Blogoj en Esperanto

2024-07-12

Neniam milito inter ni

Migrantoj: nova amastombo malkovrita ĉe la tunizia-libia landlimo

Ayman Sahely / REUTERS 12/07/2024 La Alta-Komisaro pri Homaj Rajtoj ĉe Unuiĝintaj Nacioj, Volker Türk, deklaris mardon 9an de julio, ke lia buroo enketas pri amastombo de migrantoj malkovrita ĉe la tunizia-libia landlimo. Volker Türk denuncis la ekscesojn,...

de neniammilitointerni je 2024-07-12 14:17

La Balta Ondo

La somera Ondo: denove ampleksa kaj interesa

ondoKvankam la redakcio de La Ondo de Esperanto ekde januaro 2020 promesas, ke la abonantoj ricevos 100-120 paĝojn ĉiusezone, ĉiu ĝisnuna eldono de la Ondo estas pli ampleksa. Tia estas ankaŭ la junia (somera laŭ la nordhemisfera vidpunkto) eldono, kiu aperis pasintsemajne kun sesdeko da tekstoj kaj multaj ilustraĵoj sur 136 paĝoj.

La movada sekcio “Eventoj” estas varia kaj ampleksa: 30 artikoloj kaj artikoletoj sur 38 paĝoj. Oni povas legi pri la Eŭropa Esperanto-Kongreso (du artikoloj), landaj kongresoj en Britio kaj Katalunio, pri la partopreno de esperantistoj en la Poliglota Renkontiĝo en Prago, pri multaj tradiciaj kaj novaj esperantistaj kunvenoj okazintaj en aprilo, majo kaj junio sojle de la Kongresa Sezono kaj pri la baldaŭaj esperantistaj eventoj. En la plej ampleksa, kvinpaĝa artikolo en “Eventoj” Dennis Keefe rakontas pri la dumonata kurso “Esperanto-Plaĝo” kiun li gvidis en Hispanio. La Ondo informas pri elekto de Vytenis Andriukaitis al la Eŭropa Parlamento kaj pri Federacia Meritkruco por Zsófia Kóródy. Ni konfesas, ke la primovada sekcio povintus esti eĉ pli ampleksa, sed ni decidis limigi ĝian amplekson, kaj la ceteraj artikoloj, kiuj ne aperis en la gazeto, intertempe aperis en nia ĉiutage aktualigata novaĵretejo https://sezonoj.ru/.

En la sekcio “Tribuno” estas publikigitaj tri diskut-artikoloj de Renato Corsetti, honora prezidanto de UEA; unu el la artikoloj komentas la artikolon de la nuna prezidanto de UEA Duncan Charters pri la nova Strategia laborplano de UEA. Ili jam estas legeblaj en nia novaĵretejo – legu kaj komentu ĉe https://sezonoj.ru/.

Krom la tradicia listo de Esperantaj jubileoj kaj memordatoj por la kuranta monato (julio 2024), kompilita de Aleksander Korĵenkov en la sekcio “Arkivo” estas publikigita artikolo de Marc Vanden Bempt pri Internacia Esperanto-Arkivo antaŭ nelonge fondita en la Belgia urbo Diest. Stanislav Belov en sia ampleksa, dekpaĝa ilustrita artikolo rakontas pri Ruslandaj eventoj, okazintaj antaŭ tri jarcentoj en Ruslando – la vivo kaj la morto de la unua Siberia guberniestro Mateo Gagarin.

En ĉiu numero de La Ondo de Esperanto la plej ampleksa sekcio estas “Kulturo”, ankaŭ en junio ĝi estas 60-paĝa. En la unika Onda projekto “Rusa Novelaro 2” nun estas publikigita ĝia deka parto: kvar rakontoj de Miĥail Bulgakov, kiujn por vi tradukis Vladimir Jurganov, Ludmila Novikova, Vladimir Vyĉegĵanin kaj Aleksander Korĵenkov, kiu ankaŭ verkis la enkondukon kaj komentojn. Beletre kontribuis al la junia Ondo ankaŭ Paulo Sérgio Viana per sia originala novelo “Kvar preĝvendredoj”, kaj Miguel Fernández per tradukoj de kelkaj poemoj de la nuntempa galega poeto Claudio Rodríguez Fer.
Probal Dasgupta recenzas la Ŝekspiran verkon Koriolano kaj Wolfgang Kirschstein la originalan poemaron espero fola de Benoît Philippe. Krome, en la junia kultursekcio oni povas legi ankaŭ pri aliaj literaturaj, muzikaj kaj gazetaj novaĵoj en Esperantujo.

Al la sekcio “Mozaiko”, kiel ĉiam, kontribuis Stanislav Belov per paĝo da ŝercoj pri riĉuloj kaj malriĉuloj kaj István Ertl per “Spritaj splitoj kaj preskeraroj”.

Jen denove ampleksa, riĉenhava kaj interesa gazeto, sur kies kovropaĝo estas somera pentraĵo de la rusa Sovetunia pentristo Arkadij Plastov.

La Ondo de Esperanto aperas dumaniere: unue, kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo; due, kiel ampleksa trimonata almanako en kiu estas publikigataj la plej gravaj tekstoj el nia retejo kaj ankaŭ artikoloj, eseoj kaj beletraĵoj, verkitaj kaj tradukitaj speciale por la almanako, kiu konservis la gloran nomon La Ondo de Esperanto. Ankaŭ en 2024 la redakcio pretigos kvar 100-120-paĝajn almanakojn kaj literaturan suplementon.
La novaĵretejo estas senpage legebla de ĉiu deziranto, sed la almanakon ricevas nur tiuj, kiuj abonis ĝin.

La baza abontarifo ne ŝanĝiĝas dum pluraj jaroj.
Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

Dum la abonjaro 2023 danke al la Amikaj donacoj 32 personoj ricevis senpagajn abonojn al nia gazeto. La nomoj de ĉiuj amikoj kaj patronoj aperas en la rubriko “Donacoj” de nia novaĵretejo. Pagante vian kotizon, pensu pri tiuj, kiuj mem ne povas pagi, kaj donacu Amikan kotizon.

La Ondo de Esperanto estas abonebla por 2024 ĉe niaj landaj perantoj (preferinda maniero) kaj ĉe nia UEA-konto. Pri la pagmanieroj legu ĉi tie: https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.

La sekva (aŭtuna por la norduloj) eldono de La Ondo de Esperanto (№321) aperos fine de septembro aŭ komence de oktobro.

Enhavtabelo de la junia Ondo (2024, №320)

1 Kovropaĝa foto (pentraĵo de Arkadij Plastov)
2 Bazaj informoj pri La Ondo de Esperanto
3 En ĉi tiu numero

5 Eventoj
6 Joël Fontaine. Eŭropa Kongreso: Dialogo inter eŭropaj popoloj
7 Frédéric Gilles. Opinio de unuafojulo
8 Léa Gavoille. Multlingve en Prago
10 Dennis Keefe. Esperanto-Plaĝo: Longa, Intensa, tute Esperanta
15 Povilas Jegorovas. Vytenis Andriukaitis: Esperantisto en la Eŭropa Parlamento
17 Peter Zilvar, Harald Mantz. Federacia Meritkruco por Zsófia Kóródy
18 Maurizio Giacometto. Oksfordo: la centra etapo de la Festjaro Bauldton
21 Alfons Tur. Jubilea kongreso de Kataluna esperantistaro
22 Gražina Opuskienė. Printempa kunflugo en Litovio
24 Héloïse Lellouche. IJF-47: La pontoj trans la montoj
26 Tiina Oittinen. Somera kurso en Tampere
27 Sukcesa redebuto de Danuba Esperanto-Rendevuo
28 Ana Alebić-Juretić. PRINTEMPaS en Greziljono
29 Michel Basso. Giganta benko en Alzaco
30 Laurent Vignaud. Esperanto en Angers jam 120-jara
31 Lars Sözüer. Sur du radoj ĉe la Balta Maro
32 Ulrich Matthias. Krakovo valoris vojaĝon
33 Katalin Kováts. La ekzamenretejo edukado.net estas ALTE-taksita
34 Retaj KER-ekzamenoj de 2024
35 Prakash Ghimire. Nova estraro en Nepalo
36 Xie Ruifeng. Seminario sur la monto Suxian
37 Nia literaturo influe reprezentita en Slovenio
37 La gajnintoj de la konkurso “Partoprenu IJK-n 2024”
38 Mulele Mbassa Makaranga. Intensiva kurso en Tanzanio
38 La 2a Afrika Kongreso de Virinoj en Aruŝo
39 767 aliĝoj al UK-109: Aruŝo superis Bonaeron!
40 KAEST 2024 okazos en Slovakio
40 Simpozio kun Esperanto kiel unu el la laborlingvoj
41 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov, Aleksej Korĵenkov. Petro Čeliauskas forpasis
42 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. Ni funebras kaj kondolencas

43 Tribuno
44 Duncan Charters. Strategia laborplano – ĉu resumebla?
46 Renato Corsetti. Labor-plano, planoj kaj laboroj
49 Renato Corsetti. Aperi aŭ malaperi, – tiel staras nun la demando
51 Renato Corsetti. Ne al flug-roboto sangon soifanta: Esperanto-tago, la 26a de julio 2024
52 Mesaĝo de UEA okaze de la Tago de Esperanto
53 Mesaĝo de UEA al UN okaze de la Monda Tago de Rifuĝintoj, la 20a junio
54 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. 1600+ tagoj da konstanta ĉiutaga informado
55 François Lo Jacomo. Danci por la paco

56 Arkivo
57 Aleksander Korĵenkov. Jubileoj kaj memordatoj en julio 2024
60 Marc Vanden Bempt. Internacia Esperanto-Arkivo
61 Stanislav Belov. La vivo de Mateo Gagarin: de kortego ĝis eŝafodo

71 Kulturo
72 Aleksander Korĵenkov. Ne nur La majstro kaj Margarita
73 Miĥail Bulgakov. La ruĝa krono. La ĥana fajro. La blizardo. Estis majo (Trad. Vladimir Jurganov, Aleksander Korĵenkov, Ludmila Novikova, Vladimir Vyĉegĵanin)
106 Paulo Sérgio Viana. Kvar preĝvendredoj
109 Miguel Fernández. Nuntempa galega poezio: Claudio Rodríguez Fer
111 Claudio Rodríguez Fer. Poemoj (Trad. Miguel Fernández)
115 Probal Dasgupta. Romio antaŭ Julio (Recenzo: William Shakespeare. Koriolano)
121 Wolfgang Kirschstein. Ne malatentu ĉi poeton (Recenzo: Benoît Philippe. espero fola)
123 Rimleteroj: Jubilea reeldono
123 Matilda aperis en Esperanto
124 Lu Wunsch-Rolshoven. Nova libro de Etsuo Miyoshi senkoste en Esperanto
125 Floréal Martorell, Aleksander Korĵenkov. Dezertoj: La dua bitalbumo de Armel Amiot
126 Floréal Martorell. Nova bitalbumo de Martin & la talpoj
127 Halina Gorecka. Beletra Almanako, 2023, №49
128 Aleksander Korĵenkov. Unesko-Kuriero: Edukado en la epoko de artefarita intelekto
129 Literatura Foiro, 2024, №328
130 Literatura Foiro, 2024, №329

131 Mozaiko
132 Stanislav Belov. Aĥ, tiuj (mal)riĉuloj
133 István Ertl. Spritaj splitoj kaj preskeraroj
134 Perantoj de La Ondo de Esperanto
135 Reklamo

La red.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/07/ondo-129/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La somera Ondo: denove ampleksa kaj interesa appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-07-12 13:10

Esperanta Retradio

Indiano klopodas eviti la morton de sia lingvo

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo Sergio Viana el Brazilo
Laŭ la oficiala historio, kiam la portugalo Pedro Álvares Cabral ´malkovris´ Brazilon, la indiana loĝantaro de ĉi tiu regiono parolis entute pli ol 1300 lingvojn. Nuntempe vivas en la lando apenaŭ 900 mil indianoj, kiuj parolas entute 270 lingvojn. Oni povas facile imagi la kaŭzon de tia malaperado de amaso da komunumoj kaj de iliaj kulturoj. Estis iam tempo, kiam la brazila registaro severe malpermesis interparolojn en indianaj lingvoj, kaj eĉ de banalaj kutimoj, kiel preparado de tradiciaj manĝaĵoj.

Inter la ankoraŭ ekzistantaj lingvoj, multaj estas nuntempe uzataj de tre malmultaj individuoj, nome nur maljunuloj, ĉar la novaj generacioj ne interesiĝas pri tio. La blankula, eŭropdevena ´civilizacio´ plu englutas la indianan kulturon, kiel okazis en diversaj partoj de la mondo (pri tio legu la verkojn de la talenta Esperanta aŭtoro Trevor Steele.)
   
Antaŭ kelkaj tagoj, la influa brazila ĵurnalo ´Folha de São Paulo´ publikigis kortuŝan artikolon, kiu meritas diskonigon kaj certe kaptis la atenton de  homoj, kiuj interesiĝas pri lingvoj, ĝenerale. Ĝi estas raporto pri junulo el indiana komunumo vivanta en la centro de Brazilo, en ŝtato Mato Grosso.

Lia nomo estas Luciano Ariabo Quezo, li estas 25-jara studento en la lasta jaro de Fakultato de Beletro en ŝtato San-Paŭlo. En lia indiana vilaĝo vivas ankoraŭ kelkcent homoj sed malmultaj flue parolas la etnan lingvon, la ´umutina-balatiponé`. Antaŭ kelkaj jaroj mortis unu el tiuj maljunuloj, kaj Quezo eksentis internan premon por batalado kontraŭ la malrapida mortado de la lingvo de sia popolo. Li do decidis verki dulingvan libron por savi la lingvon, ĉar jam preskaŭ neniu parolas ĝin flue. Ekzistas tie nur du porindianaj lernejoj, kiuj instruas la ´umutinan´, kaj la lernado de la lingvo dependas nur de persona intereso. La projekto pri la lernolibro komenciĝis en la jaro 2013 kaj nun fine realiĝas. La verko havas la titolon ´Lingvo kaj Kulturo Umutinaj por Elementaj Lernejoj´ kaj celas la gelernantojn de lia vilaĝo. Unu frato de Quezo estas instruisto en tiea lernejo. La libro enhavas kvar partojn: rakontoj de tiu popolo, metiartaĵoj, historio de la komunumo kaj la homa korpo. La ilustraĵojn faris Quezo mem.
   
Li diris: ´Maljunuloj konis tion, sed inter la junuloj, malmultaj parolas la umutinan. Kiam tiu maljunulo mortis, mi konstatis, ke ankaŭ la lingvo mortos, se oni faros nenion´.

La tuta produktado de tiu materialo ricevis la orientadon de universitataj fakuloj, kaj la aŭtoro mem komencas universitatan karieron pri lingvoj kaj etnoj. La publikigo tamen estas submetata al membroj de la indiana komunumo, por aprobo.

Jen bela ekzemplo de respekto al minacataj kulturoj, kiu plene kongruas kun la celoj de la Esperantomovado.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-07-12 06:00

2024-07-11

La Balta Ondo

Bonaj rezultoj de la unika eksperimento en AMU

uam

La studentoj de la Interlingvistikaj Studoj (plus tri aliaj) kaj la instruistoj, Michael Farris kaj Ilona Koutny, kun la novpretigita vortaro post la sukcesa magistra ekzameno, dum la adiaŭa bankedo.

La 25 jarojn de la postdiplomaj Interlingvistikaj Studoj en la Universitato Adam Mickiewicz (UAM aŭ AMU) ni festis en 2022 per la lanĉado de magistraj Studoj pri interlingvistiko kadre de la studdirekto “Lingvistiko kaj informmastrumado”. La Studoj surloke, en Poznano, enhavis ne nur studobjektojn rilatajn al la lingvo, kulturo kaj movado de Esperanto, al planlingvoj, sed ankaŭ perfektigon en la angla lingvo kaj angle informmastrumadon (diĝitan humanistikon). En la centro troviĝis ankaŭ interkultura komunikado kaj lingvoplanado kaj -politiko, sume, donante bonan bazon por trovi laboron poste.

La unikaj magistraj studoj startis kun dek ĉinaj studentoj (el kiuj sep el la Universitato en Zaozhuang), kvankam ni atendis pli internacian grupon. Ĉiuj dek nun atingis la finon de siaj dujaraj studoj. La 27an de junio 2024 sep studentoj sukcese trapasis la magistran ekzamenon, dum kiu ili defendis siajn diplomlaboraĵojn kaj respondis al demandoj. Iliajn laboraĵojn vi povos baldaŭ legi en Edukado.net. La recenzado donis eblecon kunlabori kun eksterlandaj kolegoj (prof. Sabine Fiedler, prof. Gong Xiaofeng, d-ro Markos Kramer) kaj kun d-ro Maciej St. Zięba el Pollando (kiu instruis la studentojn en la Universitato de Zaozhuang), ili rete aliĝis al la ekzameno. Jen la temoj de la studentoj:

Li Bochuan: Seksismaj elementoj en la lingvo Esperanto;
Liu Dehan: La rolo kaj influo de virinoj al la lingvo, literaturo kaj movado de Esperanto;
Long Yunxia: Vortoprovizo de la homa vivo en temaj grupoj en la angla, Esperanto kaj la ĉina, kaj apliko en la lingvoinstruado;
Sun Yesheng: Ellaboro de temvortaro en la tereno de loĝado en la angla, Esperanto kaj la ĉina;
Zhang Yue: Komparo de la lingva bildo de la mondo en la ĉina kaj Esperanto;
Zhao Yanan: Reflektiĝo de la ĉina kulturo en Esperantaj tekstoj;
Zhu Xinlei: Elektitaj bibliotekaj kolektaĵoj pri Esperanto kaj interlingvistiko.

uam

La sep dimplomiĝintoj

Ĉiuj studentoj esprimis deziron plu kunlabori en la vortara projekto de Ilona Koutny aŭ plu esplori kaj verki artikolon el sia temo. Iuj povos dungiĝi en la Universitato en Zaozhuang, en la Esperanto-Muzeo, kaj pensas eĉ pri doktoriĝo en AMU. Ili donos freŝan forton por la ĉina movado.

Tuj antaŭ la ekzameno, aperis la Angla-Esperanta-Ĉina etvortaro pri Homa vivo kaj Loĝado. Temas pri la aktualigita kaj ĉinigita versio de la Angla-Esperanta-Hungara etvortaro de Ilona Koutny. Du studentoj el la magistra interlingvistika grupo, Long Yunxia (Nuba) kaj Sun Yesheng (Suno), pretigis la la ĉinajn versiojn, kontrolis ilin Gong Xiaofeng (Arko). En la libreto troviĝas ankaŭ ekzercoj por uzi la vortaron en progresanta nivelo de Esperanto – kion la studentoj povis mem sperti.

uam
La supra foto: La tri aŭtoroj (de maldekstre dekstren): Nuba, kies diplomlaboraĵo estis la vortara ĉapitro pri homa vivo kun enkonduka parto pri la uzo de temvortaroj en la instruado kaj tradukaj problemoj por la malsamaj kulturoj; Ilona Koutny; Suno, kies diplomlaboraĵo estis la vortara ĉapitro pri loĝado kun enkonduka parto pri ĉinaj-esperantaj vortaroj kaj tradukaj problemoj pro la malsamaj kulturoj.

Kaze de la dua anonco de la studoj en 2023 – post sukcesa unua jaro – neniu esperantisto aliĝis krom kvin ĉinaj studentoj, kio ne estis sufiĉe por startigi la sekvan grupon. UAM fermis la studojn. La nuna restos unika, tre pozitiva, eksperimento.

Prof. dr hab. Ilona Koutny
Gvidanto de la Interlingvistikaj Studoj
Adam Mickiewicz Universitato
Poznań, Pollando

Fonto: https://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/magistraj_raporto_jun24.html

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/07/polujo-22/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Bonaj rezultoj de la unika eksperimento en AMU appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-07-11 15:45

Esperanta Retradio

Du horojn por alporti akvon

Ĉiam denove oni parolas pri tio, kiom la klimata ŝanĝo estas problemo de justeco. Ekonomiaj malegalecoj, kiel tion akcentas sciencistoj, plifortiĝas sub varmegaj vivokondiĉoj. Homoj el pli malriĉaj landoj estas pli forte trafitaj de la kreskantaj temperaturoj kaj de iliaj efikoj, ol homoj kiuj vivas en pli riĉaj landoj kaj kiuj povas protekti sin pli bone. La samo validas por pli malriĉaj kaj pli riĉaj homoj ene de lando. Kaj ankaŭ rilate al la temo justeco de seksoj, la klimata ŝanĝo povas plue plifortigi jam ekzistantajn malegalecojn.

Nova studaĵo kiu estis publikigita en faka magazino, montras nun kiel la kuntekstoj konkrete povas aspekti. Esploristoj de la instituto pri esplorado de la sekvoj de la klimato en Potsdamo elkalkulis por tio perdojn de bonstato kiuj povus rezulti aparte por virinoj, ĉar ili bezonas pli da tempo por alporti akvon.

Mondskale nuntempe du miliardoj da homoj ne havas rektan aliron al flua trinkakvo, ili do devas alporti akvon de fonto ekstere de la dommastrumejo. La respondeco por la alportado de akvo kuŝas regule ĉe virinoj kaj junulinoj. Averaĝe virinoj pasigis en mastrumejoj sen flua akvo en la periodo de 1990 ĝis 2019 mondskale ĉiutage 22,84 minutojn por la alportado de akvo. Tiu tempobezono etendiĝas de kvar minutoj en partoj de Indonezio al ĝis 110 minutoj en regionoj de Etiopio.

La sciencistoj nun elkalkulis kiun influon povus havi diversaj klimataj scenaroj pri la tempo kiun la virinoj bezonus por la alportado de akvo. La varmiĝo de la tero kondukas al ŝanĝitaj pluvobildoj kaj tiel al ŝanĝita disponebleco de akvo. Multloke malaltiĝas la niveloj de grunda akvo. La aliro al freŝa akvo malfaciliĝas kaj la vojoj povas pro la varmegostreso fariĝi pli malagrablaj kaj pli longaj.

Jen la rezultoj de la aŭtoroj de la studaĵo: La tempo kiun la virinoj pasigas en mastrumejoj sen konekto al trinkakvo por alporti akvon, povus en klimata scenaro kun plue altaj enaerigoj ĝis la jaro 2050 plialtiĝi je ĝis 20 ĝis 40 procentoj. En kelkaj regionoj de Sudameriko kaj sudorienta Azio la tempobezono por la alportado de akvo povus eĉ duobliĝi. "Tiu plialtiĝo povus esti reduktata al 19 procentoj se la tuttera plivarmiĝo povus esti tenata sub du gradoj Celsiuso", diras aŭtoro.

La aŭtoroj atentigas pri tio ke la studaĵo prilaboris averaĝajn valorojn kaj ke la efikoj pri la unuopa virino povas esti ankoraŭ pli grandaj. La datumoj estis levitaj el enketoj en mastrumejoj en 347 regionoj, tamen ne ĉiuj regionoj estis bildigitaj. Tamen oni per tiu laboraĵo bone sukcesis aldoni mezuran parametron por la kostoj de la klimata ŝanĝo kiuj normalkaze estas tendence prinomataj en abstraktaj kategorioj kiel ekzemple la malneta enlanda produkto.

Per tiuj tempoperdoj la virinoj estas ŝarĝitaj ne nur korpe kaj psike. Tiuj perdoj ankaŭ kondukas al tio ke restas al la virinoj malpli da tempo por kleriĝo, pagata laboro kaj libertempo. Diferencoj en la kleriĝo estas en multaj landoj ankoraŭ decida kaŭzo por tio ke virinoj estas ekonomie en pli malbona pozicio ol viroj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-07-11 06:00

2024-07-10

Neniam milito inter ni

Milito en Gazao: nova israela frapo okazigas 29 mortintojn en lernejo

10/07/2024 Tiu bilanco estis provizita de medicina informfonto ĉe la malsanulejo Naser de Ĥan Junis kaj de la gazetburoo de la Hamaso, kiu denuncis « teruran masakron » kun plejparte infanoj kaj virinoj. Almenaŭ 29 Palestinanoj estis mortigitaj, sabaton...

de neniammilitointerni je 2024-07-10 20:36

La Balta Ondo

Somera kurso en Tampere

somera kurso

Ĉi-jare la tradicia Somera kurso de Esperanto-Asocio de Finnlando (EAF) okazis en Tampere la 6-9an de junio. Kiel kutime, ni ankaŭ ĉi-foje kunlaboris kun la loka Civitana Instituto, kie ni povis havi klasĉambrojn kaj aliajn ejojn por la kursotagoj.

Entute estis naŭ kursanoj surloke kaj unu distance. La instruistoj, Szabolcs (Sabi) Szilva kaj Sylvia Hämäläinen, instruis ambaŭ grupojn. Krome Juha Metsäkallas donis al la kursanoj praktikajn konsilojn, ekzemple pri diversaj Esperantaj retejoj. La kursorespondeculo Tiina Oittinen zorgis pri ĉiutagaj praktikaĵoj.

La interkona vespero en la unua kursotago estis aranĝita de la loka Esperanto-societo. Post mallonga piedirado en apuda preĝeja parko ni aŭdis prelegeton pri la vivo de Zamenhof. Ankaŭ bongustaj manĝaĵetoj kun kafo aŭ teo kompreneble estis parto de la agrabla vesperumo.

Ĉar nia ĉi-jara instituto Ahjola situas en la urboparto Pispala, kelkajn kilometrojn de la urbocentro, estis nature ke nia ĉiĉeronita rondirado okazis ankaŭ tie. La urboparto estas konata en Finnlando pro sia monteta aspekto. Post ioma grimpado nia grupo atingis la belvidejon sur monteto ĉe la lago Pyhäjärvi (vidu la foton). Tie nia ĉiĉerono rakontis pri la vivo de la homoj, kiuj loĝis kaj loĝas en tiu ĉi urboparto. Meze de la 19a jarcento la kreskanta urbo Tampere havis multajn novajn fabrikojn, kies laboristoj povis konstrui por si proprajn, modestajn domojn en Pispala pli malmultekoste ol en la urbocentro. La rondiradon partoprenis ankaŭ lokaj esperantistoj.

Ni tre ĝojis havi denove sukcesan Someran kurson. La sekvan kursolokon ni elektos komence de la venonta jaro kaj atendas same entuziasmajn kursanojn.

Tiina Oittinen

Ĉi tiu artikolo aperis en la junia (somera) eldono de La Ondo de Esperanto (2024).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2024, №2 (320).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/07/finnlando-3/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Somera kurso en Tampere appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-07-10 17:17

UEA facila

Zaozhuang

En julio okazis la una somera tendaro en fremdaj lingvoj por infanoj ĉe la Esperanto-muzeo de Zaozhuang, Ĉinio. Dum ses tagoj la gelernantoj, inter la multaj agadoj, iom lernis Esperanton, la anglan, la korean kaj la italan. Instruis s-roj Semio, John Huang el Kanado, Choi Manwon el Koreio kaj mi. Alessandra Madella

2024-07-10 08:52

Esperanta Retradio

Avĉjo rakontas... du renkontiĝojn

Tiujn ĉi rakontojn verkis kaj produktis Claude Labetaa el Francio
(koran dankon al mia kara nepino Jade pro ŝia partopreno)



- Avĉjo! Avĉjo! Mi ne povas endormiĝi. Rakontu al mi historion, mi petas.
- Jes, konsentite, sed poste, vi ekdormu, Jade.
- Jes, kompreneble, Avĉjo.
- Bone, enlitiĝu kaj mi tuj komencos.


EN FERIKOLONIO

Kiam mi estis juna instruisto, mi pasigis kelkajn feriojn laborante en ferikolonioj.
Tiun jaron mi laboris unuafoje en printempo, kiel grupogvidanto en kolonio, kies direktoro estas bona amiko. Tiu proponis, ke mi denove kunlaboru kun li en somero, sed ĉi-foje kiel vicdirektoro.

En julio de tiu jaro mi do troviĝis en bela mezmontara regiono de suda Francio kaj mia nova funkcio igis min konatiĝi ne nur kun la infanoj, sed ankaŭ kun ĉiuj gvidantoj, kaj ĉiuj ceteraj profesiuloj de la kolonio. La infanoj, fakte antaŭadoleskantoj, la respondeculoj kaj la gvidantoj devenis el la pariza suburbo, kiam la kontisto kaj la laboristoj pri kuirado aŭ mastrumado de la diversaj ĉambroj estis plejparte lokaj. Ĉu la malfacileco regi la petolaĵojn de la gejunuloj - kelkajn el ili eĉ relative gravajn - helpis al la solidariĝo de ĉiuj plenkreskuloj? Verŝajne pro tio la etoso estis bonega.

Iun tagon, juna laboristino invitis ĉiujn plenkreskulojn, por festi sian baldaŭan naskiĝdatrevenon: la dek-unuan de julio. Kelkajn tagojn antaŭ tiu dato, kiam ŝi invitis min, mi tuj diris: « Ankaŭ mi naskiĝis tiun tagon! La dek-unua de julio estas ankaŭ mia datreveno!». La belulino respondis: « Ho! Nekredeble! Ĉu vi vere volas, ke mi kredu tion? Ĉu ne estas rimedo por allogi min? ». Mi respondis: « Tute ne! Mi scias, ke la ŝanco naskiĝi la saman tagon estas malalta (precize unu ŝanco el tricent sesdek kvin), sed estas fakto ». Kaj antaŭ ŝia nekredemo mi eltiris el mia poŝo mian identigilon, kiun mi tuj montris al ŝi. « Rigardu! Mi ne mensogis, eĉ se bedaŭrinde mi naskiĝis kelkajn jarojn antaŭ vi ».

Ni do festis kune nian datrevenon, kaj post kelke da tempo ni decidis festi kune ĉiujn sekvajn. Tiel mi renkontiĝis kun via avino, karulino.


- Ŝajnas, ke ŝi nun dormas… Mi povos kisi ŝin sur la frunto kaj lasi ŝin dormi...
- Avĉjo! Mi ankoraŭ ne dormas. Via historio estis tro mallonga. Mi bezonas duan.
- Ho, Jade, ĉiuvespere ni travivas la samon… Nu, bone. Mi rakontas duan, sed estos la lasta. Poste, vi dormu.
- Jes, Avĉjo, mi promesas.
- Bone. Jen la dua historio. La unua estis nia vera historio. Sed tiu nova estos tute imaga.


EN PARIZA METROO


Kiam Marko estis studento, li ĉiutage uzis la metroon por iri al la universitato. Metroo estas subtera fervojo, subgrunda trajno se vi preferas.

Tiam la trajnoj malkomforte kaj brue veturigis la uzantojn sed tamen la etoso estis familiara kaj relative agrabla malgraŭ la kutima neparolemo de la parizanoj. Nur la akceptistoj - tiuj prikantitaj de Serge Gainsbourg - kies tasko estis « trui » la biletojn por ilin validigi, ofte diris kelkajn vortojn por okupi sian verŝajnan enuon.

Inter la stacioj la tuneloj dismontris la samajn reklamojn: « Bona, bela, Bonabelo... » (*) aŭ similaj celis okupi niajn pensojn. La metrooj estis nur moviĝaj pripensejoj aŭ legadejoj en kiuj la ŝanco renkonti konatulon estis tre malalta.

Iumatene, dum halto en stacio, kiam ankaŭ la alisenca trajno ĵus haltis, Marko rimarkis en la alia trajno junulon, kiu geste alvokis lin. Pro la vitroj de la du vagonoj kaj la ĉirkaŭa bruo ili ne povis interŝanĝi parole, sed Marko okulesprime demandis la alian kaj divenis lian intencon. Li deziris alparoli apud Marko sidantan junulinon, kiun ŝia libro tute absorbis.
Antaŭ la tuja forveturo de ambaŭ trajnoj, Marko eltiris ŝin el ŝia legado, kiu verŝajne estis interesega laŭ la tempo, kiun ŝi bezonis por levi siajn okulojn al li. Belegaj estis la okuloj, mi precizigu. Li tuj montris al ŝi la junulon, kiu ĵus gestis al li. Sed tiu, neatendite, estis trankvile leganta sian ĵurnalon! Kaj liaj apuduloj malfacile kaŝis siajn ridetojn aŭ eĉ ridojn! Kaj tuj poste ambaŭ trajnoj ekveturis disiĝante.

Marko evidente komprenis la ŝercon, sed tro malfrue. La junulino rigardis lin duonmire, duonmoke. Ĉar lia mieno certe estis ridinda. Ankaŭ ŝi komprenis la ŝercon kaj, forlasante sian libron, ekkonversaciis kun Marko… Marko kore dankas tiun nekonatan ŝercemulon, ĉar li kaj lia nova amikino neniam ĉesigis tiun konversacion!


- Ha, finfine ŝi profunde dormas. Mi nun povas senbrue eliri el ŝia dormoĉambro...


(*) Fakte, temis pri « Du beau, du bon, Dubonnet »

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-07-10 06:00

2024-07-09

Libera Folio

EU-subvencio savis la financojn de UEA

Granda administra subvencio de EU savis la financojn de UEA en la pasinta jaro. Anstataŭ planita deficito de pli ol 50 000 eŭroj la asocio en 2023 atingis plusan rezulton kaj povis krome ŝpari monon por venontaj jaroj. La ekonomia rezulto de la kongreso en Torino aliflanke estis malbona, supozeble pro la pagoj al la entrepreno kiu nun prizorgas la kongresan fakon de UEA.

Administra subvencio de EU estis grava kontribuo al la ekonomio de UEA en 2023. Foto: EU/Lukasz Kobus

Antaŭ kelkaj jaroj UEA ĉiujare elspezis 150 eŭrojn por kafo, teo kaj lakto, kiujn la oficistoj konsumis en la Centra Oficejo. Eble pro longa tradicio ankaŭ en la buĝeto por la jaro 2023 oni antaŭvidis elspezon de 120 eŭroj por tiu celo. La rezulto de la spezokonto nun publikigita en la retejo de UEA tamen montras, ke la efektiva elspezo por kafo, teo kaj lakto en 2023 estis nur 6,55 eŭroj.

Tio ne mirindas, se konsideri ke la oficistaro de UEA dum la lastaj jaroj estis draste reduktita, kaj eĉ la ĝenerala direktoro de la asocio jam ekde 2017 ne plu troviĝas en la oficejo. Spite la decidon faritan en februaro 2022 UEA tamen ĝis nun ne sukcesis vendi la Centran Oficejon, kaj la preskaŭ malplena domo plu kaŭzas kostojn al UEA.

En la buĝeto por 2023 oni antaŭvidis ke la kostoj ligitaj kun la uzo kaj prizorgado de la domo estos iom malpli ol 10 000 eŭroj, sed la efektiva kosto iĝis pli ol duoble tiom. Supozeble dum la preparado de la buĝeto oni plu esperis, ke la domo dum la jaro efektive estos vendita kaj la kostoj ĉesos.

La arkivo de UEA estis transdonita al la Internacia Esperanto-Muzeo ĉe la Aŭstria Nacia Biblioteko en 2022, kaj la ĉefa parto de Biblioteko Hodler al la Nacia Biblioteko de Pollando en Varsovio en 2023. Tamen plu funkcias en la Centra Oficejo la libroservo de UEA, kies plua sorto restas malklara.

Alia buĝetero, kie UEA ne atingis la planitan ekonomian rezulton, rilatas al la Universala Kongreso okazinta en Torino antaŭ unu jaro. La buĝeto antaŭvidis, ke la kotiza procentaĵo, la tiel nomata licencpago de la UK, donos al UEA 44 000 eŭrojn. Tamen la efektiva enspezo estis nur iom pli ol duono de tiu sumo, 23 300 eŭroj.

Eĉ la buĝetita sumo krome estas mirinde malalta, se kompari kun antaŭaj kongresoj. La lasta komparebla kongreso kun simila kvanto de partoprenintoj estis tiu en Lisbono 2017, kiam la kotiza procentaĵo estis 75 000 eŭroj. La kongreso en Lisbono havis 1 567 aliĝintojn, tiu en Torino 1 318, do oni povus atendi de Torino rezulton de proksimume 63 000 eŭroj.

Laŭ ĝenerala direktoro Martin Schäffer la sumo prezentita en la spezokonto tamen ne estas la efektiva kotizprocentaĵo, ĉar de ĝi jam estas subtrahitaj kostoj:

Martin Schäffer.

– Laŭ la interkonsento kun E@I, UEA pagas fiksan sumon plus aldona pago, kiu varias laŭ la grandeco de la UK, li klarigas al Libera Folio.

En 2021, kiam UEA decidis eksigi sian Konstantan Kongresan Sekretarion kaj transdoni la administradon de la kongresoj al ekstera firmao (la organizaĵo E@I en Slovakio), vicprezidanto Fernando Maia taksis, ke UEA tiel ŝparos 20 000 eŭrojn jare. Maia tiam klarigis, ke UEA pagos por la kongresa administrado fiksan sumon de 25 000 eŭroj jare, kaj aldone varian koston laŭ la kongresa enspezo.

Ne eblas laŭ la spezokonto publikigita de UEA taksi, kiom oni fakte pagis al E@I por la administrado de la kongreso en Torino, sed laŭ Martin Schäffer malpli ol kostus mem fari la laboron:

– La nuna solvo estas konsiderinde pli favora por UEA ol la antaŭa, des pli en jaroj kun malgranda UK. Krome UEA nun havas teamon; ne nur unu homon; do aldoniĝis novaj rimedoj por UK. Fine UEA nun regule okazigas la virtualan kongreson, ĉiujare ekde 2020.

Spite la domkostojn kaj la malbonan ekonomian rezulton de la kongreso en Torino, la spezokonto de la pasinta jaro estas klare pozitiva por UEA. Anstataŭ la antaŭvidita deficito de 51 000 eŭroj, la asocio atingis pluson de 480 eŭroj.

– La financa jaro 2023 estis tre bona, danke al pluraj pozitivaj evoluoj. La spezokonto denove estis ne nur ekvilibra, sed ni sukcesis nutri la rezervojn por eventualaj pluvaj tagoj de la asocio, Martin Schäffer ĝojas.

La ĉefa pozitiva surprizo de la jaro 2023 estis la granda administra subvencio kiun UEA ricevis de la programo Erasmus+ de Eŭropa Unio. Laŭ la koncerna gazetara komuniko, la aljuĝita sumo por 2023 estis 140 000 eŭroj. Tamen en la spezokonto de la jaro 2023 el ĝi ial aperas nur parto – proksimume 40 000 eŭroj. Ne klaras, kial la cetero de la sumo ne estis notita en la enspeza parto de la spezokonto.

Jam la nun aperanta sumo de la subvencio preskaŭ sufiĉas por ekvilibrigi la spezojn de la asocio. Notindas, ke se la tuta anoncita sumo de la subvencio aperus en la spezokonto de la koncerna jaro, ĝi sola superus la kotizajn enspezojn de UEA por individuaj membroj. Tiu sumo en la jaro 2023 estis 128 000 eŭroj. Dek jarojn pli frue, en 2013, la kotizoj de individuaj membroj estis 177 000 eŭroj.

Ne temas pri malkresko de la membrokvanto, kiu restis preskaŭ senŝanĝa – en 2013 estis 4 903 individuaj membroj kaj pasintjare 4 700. La problemo estas, ke ĉiam pli multaj membroj ne pretas pagi la kotizon de membro-abonanto, sed nur la preskaŭ simbolan kotizon de baza membro.

Aldone al la nebuĝetita subvencio, kompare kun la buĝeto malaperis 14 000 eŭroj en salajraj kostoj kaj 16 000 eŭroj buĝetitaj por oficistaro en aliaj oficejoj. Krome la asocio ricevis pli da rentoenspezoj ol atendite, kio aldonis pliajn 14 000 eŭrojn al la plusa flanko de la spezokonto.

La libroservo plu troviĝas en la Centra Oficejo en Roterdamo, kaj ĝia estonta sorto estas neklara.

Pliajn kontribuojn al la ekonomia bonfarto de la asocio donis la libroservo kaj la vendado de malnovaj eldonaĵoj de UEA – novajn librojn la eldona fako de UEA ne produktas delonge. La libroservo kaj la eldona fako donis al la spezokonto 6 200 eŭrojn pli ol buĝetite.

La revuoj Esperanto kaj Kontakto kontribuis al la maldeficito proksimume 4 000 eŭrojn, ĉefe pro ŝparitaj sendokostoj. Abonoj al la revuo Esperanto aliflanke donis nur duonon de la buĝetita enspezo.

Krome UEA en 2023 ricevis sume 5 300 eŭrojn en donacoj, nebuĝetitan nederlandan ŝtatan subvencion de 1 800 eŭroj, kaj la bankokostoj estis 1 400 eŭrojn malpli altaj ol atendite. Aldone, preskaŭ la tuta buĝetero por reprezentado, 1 500 eŭroj, restis neuzita. Elspezitaj por reprezentado estis nur 78 eŭroj kaj 10 cendoj.

Raporto de la komitataj revizoroj daŭre mankas en la retejo de UEA, sed laŭ Martin Schäffer ĝi survojas. Ankaŭ kontrolo fare de ekstera revizoro laŭ li okazas, kvankam la tiucela mono en la buĝeto restis neelspezita ankaŭ en 2023:

– La ekstera revizorado daŭre okazas, sed la problemo estas, ke la Estraro ankoraŭ ne ricevis iun finan raporton de la kompanio, malgraŭ diversaj petoj de UEA. Ne aperas kosto pri tio, ĉar Institucio Hodler 68 pagas por la ekstera revizorado.

Granda parto de la agado de UEA estas financata per diversaj fondaĵoj, sed ne aperis detala spezoraporto de la fondaĵoj. Tia raporto tamen venos, laŭ Martin Schäffer:

– En la bilanco aperas informoj pri la stato de la fondaĵoj. La bilanco do montras la plej gravan informon pri la bonfarto de la fondaĵoj. Pliaj detaloj pri enspezoj/elspezoj aperos en la venontaj monatoj. Tion mi interkonsentis kun la Estraro kaj la komitataj revizoroj.

de Libera Folio je 2024-07-09 08:25

Le Monde diplomatique en Esperanto

Historio de la kolero en Nov-Kaledonio

Decidinte trudi ŝanĝon en la konsisto de la balotantaro en Nov-Kaledonio, S-ro Emmanuel Macron fajrigis tiun insularon. La rezultanta kolero ne estingiĝas. La freŝdata enprizonigo en metropola Francio de sep sendependistaj aktivuloj eĉ akrigis ĝin. Ĉu la franca ŝtato, kiu viciĝis flanke de unu el la partioj daŭre povas esti la garantianto de malkoloniiga proceso imagita antaŭ kvardek jaroj ?

Ĉu la nuna Nov-Kaledonio daŭre estas en kolonia situacio ? Dum tiu insularo travivas insurekcian krizon depost la pasinta 13-a de majo, kun pli ol dek mortintoj, multaj vunditoj, centoj da fajrigitaj domoj kaj entreprenoj, haltinta loka ekonomio kaj grandaj malfacilaĵoj por proviantado kaj sanflegado, tiu demando ŝajnas ja retorika. Ĝi ne tia estas. La unua malkonsento inter tiuj, kiuj sin alfrontas en la stratoj de la ĉefurbo Nouméa kaj en la sociaj retoj precize koncernas la respondon al tiu demando.

JPEG - 171.6 kio
Sendependisma manifestacio en Nouméa - foto de FNLKS

Por iuj, subtenantaj la restadon de tiu teritorio en la franca respubliko, la kolonia paĝo estas ja turnita. Laŭ ili, la politikaj interkonsentoj, kiuj sin sekvis de post 1988 ne nur redonis civilan pacon - kiu tamen montriĝis malfortika - sed ankaŭ kompletis novtipan malkoloniadon, el kiu rezultas konfirmo de nerompebla ligo inter Nov-Kaledonio kaj Francio. Por la aliaj, ja precize tial, ke la kolonia ŝuldo ne estis kvitigita, necesas efektivigi la rimedojn por memdecido de la insularo, ĉar tiel estas, laŭ ili, la direkto de la historio.

En fama teksto de 1951, la antropologo Georges Balandier konsideris, ke kolonia situacio difiniĝis per "la rasa bazo de grupoj, ilia radikala heterogeneco, la antagonismaj rilatoj, kiujn ili havas, kaj la devigo kunekzistadi en limoj de unika politika kadro (1)". Ĉia ajn provo ekspliki la nunan kaoson fakte devigas esplori la pezon de la koloniaj heredaĵoj, aŭ, por alimaniere diri, la "koloniecon" de la nuna stato.

En 1853 la franca regantaro prenis posedon de Nov-Kaledonio por fari el ĝi loĝatigan kolonion. Krom submeto de la aŭtoktonoj (Kanakoj) kaj ekpluatado de resursoj, temis pri faciligi la setladon de kolonianoj, liberuloj aŭ "punitoj" (bagnanoj inter kiuj, ekskomunumanoj de Parizoj kaj Kabilaj ribeluloj), por konstrui en antipoda loko malgrandan "aŭstralan Francion". La praloĝantoj do estis perarmile pelitaj en la marĝenojn sociajn kaj geografiajn de la kolonio, kaj poste enfermitaj en rezervejoj egalantaj nur 8% de la ĉefa insulo. Falĉitaj de malsanoj kaj militoj, submetita al priindiĝena reĝimo kaj al trudlaboro ĉe kolonianoj, ekskluzivita el civitaneco kaj respublikaj lernejoj, trafita de sociaj kaj kulturaj renversoj pro la aktiveco de kristanaj misiistoj, la kanaka loĝantaro estis nur 27 000 en la komenco de la 20-a jarcento, kontraŭ plurcentaj miloj antaŭ la alveno de eŭropeanoj (2). La "neniiĝo de la indiĝenoj", laŭ tiuepoka termino, ŝajnis neevitebla. Fakte, ĝi preskaŭ okazis.

Dum tiu kolonia traŭmato brulmarkis la kanakajn konsciojn, aliaj uloj, grandaj kolonianoj, komercistoj kaj administraciantoj regnis sur la blankula urbo de Nouméa aŭ sur gigantaj bestbredadaj bienoj, profitante funkciadon de kontorekonomio kaj ekspluatado de nikelminejoj. La plejparto de la idaro de bagnanoj kaj malgrandaj kolonianoj tamen vivis en malriĉaj, eĉ foje senhavaĵaj, kondiĉoj sur terpecetoj ŝtelitaj al kanakoj de la administracio. Krome kulioj de azia aŭ oceania deveno venis por labori per dungaj kontraktoj similantaj bagnon aŭ eĉ sklavecon.

"Komuna destino" sed sociaj malegalecoj

Naskita de la kolonia fakto, la profunda socia fendo ne magie malaperis en 1946, kiam la kolonio iĝis transmara teritorio (TOM) kaj la franca civitaneco estis donita al la kanakoj. Tute male, la sistemo de kolonia apartigo fakte, se ne jure, daŭris.

Nur en la 1970-aj jaroj, kelkaj studentoj revenintaj de metropola Francio, inter ili la ekspastro Jean Marie Tjibaou, ĵetis novan kaj severan rigardon sur sian landon. Denuncante la persistan pezon de koloniismo, de rasismo kaj patronismo sur la kanaka popolo, ili aktivadis por riparo de la lezoj de koloniado, aparte por revalorigo de sia kulturo kaj redono de la ŝtelitaj teroj, kaj baldaŭe por sendependiĝo de socialisma Kanakio. Tiu postulo estis tre subtenata de la kanaka loĝantaro, sed tre malpopulara ĉe la nekanakoj. De tiam la 1980-aj jaroj estis markitaj de dupolusigo samtempe etna kaj partiana inter Kanaka Fronto por Nacia kaj Socialisma Liberigo (FLNKS) kaj Ariĝo por Kaledonio en la Respubliko (RPCR).

La kreskado de la konflikto inter la du flankoj, pliakrigita de la eraroj de la francaj registaroj, dekstraj kaj maldekstraj, fine okazigis batalojn, kiuj faris preskaŭ centon da mortintoj inter 1984 kaj 1988. Prude nomita "okazintaĵoj", tiu insurekcia periodo kulminis per la sturmo al la groto de Ouvéa, dum kiu mortis du ĝendarmoj kaj dek naŭ sendependistoj (3).

La konflikto Nov-Kaldonia baziĝas sur demando samtempe demografia kaj politika. En la jaroj 1970-aj, nova enmigra ondo venanta de metropola Francio kaj alia transmaraj teritorioj igis, por la unua fojo, la kanakojn malplimultaj en ilia lando : de tiam ili estas ĉirkaŭ 40% de la loĝantoj (4). La instaliĝo de tiuj novalvenintoj ne nur montris ekonomiajn oportunaĵojn de tiuepoka "nikela furoro", sed ankaŭ la ŝtatan volon neniigi la sendependiĝan postulon per loĝatiga politiko.

Temas pri legitimeca konflikto. La sendependistoj opinias, ke la rajto de memdecido kaj de malkoloniigo, agnoskita de unuiĝintaj Nacioj, povas koncerni nur la kanakojn, kiel koloniita aŭtoktona popolo. Sed la ŝtato kaj la porfranciaj lojalistoj opinias, ke la principo "unu homo, unu voĉo" koncernas senescepte ĉiujn civitanojn de la respubliko loĝantaj en Nov-Kaledonio. Eĉ se la efektivigo de tiu principo en situacio de loĝigata kolonio egalas sankcii truditan fakton kaj la malplimultigon de la kanakoj.

Por eliri el tiu sakstrato, la kanakaj sendependistoj faris decidigan paŝon ekde 1983 dum diskutforumo en Nainville-lès-Roches (ne malproksime de Parizo). Interŝanĝe de agnosko de la rajto kunnaskita kaj efektiva de la kanaka popolo por sendependeco, ili proponis kunhavi sian rajton de memdecido kun tiuj, kiujn ili nomis "viktimoj de la historio" : idaroj de kolonianoj, bagnanoj kaj kulioj, ĉiuj "kaledonianoj" aŭ "kaldoŝoj" enradikiĝintaj en la lando de longa tempo (5).

Ankoraŭ necesis multaj dramoj inter 1984 kaj 1988 antaŭ ol la aliaj partioj komprenu la gravecon de tiu propono. En unua etapo, la interkonsento de Matignon-Oudinot, subskribita en 1988 de FLNKS, RPCR kaj la ŝtato per iniciato de la ĉefministro Michel Rocard ebligis pacon, portempe prokrastis la demandon pri sendependeco kaj lanĉis gravajn decidojn, diritajn "ekvilibrigaj", profite al la kanakoj.

Poste nova interkonsento estis farita en 1998 inter la tri subskribintoj, ĉi-foje sub la patronado de S-ro Lionel Jospin, tiama ĉefministro : la interkonsento de Nouméa (6). Integrita en la franca konstitucio tiu interkonsento ekis proceson de "malkoloniado" - la vorto estas en la teksto - de la insularo ene de la franca respubliko dum dudek jaroj, bazita sur tri principoj : iompostioma neinversigebla transiro de ĉiuj neregnaj decidrajtoj al la ŝtato de Nov-Kaledonio, la agnosko de kanaka identeco en multaj kampoj (lingvoj, kulturo, terposedo, juro, institucioj, ktp.) kaj kreo de nov-kaledonia civitaneco portempe ene de la franca civitaneco, ebliganta la kanakan popolon kaj la aliajn komunumojn de la insularo kune ellabori projekton de komuna destino survoje al estonta emancipo.

Kun egalaj kompetentecoj, leĝo pri protektado de la loka dungado privilegias la dungadon de nov-kaledoniaj civitanoj, kaj nur ĉi lastaj povas voĉdoni en la regionaj balotadoj, kiuj determinas la konsiston de la lokaj parlamento kaj registaro. Temas do pri sociaj kaj politikaj rajtoj ligitaj al tiu nov-kaledonia civitaneco.

Pri la fundamenta demando pri la limoj de tiu "nov-kaledonia civitaneco" historia kompromiso estis atingita en 1998, dek kvin jarojn post Nainville-lès-Roches : la subskribantoj de la interkonsento de Nouméa konsentis, ke ĝi konsistos el ĉiuj francaj civitanoj instaliĝintaj en Nov-Kaledonio ĝis 1998 kaj loĝintaj tie almenaŭ dek jarojn, kaj iliaj idaroj. La francoj alvenintaj post 1998, tio estas post la oficiala proceso de iompostioma malkoloniado de la insularo, estis do ekskluzivitaj el la "nov-kaledonia civitaneco" dum la tuta daŭro de la interkonsento.

Jen grava detalo : la fiksa karaktero de la tempa limo de 1998 ne estis difinita en la teksto mem de la interkonsento de Nouméa, sed en la unua versio de la organiza leĝo de la 16-a de februaro 1999, kiu efektivigis ĝin. La konstitucia kortumo tamen cenzuris tiun decidon la 15-an de marto 1999, kaj tio relanĉis debaton kaj estigis novan malkonsenton de RPCR. La tiama registaro entreprenis modifon de la konstitucio por en ĝin enskribi la frostigon de tiuregiona balontantaro. Tamen tiu konstitucia ŝanĝo fine kompletiĝis nur en 2007 : intertempe la nesendependistoj faris el la demando pri balotantaro "frostigita" aŭ "ŝoviĝanta" propagandan argumenton.

Nun, oni konstatas la venenan karakteron de tiu argumentigo, eĉ se necesas rediskuti la limojn kaj kondiĉojn de la "nov-kaledonia civitaneco". La hipotezo de ia perlanda rajto estas jam konsentita de ĉiuj lokaj politikaj organizaĵoj, kiuj akceptas, ke homoj naskiĝintaj surloke el gepatroj nenov-kaledonianoj profitu el ĝi. Tamen, laŭ la kanaka vidpunkto tiu diskuto povas okazi nur laŭ du kondiĉoj : la decidon faru la nov-kaledonianoj mem, ne la francaj parlamentanoj, kaj ĝi ne povas esti disigita de totala interkonsento pri la estonto de la lando.

Nu, pri tiuj du punktoj, S-ro Emmanuel Macron trude agis, instigita de la plej radikalaj lojalistoj kun kiuj li alianciĝis. Ignorante multajn avertojn, kiujn oni donis al li, li deziris trudi konstitucian modifon sen loka interkonsento por "malfrostigi" la balotantaron. La senato adoptis la tekston la 2-an de aprilo 2024, la nacia asembleo la 14-an de majo, antaŭ baldaŭa kunveno de la parlamenta kongreso en Versajlo, necesa por konkludi la modifon. La samaj kaŭzoj produktante la samajn efikojn, Nov-Kaledonio faris kvardekjaran retrosalton. La tagon mem, kiam la nacia asembleo komencis ekzameni tiun tekston unuanime kontraŭatan de la sendependistoj, Nouméa ekfajriĝis.

La demando pri la balotantaro agis kiel eksplodilo, sed la nuna krizo pli ĝenerale rilatas kun la limoj de la ekvilibriga kaj malkoloniiga procesoj lanĉitaj per la interkonsentoj.

Praktike, la projekton de "komuna destino" malhelpas la persisto de tre fortaj sociaj malegalecoj inter la komunumoj. La alto de la socia skalo neniam ĉesi esti blankula, kaj la bazo restis kanaka kaj oceaniana. Plie, la distanco inter tiuj du ekstremaĵoj montriĝas giganta. La vivnivelo de la plej riĉaj 10% estas 7,1 oble pli alta ol tiu de la 10% malpli riĉaj, dum la diferenco estas nur 3,5 obla en metropola Francio (7). Tiu malegaleco estas ankaŭ geografie videbla, inter unuflanke la suda provinco - lojalista zono enhavanta la ĉefurbon Nouméa kaj la plejparton de la nekanaka loĝantaro - kaj aliflanke la norda provinco kaj la insuloj Loyauté - regataj de sendependistoj kaj plejmulte loĝataj de kanakoj. Kiam 45% de la loĝantoj de la suda provinco vivas sub la mediana enspezo, tiu proporcio kreskas ĝis 62% en la norda kaj 77% en la insuloj Loyauté (8). En la lando, la labordungiĝo, plej bona protekto kontraŭ malriĉeco, estas tre ligata al individuaj kriterioj, kiel geografio, etna deveno aŭ edukadnivelo. Nu, tia fakto strukture malfavorigas la kanakojn, des pli, ke la leĝo pri protektado de la loka dungado, kvankam decidita en la interkonsento de Nouméa, estis nur malfrue kaj sendiligente efektivigita.

Provincoj kaj municipoj de Nov-Kaledonio

Ekde 1988 la provincoj regataj de sendependistoj tamen profitis de grava ekvilibrigo pri infrastrukturoj kaj publikaj servoj. Por kompensi la influon de Nouméa, FLNKS entreprenis grandan urbigan projekton en la regiono de Koné, ĉefurbo de la norda provinco, kun instalado de giganta nikeltransformada uzino. Malfermita en 2013, ĝi logis loĝantojn, entreprenojn kaj kapitalojn, kaj videbligis novan ekonomian kaj politikan ŝancon por la lando (9). Sed la nuna krizo de la metalurgia sektoro abrupte ĉesigis tiun dinamikon (10). La norda uzino nun dormetas, kaj neniu scias, kia estos ĝia estonteco, kaj tio malfortigas la sendependisman strategion.

Cetere, la ekvilibrigo profite al la norda kaj la insuloj ne sufiĉis por bremsi migradojn al Nouméa : nuntempe la duono de la kanakaj loĝantoj vivas en la ĉefurbaro. Temas pri laboristoj, oficistoj, teknikistoj, ŝtatoficistoj kaj eĉ kelkaj kadruloj, sed ankaŭ homoj en situacio de granda socia malstabileco, kiuj vidas sub siaj okuloj la elmontratan riĉegecon de blankulaj kvartaloj. En tiu situacio, iuj junuloj, rekte trafitaj de mizero kaj senlernejiĝo, baskulas en deliktadecon kaj trafas prizonigon en Nouméa, kie 95% de la enprizonuloj estas kanakoj (11). Kaj tiu junularo, flankenlasita sed fervore sendependisma, ludis ĉefan rolon en la urba ribelado de majo 2024, kiu tiel montriĝas samtempe sociala kaj politika.

Ne akcepti subpremadon

Tiu perfortaĵa nivelo ne okazis en la cetero de la insularo. En la "veprejo", same kiel en la insuloj, kie la plimulto certe estas kanaka, ĉiuj loĝantoj plu ludis la kunvivadon de "nov-kaledonia civitaneco", eĉ post la 13-a de majo. Ĉe iuj bariloj en kampara zono eĉ okazis scenoj de interkomunumaj fratiĝoj. Ja estas en la ĉefurba urbaro, ke la fama "komuna destino" ŝajnas plej fora.

Depost la jaroj 1980-aj oni amase enlernejigis sen demokratigi, sen konsideri la kanakajn lingvojn, nek la kanakan kulturon. La celoj de ekvilibrigo kaj malkoloniado estis certe entreprenitaj en la lernejoj, per provinciigo kaj transdono de decidpovo de Parizo al Nouméa. Sed la franca ŝtato daŭre pagas 90% de la edukadaj elspezoj kaj konservas la ĉefajn decidpovojn (diplomojn, programojn, pedagogian kontrolon, ktp.), kiuj severe limigas la eblecon de loka edukada projekto emancipita el ĝia metropola referenco (12).

Pro decidpovo kundividita inter la ŝtato kaj Nov-Kaledonio, ankaŭ la supera edukado estas en mezvoja situacio. Danke al subteno de Parizo, la lokaj infrastrukturoj okulfrape disvolviĝis, la nombro de studentoj kreskis de du cent en 1987 ĝis nun preskaŭ kvar mil (13). La programoj pri pozitiva diskriminado favoraj al la Kanakoj (stipendioj), la regionigo de la edukadaj ofertaĵoj (malfermo de universitatejo en la norda provinco en 2020), la kreo de loka esplorcentro (Nov-kaledonia agronomia instituto - IAC), kaj la kreskado de regionaj ligoj per inter-Pacifika kunlaborado, estas multaj elementoj, kiuj montras, ke parto de la vojo, sed nur parto, jam estas farita al supera edukado kaj esploroj por la servo de la lando kaj ĝiaj propraj bezonoj.

La disvolviĝo de lernejaj kaj unuversitataj infrastrukturoj estigis altiĝon de la mezuma nivelo de edukado. Sed necesas diferencigi tion, kio rezultas el amasigo - ĝenerala plilongigo de studoj por ĉiuj loĝantoj - kaj la kvalita realaĵo de tiu demokratigo. Laŭ la lastaj disponeblajakiri nombroj (2014), nekanako havas probablon 1,4-oblan akiri teknikan abiturienton ol kanako, 5,6-oblan por ĝenerala abituriento, kaj 8,3-oblan por universitata diplomo (14). Per aliaj vortoj : la malegaleco ne malaperis. Ĝi moviĝis pli alten sur la edukada skalo. Kvankam la ĝenerala altiĝo de studniveloj okazas en ĉiuj provincoj, tre forta malegaleco restas : oni konstatas pli grandan proporcion de ne-diplomitoj en la norda (39% de la loĝantoj) kaj en la insuloj (41%) - tio estas la provincoj kie la kanakoj estas plimultaj, kontraŭ 22% en la suda. Pri la universitataj diplomitoj, ili estas 26% de la loĝantoj en la suda, kontraŭ 10% en la norda kaj 8% en la insuloj (15).

Al malegaleco aldoniĝas vera apartigo. Ekonometrikaj taksadoj montras, ke kanaka lernejano de la tria klaso (16) havas 2,4 oblan probablon trafi rifuzon, kiam tiu petas profesian jarfinan staĝon de entrepreno (17). Lernejo estas nur la unua okazo sperti tian apartigon. De eniroj en noktoklubojn ĝis luadoj de loĝejo, multaj esploroj faritaj en la jaroj 2010-aj montris la restadon de apartigaj logikoj celantaj la junajn kanakojn kaj oceanianojn, aparte en Nouméa (18).

Tiu reala situacio tamen ŝajnas nekonata de la pli aĝaj, kiuj, ambaŭflanke de la politika kampo kaj en ĉiuj komunumoj rapide denuncas vagantan junularon, sen kultura gvidsigno, malpolitikan kaj disŝiritan inter "tradicio" kaj "moderneco". Tia juĝo estas same malnova kiel la mondo : antaŭ kvardek jaroj la kanakaj plejaĝuloj jam riproĉis la junulojn koni nek la eŭropanan mondon, nek la "triban" (19). La morala paniko pri junulara danĝero, tial ke ĝi miselektas sian celon, malebligas pensi per taŭgaj terminoj la kondiĉojn de reveno al civila paco.

Por kompreni la nunan eksplodon, necesas konsideri la rolon ludatan de la franca ŝtato, kiu forlasis la neŭtralan pozicion malfacile prenitan de Michel Rocard en 1988. S-ro Macron fakte multobligis partianajn decidojn favorajn al la lojalista flanko, kaj tio povis nur akrigi la koleron de la sendependistoj.

La politika proceso de la interkonsento de Nouméa devis konkludiĝi per pluraj referendumoj pri memdecido laŭ apartaj reguloj : unu sola venko de "jes" por sendependiĝo sufiĉis por validi sendependecon, dum venko de "ne" ebligis duan referendumon, kaj poste trian se necese. La du unuajn referendumojn venkis la partianoj de restado en Francio, sed per pli kaj pli malgranda diferenco : 56,7% en la balotado de la 4-a de novembro 2018 (kun partopreno de 80%), kaj 53,3% dum la balotado de la 4a de oktobro 2020 (kun partopreno de 85%). Tiun vesperon, en Nouméa same kiel en Parizo, ĉiuj komprenis, ke venko de "jes" por sendependeco eblos dum la venonta referendumo.

Tiam la Macron-istaj regantoj evidente vicigis sin en la lojalista flanko trudante la decidigan balotadon de la 12-a de decembro 2021, dum ĉe la fino de la monda epidemio de kovim-19 la sendependistoj postulis prokraston por respekti la kanakan funebran kutimon. Kelkajn monatojn pli frue la ŝtata administracio publikigis dokumenton pri la konsekvencoj de "jes" kaj "ne" al sendependeco, malferme kontraŭ "jes" ĉar antaŭvidantan nur katastrofan perspektivon de totala kaj definitiva rompo kun Francio, malgraŭ la sendependisma multjara pozicio de sendependa partnereco kun Francio.

Fronte al tia sinteno de la ŝtato, FLNKS alvokis al bojkoto de la referendumo. La 12-an de decembro 2021, "ne" al sendependeco venkis per 97% sed kun partopreno de nur 44%. Ĉar ili ne partoprenis la balotadon, la kanakoj konsideras ĝin ne valida nek okazinta. Sed la ŝtato kaj la lojalistoj konsideras, ke ĉio okazis glate kaj ke la Nov-Kaledonianoj trifoje elektis restadi en Francio.

De tiam la rompo estas kompleta. En 2022, la ĉefo de la plej fervoraj lojalistoj, S-ino Sonia Backès, iĝis subministro pri civitaneco en la registaro de S-ino Élisabeth Borne, tiel evidentigante plian fojon, ke alianco okazis kun la Macron-a administracio. Ambaŭ flankoj en tio vidas sian gajnon : la lojalistoj vestitaj de blu-blank-ruĝo plu profitos la koloniajn privilegiojn, kies heredantoj ili estas en Nouméa. Kaj S-ro Macron gardos Nov-Kaledonion por laŭplaĉe deploji sian diplomatian strategion en la Hind-Pacifika regiono por bremsi la ĉinan puŝon, samtempe gardante ian kontrolon sur nikelo kaj granda mara ekskluziva zono.

Fine, konsiderante ke Nov-Kaledonio trifoje elektis restadi en Francio, kaj ke la malkoloniada demando estas nun solvita, la franca prezidanto, kun la subteno de siaj lojalistaj aliancanoj, lanĉis proceduron por "malfrostigi" la balotantaron. Tamen la kanakaj sendependistoj ne konsentas. Kontraŭ surda kaj blinda ŝtato ili decidis ne plu akcepti subpremadon.


(1) Georges Balandier, "La situation coloniale. Approche théorique", Cahiers internationaux de sociologie, volumo 11, Parizo, 1951.

(2) Christophe Sand, Hécatombe océanienne. Histoire de la dépopulation du Pacifique et ses conséquences (XVI-XXè siècle). Au vent des îles, Papeete, 2023.

(3) Legu : Jean-Marie Kohler, "Imposture et violences en Nouvelle calédonie", Le Monde diplomatique, junio 1988.

(4) Jean-louis Rallu, "La population de la Nouvelle Calédonie", Population n°4-5, Parizo 1985. Vidu ankaŭ : Pascal Rivoilan, "Recensement de la population 2019", Synthèse, n°45, Nouméa, oktobro 2020.

(5) Louis-José Barbançon, Il y a vingt-cinq ans : le gouvernement Tjibaou (18 juin 1982-18 novembre 1984), Agentejo por la disvolviĝo de la kanaka kulturo, Nouméa, 2008.

(6) Legu Alban Bensa kaj Eric Witterstein, "À la recherche d'un destin commun en Nouvelle calédonie", Le Monde diplomatique, julio 1998.

(7) Sonia Makhzoum kaj Valérie Molina, "Etude sur la pauvreté en Nouvelle-Calédonie", Synthèse n°64, aprilo 2023.

(8) Same.

(9) Legu : Alban Bensa kaj Eric Witterstein, "Nov-Kaledonio : socio ekbolanta, malkoloniigo suspendita", Le Monde diplomatique, julio 2014.

(10) Arthur Poncelet, "baisse du cours du nickel, l'avenir de la filière en suspend" (podkasto), Radio France Internationale (RFI), 7-a de februaro 2024, www.rfi.fr

(12) Marie Salaün, "L'école en Nouvelle-Calédonie à l'heure des compétences transférées : quel legs colonial ?", L'école calédonienne du destin commun, Presses Universitaires de Nouvelle-Calédonie, Nouméa, 2018.

(13) Haut Conseil de l'évaluation de la recherche et de l'enseignement supérieur (Hcéres), "Rapport d'évaluation de l'université de la Nouvelle-Calédonie. Campagne d'évaluation 2022-2023. Vague C", 14-a de marto 2024. Hcéres.

(14) Samuel Gorohouna kaj Catherine Ris, "Vingt-cinq ans de politiques de réduction des inégalités : quels impacts sur l'accès aux diplômes ?", Mouvements, n°91, Parizo, aŭtumno 2017.

(15) Same.

(16) Laŭ la franca sistemo, temas pri 15-jaraj lernejanoj

(17) Amélie Chung, "Politiques publiques éducatives et inégalités en Nouvelle-Calédonie", doktoriĝa tezo, Universitato de Nov-Kaledonio, 2021.

(18) Mathieu Bunel, samuel Gorohouna, Yannick L'Horty, Pascale Petit kaj Catherine Ris, "Discriminations ethniques dans l'accès au logement en Nouvelle-calédonie", Cahiers du Laboratoire de recherche juridique et économique, n°2016-2, Universitato de Nov-kaledonio, julio 2016, https://larje.unc.nc ; vidu ankaŭ : "Testé pour vous : racisme et discriminations en Nouvelle-Calédonie", Les Cahiers de la LDH-NC, n°5, Nouméa, julio 2015.

(19) Citita de Jean-Marie Kohler kaj Loïc Wacquant, "La question scolaire en Nouvelle-Calédonie : idéologie et sociologie", Les temps modernes, n°464, Parizo, 1985.

franca

de Marie SALAÜN & Benoît TRÉPIED je 2024-07-09 06:52

Esperanta Retradio

La intesta apendico - ĉu vere senutila?

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Ĝis antaŭ kelkaj jaroj, medicinistoj konsideris la intestan apendicon  kiel senutilan organeton, kiu pendas apud la cekumo. Eĉ la saĝa Charles Darwin siatempe opiniis ĝin tia. Kirurgoj ofte forprenis ĝin, okaze de siaj alikaŭzaj operacioj, por “preventi” apendiciton. Ŝajne oni povas bone vivi sen ĝi.

Dum la lastaj jaroj, novaj esploroj emas ŝanĝi tiun koncepton. Fortranĉo de la intesta apendico povas pliigi la riskon de iuj malsanoj, laŭlonge de la vivo. Ĝi funkcias kiel rezervejo por bakterioj, kiuj grave bonfaras al la intesta bonfarto. En ĝi okazas akumuliĝo de imunokompetentaj strukturoj, kiuj protektas kontraŭ diversaj intestaj malsanoj kaj aliaj imuno-misreagaj malsanoj, kaj eĉ Parkinson-malsano. Oni ankoraŭ ne eltrovis ĉiujn detalojn en tiu kompleksa protekta funkcio, sed sciencistoj fervore serĉas la koncernajn meĥanismojn. 

La homa apendico estas sakforma longa tubeto, kiu malfermiĝas al la dekstra parto de la kojlo. Ĝi havas la formon de vermeto. Oni trovas similajn strukturojn en aliaj bestoj, kiel primatoj, ronĝuloj, kunikloj kaj fiŝoj, en malsamaj formoj kaj grandecoj. Studoj de evolucia anatomio montras, ke la apendico multfoje ŝanĝiĝis je sia formo, kio indikas, ke ĝi havas funkcion. Eble ĝi protektas kontraŭ diareo.

Fakte, veterinaroj trovis, ke inter dekoj da specioj de primatoj en zoologia ĝardeno, tiuj havantaj apendicon suferis konsiderinde malpli da epizodoj de diareo, kompare kun tiuj, kiuj ne havas apendicon. En homoj, oni trovis pli altan riskon de intestaj infektoj en tiuj, kiuj ne havas la intestan apendicon, kompare kun la apendico-havantoj. Alia studo montris, ke homoj, kies apendico estis fortranĉita posedas malpli riĉan kvanton da bakterioj en la intesto.

Esploristoj trovis ankaŭ, ke la apendico funkcias kiel laboratorio, kiu preparas bakteriojn kontraŭ nocaj invadantoj: ĝi enhavas ĉelojn, kiuj kaptas tiujn invadantojn.
Tiuj novaj eltrovoj kondukas al la ideo, ke eĉ en kazoj de akuta apendicito, kuracistoj devus per antibiotikoj kontraŭbatali la infekton kaj se eble konservi la apendicon. Jen nova defio por la kirurgoj.

Rilate al la risko de intesta kancero post fortranĉo de la apendico, oni ankoraŭ ne alvenis al definitivaj konkludoj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-07-09 06:00

Revuo Esperanto

Mesaĝo de UEA okaze de la Monda Tago de la Svahila, 7 julio 2024. Komuniko 1174

La svahila (aŭ sŭahila, aŭ simple suahila) estas la plej parolata lingvo ne nur en Aruŝo kaj pli ĝenerale en Tanzanio, kie okazos la 109-a Universala Kongreso de Esperanto (UK), sed ankaŭ en granda parto de Orient-Afriko. Oficiala lingvo en Tanzanio, Kenjo, Ugando kaj Ruando, ĝi estas vaste parolata krome en Demokratia Respubliko Kongo – kaj depost 2004 ĝi estas unu el la oficialaj lingvoj de Afrika Unio. En Tanzanio ekzistas pli ol cent lokaj lingvoj, sed la svahila ludas unuigan rolon kaj estas oficiala lingvo ankaŭ de Orient-Afrika Komunumo kaj de la Komunumo por Evoluigo de la Sudo de Afriko. Kun pli ol 230 milionoj da parolantoj, ĝi estas unu el la dek plej parolataj lingvoj en la mondo.

Unuiĝintaj Nacioj kaj Unesko solenas mondajn tagojn de kelkaj lingvoj, unuavice la ses oficialaj lingvoj de UN kaj Unesko, sed ankaŭ kelkaj pliaj: en 2021, Unesko proklamis la 7-an de julio Monda Tago de la lingvo “Kiswahili”. La prefikso ki- estas gramatika prefikso uzata (en la svahila lingvo) por ĉiuj nomoj de lingvoj. La 7-a de julio estis elektita memore al la dato, kiam en 1954 la partio de la unua prezidento de Tanzanio akceptis la svahilan kiel unuigan lingvon de la bataloj por sendependeco.

Ĉi-jare Unesko festis la Mondan Tagon de la Svahila du tagojn pli frue per grava evento en la sidejo de Unesko, sub la temo: “La svahila: edukado kaj kulturo de paco”. Ĝin prezidis delegacio de Demokratia Respubliko Kongo – kiu cetere favoras ankaŭ Esperanton. Iĝinte esenca parto de la ĉiutaga vivo de afrikanoj, la svahila lingvo ebligis konstantan riĉiĝon de ĝia multkultureco.

En la 109-a UK, kiu unuafoje okazos en Afriko, de la 3-a ĝis la 10-a de aŭgusto 2024, Universala Esperanto-Asocio digne festos la svahilan: la lingva situacio de Orient-Afriko estas parto de la kongresa temo “Lingvo, homo kaj medio por pli bona mondo”; okazos plurtaga kurso pri la svahila; jam okazas lingva defio por lernado de la svahila kun ekzameno dum la kongreso; la Esperantologia Konferenco, speciala ero de la UK, gastigos prelegon de la Prof. Elisee Byelongo pri "Kiel uzi Esperanton kaj la svahilan por la paco en Afriko?”. Byelongo mem estas rektoro ne la Internacia Kongresa Universitato (IKU). Al la 109-a UK en Aruŝo, Tanzanio, eblas aliĝi ĉe uk.esperanto.net/2024 – al ĝi jam aliĝis pli ol 770 homoj el 65 landoj.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2024-07-09 05:57

2024-07-08

La Balta Ondo

Elekto de Komitatano C de TEJO

elekto

Junaj Amikoj de Esperanto estas reprezentataj en la Komitato, la supera decidorgano de TEJO, per Komitatano C. Nun komenciĝis la balotoj por nova Komitatano C, kiuj ekoficos la 1an de aŭgusto 2024 por dujara mandato. Junaj Amikoj de Esperanto rajtas elekti 1 Komitatanon C.

Tio ĉi estas unua elekto de Komitatano C elektata de Junaj Amikoj de Esperanto. Pro bezono bone prepari la elektan procezon estis la komenco prokrastita. Fino de la mandato estos kiel postulate en la Reglamento, la 31a de majo 2026.

La voĉdonado okazas per paroranga metodo. Ĝi okazos ekde nun ĝis la 23a de julio 2024, 18:00 UTK, kaj voĉdoni rajtas ĉiuj Junaj Amikoj de Esperanto. Ĉiuj nuntempaj Junaj Amikoj de Esperanto nun ricevis retpoŝtmesaĝon de balotilo.org, kiu enhavas ties personan voĉdonan ligilon. Junaj Amikoj de Esperanto por voĉdoni alklaku la ligilon, kiu kondukos ilin al la voĉdona retejo balotilo.org. Voĉdonantoj marku la kandidaton por kiu oni voĉdonas; aŭ lasu nemarkita se oni malpreferas la kandidaton. Junaj Amikoj de Esperanto ne havigu sian ligilon al alia persono, ĝi estas unika! Sube aperas la nomoj kaj landoj de la kandidatoj, iliaj mempriskriboj, informoj pri subtenantoj.

Espoir Ngoma Kasati, DR Kongo

Biografieto kaj movadaj celoj:

Mi estas juna esperantisto el DR. Kongo, studento pri informadiko, fraŭlo (sed fianĉiĝinta). En 2013 mi konatiĝis kun Esperanto, sed sukcesis eklerni ĝin nur en 2016. Impresita pri la fundamenta celo pri la kreiĝo de Esperanto kaj ĝia facila lernateco, mi estis decidinta enĝaĝiĝi disvastigi ĝin (Esperanton); tiam komenciĝis mia aventuro en la esperantio, kio kondukis min okupiĝi pri diversaj aferoj/taskoj poresperantaj en diversaj esperantistaj organizaĵoj. Mia celo kiel ĉiam estas antaŭenigi Esperanton. Estigi fortan kunlaboron inter esperantistaj organizoj kaj kunlaboron inter ni esperantistoj/esperantistaj organizoj kaj neesperantistoj/neesperantistaj organizoj cele al pli bona mondo.

Subtenantoj:

  • kvanto de subtenantoj: 5
  • kvanto de landoj de subtenantoj: 5
  • subtenantoj, kiuj permesis esti identigitaj: nur subtenantoj sen eksplica permeso pri publikigo

Fonto: https://www.tejo.org

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Elekto de Komitatano C de TEJO appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-07-08 21:55

Neniam milito inter ni

Milito kontraŭ Ukrainio : kvar mortintoj post rusia bombado kontraŭ dua malsanulejo en Kijivo

Jedrzej Nowicki 08/07/2024 Tiu eksplodo aŭdiĝis apenaŭ kelkajn horojn post pluraj rusiaj bombadoj, kiuj okazigis almenaŭ naŭ mortintojn en la ukraina ĉefurbo, lundon. Kijivo suferas bombadojn. Nova eksplodo estis aŭdita lundon 8an de julio fare de ĵurnalistoj...

de neniammilitointerni je 2024-07-08 20:35

KARAPACO-PANORAMO

Ringelnac: Mi kisas vin... (traduko El Telefona fora saluto!)

 


Mi kisas vin tra la telefon’

Unika mia, amatin’.

Kion malicis je vi mi sen bon’,

pardonu el for’, mi petas vin!

 

(El Telefona fora saluto!)

Joakimo Ringelnac

de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2024-07-08 18:57

UEA facila

Reading, Britujo

Sabaton, la 6-an de Julio 2024, membroj kaj amikoj de Esperanto-grupo de Reading kaj Oksfordo ĝuis tre belan kaj sukcesan renkontiĝon. Oni kafumis kune en ĉarma kafejo en la urbocentro, kiel kutime dum la monataj renkontiĝoj, sed ĉi-foje oni faris ankaŭ piediradon tra la urbo Reading por malkovri ĝiajn ligojn al famaj britaj verkistoj kiel Charles DIckens, Oscar Wilde, Jane Austen, Michael Bond, T.E. Lawrence kaj aliaj.

2024-07-08 15:28

TEJO

Elekto de Komitatano C de TEJO 2024-2026 Aŭgusto

Junaj Amikoj de Esperanto estas reprezentataj en la Komitato, la supera decidorgano de TEJO, per Komitatano C. Nun komenciĝis la balotoj por nova Komitatano C, kiuj ekoficos la 1-an de Augusto 2024 por dujara mandato. Junaj Amikoj de Esperanto rajtas elekti 1 Komitatanon C.

Tio ĉi estas unua elekto de Komitatano C elektata de Junaj Amikoj de Esperanto. Pro bezono bone prepari la elektan procezon estis la komenco prokrastita. Fino de la mandato estos kiel postulate en la Reglamento, la 31-a de Majo 2026.

La voĉdonado okazas per paroranga metodo. Ĝi okazos ekde nun ĝis la 23-a de Julio 2024, 18:00 UTK, kaj voĉdoni rajtas ĉiuj Junaj Amikoj de Esperanto. Ĉiuj nuntempaj Junaj Amikoj de Esperanto nun ricevis retpoŝtmesaĝon de balotilo.org, kiu enhavas ties personan voĉdonan ligilon. Junaj Amikoj de Esperanto por voĉdoni alklaku la ligilon, kiu kondukos ilin al la voĉdona retejo balotilo.org. Voĉdonantoj marku la kandidaton por kiu oni voĉdonas; aŭ lasu nemarkita se oni malpreferas la kandidaton. Junaj Amikoj de Esperanto ne havigu sian ligilon al alia persono, ĝi estas unika! Sube aperas la nomoj kaj landoj de la kandidatoj, iliaj mempriskriboj, informoj pri subtenantoj.

Espoir Ngoma Kasati, DR Kongo

Biografieto kaj movadaj celoj:

Mi estas juna esperantisto el DR. Kongo, studento pri informadiko, fraŭlo (sed fianĉiĝinta). En 2013 mi konatiĝis kun Esperanto, sed sukcesis eklerni ĝin nur en 2016. Impresita pri la fundamenta celo pri la kreiĝo de Esperanto kaj ĝia facila lernateco, mi estis decidinta enĝaĝiĝi disvastigi ĝin (Esperanton); tiam komenciĝis mia aventuro en la esperantio, kio kondukis min okupiĝi pri diversaj aferoj/taskoj poresperantaj en diversaj esperantistaj organizaĵoj. Mia celo kiel ĉiam estas antaŭenigi Esperanton. Estigi fortan kunlaboron inter esperantistaj organizoj kaj kunlaboron inter ni esperantistoj/esperantistaj organizoj kaj neesperantistoj/neesperantistaj organizoj cele al pli bona mondo.

Subtenantoj:
  • kvanto de subtenantoj: 5
  • kvanto de landoj de subtenantoj: 5
  • subtenantoj, kiuj permesis esti identigitaj: nur subtenantoj sen eksplica permeso pri publikigo

The post Elekto de Komitatano C de TEJO 2024-2026 Aŭgusto appeared first on Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

de Tejo Oficejo je 2024-07-08 11:14

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 07

Antaŭ ses semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la sepa porcio. Ĝuu ĝin!

---
Financajn rimedojn li tute ne havas,
sed multajn ideojn por novaj produktoj.
Li estas dungito en granda firmao.

La lampo vespere heligis la ĉambron.
Tre peza laboro ŝvitigis la virojn.
Se mankas virinoj, ekestas problemoj.

Muzikan kaj dancan spektaklon prezentis
artistoj furore, kun granda sukceso.

La purigistinoj efike laboris.
La servoj en majo perfekte funkciis,
sed kelkajn monatojn pli poste ĉe ĉiuj
sentiĝis laciĝo, la fortoj malkreskis.
Jen plendis la gastoj, okazis eraroj,
sed bela vetero kompensis la mankojn.

Sezona laboro ja estas tre streĉa.
Servistoj bezonas rekrean ripozon,
sed baldaŭ denove la vintra sezono
postulos atenton por nova laboro.
Ni estu kontentaj kaj montru rekonon.
Kelneroj volonte akceptas trinkmonon.

Li prenis kuleron kaj manĝis la supon.
Necesas elŝalti la lumon dumnokte.
Ŝi frue rimarkis tre gravan difekton.
Cetere ne ĉiuj akceptis la planon.
Arbustoj kaj arboj printempe verdiĝas.

Montriĝis rapide tre granda konsento.
Neniu protestis, sed ĉiuj silentis.
Mi bone laboris kun miaj kolegoj.
virinoj kunhelpis por solvi la taskon.
Li havis nenion por diri al ili.
Necesas forzorgi uzitajn kondomojn.

La urbo eldonis turisman prospekton.
Tre gravas por ili akceli turismon.
Turistoj amase inundis la urbon.
Loĝantoj de urbo elektis urbestron.
Fakuloj registris tre fortan tertremon.

Pluvego fariĝis naturkatastrofo.
Li gajnis en kvizo tre belan monsumon.
Ĉi-jare ne falis sufiĉe da neĝo.
Necesas neĝumi per neĝo-kanonoj.

Aŭstrio situas en centra Eŭropo.
Grekio situas en suda Eŭropo.
Longjara konflikto en norda Irlando
solviĝis nun fine per pacintertraktoj.

Bonegan ekzemplon por saĝa konduto
prezentis aŭtoro en sia romano.
Ministro promesis sociajn reformojn.
Popolan subtenon ricevis propono.
Vivanta serpento moviĝis en kaĝo.

Acidan brasikon volonte mi manĝas.
Futbala teamo nun venkis en matĉo.
Farmisto posedas grandegan traktoron.
Mil lampoj heligas la reĝan palacon.
Tre ĉarma fraŭlino disdonis dolĉaĵojn.

Alvenis surprize malplena skatolo.
Aŭdiĝis bruego de domkonstruejo.
Amarajn pilolojn preskribis doktoro.
La leĝo permesas liberan agadon.
Amaso da homoj freneze kriaĉis.

La sukoj de fruktoj enhavas acidojn.
Apenaŭ rentumas ripari la ŝuojn.
Mi volas aĉeti somerajn sandalojn.
Post pluvo la vento forblovis la nubojn.
Patrino preparis bongustan sandviĉon. (64)


Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de


de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-07-08 06:00

2024-07-07

La Balta Ondo

Mesaĝo de UEA okaze de la Monda Tago de la svahila

svahila

La svahila (aŭ sŭahila, aŭ simple suahila) estas la plej parolata lingvo ne nur en Aruŝo kaj pli ĝenerale en Tanzanio, kie okazos la 109a Universala Kongreso de Esperanto (UK), sed ankaŭ en granda parto de Orient-Afriko. Oficiala lingvo en Tanzanio, Kenjo, Ugando kaj Ruando, ĝi estas vaste parolata krome en Demokratia Respubliko Kongo – kaj depost 2004 ĝi estas unu el la oficialaj lingvoj de Afrika Unio. En Tanzanio ekzistas pli ol cent lokaj lingvoj, sed la svahila ludas unuigan rolon kaj estas oficiala lingvo ankaŭ de Orient-Afrika Komunumo kaj de la Komunumo por Evoluigo de la Sudo de Afriko. Kun pli ol 230 milionoj da parolantoj, ĝi estas unu el la dek plej parolataj lingvoj en la mondo.

Unuiĝintaj Nacioj kaj Unesko solenas mondajn tagojn de kelkaj lingvoj, unuavice la ses oficialaj lingvoj de UN kaj Unesko, sed ankaŭ kelkaj pliaj: en 2021, Unesko proklamis la 7an de julio Monda Tago de la lingvo “Kiswahili”. La prefikso ki- estas gramatika prefikso uzata (en la svahila lingvo) por ĉiuj nomoj de lingvoj. La 7a de julio estis elektita memore al la dato, kiam en 1954 la partio de la unua prezidento de Tanzanio akceptis la svahilan kiel unuigan lingvon de la bataloj por sendependeco.

Ĉi-jare Unesko festis la Mondan Tagon de la Svahila du tagojn pli frue per grava evento en la sidejo de Unesko, sub la temo: “La svahila: edukado kaj kulturo de paco”. Ĝin prezidis delegacio de Demokratia Respubliko Kongo – kiu cetere favoras ankaŭ Esperanton. Iĝinte esenca parto de la ĉiutaga vivo de afrikanoj, la svahila lingvo ebligis konstantan riĉiĝon de ĝia multkultureco.

En la 109a UK, kiu unuafoje okazos en Afriko de la 3a ĝis la 10a de aŭgusto 2024, Universala Esperanto-Asocio digne festos la svahilan: la lingva situacio de Orient-Afriko estas parto de la kongresa temo “Lingvo, homo kaj medio por pli bona mondo”; okazos plurtaga kurso pri la svahila; jam okazas lingva defio por lernado de la svahila kun ekzameno dum la kongreso; la Esperantologia Konferenco, speciala ero de la UK, gastigos prelegon de la Prof. Elisee Byelongo pri “Kiel uzi Esperanton kaj la svahilan por la paco en Afriko?”. Byelongo mem estas rektoro de la Internacia Kongresa Universitato (IKU). Al la 109-a UK en Aruŝo, Tanzanio, eblas aliĝi ĉe uk.esperanto.net/2024 – al ĝi jam aliĝis pli ol 770 homoj el 65 landoj.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2024, №1174.

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Mesaĝo de UEA okaze de la Monda Tago de la svahila appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-07-07 21:39

Esperanta Retradio

Virinoj en muziko (223)

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Sonia Risso el Urugvajo
Ana Carrique (1886-1978) estis argentina pianisto, muzik-edukisto kaj komponistino. Ŝi studis ĉe la Bonaera Konservatorio de Muziko, kie ŝi havis Julián Aguirre kiel sian instruiston pri komponado.

Plurajn jarojn poste estis fondita, por speciala altedukado, la Nacia Konservatorio de Muziko kaj Deklamado (1924). Ana Carrique en la aĝo de proksimume 40 jaroj, ĉeestis kiel aŭskultanto en la klasoj pri harmonio de la komponisto Athos Palma, kiu fariĝis ŝia ĉefa instruisto kaj mentoro. 

La socia kultura kunteksto en kiu Ana Carrique devis konstrui sian vojon kiel komponisto estis ankoraŭ malavantaĝa por virinoj. La studoj pri komponado al kiuj aliris virinoj, havis kiel celon la kreadon de komponaĵoj por vastigi la lernejan repertuaron, precipe de voĉaj pecoj.

Tiel ŝi, “muldita tute de viraj muzikistoj kaj kun edukado duonvoje inter formala kaj neformala”,  plenumis la paŝojn, kiujn la tiamaj kondiĉoj kaj eblecoj disponigis por la plimulto de virinoj interesitaj pri formale dediĉi sin al komponado.

Tamen, Ana Carrique sukcesis situigi sin ekster la lerneja medio, eble pro certaj temoj de siaj kanzonoj, la kompona tekniko uzata, aŭ pro la elstaraj pianistoj kaj kantistinoj, interpretistoj de ŝiaj pecoj, kiuj iel plifortigis la legitimigon de ŝiaj verkoj. 

Ŝia sukcesa evoluo komencis en la 1930-aj jaroj, kaj disvolviĝis en periodo de ĉirkaŭ 25 jaroj. Ŝia muzika verkaro estas dividita inter signifa nombro da kantoj por piano kaj voĉo, kaj en pli malgranda mezuro por piano kaj kvarvoĉa koruso; tio ĉi influita de la franca avangardo kiel rezulto de ŝia tempo en Eŭropo; ankaŭ ŝia produktado inkludas sonojn tipajn de la nacia folkloro, kiel la “huayno”, kiu havis multan disvastiĝon post sia premiero en Parizo. 

Ana Carrique eniris la formalan edukan sistemon per siaj komponaĵoj dediĉitaj al infanoj kaj temoj de la ĝenerala muzika kampo; ŝia produktado de kanzonoj elstaris por esti aprobita de la Nacia Konsilio de Edukado por la lerneja uzo. Temas pri kantoj, kiuj cirkulis en la argentina ĝenerala edukado dum la 30-aj kaj 40-aj jaroj, karakterizitaj per sia didaktika celo. Kelkaj el ŝiaj verkoj estis luditaj en koncertejoj kiel alternativaj spacoj, eĉ organizitaj de la Nacia Muzika Societo, al kiu ŝi membriĝis kaj kie ŝi premieris plejparte el siaj komponaĵoj.
 
Pluraj el la komponaĵoj de Ana Carrique estis enorme disvastigitaj, interalie menciindas “Via Nomo”, “Du lernejaj rondoj” kaj la “Himno al la Libro”, kiu estis ludita en la inaŭguro de pluraj bonaeraj infanaj bibliotekoj.

El ŝiaj verkoj ankaŭ elstaras ciklo nomita “Coplas Puntanas”, kiu estis prezentita en Parizo (1939) kaj estis vaste komentita de la argentina kaj franca gazetaro. Le Figaro rimarkis, rilate tiujn kanzonojn, ke "en sia koncizeco, ili estas modelo de gusto kaj esprimo". Ĝi estis ludita kiel parto de la programo por la celebrado de la argentina centjariĝo. 

Krom ke ŝi havis rimarkindan sukceson kiel pianisto, kaj en sia lando kaj en Eŭropo, ŝia plej meritplena laboro kuŝas en la signifaj kontribuoj, kiujn ŝi faris al la argentina ĉambra voĉa repertuaro.






  

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-07-07 06:00

2024-07-06

La Balta Ondo

Jubilea kongreso de Kataluna esperantistaro

kataluna

De la 17a ĝis la 20a de majo okazis en Vic (prononcu: Vik) la 40a Kataluna Esperanto-Kongreso, kiu estis jubilea, ĉar en ĉi tiu urbo antaŭ cent jaroj okazis la 11a kongreso de Kataluna Esperantista Federacio. La kongresa temo estas “Popolaj Ateneoj kaj kultura kaj scienca disvastigo” ĉar tiuj institucioj celis atingi, per edukado kaj kultura trejnado, socion pli justan, pli egalan kaj, ĉefe, liberan kaj tial la Esperanto-movado kreskis en la popolaj ateneoj kaj ili fariĝis rifuĝejo de subteraj organizaĵoj dum la hispanaj diktaturoj.

La anaro ne estis tiom internacia kiel antaŭe, tamen partoprenis cento da homoj, ĉefe el Katalunio mem sed ankaŭ el Eŭskio, Hispanio, Okcitanio kaj Francio. Bedaŭrinde, pro manko de la hispana vizo ne povis veni kelkaj homoj el Azio kaj Afriko kiuj anoncis sin.

La nuna kongreso celis ligiĝi kaj omaĝi tiun de unu jarcento pli frue, tial la solena inaŭguro okazis en la Kolona Salono de la Urbodomo, kiel antaŭ cent jaroj, solene sed en malpli patosa stilo. Tiu historia kaj jubliea sinteno montriĝis ankaŭ en ekspozicio pri la 11a kongreso, kiu spekteblis senpage dum la tuta monato en la kultura centro Romia Templo. La ceteraj programeroj okazis ĉefe en la kultura centro Joan Triadú, situanta en la urbocentro kaj kiu montriĝis tute konvena.

La programo estis klasika kaj varia, kun eroj en esperanto kaj en la kataluna: prelegoj kaj debatoj pri la kongresaj kaj aliaj temoj, sciencaj prezentoj, kursoj pri Esperanto kaj pri la kataluna, kulturaj vizitoj, filmoj en Esperanto, vikipedio kaj eĉ gufujo kaj magio!

Ekster la kongresejo okazis diversaj kulturaj vizitoj interalie al episkopa muzeo kaj al domo Pratdesaba kaj ĝia astronomia observejo. Dumnokte surstrataj koncertoj de JoMo kaj KajTielPlu malfermitaj al kongresanoj kaj lokanoj kiuj povis ĝui ilin.

Alia elemento kiu ligis la intan kaj nunan kongresojn estis la kongresa Telegram-kanalo, kiu estis nomita Kometo laŭ la nomo de la kongresa surpapera informilo de 1924.
La omaĝo al la malnova kongreso atingis la lastan eron de la nuna ĉar ĝi finiĝis per komuna bankedo kaj posttagmanĝa kantimprovizado en la restoracio “Casino” ankaŭ la sama de antaŭ cent jaroj kaj kun simila menuo al la tiama.

Alfons Tur

Ĉi tiu artikolo aperis en la junia (somera) eldono de La Ondo de Esperanto (2024).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2024, №2 (320).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/07/hispanujo-4/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Jubilea kongreso de Kataluna esperantistaro appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-07-06 21:44

UEA facila

Neniam milito inter ni

Marvaste de Maŭritanio, almenaŭ 89 migrantoj mortis en ŝippereo

Reuters 06/07/2024 Pli ol 5000 migrantoj mortis en 2024 provante atingi la hispanan marbordon. La fiŝkapta ŝipo pereis la 1an de julio, precizigis la maŭritania marborda patrolo. Preskaŭ 90 migrantoj mortis lundon, dum ŝippereo, marvaste de la marbordoj...

de neniammilitointerni je 2024-07-06 20:30

Esperanta Retradio

Ĉu plantoj estas inteligentaj?

Plantoj ja ne havas cerbon. Malgraŭ tio ili povas taksi riskojn, disvolvi strategiojn kaj celite defendi sin. Sed ĉu tio sufiĉas por difini plantojn kiel inteligentaj? Du esploristoj nun okupiĝis pri tiu demando - kun mirinda rezulto.

Saĝe kondutas ne nur homoj, sed ankaŭ multaj bestoj. Tiel delfenoj povas abstrakte pensi, korvoj povas utiligi laborilojn kaj sepioj kapablas eĉ nombri. Sed kio pri plantoj? Kiel prilumigoj montras, kelkaj plantoj reagas malgraŭ sia limigita moviĝa radiuso pri stimuloj el sia medio. La solidago ekzemple povas percepti pluajn samspecianojn en sia proksimeco  kaj defendi sin kontraŭ predantoj. Ĉu tio jam estas signo por la inteligenteco de la planto?

La demando estas pli malfacile respondebla ol supozite je unua vido. "Ekzistas pli ol 70 publikigitaj difinoj por inteligenteco; kaj ene de certa scienca fako ne regas unuanimeco pri tio, kio estas inteligenteco", diras ekologiisto de la Cornell universitato. Multaj difinoj de inteligenteco ĉe bestoj vidas kiel antaŭkondiĉon la ekziston de centra nervosistemo en kiu informoj estas plusendataj kiel elektraj signaloj. Kelkaj biologoj supozas ke ĉe plantoj tiun funkcion plenumas ties angia sistemo kaj ĥemiaj signaloj. Laŭ tio ankaŭ plantoj posedas specon de ŝalta centro kiu prilaboras la informojn kaj ordonas reagojn.

Pruviloj por tiuj teorioj ĝis nun ne ekzistas. "Ne ekzistas bonaj pruvoj por simileco kun nerva sistemo, kvankam ni sendube vidas elektrajn signalojn en plantoj", diras la ekologiisto. "Sed la demando estas, kiel gravaj estas tiuj signaloj por la kapablo de planto prilabori mediajn stimulojn". Laŭ lia difino de inteligenteco plantoj devus reagi pri mediaj stimuloj kaj per tio kapabli celite solvi problemojn, por esti konsiderataj kiel inteligentaj.

Ĉu tio trafas, tion nun du kolegoj prilumigis ĉe la ekzemplo de la solidago (solidago altissima). Por tio la du esploristoj reanalizis pli fruajn studaĵojn pri la solidago kaj ĝiaj reagoj je infekto per damaĝantoj. El tio vidiĝas ke la planto malabsorbas ĥemian substancon, se ĝiaj folioj estas vorataj de larvoj de foliaj skaraboj. Tiu substanco signalas al la insekto ke la planto estas damaĝita kaj estas malbona fonto de nutraĵo. Tiuj en la aero ŝvebantaj ĥemiaĵoj, la tiel nomataj fuĝemaj organikaj ligaĵoj, estas perceptataj de la najbaraj solidagoplantoj kaj instigas ilin produkti defendajn substancojn kontraŭ la larvoj de la skarabo. Tiamaniere la solidagoj fortimigas la insektojn kaj minimumigas la damaĝon kaŭzitan de predantoj.

En eksperimentoj la esploristoj krome montris ke la solidago sekvas ankoraŭ pluajn defendajn strategiojn. Se ili estas vorataj de skarabo, tiam ili kreskas pli rapide - tamen nur se ili estas ĉirkaŭataj de pluaj solidagoj. Sen samspecianoj en la najbareco la kreskada rapideco restas senŝanĝa, la solidago tamen tiam produktas pli da ĥemiaj defendaj substancoj. Ĉu pluaj solidagoj kreskas en la najbareco, tion la plantoj ekkonas per la lumo de la ruĝa gamo, kiu estas reflektata de la folioj de siaj najbaraj plantoj, skribas ambaŭ biologoj.

"Tio korespondus al nia difino de inteligenteco", resumas esploristo. "Depende de tio kiujn informojn la solidago ricevas el la medio, la planto modifas sian normalan konduton." Ili povas utiligi indikojn el la medio por prognozi estontan situacion kaj tiam agi laŭ tio.

La esploristo konstatas" ke la cerbo de la solidago estas la tuta planto, sen ke necesas centra kunordigado". Anstataŭ elektraj signaloj en la tuta organismo funkcias ĥemia transsendado de signaloj. Studaĵoj de aliaj esploristoj estis jam montrintaj ke ĉiu planta ĉelo perceptas larĝan lumspektron per kiu ĝi povas ekkoni tre specifajn fuĝemajn ligaĵojn de najbaraj plantoj.

"Ili povas tre precize percepti sian ĉirkaŭaĵon, kaj laŭ nia scio tion kpablas ĉiu unuopa ĉelo", diras la biologo. La ĉeloj ja estas specialiĝintaj, tamen ili ĉiuj perceptas la samajn aferojn kaj komunikas per ĥemiaj signaloj por iniciati  komunan reagon rilate al kreskado aŭ metabolo.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-07-06 06:00

UEA facila

Ĝemeloj en Madagaskaro

En Madagaskaro ekzistas multaj kutimoj pri ĝemeloj. En Mananjary, en la orienta parto de Madagaskaro, estas tabuo kontraŭ vartado de ĝemeloj. La patrino rajtas gardi nur unu el la du, do ŝi devas elekti unu el ili por plu varti, kaj mortigi la alian. La lokanoj pensas, ke kreskigi ĝemelojn alportas danĝeron al tuta familio. Nuntempe iuj kuraĝaj patrinoj batalas kontraŭ tiu tradicio, sed la situacio por ili ne estas facila. En la centro de Madagaskaro, la homoj havas solvon por rompi la tabuon, almenaŭ kiam la ĝemeloj havas malsaman sekson. Oni kredas, ke tiuj ĝemeloj havas unusolan animon, ĉar ili evoluis en la sama utero kaj estis kunligitaj en la patrina ventro. Tial, por disigi ilian animan rilaton, ili devas esti liberigitaj antaŭ ol la knabeto atingos la aĝon de cirkumcido (inter du kaj kvar jaroj). Necesas klarigi, ke en Madagaskaro, la cirkumcido estas tre grava rito, per kiu knabo estas konsiderata kiel viro kaj fariĝas plena membro de la familio. La gepatroj organizas malgrandan geedziĝan feston. Ili invitas familianojn, geamikojn, najbarojn, kaj infanojn el la vilaĝo. Ili portas belajn vestaĵojn. Oni konstruas dometon el kartona skatolo. La gefrataj ĝemeloj eniras en tiun dometon kune. Ene de ĝi, oni trovas malgrandajn ludilojn kaj manĝilojn, kiuj simbolas la familian vivon. Dum la ceremonio, la plejaĝulo de la familio anoncas: “Vi estis geedzoj en la utero, sed nun vi estas gefratoj”. Post tio, iu el la invititoj ekbruligas la dometon en kiu sidas la du geetuloj. Tuj, ĉiuj homoj krias kaj ordonas al la gefratoj eliri el la dometo. Ili eliras rapide kaj la gepatroj kaptas ilin, por ke ili disiĝu kaj ne bruliĝu. Unu iras al unu flanko, dum la alia iras al la kontraŭa flanko. Iliaj vojoj nun disiĝis, kaj la plejaĝuloj en la familio reanoncas laŭte: “Vi estas nun gefratoj, ne plu geedzoj”. Post tiu okazaĵo ĉiuj kunmanĝas kaj festas, ĉar la danĝero estas forigita. Estas diversaj paroladoj dum la ceremonio. Malmultaj homoj ankoraŭ konservas tiun kutimon nun. Miora Raveloharison

2024-07-06 00:01

2024-07-05

La Balta Ondo

Giganta benko en Alzaco

benko

La 20an de majo okazis inaŭguro de Giganta Benko sur monteto de la urbo Wintzenheim, apud Colmar en Alzaco. Ĉeestis pli ol 200 personoj. Ĉi tiu benko apartenas al la serio de benkegoj en la reto BBCP (www.bigbenchcommunityproject.org), kiuj situas jam en 12 landoj. Nia benko estis la 351a kaj la unua en Francio.

Unue Michel Basso, prezidanto de TAKE-Esperanto (asocio kiu konstruis ĉi tiun benkegon) klarigis la celon de la benko: turisma kuriozaĵo “Kiel reiĝi infano kaj readmiri pejzaĝojn”. Fakte tiuj benkoj situas tie, kie estas bela pejzaĝo por admiri la belecon de la naturo, kaj alia amuzaĵo estas, ke oni povas aĉeti pasporton de BBCP kaj kolekti la stampojn en la pasporto post vizito de ĉiu benkego ĉe iuj komercejoj de la koncerna urb(et)o, laŭ indikoj en la retejo. Ĉiuj stampoj havas la logobildon de la fondaĵo kaj la nomon de la urbeto.

Poste la urbestro Serge Nicole klarigis la historion de la Chapelle des Bois, neturisma sed spirita loko de jarcentoj. Pastro Albert Nouati benis tiun benkegon, kiu estas verda kaj blanka, koloro de la flago de Esperanto, fiksita sur tiu benko per plasta tabulo. Elisa Kedji salutis la ĉeestantojn nome de TEJO. Suzanne salutis nome de Germanio (lando videbla de la benko). Fine la urbokomunumo oferis aperitivon al ĉiuj ĉeestantoj, inter kiuj estis 15 esperantistoj el tri landoj, kiuj poste tagmanĝis kune en loka restoracio.

Baldaŭ apud la benkego oni instalos panelon kun klarigoj pri la historio de la loko, pri la benkego, kaj pri Esperanto en tri lingvoj (franca, germana kaj Esperanto).

Se estas interesatoj por konstrui tian benkegon en via urbo, nia asocio povas helpi vin. Esperantistoj kiuj ŝatas konstruadon/urbanismon/arkitekturon povas aliĝi al nia asocio TAKE-Esperanto 90, Rue Tiefenbach 68920 Wintzenheim, Francio; clbm@orange.fr

Michel Basso
prezidanto de Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj

Ĝi estas artikolo el la junia (somera) eldono de La Ondo de Esperanto (2024).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2024, №2 (320).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/07/francujo-19/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Giganta benko en Alzaco appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-07-05 21:58

Neniam milito inter ni

Irano: kurda sindikatistino mortokondamnita

05/07/2024 Sindikatistino ligita al partio malpermesita en Irano kaj arestita en decembro, estis mortokondamnita ĵaŭdon, laŭ organizaĵoj pri defendo de Homaj rajtoj. Ŝarifeh Mohammadi estis juĝita kulpa pri ribelinstigo kaj kondamnita al morto fare de...

de neniammilitointerni je 2024-07-05 20:00

Aminda Radio Esperanto

Panoramo de la Granda Insulo N°06/junio 2024

Esperanto kaj ni: Interesveka kurso per retadreso/Iom pri nia kulturo :Le hazomanga/Originale en Esperanto: Kelke da freŝaj poemoj/Konatiĝi kun iu loko: Belo-sur-Tsiribihina/Medio kaj nia farto: Manĝi la insektojn sakondry Parto 2/Parto de la malagasa historio: Rilato inter Malagasio kaj Israelo/Novaĵoj de la kuranta monato (3 paĝoj)/Vivo de ordinarulo: Razokibe, la drinkej-mastro/Inico al la malagasa lingvo : Modelo de ordinara konversacio en la malagasa kun la temo « Preni taksion »/Fotoj pelmele

de fidilalao henriel je 2024-07-05 14:50

Diversaj diversaĵoj

George SAND - Tosto (1832)

 

George SAND



 Temas pri mallonga novelo de Georges Sand verkita en 1832, kiam ŝi estis 28 jara.
 
 
 

Tosto 

En 1634 aŭ 1635, la guberniestro de Berg-op-Zoom, kiu nomiĝis, mi kredas, Sneyders (se mi eraras kontraŭ la historio, bonvolu korekti), Sneyders (ni nomu lin tiel ĝis vi bonvolos korekti aŭ konfirmi la fakton), Sneyders, mi do diras, estis ĵus edziĝinta al la bela Juana y Mecilla y ... (mi maltrudu al vi ŝiajn aliajn nomojn, ja senutile raporteblajn por kompreni tiun rakonteton, kiel vi konstatos).

Doña Juana, naskiĝinta sub la bela hispana ĉielo, estis sekvinta sian familion en Flandrujon, kiun la hispanoj tiam estis regantaj, kiel vi scias. Holando, najbara lando, sammora kaj samklimata, plimalpli bone vivis kun siaj flandraj najbaroj, kaj oni ofte vidis la riĉajn familiojn de Nederlando reori la polvoplenajn blazonojn de kastiliaj nobeloj, en aliaj vortoj, la bonaj kaj pezaj negocistoj de la bordoj de Dejlo kaj Skeldo akiri la blankan manon de tiuj knabinoj venintaj de la bordoj de Gvadiano, belaj floroj rapide velkantaj sub la malvarma kaj nebula ĉielo de Holando.

Juana, freŝdate transplantita sur tiun malsekan teron, estis jam velkiĝanta. Jam ŝiaj belaj nigraj okuloj perdis sian velurecan brilon, jam ŝiaj brilaj vangoj senkoloriĝis kaj prenis tiun eburan koloron kiu restas sur la figuroj de Mieris kaj van der Werff. Ĉu la tempo faris malkomponaĵon en la koloro de la verkoj de tiuj majstroj? aŭ trovante pli da nobleco kaj poezio en la koloroj de tiuj helaj fremdulinoj ol en tiuj de siaj vermiljonaj samlandaninoj ĉu ili provis reprodukti ilian tipon? Jen, mi lasas tion por viaj komentoj.

Malgraŭ ĉio, Juana estis pli ol kortuŝa laŭ ŝia melankolia kaj suferanta mieno. La eleganta kaj riĉa kostumo de ŝia nova patrujo belege reliefigis la fleksecon de ŝia andaluza talio kaj la sudulan gracion de ĉiuj ŝiaj movoj. Unuvorte, ŝi estis la plej bela homo de Brabanto. Guberniestro Sneyders iom malmodeste gloriĝis el tio, kaj guberniestro Sneyders ne estis la sola rimarkanto de la ĉarmoj de ŝia edzino.

Sed Juana, revema kaj malgaja, malamegis ĉiujn tiujn bonajn holandanojn tiom pezajn kaj tiom banalajn. Ŝi sopiris sian belan sunon, siajn belajn riverojn kies varmetaj kaj harmoniaj fluoj ŝajnis paroli pri amo al la floroj de siaj bordoj. La neĝoj kaj glacioj de ĉi tiuj marĉoj korpremis ŝin, malvarmo prenis ŝin ĝis la fundo de ŝia animo. Aldonu al la klimata influo la kompanion de edzo ja riĉa, tre prudenta, tre saĝa pri siaj aferoj kaj ilia regado, sed, necesas diri, ja teda, kaj vi komprenos, ke bela kaj tenera Juana povis sopiri sian landon.

Tamen en la riĉabunda domo de la guberniestro estis bela paĝio, kiun oni nomis Ramiro kaj kiu naskiĝis, same kiel Juana, sub la hispana ĉielo. La paĝio estis deksesjara, same kiel Juana, li estis pala same kiel Juana, li havis nigrajn okulojn kaj pasian malgajan rigardon same kiel Juana. Li kantis per milda obtuza voĉo, kiu trafis la korojn, li etendis sian gitaron sur sian genuon per vere andaluza gracio, kaj Juana, aŭskultante tiujn malnovajn hispanajn romancojn, tiom naivajn kaj tiom poeziajn, foje sentis veni larmoj en ŝiaj silkaj palpebroj, ĉar li kantis ja bone, la bela paĝio. Li kun amo rakontis la mankantan patrujon. Li jam havis ion fiera kaj romaneska en sia karaktero, kaj li devenis de nobla kaj antikva familio, kaj tio, en la tiama epoko, neniel ĝenis.

Sed la guberniestro, kiu montriĝis, laŭ sia kvalito de guberniestro de landlima provinco, pli malfidema kaj pli observema ol tia, kia taŭgas por bona holandano, la guberniestro, mi do diras, tiom bone prigardis sian edzinon, la tenera kaj bela katolikino estis edukita en tiom ĉastaj pricipoj, la amo estas tiom timema kaj malaplomba je dek ses jaroj, fine la klimato de Flandrujo tiom multe malvarmigis la aŭdacon de tiuj du hispanaj imagoj, ke S-ro van Sneyders havis neniun bonan kialon por sia ĵaluzo, kaj pri tio li ĉagrenis tiom same, kiom li fieris. Ĉar estas iuj rilatoj puraj, diskretaj, misteraj, kiuj pli lezas trankvilon de edzo ol rektaj kaj lojalaj adultoj. Ĉi tiu estis por la bona Sneyders fonto de senutilaj ruzoj kaj senefikaj antaŭzorgoj. Li ne povis malhelpi interŝanĝon de malgaja kaj longa rigardo, tuŝon de du manoj okaze de preno de falinta ganto, aŭ de plenigo de glaso, aŭ de ordonita mesaĝo. Li ne povis ofendiĝi pro la diligenteco per kiu Ramiro metis kusenon de Utrecht sub la piedetojn de la guberniestredzino, nek pro la karesoj, kiujn li donis al ŝia favora hundo, nek pro la respekta zorgo per kiu li helpis ŝin ekrajdi sian belan hispanan ĉevaleton. Kvankam kompatinda Sneyders vane strebis aserti, ke gitaro havas falsan kaj acidan sonon, ke la hispana lingvo estas barbara dialektaĉo, kaj ke kanti romancojn ne estas vireca, li havis neniun validan kialon por malpermesi al ŝi la kanzonojn de la paĝio, kiam li estis foririnta. Sneyders, kompreninte ke tiu malbono estas neriparebla, imagis tion, kion li devis esti imaginta jam delonge. Necesis foririgi Ramiron. Hazardo, aŭ pli ĝuste politikaj okazaĵoj, donis al li la rimedon akordigi tiun antaŭzorgan decidon kun venĝodeziro ja prava, kiun la virta kaj malespera amo de la paĝio estis inspirinta al li.

Richelieu estis imaginta militigi Holandon kun Hispanujo, kaj tiucele subskribis aliancan traktaton kun Anglujo por armite eniri en Nederlandon. Lia projekto pli ploste sukcesis kaj la disiĝo de Holando kaj Flandrujo okazis en 1648. Sed ĝis tiam estis tre malfacile ribeligi la flandrojn kontraŭ Hispanujo. La jugo de la Inkvizicio mildiĝis depost la punleciono donita al la duko de Albo, kaj tiu komercista loĝantaro prave malfidis la sekvojn de milito por siaj interesoj, kio ajn estus ĝiaj glordonaj rezultoj.

Tuj kiam la guberniestro de Berg-op-Zoom estis kaŝinformita pri la misteroj de la kabineto de Richelieu, li kredis sin tiom lerta kiom ruza. Same kiel siaj kolegoj, li eniris en intrigojn kaj sekrete ektraktis kun sia parenco, la guberniestro de Antverpeno (hispana citadelo ekde la fama sieĝo de 1585), por averti lin pri la komploto aliloke preparata. La celo de la holandaj provincoj estis instigi la hispanan Nederlandon al ribelado, por eviti la malrapidigon pro blokado kaj riskojn de enlanda milito, tiom danĝeraj por la komercado de ambaŭ nacioj.

Troviĝis, ke la guberniestro de Antverpeno, maljunulo politike mordema kaj ofendiĝema, estis havinta en sia juneco akrajn konfliktojn kun la patro de Ramiro. Li estis gardinta por tiu familio profundan rankoron kaj ŝajnis neglekti neniun rimedon por lasi ĝin en la malriĉa stato en kiu ĝi nun estis. Van Sneyders pensis tre plezurigi lin sendonte la junan Ramiron kiel portanton de politika mesaĝo, kaj li zorgis precizigi en postskribo, ke se la guberniestro de Antverpeno juĝas taŭge havi la junan hispanon kiel ostaĝon kontraŭ la Inkvizicio, li mem, lia mastro, konsentas ne depostuli lin nome de Holando, ĉar la certa interveno de Francujo protektos de ĉiu venĝo de la flandroj kontraŭ iliajn despotojn.

La kompatinda infano do foriris al la citadelo de Antverpeno, portanta rekomendan leteron, kiu devos konduki lin en prizonon aŭ sur eŝafodon, laŭ la humoro aŭ la interesoj de la guberniestro.

Jam de pluraj tagoj li estis foririnta el Berg-op-Zoom por almonte laŭiri tiun grandan branĉon de Skeldo kiu kondukas al Antverpeno. S-ro Sneyders ne plu aŭdante paroli pri li kaj esperante ne plu aŭdi paroli pri li, sentis sin en humoro multe pli afablema kaj bonvolema ol kutime. Li vespermanĝis per ja bona apetito, plurfoje rimarkigis ke la dika grasvanga brabanta paĝio pli lerte servis ol la orgojla kaj malatentema hispano, ameme laŭdis la bieron kaj la nebulojn de sia patrujo, mistraktis la hundon de Juana, kiu volis nenion akcepti de la mano de la nova paĝio. Unuvorte li maltrafis neniun okazon esti agrabla kaj bona edzo, dirante multajn malbonaĵojn pri Hispanujo, virinoj, romancoj, hundetoj, kaj paĝioj kiuj ludas gitaron.

Post la manĝo, Juana iris en la salonon kaj sidiĝis, melankolia kaj silenta, sur sian grandan brakseĝon. Ŝi turnis sian dorson al la fenestro por ne vidi la ĉielon, kiun ŝia edzo ĵus laŭdis, kvankam al ĝi ne mankis beleco en tiu momento kiam la suno subiris en la violkolorajn brumojn de la horizonto. Ŝi mem sub siajn piedojn metis tiun kusenon, kiun Ramiro estis tuŝinta kun amo tiom da fojoj, kaj detenante suspiron, ŝi aŭskultis per senatenta mieno la pezajn banalaĵojn de sia edzo.

"-Vivu Dio! Sinjorino, ekkriis S-ro la guberrniestro de Berg-op-Zoom konstatante, ke la konversacio konsumiĝis, mi devas trinki je via sano unu glaseton, aŭ du, da bona malnova vino de Kanarioj. - Eyck! alportu ĉi tien la plej belan el miaj boteloj kaj du glasojn kun fajnaj tigoj!

-Bone, filo mia, metu ĉi tiun tableton apud la moŝtan guberniestredzinon de Berg-op-Zoom. Bone nun, Eyck. Vi estas bona servisto, belulo mia, kaj vi havos belan jakon el flava silko ornamitan per ruĝaj rubandoj, kaj pantaloneton kun puntaĵo el Mehleno, se mi daŭre kontentos pri vi. Mi volas, ke vi havu pli bonan teniĝon ol tiu pigra hispano, el kiu ni liberiĝis por longe, dank'al Dio!

Tiel parolante Sneyders plenigis sian glason ĝisrande, kaj tiun de doña Juana nur duone, sed ŝi lasis ĝin sur la tablo kaj ne degnis trempi siajn helajn lipojn en ĝi.

-Nu, moŝta guberniestredzino, li diris, ĉu vi ne volas tosti kun mi? Ĉu vi rifuzas trinki kun mi je la sano de nia digna parenco kaj kolego guberniestro de Antverpeno? Tiu bona kaj fidela protestanto, kiu iam en niaj malnovaj flandraj teroj mortigis tiom da papistoj kaj idolanoj! Tiu raspa kaj severmora juĝisto, kiu tiel bone juĝas sen konsilia debato kaj pendigas iun ajn ulon super la fosaĵoj de sia urbo sen ke eĉ unu burĝo demandas la kialon, tiom grandaj estas la kredito kaj la fidon kiujn la guberniestro inspiras!"

Kompatinda Juana, mutigita de malespero, tristmiene aŭskultis tiun gracian inviton. Ŝi sciis la intencojn de sia edzo, kaj la akcepton, kiu atendis la paĝion en Antverpeno. Sed ŝi trovis en sia fiereco de andaluza virino la kuraĝon elteni tiun teruran ideon, kaj ŝteli de sia edzo la plezuron kontempli ŝian doloron. Ŝi turniĝis al Sneyders, kiu ekapogis sin al la dorsapogilo de sia brakseĝo kun mieno samtempe stulta kaj malica, kaj prenante sian glason per pli firma mano:

"-Se la fido de la Antverpernanoj en sia guberniestro estas tiom blinda, ŝi diris, verŝajne ili ja scias lin nekapabla pri kovarda ago kaj neutila krimo."

Tiel dirante, ŝi levis sian glason, kaj, dum ŝi proksimigis ĝin al tiu de sia edzo, sono de gitaro akompanata de malgaja kaj obtuza voĉo kantis, sub la fenestro, en la hispana, refrenon de unu el la romancoj ŝatataj de Juana. Tiu voĉo ne povis esti nekonata, eĉ momenteton, de ambaŭ homoj, kiuj aŭdis ĝin. Esprimo de stuporo kaj aflikto montriĝis sur la ruĝa vizaĝo de la guberniestro. La okuloj de Juana lanĉis ĝojan kaj triumfan flagron. Sanbrilo reaperis sur ŝiaj vangoj, kaj frapante la glason de sia edzo:

"-Mi trinkas, ŝi diris al li, je la sano de nia parenco kaj amiko, la brava guberniestro de Antverpeno!"

Oni serĉis Ramiron. Oni ne retrovis lin. Post kiam li trankviligis sian mastrinon pri sia sorto, li estis fuĝinta for el kastelo. Kaj tiel li saĝe agis, ĉar ĉi-foje la guberniestro de Berg-op-Zoom ne estus konfidonta al aliulo la venĝan taskon. La paĝio reservis ĉe Gaston d'Orléans, kiu estis veninta militi por Hispanujo kontraŭ la reĝo de Francujo, sia frato. Oni asertas, ke, kiam ĝenerala paco estis subskribita en 1648, Ramiro atinginta altan rangon en la armeo, ege komplezis al la maljuna guberniestro de Antverpeno, kiu pro politiko aŭ lojaleco, estis rifuzinta helpi la planon de Sneyders. Ja estas certe, ke Sneyders estis mortinta dum la milito, kaj ke la paĝio kuraciĝis el sia amo por la bela Juana, post dek du jaroj da milito kaj ambicio. Tamen, mi ne povas certigi, ke retrovinte ŝin en la kortego de la imperiestro, kaj ĉar ŝi ankoraŭ povis esti juna, bela kaj riĉa, kaj laŭ mia scio tio neniam estis difekto, li ne sentis sian pasion revigliĝi. La rakonto diras nenion pri tio, kaj se vi volas, vi povas fini ĝin per geedziĝo, se tia fino plaĉas al vi.




de Tjeri (noreply@blogger.com) je 2024-07-05 08:43

Esperanta Retradio

Pri statistiko, hundoj, katoj kaj libroj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Laŭ malnova blago: ´Ekzistas veraĵoj, duonveraĵoj kaj ... statistikaĵoj.´ Alivorte, per ciferoj eblas pruvi ion ajn.

Pri tio mi memoris, ĉar dum la pasinta semajno brazilaj ĵurnaloj emfaze publikigis du kuriozajn statistikajn informojn: 1. laste farita tutlanda kalkulado montris, ke 54 milionoj da hundoj vivas nuntempe en hejmoj de brazilanoj, kaj 45 milionoj da infanoj; 2. malkreskis je preskaŭ 20 procentoj la aĉetado de libroj en la tuta lando, ne pro tio, ke legemuloj ĉesis aĉeti, sed pro malpliigo de aĉetoj fare de la registaro, celantaj bibliotekojn kaj lernejojn; aliflanke, la publikigado de elektronikaj libroj estas ankoraŭ tre malmultenombra, sed kreskis je 30 procentoj.
   
Unuavide, oni povus pensi, ke tiuj ciferoj pri hejmaj bestoj kaj infanoj sugestas strangajn sintenojn flanke de la loĝantaro. Ĉu brazilanoj estimas bestojn pli ol infanojn? Ĉu ili montras malaltigon de homaj valoroj? Ĉu okazas temporaba kaj monraba troa atento pri bestoj, en socio ankoraŭ ne sufiĉe zorgema pri homoj?
   
Eble ne. Estas konata fakto, ke en tre malriĉaj landoj naskiĝado de infanoj estas multenombra. Ju pli prosperas tiuj landoj, des malpli da infanoj naskiĝas en ĉiu familio, mezume. Estas do natura fenomeno, ke iom post iom la kvanto da infanoj en brazilaj hejmoj proporcie malpliiĝas. Krome, Brazilo enhavas la duan plej grandan landmerkaton en la mondo por produktoj kaj servoj por dorlotbestoj. Manĝaĵoj, medikamentoj, vestoj, ludiloj, tualetservoj, sanservoj kaj tuta amaso da utilaj objektoj estigas ekonomian reton, kiu atingas nuntempe miliardojn da realoj kaj dungigas grandan kvanton da laboristoj. Ĝi respondas pri konsiderinda parto de la landa produktado. Sendube, se ĝi potence movas la ekonomion, tiam ĝi alportas riĉecon. Kaj amon al bestoj oni rajtas konsideri kiel bonan homan trajton, ankaŭ por infanoj.
   
Koncerne la libromerkaton, ne eblas elpensi tiel bonvolemajn interpretojn. Brazilanoj ankoraŭ legas relative malmulte da libroj, kompare kun aliaj popoloj: mezume tri-kvar librojn jare. Francoj legas duoble pli. Sed la bona novaĵo estas, ke tiu kvanto iom post iom kreskis, dum la lastaj jaroj. Pruvo pri tio estas, ke internaciaj librofoiroj en Rio kaj San-Paŭlo allogas centmilojn da interesatojn. La registara sinteno rilate la aĉeton de libroj estas kaŭzata de la nuntempa ´nekomforta´ ekonomia situacio. Efektive, la registaro devas malpliigi elspezojn. Tamen, supozeble, libroj kaj aliaj edukaj rimedoj ne devus esti inter la ŝparaĵoj.
   
Kio estas komuna faktoro inter ciferoj pri hejmbestoj kaj libroj? Du aferoj: ili ambaŭ koncernas ekonomion kaj homecan konduton. Ni esperu, ke baldaŭ forpasos la ekonomia krizo, kaj libroj revenos al brazilanoj samkvante kiel hundoj kaj katoj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-07-05 06:00

2024-07-04

La Balta Ondo

La 2a Afrika Kongreso de Virinoj en Aruŝo

La Esperantista Virina Asocio en Afriko (EVAA) organizas la 2an Afrikan Kongreson de Virinoj (AKVo), kiu okazos de la 30-a de julio ĝis la 1a de aŭgusto 2024 en Aruŝo, Tanzanio, tuj antaŭ la 109a Universala Kongreso de Esperanto. La 2a AKVo okazos danke al subteno de Universala Esperanto-Asocio kaj Esperantic Studies Foundation.

La kongresa temo estas “Virinoj: leviloj de daŭrigebla disvolviĝado”. Tiu ĉi temo fokusiĝos al la potencigo de virinoj. Ĝi emfazas la fakton, ke investado en la subteno kaj trejnado de virinoj estas disvolviĝa levilo por landoj kaj kontinentoj. Estas planataj multaj aktivaĵoj, inter ili prelegoj, kundivido de spertoj, artaj atelieroj, instruado de Esperanto kaj komunaj vizitoj.

La 2a AKVo okazos en la katolika loĝejo Catholic Archidiocese of Arusha Center House, Kanisa Road 9, Aruŝo, Tanzanio. La kongresejo havas belan ĝardenon, programsalonon, kuirejon kaj komfortajn dormoĉambrojn. La kongresejo estos poste uzata de la Internacia Infan-Adolesktanta Kongreseto (IIK).

EVAA kaj UEA ĝoje invitas vin veni kaj partopreni. Jam 50 esperantistinoj de diversaj aĝogrupoj aliĝis el pluraj landoj. La organizantoj nun aparte bonvenigas virinojn ekster Afriko. Konsideru partopreni! Por aliĝi bv. kontakti Miora Raveloharison (le.myrhe@gmail.com) kaj Alexandrine Omba (alexandrine.omba7@gmail.com). Pli da informoj ĉe Eventa Servo: https://eventaservo.org/e/VirinaKongreso.

Oni bonvenas ankaŭ partopreni en la 109a UK kaj en la 52a IIK.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2024, №1173.

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La 2a Afrika Kongreso de Virinoj en Aruŝo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-07-04 21:39

Neniam milito inter ni

Bangladeŝo: 1,3 miliono da personoj estas tuŝitaj de amasaj inundoj

04/07/2024 Sume, ses personoj mortis en la inundoj, kiuj frapis Bangladeŝon kaj la nordon de la apuda Barato. « Vilaĝoj, vojoj kaj plejparte de iliaj domoj estas inunditaj de la akvoaltiĝo », eksplikis merkredon la 3an de julio regiona respondeculo de...

de neniammilitointerni je 2024-07-04 20:04

Revuo Esperanto

Bonvenon en la 2-a Afrika Kongreso de Virinoj (30.07-1.08) en Aruŝo, Tanzanio. Komuniko 1173

La Esperantista Virina Asocio en Afriko (EVAA) organizas la 2-an Afrikan Kongreson de Virinoj (AKVo), kiu okazos de la 30-a de julio ĝis la 1-a de aŭgusto 2024 en Aruŝo, Tanzanio, tuj antaŭ la 109-a Universala Kongreso de Esperanto (UK). La 2-a AKVo okazos danke al subteno de Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj Esperantic Studies Foundation (ESF).

La kongresa temo estas “Virinoj: leviloj de daŭrigebla disvolviĝado”. Tiu ĉi temo fokusiĝos al la potencigo de virinoj. Ĝi emfazas la fakton, ke investado en la subteno kaj trejnado de virinoj estas disvolviĝa levilo por landoj kaj kontinentoj. Estas planataj multaj aktivaĵoj, inter ili prelegoj, kundivido de spertoj, artaj atelieroj, instruado de Esperanto kaj komunaj vizitoj.

La 2-a AKVo okazos en la katolika loĝejo Catholic Archidiocese of Arusha Center House, Kanisa Road 9, Aruŝo, Tanzanio. La kongresejo havas belan ĝardenon, programsalonon, kuirejon kaj komfortajn dormoĉambrojn. La kongresejo estos poste uzata de la Internacia Infan-Adolesktanta Kongreseto (IIK).

EVAA kaj UEA ĝoje invitas vin veni kaj partopreni. Jam 50 esperantistinoj de diversaj aĝogrupoj aliĝis el pluraj landoj. La organizantoj nun aparte bonvenigas virinojn ekster Afriko. Konsideru partopreni! Por aliĝi bv. kontakti Miora Raveloharison (le.myrhe(a)gmail.com) kaj Alexandrine Omba (alexandrine.omba7(a)gmail.com). Pli da informoj ĉe Eventa Servo: https://eventaservo.org/e/VirinaKongreso.

Oni bonvenas ankaŭ partopreni en la 109-a UK kaj en la 52-a IIK. Se vi intencas ilin partopreni, nepre aliĝu ĉe: https://uk.esperanto.net/2024; https://iik.uea.org/2024.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2024-07-04 11:46

Esperanta Retradio

Kion arboj faras por homoj kaj klimato

Kiu kiel infano estas grimpinta sur arbojn, tiu scias: Arboj estas mirindaj. Ne nur por grimpado - ili donacas oksigenon kaj ombron, liveras lignon kaj fruktojn, ili estas gravaj aliancanoj kontraŭ la klimata krizo. Kial ni bezonas arbojn.

Kio precize estas arboj? El biologia vido ili estas longevivantaj plantoj, kiuj havas lignizitajn trunkon kaj branĉojn kaj kiuj povas atingi grandan altecon. Sed precipe por ni homoj arboj estas vivogravaj. Ĉar ili prizorgas multegajn tiel nomatajn ekosistemajn servojn. Tio estas laŭdifine "rektaj aŭ malrektaj kontribuoj de la ekosistemoj al la bonfarto de la homo".

La fruktarboj provizas nin per nutraĵo: de pomoj, avokadoj, daktiloj, nuksoj aŭ olivoj ĝis oranĝoj kaj citronoj - kaj kompreneble multaj pluaj specoj de fruktoj.

Sen ligno la homaro supozeble ne estus multe progresinta. Ligno servas kiel konstrumaterialo, por la produktado de mebloj, instrumentoj, papero, teksaĵaj fibroj kaj ankaŭ kiel bruliga materialo.

Por kreskado arboj funkciigas la tiel nomatan fotosintezon. Ĉe tio la arboj absorbas la klimatodamaĝan forcejan gason karbondioksido el la aero kaj konvertas ĝin helpe de sunlumo al sukero. Tiun sukeron la arbo bezonas kiel energiliveranton por kreskado. Kromprodukto de la fotosintezo estas la oksigeno sen kiu ni ne povas transvivi sur nia planedo.

Kiom da oksigeno precize estas produktata, tio dependas de la specio kaj de la aĝo de la arbo. Daŭre verdaj pingloarboj (koniferoj) senĉese produktas oksigenon, foliarboj nur tiam kiam ili portas foliojn. Plenkreskinta fago kapablas provizi dek homojn en jaro per oksigeno. Kaj ĝiaj folioj filtras en jaro pli ol unu tuno da polvo, da  bakterioj kaj da fungaj sporoj el la aero.

Arboj estas perfektaj klimatizaj sistemoj. Per iliaj folioj ili donacas ombron, protektas kontraŭ UV-radiado kaj reduktas la temperaturon ĉirkaŭ si. Fago vaporigas en tago 400 ĝis 500 litrojn da akvo tra siaj folioj kaj havas malvarmigan efekton al sia ĉirkaŭaĵo de tri ĝis ses gradoj C.

Kaj koncerne akvon: Tra siaj radikoj arboj konservas la pluvon en la grundo kaj teniĝas ankaŭ en deklivoj kaj ĉe fortaj pluvoj. Ili filtras ĉe tio la pluvon kaj tiel zorgas por pura grunda akvo. Per siaj folioj arboj krome reduktas la bruon en urboj.

Ĉiu arbo ofertas multajn etajn vivejojn. Sur maljuna kverko aŭ fago vivas ĉirkaŭ 200 diversaj specioj kiel insektoj aŭ araneoj. Tiuj siavice servas por birdoj, vespertoj aŭ sciuroj kiel nutraĵo kaj tiuj trovas ankaŭ siajn nestejojn kaj dormejojn en la arboj.

Alie dirite: Sen arboj ni do supozeble ne povus aŭdi la kantadon de birdoj kaj ni ne povus observi sciurojn. Kaj sen sciuroj aŭ birdoj kreskus malpli da arboj, ĉar ili disvastigas la fruktojn de diversaj arboj.

Ankoraŭ oni ne precize scias kiel tio funkcias, sed restado en la arbaro bonfartigas nin. Laŭ scienca literaturo ĝi povas efiki kontraŭ depresioj kaj povas redukti streson. Ĝi povas plibonigi niajn kognajn funkciojn kaj plifortigi nian kor-sangocirkulan kaj imunan sistemon. Nia tuta korpo en arbaro ŝajne ŝaltiĝas al regenerado.

Kaj fine ankoraŭ jen du rekordoj: Kiel plej alta arbo estas aktuale konsiderata kun 115,55 metroj "Hyperion" kiu estas marborda mamutarbo en Kalifornio. Kaj kiel plej aĝa arbo staras piceo sur la monto Fulu en Svedio; oni taksas ĝian aĝon al 9550 jaroj. 

Jes, arboj estas vere mirindaj!

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-07-04 06:00

2024-07-03

La Balta Ondo

767 aliĝoj al UK-109: Aruŝo superis Bonaeron!

aruŝoJe la 1a de julio al la 109a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazos de la 3a ĝis la 10a de aŭgusto 2024 en Aruŝo (Tanzanio), aliĝis 621 personoj el 64 landoj. Sed jam post du tagoj, la 3an de julio la nombro de la estontaj kongrersanoj kreskis al 767, inter kiuj estas pli ol 100 novaliĝintoj el la kongreslando Tanzanio.

Fernando Maia Jr., vicprezidanto de UEA, jene komentis ĉi tiun kreskon:

La organiza teamo … devis multe labori kaj kunlabori por finkongresanigi multajn partoprenantojn, ĉefe el Afriko kaj ĉefe el Tanzanio mem. Kelkaj neniam antaŭe estis membroj de UEA, do la teamoj bezonis arigi dokumentojn por formaligi kongresanigon. Tio ĉefe gravas por junuloj, ĉar estas rabato laŭ aĝo kaj se temas pri tio, necesas pruvdokumentoj ktp. Temis pri intensa laboro inter Kongresa Fako, Sekretario de UEA, Afrika Komisiono, Estraro kaj LKK. Mi ĝojas pro la atingoj.

Danke al la amasa aligado/aliĝado de afrikanoj nun en la supro de la landotabelo estas Tanzanio kun 142 aliĝintoj.

Vidu la liston de la landoj, el kiuj aliĝis almenaŭ 20 personoj.

142 Tanzanio
73 Burundo
67 DR Kongo
49 Francio, Germanio
30 Italio, Japanio
27 Koreio
26 Ĉinio
25 Usono
21 Brazilo, Pollando

Al la unua Afrika UK jam aliĝis 320 Afrikaj esperantistoj el 16 landoj, tio estas 41% de la aliĝintaro. Tute mankas aliĝintoj el la nordo de Afriko: Alĝerio, Egiptio, Libio, Maroko, Sudano kaj Tunizio, kaj el Niĝerio – la plej loĝata Afrika lando kun pli ol ducent milionoj da loĝantoj.

La unua Afrika UK kun 767 kongresaj aliĝoj jam superis la 99a UKon en Bonaero (Argentino, 2014) kun nur 706 aliĝintoj, kiu estis la plej malamasa Universala Kongreso el ĉiuj UKoj okazintaj post la Dua Mondmilito. Ĉu la Aruŝa UK superos ankaŭ la 69an UK en Vankuvero (Kanado, 1984) kun 802 aliĝintoj?
Vi povas helpi al tio per donaco por la Fondaĵo Partoprenu UK-on” ĉe https://uea.org/alighoj/donacoj/partoprenu_uk aŭ per aliĝo ĉe https://uk.esperanto.net/2024/.

AlKo

Ĝi estas artikolo el la junia (somera) eldono de La Ondo de Esperanto (2024).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2024, №2 (320).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/07/afriko-35/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post 767 aliĝoj al UK-109: Aruŝo superis Bonaeron! appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-07-03 21:59

Esperanta Retradio

La esperanta kulturdomo Kastelo Grésillon

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Ankica Jagnjić el Kroatio
Ĉu vi scias ke pli ol 200 esperantistoj posedas de pli ol 70 jaroj kastelon en Francio, bieno de 18 hektaroj en la fama Luar regiono? Ĝi situas meze de la triangulo de la urboj Angers, Tours kaj Le Mans, tri horojn de Parizo.

Nobela domo konstruita en la 16-a jarcento sur granda tereno ricevis la nomon Grésillon, kiu signifas loko kie kantas la grilo. En la jaro 1882 (do mallonge antaŭ 1887) ĝi estis rekonstruita en transira stilo inter gotikaj kaj pure renesancaj formoj. 

Ekde tiam, ĝi nomiĝas kastelo Grésillon.

Post la mondmilito, asocio de francaj esperantistoj-instruistoj serĉis burĝan domon por organizi siajn kutimajn somerajn lernejojn. 

Oni kreis kooperativan societon, kiu aĉetis en 1952 la kastelon Grésillon kaj ĝian terenon. 

Tiu neprofitcela kooperativo, nun nomata Kulturdomo de Esperanto, certigas ke la kastelo daŭre apartenu al esperanto kaj al ni ĉiuj, eĉ jure al pluraj esperantistoj el la tuta mondo.

Ekde 1953, en ĝi regule okazadas staĝoj kun Esperanto-kursoj kaj renkontoj de Esperanto-asocioj, precipe en somero kaj dum la lernejaj ferioj. 

Antaŭ 50 jaroj, la gastoj longe vojaĝis kaj restadis por lerni dum pluraj semajnoj. Hodiaŭ pli multaj venas per aŭto kaj restas unu semajnon.

Por administri la Kulturdomon, por flegi la konstruaĵojn kaj parkon, por organizi staĝojn, renkontojn kaj luadon, necesas persista laboro kaj bonvenas ĉies helpo. La komitatanoj kaj ĉiuj kunaktivantoj laboras volontule, oni dungas nur laŭbezone.

Ekde 2010, la Kulturdomo malfermiĝas pli larĝe al instancoj kaj ekstera publiko neesperantista, precipe por certigi financan stabilecon. Tial la kastelo estas publike luebla ekster la staĝaj periodoj, ĝin luas grupoj por familiaj festoj aŭ asociaj renkontoj. En 2015 fondiĝis asocio La kampo de la griloj por prizorgi kulturajn eventojn neesperantistajn.

En la kastelo je dispono estas 25 ĉambroj kun 60 dormlokoj, unu aŭ du personaj. 

Litĉambroj entenas lavkuvojn kaj duŝejoj apudas en la koridoro. 

Unu litĉambro kun banĉambro en la kromdomo uzeblas por persono en rulseĝo.

En la belega parko ĉirkaŭ la kastelo troviĝas kampadejo kun elektrokonektiloj kaj apartaj necesejoj kaj duŝejoj.

Du manĝejoj kaj kuirejo estas je servo de partoprenantoj.

Por la programoj disponeblas pluraj diversgrandaj salonoj kaj biblioteko kun interesaj legaĵoj, diversaj teknikaĵoj inkluzive vifion.

La teamo de kooperativo gastigas printempe, somere kaj aŭtune ĝis 100 esperantistoj por studi, kongresi, ĝui naturon kaj turismi, trejnadi, eduki, ferii ….

Oni venigas instruistojn aŭ animantojn de Eŭropo, Azio, Ameriko … eĉ la prezidanton de UEA!

Ĉiu jare abundas staĝoj: Printempas, Maratona E-kurso, Infanoj-familioj, Interŝanĝoj, Aŭtunas, Fringoj, Turismado, Kulturheredaĵo kaj aliaj 

Ekzemple, ĉi jare ne maltrafu SOMERAS de la 10-a ĝis la 16-a de aŭgusto 2024 (organizita de Jannick Huet), Vi povos sperti kursojn diversnivelajn, kantadon, cirklodancadon, la unuan fojon „familiajn konstelaciojn”  kaj plurajn aliajn interesajn kaj amuzajn programerojn.

Ĉiuj informoj estas akireblaj en la oficiala retpaĝo de Greziljono,
serĉu laŭ vortoj Kastelo Greziljono. 




de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-07-03 08:09

Libera Folio

Esperantisto pereis ĉe la fronto en Ukrainio

Fine de majo en la aĝo de 54 jaroj pereis ĉe la fronto la ukraina esperantisto Vadim Bikov. Li libervole aliĝis al la ukraina armeo tuj komence de la nuna milito kaj dum pli ol du jaroj servis en pluraj danĝeraj partoj de la fronto. Lin funebras lia esperantista edzino Julia Dmitrieva.

Vadim tia, kia amikoj volas lin memori.

Vadim Bikov naskiĝis la 30-an de novembro 1969 en sovetia Kazaĥio kaj infanaĝe loĝis en Uzbekio. Li kreskis en ĉefe ruslingva medio kaj finis la lernejon en Donbaso en la orienta parto de Ukrainio, kie li poste loĝis.

Kiam komenciĝis la milito en Donbaso en 2014, li fuĝis al neokupita teritorio kaj libervole aliĝis al la ukrainia armeo por defendi la landon, kies civitano li iĝis lige kun la disfalo de Sovetio.

Kiam en februaro 2022 komenciĝis la grandskala atako de Rusio kontraŭ Ukrainio, Vadim unue aliĝis al la teritoria defendo kaj dum kelkaj semajnoj gardis hospitalon. Li tamen deziris aliĝi al la efektiva armeo, sed en la komenco de la milito estis multaj volontuloj kaj la vicoj ekster la rekrutejoj estis longaj.

Vadim dum kelkaj tagoj atendis sian vicon por aliĝi al la armeo kiel libervolulo, sed la respondeculoj de la rekrutejo fine anoncis, ke ĉiuj en la vico iru hejmen, ĉar momente ne eblos ekipi pliajn volontulojn. La plej multaj obeis kaj iris hejmen, sed Vadim kune kun amiko plu restis ekster la rekrutejo. Jam ekproksimiĝis la noktomezo kaj la horo de la dummilita nokta elirmalpermeso. Tiam oni fine alvokis ilin kaj registris ilin kiel rekrutojn, ĉar ili jam havis militan sperton.

En la civila vivo Vadim Bikov estis kuiristo kaj entreprenisto – li posedis en centra Kijivo budon, kie oni vendis bakaĵojn similajn al pico. Tre bongustajn, laŭ esperantistoj kiuj ilin gustumis. Dum someroj li kelkfoje laboris kiel kuiristo en tendaro de ŝakistoj sur ĝardena insulo en Dnepro en la centro de Kijivo. Tial ankaŭ en la armeo li ekhavis la taskon de kuiristo.

Tio tamen ne signifas, ke lia deĵorado estus sendanĝera. Al liaj taskoj apartenis porti manĝaĵojn al la batalantoj tre proksime al la malamiko, kaj la transportado de la manĝaĵoj ofte estis tre riska entrepreno. Krome li samkiel ĉiuj devis gardodeĵori ĉe la absoluta frontlinio kaj regule pafi kontraŭ la malamikoj kiuj rampe proksimiĝis al la tranĉeo. Tiujn noktojn li en diskutoj kun esperantistaj amikoj priskribis kiel la plej malfacilan sperton de sia vivo.

La taĉmento de Vadim plurfoje havis la tre danĝeran taskon protekti la retiriĝon de ukrainiaj trupoj, kiuj estis devigitaj forlasi siajn ne plu defendeblajn poziciojn. Li estis interalie en Severodonecko, kie en majo kaj junio 2022 daŭris intensaj bataloj kun grandaj perdoj ambaŭflanke, ĝis fine de junio la ukrainaj defendantoj pleje fortiriĝis.

Vadim estis denaske ruslingvano, sed intense studis la ukrainan lingvon, poste la anglan, kaj poste ankaŭ Esperanton, helpe de sia edzino Julia Dmitrieva. Ŝin li renkontis pro kurso de la angla lingvo, kie ŝi estis instruisto. Lerni lingvojn por li estis granda peno, kaj li neniam lernis tute flue paroli Esperanton. Li tamen kun granda ĝuo regule partoprenis precipe en neformalaj aranĝoj de la juna generacio de ukrainaj esperantistoj.

Kelkfoje dum la milito li havis forpermeson de la fronto kaj povis renkonti amikojn, kiuj ĉiam timis, ke ili lin vidas la lastan fojon. Lastfoje Vadim partoprenis en kunveno de esperantistoj nur du semajnojn antaŭ sia pereo, per retligo el ia subtera ejo proksime al la fronto. Li parolis pri tio, ke li samkiel aliaj ne komprenis kaj aprezis, kiel riĉa kaj libera estis la antaŭmilita vivo ekster la tranĉeoj.

La 26-an de majo li ne plu respondis al mesaĝoj de la edzino. Baldaŭ venis informo, ke en tiu tago li pereis pro raketa eksplodo. La enterigo okazis en Kijivo la 6-an de junio. Ĉeestis krom la edzino du aliaj esperantistoj el Kijivo. La ceremonion partoprenis ankaŭ anoj de la ŝakoklubo, ĉe kiu li en iuj someroj laboris kiel kuiristo, kaj trideko da liaj soldataj kamaradoj, kelkaj el ili kun protezo anstataŭ gambo.

de Libera Folio je 2024-07-03 06:11

2024-07-02

La Balta Ondo

Seminario sur la monto Suxian

suxian

La 19an de junio la urbo Chenzhou en Hunan-provinco de Ĉinio, iĝis la fokuso de la ĉina Esperantujo. Ĉe la monto Suxian kunvenis samideanoj de Chenzhou-a Esperanto-Asocio, Administra komitato de Suxian-monto, Chenzhou-a instituto pri urboplanado, Chenzhou-a urboinvesta grupo kaj Internacia vojaĝagentejo de Chenzhou. Esperantistoj aranĝis subskribadon por la 109a Universala Kongreso de Esperanto. Ili ne nur montris subtenon al UK-109, sed ankaŭ diskutis la novigadon de la Esperanta ŝtonego ĉe la Esperanta vojo sur la monto.

En la seminario prezidanto de Chenzhou-a Esperanto-Asocio Guo Zhechun raportis pri la 109a UK okazonta ĉi-aŭguste en Afriko. Li diris, ke la kongreso estas bonega ŝanco por diskonigi Esperanton al diversaj sociaj sektoroj. La kongreso signife plibonigos la publikan konon pri Esperanto, kaj tiel montros ĝian utilecon kaj internacieco.

Altranga ekonomikisto Tang Anjie el la Nacia komisiono de disvolvado kaj reformado diris, ke la Esperanta vojo povas fariĝi vizitkarto, per kiu Chenzhou povos esti internacie fama turisma loko, se oni sukcese plenumos la novigon. Tang Zhenggui, direktoro de la Administra komitato de Suxian-monto, plene subtenis ĉi tiun planon kaj emfazis, ke la komitato faros ĉion por certigi la realigon de la projekto. Reprezentanto de Chenzhou-a urboinvesta grupo Hu Zhiqiang prezentis financan proponon por la konstruado. Fine Fan Daqing, sekretario de la Administra komitato de Suxian-monto, konkludis, ke la novigado estos integrita en la urba plano, kaj la urbo aktive efektivigos la strategian celon de la urba registaro por iĝi turisma loko.

suxian

En la estonteco la monto Suxian ne nur iĝos brila pitoreskaĵo de Chenzhou, sed ankaŭ altiros tutmondan atenton per sia unika Esperanto-kulturo, helpante al Chenzhou atingi novan nivelon kiel internacia turisma urbo.

Xie Ruifeng

Fonto: http://esperanto.china.org.cn/2024-06/24/content_117271068.htm

Ĝi estas artikolo el la junia (somera) eldono de La Ondo de Esperanto (2024).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2024, №2 (320).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/07/chinio-16/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Seminario sur la monto Suxian appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-07-02 21:25

Neniam milito inter ni

Birmo: miloj da loĝantoj kaptitaj de la inundoj

AFP 02/07/2024 Tiu fenomeno intervenas nur kelkajn semajnojn post rekorda varma ondo, kies temperaturo atingis 48°C en Sud-orienta Azio. Ili estas izolitaj de la mondo. En Birmo, miloj da loĝantoj vivas sen elektro kaj sen telefonaj komunikoj, post intensaj...

de neniammilitointerni je 2024-07-02 20:55

UEA facila

Romo

Dimanĉon, la 30-an de junio 2024, la membroj de Roma Esperanto-grupo ĝuis la 8-an Roman Festivaleton. La programo estis tre plena. Komence, kelkaj festivalanoj partoprenis en promeno laŭ Monto Aventino (kvartalo de Romo) gvidata de Giorgio Denti. Poste estis prelegoj pri William Auld kaj Marjorie Boulton, krom multaj aliaj prelegoj kaj prezentoj. La amuzega aŭkcio estis gvidata de Paolo Scotti. Prelego dum la Festivaleto La tre amuza aŭkcio estis gvidata de Paolo Scotti Ĝuis la Festivaleton pli-malpli 40 homoj. Giuseppe Pascucci

2024-07-02 13:25

KARAPACO-PANORAMO

Nekonata aŭtoro: Se... (prozpoemtraduko)

 

Nekonata aŭtoro

Se...


Pigo sidas en ĉerizarbo.

Pasero observas la pigon.

Kato observas paseron.

Mi observas la katon.

Najbaro observas min.

Policanoj observas la najbaron.

Se nun ĉerizo falos de la arbo,

komenciĝos ĉi tie la kaoso.


tradukis Hans-Georg Kaiser


de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2024-07-02 08:48

Esperanta Retradio

Atentu pri dormigaj piloloj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Ĉi tiu temo ne estas nova, sed plu tre aktuala, kaj ĉiu persono devas okupiĝi pri ĝi. Preskaŭ ĉiu homo havas almenaŭ unu familianon, aŭ amikon, kiu ofte englutas pilolon por dormi. Maldormado (kaj misdormado) fariĝis iaspeca silenta epidemio en la mondo. Kaj tiuj piloloj proponas tujan, ŝajne allogan solvon kontraŭ la peniga sendorma restado kun si mem, sen la ebleco plonĝi en la ripozigan ronronadon. Kaj longe resti kun si mem estas eltenebla nur kiam ni estas bona kompanio por ni mem, ĉu ne?

Tamen, sciencistoj pli kaj pli ofte eltrovas, ke tiuj komfortigaj piloloj estas fakte trompa solvo. Ili estas danĝeraj, kaj povas damaĝi la cerbon en maniero pli severa ol la maldormado mem. Jen kial ni revenas al tiu afero.

Ĵus publikigita studaĵo en faka revuo en Kalifornio / Usono analizis dum 15 jaroj pli ol 3000  plenkreskajn pacientojn, inter kiuj multaj kutimis engluti la menciitajn pilolojn tre ofte. Inter la drogoj troviĝis “Zolpiden”, “melatonino”, derivaĵoj de “diazepan”, anti-histaminaj substancoj. Dum la pasado de jaroj, oni kontrolis la oftecon de la englutado, ilian efikecon kiel dormigaj drogoj, kaj aspektojn de la dormado mem. 
 
Laŭlonge de la jaroj, la pacientoj, kiuj havigis al si simptomojn de demenco troviĝis pli multe inter tiuj, kiuj  kutimis engluti dormigilojn. Fakte, la risko montriĝis triobla.  Konfirmiĝis denove malnova indiko de medicinistoj, ke tro ofta uzado de tiaj medikamentoj damaĝas la kognokapablon, laŭlonge de la tempo. 

Estas multaj misaj efikoj de tiaj medikamentoj. La plej konata estas la ĥemia dependo, nome post iom da tempo da ofta englutado, la paciento jam ne sukcesas endormiĝi sen la medikamento, krom se li pli kaj pli grandigas la dozojn. Aliaj riskoj estas akcidentoj pro faloj kaŭzataj de malalta sangpremo, kiam oni volas ellitiĝi, pro tro longa efiko de la drogo. Ankaŭ epizodoj de somnambulismo, perdo de memoro kaj koncentriĝo, eĉ halucinoj povas okazi. Multaj personoj grasiĝas, aŭ male perdas la apetiton. Kompreneble, engluti tiajn medikamentojn kune kun alkoholaĵoj multobligas la danĝerojn.

La granda dilemo rilate al tiuj medikamentoj troviĝas en la fakto, ke ankaŭ malbona dormado malbonfaras al la cerbo. Se homo konstante dormas tro malmulte aŭ malbonkvalite, tiam ankaŭ tio malbonfaras al lia kognokapablo kaj aliaj cerbaj funkcioj. Kion do fari? Tio signifas, ke ekzistas kazoj, kiam oni bezonas medikamentojn. Tiam, kuracisto devas tre prudente preskribi ilin, en speciala kaj zorgoplena maniero, kiel eble plej kriterie.
 
Krome, ekzistas diversaj rimedoj kontraŭ misdormado, sen drogoj. Oni nomas tion “higieno de dormado”. Temas pri iom radikala ŝanĝo en la vivstilo, tiel ke oni sin zorge preparas por tiu grava biologia fenomeno: la dormado. 

Eblas do solvi la problemon sen ĥemiaĵoj. Sed tio postulas atenton pri si mem, zorgadon pri si mem. Ne estas tiel facile kiel simple engluti pilolon...

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-07-02 06:00

2024-07-01

Libera Folio

EU-estro respondis pri oficialigo de Esperanto

En aprilo la japana entreprenisto Etsuo Miyoshi leteris al eŭropaj parlamentanoj kaj la prezidanto de la Eŭropa Komisiono kun propono igi Esperanton unu el la oficialaj lingvoj de la Unio. La prezidanto de la Komisiono en sia respondo atentigas pri la graveco de plurlingveco.

Ursula Von der Leyen respondis pri Esperanto. Foto CC-BY-4.0 © Eŭropa Unio 2022 – Fonto: EP

La japana entreprenisto Etsuo Miyoshi, kiu de multaj jaroj financas kostajn reklamkampanjojn por popularigi Esperanton en Eŭropa Unio, en aprilo leteris al 170 anoj de la Eŭropa Parlamento el Germanio kaj Francio, al 1 772 naciaj parlamentanoj en tiuj landoj, al la prezidento de Francio kaj al la prezidanto de Eŭropa Komisiono, Ursula von der Leyen.

Etsuo Miyoshi sendis al la parlamentanoj ankaŭ sian propran libron pri tio, kiel lia poliomjelito malfermis la pordon al ĉiamdaŭra paco. La Esperanta versio de la libro nun estas libere elŝutebla en la reto. Ĝi enhavas plurajn fotojn de Miyoshi, lian detalan biografion kaj rakonton pri la komerca sukceso de lia firmao. La fina ĉapitro temas pri lia laboro por popularigi Esperanton en Eŭropo.

En la letero sendita interalie al la prezidanto de la Eŭropa Komisiono, kiun krom li mem subskribis Seán Ó Riain, Renato Corsetti kaj Martin Haase, li skribas, ke ”la anglalingvanoj en EU kaj en la mondo stagnis dum kvaronjarcento”, dum Esperanto estas ”lingvo sen esceptoj”. ”Eblas per ĝi esprimi emociojn kaj daŭre naskiĝas literaturo”, li aldonas.

Li proponas ke EU igu Esperanton unu el siaj oficialaj lingvoj. Tio laŭ li kondukos al dulingva EU kun etnaj lingvoj kaj Esperanto. ”Samtempe la homaro konsciiĝos kiom facilas lerni ĝin. Tio kontribuus al la dezirata multlingveco de Eŭropanoj”, li skribas, laŭ la Esperanta versio kiun li publikigis en la reto, kaj kiu legeblas en Libera Folio.

Fine de majo Etsuo Miyoshi ricevis respondon de Eŭropa Komisiono. Nome de Ursula von der Leyen, la estro de la komunika fako atentigas, ke Eŭropa Unio ne havas la povon decidi pri la lingvoj instruataj en la membroŝtatoj, nek rolas en la elekto de oficialaj lingvoj aŭ laborlingvoj de la EU-institucioj.

Nuntempe estas 24 oficialaj kaj laboraj lingvoj. La lingvoj parolataj en la membroŝtatoj formas esencan parton de la kultura heredaĵo de Eŭropo, kaj EU subtenas multlingvecon, la letero konstatas. La respondo ne mencias ajnan eblan rolon por Esperanto.

Kun la afabla helpo de Lu Wunsch-Rolshoven, kunlaboranto de Etsuo Miyoshi kaj informisto de UEA, Libera Folio nun ricevis la plenan tekston de la germanlingva respondo. Ni publikigas ĝian tradukon ĉi-sube.

Estimata s-ro Miyoshi,

Nome de la Prezidanto mi dankas vin pro via letero de la 2-a de majo 2024 proponanta Esperanton kiel oficialan lingvon de Eŭropa Unio (EU). La Prezidanto petis min respondi al vi ŝianome.

Ni ŝatus atentigi, ke EU ne havas la povon decidi pri la lingvoj parolataj aŭ instruataj en la membroŝtatoj.

Koncerne la oficialajn kaj laborajn lingvojn de la EU-institucioj, la Konsilio, organo en kiu ĉiuj membroŝtatoj estas reprezentataj, determinas la lingvan reĝimon por la EU-institucioj konforme al artikolo 342 de la Traktato pri Funkciado de la Eŭropa Unio. La Komisiono ne rolas en ĉi tiu proceduro. Surbaze de ĉi tiu artikolo, la Konsilio alprenis la Reglamenton n-ro 1/1958 kaj, laŭ la modifita Reglamento, la EU-institucioj nuntempe havas 24 oficialajn kaj laborlingvojn.

Mi ankaŭ ŝatus atentigi: la Komisiono firme kredas ke plurlingveco estas propra al EU kaj al ĝia kultura diverseco, kaj ke la lingvoj parolataj en la membroŝtatoj formas esencan parton de la kultura heredaĵo de Eŭropo. EU do subtenas multlingvecon en siaj programoj kaj en la laboro de siaj institucioj.

de Libera Folio je 2024-07-01 19:17

Egalecen

Hello world!

Welcome to WordPress. This is your first post. Edit or delete it, then start writing!

de admin je 2024-07-01 15:12

Neniam milito inter ni

Francio: la nombro de enkarcerigoj atingas 77 880, nova rekordo

Layli Foroudi, Reuters 01/07/2024 La 1an de junio 2024, preskaŭ 78 000 personoj estis enkarcerigitaj en Francio, dum la malliberejoj enkalkulas ĉirkaŭ 62 000 operacajn lokojn. Pro manko de lokoj, 3 322 enkarcerigoj estas devigataj dormi sur matraco metita...

de neniammilitointerni je 2024-07-01 13:59

La Balta Ondo

Esperantaj jubileoj kaj memordatoj en julio 2024

julio

5. Antaŭ 165 jaroj naskiĝis Alfred Michaux (miŝó, 1859-1901-1937), franca advokato, interlingvisto kaj esperantisto; iniciatoro kaj vicprezidanto de la unua UK (Bulonjo-ĉe-Maro, 1905), defonda membro de Lingva Komitato (1905-14), redaktoro de La Revue de l’Espéranto (1903-1906); aŭtoro de Nouvelle méthode pour apprendre seul l’Espéranto (kun P. Boulet, 1905), Evolucio libera aŭ Akademio (1908), Romanal – metode de international lingue (1909), Etude des projets soumis à l’Academia pro Interlingua sur la langue universelle: Esperanto, Ido, Latino, Romanal (1912), Une langue internationale anglo-latine “Le Romanal” (1917), Romanal: Langue auxiliaire Anglo-Latine: Étude de langue internationale (1922). En 1911 Michaux forlasis Esperanton proteste kontraŭ maldemokratia gvidado de la Esperanto-movado kaj okupiĝis pri sia projekto Romanal.
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro (p. 199-200).

5. Antaŭ 175 jaroj naskiĝis William Thomas Stead (stid, 1849-1912), angla ĵurnalisto, filantropo, pacifisto kaj esperantisto; li aktive disvastigis Eon en la Esperanto-rubriko de sia revuo The Review of Reviews kaj disponigis oficejon por BEA, kies vicprezidanto li estis; Stead pereis en la kastastrofo de la ŝipego “Titanic” en 1912.

12. Antaŭ 35 jaroj mortis Miyamoto Masao (1913-1934-1989), japana socia aganto kaj esperantisto, la plej konata japana Esperanto-literaturisto, aŭtoro/tradukinto de pli ol 20 libroj en/pri Esperanto, i.a.: Pri arto kaj morto (novelaro, 1967), Invit’ al japanesko (poemaro, 1971) kaj Sarkasme kaj entuziasme (esearo, 1979); kvar liaj tradukoj el la japana literaturo aperis en la libroserio “Oriento-Okcidento”: Rakontoj de Mori Oogai (№2), Kvin virinoj de amoro de Ihara Saikaku (№7), El la vivo de Syunkin de Tanizaki Jun’ichirō (№9), Loulan kaj Fremdregionano de Yasushi Inoue (№20); laŭreato de kvar premioj kaj tri honoraj mencioj en la Belartaj Konkursoj de UEA; membro de la Akademio de Esperanto (1986-89), honora membro de UEA (1984).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro (p. 204-206).

14. Antaŭ 105 jaroj naskiĝis Marin Vjekoslav Ivan Gjivoje (1919-1936-1982), kroata jugoslavia ĵurnalisto kaj esperantisto, konata en Esperanto kiel Marinko Ĝivoje; redaktoro de La Suda Stelo (1950-57), Jugoslavia Esperantisto (1957-60), Jugoslavia Fervojisto (1963-64), gvidanto de la gazetara servo de UK (1953-73); aŭtoro de Kroatoserba-Esperanta vortaro (1966), Esperantonimoj (1973), Panoramo de Esperanta literaturo (1979), Konsultlibro pri Esperantaj bibliotekoj kaj muzeoj (1980), Leksikono de aktivaj jugoslaviaj esperantistoj (1985) k. a.
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro (p. 119-120).

16. Antaŭ 50 jaroj mortis Sándor Szathmári (sátmari, 1897-1911-1974), hungara maŝinprojektisto, verkisto kaj esperantisto; afergvida prezidanto de HES (1937-42); aŭtoro de Vojaĝo al Kazohinio (1958, en 1941 ĝi aperis hungarlingve), Maŝinmondo kaj aliaj noveloj (1964), Kain kaj Abel (posteume: 1977) kaj Perfekta civitano (posteume: 1988); tradukinto al la hungara de Kredu min, sinjorino! de C. Rossetti (1958). Lia romano Vojaĝo al Kazohinio estas unu el la plej gravaj Esperantaj beletraĵoj, pri kiu K. Kalocsay skribis: “La libro estas insida. Formetinte ĝin, vi ne liberiĝos de ĝi; vi sentos, ke ĝi lasis en vi hoketojn de problemoj”.
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro (p. 271-272).

19. Antaŭ 145 jaroj naskiĝis Eugène Aristide Alfred Adam (1879-1914-1947), franca metiisto, fakinstruisto kaj esperantisto, konata en Esperanto kiel Eŭgeno Lanti; la ĉefa figuro en la laborista Esperanto-movado, iniciatoro kaj gvidanto de SAT (1921-33), redaktoro de Sennacieca Revuo (1921-24) kaj Sennaciulo (1926-28), kreinto de sennaciismo (1931), iniciatinto de Plena Vortaro de Esperanto (1930), aŭtoro de For la neŭtralismon! (1922), La laborista esperantismo (1928), Manifesto de la sennaciistoj (1931), Ĉu socialismo konstruiĝas en Sovetio? (kun R. Guihéneuf, 1935) kaj aliaj verkoj; tradukinto de Kandido de Voltero (1920).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro (p. 166-168).

19. Antaŭ 135 jaroj naskiĝis Johannes Rijk Gerardus Isbrücker (1889-1909-1967), nederlanda elektrotekniisto kaj esperantisto, konata en Esperanto kiel Jan Isbrucker; pioniro de uzado de Esperanto en radio, komitatano (1925-36) kaj vicprezidanto (1934-1936) de UEA, membro de Lingva Komitato (1921-48) kaj Akademio de Esperanto (1922-67), la plej longtempa prezidanto de Akademio de Esperanto (1937-63), aŭtoro de La evoluo de la telefonio (1928), Historio kaj organizo de la Esperanto-movado (1932), Pri la vortfarado en Esperanto (1959) k. a., honora membro de UEA (1934).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro (p. 138-139).

26. Antaŭ 137 jaroj (1887) en la presejo de Ĥaim Kelter (Varsovio) aperis la “Unua Libro” de Lazarj Markoviĉ “Ludoviko” Zamenhof – la naskiĝdato de Esperanto.
• Legu pli en la artikolo La unua libro de Aleksander Korĵenkov https://sezonoj.ru/2020/07/unua.

27. Antaŭ 50 jaroj (1974) en Hamburgo komenciĝis la 59a Universala Kongreso de Esperanto, kadre de kiu okazis la demisio de Ivo Lapenna el ĉiuj siaj oficoj en UEA pro la t. n. “Hamburga puĉo”.

28. Antaŭ 25 jaroj mortis Ĥristo Marinov Iskrov (1908-1925-1999), pli konata kiel Ĥristo Gorov, bulgara verkisto, tradukisto, ĵurnalisto, partia kaj ŝtata funkciulo kaj esperantisto; prezidanto de Bulgara Esperanto-Asocio (1960-64, 1976-87), komitatano de UEA (1977-89); aŭtoro de Poemo de l’ plugisto (1930), Ĉe abismo (1932), Du frontoj (1932), Ribela kordo (1983), Mia verda pado (1986); tradukinto de verkoj de Ĥ. Botev, J. Jovkov, G. Karaslavov, Ĥ. Smirnenski kaj aliaj bulgaraj aŭtoroj, kompilinto de kelkaj antologioj. Honora membro de UEA (1999).

31. Antaŭ 25 jaroj (1999) en Berlino komenciĝis la 84a Universala Kongreso de Esperanto – la unua UK en la reunuigita Germanio.

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu listo de jubileoj kaj memordatoj por julio 2024 aperis la junia (somera) eldono de La Ondo de Esperanto (2024).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2024, №2 (320).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/07/julio-10

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Esperantaj jubileoj kaj memordatoj en julio 2024 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-07-01 12:19

Jorge

Senrajte!

Jen esperanta versio de mia hispanlingva poemo No hay derecho, verkita en 2024 jam post la publikigo de la dua eldono de Palestina estrangulada, kiun la redakta teamo de Beletra Almanako rifuzis publikigi en la n-ro 50 de la revuo (vidu mian postskibon ĉi-sube en la fino), sed kiu ja aperos en la dua eldono, reviziita kaj ampleksigita, de Palestino strangolata, publikigota ĉi-jare de Monda Asembleo Socia.



Senrajte!

Mi ne scias kial mi verkis kaj prezentas
ĉi tiun poemlibron.
En Palestin' mi ne naskiĝis, palestinano mi ne estas
nek devis travivi tiun militon.
Kial verkas kaj deklamas versojn mi
– dum proprajn poetojn havas Palestino?
Mi pensas pri Darŭiŝ kaj Refaat Alareer
kies voĉo ĉi tie sonas kun dampiĝo,
kaj ke eble ne estas tro absurde
paroli anstataŭ ili al mialingva publiko.
Kiam Picasso pentris sur vasta tolo la hororon
de la matematika bombado de Gerniko
li ne estis eŭsko nek loĝis tiuurbe.
Same eksterlanda estis la akra vido
de Costa-Gavras en Hanna K.,
kuraĝa kaj pridemanda filmo.
Aŭ la trista kanto Telk kadeja,
kun versoj de Mostafa Ibrahim el Kairo.
Aliflanke, palestinanojn mem
– kiu atentas, aprezas, traktas kun distingo?
Do mi kontribuas laŭ miaj ebloj
por ke forgeso ne venku, por ĉies scio.
Kaj, jes, se mi retrorigardas
al ĉio kion mi verkis kaj kio ricevis publikigon,
mi ekdubas ĉu mi denuncis sufiĉe,
sed fine mi atingas la konvinkon
ke mi ne povas strebi ĉiufronte,
ke mi prefere lasu nuran memorsignon
kvankam mankas pasemaj detaloj kaj nuancoj,
aspektoj kaj informoj, statistikoj.
Restu, do, Ruzan' an-Najar',
la juna flegistino,
kiel sola viktim' kies nomon mi mencias
anstataŭ neuzeble vasta listo
kun dekmiloj da individu- kaj famili-nomoj
murditaj, horor-enciklopedio.
Mi ankaŭ ne enlistigu pli da
ekzekutistoj, punistoj kaj komplicoj
en ĉi milita kampanjo tiel kovarda
kaj malhumana. En ĵurnal-arĥivoj
vi trovos ties nomojn kaj postenojn,
ties silentojn, hontomankon, krimojn.
Permesu ke mi aldonu, fine,
paron da novaj konsiderindoj.
Kiel jam skribis en ĵurnal-artikolo
pri mia verko la antaŭparolinto,
Israelo, kiel potenco okupacianta
ne havas rajton je sindefendo sed devigon
rilate al palestinanoj. Sen surprizo
ni vidas ilin rezisti kontraŭ la kolonian jugon,
malakcepti ĝin, ribeli per armiloj
violente, blinde kaj kruele.
Ni jam vidis tion
kaj plu vidos la samon same ĉie,
en ĉiuj rezistoj kaj insurekcioj.
Aliflanke, kaj por fini,
la kreo de Israelo, tiu aberacio
morala, tiu apartisma ĥimero,
estis ne malfarebla eraro, riparebla miso,
eksperimento kiu malsukcesis,
sed principo
denaske koruptita, abomeninda,
monstraĵo sen rajto je ekzisto.


NOTOJ

[1] Telk Qadeya / تلك قضية (Jen unu afero) kantata de Cairokee.

[2] denunci: (en literaturo, en jena subsenco laŭ ReVo): sciigi la publikan opinion pri ies krimo aŭ kulpo: literaturo de socia denunco; denunca poezio.


POSTSKRIBO

Jen mia respondo de 24-06-2024 al la decido de la BA-redakta teamo:

Hieraŭ mi ricevis la informon ke Beletra Almanako ne publikigos la poemon "Senrajte!".

Miaopinie tiu cenzuro "por ne vundi legantojn" simple laŭas la argumentaron de cionisma propagando. Oni malpermesas kritiki la kreon de Israelo je la kosto de palestinanoj, kvankam ankaŭ judaj israelaj intelektuloj kiel Ilan Pappé kaj Gideon Levy opinias simile. Nu, mi ne intencas konvinki iujn el vi. Miajn argumentojn, se vi interesiĝas, vi povas legi detale en https://jorgecice.blogspot.com/2024/04/la-senlima-okupacio.html

Rezulte de tiu netolerebla cenzuro fare de la BA-redakta teamo, mi ekde nun ĉesigas ĉian kunlaboradon kaj kontribuadon kun BA, inkluzive de serĉado de bildoj por ilustri numerojn.

Mi ricevis de Ulrich [Becker] la trovnovelaron de la patrino de Probal [Dasgupta] por recenzo. Tiu recenzo kredeble do aperos en mia blogo, krom se Ulrich preferas ke iu alia recenzu ĝin (ni povus aranĝi; mi povus ankaŭ repagi la ricevitan ekzempleron por seniĝi je la devo recenzi).

Jen ĉio. Ĝuu la tabuon (tiuj el vi kiuj plimultis favore al cenzuro [mi ne scias pri kiuj temas]) kaj ne forgesu tosti je la sukcesoj de la israela armeo.

de Jorge (noreply@blogger.com) je 2024-07-01 06:23

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 06

Antaŭ kvin semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la sesa porcio:

-------

Tre longan vojaĝon al suda Afriko
intencas nun fari bonega amiko.
Samloke okazos alia evento.
La homoj nun uzas orelaŭskultilojn.
Mesaĝo aŭdiĝis el laŭtparolilo.
La paro en lito gustumis la amon.

Se plaĉas al vi tiu sporta biciklo.
aĉetu ĝin baldaŭ, mi pagos la prezon.
Ĉu estas en ordo ke mi nun foriras?
Ni scias ke ŝi ne plenumis la taskon, 
sed kiun alian personon ni havas?
Li lernis la lingvon, sed ĉion forgesis.
Ĉu ĉiuj lernantoj komprenis la frazon?

Okazis sufiĉe amuza kverelo:
Malsekan ĉifonon ŝi ĵetis al edzo,
sed li ĝin reĵetis kaj trafis edzinon.
Ŝi laŭte protestis, sed li nur ridetis
kaj ĵetis kiseton per mano al ŝi.
Kaj tiel finiĝis kverelo de ambaŭ.
Post kelkaj minutoj la paco revenis
kaj ili trankvile ekmanĝis ĉe tablo. (241)

Ŝi fermis fenestrojn kaj tuj enlitiĝis.
Ŝi dormis tre longe kaj sonĝis agrable.
Matene ŝi trinkis la kafon senhaste.
Senĝene ŝi duŝis kaj brosis la dentojn.

Bonŝance neniu observis ŝin tie.
Ŝi timis ke iu rimarkos eraron.
Sed ĉiuj silentis kaj diris nenion.
Kaj kiu respondis la tiklan demandon?
Ekzistas ja solvo por tiu problemo!
Ĉi tiu sinteno meritas respekton.

Neniam mi kredis ke tio okazos.
Deziru feliĉon al via najbaro!
Li certe bezonas pli fortan subtenon.
Li estas helpema, bonkora persono.

Klarigu al ni la koncernan kuntekston!
Ne estas facile elteni kritikon.
La homoj samtempe komencis aplaŭdi.
Serĉado liveris tre magran rezulton.

Li sidis sur seĝo ĉe tablo el ligno.
La supo en poto bongustis al ĉiuj.
Post pluraj porcioj la poto malplenis.
Necesas boligi la akvon en kruĉo.
Nun verŝu la akvon en tason por teo.
Malgranda kirlilo ŝaŭmigas la lakton. (265)

Laŭdindan proponon prezentis teamo.
Deziri bonŝancon ja estas afable.
Li trovis feliĉon kun sia edzino.
Infano naskiĝis post iom da tempo.
Post filo tuj sekvis tre rava knabino.
Ŝi tuŝis la edzon kaj vekis lin milde.
Kun forta oscedo li saltis el lito.

Vizaĝo fariĝis malbela grimaco.
Pro manko de mono projekto fiaskis.
Tra densa nebulo briletas la suno
kaj iom post iom ĉielo klariĝis.
La blua ĉielo fascinis turistojn.

Li ŝtopis vestaĵojn en sian valizon.
Li pumpis aeron en pneŭon biciklan.
Post falo ŝi svenis kaj perdis konscion.
Senpagaj ofertoj ĝojigas klientojn.
Naturaj sistemoj funkcias fidinde.
Li fine senvole malkaŝis sekreton.

Boato malgranda transportis la homojn.
Modernaj fabrikoj laboras senbrue.
La kunlaborantoj per striko protestis,
ĉar oni ne pagis salajrojn al ili.
Kaj tiu agado sukcese finiĝis.
Nun ĉiuj laboras kaj estas kontentaj.


Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-07-01 06:00

Le Monde diplomatique en Esperanto

La internacia justico en la kaldrono de Gazao

La internaciaj tribunaloj malofte troviĝis tiom en la atento de la publika opinio. La du procesoj komencitaj en Hago pri Gazao – unu kontraŭ la ŝtato Israelo, la alia kontraŭ ties gvidantoj kaj kontraŭ tiuj de la Hamaso – montras la romplinion de moviĝanta mondpolitiko.

laŭtlegado de la artikolo

“Gvidanto abrupte alparolis min : « Tiu ĉi tribunalo estas farita por Afriko kaj la friponoj kiel Putin ».” (1) La 20-an de la ĵusa Majo, ĉe la televido CNN, la akuzisto de la Internacia Pun-Tribunalo (IPT) elvokis la reagojn al sia postulo eldoni arest-ordonon kontraŭ tri ĉefoj de la Hamas – s-roj Yahya Sinwar, Mohammed Diab Ibrahim Al-Masri (kromnomata “Deif”) kaj Ismail Haniyeh – kaj ankaŭ kontraŭ la ĉefministro de Israelo, s-ro Benjamin Netanjahu kaj lia defend-ministro, s-ro Joav Galant, pro militkrimoj kaj krimoj kontraŭ la homeco en la Gazao-strio. Ĉar senprecedenca kontraŭ elektitoj de demokratia lando, la ordono, la usona prezidanto Joseph Biden deklaris ĝin “skandala”, dum pluraj respublikanaj deputitoj minacis la akuziston je reprezalioj. S-ro Netanjahu siavice forbalais ĝin per manmovo kaj reasertis ke nenio haltigos Israelon en ĝia operaco de “laŭleĝa defendo”.

La IPT, inspirita de la tribunalo de Nurenbergo – kaj de ties samtipa institucio de Tokio –, la IPT persekutas individuojn, kia ajn estu ilia diplomatia aŭ politika statuso, dum la Internacia Justic-Tribunalo (IJT) juĝas ŝtatojn. La milito lanĉita en Gazao post la masakroj de la 7-a de Oktobro 2032 estas temo de du proceduroj kunestantaj, sed ja malsamaj antaŭ la du instancoj en Hago. Sud-Afriko turnis sin al la IJT laŭ la Konvencio por Antaŭmalhelpo kaj Subpremado de la Krimo de Popolekstermo de 1948, (2), kaj la IJT jam eldiris tri ordonojn kun konserva dispozicio al Israelo. La pezo de la historio, la kvalito de la akuzato (ŝtato – aŭ ties gvidantoj – mem devenaj el popolekstermo), la nombro de civilaj viktimoj kaj la graveco de la detruoj faritaj al Gazao kaŭzas fortajn internaciajn streĉitecojn, vastajn popolajn protestmovadojn kaj viglajn politikajn kverelojn en multaj landoj.

El tiuj ĉi senprecedencaj proceduroj eblas tiri tri gravajn instruojn.

Unuavice, dum la internacia justico jam troviĝis sub la atento de la komunikiloj, ĉi tie por la unua fojo ĝi estis metita en la centron de la geopolitika areno. Jen fakto senprecedenca : la 26-an de Januaro 2024, la legado de la unua ordono de la IJT estis rekte disvastigata en la televido kaj montrata sur gigantaj ekranoj instalitaj antaŭ la sidejo de la IJT. Ties prezidantino, s-ino Joan Donoghue, ĵus pensiiĝinta, donis longan interparoladon al la British Broadcasting Corporation (BBC), la 26-an de Aprilo, por klarigi kelkajn aspektojn de la farita decido. La akuzisto Khan siavice turnis sin al la CNN, la 20-an de Majo, por doni precizigojn pri la kialoj de sia iniciato kaj publike mallaŭdi la minacojn faratajn kontraŭ li.

Bankroto de la politiko

Tiu ĉi senekzempla situacio devenas de la malzorgemo de la diplomatoj kaj de la politikaj organoj de la Unuiĝinta Naciaro (UN), unuavice de la Konsilantaro pri sekureco, nekapabla ĉesigi la batalojn kaj trovi eliron el la konflikto. Male, ĉiuj teĥnikaj instancoj de la UN aktuvas surloke kaj, tiom kiom ili povas, helpas kaj prizorgas la loĝantarojn : La Oficejo de helpo kaj de laboroj de la Unuiĝinta Naciaro por la rifuĝintoj de Palestino kaj en la Proksim-Oriento (Unwra), la Monda nutraĵ-programo (PAM), la Alta komisarejo de la Unuiĝinta Naciaro por la rifuĝintoj (HCR), la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS), la Fonduso de la Unuiĝinta Naciaro por la infanaro (Unicef) … La ĝenerala sekretario António Guterres, normale pli rezervita, multigas la alarmojn kaj la vojaĝojn. “Provi mastrumi multspecajn konfliktojn per homama helpo prefere ol per serĉado de solvoj politikaj, ne povos daŭri longe”, tamen avertis la direktoro de homamaj aferoj de la UN, s-ro Martin Griffiths, en gazetara konferenco la 4-an de Junio 2024. En komunikaĵo publikigita la 9-an de Majo, la neoficiala grupo de la Maljunuloj (The Elders), kreita de Nelson Mandela en 2007 kaj kiu enhavas Nobel-premiitojn kaj pensiiĝintajn gvidantojn, publike akuzas la “bankroton de la politiko” kaj alvokas la grandulojn de tiu ĉi mondo agi laŭ sia respondeco por montri la perspektivojn de multflanka kunlaborado. (3)

Alvoki la konvencion de 1948, io impresa kaj senhonoriga, kelkfoje restas la lasta rimedo por tiri la ŝtatojn antaŭ la internacian justicon. Certaj, kiel Israelo, ne agnoskas la IJT, sed estas parto de la 153 landoj kiuj ratifis tiun ĉi konvencion, kies artikolo 9 instigas submeti al tiu ĉi tribunalo ĉian disopinion kiu koncernas ĝian aplikadon : dum Ukrainujo en la jaro 2022 uzis tiun ĉi juran rimedon por venigi Ruslandon sur la bankon de akuzatoj, Ĉinujo, kiu ne subskribis ĝin, eskapas al ĉia persekutado pri la sorto, kiun ĝi trudas al la ujguroj. (4) Inter la kvin konstantaj membroj de la Konsilantaro pri sekureco, nur Britujo sen ajna rezervo akceptas la kompetenton de la IJT, kaj nur Londono kaj Parizo aliĝis al la IJT.

Tiu ĉi pun-jurisdikcio, kreita en la jaro 1998, ebligas ĉirkaŭiri la obstaklon de diplomatia senpuneco por persekuti aktualajn gvidantojn aŭ armeĉefojn, speciale kiam nenia internacia sankcio eblas pro vetoo en la Konsilantaro pri sekureco. La arest-ordono povas interveni en la vojaĝplanoj de la koncernato, ĉar la 124 membroŝtatoj de la IJT devas, se ili havas la eblecon, transigi lin al la IJT. Akuzita pro militkrimo en Ukrainujo, s-ro Vladimir Putin ne povis veni al la pintkunveno de Brikso en Johanesburgo fine de Aŭgusto 2023. La 26 membroŝtatoj de la Eŭropa Unio, kiu agnoskas la tribunalon – inter ili Francujo kaj Germanujo – do troviĝus en granda embaraso se ĝi akceptus plenumi ordonojn kontraŭ la israelaj gvidantoj. La homrajtaj asocioj kaj aktivuloj ne hezitus memorigi al ili iliajn internaciajn devojn. Des pli ke 93 ŝtatoj, inter ili 21 de la Eŭropa Unio, ĵus subskribis subten-deklaron por la IJT lanĉitan de kvin landoj )(Belgujo, Palestino, Ĉilio, Senegalo kaj Slovenujo). (5)

Duavice, envere, la tri ordonoj, prudentaj, eldonitaj de la IJT la 26-an de Januaro, la 28-an de Marto kaj la 24-an de Majo kaj la postulo de la akuzisto de la IJT, difinas la perimetron de la faktoj internacie agnoskitaj kaj do malfacile kontesteblaj. “En mondo, kie la raportoj alfrontiĝas, la tribunalo agnoskis la gravecon de la homaj suferoj kaj nomis, konserve, la respondeculojn” (6), diagnozas la juristo James A. Goldston.

Drastaj kriterioj

La definitiva decido pri la ekzisto aŭ neekzisto de popolekstermo en Gazao estos farita en pluraj jaroj, konsidere la drastajn jurajn kriteriojn, kiuj devas esti plenumitaj por konstati tiun ĉi specifan krimon, difinitan fine de la dua mondmilito (vidu la suban tekston).

Por eviti nenifaron kaj senpovecon atende de la fina verdikto, la konvencio de 1948 enplanigis meĥanismojn de frua alarmo kiuj ebligas fari konservajn dispoziciojn jam ĉe la unuaj antaŭsignoj por protekti la loĝantarojn “en la kazo se”. Tio fine neniel antaŭjuĝas pri la ekzisto aŭ neekzisto de popolekstermo. En la kazo de Gazao, Israelo petis de la IJT deklari sin nekompetenta, taksante la akuzojn de Sud-Afriko totale kaj evidente senbazaj. Tel-Avivo nome asertis ke ĝi faras ĉiajn dispoziciojn de antaŭzorgo, kiujn la internacia homama juro trudas por damaĝi la civilulojn. La IJT, apogante sin sur la pruvitaj faktoj (detruoj, mortoj, ktp) kaj sur la deklaroj “malhumanigaj” de pluraj israelaj gvidantoj, per prema plimulto de dek kvin voĉoj el dek sep, male taksis “akceptebla” la lezon de la rajto de la palestinanoj laŭ la konvencio, “nome esti protektataj kontraŭ la agoj de popolekstermo”. En sia ordono de la 26-a de Januaro ĝi taksas ke “reala kaj rekta neriparebla damaĝo” pezas sur tiuj ĉi rajtoj kaj trudas urĝajn dispoziciojn. (7) Tiu ĉi agnosko per si mem estas evento, ĉar tiom grava akuzo, speciale kontraŭ ŝtato demokratia, “devus neniam esti akceptebla”, kion memorigas s-ino Janina Dill, kundirektorino de la Oksforda instituto por etiko, rajto kaj armitaj konfliktoj. (8)

Unu el la provizoraj dispozicioj, voĉdonita kaj komprenitaj de la israela juĝisto, trudas eksplicite al Israelo ĉesigi kaj puni la “incitojn al popolekstermo”. Tel-Avivo devas ankaŭ malebligi al sia armeo fari ĉian ajn agon punendan laŭ la konvencio de 1948 kaj devas konservi la pruvojn de eventualaj krimoj. La IJT krome ordonas al Israelo “ebligi la liveradon de bazaj servoj kaj de homama helpo tre urĝe postulataj por plibonigi la malfacilajn ekzistad-kondiĉojn, al kiuj la palestinanoj estas submetitaj en la Gazao-strio”.

La du sekvaj ordonoj (28-an de Marto kaj 24-an de Majo) konfirmas la dispoziciojn deciditajn la 26-an de Januaro kaj konstatas ke la situacio – de escepta graveco” – pli malboniĝas, nome kun la risko de disvastiĝo de malsanoj kun epidemia tendenco kaj la subnutriĝo. La IJT aldonas pro la devigoj taskitaj al Israelo, eĉ ordonon ĉesigi ĉian ajn agon en Rafaho “kiu povus submeti la grupon de palestinanoj de Gazao al ekzistad-kondiĉoj kapablaj sekvigi ĝian totalan aŭ partan korpan detruadon”. Ĝi mencias ankaŭ la riskon de malsat-mizero kiu, se ĝi estas kaŭzita intence, povas konsistigi popolekstermon.

En punjuro (kompetento de la IPT), libervole malsatigi loĝantarojn povas esti militkrimo (unuavica akuzo kontraŭ s-roj Netanjahu kaj Galant) kaj krimon kontraŭ la homaneco (kvina kulpigo kontraŭ ili). S-ro Khan, apogante sin sur la raporton de ses sendependaj fakuloj kaj sur la unuaj observadoj faritaj surloke, suspektas la israelajn gvidantojn ankaŭ je “persekutoj” kaj “malhumanaj agoj” (krimoj kontraŭ la homaneco), sed ankaŭ intence celi civilulojn, al ili “kaŭzi intence grandajn suferojn aŭ grave atenci ilian korpan integrecon aŭ la sanon”, fari al ili “kruelajn traktadojn” (militkrimojn). La ĉefoj de Hamaso siavice estas akuzataj pro faktoj de “torturo”, de “sekatencoj kaj seksaj perfortaĵoj” (krimoj kontraŭ la homeco) kaj pro “ostaĝigoj” kaj “atencoj al la digno de la personoj en kunteksto de kaptiteco” (militkrimoj). La sola akuzo komuna al la kvin akuzatoj : “ekstermado kaj murdo kiel krimoj kontraŭ la homeco”.

Spionado kaj premoj

Triavice la mondskala ŝoko pro la justicaj proceduroj devenas de tio ke ili kvazaŭ per grandiga spegulo montras la rompliniojn de la internacia ordo kaj de la tie reganta principo “du pezoj, du mezuroj”. “Hodiaŭ, pli ol iam ajn, klarigas la akuzisto Khan, ni devas kolektive demonstri ke la internacia homama juro, kiu diktas la respektendajn normojn en tempo de milito, aplikiĝas s senpartie al ĉiuj partioj en armita konflikto en ĉiaj situacioj portitaj antaŭ mian oficejon kaj la tribunalon. Tiel ni povos konkrete demonstri ke ĉiuj homaj vivoj same valoras.” (9) Do, li faras ekvilibron inter la viktimoj, ne inter la akuzatoj. Konsidere la internaciajn fortrilatojn kaj, konkrete, la subtenon pal Israelo fare de la unua plej granda ekonomia kaj milita potenco de la mondo (Usono), tiu ĉi ambicio povas ŝajni naiva. Tamen, en ŝanĝiĝanta geopolitiko, ĝi ja povas havi atingopovon. La fakto ke Tel-Avivo jam de jaroj uzas konsiderindajn rimedojn de spionado kaj de premado kontraŭ la IPT – kion lastatempa enketo de la Guardian montras (10) – kaj ke la minacoj kontraŭ la akuzisto konfirmas la ekziston de vera problemo. La subteno por Sud-Afriko, fare de kreskanta nombro de landoj de la Sudo, el kiuj kvar oficiale aliĝis al la proceso (Kolumbio, Meksiko, Nikaragvo, Libio), dum aliaj ŝtatoj anoncis sian intencon tion fari (nome Egipto, Turkujo, Belgujo kaj Hispanujo), montras du tendarojn kaj du konceptojn de jurŝtato koncerne geopolitikon. “Malfeliĉe tiu ĉi afero troviĝas sur la romlinio de la internacia politiko kaj de la strategiaj interesoj”, rekonas s-ro Khan, antaŭ ol lanĉi al tiuj, kiuj lin minacas : “Faru kion vi volas. Diru kion vi volas . Ni ne lasos nin forturni de nia misio por la justico.” La decidemo de la akuzisto mirigas des pli ke oni vidis lin pli kompleza por la usonaj interesoj, kiam en Septembro de 2021 li forlasis, manke de pruvoj, la enketojn pri la usona armeo en Afganujo, post kiam tiuj ĉi krimoj estis malkaŝitj fare de Julian Assange. (11)

Per tio, ke Sud-Afriko atakas Israelon, la protektaton de Usono, ĝi eble inaŭguras “tribunalan srategion”, laŭ la esprimo de Goldston, destinitan same por igi la justicon superregi kiel ankaŭ por defii la grandajn potenclandojn, nome la okcidentajn, kiuj misuzas la internacian ordon, kiun ili estis kreintaj.

Anne-Cécile ROBERT.

Devenoj de krimo kontraŭ la homeco La vorto [france :]“génocide” – “popolekstermo” – estis forĝita en la jaro 1944 de la pola advokato Rafael Lemkin en sia libro Axis Rule in Occupied Europe kiam oni malkovris la amplekson kaj la specon de la nazia ekstermismo. Ĝi konsistas el la greka prefikso genos, kiu signifas rasotribo, kaj la sufikso cide, devena de la latina caedere, kio signifas mortigi. Ĝi estis nomita krimo de internacia juro fare de la Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝinta Naciaro en la jaro 1946 kaj fariĝis temo de specifa traktato en 1948 : la konvencio por antaŭmalhelpi kaj subpremi la krimon popolekstermo, ratifita de 153 landoj. Ĝi estas parto de tiuj leĝrompoj, kiujn la Internacia Puntribunalo (IPT) povas persekuti same kiel militkrimojn, krimojn kontraŭ la homeco kaj agreskrimojn.

Ĝi estas la plej grava leĝrompo laŭ la internacia juro, kiu implicas samtempe agojn (ekz-e masakron) kaj intencon, tiun detrui loĝantaron pro esti tia kia ĝi estas (raso, etno, religio). Tiu ĉi lasta kriterio estas malfacile determinebla, ĉar la farintoj malofte montras sian intencon. Krome, la Internacia Justic-Tribunalo (IJT) postulas, por rekoni la ekziston de intenco, ke ne eblas tiri ian ajn logikan konkludon el koncernaj agoj alian ol tiun : voli fari popolekstermon. Nu, antaŭ ĉio en tempo de milito, pluraj kialoj povas tamen klarigi iun aŭ alian fiagon. Ĝis hodiaŭ nur la sekvaj popolekstermoj estas internacie rekonataj : tiu de la judoj fare de la nazioj, tiuj de la tutsioj de Ruando (Internacia Puntribunalo pri Ruando TIPT en la franca : Tribunal pénal international pour le Rwanda, TPIR), tiu de la islamanoj de Srebrenico (Internacia Puntribunalo por Ex-Jugoslavujo kaj CIJ en la franca : Tribunal pénal international pour l'ex-Yougoslavie et CIJ), tiu de la vjetnamoj kaj ĉamoj en Kamboĝo fare de la Ruĝaj Kmeroj (Eksterordinaraj ĉambroj en la kamboĝaj tribunaloj).

Ĉar la krimo popolekstermo estis starigita en la jaro 1946, la okazaĵoj antaŭ tiu ĉi dato ne punleĝe persekuteblas kiel tiaj. Tamen, multaj landoj kaj regionaj organizaĵoj, individue kaj laŭ sia interna juro, kvalifikis popolekstermo la masakron de la armenoj en la Otomana Imperio en 1915-1916. En la jaro 2021, Germanujo siavice rekonis esti kulpa je popolekstermo de la hereroj kaj namaoj dum la koloniigo de la nuna Namibio kaj promesis pagi 1,1 miliardon da dolaroj kiel financan kompensadon al Vindhuko.

A.-C. R.


(1) Vortoj cititaj de s-ro Karim Khan dum interparolado kun Christiane Amanpour ĉe CNN la 20-an de Majo 2024.

(2) Vidu “Kiel Sud-Afriko defendas universalan kialon” (« Comment l'Afrique du Sud défend une cause universelle »), Le Monde diplomatique, Februaro 2024.

(3) « The Elders warn that failures of political leadership risk collapse of international order », 29-an de Majo 2024, https://theelders.org

(4) Ĝuste pri la ujguroj vidu la libreton de Maxime Vivas : Ujguroj por ĉesigi la falsnovaĵojn. MAS-libro n-ro 276, isbn 978-2-36960-296-5. -vl

(5) Kp la komunikaĵon disvastigitan sur X de la konstanta reprezentejo de Belgujo ĉe la UN, la 14-an de Junio 2024.

(6) James A. Goldston, « Strategic litigation takes the international stage : “South Africa v. Israel” in its broader context », Just Security, 31-an de Januaro 2024, www.justsecurity.org

(7) Vidu « La Cour internationale de justice évoque un risque plausible de génocide à Gaza », Februaro de 2024, www.monde-diplomatique.fr

(8) « Top experts'views of International Court of Justice ruling on Israel Gaza operations (South Africa v. Israel, genocide convention case) », Just Security, 26 janvier 2024, www.justsecurity.org

(9) “Deklaro de la akuzisto de la IPT, Karim A. A. Khan KC : postulaktoj celantaj arestordonon pri la situacio en la ŝtato Palestino”, 20-an de Majo 2024, www.icc-cpi.int

(10) Yuval Abraham, Harry Davies, Bethan McKernan et Meron Rapoport, « Spying, hacking and intimidation : Israel's nine-year “war” on the ICC exposed », The Guardian, Londono, 28-an de Majo 2024.

(11) « Déclaration du procureur, Karim A. A. Khan KC, après avoir demandé aux juges, en vertu de l'article 18 2, de statuer sur sa demande d'autorisation de reprise des travaux d'enquête dans la situation en Afghanistan », 27-an de Septembro 2021, www.icc-cpi.int

franca

de Anne-Cécile ROBERT je 2024-07-01 02:41

2024-06-30

Global Voices

La sagao de senŝirma ĉevalo iĝas simbolo de espero dum klimata katastrofo en Brazilo

Inundoj en la sudo kaŭzis 149 mortojn kaj suferigis pli ol 2.1 milionojn da homoj

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Filmeto farita el helikoptero kaj vive elsendita en la televido montris senŝirman ĉevalon provantan eskapi el la inundoj en Brazilo. Bildo de Globonews, redaktita de Global Voices.

Video farita per helikoptera kamerao, kiu estis vivelsendita en la brazila televido kaj montris inunditan kvartalon de la urbo Canoas, trafis senŝirman ĉevalon starantan sur tegmento — la nura videbla parto de subakvigita konstruaĵo. Taksi la altecon de la konstruaĵo, la altecon de la arbo dekstre aŭ la profundon sub la supraĵo estis defie nur rigardante. Dum la mallonga tempo en kiu ĝi estis filmita, la ĉevalo staris senmova — fragila, elĉerpita, tamen rezistema.

Canoas troviĝas en la urba regiono de Porto Alegre, la ĉefurbo de la brazila ŝtato Suda Riogrando. Estas unu el la plej severe trafitaj urboj en ŝtato kiu registris 469 el la 497 urboj trafitaj ĝis la 24-a de majo. Tie, la inundoj kiuj kolapsigis urbojn laŭ domena efiko ekde la lastaj tagoj de aprilo frapis pli forte la 4-an de majo. La klimata katastrofo rezultigis almenaŭ 163 mortintojn, 63 malaperintojn, 581.638 delokitojn kaj 2.3 milionojn da loĝantoj trafitaj.

La 8-an de majo, je 10.35 matene, kiam la kamerao filmis la ĉevalon, ĝi verŝajne estis staranta jam de kvar tagoj sur la konstruaĵo, sen manĝaĵo aŭ akvo; ĝi apenaŭ moviĝis, provante teni sian ekvilibron. La ŝtato estis ĵus registrinta 100 mortintojn en la inundo. Kelkaj urboj estis forviŝitaj de la mapo, dum aliaj troviĝis ankoraŭ sub akvo, kio malfaciligis la kalkuladon de la damaĝoj.

Savi la ĉevalon iĝis rapide esenca misio, estigante nacian alvokon por helpo en sociaj medioj kaj unuigante milojn por tiu celo. Influulo provis kundividi ideojn por la savado de pezaj bestoj en inundoj, dum aliaj serĉis financan subtenon por lupreni helikopteron.

Mi estas vere tuŝita, ĉi tiu ĉevalo estas vera simbolo de rezisto, luktante por sia vivo, paralizita dum kvin tagoj, timigita, malsata kaj soifanta. Estas kruele kaj nehome, ĜI DEVAS ESTI SAVITA! #SavulaĉevalondeCanoas

Sed por la homoj de Suda Riogrando ekzistis plia aspekto. La plej suda ŝtato de Brazilo havas limon kun Argentino kaj Urugvajo, same kiel kutimon trinki mateon/ĉimaronon, tradiciojn enradikiĝintajn en la ligo kun la tero, la kamparana laboro kaj la ĉevaloj.

La regiono havas eĉ sian propran rason, Crioulo aŭ Criollo, la ĉevalo de pampoj, devena de ĉevaloj andaluziaj kaj berberaj, kiuj estis enkondukitaj de hispanoj en Sudamerikona. Estas malfacile portretigi aŭ trovi folkloran bildon de gaŭĉoj sen ĉevalo apude.

Antaŭ la nuna klimata katastrofo, kiu etendiĝis al aliaj urboj post la komenco de majo, la regiono spertis 10 epizodojn de ekstremaj pluvoj, laŭ Rodrigo Manzione, fakulo de Unesp (la universitato de la ŝtato San-Paŭlo). En 2023, 80 mortis en la ŝtato pro inundoj. Kelkaj el la urboj severe trafitaj ĉi-foje estis resaniĝantaj post la detruo okazinta lastseptembre.

Malgraŭ la nombro de mortintoj, la katastrofo de majo 2024 en Suda Riogrando jam superas per la nombro de mortoj la uraganon Katrina de New Orleans, Usono, de 2005. Dum Katrina atingis areon de 2,400 kilometroj (1,491 mejloj), en Suda Riogrando, inundoj faris damaĝojn sur 3,800 kilometroj (2,362 mejloj). Ankaŭ, dum New Orleans registris ĉirkaŭ 400,000 delokigitajn homojn, la suda brazila ŝtato havas pli ol 500,000.

INUNDO | Katastrofa inundo viŝis urbon de la ŝtato Suda Riogrando de la mapo. Dum 30 jaroj de raportado pri la meteorologio de la ŝtato, ni neniam vidis tian detruon. Parto de la urbo estis neniigita, kvazaŭ ĝi estus trafita de tornado aŭ de uragano de kategorio 5.

Dum la novaĵoj raportis pri kolapsoj, inundoj en aliaj urboj, vartadaj eraroj kaj leĝaro kiuj povus akrigi la krizon, la fokusiĝo pri la ĉevalo kiu estis ankoraŭ rezistanta kaj pri la homoj provantaj ricevi helpon funkciis kiel iuspeca esperlumo en malluma horo.

La ĉevalo estis ankaŭ unu el la 11,000 bestoj savitaj ĝis nun de la inunditaj domoj far volontuloj kaj oficistoj pri publika sekureco. Hundoj, katoj kaj aliaj bestoj rezistis dum tagoj, kelkfoje en la akvo, ĝis ili ricevis helpon. Ĉe la konstruaĵoj ĉirkaŭ la senŝirma ĉevalo filmita televide, hundoj estis viditaj sur tegmentoj.

Pro la koloro de sia felo, la ĉevalo ricevis la kromnomon “Caramel”, tio estas termino kiun brazilanoj kutime uzas por karese nomi tre komunan tipon de vaganta hundo kiu povas esti trovita ĉie en la lando. Laŭ listo de la koloroj de ĉevalaj feloj, tamen, la korekta termino estus, verŝajne, ”rostita” (tostado).

La 9-an de majo, timante ke ĝi ne povos rezisti multe pli kaj sciante kiun mesaĝon ĝia savo povus doni en tiu momento, naŭ fajrestingistoj kaj ses bestokuracistoj sukcesis savi ĝin uzante barkon kaj portis ĝin al konstruaĵo de la universitato Ulbra.

Eĉ prezidento Luiz Inácio Lula da Silva menciis la kazon de Caramel dum evento:

Eu fui dormir inquieto com a imagem de um cavalo em cima de um telhado. Eu fico imaginando se aquele cavalo pensasse, como a gente imagina que são os pensamentos, o que aquele cavalo estava pensando. Sozinho, em cima de um telhado, não sei como a telha de brasilit não quebrou, e hoje fiquei sabendo que conseguiram salvar o cavalo.

Mi endormiĝis maltrankvila, kun la bildo de ĉevalo sur tegmento. Mi imagas ĉu tiu ĉevalo pensas, kiel ni imagas la pensojn, kion pensas tiu ĉevalo? Sola, sur tegmento, mi ne scias kiel la kaheloj ne riompiĝis, kaj hodiaŭ mi aŭdis ke ĝi estis savita.

Fakuloj de la universito ekzamenis la ĉevalon kaj diris ke verŝajne ĝi estis uzita por tiri ĉarojn. Ili diris ke ĝi ne estis en bona formo eĉ antaŭ la inundoj kaj ke ĝi nun ricevas prizorgon.

Ne nur la sanstato, sed ankaŭ la apetito de Caramel pliboniĝas! Prizorgita ĉe la Besta Hospitalo de Ulbra, la ĉevalo ne plu bezonas aliajn tipojn de traktado. Nun, ĝi nun bezonas dikiĝi (kaj ĝi faras tion tre bone!)

La situacio de Caramel vekis atenton pri multnombraj ĉevaloj kiuj estis ankoraŭ atendantaj savadon kaj strebantaj supervivi meze de inunditaj areoj en la tuta ŝtato. La 14-an de majo, fajrestingistoj sukcesis savi ĉevalinon kiu restis ĉe la tria etaĝo de apartamenta konstruaĵo dum 10 tagoj, en São Leopoldo, urbo kiu estis ankaŭ forte trafita de la inundoj.

Grupo de volontuloj dediĉis tagojn al la traserĉado de inunditaj areoj por trovi forlasitajn bestojn. Dum la temperaturoj malkreskis en la regiono, iliaj ŝancoj de supervivo troviĝis je risko. La bestoj estas portataj al ŝirmejoj, kie posedantoj povas trovi ilin aŭ kie ili povos esti adoptitaj poste.

Ĝi preskaŭ ne plu estis eltenonta…
Ĝi pasigis 12 tagojn tiel, sur muro, bezonante helpon kaj estante lacega.
Ĝi estis savita kaj ĝi estas en sekura stato nun.

de Manuela BURGHELEA je 2024-06-30 19:53

La Balta Ondo

Retaj KER-ekzamenoj de 2024

ekzamenoj

De la 1a ĝis la 22a de junio 2024 la KER-Ekzamena Centro de UEA organizis retajn ekzamenojn je la niveloj B1, B2 kaj C1. Al la ekzamenoj aliĝis 69 personoj el 19 landoj, ekzameniĝis 56 kandidatoj kaj sukcesis 53.

La detalojn vi povas legi en la suba tabelo. La parolajn intervjuojn trairis 44 personoj. Tiujn sesiojn ni okazigis por kelkaj kandidatoj en aprilo, en Greziljono en ĉeesta formo, la aliaj kandidatoj trapasis ankaŭ tiun parton rete, pere de zoom.

statistiko

La aŭskultkomprenaj ekzamenoj okazis por ĉiuj en la sama tempo, dum por la skribaj ekzamenoj ni pretigis du testojn, laŭ la blokoj de la tempozonoj.

La retajn ekzamenojn la plimulto de la kandidatoj trairis tutsole en sia hejmo, por kelkaj ni organizis teknikan helpon. La ekzamenajn kondiĉojn ni disponigis pere de la ekrankontrola sistemo de la nederlanda entrepreno ProctorExam. La sama sistemo, kiun miloj da universitatoj uzas dise en la mondo.

Kompreneble tiu teknika paŝo kaj la retaj ekzamenoj necesigis komputilajn lertojn, sed precipe atenton, bonan legadon kaj diligentan kunlaboron kun la organiza teamo. Okazis ekde printempo preparsesioj pri la enhavo kaj teknikaj partoj de la ekzamenproceduro. Kelkaj ĉeestis plurfoje, aliaj eĉ ne unufoje, kaj sincere dirite la malfacilaĵojn havis tiuj, kiuj ignoris la partoprenon en la preparsesioj.

Koncerne la enhavan laboron, ni povas konstati ke la plej malfacila parto de la ekzameno estis la aŭdkomprena testo, precipe en la C1-nivelo, kie necesis ne nur por momento kompreni pri kio temis la du aŭditaj tekstoj, sed necesis fari notojn aŭ havi bonegan memoron por poste respondi al la demandoj. Tiun parton de la ekzamenoj pluraj kandidatoj plenumis ne sufiĉe bone. Ni konkludis, ke necesas pli da similaj ekzercoj estonte. Do, la nova servo de edukado.net, nome kreo de komprenekzercoj por la artikoloj de UEA.facila povos helpi en la pretiĝo por la ontaj ekzamenoj.

Danke al monkolekta kampanjo, multe subtenata ankaŭ de UEA, ekde februaro edukado.net disponigas provtestojn al ĉiu je du najbaraj niveloj. Tiujn simulitajn retajn ekzamenojn oni trapasas en ajna tempo kaj ene de 24 horoj la teamo korektis la testojn kaj konsilis la kandidatojn. Ĝis fino de junio entute 97 personoj aliĝis kaj mendis 146 ekzamenpartojn kun 243 testoj. Restis mono en la kaso, do pliaj testebloj estas disponeblaj por la interesiĝantoj.

Kun rekorda rapideco nia teamo korektis la testojn kaj je 14 horoj post la lasta ekzameno (B1, skriba parto) ni jam dissendis ĉiujn rezultojn kaj retajn atestilojn, kaj je 3 tagoj post la fino jam ĉiuj 29 paperaj atestiloj survojas al la mendintoj.

La sukcesintojn vi povas vidi en la Fierlisto.

MONATO denove sponsoras la ekzamenojn kaj premias la sukcesintojn per senpaga jara reta abono je la revuo. Dankon al la redakcio.

La sekva ekzamensesio okazos fine de novembro, je C2-nivelo, kaj se kolektiĝos pli ol 20 kandidatoj, la komisiono pretas okazigi denove en la jaro C1-nivelan sesion.

Ni informas vin ke dum UK en Aruŝo ne estos ekzamenoj.

KER-EC dankas la subajn personojn por ilia helpo kaj subteno dum la ekzamenoj.

  • al Palma Csiszar (HU) pro la helpo en la pretigo de la testserioj, ekzamenado kaj rapida korektado, en kio helpis ankaŭ Mária Tóth Csillagné.
  • al la ekzamenintoj en la intervjuoj: Pálma Csiszár (38), Paweł Fischer-Kotowski (6), Zsófia Kóródy (5), Duncan Charters (3), Mireille Grosjean (1) kaj Katalin Kováts (42).
  • al Sylvain Lelarge (NL) pro la testado, deĵorado kaj familia subteno dum la ekzamenado;
  • al la helpintoj, deĵorintoj, kiuj dum longaj horoj helpis ankaŭ individue la kandidatojn pri teknikaj paŝoj: Toshiko Hatashi (JP), Tran Hoan (VT), Marija Belošević (HR), Aranka Laszlo (RS), Pálma Csiszár kaj Zsófia Koródy.
  • al Adjévi Adjé (TG) kiu prizorgis la fakturojn flanke de UEA kaj
  • al Anthony Bodineau (GB) kaj Paweł Fischer-Kotowski (PL/NL) pro la teknika helpo per la Proctor-programo.

KER-EC de UEA dankas ĉiujn sponsorojn kaj subtenantojn, sen kies helpo la provekzamenoj kaj la ekzamenoj ne povintus okazi.

Fonto: https://edukado.net/novajhoj?id=906

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Retaj KER-ekzamenoj de 2024 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-30 18:56

UEA facila

Neniam milito inter ni

Revuo Esperanto, n-ro 1392 (7-8), Aŭgusto-Septembro 2024

30/06/2024 La enhavlisto de la julia-aŭgusta kajero: 147 ... Aranĝoj omaĝe al William Auld kaj Marjorie Boulton 149 ... UEA: Nova Komisiono por Virina Agado 150 ... Pri la multfaceteco de terminologia laboro: UEA renovigas siajn rilatojn kun Infoterm...

de neniammilitointerni je 2024-06-30 12:30

Esperanta Retradio

Virinoj en muziko (222)

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Sonia Risso el Urugvajo
Celia Torrá (1884-1962) estis argentina violonisto, koncertpianisto, instruisto, dirigento de orkestroj kaj korusoj, kaj komponistino. Ŝi estis naskita en Concepción del Uruguay, Provinco Entre Ríos. Ŝi kantis kanzonojn kun rimarkinda esprimkapablo kiam ŝi estis apenaŭ trijara, do en la sekva jaro ŝia patro komencis doni al ŝi violonlecionojn.

En Bonaero ŝi studis kun la plej elstaraj muzikistoj, tiel ke ŝiaj progresoj estis premiitaj kiam je siaj 23 jaroj ŝi akiris stipendion kiu permesis al ŝi vojaĝi al Eŭropo por daŭrigi sian muzikan trejnadon. Venkinte la komencajn problemojn pro la antaŭjuĝoj, kiuj motivigis ŝian kondiĉon kiel virino kaj ŝian latinamerikan originon, ŝi sukcesis plifirmigi siajn studojn unue en Bruselo kaj poste en Hungario. 

La unua mondmilito devigis ŝin resti en Eŭropo; ŝi povis reveni al sia lando nur post naŭ jaroj de foresto (1919). Celia Torrá prezentis kelkajn violonkoncertojn, sed post kelkaj monatoj ŝi revenis al Eŭropo por kompletigi siajn studojn pri muzika komponado. Tiam, paralele al siaj studoj, ŝi koncertis en malsamaj francaj, svisaj kaj germanaj urboj ricevante laŭdojn de la publiko kaj specialiĝintaj kritikistoj. Reveninte al Argentino ŝi faris konc:07:ertvojaĝojn al malsamaj regionoj norde de la lando, servante la disvastigan mision konfiditan de la Nacia Registaro. 

Post kelkaj jaroj ŝia agado kiel koncertisto malpliiĝis kaj ŝi komencis dediĉi sin pli plene al instruado, dirigentado kaj komponado. Ŝi fondis ĥoran kaj simfonian instituciojn pere de kiuj ŝi donis pli ol 200 koncertojn kiuj igis ŝin esceptan dirigenton. Pere de tiu okupo Celia Torrá disvolvis ankaŭ pedagogian kaj socian laboron, antaŭ ĉio por gvidi kaj ebligi la profesiigon de virinoj en tempo kiam estis malfacile por ili aliri simfoniajn aŭ operajn orkestrojn.
 
Multaj aŭtoroj konsentas ke Celia Torrá estis la unua profesia komponistino de nacia muziko de skriba tradicio. Kiel komponistino ŝi verkis en multaj ĝenroj kaj stiloj aliĝante al naciisma estetiko. Ŝi havis specialan preferon al voĉaj ĝenroj: solludaj kantadoj kun akompano aŭ koruskomponaĵoj. En tiu produktado de ĉirkaŭ kvardek pecoj regas romantikaj verkoj. Ankaŭ Celia Torrá kombinis sian komponan agadon kun sia instruista emo: ŝi verkis grandan nombron da infanaj verkoj sub la konvinko ke sentemo kaj beleco devas esti parto de la homo ekde la plej tenera infanaĝo. Ŝi estis muzikinstruisto dum multaj jaroj ĉe la Infanĝardeno "Mitre" en la urbo Bonaero, kaj dirigentis la unuan laboristan koruson en Argentino ĉe la fabriko Philips kiun ŝi estris ĝis sia morto.

Krom la antaŭaj komponaĵoj, ŝi verkis du simfoniajn verkojn. Ŝi eniris en tiu ĉi kampo de komponado sen  precedencoj en sia produktado, pruvante sian scion kaj donante al la argentina muzika korpuso unu el la plej bonaj sonatoj de ĝia tipo en la nacia repertuaro. 

Rapsodia Entrerriana (1931) estas ŝia unua simfonia laboro de forta romantika naturo. Ĝi estis premiita fare de la Orkestra Asocio de Instruistoj, kaj premierita sub la bastono de la komponistino en unu el la koncertoj de la Institucio.

Poste ŝi kreis la “Inkaan Suiton”, peco por kiu ŝi estas nacie agnoskita. Ĝi estas verko de indiĝena inspiro kiun ŝi estris ĉe koncerto de la Virina Simfonia Asocio (1937). Sed Celia Torrá akiris grandan rekonon kiam estis elektita por dirigenti unu el la plej prestiĝaj orkestroj de Argentino ludante fragmentojn de ŝia “Inkaa Suito” sur la scenejo de la Teatro Colón. Finante la unuan duonon de la XX-a  jarcento(1949) Celia Torrá iĝis la unua virino, kiu supreniris la podion en tiu ĉi prestiĝa Teatro.

 


de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-30 06:00

2024-06-29

Neniam milito inter ni

Francio : rasismo, antisemitismo kaj ksenofobio kreskis en 2023, laŭ raporto de la Nacia konsult-komisiono pri Homaj rajtoj

LA LUKTO KONTRAŬ RACISMO, ANTISEMITISMO KAJ KSENOFOBIO 29/06/2024 En Francio, la Nacia konsult-komisiono pri Homaj rajtoj (NKKHR), kiu taksas la publikan politikon, publikigis sian raporton 2023 pri lukto kontraŭ rasismo, antisemitismo kaj ksenofobio...

de neniammilitointerni je 2024-06-29 20:16

La Balta Ondo

Veraj esperantistoj vivas 100 jarojn – Pri la Premio Maertens

januaroGrégoire Maertens festis sian centan dat-revenon la 1an de januaro de ĉi tiu jaro. Honore al li estis starigita la premio Maertens, kiu ĉiujare estos aljuĝita al esperantistaj instancoj aŭ individuoj, kiuj per siaj realigoj grave kontribuis kaj plukontribuos al la evoluigo de la Esperanto-movado.

Pri la kontribuoj de Grégoire Maertens al la esperanto-movado mi apenaŭ bezonas diri. Ili komenciĝis dum la Dua Mond-milito en Belgujo, kiam li redaktis la solan Esperanto-gazeton en la okupaciitaj landoj kaj daŭris seninterrompe tra la loka kaj la landa movado ĝis komitataneco kaj prezidanteco de UEA, kiun li repacigis kaj reorganizis.

La kapitalo komence donacita de la familio Maertens permesas komenci la premiadon jam ĉi-jare, sed pliaj kontribuoj estas bezonataj kaj sendeblaj al UEA. Vidu la pagmanieron ĉe https://uea.org/alighoj/donacoj/maertens.

Sed vi ankaŭ rajtas proponi kandidatojn por la premio ĝis la 30a de septembro ĉi-jare al la ret-adreso: sekretario.premio.maertens@gmail.com. La proponoj atingos komisionon konsistantan el ĉiuj vivantaj eksaj prezidantoj de UEA, kiu faros la decidon.

Pensu bone pri la proponoj. Mi donu al vi kelkajn ekzemplojn. Iu, kiu certe povus konkurenci pri la premio estus iu malriĉa Varsovia okulisto, kiu kreis internan ideon kun interna lingvo, kiu daŭris pli ol unu jarcenton kaj intencas daŭri pli. Ankaŭ lia edzino rajtus sendepende de la edzo konkurenci, ĉar ŝi financis per sia tuta doto la internan ideon kun interna lingvo.

Se ni saltos unu jarcenton (kiu cetere estis taksata “la mallonga jarcento” de iu historiisto), mi mem vidus en la lastaj jardekoj nur unu grandan kontribuon al la movado, la kurso de Esperanto en Duolingo [kiu bedaŭrinde eniras sian sunsubiran fazon]. La iniciatinto de tio estus tre forta kandidato kun ebleco gajni.

Sed ni ĉesu revi kaj ni pensu pri la kolonoj de la nuna movado. Viaj proponoj estas bonvenaj. Ĉiu esperantisto rajtas proponi alian esperantiston aŭ esperantistan instancon per taŭgaj subtenaj argumentoj.

Renato Corsetti
por la komisiono de la premio Maertens

Ĝi estas artikolo el la junia (somera) eldono de La Ondo de Esperanto (2024).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2024, №2 (320).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/06/premio-8

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Veraj esperantistoj vivas 100 jarojn – Pri la Premio Maertens appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-29 16:48

Aminda Radio Esperanto

Elsendo N°143 de Aminda Radio Esperanto

Ni ĝojas prezenti al vi la ELSENDO N°143 de Aminda Radio Esperanto produktita de esperantistoj el Malagasio. La unua rubriko de nia podkasto proponas al vi kelkajn novaĵojn de la kuranta monato kaj nia amikino Navalona kunprezentas ĝin kun mi. Estas la unua fojo ke ŝi partoprenas en tiu ĉi-elsendo. La dua rubriko temas pri la ĉefurba kvartalo Andavamamba, kien turistoj ne kutimas aliri pro diversaj kialoj. Ni rendevuas kun vi nur en septembro pro teknikaj kialoj. Agrablan aŭskultadon al vi ĉiuj !

APARTE MENCIINDAJ VORTOJ EN TIU ĈI-PODKASTO

SAFIDY, CENI, Emirates Cargo, Boeing 777-300ER, JIRAMA, Alliance française,

Ambatofinandrahana, Andavamamba, Andavamamba Anatihazo I, Andavamamba Anatihazo II, Andavamamba Anjezika I, Andavamamba Anjezika II, Betsimitatatra, Andriantany, Antananarivo,

de fidilalao henriel je 2024-06-29 12:55

Esperanta Retradio

Kiel fromaĝo akcelas la bonfarton en alta aĝo

Homoj kiuj manĝas fromaĝon evidente maljuniĝas pli bone ol homoj kiuj ne faras tion.

Per speciala metodo esplorista teamo traserĉas grandajn datumarojn. La sciencistoj volas eltrovi kiuj faktoroj helpas  por senti sin en alta aĝo sana kaj feliĉa. Ĉe tio ili malkovras fromaĝon.

Kiu decidas manĝi fromaĝon tiu povus esti en alta aĝo pli sana kaj pli feliĉa ol tiuj kiuj ne faras tion. Tio estas nur unu el la multaj rezultoj kiujn esplorista teamo en Ĉinio eltrovis ĉe la ampleksa genetika analizo de la datumoj de milionoj da eŭropanoj. Ĉe sia laboro la esploristoj de la Ŝanhaja Jiao Tong universitato aplikis analizan metodon, kiu nomiĝas specomenizado laŭ Mendel.  Per tio eblas identigi faktorojn kiuj influas la homajn genojn kaj kiuj kondukas al certaj sansekvoj.

Ĉe la prijuĝa analizo de la datumoj el entute ok diversaj loĝantaraj datumaroj kun 38.000 ĝis 2.400.000 personoj montriĝis: Bona psika bonfarto, mezurita de vivokontenteco, animagordo, neŭrotikeco kaj depresiaj simptomoj, povas helpi havi pli longan kaj pli sanan vivon. "Nia studaĵo liveras kuraĝigajn pruvojn por tio ke la plibonigo de la mensa bontrovo estas irebla vojo al sana maljuniĝo", sendepende de la sociekonomika statuso de persono, konkludas la aŭtoroj laŭ publikigo de la rezultoj en faka magazino.

Por pli profunde esplori la aferojn, la esploristoj filtris el ĉiuj  datumaroj 33 personojn kaj rigardis kiuj faktoroj ĉe ili favoras la psikan bontrovon kaj sanan maljuniĝon. Laŭ tio apartenas al tio ĉefe decidoj pri vivostilo kiel fumado aŭ telespektado, kondutmanieroj kiel alpreno de medikamentoj kaj malsanoj kiel diabeto - kaj la fromaĝo. El ĉiuj 33 personoj kiuj indikis pli ofte manĝi fromaĝojn kaj fruktojn, tiuj montris pli bonajn mezurvalorojn por ilia psika bontrovo. Plue la konsumo de fromaĝo havas je 3,67 procentoj pli pozitivan influon al la memtaksita sana kaj atendebla vivodaŭro. Ankaŭ la konsumo de fruktoj ŝajne havas pozitivan influon ĉe la sana maljuniĝo. Tie ĝi situis je 1,96 procentoj pli alte.

Kontraŭe al tio, skribas la esploristoj, longa telespektado estas negativa influfaktoro. Ĝi ampleksas laŭ la indikoj 7,39 procentojn kaj estas tiel la plej granda negativa faktoro. Telespektado situas tiel ankoraŭ antaŭ fumado kiu estas indikita kun 4,56 procentoj kiel negativa faktoro.

Kial la konsumo de fromaĝo povus havi tiel pozitivajn efikojn al la bontrovo en alta aĝo, tio ĝis nun ne estas certe klarigebla.  Pli fruaj prilumigoj liveris jam indikojn al tio, ke la modera konsumo de laktoproduktoj povas malaltigi la nivelon de ĥolesterolo kaj tiel la riskon pri kor-sangocirkula malsano. Aliaj rezultoj de prilumigoj indikas ke konsumita fromaĝo aktivigas la produktadon de dopamino en la cerbo kaj tiel povas elvoki feliĉosentojn. Rilate al sana maljuniĝo nur per pluaj esploroj eblos klarigi en kiu kunteksto tio staras kun fromaĝo.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-29 06:00

2024-06-28

La Balta Ondo

Mesaĝo de UEA okaze de la Tago de Esperanto

esperanto-tagoLa artikolo 2a de la deklaracio pri homaj rajtoj, klare asertas, ke “ĉiuj rajtoj kaj liberecoj difinitaj en tiu ĉi Deklaracio validas same por ĉiuj homoj, sen kia ajn diferencigo, ĉu laŭ raso, haŭtkoloro, sekso, lingvo, religio, politika aŭ alia opinio, nacia aŭ socia deveno, posedaĵoj, naskiĝo aŭ alia stato”.

Tio en si mem klare kondamnas la neadon de lingvaj homaj rajtoj al popoloj, grupoj, etnoj, komunumoj malgrandaj, malfortaj, politike ne influaj, kaj pozitive asertas la bezonon batali kontraŭ lingva diskriminacio.

Kio estas lingva diskriminacio? Ĝi okazas ĉiufoje kiam homoj pli fortaj, pli potencaj, pli kleraj, pli riĉaj parolas en siaj gepatraj lingvoj al aliaj alilingvaj homoj, kiuj provu kompreni kaj provu respondi, se ili kapablas. Temas pri maljusta traktado de aliaj homoj, kiu estas same antikva kiel sklaveco, malalta taksado de virinoj, senpuna mortigo de malfortuloj, ekonomia ekspluatado de malfortaj landoj, rasismo, kaj similaj maljustaj praktikoj.

Sed estas unu diferenco kompare kun aliaj diskriminacioj: lingva diskriminacio estas ofte ne rekonata de tiuj, kiuj diskriminacias kaj eĉ de tiuj, kiuj estas diskriminaciataj.

Unuiĝintaj Nacioj mem, kiu estas la sola dialogo-punkto, pri kiu disponas nia planedo, ne plene aplikas tion, kion la deklaracio pri homaj rajtoj implicis: ĉies egaleco kompreni kaj esti komprenata. Ĝi havas kelkajn grandajn lingvojn kiel oficialajn lingvojn, sed fakte ĝi utiligas nur kelkajn el la plej grandaj por paroli al la mondo. Sekve, ĝi emas aŭskulti nur tiun etan parton de la mondo, kiu kapablas respondi en tiuj plej grandaj lingvoj. Ĉu tio estas la plej efika maniero por mobilizi mondajn civitanojn por atingi solvon de monde gravaj problemoj, ekzemple la Celoj por Daŭripova Evoluigo, la dialogo pri la klimato aŭ la serĉo de paco?

Kelkaj gvidaj afrikaj politikistoj tute klare agnoskis la rilaton inter la uzo de gepatraj lingvoj kaj evoluo, kiel Julius Nyerere kaj Nelson Mandela, kiu iam diris: “Se vi parolas al homo en lingvo, kiun li komprenas, vi parolas al lia kapo, sed se vi parolas al li en lia lingvo, vi parolas al lia koro”.

Kaj ni bezonas mobilizi la korojn ĉirkaŭ la celojn de Unuiĝintaj Nacioj.

La solvo, kiun proponas la parolantoj de la neŭtrala monda lingvo Esperanto estas eble tro estonteca por esti tuj aplikata grandskale, sed indas interesiĝi pri ĝi, ĉar ĝi estas lingvo kreita por ke en la mondo ĉiu rajtu paroli sian lingvon ĉe si sen la premo de grandaj lingvoj. Esperanto estis kreita por ke ĉiuj lingvoj vivu, kaj por ke la dialogo inter malsamlingvaj grupoj okazu sen premo de unu al la alia sed en egaleca maniero, sen diskriminacio.

Ni ne alvokas, okaze de la ĉi-jara Tago de Esperanto, la 26an de julio, ke vi lernu Esperanton simple por lerni plian lingvon, eĉ se ĝi estas relative facila, sed por kompreni kio estas lingva diskriminacio, kiu praktikas ĝin kaj kiel oni povas superi ĝin per egaleca komunikado.

[Ĉi tiu mesaĝo estas sendota al UN. Kun afabla peto republikigi ĝin en viaj lokaj kaj landaj gazetoj, Esperantaj kaj neesperantistaj, plusendi al koncerna(j) registara(j) oficejo(j) kaj al deputitoj. Ni ankaŭ instigas al lokaj grupoj marki la tagon per loka agado. Dankon! Mesaĝo kaj afiŝo pri la Tago de Esperanto 2024 estas haveblaj en multaj lingvoj en https://esperantoporun.org/eo/esperanto-tago-2024/ Bonvolu libere uzi kaj disvastigi ilin. Se vi pretas traduki la tekston al plia lingvo, bv. kontakti nin.]

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2024, №1172.

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Mesaĝo de UEA okaze de la Tago de Esperanto appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-28 21:59