krei tian videon antaŭ multege da tempo. La respondo ricevis multe da suprenvoĉdonoj.

Surprizis min ke tiom da homoj tiom suprenvoĉdonus tian mokan komenton. Do mi demandis min kie en Reddit tiuj mesaĝoj estis senditaj. Eble en komunumo kiu neniam aŭdis pri la progreso de AI en la lastaj 10 jaroj?

Kaj mi neniam trovis la originalajn mesaĝojn. Nenie estas arkivo de ili. Kaj ankaŭ aliaj homoj diris ne povi trovi la originalan fonton. Evidentiĝis ke la bildo estas trompa. Ĝi estas malvera, kun teksto redaktita. Ĉiuj homoj povas facile krei tian malveraĵon per sia retumilo.

Homaj kredas kion ili volas kredi. Estas amuze pensi ke homoj tiom eraris pri la progreso de AI. Se la bildo estas vera, tio estas amuza. Se la bildo estas malvera, tio ne estas amuza. Homoj preferas la plaĉan interpreton.

Kaj homoj amase kredis tiun bildon. Dekmiloj. Simple rigardu kiom da homoj voĉdonis:
https://www.reddit.com/r/singularity/comments/1atdlki/aged_like_milk/
https://www.reddit.com/r/agedlikemilk/comments/1at7rjo/photorealistic_videos_from_a_few_sentences_is/
https://www.reddit.com/r/ChatGPT/comments/1at1hx8/this_aged_well/

Nur la lasta subredito forigis la bildon. La sola kiu ŝajne iom decas kompare al la aliaj. Reddit ĝenerale estas tia platformo kie misinformo estas diskonigata antaŭ ol nefalsiteco estas kontrolita. (Kaj ĉiuokaze, homoj voĉdonas kaj diskonigas antaŭ ol legi la diskonigitan enhavon).

Ankaŭ la maniero konsumi sociajn retojn (kie homoj vidas novan bildon aŭ filmeton post ĉiu sekundo) lasas neniun tempon por pensi "momenton, ĉu tiu parto ne estas stranga? ĉu tiu bildo estas vera?". Tempo libera por pensi estus tempo kiam la uzanto ne spektus reklamon, aŭ danĝera momento kiam uzanto povus iri al konkurenca retejo. Estas neniu spaco por kritika pensado.

Do estas iom amuze legi homojn kiuj timas ke en la estonteco, homoj estos amase trompitaj per videoj faritaj per AI. Tio verŝajne veras, sed kial trompantoj atendus tiun eblon, kiam ili jam povas amase trompi per la plej simplaj ŝanĝoj en ekrankopio?

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-02-19 18:45

Esperanta Retradio

Mikroorganismoj plibonigas la guston de teo

Teo apartenas al unu el la plej ŝatataj trinkaĵoj mondskale, kaj ĝia preparado estas por kelkaj homoj preskaŭ religio. Pri la kvalito de la teo decidas ne nur la speco. Grandan rolon ludas ankaŭ vetero kaj grundo - kaj mikroorganismoj, kiel tion montras nova studaĵo.

Teo ĉiam varias laŭ gusto. Tio validas ne nur por la diferencoj de la diversaj specoj. Ankaŭ unuopa speco povas de jaro al jaro gusti alie - depende de tio kiom pluvas dum kultivado kaj rikolto, ĉu ŝanĝiĝis la kvalito de la aero aŭ ĉu la konsisto de la grundo. Precipe la ĉi-lasta estas decida: Teplantoj bezonas malfirmajn, aerumajn grundojn kun malalta kvoto da kalko kaj kun multe da nitrogeno. Se la grundo estas elsuĉita kaj malriĉa je nutraj substancoj, tiam la kvalito de la teo estos modera - ankaŭ ĉe specoj en la supra preza segmento.

Mikroorganismoj helpu en tio: Ili prisetlas la radikojn de la teplanto kaj influas, kiujn nutrajn substancojn la planto alprenas kaj kiel ĝi profitas el ili. Tio povas esti celite influata por plibonigi la kvaliton, kiel tion eltrovis esplorista teamo de la universitato por agrikulturo kaj forstokulturo en Fuĵian en Ĉinio. La koncerna studaĵo estis publikigita en faka ĵurnalo pri biologio.

La mikroorganismoj en la radikoj reguligas kiom da amoniako la teplanto alprenas el la grundo. En la planto tiam formiĝas la aminacido teanino. Tiu aminacido estis ĝis nun pruve dokumentita nur en la teplanto. Ĝi esence influas kiel teo gustas kaj ĝi zorgas por la trankviliga efiko. La teamo trovis pruvon ke unuopaj teospecoj havas malsame altan enhavon da teanino - ankaŭ ĉar la plantaj radikoj estas prisetlataj de diversaj mikroorganismoj. Ili identigis la mikrobojn kiuj povas plialtigi la nivelon de teanino.

Tiuj mikroorganismoj estis arte laŭkonstruitaj kaj sekve estis surmetataj al diversaj teplantaj radikoj - kun tri rezultoj: Plantoj de modesta kvalito havis pli altan enhavon da teanino. La kvalito de bonaj plantoj estis pli alta. Ĉiuj bone povis kreski sub kondiĉoj kun malmulte da nitrogeno, kiel tio aperas en elsuĉitaj grundoj. La esplorista teamo volas plue optimumigi la sintetike produktitajn mikroorganismojn kaj krome testi ilin en natura medio sur kampo.

En la jaro 2022 estis mondskale produktitaj 29 milionoj da tunoj da teo. Kun proksimume 14,5 milionoj da tunoj preskaŭ la duono el tio devenas el Ĉinio. La intereso en Ĉinio estas granda por plialtigi la kultivadon aŭ la kvaliton de plantoj - precipe de specoj kiuj devas kreski sur grundoj kiuj estas malriĉaj je nitrogeno.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-02-19 07:00

2024-02-18

Neniam milito inter ni

Milito en Ukrainio: rusia bombado frapas Kramatorsko-n, homoj estas blokitaj sub ŝtonruboj

AFP/Genya Savolov 18/02/2024 Sukuristoj aktivas por retrovi plurajn homojn, kiuj ŝajne plu troviĝas sub ŝtonruboj. Kramatorsko situas 20 kilometrojn for la frontlinio oriente de Ukrainio. Post deklaro pri konkero de la urbo Avdijivka , ĉu Moskvo fokusiĝos...

de neniammilitointerni je 2024-02-18 21:27

UEA facila

Baugé-en-Anjou

Esperanto-Kastelo Greziljono Ni invitas biciklemajn personojn partopreni la biciklistan semajnon de BEMI de la 21-a ĝis la 26-a de aprilo 2024. BEMI estas Biciklista Esperantista Movado Internacia. Jen pli da informoj pri la aranĝo.

2024-02-18 19:16

Revuo Esperanto

La nova numero

Abonantoj jam povas elŝuti la martan numeron de la revuo "Esperanto". La papera versio baldaŭ estos dissendita: https://uea.org/revuoj
La enhavlisto de la marta numero:
51 | UEA kaj ILEI partoprenis la Ĝeneralan Konferencon de Unesko
52 | Unesko: Alparolo de Universala Esperanto-Asocio
52 | Monda Tago de Esperanto: ni lanĉu nian koron trans la heĝon
53 | Monda afrikeco por pacigata homaro
54 | Faka agado: La asocio de konstruistoj TAKE kaj ĝia revuo Konstruado
55 | Preparkunsido en Tanzanio
56 | Edukado | Kulturo: Ne ĝirafojn sed lernolibrojn
56 | Universala Kongreso | CED: Alvoko por la 46-a Esperantologia Konferenco de CED
57 | Letero de leganto: Afriko vokas... kaj brilas en arto
58 | Eventoj: Pri Novepoka Esperanta Laborkunsido 2024
59 | Libroservo: Listoj de furoraĵoj en la Libroservo de UEA en 2023
60 | Afriko vokas: Pri la afrikaj socioj
61 | Sukcesa seminario pri Esperanto-instruado en Antananarivo, Madagaskaro
62 | Lingvohelpilo 2
65 | Laste Aperis
66 | Movado | Opinio: Pensoj okaze de la Semajno de Internacia Amikeco
68 | Esperanto en universitatoj: Heredi kontestatan lingvon
70 | Forpaso
71 | Oficiala Informilo

de Redakcio je 2024-02-18 18:12

Vanege

0157 Tekniko por pli facile memori kiuj verboj estas transitivaj aŭ ne

En Esperanto oni konsideras ke verboj havas fortan valenton: aŭ verbo estas transitiva (ĝi povas ricevi rektan objekton) aŭ ĝi estas netransitiva. Tiu transitiveco aŭ netransitiveco estas nomata "valento" kaj ĝi estas skribita en Esperanto-vortaroj per la signoj "(tr)" (por transitiva) kaj "(ntr)" por netransitiva.

https://eo.wikipedia.org/wiki/Valento_(lingvistiko)

En la komenco de Esperanto, homoj ne vere zorgis pri la valento de verboj: ili uzis verbojn tiel kiel la rezulto sonas flue al ili, en maniero kiu permesas diri multe per malmulte da afiksoj. Sed pro la influo de latinidaj lingvoj (ĉefe), verboj ekhavis fortan valenton kaj homoj ekemis korekti homojn kiuj uzas verbon laŭ nekutima aŭ netradicia valento. Tia uzo laŭ "forta" (deviga) valento solidiĝis per la apero de "(tr)" kaj "(ntr)" en vortaroj (eĉ apud verboj kie la valento ne vere solidiĝis en la ĉiutaga uzo).

Sed tio okazis dum longa tempo, kaj nun se oni lernas Esperanton oni devas samtempe lerni la valenton de ĉiu verbo, almenaŭ por ne erari meti rektan objekton. Tio estas malfacileco por komencantoj de nelatinidaj lingvoj kies verboj foje havas malsaman valenton.

Por helpi memori la valenton de verboj, mi havas teknikon: anstataŭigi la finaĵon de netransitivaj infinitivoj per y:

Ekzemple:

- kreski (kiu estas netransitiva): kresky
- movi (kiu estas transitiva): movi
- bruli (kiu estas netransitiva): bruly
- bruligi (kiu estas transitiva): bruligi

Tiu -y tekniko ne estas reformo (la lingvo neniel ŝanĝiĝis), sed esence estas maniero fari personajn notojn pli rapide. Kiam oni faras notojn (kiam oni lernas lingvon ekzemple), estas pli rapide skribi "kresky" ol "kreski (ntr)". La avantaĝo uzi "kresky" estas ke ĉiam kiam oni relegas siajn notojn, oni havas plian okazon memori la norman transitivecon de verbo.

Ĉu estus bona ideo publike skribi Esperanton tiel? Mi ne certas. Mi pensas ke tio certe helpos legantojn memori la valenton de veroj pli rapide, sed samtempe mi ne ŝatas la ideon de ligi valenton al verboj. Tio estas tre idealisma, sed mi preferas la verban uzadon en la tekstoj en tre juna Esperanto, kiam homoj multe pli kreeme kaj libere uzis verbojn.

Ekzistas kelkaj okazoj kie la forta valento de verbo skribita en vortaro ne ĉiam kongruas kun la vera uzo: "ori" kiu en la vera ĉiutaga Esperanto estas uzata kaj transitive (kovri per oro) KAJ netransitive (havi orkoloron, simile al la verbo "ruĝi" aŭ al la verbigo de ajna adjektivo).

Mi trovas la valenton de verboj en Esperanto tro strikta en multaj okazoj. Tio kreas multajn eblojn erari kiam la valento malkongruas kun la natura lingvo de lernanto. Eĉ en okazoj kie strikta valento ne utilas kaj estas sufiĉe da kunteksto (aŭ kie la ĉeesto de rekta objekto estas sufiĉa indiko ke verbo estas uzata transitive).

Pri valento, la Angla ofte estas pli facila ol Esperanto, vidu ekzemple:

- I burn. (Mi brulas)
- I burn the book. (Mi bruligas la libron)

- I move. (Mi moviĝas)
- I move the chair. (Mi movas la seĝon)

Ideale, oni povus diri "Mi brulas" kaj "Mi brulas libron" (kiel fakte en pli modernaj planlingvoj kiel Globasa). La lingvo estus pli facila se oni ne bezonas memori la internan valenton de ĉiuj verbaj radikoj antaŭ ol oni povas senerare esprimi sin.

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-02-18 10:27

La Balta Ondo

“Enmigrado – kunfluo de homaj valoroj”: bitlibro senpage elŝutebla

enmigradoĈiujare la Universala Kongreso de Esperanto (UK) proponas unu difinitan temon, pri kiu okazas dediĉita programo de prelegoj kaj aliaj aktivecoj. Aldone, ekde sia komenco en 2020, la Virtuala Kongreso de Esperanto (VK) ankaŭ akceptas por si la temon de la UK en la koncerna jaro. Ekde 2022 ambaŭ eventoj efektive okazas en la sama jaro: la UK meze de la jaro, en julio-aŭgusto, kaj la VK en novembro. Tio signifas, ke nuntempe la Esperanto-komunumo havas pli longan periodon por aprezi la elektitan temon dum la jaro. En 2023 la kongresa temo de la 108a UK, kiu okazis en Torino, Italio, kaj de la 4a VK, estis “Enmigrado – kunfluo de homaj valoroj”.

Por kunordigi tiun specifan agadon ekzistas la figuro de la reĝisoro de la kongresa temo, kiun nomumas la Estraro de UEA. Por la jaro 2023, la reĝisoro de la kongresa temo estis Thomas Bormann, ĵurnalisto el Germanio, esperantisto depost la 1870aj jaroj. Bormann vivis dum pluraj jaroj en Turkio kaj Grekio por raporti el tiuj landoj por la germana radioreto ARD. Ofta temo por li estis la situacio de la multaj rifuĝintoj, kiuj trapasis aŭ restis en Turkio respektive Grekio.

Surbaze de siaj spertoj Bormann gvidis teamon de prelegintoj, kiuj povis prezenti dum la 108a UK kaj la 4a VK. Nun kadre de UEA eldoniĝas bitlibro, kiu estas kompilo surbaze de la dokumentoj pri la trakto de la kongresa temo en 2023: kongresa rezolucio, kunmeto kaj resumo de prelegoj, statistikoj kaj grafikaĵoj. Oni povas ĝin elŝuti en la sekcio Teko de la retejo de UEA, kune kun aliaj senpage elŝuteblaj libroj: https://uea.org/teko/libroj.

La kompilinto estis Thomas Bormann mem, kiel reĝisoro de la Kongresa Temo. Prelegintoj kaj kunlaborintoj estis: Gianfranco Cattai; Thomas Bormann; Giuliano Turone; Judith Jackson; Pascal Dubourg Glatigny, Catherine Gousseff, Javier Alcalde kaj Guilherme Fians; Raja Iftikhar; Manuela Ronco; Manuela Burghelea; Jeremie Sabiyumva; Amri Wandel; Costantine Mashauri; Marjolaine Bert kaj Ragnar Baldursson; Tea Turmanidze–Fabre. Aliaj kontribuintoj estis Pier Luigi Cinquantini (tradukinto), Roman Dobrzyński (reĝisoro de dokumentfilmoj pri la brazila bienlernejo Bona Espero), Ursula Grattapaglia (ĉefgvidantino de Bona Espero), Anna Löwenstein (ĉefgvidantino de la informretejo UEA.facila), Patrick Morando (voĉleginto de la versio de la rezolucio en UEA.facila), la teamo de UEA.facila, la Kongresa Fako de UEA kaj la Loka Kongresa Komitato de la 108a UK. Kompostinto de la libro etis Fernando Maia Jr., 1a Vicprezidanto de UEA kaj estrarano de UEA respondeca pri Kongresoj. La leginda eldonaĵo, kun atentinda enhavo, aperas kiel parto de la eldona agado de UEA. Ĝi cetere havas ligilojn al registritaj prelegoj, disponeblaj en la jutubkanalo de UEA, UEAviva.

Pri la kongresa temo de 2024, “Lingvo, homo kaj medio por pli bona mondo”, kiu utilas al la 109a UK en Aruŝo, Tanzanio kaj al la 5a VK, oni povas legi ĉe https://uea.org/gk/1153. Ĉiuj estas invitataj aliĝi al la 109a UK per la reta aliĝilo: https://uk.esperanto.net/2024 antaŭ fino de la dua aliĝperiodo en la 31a de marto 2023. Donace subteni la 109an UK-on eblas interalie pere de la Fondaĵo Afriko: https://uea.org/alighoj/donacoj/afriko.

UEA dankas al Thomas Bormann por lia ekzempla laboro kiel reĝisoro de la kongresa temo en 2023 kaj anticipe dankas al ĉiuj, kiuj interesiĝas kontribui por la sukceso de la 1a UK en Afriko kaj de la kongresa temo 2024.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2024, №1158.

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post “Enmigrado – kunfluo de homaj valoroj”: bitlibro senpage elŝutebla appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-02-18 10:09

Esperanta Retradio

Virinoj en muziko (203)

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Sonia Risso el Urugvajo
Lola Rodríguez de Tió (1843-1924 ) estis verkistino, ĵurnalisto kaj poeto de Puerto-Riko, unu el la ĉeffiguroj de la literatura kaj politika vivo de la insulo. Ŝia plej granda inspiro estis la sendependeco de ŝia patrujo de la hispanaj koloniistoj. Kiel rezulto de sia opozicio al la hispana koloniisma registaro, ŝi estis ekzilita en pluraj okazoj. Tial ŝi loĝis en Karakaso, Habano, Nov-Jorko, kaj en ĉiuj landoj ŝi kunagis kun la lokaj sendependaj movadoj. Ŝi verkis tri librojn, plurajn ĵurnalismajn artikolojn, fondis revuon, ĉiam je la servo de la sendependeco kaj kontraŭ koloniismo.

Ni trovis kuriozan rilaton inter tiu verkistino de la libereco kun la muzika agado. 

Kiam Lola naskiĝis, la latinamerika mapo jam montris grandajn ŝanĝojn rezulte de la popola lukto kontraŭ la hispana regado. Nur kelkaj nacioj restis hispan-dependantoj, inter ili Puerto-Riko. 

La malkontento kreskis en la insulo kaj potenca movado naskiĝis silente. Venis la momento kiam la ĉefinspiranto de tiu ĉi movado, la verkisto, kuracisto kaj politikisto Ramón Emeterio Betances petis himnon kiu eligu homojn el siaj hejmoj kaj aliĝu al la batalo por la sendependeco.

Estis kiam Lola Rodriguez de Tió, inspirita de amo al sia patrujo verkis La Borinqueña (1868),  Himno kiun ŝi improvizis ĉe renkontiĝo, surbaze de populara melodio. Per tiu ĉi verko ŝi senmortigis La Borinqueña, kiu post multaj jaroj iĝos la himno de Puerto-Riko. 

La  poemo spiris fajron kontraŭ la hispanoj. Laŭ Pardo de Casablanca, La Borinqueña (unue) "estis kantata malantaŭ fermitaj pordoj fare de la eminentaj ‘sangermenaj’ familioj”, sed baldaŭ ĝi disvastiĝis kiel fajro tra la tuta lando. 

Evidente, la hispana registaro ŝatis nek la enhavon, nek la disvastiĝon kiun ĝi atingis, tial la kanto estis malpermesata kaj Lola estis ekzilita kune kun sia edzo, la ĵurnalisto Bonocio Tió Segarra.

Lola ekziliĝis, sed La Borinqueña kreskis kaj daŭre estis kantata de la homoj en longa, kurioza kaj ŝanĝiĝanta vojo.

La muziko estis origine atribuata al Félix Astol Artés (1867), sed ekzistas iu indico ke Francisco Ramírez skribis tiun muzikon sep jarojn pli frue. Tamen, post la eksploda versio de Lola, Ramirez timis ke la hispana registaro ligu lin kun la nova versio kaj suferigu lin per la sama sorto kiel Lola; do li petis Astol postuli aŭtorecon de la muziko, ĉar Astol “estis denaska Kataluno kaj tiel ne levus suspektojn”.

La Borinqueña fariĝis tiel populara ke kvankam ĝi estis origine orientita kontraŭ la hispana okupo, poste ĝi estis uzata en subteno de la libereco de la lando de la invado kaj altrudo de Usono sur la rajtoj de la nacio al aŭtonomio.
 
Post la ŝanĝo de suvereneco de Hispanio al Usono (1898), la teksto estis konsiderata tro renversema, do estis adaptata nova, pli paca kaj unueciga kantoteksto de Manuel Fernandez Juncos (1901), kiu ankaŭ populariĝis kaj estis adoptita de la publikaj lernejoj. 

La muziko de La Borinqueña -prezentita kiel gracia, malrapida marŝo, sen la komenca promeno - fariĝis oficiala himno en 1952, kaj la unueciga kantoteksto, 25 jarojn poste: en 1977 La Borinqueña kun tiuj ŝanĝoj, fariĝis oficiala Himno de la Asociita Ŝtato de Puerto-Riko. 

La versio de Lola estas konata kiel la Revolucia Himno de Puerto-Riko. La fakto estas ke se Lola Rodriguez de Tió ne estus elektinta La Borinqueña por esprimi sian patriotan emon, plej verŝajne tiu melodio estus bela peco inter multaj aliaj, kaj kiel aliaj forgesebla... Sed hodiaŭ estas Ŝtata Himno!






de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-02-18 07:00

2024-02-17

UEA facila

La ovo

Kiam mi promenis ĉi-matene, sur la trotuaro mi trovis ovon. “Nekutime”, mi pensis. “Sed tamen.” Mi ne rimarkus ĝin, krom pro tio, ke ĝi estis brile oranĝ-kolora, kaj zumis. “Ankaŭ nekutime”, mi pensis. “Sed tamen.” La ovon mi metis en mian poŝon. Post alveno hejme, mi metis ĝin sur teleron. Kaj subite ĝi saltetis, frakasiĝis, kaj el ĝi grimpis . . . nu . . . estas malfacile diri. Ia-speca lacerto, kiu tuj grimpis al mia ŝultro kaj trovis komfortan lokon. Nekutime, sed tamen . . . Ĝi kreskas ĉiutage, kaj nun okupas ambaŭ ŝultrojn. Nekutime, sed . . . Lee Miller

2024-02-17 22:20

Vanege

0156 Kuraci per virusoj: bakteriofaga terapio

Homoj havas malbonan opinion pri virusoj. Ili ĉefe aŭdas pri virusoj kiam temas pri homaj transdoneblaj malsanoj kiel kovimo, gripo, morbilo kaj aidoso.

Sed la tre tre granda plimulto de virusoj estas tute sendanĝeraj al homoj. La plimulto ne infektas homojn, sed aliaj bestojn, plantojn... ili povas ataki ĉion ajn vivan fakte, interalie: bakteriojn.

Pluraj tipoj de bakterioj kaŭzas multe da malsanoj al homoj. Bonŝance ni havas antibiotikojn kiuj mortigas ilin, sed bedaŭrinde multe da bakterioj evoluis reziston kontraŭ ili (ĉefe pro la troa uzo de antibiotikoj, interalie por bestoj kiuj produktas ovojn, lakton aŭ viandon.)

Foje, homoj estas infektitaj de bakterioj kiuj estas rezistaj al disponeblaj antibiotikoj (la tiel nomataj "superbugs"). En tia situacio ankoraŭ ekzistas tekniko kiu ne estas tre ofte uzata: uzi virusojn kiuj atakas la bakteriojn. La malamiko de malamiko povas esti amiko.

Tia viruso, kiun oni nomas "bakteriofago" (kiu "manĝas" bakteriojn) estas selektita por funkcii kontraŭ la bakterio kiu infektas la homon, kaj poste estas alportita kie la bakterio troviĝas. (Ekzemple metita sur la haŭton kie troviĝas infektita vundo).

Bakteriofaga terapio estas tre specifa al bakterio. Pro tio, estas malfacile krei medikamenton aŭ aparaton kiu funkcias por larĝa publiko de malsanuloj. Ankaŭ estas tre malfacile "vivteni" la bakteriofagojn, ĉefe pro tio ke la tekniko estas tre malkutima.

Tamen en la lastaj kvin jaroj pluraj medicinaj esploroj estis oficiale aprobitaj en Usono, ekzemple kontraŭ specifaj infektoj de pulmoj, de urinaj vojoj, kaj apud protezoj.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fa/Phage_T7.png

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-02-17 20:50

Neniam milito inter ni

Rusio: pluraj centoj da personoj estis arestitaj dum kolektiĝoj memore al Aleksej Navalnij

17/02/2024 Sume, pluraj centoj da personoj estis arestitaj dum pluraj kolektiĝoj en Rusio memore al la opoziciulo Alexej Navalnij, kiu mortis en malliberejo vendredon, anoncis la specialigita NeRegistara Organizaĵo OVD-Info . Laŭ la bilanco publikigita...

de neniammilitointerni je 2024-02-17 14:30

La Balta Ondo

Alvoko de ILEI por la kongresoj 2025 kaj 2026

ILEIKonforme al la Kongresa regularo de ILEI (https://www.ilei.info/dok/Kongresa_regularo.pdf), la Estraro de ILEI invitas landajn sekciojn de ILEI, aŭ aliajn Esperanto-organizojn kunlabore kun la ILEI-sekcio, aŭ memstare se en la lando ne ekzistas sekcio de ILEI, kandidatiĝi por:
– invitanto de la 58a Kongreso de ILEI planata por la jaro 2025,
– invitanto de la 59a Kongreso de ILEI planata por la jaro 2026.

Organizaj postuloj

  • La invitanto devas disponi sufiĉajn organizajn fortojn kaj sperton por organizi la Kongreson kunlabore kun la Estraro de ILEI.
  • La kongreso devas esti Esperanto-evento sen konkurenco de aliaj eventoj.
  • La Kongresa Regularo de ILEI estas deviga por ILEI kaj por la kongresa invitanto.
  • LKK laboras sub gvido de la estrarano pri kongresoj de ILEI kaj kune kun li/ŝi respondecas pri la kongresorganiza laboro al la Estraro de ILEI sekvante la kutiman taskodividon https://www.ilei.info/dok/Kongresa_regularo.pdf inter LKK kaj ILEI.

Legu pli en la retejo de ILEI https://www.ilei.info/novajxoj/alvoko_por_2025-2026.php

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Alvoko de ILEI por la kongresoj 2025 kaj 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-02-17 13:09

Esperanta Retradio

Cikadoj amase aperos en Usono

Usono estos dum printempo trafita de giganta plago, ĉar du kovoj de la ruĝokulaj insektoj eloviĝos samtempe. Kion tio signifas, tion oni laste travivis dum la epoko de Napoleono.

La lastan fojon kiam bilionoj da cikadoj plagis Usonon, tiam Napoleono ĵus planis la invadon de Britio. Tio estis en la jaro 1803. Nun en la jaro 2024 Napoleono jam delonge eniris en la historion, sed la homoj en Usono devos denove kontraŭbatali grandegan plagon de cikadoj. Kiel siatempe, kantocikadoj el "kovo XIII" kaj "kovo XIX" jam amase suprenfosis sin el pli profundaj tavoloj de la grundo. La bestetoj de la genro Magicicada ankoraŭ nur atendas kune elgrundiĝi. Tio verŝajne okazos fine de aprilo.

Ĉion tion oni scias tiel precize, ĉar la du ĝis tri centimetrojn longaj ruĝokulaj insektoj obeas precizan tempoplanon. Cikadoj el kovo XIII venas ĉiujn 17 jarojn al la surfaco, la bestetoj el kovo XIX ĉiujn 13 jarojn. La aparta evento en ĉi tiu jaro estas ke la aperdato de ambaŭ kovoj interkovriĝas kaj tio okazas nur ĉiujn 221 jarojn. "Tio fariĝos interesa", diras svisa fakulo pri kantocikadoj.

Atentokapta demando estas laŭ li ekzemple ĉu la bestetoj el la malsamaj kovoj interpariĝos. Kaj ĉu tiam eble ekestos novaj specioj aŭ eĉ novaj kovoj. Eble la sciencistoj dum ĉi tiu jaro alproksimiĝos al la solvo de la enigmo, kial tiuj periodaj cikadoj, kiuj nur ekzistas en Usono, vivas tiom da jaroj sub la grundo antaŭ ol ili kuraĝas veni supren al la taglumo.

"Unu teorio estas ke temas pri strategio eviti vorajn malamikojn", diras la fakulo. "Neniu birdo kaj neniu suĉulo kapablas adaptiĝi al tiel longa ciklo". Se la cikadoj aperus en pli mallongaj intervaloj, ekzemple ĉiam post du jaroj, tiam baldaŭ ekzistus bestoj kiuj generus ĝuste en tiuj jaroj aparte multe da idaro kiu tiam senprobleme povus esti nutrata per grandegaj kvantoj da cikadoj.

Bona novaĵo por la homoj en la trafotaj regionoj estas: La cikadoj ne estas danĝeraj. Ili ne mordas, ili ne pikas kaj ili ne transdonas malsanojn. Aliflanke ili estas laŭtaj: Por allogi femalojn la masklaj cikadoj nome faras orelsurdigan bruon. "Tio povas esti laŭta kiel veturanta kamiono", diras germana entomologo. "Por amplifi la bruaĵon kiu estas produktata per speciala tamburorgano en la malantaŭa parto de la korpo, la kantocikadoj havas specialajn aersaketojn. Ĉiu masklo volas esti pli laŭta ol la aliaj". Por la insektoj nome la spektaklo havas nur unusolan celon: pariĝi. Kaj kiu plej laŭte ĉirpas, tiu ricevos plej multajn femalojn.

Malagrabla povos fariĝi por homoj ankaŭ la tiel nomata cikada pluvo, kiu gutas de la arboj sur kiuj la bestetoj amase sidas kaj trinkas plantan sukon. Kion ili ne povas enbuŝigi, tion ili simple lasas fali.

Por birdoj, sciuroj kaj kelkaj aliaj bestoj aliflanke la amasoj da cikadoj estas festeno. Entute la invado de cikadoj efikas tendence pozitive al la natura medio: La rampejoj kiujn la bestetoj fosis antaŭ ol ili elgrundiĝos, traaerumas la grundon. Kaj kiam la kantocikadoj mortas post kelkaj semajnoj, tiam iliaj kadavroj servas kiel sterkaĵo kiu spronas la kreskadon de multaj plantoj.

Antaŭ ol la insektoj mortas ĉiu femalo metas centojn da ovoj en etajn fendaĵojn kiujn ili gratas en la ŝelon de branĉoj. Post kelkaj semajnoj el tio eloviĝos larvoj. Ili faligos sin grunden kaj malaperos tie. Kvazaŭ nenio estus okazinta.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-02-17 07:00

2024-02-16

Vanege

0155 Per Sora de OpenAI, teksto sufiĉos por krei videon

OpenAI estas nekredebla firmao. Ene de 2 jaroj, ĝi ŝokis min per la nekredebla utileco de ChatGPT, ĝi denove ŝokis min per la boneco de la rezultoj de Dall-E 3, kaj nun ĝi denove ŝokas min per la sufiĉe realismaj videoj de Sora.

La progreso en artefarita intelekto estas tiom rapida. Mi multe entuziasmiĝas pri la novaj aferoj kiujn ni povos fari post 5 jaroj.

Sed ĉi tiu artikolo fokusiĝas pri Sora. Ĝi ĵus aperis do estas granda ŝanco ke vi ne konas ĝin. En la ideo, ĝi multe similas al Dall-E, kiu surbaze de teksto kreas bildon. Sed Sora kreas videon. (Mi parolas pri "video" ĉar neniel produkto de Sora estas "filmita")

https://openai.com/sora

Video ne estas nur aro de generitaj bildoj. Ekzistas kohereco inter ili kiu montras ke Sora havas etan komprenon de la mondo (ekzemple ĝi komprenas kiel reflekto de lumo funkcias, kiel gravito funkcias aŭ kiel vivaĵoj moviĝas ĝenerale).

Mi volas tuj ludi per ĝi. Sed bedaŭrinde ne tuj eblas, ĉar Sora devas unue esti provata de homoj kiuj esploros kiel Sora povus esti uzata por aĉaj celoj kiel amasa misinformado. OpenAI volas kiom eble plej preventi tiun riskon antaŭ ol igi Sora disponebla al ĉiuj.

Sora certe kreos novajn okulojn, ekzemple multaj homoj kiuj skribas rakontojn povos "video-igi" ilin sen bezoni multe da tempo kaj multe da mono kaj multe da sperto. Tiu kapablos krei videojn iĝas tiel pli demokrataj, kaj tio estas plia ilo por homoj esprimi sin.

a cartoon panda holding a camera

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-02-16 22:04

Global Voices

“Mia mesaĝo kaze ke mi estos murdita: ne rezignu”: Aleksej Navalnij antaŭvidis sian pereon

La longdaŭra kritikanto de Putin mortis en malliberejo 47-jaraĝa

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

 

Portrait of Russian opposition leader and activist Alexey Navalny by Mitya Aleshkovsky. CC BY-SA 2.0 DEED.

Rusa opoziciulo Aleksej Navalnij. Foto de Mitya Aleshkovsky. CC BY-SA 2.0 DEED.

La 16-an de februaro 2024, Aleksej Navalnij, longdaŭra kritikanto de Putin kaj elstara opoziciulo, mortis en malliberejo en suspektindaj cirkonstancoj. Navalnij diris iam en dokumentfilmo kion li volas ke rusoj faru kaze de lia morto.

Alexei Navalny answers the question of what to do if he is killed.  Excerpt from the film “Navalny” by Daniel Rohr, 2022

Mia mesaĝo, kaze ke mi estos murdita, estas ne rezigni. Ne rezignu, vi ne povas rezigni. Se tio okazos, tio signifas ke ni estas tre fortaj kaj ke ili timas nin. Ni devas uzi tiun forton kaj ne rezigni. Memoru ke ni estas tre potenca forto, kiu estas subfosita de ĉi tiuj malbonuloj nur ĉar ni ne povas kompreni kiom fortaj ni estas. Ĉio bezonata por ke malbono venku estas la manko de agado de bonuloj. Do agu. 

La sendependa gazetara projekto por la protektado de homaj rajtoj OVD-Info, same kiel multaj aliaj rusaj opoziciaj kanaloj kaj individuoj, asertas ke li estis murdita.

OVD-Info publikigis deklaron prezentantan ĝian starpunkton pri la morto de Navalnij:

“Alexei Navalny was killed in prison. The Federal Penitentiary Service has reported his death and plans to conduct investigations and determine the cause, something similar was mundanely stated by the Investigative Committee. This is unnecessary, the cause is already known.

Aleksej Navalnij estis murdita en malliberejo. La Federacia Mallibereja Servo raportis pri lia morto kaj planoj fari enketojn kaj malkovri la kaŭzon, io simila estis asertata de la Enketa Komitato. Tio estas nenecesa, la kaŭzo estas jam konata.

La deklaro daŭrigas:

Navalny’s death was a murder — a planned murder, a murder methodically carried out, a murder of which the Russian state is guilty. Including those very agencies that are now talking about investigations.

The authorities planned and carried out the poisoning of Navalny in August 2020. This was proven by numerous investigations, including Navalny’s own. It cannot be proven in a Russian court, controlled by killers. But why bother? To all reasonable people, the well-known indisputable facts are enough.

But Navalny miraculously survived. After treatment in Germany, still in poor health, Navalny returned to Russia. He was immediately arrested and kept in deliberately torturous conditions for three years. He was held without proper medical supervision and treatment and virtually isolated from family and lawyers. Most recently he was transferred into one of Russia’s harshest prisons located beyond the Arctic Circle. During 37 months of detention, Navalny spent 296 days in a brutal punishment cell. In such conditions, there was no need to poison or kill through violent means — they simply had to wait.

And this was not just murder. It was a political assassination. Navalny’s arrest and conviction were not simply unjust, they obviously served the political goals of the Kremlin. We are confident that both the fact of the murder and the fact that this murder is political will be properly proven through the law: at the international level and in Russia, in that very bright free Russia of the future that Navalny believed in.

This is an assassination of hope. But now it is within our power to prevent one last crime against Navalny — the attempts to kill the hope he inspired. Just as we need to stop other murders being committed right now.

Alexei was a man of extraordinary courage, resilience, and optimism. For us, he will always be an example to follow, a symbol that inspires, and does not allow us to give up. A symbol that gives hope. We will cherish this gift.

Alexei, thank you for everything you have already done, and for everything that will be done because of you and for you!

Our deepest sympathies go out to Alexei Navalny’s family and all his colleagues.”

La morto de Navalnij estis murdo — planita murdo, murdo sisteme realigita, murdo pri kiu la rusa ŝtato kulpas. Inkluzive de tiuj agentejoj kiuj nun parolas pri enketoj.

La aŭtoritatoj planis kaj realigis la venenadon de Navalnij en aŭgusto 2020. Ĉi tio estis pruvita de multnombraj enketoj, inkluzive de enketo farita de Navalnij mem. Ĝi ne povas esti pruvita en rusa kortumo, kontrolita de murdistoj. Sed kial zorgi pri tio? Por ĉiuj raciaj homoj, la bone konataj nekontesteblaj faktoj sufiĉas.

Sed Navalnij mirakle supervivis. Post kuracado en Germanio, ankoraŭ en malbona sanstato, Navalnij revenis al Rusio. Li estis tuj arestita kaj tenita en intence torturaj kondiĉoj dum tri jaroj. Li estis malliberigita sen taŭga kuracista superrigardo kaj traktado kaj izolita de familio kaj advokatoj. Freŝdate, li estis portita al unu el la plej severaj malliberejoj de Rusio, situanta preter la Arkta Cirklo. Dum 37 monatoj en malliberejo, Navalnij pasigis 296 tagojn en brutala punĉelo. En tiaj kondiĉoj, ne estis necese veneni aŭ murdi lin perforte — ili simple devis atendi.

Kaj tio ne estis nur murdo. Estis politika murdo. La malliberigo kaj la kondamno de Navalnij ne estis simple maljustaj, ili evidente servis la politikajn celojn de Kremlo. Ni fidas je tio ke ambaŭ la murdo kaj la fakto ke ĝi estas politika murdo estos taŭge pruvitaj per leĝo: je internacia nivelo kaj en Rusio, en tiu tre brila libera Rusio de la estonteco je kiu Navalnij kredis.

Ĉi tio estas murdo de espero. Sed nun dependas de ni ĉu ni preventos lastan krimon kontraŭ Navalnij — la strebojn mortigi la esperon kiun li inspiris. Ekzakte kiel ni devas ĉesigi aliajn krimojn kiuj okazas ĝuste nun.

Aleksej estis viro kun eksterordinaraj kuraĝo, rezistemo kaj optimismo. Por ni, li ĉiam estos sekvinda ekzemplo, inspira simbolo, kiu ne permesas al ni rezigni. Simbolo kiu donas esperon. Ni konservos tiun donacon.

Aleksej, dankon pro ĉio kion vi jam faris kaj pro ĉio kio estos farata pro vi kaj por vi!

Niaj plej profundaj kondolencoj iras al la familio de Aleksej Navalnij kaj al ĉiuj liaj kolegoj.

 

 

de Manuela BURGHELEA je 2024-02-16 20:00

La Balta Ondo

La Reta Poliglota Renkontiĝo kun rabato por esperantistoj

poliglota
UEA estas la sponsoro de la Poliglotaj Renkontiĝoj en 2024: por la reta (Polyglot Gathering Online, PGO, kiu okazos rete en februaro/marto) kiel same por la ĉeesta (Polyglot Gathering, PG, kiu okazos en majo, surloke en Prago).

La reta PGO okazos unue, de la 29a de februaro ĝis la 3a de marto. La Prezidanto de UEA, Duncan Charters, havos specialan spacon en la inaŭguro de la evento por saluti kaj alparoli la tutmondan partoprenantaron, grandparte neesperantistoj, pro kio la Poliglotaj Renkontiĝoj fariĝas grava medio por nia informa agado.

Aldone UEA proponas specialajn rabatojn al siaj individuaj membroj kaj al esperantistoj ĝenerale: kadre de la sponsoreco de UEA al PGO ĉiu individua membro de UEA (IM) rajtas je 40%-a rabato de la kotizo por la PGO. Tio signifas, ke, se IM aliĝas ĝis hodiaŭ, la 15a de februaro, anstataŭ la normalan kotizon de 50 EUR, la IM pagos nur 30 EUR. Por ĝui tiun rabaton, la IM devas entajpi sian UEA-kodon (en la formato xxxx-x) en la rabatkampo de la aliĝilo. Se vi ankoraŭ ne aliĝis al UEA por 2024, rapide faru per uea.org/alighoj/alighilo. Aldone, eĉ se oni ne estas IM, tamen danke al UEA ĉiu esperantisto rajtas je 20%-a rabato de la kotizo de PGO (do anstataŭ 50 EUR por la normala kotizo, esperantistoj, ne-IM de UEA, pagos 40 EUR). Por ĝui tiun rabaton, esperantistoj devas entajpi en la rabatkampo de la aliĝilo la rabatkodon ueamojosas”. Ĝis nun pli ol 300 personoj aliĝis al la PGO. Kaj la rabatoj validas konstante ĝis la okazigo de la evento.

Informa agado: la sponsoreco de UEA al PG kaj PGO okazas kadre de la Informa Agado de la Asocio. En la eventoj partoprenas lingvemuloj, kiuj ne ĉiam estas bone informitaj pri Esperanto. Tamen pro tio, ke ne temas pri Esperanto-eventoj, sed pri poliglotaj eventoj, nia strategio estas, ke la informado pri Esperanto okazu ekvilibre kaj donu rigardojn al la Esperanto-agado en la mondo, kiuj ne ĉiam estas evidentaj al la ĝenerala publiko, do kun ne nur pure lingva prezento de Esperanto, sed ankaŭ movada. Kelkaj el la diversaj okazoj de tia prezentado de Esperanto spekteblas en la jutuba kanalo de la evento. Por la PGO 2024 UEA proponos kelkajn sponsoritajn prezentojn Esperanto-rilatajn, kunlabore kun partneroj.

Solidareco kun Ukrainio: samkiel en la pasintaj jaroj PGO laŭ elektoj de la organizantoj daŭre donos al ĉiuj civitanoj de Ukrainio senpagan partoprenon en la evento. Ukrainoj rajtas uzi la kodon Ukraine en la aliĝilo. Tio estas maniero de la evento esprimi respekton kaj subtenon al la ukrainoj en daŭre konfliktaj tempoj, kiuj en la 24a de februaro dujariĝos.

UEA kuraĝigas esperantistojn aliĝi al PGO kaj bondeziras bonan eventon al ĉiuj partoprenontoj: ĝi estu unu plian fojon bela okazo festi la lingvan diversecon de la mondo kaj antaŭenigi la homajn klopodojn ebligi reciprokan komunikadon inter malsamaj gentoj, nutrante interesiĝon pri la diverseco de kulturoj. Tio estas por ni unu el la bazoj, por ke la homaro ekzistu kaj prosperu en paco.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2024, №1157.

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La Reta Poliglota Renkontiĝo kun rabato por esperantistoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-02-16 17:44

Neniam milito inter ni

Gazao : la milito celas ankaŭ la ĵurnalistojn

16/02/2024 Tri kvaronoj el la ĵurnalistoj mortigitaj en la mondo en 2023 mortis en Gazaa sektoro. La komitato por la protektado de la ĵurnalistoj , la KPĴ, aperigis sian jaran bilancon. El 99 profesiuloj de mediatoj mortigitaj en la mondo en 2023, pli...

de neniammilitointerni je 2024-02-16 13:44

Esperanta Retradio

Naĝi 60 kilometrojn en la maro

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
49-jara brazilanino plenumis en januaro 2024 malnovan deziron: ŝi senhalte trairis 6o kilometrojn en la maro, dum 23 horoj. Tio okazis proksime al la marbordo de la brazila urbo Salvador, ĉefurbo de ŝtato Bahio. La eksterordinara atletino estas Alessandra Penariol Melo, patrino de du adoleskantoj, kiuj sur barko akompanis ŝian naĝadon — kaj krie antaŭenpuŝadis sian panjon per stimulaj vortoj. Ŝi kandidatiĝis al la monda libro de rekordoj. Ŝi estas la unua virino, kiu sukcesis laŭiri tiun specifan marvojon.

Krom la granda bezonata forto, Alessandra alfrontis neatenditajn defiojn. Ŝi devis trairi amason da meduzoj, kaj ĉi tiuj estaĵoj eligas ĥemiaĵojn, kiuj vundas tiujn, kiuj tuŝas ilin. Neeviteble, ŝi ricevis plurajn dolorajn  lezojn sur sian haŭton. Tamen, ŝi ne povis haltigi sian naĝadon por mildigo de la doloro. Ŝi prenis medikamenton, trinkis akvon kaj englutis vitaminojn... sen haltigi siajn naĝomovojn. En tiaspeca defio, oni apenaŭ permesas iom da flosado kun la ventro turnita supren.

Alessandra sin trejnis dum du jaroj por plenumi sian longdistancan naĝadon. Tamen, ŝi praktikas naĝadon ekde sia infanaĝo. Ŝia patro estis profesia naĝisto. Ŝi naskiĝis en San Paŭlo, urbo for de la maro. Sekve, komence ŝi naĝadis en basenoj. Je la aĝo de 21 jaroj, ŝi translokiĝis al Bahio, kaj ekinteresiĝis pri naĝado en la maro. Iom post iom, la distancoj en la maro kreskis al pluraj kilometroj. La afero transformiĝis en pasion.
Ŝi diris: “Naĝi en la maro estas pli facile, ĉar la salo faciligas la flosadon. En naĝbaseno la akvo estas pli peza, kaj oni devas uzi pli da forto.” Kaj en la maro oni devas konsideri la tajdon kaj la akvofluadon, por faciligi la naĝadon. 

Ĉiuj fakuloj pri medicino de sporto unuanime indikas naĝadon kiel unu el la plej sanigaj korpekzercoj. Ĝi movas preskaŭ ĉiujn muskolojn, sen fortaj frapoj kaj danĝeraj movoj. Ankaŭ infanoj devas esti stimulataj al naĝado, eĉ en la maro. Ekzistas fakaj instruantoj pri marnaĝado por infanoj. 

Kompreneble, ne estas necese imiti la rekordulinon Alessandra. Moderaj, konstantaj, regulaj kaj plezuraj korpekzercoj estas la plej favoraj al la homa sano.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-02-16 07:00

2024-02-15

UEA facila

Graz

La 42-paĝa gvidilo al la urbo Graz (Grac) estas senpage mendebla ĉe la Turisma Oficejo de la regiono Graz. Pli ol 900 jaroj da vivanta historio de la dua plej granda urbo de Aŭstrio. Necesas peti ĝin rapide, ĉar la 1-a eldono tre baldaŭ elĉerpiĝos. Jam alvenas mendoj el la tuta mondo. Leopold Patek

2024-02-15 22:29

Vanege

0154 Kio se oni dediĉas sian vivon al la malĝusta afero?

Se vi konas min, vi scias ke mi dediĉas multe da tempo al Esperanto. Mi faras tion ĉar mi trovas la lingvan problemon grava kaj mi volas helpi al solvi ĝin. Ĉiuj povu esprimi sin al diversaj homoj per lingvo simpla kaj esprimpova.

Sed kio se Esperanto neniam multege populariĝos (multe pli ol ĝi jam estas)? Kio se post 100 jaroj Esperanto estos grandparte anstataŭita de alia planlingvo? Ĉu mi pensu ke mia tempo-investo en Esperanton estis malŝparo aŭ malsaĝo?

Oni povas trovi similan situacion ĉie. Homo povas dediĉi sian vivon al firmao kiu vendas ilojn por alternativa medicino, kredante ke la iloj efektive funkcias por plibonigi la vivon de homoj. Kaj oni eĉ povas esti parento de infano, kiu post multaj jaroj iĝos fifama krimulo.

Necerteco ne estas bona kialo por ne agi. Oni komparu la forton de rezulto kun la ŝanco atingi ĝin. Por granda ebla rezulto, granda risko valoras la provon.

Homo kiu dediĉas sian tutan vivon al unu unika celo eble neniam vidos la celon atingita en sia vivo. Sed por tia homo, la celo resta grava eĉ post ties morto. Tia homo jam estas kontenta kiam tiu mem kreas pliajn ŝancojn de sukceso, aŭ kiam tiu okazigas ke la mondo faras pliajn paŝojn je la ĝusta direkto.

Ne tiom utilas pensi je individua nivelo se ne temas pri persona travivado. Se oni havas nur 1% de ŝanco plibonigi la mondon, kaj 100 homoj provas, estas granda ŝanco ke almenaŭ unu homo sukcesas. Eble estos nur 1 famulo, sed ĉiuj estos kontentaj pro la atingo.

Eble Esperanto malaperos post 3000 jaroj kun ĉiuj miaj kreaĵoj, sed tiu risko ne malkuraĝigas min je provi plibonigi la mondon. Estas sufiĉe da homoj kiuj povas provi de Esperanto, kaj jam estas multe da homoj kies vivo pliboniĝis per Esperanto.

a scientist cartoon rabbit watching the horizon

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-02-15 19:57

La Balta Ondo

La demonstra versio de la vintra (decembra) Ondo

decembraLa 15an de februaro 2024 estis enretigita por publika legado la demonstra versio (demoversio) de la decembra (vintra, laŭ la nordhemisfera vidpunkto) eldono de La Ondo de Esperanto. La 46-paĝa demoversio (pdf) enhavas plurajn tekstojn kaj tekstokomencojn el la riĉenhava kaj ampleksa 144-paĝa 318a numero de La Ondo de Esperanto, publikigita antaŭ unu kaj duona monatoj je la jarŝanĝo 2023/24.

La decembra demoversio estas libere elŝutebla ĉe https://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-318demo.pdf.
La demoversioj de pli fruaj Ondoj estas elŝuteblaj en nia arkiva retejo. Tie estas elŝuteblaj ankaŭ kelkaj plenaj eldonoj (“pdf” kaj “epub”).

La Ondo de Esperanto aperas dumaniere: unue, kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo; due, kiel ampleksa trimonata elektronika almanako (bitgazeto), en kiu estas publikigataj la plej gravaj tekstoj el la retejo kaj ankaŭ artikoloj, eseoj kaj beletraĵoj, verkitaj speciale por la almanako.

Nia novaĵretejo estas senpage legebla. Ĝi ekzistas danke al la donacoj kaj abonoj, kiujn ricevas la almanako La Ondo de Esperanto, kiun povas legi nur la abonantoj.

La Ondo de Esperanto estas eldonata en Kaliningrado (Ruslando), ĝin eldonas Halina Gorecka kaj redaktas Aleksander Korĵenkov.

La Ondo de Esperanto estas abonebla por 2024. La baza abontarifo (15 eŭroj) restas senŝanĝa dum 16 jaroj ekde la lanĉo de la bitversio en 2007.

Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

Pri la pagmanieroj legu ĉi tie: https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.
Vidu la liston de la donacintoj por la 2023a jaro.
La sekva, printempa Ondo aperos fine de marto 2024.

La red.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/02/ondo-123

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La demonstra versio de la vintra (decembra) Ondo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-02-15 11:40

Esperanta Retradio

Demenco kaj muzikado

Demenc-malsanuloj ofte ankoraŭ kapablas virtuoze ludi instrumentojn. Eble la muzikado eĉ plilongigas la mensan produktivon.

Kiam la cerbo jam estas forgesinta preskaŭ ĉion - kiun jaron ni nun havas, kiu estas la vizitanto, kiu estas mi mem - tiam tie disponeblas ankoraŭ ĉiam la muziko. Tiam ekprenas la demenca 85-jarulo la akordionon kaj virtuoze ludas la malnovajn pecojn. Kaj la altaĝa sinjorino kun alchejmera malsano kantas plurstrofajn kantojn. "La muziko ofte restas ĝis la fino", diras geriatria psikiatro. Li akompanas en  Berlino korvarmigan projekton ĉe la Komika Operejo, kie oni provas por homoj kies eblecoj pli kaj pli malaperas, konstrui pontojn en ilian propran forgesitan mondon.

Ke muziko kapablas tion, tio laŭ li havas du kaŭzojn: "La malnovaj kantoj estas trolernitaj, ili estis ĉiam denove ludataj aŭ kantataj." Krome la muziko alparolas emociojn, kaj tiuj estas ofte ankoraŭ atingeblaj.

La muziko povas evidente kontribui al tio, ke entute ne disvolviĝas demenco. Tion montras aktuala studaĵo el la internacia ĵurnalo pri geriatria psikiatrio, por kiu teamo de la universitato de Exeter mezuris la cerban produktivon de pli ol 1100 altaĝaj britoj kaj enketis ilin pri ilia aliro al muziko. Kiu en sia vivo estis ludinta instrumenton, tiu havis laŭ tio pli bonan memorkapablon kaj kapablas solvi kompleksajn taskojn pli bone ol homoj sen muzika sperto. Ĉe tio instrumentoj kiel akordiono kaj piano, sur kiuj oni ludas du voĉojn samtempe, efikis pli forte ol blovaj aŭ kordaj instrumentoj. Kantado donis malpli fortan efikon. Simple nur aŭskulti muzikon aliflanke ne helpis.

La studaĵo harmonias kun multaj pluaj laboraĵoj. "Plifirmiĝas la eltrovoj ke muzikado estas bonega trejnado por la cerbo. Kaj tiu trejnado estas gravega por preventi demencon aŭ prokrasti ĝin", diras psikologo kiu esploradas pri tiu temo ĉe la universitato de Bergen. En muzikado laŭ li kunvenas multaj aferoj: Oni trejnas percepton, atenton, memoron kaj havas sociajn renkontojn, kaj ĉion tion samtempe. Fine pruvita la protekta efekto de la muzikado tamen ankoraŭ ne estas, tio estas metodike simple tre malfacila. Tiel en la brita studaĵo oni ne konsideris la socian pozicion. Oni scias tamen ke infanoj el pli bonhavaj familioj pli ofte lernas instrumenton kaj krome estas pli bone protektataj kontraŭ demenco pro iliaj ofte mense stimulaj profesioj. Tio povus tordi la rezultojn.

Malgraŭ tio montriĝis ke la protekto de la memoro superas tiun hazardan kuntekston, ĉar tiuj homoj kiuj ne nur iam foje estis ludintaj instrumenton, sed kiuj daŭrigis la muzikadon ĝis alta aĝo, profitis laŭ la brita studaĵo aparte forte. Ĉu en tio ankoraŭ helpas se oni nur en alta aĝo komencas ludi instrumenton? Tion ne analizis la studaĵo el Britio, sed la studestrino pensas ke ankaŭ tio estas "tre avantaĝa", jam pro la legado de muziknotoj. "Legi notojn estas iomete kiel lerni novan lingvon, kaj tio estas defio".

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-02-15 07:00

2024-02-14

Neniam milito inter ni

Rusio: Vladimir Putin promulgas leĝon, kiu celas konfiski la havaĵojn de personoj, kiuj kritikas la armeon

Alexey Pavlishak/REUTERS 14/02/2024 Malmulte post sia sturmo kontraŭ Ukrainio la 24an de februaro 2022, Moskvo jam igis kontraŭleĝa la kritikojn kontraŭ la armeo. Tio estas nova ilustrado de la represio kontraŭ la opozicio. Vladimir Putin promulgis vendredon...

de neniammilitointerni je 2024-02-14 21:47

Vanege

0153 Homa vivo postulas tro da scioj kiujn oni ne ricevis

Mi ne pensas ke homa vivo estas facila. Oni oftege devas reagi al situacioj por kiuj oni tute ne estas preta. Lernejoj kaj familio ne sufiĉas por instrui ĉion kion oni bezonas scii. Kaj kiam oni rimarkas ke oni devas scii ion, oni foje povas memlerni, sed foje estas tro malfrue por fari bonajn decidojn.

Lastatempe mi ekhavis novan kuirejon. Mi planis ĉiujn rendevuojn unu post la alia. La stukisto (la ulo kiu metas gipson sur muron) venas jaŭde. Kaj la posta lundo, la novaj mebloj estas instalataj.

Mi ne sciis ke stukisto devas veni plurfoje (unu fojo por pretigi la murojn, kaj dua fojo por stuki/gipsi). Mi ne sciis ke gipso bezonas multajn tagojn por sekiĝi, kaj ke rezulte la mebloj ne povos esti instalataj antaŭ ol la muroj estas sekaj. Mi estas tre bonŝanca ke la gipso havis tempon por sekiĝi, kaj malfruigi la instaladon de la mebloj kostus multe da mono.

Nun la paŝoj sonas iom evidentaj al mi, sed por homoj kiuj neniam renovigis sian kuirejon, ili ne havas kutimon por pensi pri tiuj gravaj aferoj je la ĝusta momento. Estas tiom da ebloj fari eraron kiu havos grandan efikon. Mi estis tre stresita dum la lastaj semajnoj ĉar oni tre ofte faris demandojn pri detaloj al kiuj mi ne havis pretan bonan respondon. (Ekzemple pri la ekzakta pozicio de varmigilo, la preciza koloro de farbo, la tipo de aerosuĉado ktp ktp)

Lernejoj kaj familio tute ne pretigis min al tio. Mi estis preskaŭ tute dependa de la sperto kaj konsiloj de la kuirejo-konsilisto de la firmao kie mi aĉetis la kuirejon.

Similan situacion mi havis pri ĝardenado kaj manlaborado (kiel anstataŭigi mastikon). Ĝardenado ne estas stresa ĉar fuŝo ne kostas tro da mono (sed multe da pacienco). Pri manlabori ekzistas multe da filmetoj por lerni, sed estas malfacile scii ĉu oni bone faris sen la realviva observado kaj konsilado de aliaj homoj. Eĉ kuiri mi ne lernis en lernejo. Mi ĉefe lernis, kaj en la unuaj jaroj, mi ne bone manĝis.

Vere, estus pli bone se lernejoj pretigus min pli bone al la reala plenkreskula vivo. Oni ne ĉiuj havas grandan familion kun homoj kiuj kapablas konsili pri iom ĉio (kiel ĝardenado, manlaborado, aŭ kuirejoj). Kaj kio estus la plej inteligenta uzo de mia mono por la estonteco de mi kaj de la mondo? Interrete, mi ĉefe trovas konsilojn de homoj kiuj volas vendi aferojn...

Per la paso de jaroj, mi pli spertiĝos pri ĝeneralaj kapabloj. Sed mi ofte vidas ke multaj maljunuloj havas problemojn pri bazaj teknologiaj aferoj kiel komputila uzo, interretaj proceduroj kaj mastrumado de pasvortoj. Espereble multe da tia novmonda problemo ne aperos al mi.

Kompare, la vivo de hejmkato ŝajnas tre facila. Oni ĉefe devas miaŭ miaŭ.

a confused cartoon cat not knowing what to do


de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-02-14 19:32

La Balta Ondo

La 2022a kiel limdato en nia literaturhistorio

HELLa kunaŭtoroj de Historio de la esperanta literaturo (HEL), Carlo Minnaja kaj Giorgio Silfer, havis agrablan renkonton en Padovo, kie ili parolis pri diversaj temoj lige kun la esperanta kulturo, interalie, ĝisdatigoj en HEL, bedaŭrinde kaŭzitaj de forpasoj aŭ kadukiĝoj multe pli ofte ol pozitivaj novaĵoj dum la jaroj post 2015.

Diskutante pri la sesa periodo de nia literaturhistorio, nome ekde 1993, ili konverĝis pri la opinio ke la 2022a fermas tiun segmenton pro almenaŭ kvar kialoj. En 2022 mortis la lasta aŭtoro en Esperanta Antologio (unua eldono, 1958), nome estingiĝis ĉiuj voĉoj de la montevidea renesanco. Difiniĝis gravaj geopolitikaj ŝanĝoj, koincide kun la pandemio de 2020-22 kaj la interslava milito ekde 2022. Forte evoluis la situacio de Esperantio, pro kaŭzoj internaj kaj eksteraj. La esperantlingva mikrosocio pli kaj pli eniris la interretan epokon, kun efiko ankaŭ al literaturo.

La renkonto en Padovo estis kaj alven- kaj startopunkto, en la multjara kunlaborado de la du Patrolanoj, kadre de la revuo Literatura Foiro kaj ĝia eldonejo.

Fonto: HeKo 830 6-B, 24 jan 2024 https://www.esperantio.net/index.php?id=4927

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La 2022a kiel limdato en nia literaturhistorio appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-02-14 19:06

Neniam milito inter ni

Enhavo de Sennaciulo - Julio / Aŭgusto / Septembro 2023

13/02/2024 Enhavo Pro la ŝoka punkto 1 de la deklaracio koncerne invadon de Ukrainio fare de la Rusia Imperiismo, ni ne diskonigos la ĉi-jaran deklaracion. Ni esperas, ke la venonta kongreso klare esprimos sian solidarecon kun la ukraina popolo, kiu heroece...

de neniammilitointerni je 2024-02-14 13:25

Aminda Radio Esperanto

Esperanta Retradio

La grafika gesto de Ludoviko Zamenhof

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Gian Piero Savio el Israelo

Grafologia analizo de du leteroj 

Grafologio estas konsiderita "pseŭdoscienco", t.e. "instruaro aŭ praktikado sen sciencaj bazoj aŭ sen scienca rigoro". Oni faras la grafologian studon sur la formo de la literoj, kaj ne sur la teksto.

Tiu formo, ankaŭ konsiderante  la ligojn inter la literoj, ilian rilatan grandecon en lineo, ktp., donas informojn pri la psikologiaj trajtoj de la skribanto.

La bazoj de grafologio ne estas tute neraciaj, kiel tiuj de astrologio, sed mankas sciencaj pruvoj por apogi ĝiajn konkludojn. Malgraŭ tio, multaj entreprenoj kaj firmaoj uzas ĝin por elekti dungontojn.

Specife rilate al la skribo de Zamenhof oni povus iom ŝerce diri: "Tre ofte estas vere malfacile kompreni lian skribmanieron kaj tio pruvas, ke li estis kuracisto: medicinaj receptoj ja ĉiam aspektas nekompreneblaj!".

Sed pli serioze, jen grafika analizo fare de Alga Vanna Guernieri, konata itala grafoanalisto, de du leteroj de Zamenhof, kiujn mi transkribis per klaraj literoj kaj enmetis ĉi suben.

Ŝi estas sekvanto de la grafologia metodo, prilaborita de Girolamo Moretti (1879-1963), skolfondinto en Italujo de originala tekniko de esploro de personeco, kiu, per atenta analizo de la grafika gesto, sukcesas spuri la plej kaŝitajn kialojn, kun iliaj plej profundaj signifoj, kiuj kaŭzas la geston mem.

La analizo de tiu ĉi unua letero, el la jaro 1906, indikas, ke Zamenhof estas persono eksterordinare sentema, akceptema kaj pro tio ankaŭ facile reagokapabla al instigoj. Esence lia inteligenteco estas sagaca, emocie movita de profunda sento kaj granda amo por la homaj estaĵoj (la proksimaj kaj la tuta homaro). Li havas rimarkindajn memoron kaj kapablon asimili kaj lerni.

Tamen tio ĉio postulas grandan investon de energioj, des pli, ke li nepre ne kontentiĝas pri la unuaj kontentigaj rezultoj. Persisto, forta volo kaj laboremo permesas al Zamenhof elteni la streĉadon necesan por atingi la plej ambiciajn celojn.

En tiu ĉi dua letero, el la jaro 1913, oni rimarkas signifajn ŝanĝojn, tre verŝajne ankaŭ pro la granda streĉiteco de la cirkonstancoj. 

La 9-a Universala Kongreso okazis inter la 24-a kaj la 31-a de aŭgusto 1913 en Berno (Svislando). Zamenhof skribas el sia germana feriejo en Bad Neuenahr apud Bonno, kie li loĝis en Villa Ernas. Tie li eksciis pri la akcidenta morto de Carlo Bourlet je la 12-a de aŭgusto. Tio devigis lin interrompi la feriojn kaj veturi al la entombigo en Parizo, kie li faris la funebran "Paroladon super la Tombo". Poste li revenis al Bad Neuenahr, kie li skribis la supran leteron, kaj de tie al Berno.

Evidente skribita ankoraŭ sub la ŝoko pri la perdo de unu el La grafika  plej fidelaj helpantoj, ĝi estas unu el la multaj rutinaj dankleteroj, kiujn Zamenhof devis daŭre skribi en granda hasto kaj sub ega tempa premo.

La homa sano povas suferi pro la mensa streĉado necesa por persiste alfronti tiajn situaciojn. Certe ĉe Zamenhof la trankvileco ne loĝas, kvankam, ĉion konsiderinte, li evidentiĝas kiel metodike ordema kaj organizita.

Oni scias, ke li estis pasia fumanto kaj ke plurfoje provis ĉesigi fumadon, sed sensukcese; tiu malbona kutimo tre verŝajne malutilis al lia sano kaj mallongigis lian vivon. Jam de ĉirkaŭ la jaro 1900 li suferis de malforteco de la koro kaj manko de pulso en la piedoj. 

La skriba gesto en tiu ĉi dua letero klare montras simptomojn de fizika sufero kaŭzita de la kora malsano, kiu la 14-an de aprilo 1917 mortigis nian majstron.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-02-14 07:00

2024-02-13

La Balta Ondo

Stacioj de l’ amo aperis je la Tago de Sankta Valenteno

Stacioj de l amoLa 13an de februaro 2024, sojle de la Tago de Sankta Valenteno aperis la muzika albumo Stacioj de l’ amo de ĴeLe. Stacioj de l’ amo estas la kvina Esperanto-albumo de la ukraina-germana familia duopo ĴeLe (Ĵenja kaj Lena Wilke). Ĵenja estas la filino kaj Lena la patrino, ambaŭ estas muzikistinoj.

Ĉi tiu albumo de ĴeLe estis plejparte registrita dum la koronvirusa epoko. Lena kolektis 16 kantojn pri amo el diversaj jaroj (inter 1987 kaj 2020). La albumo estas dediĉita al la patrino, al la filino (“Mia steleto”) kaj al Esperanto (“Esperanto-lando”). Enestas ankaŭ kvodlibeto kun “Nigra kato”, biografia kanto “Atendas”, kanto de amikino Marina Korotj “Kiam mi rigardas vin”. Amaj travivaĵoj kunportos vin en ĉiuj aliaj kantoj: “Renkonto, “Pensis mi”, “Diru al mi”, “Mirinda momento”.

Pli detale pri la albumo:
Tekstoj kaj muziko: Lena Wilke (ĉiuj krom “Kiam mi rigardas vin” de Marina Korotj)
Ĵenja: kantado, akustika gitaro, blovharmoniko, violono, metalofono
Lena: kantado, piano, akustika gitaro, blovharmoniko, perkutiloj
Lisa Mallow: violonĉelo
Mike Hesche: gitaro
Registrado kaj miksado: Studio de la Muzika Arto-Lernejo de Schwedt (Germanio)
Soninĝeniero: Mike Hesche
Muzikproduktisto: Dieter Wilke
Foto por la kovrilo: ĴeLe
Kovrilgrafikaĵo: Dieter Wilke

Stacioj de l’ amo reaperis laŭ la kutimaj bitformatoj disponeblaj ĉe kutimajn elsendfluaj platformoj kaj ĉe Vinilkosmo https://mallonge.net/stacioj

Se vi ankoraŭ ne konas la duopon ĴeLe iru al la artista paĝo ĉe:
https://www.vinilkosmo-mp3.com.

Flo / AlKo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/02/muziko-47

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Stacioj de l’ amo aperis je la Tago de Sankta Valenteno appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-02-13 21:33

Vanege

0147 Ventumi negativajn eventojn ne funkcias

En la Angla, la verbo "to vent" estas uzata por paroli pri la ideo publike esprimi sian malŝaton de negativa evento.

Ekzemplo de "venting" estas plendi ke trajno denove alvenis malfrue, aŭ ke la liveristo damaĝis atenditan pakaĵon, aŭ ke ankoraŭ nesufiĉe da homoj parolas Esperanton!!!

Ekzistas teorio laŭ kiu oni bezonus ventumi aĉajn eventojn. Se oni ne farus tion, la premo de ĉagreno estus tro forta en la kapo kaj ĝi iel eksplodos!

Sed mia tuta viva sperto indikas al mi ke ventumi ne funkcias. Kaj mia observado de homoj kiuj ofte ventumas montras al mi ke la efiko estas tute mala.

Homoj kiuj plej malsaniĝas de ĉagreno-ventumado estas tiuj kiuj faras tion en interretaj babilejoj kun centoj da eblaj legantoj. Mi rimarkas ke:

- Ili ofte (konscie aŭ ne) troigas negative la eventojn, eble por ricevi pli da atento aŭ kompato.
- Ili ĉagreniĝas kiam homoj ne reagas al iliaj mesaĝoj, kvazaŭ homoj ne zorgus pri ili.
- Ili ĉagrenas la homojn kiuj provas helpi ilin farti pli bone. Helpantoj rimarkas ke la ventumantoj ne estas helpeblaj, kvazaŭ ili ne volas iam ĉesi bezoni ventumi.

Interretaj grupoj kiuj havas dediĉitan ventuman babilejon rimarkas post iom da tempo ke ili estas malefikaj, kaj ili fermiĝas.

La sola utila ventumado kiun mi rimarkis, estas kiam la ventumanto estas honesta pri siaj spertoj, kiam ri honeste volas trovi manieron por farti pli bone, kaj kiam la legantoj honeste volas helpi. Tiu lasta maloftege okazas en grupo kie troviĝas ĉefe nekonatoj.

Se oni volas ventumi, oni faru tion produktive.

Prefere, iu kiu volas ventumi faru tion kun familianoj aŭ amikoj, homoj kiuj pli bone konas onin. Ili pli emas serĉi solvon, kaj pli facile trovos manieron malĉagrenigi, ekzemple per prezenti alian vidpunkton.

En aliaj okazoj, oni ne ventumu. Skribi pri negativaj eventoj estas plia okazo pensi pri negativaj eventoj kaj do farti malbone denove. Kaj ĉiam kiam oni ricevas reagon, oni repensas pri ĝi, kaj oni ĉagreniĝas denove.

An angry cartoon cat surrounded by other cats. The other cats are minding their business and are ignoring the angry cat.

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-02-13 20:50

0152 Limigaj reguloj stimulas kreemon

Artoj kiel skribi aŭ desegni donas multege da libereco al la aŭtoro. Foje tiu granda libereco voligas krei: oni volas esprimi ion kaj la arto donas la eblon esprimi tion. Sed foje la mala efiko okazas: estas tro da ebloj, kaj oni ne scias kion elekti, kaj pro tio oni pli facile iĝas malkontenta aŭ nememfida pri la rezulto.

Kontraŭ tiu lasta problemo, ekzistas solvo: krei en la kadro de limigaj reguloj. Bona ekzemplo estas pikselarto, desegna arto kie estas multe malpli da pikseloj kaj koloroj disponeblaj. Oni tiel povas pli facile kaj rapide trovi la plej taŭgan koloron por kiu loko.

https://vanege-esperanto.blogspot.com/2023/11/0057-pikselarto-la-plej-komencanto.html

Oni povas vidi tian limigan regulon kiel defion. (Kio mem estas motiviga: oni volas scii ĉu oni kapablas respekti la regulojn). La fakto ke oni respektas la regulon altigas la valoron mem de la kreaĵo en la okuloj de tiuj kiuj konas la regulon.

Fama franca libro "La Disparition" enhavas 78 000 vortojn kie nenie troviĝas la letero "e" (la plej ofta litero en la Franca). La unua homo kiu skribos Esperanto-libron sen unu el la plej oftaj literoj ricevos tre verŝajne la atenton de Esperantistoj.

Estas amuze trovi manieron por ĉirkaŭiri la limigojn. Foje, oni trovas solvojn pri kiuj oni tute ne pensus en normalaj "liberaj" cirkonstancoj. Limigoj postulas novan vidpunkton sur la procezo de kreado, kio estas interesa kaj lerniga. Simila plezuro troviĝas en la lernado de lingvoj, kie oni provas diri aferojn nur per la vortoj (aŭ radikoj) kiujn oni jam konas.

Paroli lingvon estas kreema arto kiu multe similas al aliaj artoj. Mi trovas multege da kontenteco kiam mi lude limigas mian Esperanton al la plej oftaj vortradikoj.

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-02-13 20:49

Aminda Radio Esperanto

Libera Folio

Politika movado de Varoufakis uzas Esperanton

Eŭropon regas oligarkoj. Tion asertas politika movado fondita de Yanis Varoufakis, iama financministro de Grekio. La movado, kiu aktive uzas Esperanton, interalie kampanjas por liberigo de sia membro Julian Assange, sporta bojkoto de Israelo kaj ”demokratia revolucio”.

La retejo de la movado DiEM25 havas version en Esperanto.

”Saluton, homoj!” diras Yanis Varuofakis en Esperanto, en filmeto kiu invitas aliĝi al la movado DiEM25. Pri la cetero de la esperantlingva enhavo respondecas Judith Meyer, unu el la esperantistaj aktivuloj de la grupo fondita de la ekonomiisto kaj iama financministro de Grekio.

Varoufakis (en Vikipedio Janis Varufakis) iĝis financministro de Grekio en januaro 2015, post kiam la radikala maldekstra partio Siriza gajnis la elektojn.

En julio de la sama jaro, dum intertraktoj kun reprezentantoj de la eŭro-grupo pri la ŝuldoj de Grekio, li kulpigis Eŭropan Union, Eŭropan Centran Bankon kaj Internacian Monan Fonduson (IMF) pri ”terorismo”. Poste li demisiis.

En februaro 2016 li fondis la civitanan movadon DiEM25, kiu volas efektivigi ”demokratan revolucion” en Eŭropo. Laŭ Judith Meyer, la celo estas demokratio en ties ”radikala senco”:

– Ne nur enkonduko de demokratio en la eŭropunia nivelo kie ĝi ege mankas nun, sed pli ĝenerale demokratio kiel regado de la malpli riĉaj homoj, ĉar ili estas la plejmulto en ĉiuj landoj.

La movado jam uzas Esperanton, sed ŝi volus vidi pli da esperantistoj inter la aktivuloj:

– La movado nun havas 158 000 membrojn, kaj nur kelkdeko estas Esperantistoj. Tion mi konsideras tre stranga, ĉar la interna ideo estas tre simila. DiEM25 agas ne internacie sed transnacie. La diferenco estas, ke en internacia organizo la homoj de ĉiu lando elektas registaron aŭ reprezentantojn, kiuj tiam intertraktas nome de siaj popoloj.

Judith Meyer.

– En transnacia organizo ne gravas via nacieco, vi interrilatas rekte kun la homoj el ĉiuj aliaj landoj. Tio estas la zamenhofa “sed homoj kun homoj”. La tuta DiEM25-movado havas tian spiriton. Pri niaj politikaj pozicioj ni diskutas kaj voĉdonas kune, po unu voĉo por ĉiu membro, sen rigardi la naciecojn.

La organizaĵo nun uzas ok laborlingvojn.

– Ni bezonas tre grandan volontulan tradukservon por interkomunikiĝi. Do mi ĉiam substrekas kiom pli facile estus se ĉiuj lernus Esperanton, kaj ankaŭ Varoufakis (la fondinto) kelkfoje diras tion, eĉ publike. Ĉiuokaze la unua paŝo estis la traduko de nia retejo kaj manifesto al Esperanto – dankon al Juan García del Río, Renato Corsetti kaj Leo de Cooman – kaj mi esperas ke se venas plia subteno de Esperantistoj, ni povos fari pli.

Inter la laborlingvoj tamen ne estas Esperanto.

– Tiu estas mia celo, sed ankoraŭ ne estas tiel, ĉar mankas esperantistoj. Laborlingvo estas granda respondeco por ni: tio signifas ke homoj povu plene partopreni en nia interna demokratio kaj komuna program-verkado per Esperanto sen neceso de la angla aŭ alia lingvo. Por tio necesos volontula tradukteamo kiu aktivos ĉiusemajne. Tiun ni ne havas, la nunaj tradukintoj eĉ ne estas membroj.

Por partopreni en eŭropaj elektoj, la organizaĵo en Grekio, Germanio, Italio kaj Svedio fondis partiojn kun la nomo MERA25, kun komuna programo. Inter la ĉefaj celoj kiujn la partioj volas antaŭenigi laŭ Judith Meyer estas verda transiro, universala baza enspezo kaj paco.

– Ekzemple ĉeso de eŭropa partopreno en usonaj aventuroj kiel nune en Jemeno, eŭropunia subteno por UN-pacoprocezo en Mezoriento, Ukrainio kaj Okcidenta Saharo, malsubteno por la nova malvarma milito kontraŭ Ĉinio.

En Germanio kaj Svedio la partioj kolektas subskribojn por povi partopreni en la elektoj al la Eŭropa Parlamento, ŝi rakontas.

– Mi estus tre feliĉa se Esperantistoj povus kontribui al tio. En Grekio ne ekzistas tia regulo kaj en Italio ni trovis alian solvon.

Inter la celoj de la movado estas subteno al multlingveco kaj rajtoj de minoritatoj, ŝi diras.

– Ni estas diversa, tuteŭropa movado, pro tio ni havas tute alian intereson pri tiu temo ol naciaj partioj, kiuj ĉiam zorgas pri la rolo de la nacia lingvo kontraŭ la minoritataj lingvoj kaj tiel plu. En Eŭropa Unio tia, kia ni imagas ĝin, ĉiuj havos pli da libereco esti tiaj, kiaj ili estas, malaperos kaj la ŝtataj kaj la ekonomiaj premoj ŝanĝi sian identecon, ĉu lingvan aŭ alian, por vivteni sin.

de Libera Folio je 2024-02-13 07:13

2024-02-12

La Balta Ondo

Subtenu ekzerc-retejon por la KER-ekzamenoj

KEREdukado.net kun subteno de UEA decidis plukonstrui ekzamenretejon, per kiu eblos ne nur ĝui diversajn interagajn ekzercojn, sed ankaŭ taksi sin por la unulingvaj Esperanto-ekzamenoj de UEA laŭ la Komuna Eŭropa Referenckadro (KER-ekzamenoj). Gvidas la laborojn Katalin Kováts, direktorino de la KER-Ekzamena Centro (KER-EC) de UEA kaj redaktoro de Edukado.net. Por la okazigo de provekzamenoj en 2024 la projekto bezonos plian investon de 2000 EUR. UEA pretas donaci sumon ĝis 1000 EUR, aldonante 1 EUR post ĉiu donacita 1 EUR. Vi povas subteni tiun programon per donaco al la konto Eduko de UEA.

Detaloj pri la projekto

La ekzamenpaĝo por retaj ekzamenoj kaj arkivitaj ekzamentestoj jam funkcias kaj estis elprovita dum retaj ekzamenoj en 2023: https://interaga.edukado.net. La planataj novaj paŝoj por 2024 estas:

  1. kreado de sekcio por libere alireblaj unuopaj interagaj ekzercoj kaj taskoj;
  2. vastigo de la uzeblo de la ekzamenretejo por antaŭekzamenaj orientigaj provtestoj.

La libere alireblaj interagaj ekzercoj estas kreataj el la riĉa kolekto de la sekcio “Instrumaterialoj” de Edukado.net), el kies 900 ekzercoj ĉirkaŭ la duono estas transformebla al interagaj versioj. La uzantoj post la reta solvado povos tuj vidi sian rezulton kaj samtempe povas elŝuti ankaŭ la PDF-formatan materialon kun solvoj. Membroj de Edukado.net jam ekuzis la disponeblajn materialojn, kies nombro rapide kreskos en la sekvaj monatoj: https://edukado.net/instrumaterialoj/interagaj.

La planata plia evoluigo de la dediĉita programo funkciiganta la ekzamenretejon estas ebligi plenan elprovon de kompletaj retaj KER-ekzamenaj specimenoj en ĉiu nivelo (de B1 al C2), tiel ke la solvintoj de la specimenoj povu ricevi helpon kaj decidi pri sia nivelo antaŭ ol ili aliĝas al KER-sesio. La simulitaj testoj donas eblon sperti la ekzamenon en kvazaŭ veraj kondiĉoj kaj konigas al la kandidatoj la enhavon kaj definivelon de la testoj kaj lertigas ilin pri la uzo de la ekzamenretejo. Post la provekzamenoj la solvintoj ricevos ne nur siajn rezultojn, sed ankaŭ tekstan taksadon kaj konsilojn por pluaj paŝoj cele al sukcesa ekzameniĝo. Per ĉio ĉi la teamo de Edukado.net volas kuraĝigi la interesiĝantojn al aliĝo al la KER-ekzamenoj kaj helpi ilin decidi pri la ĝusta ekzamennivelo.

Ĝis nun la konstruon de la tuta ekzamenretejo farigis Edukado.net laŭ la planoj, enhava plenigo kaj testada laboro de Katalin Kováts kiel redaktoro de la retejo, kun financa subteno de Esperantic Studies Foundation (ESF). Nun por realigo de la plukonstruaj planoj de 2024, por la administrado de la provekzamen-petoj kaj por korektigo kun profesia taksado de la testoj UEA do invitas ĉiujn kontribui per financa subteno.

La nova servo povas ekfunkcii en februaro 2024, ankoraŭ ĝustatempe por helpi antaŭ la juniaj retaj ekzamenoj. La nuna celo estas provekzameni 200 homojn en 2024, por kio necesos 2000 EUR. Individuoj kaj organizoj, kiuj volas kunsubteni tiun agadon, povas donaci al la konto Eduko de UEA. UEA aldonos po 1 EUR por ĉiu donacita eŭro, tiel ke se 1000 EUR kolektiĝas, UEA rekte financas aldonajn 1000 EUR.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2024, №1156.

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Subtenu ekzerc-retejon por la KER-ekzamenoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-02-12 21:52

Vanege

0151 Influi homojn per subperceptaj bildoj

En la Angla ekzistas la esprimo "Subliminal image". Tio estas bildo, kiu aperas tro kaŝe aŭ tro mallonge por ke oni konsciu vidi ĝin, sed kiu estus tamen sensita kaj havus influon sur onia cerbo.

Mi tradukas la koncepton per "Subpercepta bildo". Estas bildoj kiujn oni sensas per la vido, sed kiun oni ne perceptas en la konscio.

La koncepto populariĝis kiam merkatisto asertis ke montri la tekston "Drink Cola-Cola!" dum kelkaj frakcioj de sekundoj en filmo altigas la vendon de Coca-Cola.

Tiu tekniko sonas tre plaĉa por vendistoj, ĉar oni povas tre facile uzi ĝin ĉie. Iu ajn kiu volus vendi produkton povus afiŝi bildon de ĝi dum kelkaj sekunderoj, kaj iel tio influus la spektantojn. Eble la spektanto pli ofte pensos pri la produkto, iel. Eble se la spektanto nekonscie vidas la produkton dum tre pozitiva okazo en filmo, la cerbo ligos pozitivan emocion al la produkto, iel.

La sola problemo estas: ne ekzistas bonaj sciencaj esploroj kiuj pruvas efikon de subperceptaj bildoj je influi la sintenon de homoj.

Ĉiuokaze, la tekniko jam estas malpermesita en pluraj landoj de Eŭropo. Homoj ne vere ŝatas la ideon esti manipulita sen havi la eblon konsciiĝi pri tio.

La ideo nun ĉefe vivas en la imagpovo de homoj, en fikciaj rakontoj kie ekzemple la vendado de kukumo multe altiĝis pro la amasa uzo de subperceptaj bildoj en kiuj kukumo estas uzata por seksumi...

A snow leopard drinking coca-cola (but with Esperanto written on it instead) and wearing sunglasses, furry artstyle.

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-02-12 20:20

Neniam milito inter ni

Variŝa Moradi, aktivulino pri virinaj rajtoj, estas enkarcerigita pro « armita ribelo »

12/02/2024 Revolucia tribunalo de Teherano enkarcerigis Variŝa Moradi-n pro Bagh-y aŭ « armita ribelo », gravega kulpo, kiu povas konduki al longaj punoj de enkarcerigo, eĉ mortopuno. Variŝa Moradi estis kulpigita fare de la 5a branĉo de la publika kaj...

de neniammilitointerni je 2024-02-12 18:35

Sonĝanta Vivo

Ĉielo, tero kaj maro

60*30cm sur canvas / Ĉielo, tero kaj maro 2024 / Ana Sonĝanta
Ekde iam antaŭe, kiam mi prenas penikon, ĉiam unue aperas birdo sur la canvaso. Mi ne scias kial. Aperas birdo, la birdo parolas al alia birdo, poste floro aperas, la floro serĉas alian floron. Kaj aperas vento, la vento rakontas al suno. Fiŝoj aperas, ili salutas al homo. Tiel la pentraĵo komenciĝas kaj tiel finiĝas.

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2024-02-12 09:06

Revuo Esperanto

Subtenu ekzerc-retejon por la KER-ekzamenoj de UEA ĉe Edukado.net. Komuniko 1156

Edukado.net kun subteno de UEA decidis plukonstrui ekzamenretejon, per kiu eblos ne nur ĝui diversajn interagajn ekzercojn, sed ankaŭ taksi sin por la unulingvaj Esperanto-ekzamenoj de UEA laŭ la Komuna Eŭropa Referenckadro (KER-ekzamenoj). Gvidas la laborojn Katalin Kováts, direktorino de la KER-Ekzamena Centro (KER-EC) de UEA kaj redaktoro de Edukado.net. Por la okazigo de provekzamenoj en 2024 la projekto bezonos plian investon de 2000 EUR. UEA pretas donaci sumon ĝis 1000 EUR, aldonante 1 EUR post ĉiu donacita 1 EUR. Vi povas subteni tiun programon per donaco al la konto Eduko de UEA: https://uea.org/alighoj/donacoj/eduko.

Detaloj pri la projekto

La ekzamenpaĝo por retaj ekzamenoj kaj arkivitaj ekzamentestoj jam funkcias kaj estis elprovita dum retaj ekzamenoj en 2023: https://interaga.edukado.net. La planataj novaj paŝoj por 2024 estas:

• kreado de sekcio por libere alireblaj unuopaj interagaj ekzercoj kaj taskoj;
• vastigo de la uzeblo de la ekzamenretejo por antaŭekzamenaj orientigaj provtestoj.

La libere alireblaj interagaj ekzercoj estas kreataj el la riĉa kolekto de la sekcio "Instrumaterialoj" de Edukado.net (https://edukado.net/instrumaterialoj), el kies 900 ekzercoj ĉirkaŭ la duono estas transformebla al interagaj versioj. La uzantoj post la reta solvado povos tuj vidi sian rezulton kaj samtempe povas elŝuti ankaŭ la PDF-formatan materialon kun solvoj. Membroj de Edukado.net jam ekuzis la disponeblajn materialojn, kies nombro rapide kreskos en la sekvaj monatoj: https://edukado.net/instrumaterialoj/interagaj.

La planata plia evoluigo de la dediĉita programo funkciiganta la ekzamenretejon estas ebligi plenan elprovon de kompletaj retaj KER-ekzamenaj specimenoj en ĉiu nivelo (de B1 al C2), tiel ke la solvintoj de la specimenoj povu ricevi helpon kaj decidi pri sia nivelo antaŭ ol ili aliĝas al KER-sesio. La simulitaj testoj donas eblon sperti la ekzamenon en kvazaŭ veraj kondiĉoj kaj konigas al la kandidatoj la enhavon kaj definivelon de la testoj kaj lertigas ilin pri la uzo de la ekzamenretejo. Post la provekzamenoj la solvintoj ricevos ne nur siajn rezultojn, sed ankaŭ tekstan taksadon kaj konsilojn por pluaj paŝoj cele al sukcesa ekzameniĝo. Per ĉio ĉi la teamo de Edukado.net volas kuraĝigi la interesiĝantojn al aliĝo al la KER-ekzamenoj kaj helpi ilin decidi pri la ĝusta ekzamennivelo.

Ĝis nun la konstruon de la tuta ekzamenretejo farigis Edukado.net laŭ la planoj, enhava plenigo kaj testada laboro de Katalin Kováts kiel redaktoro de la retejo, kun financa subteno de Esperantic Studies Foundation (ESF). Nun por realigo de la plukonstruaj planoj de 2024, por la administrado de la provekzamen-petoj kaj por korektigo kun profesia taksado de la testoj UEA do invitas ĉiujn kontribui per financa subteno.

La nova servo povas ekfunkcii en februaro 2024, ankoraŭ ĝustatempe por helpi antaŭ la juniaj retaj ekzamenoj. La nuna celo estas provekzameni 200 homojn en 2024, por kio necesos 2000 EUR. Individuoj kaj organizoj, kiuj volas kunsubteni tiun agadon, povas donaci al la konto Eduko de UEA: https://uea.org/alighoj/donacoj/eduko. UEA aldonos po 1 EUR por ĉiu donacita eŭro, tiel ke se 1000 EUR kolektiĝas, UEA rekte financas aldonajn 1000 EUR.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2024-02-12 07:15

Esperanta Retradio

La historio de karnavalo en Brazilo

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Karnavalaj festoj okazas en multaj landoj, en plej diversaj manieroj, laŭ plej malsamaj tradicioj. En Brazilo ĝi estas la plej granda popola festo, okazanta dum kvar tagoj, antaŭ la Karesmo. Estas interese kompreni, kiel ĝi komenciĝis, kaj kiel ĝi evoluis.

Karnavalo alvenis Brazilon el Portugalujo, en la 16-a jarcento. En Portugalujo, ĝi estis antikva popola ludo, antaŭ Karesmo. Ĝi konsistis el diboĉa ĵetado de malpurigaĵoj sur aliajn homojn, ĉu en hejmaj ludoj, ĉu surstrate. Por malpurigi aliajn homojn, oni ĵetis sur ilin farunon aŭ kafon, foje eĉ urinon. Stranga ludo! Oni nomis ĝin “entrudo”. En Brazilo, partoprenis la ludon sklavoj kaj eŭropdevenaj familioj. Eĉ de fenestroj oni ĵetis malpurigaĵojn sur preterpasantojn! La unua provinco, kie okazis “entrudo” en Brazilo estis la nordorienta Pernambuko.

La festo estis evidente iom sovaĝa kaj kruda. Kiam la portugala reĝa familio venis en Rio-de-ĵanejron, en la komenco de la 19-a jarcento, por eviti militon kontraŭ Napoleono, oni komencis mildigi la ludon per importado de baloj kaj maskopromenoj laŭ la pariza maniero. La tradicia, sovaĝa “entrudo” fariĝis malpermesata kaj police persekutata. Oni komencis realigi la unuajn karnavalajn balojn, kaj en Rio oni formis la unuajn karnavalajn grupojn, dancantajn laŭ la sonado de kanzonoj specife komponitaj por tiu celo. La unua “sambolernejo” kreiĝis en la jaro 1929. En 1970 oni konstruis en Rio kaj San Paŭlo grandajn paradejojn por defilado de samboensembloj kun miloj da partoprenantoj — la tiel nomataj “sambodromoj”.  Kurioze, ke multaj enlamdaj kaj eksterlandaj turistoj rajtas partopreni en la karnavalaj paradoj de grandaj sambolernejoj, kontraŭ pago de ne modesta kvanto...

Dume, la tradicio daŭre kunigas malpli grandajn homgrupojn, kiuj spontane dancas kaj kantas surstrate dum la karnavalaj tagoj, en maniero pli aŭ malpli organizita. 

Ankaŭ en la nordo kaj nordoriento de Brazilo la karnavalaj festoj estas tre viglaj. En Amazonio la “sambodromo” povas akcepti 100 mil vizitantojn. En Pernambuko ĉiujare ludas la plej granda karnavala stratgrupo en Brazilo, kiu ricevis la deklaron de Monda Nemateria Riĉaĵo de Unesko. Ankaŭ en Salvador, en la ŝtato Bahio, la karnavalaj festoj kondukas milionojn da homoj surstraten, por dancado kaj kantado. 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-02-12 07:00

Vizitoj en naturmedio plialtigas la bonfarton


Iri eksteren al la natura medio, tio bonfaras al homoj kaj korpe kaj psike. Laŭ nova studaĵo la regula restado en verdumo estas aparte favora por homoj kiuj estas soci-ekonomiaj malavantaĝuloj, kvankam tio validas nur por aktivaj travivaĵoj en natura medio - kunteksto kun la nombro de verdaj areoj kaj la loĝloko ne troviĝis. 

Por la studaĵo kiu estis publikigita en faka periodaĵo, estis enketitaj ĉirkaŭ 2300 personoj ekde la aĝo de 18 jaroj en Aŭstrio. La esplorista teamo konstatis ke la bonfarto de homoj en pli alta soci-ekonomia situacio - sendepende de la daŭro de la rekreiĝo en la verdumo - estas dekomence pli alta ol tiu de homoj kiuj tiurilate troviĝas en malavantaĝa situacio. Vizitoj en natura medio apenaŭ plialtigas la bonfarton de la plej riĉa triono de la enketitoj. Homoj kun malalta vivenspezo tamen povas egaligi sian bonfarton al tiu de enketitoj kun pli alta vivenspezo per plurfojaj restadoj en semajno en verda medio.

"Se oni iras dum la tuta jaro almenaŭ unufoje en semajno al natura medio, tiam la pozitiva utilo por la bonfarto estas simile granda, kiel oni ricevas 1000 eŭrojn pli da vivenspezo en jaro", diras la aŭtorino de la studaĵo kiu doktoriĝas ĉe la instituto pri psikologio de la universitato de Vieno.

Depende de la vivenspezo laŭ la studaĵo 1000 eŭroj pli en jaro por homoj kun malalta vivenspezo faras pli grandan diferencon ol por tiuj kun pli alta vivenspezo. Per tiu komparo la teamo volis montri ke la diferenco por homoj kun averaĝa vivenspezo estas entute ne tre granda por plialtigi la bonfarton simile kiel per vizitoj en naturmedio.

Ke ne montriĝis kunteksto kun la nombro de verdaj areoj en la ĉirkaŭaĵo de la loĝejo, tion interpretas la esploristoj jene: "Kion homoj faras, tio ŝajnis pli signifa ol kie ili vivas". Ili derivas el tio ke estas grave krei verdejojn en la urbo kaj proksimajn rekreajn zonojn kaj ankaŭ fari ilin alireblaj por la publiko, por redukti malegalecojn.

Unu el la problemoj estas ekzemple ke la vizitado de naturmediaj spacoj estas ofte kunligita kun kostoj, diras la aŭtorino. Ĝuste por homoj kun pli malalta vivenspezo ludas gravan rolon informoj pri allogaj naturmediaj rekreaj zonoj en proksima distanco kaj ties atingebleco per la publika mallongdistanca trafiko.
 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-02-12 07:00

2024-02-11

Neniam milito inter ni

Rusio: novaj akuzoj kontraŭ Oleg Orlov, kunfondinto de la NeRegistara Organizaĵo Memorial

Анна Артемьева "Новая Газета" via Wikicommons 22/02/2024 En Rusio, Oleg Orlov , Nobelpremio pri paco 2022, kunfondinto de la rusia NRO Memorial pri defendo de Homaj rajtoj kaj konservado de la memoro de la soveta potenco nun riskas tri jarojn da enkarcerigo...

de neniammilitointerni je 2024-02-11 21:36

La Balta Ondo

Partoprenu en filmeto de TEJO por la Internacia Tago de la Gepatra Lingvo

gepatra

TEJO festas la Internacian Tagon de la Gepatra Lingvo! La 21a de februaro estas speciala tago dediĉita al la lingvoj, dialektoj, kaj kulturaj heredaĵoj, kiuj estas la fundamento de niaj identecoj. Por festi tiun ĉi tagon, ni intencas krei inspiran kaj diversan filmeton sur Jutubo, kaj ni volas, ke vi estu parto de ĉi tiu ĝoja okazo!

Temoj por videoj

1. Feliĉan Tagon de la Gepatra Lingvo!
Prenu kameraon kaj diru “Feliĉan Tagon de la Gepatra Lingvo!” en via lingvo aŭ dialekto.

2. Lingvaj rajtoj
Parolu pri viaj ideoj kaj pensoj pri lingvaj rajtoj. Kial estas grave prizorgi kaj respekti la diversajn lingvojn en nia mondo? Kunhavigu vian perspektivon!

3. Proverboj kaj ilia signifo
Rakontu proverbon el via denaska lingvo kaj klarigu ĝian signifon en Esperanto. Disvastigu saĝajn vortojn kaj sciojn inter la komunumo.

4. Via plej ŝatata vorto
Komentu pri via plej ŝatata vorto en via denaska lingvo. Kial ĝi estas speciala por vi? Montru la diversajn belecojn de niaj lingvoj.

Kiel partopreni?

  1. Elektu unu aŭ plurajn temojn, kiu(j) inspiras vin.
  2. Registru mallongan videon laŭ la elektitaj temoj. Bonvolu, se vi elektas pli ol unu el la supraj temoj, faru apartajn filmetojn por ĉiu temo.
  3. Sendu viajn videojn al ni per [Google Drive, WeTransfer, ktp.] pere de ĉi tiu formularo aŭ skribu al ni ĉe tejooficejo@gmail.com.

La limdato por sendi viajn videojn estas la 19a de februaro 2024. Ni ekscitiĝas pri via partopreno kaj la kreado de speciala filmeto por festi kune la gepatrajn lingvojn!

Dankon pro via entuziasmo kaj partopreno en tiu ĉi ĝoja festo de nia lingva heredaĵo!

Fonto: https://www.tejo.org/tago-de-gepatra-lingvo-2024/

The post Partoprenu en filmeto de TEJO por la Internacia Tago de la Gepatra Lingvo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-02-11 18:54

Libera Folio

Spacveturo kaj vortordo

Forpasis Wim Jansen, multjara dungito de Eŭropa Kosma Agentejo (ESA), kiu poste doktoriĝis pri la vort-ordo en Esperanto kaj gvidis la katedron pri interlingvistiko kaj Esperanto en la Universitato de Amsterdamo. Ulrich Lins rakontas pri kolego, kiun li konis de jardekoj.

Wim Jansen. Foto: La universitato de Amsterdamo.

Simile kiel multaj, en kies vivo rolis Esperanto, ankaŭ Wim Jansen transprenis de siaj gepatroj ankoraŭ duan lingvon. La knabo estis frue stimulita per rigardoj al la impona patra kolekto de Esperantaj libroj. Plenkreskinte, li dank‘ al Esperanto konatiĝis kun la italino Marisa, kun kiu li edziĝis kaj dum jardekoj kunvivis.

Ankaŭ ne estis neordinara fenomeno, ke li antaŭ sia profesia kariero aktivis en la movado. Ekde 1966 li estis dum kvin jaroj prezidanto de la sialanda TEJO-sekcio, do de Nederlanda Esperanto-Junularo.

Krome, komence de la sepdekaj jaroj li formis kun Simo Milojević kaj la subskribinto redaktoran triopon, kiu dum iom da tempo prizorgis la revuon Kontakto.

Poste la atento de Wim Jansen koncentriĝis al la profesio. Post studo en la Teknika Universitato de Delft li kiel aerospac-inĝeniero iĝis en 1974 dungito de la Eŭropa Kosma Agentejo (ESA), por kiu li laboris dum 15 jaroj. Li respondecis pri scienca eksperimentado en la kampo de esplorado pri senpezeco ĉe senpilotaj kosmoŝipoj sovetiaj kaj rusaj.

Post kiam ekestis problemoj pri buĝetaj limigoj, Wim Jansen iun tagon iris al siaj superuloj kaj deklaris, ke nun li volas fari ion tute alian. Li eksiĝis el ESA. La decidon pri memstariĝo faciligis la fakto, ke ESA tra la jaroj ekipis lin per bona salajro. Prepare al nova kariero li decidis studi lingvosciencon en la Universitato de Leiden.

En 1989 li magistriĝis en kompara lingvistiko, kun specialiĝo pri la vaska (eŭska) lingvo. Li estis la unua, kiu aŭtoris vortaron vaskan-nederlandan (1996). Pli kaj pli ree antaŭenŝoviĝis ankaŭ Esperanto. Ankoraŭfoje Jansen ŝanĝis universitaton. En 2007 li doktoriĝis en la Universitato de Amsterdamo pri la vortordo en Esperanto.

Samloke jam estis establita (en 1998) speciala katedro pri interlingvistiko kaj Esperanto, kiun komence sponsoris Internacia Esperanto-Instituto en Hago. Kun samlandano, la juristo Hans Erasmus (1933-2020), kiu estis la ĉefa arkitekto de la katedro, li proksime rilatis ekde 2002.

Rezulte de tiu regula kunlaboro Wim Jansen en 2009 mem transprenis la katedron. Lian inaŭguran paroladon nederlandlingvan, ”Esperanto, lingvo aminda”, publikigis la universitato. Daŭre lia agado efikis ankaŭ eksteren. Sub la titolo Relax! en 2002 libroforme aperis de li nederlandlingva kolekto de polemikaj artikoloj pri la pozicio de la nederlanda lingvo, minacata de la angla.

En 2008 Wim agis kiel rektoro de la Internacia Kongresa Universitato en Roterdamo. Pri diversaj temoj, de Esperanta gramatiko ĝis lingvopolitiko, li publikigis angle en fakaj revuoj kaj, kadre de la kunvenoj de Societo pri Interlingvistiko, prelegis germane en Berlino; li kunlaboris kun kolegaj institucioj en Liverpool kaj Poznań.

La katedrulo Wim Jansen montriĝis same aŭ simile atentema kaj konscienca kiel en la aliaj etapoj aŭ sferoj de sia vivo. Peton, ke li reprezentu UEA en projekto pri multlingveco en Eŭropa Unio li bonvole akceptis, sed post nelonge sciigis, ke la studgrupo eklaboris sub ”unuflanke diktitaj gvidlinioj, kiuj lasas nenian spacon al serioza pristudo” kaj ke la ĵus okazinta lanĉa konferenco estis ”de katastrofe malalta nivelo”.

Wim Jansen tial deklaris sian eksiĝon el la studgrupo kaj rekomendis al UEA eksiĝi el la projekto.

En 2013 Jansen, atinginte la aĝon de 65, retiriĝis de la universitata instruado. Li helpis aranĝi, ankaŭ por la bono de la posteulo Federico Gobbo, ke la financado de la katedro transiris al UEA.

En la fino de lia vivo restis al li pli da tempo por vojaĝado. Dufoje li vizitis pensiulon en Bosnio: Simo Milojević. ”Ni multe ridis”, tiu raportis pri siaj konversacioj kun Wim, kiu en aŭtuno 2021 estis la lasta esperantista vizitanto al Simo.

Pasintjare en Beletra Almanako aperis la lasta publikigita artikolo de Wim Jansen. La aperon de plia artikolo, ”Lingvo kaj literatura evoluo”, li ne plu ĝisvivis. Post lia forpaso la Universitato de Amsterdamo memorigis pri li per tre simpatia nekrologo, kiu inter la kvalitoj de Wim Jansen elstarigis la ”zorgan kaj elegantan lingvouzon”, kiun li plurlingve demonstris.

Ulrich Lins

de Libera Folio je 2024-02-11 15:21

Vanege

0150 Iom da laboro jam bonas, ne pensu "ĉio aŭ nenio"

Io kio ofte malbonigas la vivon de homoj estas la pensmaniero "ĉio aŭ nenio". Tio estas la ideo ke se oni ne certas ĉu oni finos laboron, ne valoras komenci ĝin. Se oni ne faras 100% de tasko, ne valorus fari 1% de ĝi. Oni ofte vidas tion ĉe studentoj kiuj provas fari iun hejmtaskon en unu sesio de pluraj horoj, dum pli facilas fari plurajn etajn sesiojn. Tio pli facilas kaj tio pli facile adaptiĝas al tagaj eventoj.

Oni devas akcepti ke ĉio ne devas esti farita en unu fojo.

Alia ekzemplo de la ĉio-aŭ-nenio-pensmaniero estas kiam oni volas lerni lingvon, sportumi aŭ maldikiĝi. Kiam iu forgesas fari iun lecionon, sportsesion aŭ akcidente manĝas sukeraĵon, tiu ofte malkuraĝiĝas kaj entute ĉesas klopodi atingi sian celon.

Tio okazas ĉar homoj ofte fokusiĝas pri la malĝustaj celoj. "Ĉiutage fari lecionon en Duolingo" estas malbona celo. "Lerni la francan" estas bona celo. "Ĉiam manĝi vegane" estas malfacila celo. "Evitigi bestan suferadon" estas kuraĝiga celo, kiu donas bonan senton post ĉiu bovaĵo kiun oni rifuzas manĝi.

Se oni fokusiĝas pri rezulto, oni havas multe pli grandan ŝancon sukcesi.

Ĉiu paŝo helpas, kaj se oni konscias pri tio, oni pli facile ĝuas ĉiun paŝon. Se oni legis 80% de libro (dum oni devis legi 100%), oni havos multe pli bonan rezulton ol se oni legis nur 0% aŭ 10% ĉar oni postmetis la laboron kiom eble plej malfrue ĝis kiam oni rimarkas ke ne plu estas tempo disponebla pro neantaŭvidebla evento.

Ne ĉiuj celoj havas rezulton kiu estas proporcia al la kvanto de laboro (ekzemple, elektra aparato funkcias aŭ ne funkcias, maratono estas finita aŭ ne finita), sed por la granda plimulto de celoj kiu postulas longan laboradon, tio oftege veras, kaj kiam tio ne veras, oni povas replani la laboron per subtaksoj tiel ke la rezulto iĝu proporcia al la kvanto de laboro.

Ekzemple kiam oni kreas retejon, oni kutime unue faras la "minimuman akcepteblan produkton" kiom eble plej rapide, kaj poste, plia laborado estas aldono de kelkaj aldonaj funkcioj kiuj estas malpli esencaj.

Kiam celo devas esti farita kaj ne eblas ŝanĝi ĝin, ne utilas rigardi ĝin post komenci. Oni devas nur zorgi ke oni paŝas je la ĝusta direkto. Pensi pri la sekva paŝo estas pli motivige ol pensi "mi devas kuri dum ankoraŭ 2 horoj".

a cartoon cat running a marathon in front of his computer

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-02-11 11:56

Esperanta Retradio

Virinoj en muziko (202

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Sonia Risso el Urugvajo
Guadalupe Olmedo (1854-1889) estas meksika pianisto kaj komponistino naskita en Toluka de altklasa kaj riĉa kreola familio. Ŝi studis pianon kiel la plej grava ornamaĵo por la tiamaj knabinoj, kaj junaĝe ŝi elstaris kiel pian-interpretisto. Ŝia nomo aperis plurfoje en gazetoj post ŝia unua partopreno kiel unu el la pianistoj prezentantaj la “Marŝon de La Profeto”, aranĝita por kvar pianoj kaj dek ses manoj de Julio Ituarte.

Tiaj grupaj prezentadoj estis pluraj en tiuj jaroj dum kiuj ŝi decidis studi ankaŭ komponadon en Konservatorio. Ŝi lernis harmonion, kontrapunkton kaj instrumentadon. Paralele ŝi ricevis privatajn lecionojn kiuj estis decidaj por la evoluo de ŝia mallonga kariero; ŝiaj instruistoj estis Agustín Caballero, Cenobio Paniagua kaj Melesio Morales, kun tiu ĉi lasta ŝi geedziĝis poste (1887).

Ŝi ellaboris la transskribon bazitan sur motivoj de la “Africana” de Meyerbeer por 4 pianoj kaj dek-ses manoj, kiu prezentiĝis dufoje en la sama jaro en kiu ŝi diplomiĝis (1875). 

Guadalupe Olmedo iĝis la unua virino diplomiĝinta kiel komponisto ĉe muzika institucio de supera edukado en Meksiko. Por sia diplom-ekzameno ŝi prezentis dek-kvin originalajn komponaĵojn de malsamaj ĝenroj. Inter ili distingiĝis la “Obertura a grande orquesta” kaj la “Quartetto Studio Classico Op. 14”, ĉi lasta konsiderata la plej malnova meksika kvarteto trovita ĝis nun.  Pro la kreado de tiuj verkoj, la Meksika Filharmonia Societo aljuĝis al ŝi arĝentan medalon kiel “la unua meksika komponistino kiu skribis en la klasika ĝenro." Kvankam vere, antaŭ ŝi Ángela Peralta (V.enM. 192), María Garfias(V.enM.197), Delfina Mancera, inter aliaj jam estis elstaraj komponistinoj de la XIX-a jarcento. (Sed ankaŭ certe, ili ne diplomiĝis en oficiala konservatorio… kio povus esti aŭ ne, senmerita). 

La tiama gazetaro sekvis la agadon de Guadalupe Olmedo, ĝi anoncis la eldonon de ŝiaj pecoj kiel “Rememoroj pri Aida”(1877), ŝian kunlaboradon en publikaĵo “Álbum Musical” (1883), la prezentadon de ŝiaj laboroj kiel la transskribo de “La Hugennotoj” en koncerto de la Filharmonia Societo (1887). En publikaĵoj oni komentis ŝian muzikon, kiel notis “La virina kroniko” (1886) “Guadalupe Olmedo, kies inteligentecon prilumis Euterpe, komponis la verkon de sia inspiro kiu akompanis belan legendon…

En la libro “Galerio de samtempuloj” (1884) Francisko Sosa skribis "Notu en la muziko de S-ino Olmedo tiun kvietan melankolion kiu portretas la karakteron de la gefiloj de Meksiko, tiun neesprimeblan dolĉecon, kiu fluas el la sentemaj kaj delikataj koroj de niaj virinoj, tiun pacan teneron, kiun la artisto sentas vigla, kiam ŝi esprimas la sentemon de sia animo” 

Pli postaj voĉoj notas: la titolo “Clasika Studio” kiun Guadalupe Olmedo donis al la kvarteto op.14 ne estas tiel laŭvorta kiel ŝajnas, ĉar “laŭlonge de la verko (precipe la unua movado) la harmonio estas dinamika, la pasia sento kiel belkanto (pli evidenta en la kvara movado) kaj la tuta elasta elokventeco similas al la romantikismo de ŝia jarcento…..” 

La laboro de Guadalupe Olmedo estis perdita, nun estis malkovritaj kvar pecoj ĉe la Milana Konservatorio kaj montras la altan teknikan nivelon kiun ŝi akiris. Estas konate ke post ŝia diplomiĝo ŝi komponis pecojn por piano kaj orkestro: la nokturnon "Lumo", parafrazon pri temoj el la opero "Ildegonda", du fantaziojn pri temoj de "Aida"; “Venka Marŝo”, kaj du romancojn: "Taci mio cor", kaj "Mori", kies verkoj estis prezentitaj en Leipzig kaj Milano.

Guadalupe Olmedo en la daŭro de sia mallonga vivo - ŝi forpasis je sia 35 jaraĝo - markis paron da gravaj mejloŝtonoj por la muzika historiografio de sia lando, tre admirindaj kaj menciindaj.






de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-02-11 07:00