Blogoj en Esperanto

2022-05-22

La Balta Ondo

BET-56: Ulrich Brandenburg prelegos en Klajpedo

BrandenburgPost sia 36-jara diplomata kariero Ulrich Brandenburg emeritiĝis kiel ambasadoro de Germanio en 2016. En la jaroj antaŭe li servis, interalie, kiel direktoro pri sekureca politiko en la ministerio pri eksterlandaj afero kaj kiel ambasadoro de Germanio ĉe NATO, en Ruslando kaj en Portugalio. En la jaroj 2019 kaj 2020 li kun mandato de OSKE gvidis la laborgrupon pri ekonomiaj aferoj kadre de la Triflanka Kontaktgrupo por reguli la konflikton en orienta Ukrainio. Ulrich Brandenburg estas denaska esperantisto. En la 56aj Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET-56), kiuj okazos la 9-17an de julio 2022 en la Litovia havenurbo Klajpedo, Ulrich Brandenburg prelegos pri la temo, kiun li mem prezentas ĉi-sube.

Esperanto kaj daŭripovo: spertoj de la 99a Germana Esperanto-Kongreso

En 2020 la eldonejo Mondial kune kun UEA aperigis gvidilon en Esperanto pri la “17 Celoj por Daŭripova Evoluigo” de la Unuiĝintaj Nacioj. La redaktadon prizorgis Humphrey Tonkin kaj Rakoen Martens; kontribuojn skribis fakuloj trovitaj inter esperantistoj pri ĉiu el la 17 celoj. Tiu publikaĵo enviciĝas en serion de klopodoj sekvi temojn aktualajn por la Unuiĝintaj Nacioj kaj la monda komunumo, kaj formuli poziciojn el esperantista vidpunkto. UEA kaj la Esperanto-movado ĝenerale tiamaniere montras ke ili ne agas en izoleco, sed estas parto de internaciaj debatoj.

En Germanio ni decidis sekvi tiun linion, inter alie per la temoj pritraktataj dum niaj kongresoj. Tial la kongreson en 2019 ni dediĉis al la “Unesko-jaro de indiĝenaj lingvoj”. Feliĉe pri tiu temo ekzistas pluraj spertuloj parolantaj Esperanton, kaj kelkaj el ili venis por prelegi ĉe ni. Rezulto estas ioma profundigo de niaj kontaktoj kun organizoj de etnaj minoritatoj; krome la GEA-kongreso eniris la oficialan liston de eventoj pri tiu temo sub la aŭspicio de Unesko. Financan subtenon ni ne ricevis.

En 2022 denove eblas kunveni ĉeeste, kaj por la Germana Kongreso ni elektis la temon “Daŭripovo”. Ĉar la kongresloko Oldenburg estas proksima al la Nederlanda limo, ni demandis nian najbaran asocion Esperanto Nederland pri kunlaboro, kaj ni proponis al la germana Erasmus+ -agentejo komunan projekton pri tiu aktuala temo: prepar- kaj konkludan kunvenon, la kongreson mem kaj publikigon de la ricevitaj kontribuoj. Kun iom da bonŝanco la agentejo akceptis nian proponon kaj donis konsiderindan subvencion. Kaj ni konstatis ke ankaŭ pri “Daŭripovo” eblas trovi multajn fakulojn en niaj rondoj: la programo estas plena kaj altkvalita.

Mi skribis ĉi tiun enkondukon tri semajnojn antaŭ la kongreso, kaj mem ankoraŭ scivolas pri la rezultoj. Ni devos analizi ĉu valoris investi la aldonan laboron por ricevi subvencion, ĉu la elekto de aktuala temo entute influas la publikan efikon de la evento, sed ankaŭ ĉu ni eble tro streĉas niajn homojn farante el la kongreso kvazaŭ universitatan seminarion – multaj ja simple venas por renkontiĝi kaj babili.

Ulrich Brandenburg

Pliaj informoj pri BET-56 estas legeblaj en nia novaĵretejo.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/05/bet-127

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post BET-56: Ulrich Brandenburg prelegos en Klajpedo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2022-05-22 11:35

Esperanta Kunfarejo

Bildstrio pri la vivo de Zamenhof

Eble ĉi tiu laborejo povas interesi esperantistojn…

https://www.yanpetro-kavlan.fr/452470077

Mi komencis la adaptiĝon de bildstrio kiun mi komencis antaŭ multaj jaroj kaj kiu nek estis tute finita nek estis eldonita. Sed kial ni ne finpretigu la verkon? Kial iu ajn esperantisto ne povus kunlabori? Ĉia sugesto kaj kritiko estas bonvena…

Amike de
Jean-Pierre Cavelan
Butiko de Jean-Pierre: yanpetro-kavlan

de Yanpetro je 2022-05-22 10:43

UEA facila

Aminda Radio Esperanto

Elsendo N°120 de Aminda Radio Esperanto

Krom la kutimaj novaĵoj de la kuranta monato, la ELSENDO N°120 de Aminda Radio Esperanto proponas al vi historion de la ĉefministra palaco Andafiavaratra, kie decidiĝis ne nur la aferoj de la reĝlando de la centra altebenaĵo sed ankaŭ tiu de la tuta lando. Artikolo pri turismo kune alkondukas nin al la feria urbeto de Ambila Lemaitso en la oriento de Malagasio. Por vi, kiuj interesiĝas pri la malagasa lingvo, nia podkasto provizas al vi lecioneton pri la nuna loka vintro. Kaj vi povas aprezi ankaŭ iun kanton de Jonny M. meze de nia elsendo. Ĝuu la aŭskultadon de nia maja programo kaj ne forgesu sekvi la venontajn.

APARTE MENCIINDAJ VORTOJ EN TIU ĈI-PODKASTO

Andafiavaratra, Manjakamiadana, Antananarivo, Ambila Lemaitso, Brickaville, Pangalana, Andevoranto, Toamasina, Foulpointe, Brickaville, Vatomandry, Mahanoro, Nosy Varika, Mananjary, Manakara, Vohipeno, Anjanaborona, Ambavakanala, Andavakimena, Andovovao, Ambodiampaly, Ambinanimaty, Andevoranto,

Ranavalona la 1a, Rainiharo, Ranavalona la 2a, William Pool, Philibert Tsiranana, Radama la 1a, Rasoherina, Rainilaiarivony, Henriel, Nicolas Dupuis, Jonny M.,

Hova, andriana, MDRM, vila, nony, fady, La vero, Regestilo, Vinilkosmo, Aminda Radio Esperanto,

Salama daholo ianareo Tompoko !

Rininina mangatsiaka

Rininina mamirifiry

Tonga ny ririnina

Manerika androany izany

Manao akanjo mafana

Manao akanjo bà

Manao satroka bà

Manisy fonon-tanana

Misotro zavatra mafana

Mihinana sakafo mafana

Mihinana laoka matavy

Mirakotra bodofotsy matevina

Marary tenda

Mikohaka

Marary vanin-taolana

Veloma mandram-pihaona indray.

de fidilalao henriel je 2022-05-22 10:17

Esperanta Retradio

Virinoj en muziko (112)

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Sonia Risso el Urugvajo

Natalja Ivanovna (Golovina) Kurakina (1768-1831) estis XVIII-a kaj XIX-a jarcenta rusa komponistino, kantisto kaj harpisto. Ŝi naskiĝis en bone establita nobela familio de Sankt-Peterburgo dum la regado de Katerina La Granda. Ŝi estis bone edukita en ĝeneralaj fakoj kaj bone lernis la francan kaj la italan literaturon. Tamen ŝia talento por muziko igis ŝiajn gepatrojn provizi ŝin per bonega muzika edukado dum ŝia infanaĝo. Tio plifortigis ŝiajn naturajn kapablojn kaj Natalja Ivanovna fariĝis frumatura muzikistino; ekde la aĝo de dek kvar jaroj ŝi estis bonkonata harpisto, kompetenta kantistino, kaj kantverkistino en la aristokrataj salonoj de Sankt-Peterburgo. Ŝi ludis siajn proprajn kantojn, akompanante sin sur la harpo en la oftaj salonprezentadoj.

En la aĝo de dek ses, ŝi geedziĝis kun la princo Aleksej Borisoviĉ Kurakin (1759-1829), kaj la paro ekloĝis en la kortego de la estonta Caro Paŭlo I, filo de Katerina II.
Natalja Ivanovna Kurakina partoprenis la kortegajn muzikajn spektaklojn, ankaŭ post la geedziĝo. Ŝi fariĝis verŝajne la plej respektata komponisto de sia tempo en Sankt-Peterburgo.  
La moderna kaj okcidentema regado de Petro I (1682-1725), kune al kvar virinoj kiuj regis la rusan imperion dum pli ol du trionoj de la XVIII-a jarcento: Katerina I, Anna, Elizabeta, kaj Katerina II formis novan modelon de povigitaj kaj tre kulturaj aristokrataj virinoj.
Modernaj legantoj konante pri la insuleca kondiĉo de XX-a jarcenta Rusio eble ne plene komprenas la internaciigitan mondon de la tiama rusa kortego. Kiel rusaj aristokratoj, Natalja Kurakina kaj siaj kunuloj parolis kaj korespondis en la franca kiel sia gepatra lingvo, adoptante la francan lingvon kaj kulturon por kopii la Versajlan kortegon. Kurakina legis romanojn importitajn el Francio kaj Italio, ŝi tradukis tutajn romanojn el la franca en la italan, kaj komponis kantojn en ambaŭ lingvoj.
Do, post kelkaj jaroj, kiam ŝia edzo elfalis de la favoro de la Caro Paŭlo I, la paro translokiĝis al Francio. Ŝi rapide eniris en la parizan socion organizante kulturajn salonojn kun granda sukceso. Dum la sekvaj jaroj ŝi multege vojaĝis inter Parizo kaj aliaj grandaj urboj de Eŭropo kaj verkis vojaĝtaglibron en la franca. Tiu taglibro estis finfine publikigita en 1903 kun granda akcepto en la pariza socio de komenco de la XIX-a jarcento. En ĝi, ŝi rakontas pri siaj renkontiĝoj kun gravaj kulturaj kaj politikaj figuroj de tiu epoko kaj kun la muzikaj profesiuloj en ĉiu nacia ĉefurbo. Ŝi ludis ĉie en Eŭropo siajn proprajn baladojn kaj aliajn pecojn en la salonoj de la eksterlandaj aristokratoj.  

Tre interese estas ke en ŝiaj eŭropaj vojaĝraportoj ofte ŝi detalas sian partoprenon en diversaj koncertoj aŭ operoj. El tiaj detalaj recenzoj oni povas ekscii pri la tiamaj kantistoj, iliaj spektaklostiloj kaj tiatempa ricevo. Ĝi donas pli kompletan bildon pri la rusa klasika kanto kaj voĉan efikecon en la unua kvarono de la XIX-a jarcento, ol iam antaŭe havis la akademiuloj. Certe ŝiaj kapabloj kiel interpretisto kaj komponisto faras ŝiajn observaĵojn precipe valoraj al akademiuloj de la muziko de tiu ĉi periodo.

Dum plej multaj virinoj daŭre rezervis siajn komponaĵojn por prezentadoj en privataj salonoj, Kurakina serĉis pli larĝan spektantaron publikigante siajn verkojn en la du jardekoj post sia geedziĝo. 

Aro de tri el ŝiaj komponaĵoj titolitaj “Tri romancoj por piano, verkitaj de la Princino Natalja Kurakina” (Trois romances, pour le piano, composées par la Princesse Nathalie de Kourakin) estis publikigita kaj ofte prezentita en la salono de la Imperiestrino Elizabeta, la edzino de la Caro Aleksandro I. 

En 1795 Breitkopf publikigis kolekton de ok el ŝiaj kantoj “Ok romancoj komponitaj kaj aranĝitaj por harpo” (Huit romances composees et arangees pour la harpe). Plie, ĝi estis publikigita fare de Gerstenberg kaj Dittmar, kiuj estis aliaj gravaj tiutempaj muzikeldonejoj.

La komponaĵoj de Natalja Ivanovna Kurakina estis skribitaj specife por la salonscenejoj, kaj estis tial verkitaj por piana aŭ harpa akompano kaj voĉo. Krome, plej multaj el ŝiaj komponaĵoj estas konsideritaj “francaj romancoj” laŭ la difino de Rousseau. 

Natalja Ivanovna Kurakina estis ege fekunda komponistino, verkante pli ol ĉiuj rusaj komponistoj kiuj produktis verkojn antaŭ 1800, viroj aŭ virinoj. Kvardek kvin verkoj atribuitaj al ŝi estas trovitaj en ŝia manuskriptoalbumo. 



de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-05-22 06:30

2022-05-21

Neniam milito inter ni

La argentina Ŝtato agnoskita « kulpinto » pri masakro de indiĝenoj en 1924

TÉLAM 21/05/2022 Post « proceso por la vero », la tribunalo de Resistencia ordonis ĵaŭdon aranĝojn pri reparacioj, kiuj estas historiaj. La 19an de julio 1924, pli ol 400 personoj estis mortigitaj en rezervejo de Ĉako, norde de la lando. Ĵaŭdon, la argentina...

de neniammilitointerni je 2022-05-21 20:21

UEA facila

La Balta Ondo

Intergalaksia: Nova albumo de Vojaĝo

intergalaksiaLa 20an de majo 2022 estis lanĉita la bita albumo Intergalaksia de la Tuluza bando Vojaĝo.
Vojaĝo estas grupo de kvar muzikistoj el Tuluzo, la rozkolora urbo en sudokcidento de Francio. Gilles Bénard (klavaro) kaj Jean-Claude Patalano (saksofono), kiuj ludis kune ekde mezlernejo, kreis Vojaĝon en 2015, sed la aventuro komenciĝis en la 1980aj jaroj, kiam tiuj du amikoj decidis krei ĵaz-rokan grupon, kiun ili nomis Khephren (de la nomo de unu el la tri grandaj piramidoj de Gizo en Egiptujo). La kapricoj de la vivo disĵetis la grupon, kaj nur kelkajn jarojn poste la du amikoj denove renkontiĝis por fondi Latin Viaggio kun latin-ĵaza repertuaro (bossa-nova, sambo, salsa, ŝoro).

Floréal Martorell, la direktoro de la eldonejo Vinilkosmo, tiam proponis al ili registri en Esperanto la kantojn, kiujn ili prezentis. Tamen la malfacilaĵoj por akiri la reproduktrajtojn por ekzistantaj verkoj ŝajnis kompromiti la projekton. Ĝuste tiam ĝermis la ideo komponi originalajn kantojn kaj, ĉar la tekstoj devos esti en Esperanto, ili lernis Esperanton! Tiel naskiĝas Vojaĝo. Kun la helpo de Audrey Rey ĉe kanto, Pascal Marceillac ĉe drumo, kaj Didier Kerboull ĉe baso, la unua albumo titolita Planedo nia en latin-ĵazaj koloroj, estis publikigita en 2017.

Baldaŭ post la apero de la unua longdisko kaj kelkaj muzikaj aventuroj, kantisto/kantverkisto Alejandro Cosavella alvokis la grupon por produkti la albumon Tro kunlabore kun Esperanto-artistoj el diversaj landoj. Vojaĝo tiam eklaboris kun la helpo de la drumisto Didier Jéol kaj, kelkajn monatojn poste, en 2019, la albumo de Ale kaj Vojaĝo estis eldonita de Vinilkosmo.

vojaĝoVojaĝo estas grupo dediĉita al la defendo de la naturo kaj amikeco inter popoloj, kaj tial ili uzas Esperanton, la justan lingvon. Vojaĝo partoprenis signifajn koncertojn en la Universala Kongreso de Esperanto (UK) en 2015 en Lille Grand-Palais kaj en la Franca Kongreso de Esperanto (SAT-Amikaro) en 2019 en la municipa teatro Gabrielle Robine en Montluçon.

En 2022 Vojaĝo publikigis sian trian albumon Intergalaksia. Ĉi tiu post-trip-hop-orientita albumo donas fierecon al sona, melodia, harmonia kaj ritma esplorado. En ĝi elektronikaj instrumentoj sukcese kombiniĝas kun instrumentoj klasikaj (fluto, tenorsaksofono, sopransaksofono, klarneto, bombardo, ktp).

Malkovru ĉi tiun albumon, aŭskultante kaj mendante ĝin ĉe: www.vinilkosmo-mp3.com

Spektu la muzikvideon Okcitana tarantelo en jutubo: https://youtu.be/oG__hxiADFU

Nun Vojaĝo konsistas el:
Gilles Bénard: klavaroj
Didier Jéol: drumo, elektronikaj perkutiloj
Didier Kerboull: baso, basa sintezilo
Jean-Claude Patalano: soprana saksofono, tenora saksofono, klarneto, fluto, ventoregilo
Retejo: http://www.vojagxo-muziko.fr/eo/groupe-eo.html
Kontakto: kontakto@vojagxo-muziko.fr

Floréal Martorell

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/05/muziko-25

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Intergalaksia: Nova albumo de Vojaĝo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2022-05-21 14:05

Neniam milito inter ni

Oklahomo voĉdonas leĝon, kiu forpuŝas abortigon tuj post fekundigo

20/05/2022 Dum la rajto al abortigo estas minacita federalnivele, Oklahomo estas nun la Ŝtato, kiu havas la plej limigan reglamenton koncerne abortigon. Ĵaŭdon, la parlamento de Oklahomo adoptis leĝon, kiu malpermesas abortigon tuj post fekundigo. Tio...

de neniammilitointerni je 2022-05-21 12:25

Esperanta Kunfarejo

Verku por la revuo Monato

kaj ricevu abonon al la revuo kaj TEJO-membriĝon

Por instigi pli da junuloj ekverki en Esperanto, MONATO kunlabore kun TEJO lanĉas novan konkurson. Se vi verkas artikolon por Monato enkadre de la konkurso, kaj via artikolo estas akceptita, vi gajnos 4-monatan bitan abonon de la revuo Monato, kaj senpagan membriĝon al TEJO* dum unu jaro: www.tejo.org/konkursomonato.

La limdato por kontribuoj estas la 12-a de Junio.

de frali je 2022-05-21 06:50

Esperanta Retradio

Delfenoj ekkonas amikojn laŭ la urino


Delfenoj ekkonas siajn samspecianojn laŭ la gusto de ilia urino. Laŭ aktuala studaĵo ili tenas sian buŝon malferma kaj gustumas la urinon de bone konataj individuoj pli longe ol la urinon de nekonataj samspecianoj. 

"Tio estas grava ĉar delfenoj estas la unuaj vertebruloj ĉe kiuj socia ekkono estis pruvita sole per la gusto" diras la unua aŭtoro de la studaĵo de la Stephen F. Austin ŝtata universitato, kiu estis publikigita en faka magazino. La uzado de la gusta senso povus esti en la vasta oceano tre avantaĝa, ĉar urinaĵoj restas ankoraŭ percepteblaj post la fornaĝado de besto.

Ĝis nun estis konate ke la prilumigitaj "grandaj focenoj" alparolas siajn samspecianojn celite per fajfaj sonoj. Aliflanke estas kutimo ĉe tiuj bestoj tuŝi la seksorganojn de siaj samspecianoj per la buŝo kio ofertas almenaŭ la eblecon gustumi ties urinon. Delfenoj ne havas flar-bulbojn kaj tial ili - male al aliaj bestaj specioj - ne povas ekkoni siajn samspecianojn laŭ la odoro.

Por prilumigi sian teorion la esploristoj unue trejnis ok grandajn focenojn en tio, doni specimenojn de urino interŝanĝe al furaĝo. Sekve la esploristoj prezentis al la delfenoj la urin-specimenojn de konataj kaj de nekonataj samspecianoj. Ĉe tio la esploristoj konstatis ke la bestoj pasigis trioblan tempon kun la urino de konataj bestoj ol kun la urino de focenoj kiuj estis nekonataj al ili.

En plua eksperimento la esploristoj aldone al la urin-sepcimenoj aŭdigis ankoraŭ fajfajn sonojn de delfenoj. La delfenoj restis pli longe en la proksimeco de la laŭtparolilo, se la sonoj devenis de la sama besto kiel la urin-specimeno. La esploristoj interpretas tiun konduton ĉe kongruaj signaloj kiel signon, ke la focenoj ekkonis konatajn bestojn.

La esploristoj supozas ke graso-similaj substancoj kiuj estas nesolveblaj en akvo, nome tiel nomataj lipidoj, formas unikajn ĥemiajn signaĵojn kiujn la delfenoj ekkonas. Estas "probable ke delfenoj povas ekstrakti ankaŭ aliajn informojn el la urino, ekzemple la staton de preteco al pariĝo", diras la studaĵo. Eble ili povus apliki mesaĝajn substancojn en la urino por influi la konduton de siaj samspecianoj.

La esploristoj avertas ke homkaŭzitaj poluoj de la medio kiel ekzemple enfluita oleo aŭ aliaj ĥemiaj rubakvaĵoj, povus malhelpi la kapablon de la delfenoj gustumi sin reciproke. Tio bezonas tamen ankoraŭ plua prilumigon.

Ankaŭ homoj posedas la genon kiu ebligas al la delfenoj ekkoni la lipidojn. Al homoj ĝi helpas ekkoni kiam ili estas manĝintaj sufiĉe. La prilumigo de la geno ĉe delfenoj tial povus kontribui al pli bona kompreno de la funkci-maniero ĉe la homo.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-05-21 06:00

2022-05-20

TEJO

Verku por la revuo Monato kaj ricevu abonon al la revuo kaj TEJO-membriĝon

Por instigi pli da junuloj ekverki en Esperanto, MONATO kunlabore kun TEJO lanĉas novan konkurson. Se vi verkas artikolon por Monato enkadre de la konkurso, kaj via artikolo estas akceptita, vi gajnos 4-monatan bitan abonon de la revuo Monato, kaj senpagan membriĝon al TEJO* dum unu jaro.

Monato estas ĉiumonata magazino fondita en 1979 de Stefan Maul kaj raportas pri nuntempaĵoj el ĉirkaŭ la mondo. Ĝi estas presata en Belgio kaj havas legantojn en 65 landoj. 

Monato estas unika, ĉar por ĝi raportas nur korespondantoj el la lando mem, kiuj do bone konas la lokan situacion. 

La sugestitaj temoj por kontribuoj estas:

  • Malfacilas esti najbaro de potenca (granda) lando.
  • Ĵurnalismo kaj libero en via lando.
  • Aktivismo pri indiĝenaj, homaj, aŭ lingvaj rajtoj en via lando

Ni specife bonvenigas kontribuojn pri ĉi tiuj temoj, sed se vi volas verki pri io alia, nepre sendu mesaĝon al nova_talento@monato.be, demandante, ĉu via ideo povas taŭgi.

ATENTU, ke Esperanto-movado ne estas inter la temoj. MONATO estas revuo en Esperanto, ne pri Esperanto.

La limdato por kontribuoj estas la 12-a de junio.

Gvidlinioj:

  • Povas partopreni ĉiu persono, en la TEJO aĝkategorioj (sub-35 jaraĝa) kiu bone regas Esperanton.
  • La redaktoroj de MONATO decidos, surbaze de la lingva kaj ĵurnalisma talentoj de la aŭtoroj, kiuj artikoloj partoprenantaj en la konkurso estos akceptataj kaj aperos en MONATO.
  • La oferto de TEJO-membriĝo validos nur por homoj 25-jaraĝaj aŭ pli junaj, en la specifaj landoj listigitaj je la subo de la paĝo*
  • Por partopreni la kandidatoj sendu tekston de minimume 300 kaj maksimume 1500 vortoj al nova_talento@monato.be, enkopiante info@tejo.org. Prefere la teksto simple troviĝu en la retmesaĝo, ne en aparta aldonaĵo
  • La kontribuoj estu originale verkitaj por MONATO. Do ne estos akceptitaj tradukoj, nek artikoloj, kiuj jam aperis aliloke.
  • La aldono de fotoj al artikoloj estas rekomendata. Tiuj fotoj devas esti faritaj de la aŭtoro mem, aŭ almenaŭ li posedu la permeson publikigi ilin en MONATO. Se en la foto aperas personoj, li havu la permeson de tiuj personoj, por uzi la foton kune kun la artikolo, aŭ eventuale, permeson de la gepatroj, se en la foto aperas infanoj. La fotoj havu la formon .JPG aŭ .TIFF.
  • MONATO aperigas prefere fonartikolojn, artikolojn, kiuj ne unuavice raportas pri faktoj, sed pri la fono malantaŭ la faktoj. Kontribuo, kiu citas, ke X iĝis la prezidanto de lando Y estas preskaŭ superflua, ĉar tion oni povis legi supozeble jam aliloke. Sed raporto, verkita de loĝanto de Y, kiu reliefigas kial X venkis, pro kiuj maŝoj en la elekto-proceduro, kion la homoj pensas pri li ktp, jen io por internacia magazino.
  • La uzon de pseŭdonimo MONATO permesas nur tre escepte, ekzemple por protekti personojn en totalismaj ŝtatoj.
  • Partoprenanto donas al la eldonanto la ekskluzivan eldonrajton de la tekstoj, kiujn ŝi/li havigas al MONATO por tiu ĉi konkurso. Tiuj rajtoj validas por la presita kaj la bitaj eldonoj de la revuo.
  • Partoprenanto povas sendi plurajn kontribuojn, sed povas gajni nur unu foje.

* Afganio, Bangladeŝo, Benino, Birmo, Burkino, Burundo, Ĉado, Eburbordo, Eritreo, Etiopio, Gambio, Ganao, Gvineo, Ĝibutio, Haitio, Hinda Unio (Barato), Jemeno, Kameruno, Kamboĝo, Kenjo, Kirgizio, Kiribato, Komoroj, Kongo DR, Kongo PR, Korea Popola DR, Lesoto, Liberio, Madagaskaro, Malavio, Malio, Maŭritanio, Moldavio, Mozambiko, Nepalo, Niĝerio, Niĝero, Nikaragvo, Orienta Timoro, Pakistano, Ruando, Salomonoj, Santomeo kaj Principeo, Senegalo, Sieraleono, Sirio, Somalio, Sudano, Taĝikio, Tanzanio, Togolando, Ugando, Ukrainio, Uzbekio, Vjetnamio, Zambio, Zimbabvo, Albanio, Alĝerio, Angolo, Armenio, Azerbajĝano, Belizo, Belorusio, Bocvano, Bolivio, Bulgario, Butano, Dominika Resp., Egiptio, Ekvadoro, Filipinoj, Fiĝio, Gabono, Gvatemalo, Gujano, Honduro, Indonezio, Irako, Irano, Jamajko, Jordanio, Kaboverdo, Kartvelio, Kazaĥio, Kolombio, Kubo, Laoso, Libio, Marŝaloj, Maroko, Mikronezio, Mongolio, Montenegro, Namibio, Palestino, Paragvajo, Peruo, Salvadoro, Samoo, Sankta Vincento kaj Grenadinoj, Serbio, Srilanko, Surinamo, Svazilando, Tajlando, Tongo, Tunizio, Turkmenio, Tuvalo, Vanuatuo, Antigvo kaj Barbudo, Argentino, Brazilo, Ĉilio, Dominiko, Gvineo Ekvatora, Grenado, Kostariko, Latvio, Libano, Litovio, Malajzio, Maldivoj, Maŭricio, Meksiko, Moncerato (Brit.), Nauro, Omano, Palaŭ­o, Panamo, Pollando, Rumanio, Estonio, Sankta Lucio, Turkio, Venezuelo, Arubo (NL), Angvilo (Brit.), Bahamoj, Barbado, Barejno, Brunejo, Ĉeĥio, Franca Polinezio (Fr.), Grekio, Gvadelupo, Hispanio, Israelo, Kipro, Korea Resp., Kukinsuloj, Kuracao (NL), Kuvajto, Malto, Martiniko, Portugalio, Reunio (Fr.), Sankta Kristoforo kaj Neviso, Sauda Arabio, Sejŝeloj, Slovakio, Slovenio, Tajvano,, Trinidado kaj Tobago, Turkoj kaj Kajkoj (Brit.), Urugvajo.

The post Verku por la revuo Monato kaj ricevu abonon al la revuo kaj TEJO-membriĝon appeared first on Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

de ariel je 2022-05-20 14:48

La Balta Ondo

UK-107 en Montrealo: 552 aliĝintoj el 52 landoj

montrealoJe la 20a de majo al la 107a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazos la 6-13an de aŭgusto 2022 en Montrealo (Kebekio, Kanado), aliĝis 552 personoj el 52 landoj, plej multe el Usono – 104 aliĝintoj.
Vidu ĉi-sube la liston de dek landoj kun plej multaj aliĝintaj kongresanoj:

Usono 104
Kanado 89
Francio 45
Germanio 37
Koreio 25
Brazilo 24
Japanio 21
Irano 19
Hispanio 15
Italio 14

Probable, la Montreala UK iĝos la plej malgranda Universala Kongreso post la Dua Mondmilito. Ekde la 1947a jaro, kiam la kongresoj reokazas post la milita paŭzo, nur kvinfoje estis malpli ol mil aliĝintoj:

923 UK-57 en Portlando, Usono (1972)
802 UK-69 en Vankuvero, Kanado (1984)
866 UK-97 en Hanojo, Vjetnamio (2012)
706 UK-99 en Bonaero, Argentino (2014)
917 UK-104 en Lahtio, Finnlando (2019)

Ankoraŭ eblas aliĝi al la 107a UK en la retejo de UEA https://uea.org/kongresoj/alighilo

AlKo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/05/montrealo-21

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post UK-107 en Montrealo: 552 aliĝintoj el 52 landoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2022-05-20 11:35

Esperanta Retradio

Nutraĵoj kontraŭ demenco

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

Dum la lastaj jardekoj, ĉiam pli kaj pli da homoj vivas pli longe. Antaŭ 80 jaroj, la vivo de brazilano daŭris mezume malpli ol 50 jarojn. Nuntempe, ĝi atingas pli ol 70 jarojn. En kelkaj aliaj landoj, 80 jarojn. Bela progreso!

Sed belaj progresoj foje alportas novajn problemojn: ju pli la maljunuloj en la mondo, des pli da kazoj de... demenco. En nia 21-a jarcento, ili estas jam milionoj, kio reprezentas grandan socian defion.
 
Du trionoj el la kazoj de demenco estas kaŭzataj de la morbo de Alzheimer. Kvankam la germana psikiatro kaj neŭrologo Alois Alzheimer priskribis tiun malsanon unuafoje en la jaro 1901 (kiel “presenilan demencon”), nur post pluraj jardekoj ĝi fariĝis sufiĉe konata kaj timata.
 
Ankoraŭ ne ekzistas taŭga kuracilo kontraŭ demenco. Ĝis nun, medicinistoj apenaŭ sukcesas prokrasti ĝian evoluon per medikamentoj kaj aliaj rimedoj. Esploroj montris, ke edukiĝo kaj konstanta lernado dum la tuta vivo helpas kontraŭ ĝi. Ankaŭ helpas paroli plian lingvon krom la denaska. Ŝajne ankaŭ regulaj korpekzercoj kaj bonaj interrilatoj en la socia vivo.

Sed kio pri la nutraĵoj? Ĉu ekzistas iu dieto, kiu protektas kontraŭ demenco?

Oni abunde esploras pri tio. Oni testis la tiel nomatajn “antioksidajn substancojn”: vitaminojn A, C kaj E kaj karotenoidojn. La rezultoj ĝis nun estis sufiĉe elrevigaj.

Tamen, freŝa artikolo publikigita en la prestiĝa, monde konata revuo Neurology, lumigis esperon ĉi-rilate. Sciencistoj analizis datumojn de pli ol 7000 personoj pli ol 45-jaraj kaj sekvis ilian evoluon dum 17 jaroj. Kaj ili trovis tri substancojn en la sango de tiuj homoj, kiuj statistike ligiĝis al malpli granda risko de demenco inter homoj pli ol 65-jaraj. Iliaj nomoj estas komplikaj kaj malfacile esperantigeblaj: “luteino + zeaksantino” kaj “beta-kriptoksantino”. La datumoj estis statistike alĝustigitaj rilate al  soci-ekonomiaj statoj. Estas fortaj indikoj, ke tiuj substancoj protektas la cerbon kaj faciligas sanan maljuniĝon. Oni ankoraŭ ne scias precize kiel ili faras tion. Oni ne scias ankaŭ, ĉu  nutraĵoj enhavas sufiĉan kvanton, ĉu oni bezonas suplementojn.
 
Ne gravas parkeri la komplikajn nomojn de tiuj valoraj antioksidaj substancoj. Sufiĉas noti, kie ili troviĝas: la du unuaj, en verdaj folioj, kiel brasiko, spinaco, brokolo, kaj  en pizo; la tria en fruktoj, kiel oranĝo, mandarino kaj persimono.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-05-20 06:00

2022-05-19

La Balta Ondo

István Ertl gvidos atelieron dum BET-56

ErtlLa dek-naŭa gasto en ĉi tiu rubriko, kie estas prezentataj personoj kiuj kontribuos al la programo de la 56aj Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET-56), kiuj okazos la 9-17an de julio 2022 en la Litovia havenurbo Klajpedo, estas István Ertl.

István Ertl estas tradukisto, esperantisto el Budapeŝto, kun pasportoj Hungaria kaj Francia, vivanta en Luksemburgio, lastatempe ankaŭ iomete en Estonio. Profesie li laboras kiel tradukisto por la Eŭropa Revizora Kortumo, sed de tempo al tempo li tradukas ankaŭ beletre, ĉu al Esperanto (Queneau, Seneko, Kahlau, Venclova, Kertész, Conan Doyle…) ĉu al la hungara (Simenon, Jules Verne, Borges…).

Li kunredaktas la revuon Beletra Almanako, regule kunlaboras kun La Ondo de Esperanto, Kontakto kaj Etnismo, provlegas Liberan Folion kaj diversajn verkojn pri kiuj amikoj petas lin.

Dum BET li proponos atelieron ligitan al ĉi tiuj hobioj. Interesatoj povos ekzerciĝi pri tradukado proza kaj poezia el diversaj lingvoj al Esperanto kaj pridiskuti la rezultojn.

Pliaj informoj pri BET-56 estas legeblaj en nia novaĵretejo.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/05/bet-126

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post István Ertl gvidos atelieron dum BET-56 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2022-05-19 18:46

Neniam milito inter ni

Rusio : en Siberio, la gigantaj fajroj detruas areon « pli grandan ol Luksemburgo »

Фото: Олег Харсеев, Коммерсантъ 19/05/2022 De post marto, gigantaj incendioj detruas la rusian regionon, kaj jam atingas historiajn rekordojn. Lukti kontraŭ la flamoj estos eĉ pli malfacile ĉi-jare, ĉar la ekonomiaj kaj homaj resursoj estas dediĉitaj...

de neniammilitointerni je 2022-05-19 18:23

UEA facila

Du poemoj de Clarence Bicknell

Clarence Bicknell (1842-1918) estis brita esperantisto, kiu tamen pasigis duonon de sia vivo en Italujo kaj helpis fondi la italan Esperanto-movadon. Eblas legi pli pri li en nia artikolo Clarence Bicknell, modela esperantisto. Inter siaj multaj talentoj, li ankaŭ verkis poezion. Jen du mallongaj verkoj de li. Atentu, ke en la Esperanta poezio eblas forigi la finan -o de la o-vortoj. (Tamen ne eblas forigi aliajn finaĵojn: -oj, -on, -a ktp.) En ĉi tiu poemo aperas mez’ anstataŭ mezo kaj jar’ anstataŭ jaro. Tiu forigo de la fina -o nomiĝas elizio. Alia formo de Esperanta elizio, kiu aperas en ĉi tiu poemo, estas de l’ anstataŭ de la. La jaro Per malhela januaro Komenciĝas la novjaro. Eble vintra februaro Plaĉas al la glitistaro. Venas brue tranĉa marto Majstro de l’ ventega arto. Poste venas kun trankvilo, Mildaj pluvoj de aprilo. Sekvas majo florfraŭlino De l’ monatoj la reĝino. Nun somera mez’ junio Kun la rozo kaj lilio. Plena paco kun beleco Estas de l’ julio eco. Kun rikoltoj ĉe la brusto Pasas la monat’ aŭgusto. Estas for somera suno Kun septembro jen aŭtuno. En oktobro la folioj Falas kun malĝojaj krioj. Jen novembro tuj alvenas Pluvoj kaj nebuloj ĝenas. En decembro mallongiĝas Tagoj, kaj la jar’ finiĝas. La elmigrintoj Li ŝin forlasis plena de espero. (Ho, varme loga vento de somero!) ‘En la transmara land’ mi trovos riĉon, kaj post alveno via la feliĉon.’ Li skribis: ‘Kruda lando, penaj provoj.’ (Ho, forta treno de l’ aŭtunaj blovoj!) ‘Sed mi laboras jam, mi trafos celon, rapidu, portu al mi vian belon.’ Ŝi venis treme post danĝer’ vojaĝa. (Ho, vento vintra, frosta kaj sovaĝa!) Kaj havis ŝi revidon ĉe tomb-rando, feliĉon en la Nekonata Lando. Ĉi tiu poemo estas reverkaĵo de la poemo de Bicknell, farita de la fama Esperanto-poeto Kálmán Kalocsay.

2022-05-19 18:22

Clarence Bicknell, modela esperantisto

Clarence Bicknell, modela esperantisto Clarence Bicknell estis pionira Esperantisto, kiu naskiĝis la 27-an de oktobro 1842, en granda kaj riĉega familio apud Londono. Li multe agadis por la internacia lingvo en Italujo, lando kie li loĝis dum multaj jaroj, ekde 1879 ĝis sia morto en 1918. Clarence Bicknell havis tre multajn interesojn en multaj kategorioj. Preskaŭ ĉion, kion li faris, li faris bonege. Li estis pentristo, botanikisto, arkeologo, poeto, tradukisto, anglikana pastro kaj ĝis-osta Esperantisto. Bicknell estis unu el la unuaj britoj, kiuj lernis la internacian lingvon. Ano de riĉa industriista familio, li studis matematikon ĉe la universitato de Kembriĝo. Post kelkaj vojaĝoj tra la mondo, li akceptis inviton esti pastro por la anglikana komunumo de la urbo Bordighera en nord-okcidenta Italujo, ĉe la marbordo apud la landlimo kun Francujo. En Bordighera Bicknell multe aktivis por Esperanto. Li fondis klubojn tie kaj en la urbo Milano, kaj estis inter la fondintoj de la Itala Esperanto-movado. Li vojaĝis al la unuaj Universalaj Kongresoj, verkis kaj tradukis multajn poemojn (inter alie tiujn de la fama angla poeto Tennyson) kaj kontribuis al multaj Esperanto-revuoj. Forlasinte sian laboron kiel pastro, li dediĉis la ceteron de sia vivo al botaniko, kaj fariĝis elstara amatora arkeologo, esplorante la homfaritajn prahistoriajn gravuraĵojn, kiujn li trovis sur la alpaj rokoj de la montaro apud Bordighera. Li pentris pli ol 3000 pentraĵojn de la plantoj, kiujn li trovis en la regiono, kaj kreis multajn naturajn kolektojn. En la urbo, li ankaŭ fondis muzeon kaj bibliotekon. Ambaŭ estas viziteblaj ankoraŭ nun. Kia plena vivo kaj kiom da agado por Esperanto! Eĉ pli rimarkinde, se oni konsideras, ke Bicknell lernis la internacian lingvon nur en sia 55-a vivjaro. La plur-talenta Bicknell vidis en Esperanto ilon por interŝanĝi ideojn, por kunigi homojn el la tuta mondo, por paco kaj interkompreniĝo. Li mortis la 17-an de julio 1918, dum la homaro troviĝis ankoraŭ en la terura mallumo de la Unua Mondmilito. Lia vivo, tamen, estis tute ne malluma; ĝi estis gvid-lumo de modela esperantisto kaj homarano. Eblas legi du poemojn de Clarence Bicknell en la rubriko "Legaĵoj". Maurizio Giacometto ('Rico')

2022-05-19 18:20

Revuo Esperanto

"Telefona aŭtomato"

"Telefona aŭtomato" estas unu el la eroj de la kabaredo "Verda banano", kiun prezentis Georgo Handzlik kaj Saša Pilipović en la 80-a Hispana Esperanto-Kongreso, okazinta en Comillas de la 29-a de aprilo ĝis la 3-a de majo de 2022.

de Redakcio je 2022-05-19 10:46

Esperanta Retradio

Luma poluo turmentas bestojn


Multloke homoj tagigas la nokton: Preĝejoj kaj monumentoj estas allumigataj, en stadionoj regas inunda lumo kaj strataj lanternoj lumas brilege. Luma poluo estas ofte subtaksata danĝero - kaj ĝi kaŭzas dezertigajn sekvojn al la medio. 

La emo pri nokta daŭra lumigo estas por multaj bestoj turmento. Lumo ja unuflanke estas beno, sed ĝi havas ankaŭ ombran flankon.

"Lumo poluo estas verŝajne ĉefa kaŭzo de la tuttera mortado de specioj", diras biologino. Ĉe strataj lanternoj oni povas ofte vidi densajn svarmojn de insektoj: "La lumo altiras milegojn da insektoj, kiuj susuras ĉirkaŭ la luma fonto, ili laciĝas aŭ bruliĝas. La tuta nutra ĉeno tiel ĥaosiĝas: la bestoj kiuj ĉasas en malhelo, trovas malpli da nutraĵo."

Multaj vespertaj specioj estas lumsentemaj, ili evitas lumfontojn kaj pro tio havas pli kaj pli malgrandajn ĉasareojn, raportas la svisa naturprotekta organizo Birda Vivo. Rubekoloj kiuj principe ekkantas frue dum krepusko, pro tio ĉe hela lumigo kantas foje dum la tuta nokto. Eĉ kurantoj povas per fortaj lampoj sur la frunto ĝeni sovaĝajn bestojn.

Sed estas ne nur tio: Artefarita lumo malordigas la internan horloĝon de multaj bestoj. Kampaj hamstroj ekzemple reguligas sian biologian jaran horloĝon kiu difinas komencon kaj finon de la vintra dormo. Se ili estas ĝenataj per la luma sfero de urbo aŭ per lumo de aŭtomobiloj sur strato, tiam la danĝero estas granda ke ilia horloĝo eltaktiĝas. Tiam dum printempo ili nek ĝustatempe vekiĝas el la vintra dormo nek ili estas samtempe pretaj por pariĝo. "La reproduktado de la kampaj hamstroj startas hodiaŭ jam ĝis du kaj duonan monatojn pli frue ol dum la 1980-aj jaroj", diras la biologino. "Anstataŭ 20 ĝis 25 idojn en jaro hamstrino edukas hodiaŭ nur ankoraŭ kvin. Kaj tio okazas je malaltiĝanta tendenco."

Ĉe kelkaj specioj malkreskas la nombroj dramece, "ne ĉar tro da bestoj mortas, sed ĉar ili kiel la kampaj hamstroj havas malpli kaj malpli da idoj". Lokaj poluoj kaj detruoj de la medio ne povas ekspliki laŭ la biologino tiun faktoron, luma poluo tamen jes. La kampa hamstro nun estas minacata de elmortado.

Por helpi al la bestoj necesas redukti la eksteran lumigadon. Tio signifus ankaŭ ŝparon de energio. En Germanio ekzemple la urĝe modernigenda lumigado de placoj, stratoj kaj pontoj malŝparas ĉiujare tri ĝis kvar miliardojn da KW-horoj, tio estas pli ol unu miliono da privataj dommastrumejoj kune konsumas.

 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-05-19 06:00

2022-05-18

La Balta Ondo

Ne ĉiuj libroj kostas

dostojevskijDostojevskij, Fjodor Miĥajloviĉ. Kvin rakontoj / Tradukis el la rusa Grigorij Arosev, Aleksander Korĵenkov. Kompilis Aleksander Korĵenkov; Antaŭparolo kaj notoj de Aleksander Korĵenkov. — Kaliningrado: Sezonoj, 2021. — 55 p. — (Virtuala Biblioteko de Sezonoj; №19).
Ĉeĥov, Anton Pavloviĉ. Malgranda trilogio / Tradukis el la rusa Aleksander Korĵenkov, Anna Pentus, Mati Pentus. Kompilis Aleksander Korĵenkov; Antaŭparolo kaj notoj de Aleksander Korĵenkov. — Kaliningrado: Sezonoj, 2021. — 39 p. — (Literatura suplemento al La Ondo de Esperanto, 2021).

En situacio, kiam papero malabundas, energio por produkti pli kaj pli kostas, siliko ne troviĝas, estas granda kaj plaĉa surprizo, ke eldonejo disponigas senpage kelkajn siajn verkojn, kaj sufiĉas ilin elŝuti (se entute oni havas energion por funkciigi komputilon…)

La eldonejo Sezonoj, mastrumata de Aleksander Korĵenkov kaj Halina Gorecka, proponas 19 librojn senpage deŝuteblajn ĉe https://esperanto-ondo.ru/Libroj/Libroj.php, estas ne malvasta elekto en pdf kaj en ePub plus malnovaj numeroj de la revuo La Ondo de Esperanto. Apud Dostojevskij, kies naskiĝan datrevenon ni havis en 2021, ni havas Tolstoj, Simenon, Dickens, Poe, Zamenhof, Brjusov, Lermontov, Conan Doyle, Harrison, Gogol, Ĉehov, Puŝkin, plus du nedikajn broŝurojn de Korĵenkov mem. De Tolstoj estas fakte inkunabloj de antaŭ pli ol cent jaroj eldonitaj de Posrednik.

Kelkaj eroj superas 100 paĝojn, aliaj estas kelkdekpaĝaj verkoj, noveloj aŭ longaj eseoj.

Tre freŝe aldonita (2021) estas Kvin rakontoj de Fjodor Dostojevskij, kiun komplementas Fjodor Dostojevskij en Esperanto, longa eseo de Korĵenkov, aperinta en 2011. Ĉi lasta komenciĝas per la genealogio de la verkisto ekde 1389, kio montras ke lia deveno estis tatara kaj ke la nomo Dostojevskij estis akirita el la nomo de vilaĝo Dostojeva, donacita en 1506 al praulino de la verkisto. Fjodor fariĝis armea inĝeniero, sed tuj poste eksiĝis el la armeo kaj interesiĝis nur pri literaturo, verkante originale kaj tradukante.

Certe ĉiuj kleraj rusoj scias, sed por eksterlanda recenzisto estis novaĵo la mortkondamno de Dostojevskij pro disvastigo de malpermesita letero, kaj eĉ pli la organizo de la ekzekuta teatra ceremonio, sen la lasta akto kun la pafmortigo, anstataŭata de kvarjara bagnado kun posta devigo al armea servo kiel simpla soldato. Tia situacio ne daŭris longe, kaj nia aŭtoro denove plonĝis en literaturon eĉ devante verki romanon laŭ tre tempostrikta kontrakto; familiaj okazaĵoj donis al li sugestojn por la intrigo de siaj romanoj.

La broŝuro rakontas pri la verkoj de Dostojevskij esperantigitaj ĝis tiam: Blankaj noktoj kaj Krimo kaj puno, eldonitaj ĉiuj de Sezonoj. Tradukojn faris Grigorij Arosev, Aleksej Birjulin, Aleksander Korĵenkov kaj Andrej Parfentjev, kiuj devis alfronti kelkajn problemojn, ĉar la aŭtoro estis tre selektema koncerne vortojn, kaj, kompreneble elekto de specifa termino transdonas tiun aŭ alian emocion de familiareco.

Sed ni revenu al la kvin rakontoj, tradukitaj de Grigorij Arosev kaj Aleksander Korĵenkov.

La rakontoj estas mi-rakontoj, sed tuj la protagonisto ne estas la “mi” sed nova protagonisto, kiu cetere akceptas en la rakonton novan protagoniston. Honesta ŝtelisto aspektas teatraĵo kun du rolantoj, la eventualaj ceteruloj estas figurantoj; pereo akompanas povrulon, inter misŝanculo kaj trampo ĝis la antaŭvidebla tragika fino. Ankaŭ en Novjara balo kaj nupto montriĝas kiel sociaj klasoj strukturigas ankaŭ infanojn: la filino de riĉuloj ricevas riĉan donacon, la filo de malriĉa vidvino “knabo ĉirkaŭ dekjara, kun lentugoj, magra, eta, rufhara, ricevis nur libron kun noveloj, rakontantaj pri la majesteco de l’ naturo, pri la kortuŝaj larmoj kaj similaj temoj, sen bildoj kaj eĉ sen vinjetoj”. Kompreneble, tiu knabeto ne havos ŝancon en la novelo: la knabino, kun kiu li sukcesis amike konversacii, kvin jarojn poste iĝis deksesjara kaj estos perforte edzinigita al matura riĉulo. En alia rakonto Knabo ĉe Krista abio ree estas morto de infano (ja la patrino jam mortis ĉe la unua paĝo): la atmosfero estas morna, malgraŭ iuj detaloj kiuj povas esti ĝojigaj: sed la ĝojo estas artifika, la gajaj vizaĝoj estas fikciaj.

Sed eĉ kiam la rakontanto estas trankvila kaj bonhumora, montriĝas krueleco: “Ankaŭ mi laboras: mi estis derompanta juglandan vergon por bati per ĝi ranojn”. Tion pensas la mastrobienulo de La Kampulo Marej (tiu rakonto troviĝis jam en la menciita eseo Fjodor Dostojevskij en Esperanto); la kampulo havas ĝentilan aliron al infano, sed ankaŭ tiu gesto dronas en perforta medio: politikaj arestitoj, karceruloj, ĝismorta batado, suspektata edzinmurdo.

En la fantasta rakonto La sonĝo de ridinda homo estas ĉio: feliĉo kaj malfeliĉo, infanoj kaj plenkreskuloj: ja ĉi tie vere protagonistas la aŭtoro, ĉirkaŭata de amaso da infanoj, steloj, sonĝoj, revoj: “sonĝoj estas tre stranga fenomeno: iu afero prezentiĝas terure klare, kun juveliste preciza poluriteco de la detaloj”, vojaĝo transtempa kaj transspaca, stelo kiu lumas kaj allogas, nova tero kiu mirigas kaj prezentas psikajn dubojn: “Ĉu sur tiu nova tero estas sufero? Sur nia tero ni povas malfalse ami nur kun sufero kaj nur per sufero! Ni ne povas ami aliamaniere, ni ne konas alian amon. Mi deziras suferojn por ami”. Kompreneble ĉio forfadiĝas ĉe revekiĝo, kiel ĉe ĉiuj fantastaĵoj, sed la leganto estas entirata en ĉi tiun atmosferon, en ĉi tiujn ĉielajn mondojn, en ĉi tiujn sociojn en kiuj li baraktas, ne sciante pri si mem, pri kio estas li mem: ĉu ridindulo de ĉiuj mokata? Ĉu suicidinto (ja makabraĵo ne povis manki…)?

Post Dostojevskij la sinbano en la rusa novelarto pluas per Malgranda trilogio de Anton Ĉeĥov (tradukoj de Aleksander Korĵenkov, kaj Anna kaj Mati Pentus), aperinta kiel literatura suplemento al La Ondo de Esperanto en 2021. Rakontojn de Ĉeĥov oni legas en Rusio ŝajne jam en la malsupera mezgrada lernejo; en okcidenta Eŭropo je tiu aĝo apenaŭ estas konata lia nomo. La trilogio ĉi tie prezentata estis jam aperinta en 2004 en la kolekto Ĉeriza ĝardeno; ĉi nova biteldono profitas je revizio.

Ankaŭ Ĉeĥov prezentas al ni iujn strangulojn: jen persono kiu vivis ĉiam izolite, ĉiam kun ombrelo kaj galoŝoj, sed aliflanke tuta teamo volas trovi por li edzinon, klopodas al li trudi staton de li neŝatatan. Ĉeĥov ĵonglas per la vortoj por evidentigi malsamecon de personoj: “La direktoredzino prenis loĝion en la teatro, kaj ni vidis, ke en ŝia loĝio sidas Varenjka kun okulfrapa ventumilo, radianta pro feliĉo, kaj apud ŝi Belikov, malgranda, tordita, kvazaŭ oni per tenajlo eltirus lin el la hejmo”. Riĉeco, posedo de bieno estas la pilastroj de eventuala geedziĝo: amo duonokulumas nur flanke, rivaloj mezuriĝas per mondisponeblo, ne ja per amaj aspiroj. Infanoj ĉiam ĉeestas en familia vivo, sed amo malestas: familioj diseriĝas pro laboraj kaŭzoj, ranga plialtigo postulas transloĝigon kaj ja foriras nur li, ne kunportante la edzinon. Pri morto de tiu aŭ alia rolanto estas ĉiam rakontate, kvazaŭ sen funebraĵa akompano rakonto ne estus sufiĉe suka. Homoj juĝas pri la aliaj, verdiktas pri ies sorto, ofte klasata meritita, kiam ĝi estas malbona. La rusa kaj ukraina socioj ne estas prezentataj sub iliaj plej belaj aspektoj.

Ĉiuj tradukoj estas vere plaĉaj, kun tiu rusa stilo, kiu prezentas en okcidento malmulte konatajn vestojn (bekeŝoj), aŭ fruktojn (grosoj), aŭ mezurunuojn (arŝinoj).

Tre rekomendindaj libretoj.

Carlo Minnaja

Ĉi tiu recenzo aperis en la marta (printempa) eldono de La Ondo de Esperanto (2022).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2022, №1 (311).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/05/recenzo-130

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Ne ĉiuj libroj kostas appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2022-05-18 19:44

Neniam milito inter ni

Barato kaj Pakistano : 50°C estis atingitaj fine de la pasinta semajno

AFP - SANJAY KANOJIA 18/05/2022 La varmego rekomenciĝis sur la Hinda kontinento post kelkaj tagoj da paŭzo, danke al la fulmotondroj, komence de la semajno. La simbola atingo de 50°C estis transpasita la 1an de majo : unuafoje en la jaro, tiu konstato...

de neniammilitointerni je 2022-05-18 18:58

Esperanta Retradio

La "Fotoplastikon" de Varsovio

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Gian Piero Savio el Israelo

 

Klaku sur la bildon por vidigi ĝin en plena grandeco  

Mirindaĵo el la komenco de la 20-a jarcento 

Ni vivas en tridimensia spaco kaj ĉiu objekto estas tridimensia. Jam de longe, per tekniko nomata stereoskopio, homoj trovis la manieron por krei kaj vidigi bildojn, desegnojn, fotojn kaj filmojn, kiuj donas la iluzion de tridimensio, similan al tiu kreita fare de la duokula vidkapablo de la homa vidsistemo.

Nuntempe dank' al komputilaj teknikoj, ĉiam pli da filmoj kaj televidiloj ebligas, helpe de specialaj okulvitroj, tre impresan stereoskopan vidon. "3D" kaj "3-D", ambaŭ mallongigoj por tridimensio, indikas teknologion, kiu fariĝis nuntempe nemalhavebla modo aparte en la filma kaj televida kampoj.

Sed tikle interese estas malkovri en Varsovio lokalon nomatan "Fotoplastikon", kun optika speciala aparato, kiu permesas spektadon de tridimensiaj mirindaj fotoj. Tiu ĉi instalaĵo estas unika, ĉar ĝi estas la sola en Pollando — kaj unu el la tre malmultaj en la mondo — kiu ĝis nun perfekte funkcias kaj estas alirebla de la publiko. Oni ĝin konstruis en la jaro 1905 kaj ekde tiam, krom kelkaj provizoraj ĉesigoj pro historiaj eventoj, ĝi daŭre funkcias en la sama loko.

Bazita sur la granda sukceso de la hejmaj stereoskopaj vidiloj de la Viktorina epoko, la "Fotoplastikon" de Varsovio estis la unua 3D-teatro en Pollando. La 25 spektantoj sidas ĉirkaŭ tre granda cilindra strukturo (vidu la suprajn bildojn) kaj rigardas tra individuaj okularioj, dum stereoskopaj lumbildoj ŝanĝiĝas kaj fona muziko sonas.

La arkivoj de la "Fotoplastikon" entenas pli ol 3000 originalajn fotojn el la tuta mondo. Inter ili troviĝas fotoj, kiuj dokumentas la malfermon de la Sueza Kanalo, polusajn ekspediciojn, nekonatajn japanajn kutimojn kaj pejzaĝojn, kaj kompreneble vidaĵojn de Varsovio je la fino de 19-a kaj la komenco de la 20-a jarcento.

Inter la du mondmilitoj, oni uzis tiun instalaĵon ĉefe por edukaj celoj montrante ĝisdatigitajn fotojn pri la plej malproksimaj kaj malfacile atingeblaj lokoj de la mondo. Dum la jaroj de la dua mondmilito, la nazioj ne kontrolis ĝin kaj tiel la "Fotoplastikon" donis al la varsovianoj eblecon iom spiri atmosferon de libereco kaj impreson de rezistado. Tio daŭris ankaŭ dum la postmilitaj jardekoj sub la sovetia kontrolo. La lokalo ĝuis grandan popularecon per sia prezentado de fotoj pri la okcidentaj landoj kaj urboj, kiujn plejparto da homoj povis nun revi viziti. La prezentadon oni akompanis per ĵaza muziko el malpermesitaj sekretaj diskoj, tiel la "Fotoplastikon" fariĝis la ideala loko por la "beatnik-oj", kiujn la reĝimo persekutis sammaniere kiel la ĵazan muzikon.

Malgraŭ la politikaj ŝanĝoj kaj la nuntempaj novigaj aŭdvidaj disvastiĝintaj aparatoj, la "Fotoplastikon" estis lastatempe elektita unu el la plej magiaj kaj mirindaj lokoj de Varsovio fare de la logantoj de la urbo mem. En la jaro 2008 oni metis ĝin sub la aŭspicioj de la "Varsovia Muzeo de Ribelo" kaj fakte oni daŭre konsideras ĝin kiel unu el la identigaj lokoj de la urbo.

Do, por ni esperantistoj, krom la tombo de nia Zamenhof, jen alia nepre vizitinda loko en Varsovio!

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-05-18 06:00

2022-05-17

Neniam milito inter ni

Pollando : akcepta lando de la rusiaj politikaj opoziciantoj

17/05/2022 De post la komenciĝo de la milto en Ukrainio, en kunteksto de cenzuro kaj kreskanta propagando de Rusio, kelkaj membroj de la opozicio, ĵurnalistoj kaj aktivuloj, provas rifuĝi ekster sia lando. « La propagando abunde uzas la ideon, ke ekster...

de neniammilitointerni je 2022-05-17 19:17

Revuo Esperanto

Speciala oferto

Ĉi-monate ni festas la 250-jariĝon (la 2an de majo) de la naskiĝo de la germana aŭtoro kaj filozofo Georg Philipp Friedrich Freiherr von Hardenberg (m. 1801), pli konata sub la nomo Novalis. Tiuokaze ni ofertas lian Elektitaj poemoj kaj fragmentoj (https://katalogo.uea.org/?inf=7477) kun sesona rabato, sendepende de la mendata kvanto.

de Redakcio je 2022-05-17 18:44

Neniam milito inter ni

Irano : labourstart Kampanjo : liberigu la enkarcerigitajn laboristojn, kiuj defendas la laboristajn rajtojn

16/05/2022 Haleh Safarzadeh kaj Alireza Saghafi, antaŭlongaj defendantoj de la laboristaj rajtoj estis arestitaj la 11an de marto 2022 kaj tuj kondukitaj al la malliberejo de Kachuei, en Karaj, por efektivigi tie jaron da enkarcerigo. Safarzadeh, instruistino...

de neniammilitointerni je 2022-05-17 11:46

Libera Folio

TEJO perdis subvencion de 85 000 eŭroj

TEJO ne ricevis la buĝetitan administran subencion de 85 000 eŭroj. Tiu subvencio estas la ĉefa enspezo de TEJO, kaj ĝi devis kovri 58 procentojn el la kostoj de la asocio en la nuna jaro. La tuta buĝeto nun devas esti refarita kaj TEJO verŝajne devos maldungi oficistojn.

La 8-an de majo la TEJO-prezidanto Léon Kamenický skribis al la komitato de la asocio por informi ĉiujn, ke TEJO ne sukcesis ricevi la administran subvencion por 2022.

– Tiu subvencio estas la individue plej granda enspezo en nia buĝeto ĉiujare, kaj ĉi-jare ili tute ŝanĝis la proceduron pri kiel kandidatiĝi kaj kiel ili taksas ĝin. Ni ne estis tiom malproksime de la limo, sed bedaŭrinde ni (kiel pluraj aliaj eŭropaj neregistaraj junularaj organizoj kiuj antaŭe ricevis la subvencion) ne estis sukcesaj.

Li substrekis kiel grava la subvencio estas al la buĝeto de TEJO:

– En pasintaj jaroj ni ricevis 50 mil eŭrojn pro tiu subvencio, kaj ĉi-jare ni kandidatiĝis por 100 mil, kaj pro la nesukceso, tio signifas ke la Estraro de TEJO nun devas revizii la budĝeton kaj veni kun Plano B.

Laŭ la prezidanto la estraro jam decidis pri kelkaj agoj por savi monon, ekzemple la kvaronigo de la buĝeto por ĉeestaj estraraj kunsidoj. La estraro serĉos aliajn financeblojn – oni esperas ricevi monon per donackampanjo kaj aliaj subvencioj. Krome oni pledos al FOJE (Forumo Junulara Eŭropa) por pli bonaj kondiĉoj.

La estraro planas prepari novan buĝeton dum ĉeesta estrarkunsido en Prago kaj poste prezenti ĝin al la komitato ĝis la 25-a de majo.

La buĝeto de TEJO preskaŭ tute dependas de subvencioj de la Eŭropa Unio. Laŭ la buĝeto por 2022, el la tuta enspezo de 146 782 eŭroj sume 125 662 eŭroj (85 procentoj) venas de subvencioj, kaj nur 6 500 eŭroj de la membrokotizoj.

TEJO efektive petis administran subvencion de 125 000 eŭroj, sed pro la malcerteco pri tio, ĉu la peto estos akceptita, la buĝeto kompromise kalkulis nur pri enspezo de 85 000 eŭroj. Aldone oni buĝetis enspezon de iom pli ol 40 000 eŭroj de volontula subvencio, kiun oni plu ricevadas.

La buĝeto en sia teksto agnoskis la malfacilecon ricevi la administran subvencion: ”La kondiĉoj de la administra subvencio ŝanĝiĝis signife kompare al la lasta jaro, de unu flanko plialtiĝis la petebla sumo, aliflanke la buĝeto de la programo restis pli-malpli sama, kio signifas ke malpli da organizoj ricevos la subvencion.”

La buĝeto estis akceptita de la komitato senkontraŭe je la 14-a de januaro. Sed Michael Boris Mandirola, komitatano B, rimarkis la malcertecon pri la administra subvencio kaj diris ke la buĝeto “estas tre for de nia financa realo” ĉar la vera enspezo estos multe pli alta aŭ malalta.

Pro tio, la komitato jam tiam voĉdonis por ke la estraro devu prezenti novan buĝeton 21 tagoj post ekscio de la rezulto de la peto.

Responde al la malakcepto, Patricio Iglesias, komitatano B, diris ke en Argentino se organizo ne ricevas subvencion, la kutimo estas tuj organizi busojn plenaj de aktivuloj protesti antaŭ la agentejo. Li sugestis ke TEJO krei dokumenton kiu diru ion similan al:

”Pro ĉi tiu decido povas perdi siajn enspezojn 400 laboristoj de niaj organizoj kaj ties familioj, ĉirkaŭ 5 000 eŭropaj junuloj ne povos ĉeesti eventojn, pli ol 500 junuloj el Afriko, Azio kaj Latinameriko ne vizitos nian kontinenton por kulturaj interŝanĝoj, eventualaj laboraj procesoj povas signifi la malfondon de niaj NRO-j”, kaj tiel plu.

Li asertis ke neniu politikisto ŝatus ricevi tiun kritikon. Li tamen ne klarigis, kie troveblas la suferontaj 400 laboristoj de la Esperanto-organizaĵoj, la 5 000 eŭropaj kaj 500 ekstereŭropaj junuloj.

Michael Boris Mandirola diris ke ĉar TEJO ricevis la subvencion dum sep sinsekvaj jaroj, ĝi kerne rolas en la planoj de la organizo. Pro tio, li skribis: “mi dubas ke la dungosituacio povus resti senŝanĝa”. Tamen TEJO verŝajne ne devos maldungi 400 oficistojn.

Robert Nielsen

de Redakcio je 2022-05-17 08:53

La Balta Ondo

Poemoj de Nikolai Lozgaĉev

Lozgaĉev en 1997

La hieraŭan omaĝon al Nikolai Lozgaĉev ni daŭrigas per kelkaj el liaj poemoj, kiun prefacas la karakterizo de lia poezia arto fare de William Auld.

«Nikolai Lozgaĉev utiligas grandparte tradiciajn versformojn, sed lia atuto estas ligateco al lerta lingva ĵonglado (vi vivas / vivias), plej lerte en poemoj inspiritaj de lingvaj aktualaĵoj kiel Eŭĉanto, Est-etiko de la lingvo, Mal-neo-logismo.

« En Piĉeske li parodias la lingvajn ekscesojn de Karolo Piĉ, la maniero kiu memorigas pri iama poemo de Baghy pri neologismemo de Kalocsay. Eble plej impresaj estas liaj palindromaroj (eble ne el vidpunkto pure poezia), en kiuj ĉiu verso estas palindromo trafa kaj ne ĉiam tutsimpla, ekzemple: Al bon’ la mort’ tro malnobla. Ili meritas vastan konatecon. Sed la poemaro estas multe pli ol tio.

« Aparte plaĉegas al mi Koloreco: li citas epigrafe el poemo, kiu iam ravis min, de la ukraina poeto Ternavski, en kiu tiu deziras havi propran koloron. Lozgaĉev lerte respondas, ke tion li ne volas (kiel la bruno – ĉe la nomo Adolf), sed:

al mi sufiĉas
nigro sur blanko.

« Ho, bele!»

William Auld

KvartetoCURRICULUM VITÆ

Junul’ impetis kun scivol’
al ĉiu nov’. Sur l’ vojo eka
post ĉiu paŝ’ kun sanga bol’
ekkriis monden li: — Heŭreka!

Matura viro fronte al
maljust’ aŭ malamiko staris
kaj antaŭ lukt’ por l’ ideal’:
— Mi iras kontraŭ vin, — deklaris.

Oldul’, konscia pri la viv’
honesta, pacon finakiris
kaj sume pri la efektiv’:
— Exegi monumentum, — diris.

* * *

Vi forestas,
vi fore estas, mia milda.
Retro,
espero restas,
vi majestas
post pli ol milo da
kilometroj longa
mia pens’.

Mi penas,
mi penas vin imagi,
vidas svagi
vid-al-vide,
kor-ĉe-kore,
soifas vin avide,
senpudore.
Vin, kies manko
jam ne tolereblas.

En la anim’ tenebra
suno eta —
la adiaŭa kis’ —
prilumas miajn revojn.

PRIMAVERO

prima verdo
prima verŝo
prima vermo
prima vervo
prima vergo
prima verbo
prima verso
prima verko
prima vero

MAL-NEO-LOGISMO

Ĉu estas despoto,
kiu ne kredus sian bonecon?
Sed lia bono
estas mala.

Ĉu estas hipokrito,
kiu ne kredus sian dignon?
Sed lia digno
estas mala.

Ĉu estas enviulo,
kiu ne kredus sian amon?
Sed lia amo
estas mala.

Ĉu estas ekzekutisto,
kiu ne kredus sian utilon?
Sed lia utilo
estas mala.

Do, benu nin, Majstro,
por lukto
ne kontraŭ mal,
sed kontraŭ la mal-emo.

BAL-ADO

Iam en sonĝo aŭ real’
ĉeestis mi en flora bal’,
mi flirtis kun floranta in’ al flor’ de floro.

Ŝi flustris — Ne forgesu min…
Pasi-anhelis ŝia sin’…
De tiam fikse tenas ŝin mia memoro.

Kapklinis ni al ĉiu par’,
ni dancis en la flora mar’.
Vaglume fluoreskis perloj de lampiroj.

La kapojn turnis flarumin’,
abelojn logis suĉumin’,
neplukumin’ incitis pimpajn kavalirojn.

Ne longas flora vivodaŭr’:
ni plukas multajn sen bedaŭr’,
eĉ neplukitaj velkas fine de l’ sezono.

Post la petal-defal’ al ni
amar’ postrestas de opi’,
sed ankaŭ semoj de l’ esper’ al novbutono.

Mi flugis kvazaŭ papili’,
ĉe multaj restis sub foli’,
tra multajn provojn pelis min la viv-destino.

Admiruminoj ligis min,
netuŝuminoj pikis min,
sed plu sopiras mi pri l’ neforgesumino.

SUKUMBO

ĵulo post ĵulo
varmo, radioj
suno — junulo
filo de dioj

blovo post blovo
folioj kaj rubo
perdo, retrovo
vento la bubo

nubo post nubo
grego enua
ŝancelo kaj dubo
pluvero unua

guto post guto
all puto del tero
muto, balbuto
humida aero

ombro post ombro
nokto kaduka
premo kaj sombro
luno eŭnuka

KOLORECO

“mi volus havi
tian mian
koloron…“

Mikaelo Ternavski,
(Koloro)

Mi ne volus havi
tian mian
koloron,
kiu dum elparolo
de mia nomo
aperus tiel nature
kiel la bruno –
ĉe la nomo Adolf,
kiel la ruĝo –
ĉe la nomo Ivan,
kiel la verdo –
ĉe la nomo Ludoviko…
… mi ne volus
havi
tian mian
koloron.

al mi sufiĉus
nigro sur blanko

* * *

La temploj, de la tempo mezuriloj,
truantaj per la krucoj la ĉielon,
montrantaj senespere foran celon,
fieraj kapoj de la kampaniloj…

Mi vagas tra la urbo, sed maltrova
sencele gapas al la stumpaj domoj…
Sen la eterno ankaŭ vivas homoj,
sen la ekzekutita mond’ malnova…

Nuntempon ree freŝa vent’ sieĝas, —
post kia ajn renverso aŭ perturbo
al siaj rondoj la reven’ laŭleĝas.

Aŭrore post la tempo-aksa kurbo
mi vidas vian gloron, kaj mi preĝas
je vi, senkapigita mia urbo.

La supraj poemoj aperis en la maja numero de La Ondo de Esperanto (2017).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2017, №5.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2022/05/lozgachev-2

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Poemoj de Nikolai Lozgaĉev appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2022-05-17 08:07

Esperanta Retradio

Silenton, bonvolu!

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

Unu el la plej kuriozaj aferoj en nia moderna mondo estas la multobliĝo de “mondaj tagoj”. Ekzistas nuntempe mondaj tagoj por atentigi la homojn pri multe da gravaj aspektoj en la socio. Monda Tago de Klimato; Monda Tago de Akvo; Monda Tago de Sano; de Poezio; de flegistoj; de gepatraj lingvoj; de Scienco... La listo estas nekredeble longa, kio supozigas, ke ankaŭ la listo de atentindaj aferoj en la mondo fariĝis nekredeble longa. 

Unu interesa monda tago okazas en majo: Monda Tago de Silento, je la 7-a tago de tiu monato.

Oni ofte aludas al la malpurigo de la naturmedio per ĥemiaĵoj kaj rubo, en akvo, en aero kaj en grundo, kio konsistigas severan minacon al nia sano. Sed neofte oni parolas pri la malpurigo de la homa medio per... bruo. Por multaj homoj estas malfacile trovi momenton de silento en la ĉiutaga vivo. Aŭtomobiloj, telefonaparatoj, sonaparatoj, maŝinoj, simpla troa parolado, laŭtparoliloj surstrate, televidaparatoj konstante funkciantaj en hejmoj — la kaŭzoj estas multaj. La Monda Tago de Silento celas konsciigi la homojn, ke ankaŭ tiu troa, konstanta bruado, povas damaĝi la homan sanon kaj vivkvaliton.

En multaj landoj, oni jam konsideras la son-malpurigon kiel krimon. Laŭ la Monda San-Organizo, oni akceptas ĝis 50 decibelojn en urboj, sed ofte tiu nivelo atingas la duoblon, en multaj lokoj. Oni krome memoru, ke ofta uzado de kapaŭskultiloj povas grave kaŭzi lezojn en la orelon de la uzanto.

Troa bruo povas kaŭzi malsanojn portempajn aŭ longdaŭrajn. Krom orelaj zumoj kaj perdo de aŭdkapablo, ĝi povas kaŭzi kapdoloron, maldormemon, anksion, perdon de koncentriĝo, malbonan humoron, agresemon.  Kiam bruo okazas super 70 decibeloj, la homa korpo troviĝas en stato de “alarmo”, eĉ se oni dormas. Ĉi tio estigas produktadon de hormonoj de streso, kiuj influas la sangopremon kaj la koron. Oni povas facile imagi la rezultojn de tio ankaŭ ĉe infanoj kaj adoleskantoj.

Tamen, la Monda Tago de Silento atentigas nin pri alia, ne fizika aŭ korpa aspekto de la problemo. Ni memoru, ke silento estas necesa por enmemiĝo. Ĉiu homo bezonas momenton en la tago, kiam li povu paroli kun si mem, ekzameni siajn pensojn kaj sentojn, kvazaŭ li parolus al amiko. Plie: homoj bezonas almenaŭ kelkajn minutojn por ripozigi la menson, por ĉesigi la tumultan pensofluon de la moderna vivo. Por tio estas nepre necesa iom da silento.

Ekzistas medicinistoj, kiuj asertas, ke por bona sano kvar faktoroj estas necesaj: bona nutriĝo, bona dormado, korpekzercoj kaj... silento.
 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-05-17 06:00

2022-05-16

La Balta Ondo

Nikolai Lozgaĉev naskiĝis antaŭ 65 jaroj

Lozgaĉev

Antaŭ 65 jaroj, la 16an de majo 1957 naskiĝis Nikoláj Víktoroviĉ Lozgaĉjóv (Николай Викторович Лозгачёв, 1957-98), konata en Esperanto kiel Nikolai Lozgaĉev, la unua kaj sola prezidanto de Esperanto-Rondo Kulturo (1984-92) kaj de Ruslanda Esperanto-Asocio (1992-94), redakciano kaj fine redaktoro de la almanako Sezonoj, kunkompilinto de Rusa Antologio (2003), aŭtoro kaj tradukinto de pluraj poemoj kaj kantoj, kiuj aperis en lia poemaro La Tago del Eterno (1987), en La birdo Gamajun de Vysockij (1989) kaj en Kvarteto (1996), komponisto kaj plenumanto de originalaj kaj tradukitaj kantoj en Esperanto, recenzanto kaj esperantologo. Okaze de lia 65-jariĝo ni publikigas ĉi-sube liajn aŭtobiografiajn notojn, verkitajn en 1992, ses jarojn antaŭ la morto.

Aŭtobiografiaj skizoj

Mi naskiĝis la 16an de majo 1957 en “klasika” laborista-kamparana familio. La plej malproksima praulo, kiun mi konas, estas la praavo laŭ la patro. Li estis konstruisto de riverpontoj kaj li trairis la tutan Ruslandon de Niĵnij Novgorod, apud kiu naskiĝis mia avino, ĝis Ĥabarovsk, kie li mortis. Lian junan filinon post la intercivitana milito alveturigis al Permo soldato de la unua mondmilito, kiu iĝis mia avo. Li devenis el la urbeto Usolje en la supra fluo de la rivero Kama, sed li ekloĝis en la gubernia centro, okupiĝante pri kapvestoj individue, poste – kooperative, kaj transdoninte la profesion al mia patro. Nian duetaĝan brikan domon, en kiu antaŭ la revolucio estis juvel-magazeno, kaj poste restoracio, li kun aliaj enloĝontoj rekonstruis por privataj apartamentoj. Li havis ankaŭ alian familion, sed li ne restis tie longe. En la 1930aj jaroj li estis kelkatempe en prizono, pri kio en la familio oni neniam parolis. Li mortis kvar jarojn antaŭ mia naskiĝo sub radoj de trajno ĉe strangaj cirkonstancoj. Mi ne povis lin koni, sed laŭ la multaj fotoj mi formis imagon pri li kiel tuteca, digna rusa homo de meza klaso.

La avo laŭ la patrino estis mezhava kamparano. Laŭ ŝiaj rememoroj li estis estimata de la vilaĝanoj, bonanima, kaj li ludis harmonikon. Li posedis forĝejon kaj abelujon. Kiam komenciĝis la kolektivigado, li estis elektita la unua kolĥozestro, sed baldaŭ li estis elproprietigita en la nova kampanjo. Li mortis pro sunbato en kampo dum plugado. La multnombraj gefiloj po iom transloĝiĝis al la regiona centro.

Mia patrino lernis la unuan jaron en pedagogia lernejo, kiam ŝi ekmalsanis je gripo, post kio ŝi perdis la aŭdkapablon. Ŝi ekloĝis ĉe la frato en Permo kaj ricevis kudristan profesion. Mia patro de la naskiĝo malbone aŭdas kaj nekorekte parolas. Li restis absolute analfabeta, lerninte nur iom kalkuli. Tiel mi devis lerni krom la normalan rusan, ankaŭ la misan lingvon de l’ patro kaj la lingvon de gestoj.

Pri mia edukado plejparte okupiĝis la avino, la patrino de la patro. Mi ĉiam rememoras ŝin kun dankosento. Kvankam ŝi lernis skribi kaj legi jam en matura aĝo, dum la senanalfabetiga kampanjo, ŝi posedis korektan urban lingvaĵon kaj ian denaturan inteligentecon. Ŝi mem ne sen kontento notis, ke la najbaroj nomas ŝin kun la patronomo, malkiel la ceterajn. Iam ŝi estis tradicie ortodoksa kristanino, sed poste, evidente sub la influo de la plej aĝa filo komunisto (kiu cetere estis kristane neprofitema) ŝi ŝanĝis Kriston je Lenin, nomante lin “la tera dio”. Sed la alia avino ĝis la fino restis profunde religia, dank’ al kio mi estas baptita kaj ricevinta la nomon de Sankta Nikolao. Kun honto kaj rideto mi rememoras miajn naivajn provojn pruvi al ŝi malsciencecon de ŝia kredo.

Mia infanaĝo finiĝis kun la morto de la patra patrino en 1972, kiam mi eniris en la aviad-teknikumon, kie mi ricevis la specialecon pri aviad-aparatoj. Tiuj kvar jaroj donis al mi multon: la verajn amikojn, kiujn mi kontaktas ĝin nun, la unuan adoleskan amon, interesajn vojaĝojn al Moskvo, Krimeo, Estonio, marŝojn tra la urala naturo, laboron en kolĥozoj, amatorajn okupojn pri teatro, muziko. Tiam mi ekŝatis Vysockij kaj komencis kanti liajn kantojn al amikoj. Kaj per Vysockij mi venis pli poste al poezio.

Poste mi iris por du jaroj al armeo, servante en la pilotlernejo de la ukrainia urbo Ĉernigov. La servo estis tolerebla, ja aviacion oni nomas “la inteligencio de la armeo”. Tamen mi tre sopiris pri la libereco kaj ne povis adaptiĝi al la armea ordo. Post la armea servo mi eklaboris en la perma avimotora uzino kaj samtempe ekstudis por ses jaroj en la vespera politekniko, tute inercie, ne supozante miajn verajn inklinojn.

Tiam, somere 1978, mi konatiĝis kun la ludo goo, kiu tre allogis min. Eble pro tio, ke mi neniam ludis ŝakon, kaj goo donis al mi memcertecon kaj egalajn ŝancojn, eble pro ekzotikeco. Sed mi ankaŭ sentis ian misian devon porti al la homoj ion nekonatan, sed konindan, pliriĉigi ilin. La saman senton poste elvokis en mi Esperanto, kaj eĉ nun – profesie – min allogis malvaste uzata en nia lando programlingvo MUMPS.

Mi opinias, ke tiu ludo multon donis al mi. Estas malfacile diri, ĉu ĝi influis min, ĉu mia karaktero kongruis kun ĝia spirito; eble tio efikis kune. Ja japanoj nomas ĝin “arto de harmonio” kaj diras, ke ĝi instruas la homon vivi. Ĝi ne toleras ŝakajn aventuristojn kaj postulas animan ekvilibron. Simpleco de ĝiaj reguloj similas al simpleco de Esperanto, sed kombinaĵoj, aperantaj sur la tabulo, mirigas per la varieco. Ĝia spirito tute disas de la mezepoka taktiko de la ŝakoj kun ilia figursimbola konkreteco kaj igas pensi globale, celante dividon de influoj kaj areoj. Supozeble ĝi estas la plej antikva ludo, genie simpla kaj varia, kiel la universo mem.

Tiam mi skribis al la revuo Scienco kaj Vivo, aperiginta kurson de goo, kaj al mi respondis Aleksandr Gonĉarov, kiu laŭ la volo de l’ ĉielo estis esperantisto. Li invitis min al esperantista tendaro en Ŝĉerbinka 1981 ludi goon, kie mi trafis en tute strangan, nekonatan kaj allogan medion, parolantan en nekomprenebla lingvo. Min interesis pure praktika flanko – la ebleco de lingva praktikado kaj ankaŭ la lingvistika fenomeno. Kvankam ankaŭ la etoso de la kunveno allogis min. Tie al mi estis donacita lernolibro kaj krome, laŭ la stranga koincido, tiama prezidanto de la perma Esperanto-klubo Aleksandr Ŝarov eklaboris en mia laborejo. Preskaŭ samtempe mi komencis verki versaĵojn en la rusa, lerni Esperanton kaj okupiĝi pri tradukado, kompreneble – pri mia ŝatata Vysockij. Esperanto konatigis min kun mia edzino, al kiu mi jam post duona jaro kantis el Vysockij en Esperanto, verkis poemojn en la rusa kaj … en Esperanto, kiu poiom iĝis mia ĉefa kreolingvo, kiu rekreis en mia konscio, kaj kiu kreis kaj evoluigis el mi poeton.

Lozgaĉev

En 1984 mi finis la politeknikon kaj forlasis pro Esperanto la uzinon. En la sama jaro okazis evento, kiu grave influis mian Esperantan karieron. Mi estis elektita prezidanto de la Esperantista Rondo Kulturo, fondita antaŭ unu jaro, kaj Aleksander Korĵenkov lanĉis la orientsovetian kulturan almanakon Sezonoj, kiu por kelkaj jaroj fariĝis podio por multaj talentaj sovetiaj literaturistoj kaj sukcesis teni neordinare indan nivelon sur la fono de la mortanta Amikeco kaj la sciencpretenda fiksidea Literatura Skatolo. Por mi ĝi estis ankaŭ lernejo kaj metiejo, kiujn mi trairis ĝis la ĉefredaktora posteno, mortigante ĝin kun la morto de Sovetunio.

Tiuj produktivaj 1980-finaj jaroj estis plenaj da interesaj aranĝoj pri literaturaj, historiaj, interlingvistikaj, esperantologiaj temoj kun multegaj eksteresperantujaj kontaktoj, proksima kunlaboro kun Hungara Vivo kaj Literatura Foiro, renkontoj kun William Auld, Perla Martinelli, Giorgio Silfer, Vilmos Benczik (kiu lasta loĝis en nia hejmo). Eble kulmina evento estis la kultura programo de uralanoj en Tallinn 1988. Kompreneble tia aktivado kaj kumulo de fortoj ebligis al uralanoj unue en la postmilita Ruslando desube oficiale registri esperantistan societon (UES), kiu laŭmerite transformiĝis ĉi-jare en asocion Ruslandan.

Pri mia ruseco; jes, mi estas klasika kampardevena ruso, kvankam laŭ la sekundaraj trajtoj mi trovas en mi mem malproksiman eĥon de tataroj. Min ĉirkaŭas la arbaraj montetoj (komie: parma), riveroj kun komiaj nomoj: Sylva, Lysjva, Obva, Kolva, Siva, Ĉusovaja ktp. Fiero de Permo estas komiaj lignaj skulptaĵoj je evangeliaj temoj. En mia konscio de perma intelektulo ĉiam miksiĝis nordaj komioj, sudaj tataroj kaj baŝkiroj, kun rusoj, dividintaj ilin per kojno, trabatanta la vojon trans Uralon al Siberio. Ruso ne povas ne esti internaciema, eĉ pli – li estas universema, kaj lia universeco realiĝas en lia ortodoksa kristanismo, kiu subkonscie varmigis mian animon, kiun nun mi komencas konscii (vd. Rande de Eŭropo).

Kio koncernas mian krean laboron – mi preferas la poezian ĝenron. Mi estas introverta kaj inspiriĝas de rememoroj, meditoj, iam – de legitaj verkoj, kaj ofte – de la lingvo mem, jes ja! Min forte influis la rusaj futuristoj, kaj la mondreganto Velimir Ĥlebnikov ĝis nun restas mia ŝatata poeto. Ankaŭ mi provis trovi en Esperanto nerimarkitan: jen kaŝitan sub la pseŭdoafiksoj (Verdaj verdiroj), jen radikligojn (Primavero), jen enstrukturigitan etikecon de la lingvo: por mi ne estas hazardo, ekzemple, ke Zamenhof enkondukis la vortojn bona, bela, ĉasta, justa, amo, vero ktp, signantajn pozitivajn valorojn, sed iliaj antonimoj estas kreataj per la negativa prefikso mal-. Mi celas ankaŭ freŝigi la rimeblecojn de Esperanto, ekzemple, per neegalsilaba rimo (“ĉe l pensa stagn…”), per krampa rimo, ĝis totaleco en la palindromoj (“Amaso sama…”). Iam ĉe legado de Esperantaj poemoj en mia cerbo eksonas melodio, tiam mi prenas gitaron kaj faras muzikan skizon. Mi jam havas kelkajn ciklojn da tiuj.

Se paroli pri muziko, multajn jarojn min allogas ĵazo kun ĝiaj neantaŭvideblaj eblecoj de improvizado, ne maljuniĝanta rokenrolo. El pentristoj en mi lasis fortan helan spuron ekspozicio de Nikolaj kaj Svjatoslav Reriĥ. El verkistoj – Leskov kaj Borges.

Nun estas tempo ne tre gastama al Muzoj. La lando bezonas la ekonomian aktiviĝon. Tial okazis, ke ankaŭ mi ĉi-jare ekgvidis malgrandan entreprenon pri komputado. Mi esperas, ke tiu sperto ne estos superflua.

(1992)

Nikolai Lozgaĉev

Fonto: Lozgaĉev, Nikolai. Sur tranĉrando de ponard’: Poemoj originalaj kaj tradukitaj / Editoris Aleksander Korĵenkov. Jekaterinburg: Sezonoj, 1998, p. 4-7.

Postvortoj

kvarteto

Nikolai kantas je la lanĉo de la poemaro “Kvarteto”, okazinta en aprilo 1996 en la redakcio de Uraljskij Sledopyt en Jekaterinburgo. Apud Nikolai sidas Aleksander Korĵenkov (en la centro) kaj Gafur Gazizi. (Foto: Vladimir Terjoĥin).

Nur 41 jarojn Nikolai havis la 4an de aŭgusto 1998, kiam ĉesis bati lia koro. Li modeste ne menciis en la supra memprezento, verkita ses jarojn antaŭ la morto, ke en 1987 aperis lia originala poemaro La tago del eterno. Post du jaroj sub liaj redakto kaj ĉefa aŭtoreco eldoniĝis La birdo Gamajun de Vladimir Vysockij. En 1996 sekvis Kvarteto, kies eldonon li parte subvenciis.

Kiam en la ekssovetia provinco de Esperantujo komenciĝis restrukturigo, aperis demando pri starigo de la landa esperantista organizo – ĝi fondiĝis kiel Ruslanda Esperanto-Asocio, kaj Nikolai Lozgaĉev iĝis ĝia unua prezidanto kaj agadis tiupostene ĝis la unuiĝo de REU kaj REA en 1994; cetere, ĝuste li iniciatis tiun unuiĝon.

En siaj lastaj vivojaroj li, malgraŭ la duobla patriĝo, plu partoprenis en esperantistaj aranĝoj en Uralo: li prelegis, deklamis, kantis. muzikis kaj aktoris. Li daŭrigis aktivi en La Ondo de Esperanto kaj en la eldonejo Sezonoj, ĝis siaj lastaj tagoj laborante pri Malgrandaj tragedioj de Puŝkin, aperonta ĉe Sezonoj (sed ne aperinta pro fraŭdo de eksterredakcia revizianto, kiu post la morto de Nikolai senpermese donis liajn tradukojn al alia eldonejo) kaj pri Rusa Novelaro, kiu aperis nur kvin jarojn post lia morto. Sed lia plano pri la poezia Rusa Antologio ne povis realiĝi sen li.

Aleksander Korĵenkov

La du supraj tekstoj aperis en la maja numero de La Ondo de Esperanto (2017).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2017, №5.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2022/05/lozgachev

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Nikolai Lozgaĉev naskiĝis antaŭ 65 jaroj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2022-05-16 08:46

Esperanta Retradio

Klimatkonvenaj menuoj


La aranĝo de menuoj en restoracioj povas influi ĉu gastoj sin decidas prefere por pladoj kiuj estas konvenaj por la klimato aŭ malkonvenaj. Tion montras nova studaĵo. La karbondioksida piedpostsigno en la gastronomio tiel per simplaj rimedoj povus esti forte reduktata. 

Multaj homoj provas vivi pli klimatkonvene. Ju pli malkomplika tio estas, des pli ofte tio sukcesas en la ĉiutago. Kontraŭe al la aĉeto en la superbazaro, ĉe vizito en restoracio estas ofte malfacile informiĝi rapide pri deveno kaj produktadaj kondiĉoj de la uzataj nutraĵoj. Jen kion prilumigis la studaĵo, nome kiel eblas videbligi la piedpostsignon de karbondioksido kaj kiujn efikojn tio havas pri la elekto de pladoj ĉe la gastoj.

La esplorista teamo de la universitato de Würzburg en Germanio volis eltrovi ĉu kaj kiel gastronomiaj entreprenoj povas kontribui al la protekto de la klimato per la aranĝo de la menuoj.  Oni petis 256 partoprenantojn en interreta eksperimento elekti el naŭ menuoj po unu pladon. Ĉe la aranĝo de la menuoj la esplorista teamo sekvis du alirojn: Unuflanke oni faris indikojn apud la unuopaj pladoj pri la koncerna piedpostsigno de karbondioksido - simile al la intertempe kutimaj indikoj pri alergenoj.

Kaj aliflanke oni ofertis pladojn ĉe kiuj la gastoj povis elekti inter diversaj opcioj, foje aŭ en la plej klimatkonvena aŭ plej malkonvena opcio. Jen ekzemplo: Kuskusan salaton oni povis mendi aŭ kun bova viando, aŭ kun ŝavarmo el kokinoj aŭ kun falafelo. Bova viando kaŭzas plej altajn enaerigojn de karbondioksido, la buletoj el kikeroj la plej malaltajn, kokina viando situas inter ambaŭ.

La naŭ menuoj kiuj estis prezentataj al la partoprenantoj malsamis en tio ĉu ĉe la pladoj estis montrita grafikaĵo kun la koncerna karbondioksida piedpostsigno. Kaj ili malsimilis en tio kiel klimatkonvena estis la norma varianto de la pladoj, ekzemple ĉu la gasto devis indiki ĉe la mendo la pli malkonvenan varianton, ekzemple bovan viandon.

La analizo de la rezultoj montris ke la partoprenantoj preferis klimatkonvenajn pladojn se ili povis kompari la koncernajn karbondioksidajn piedpostsignojn; kaj se la malaltenaeriga varianto de plado, ekzemple la kuskusa salato kun falafelo, estis indikita kiel norma opcio.

La aŭtoroj de la studaĵo tial resumas "ke la aranĝo de menuoj povas redukti la karbondioksidan piedpostsignon de gastronomia entrepreno kaj povas kontribui al la reduktado de forcejaj gasoj". Tion konsideri laŭ ili estas "unu el la plej simplaj aferoj kiujn posedantoj de restoracioj povas fari".

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-05-16 06:00

2022-05-15

Neniam milito inter ni

Murdado en supervendejo de Buffalo : inspiris la teroriston la rasismaj atencoj de Kristkirko en 2019

15/05/2022 La aŭtoro de la buĉado, Payton Gendron, skribis kaj dividis 180-paĝan manifeston en kio li asertas, ke inspiris lin Brendon Tarrant, aŭstralia teroristo, kiu mortigis 51 personojn en du nov-zelandaj moskeoj tri jarojn antaŭen. Hororo : ĉi-sabate...

de neniammilitointerni je 2022-05-15 15:33

Revuo Esperanto

Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Familioj, 15 majo 2022: paco en la homa familio. Gazetara Komuniko 1036

La Tago de Familioj konsciigas nin pri familioj kaj iliaj bezonoj Tiu konscio, kaj politikoj por familioj specife, gravas por atingi plurajn celojn de la Tagordo 2030. Familioj estas baza unuo de socio kaj de solidara reto. Inter familioj ni ĉiuj kreskas kaj evoluas, lernas kaj instruas -- kaj ŝanĝas kaj konstruas niajn komunumojn kaj la mondon.

La vorto familio estas ofte uzata por paroli pri pli grandaj rondoj, niaj komunumoj kaj eĉ la mondo kiel tuto. Ĝi enhavas la sencon de inkluziveco, kie ĉiuj povas esti protektataj kaj komprenataj, kie ni trovas manierojn kunvivi. Por multaj esperantistoj, ĝuste tion signifas partopreni en la mondo kaj kulturo de Esperanto: do, esti parto de “granda rondo familia” (laŭ la vortoj de la kreinto de Esperanto, Ludoviko Zamenhof).

Malgraŭ la rekono pri la graveco de familioj, kaj pri ties bezono de protektado kaj antaŭenigo, multaj familioj suferegas. Militoj kaj konfliktoj disigas kaj dividas familiojn, pro morto aŭ forfuĝo. Sankrizoj funebrigas familiojn. Malriĉeco puŝas familiojn al senhejmeco.

Multaj familioj ne rajtas uzi siajn gepatrajn lingvojn, aŭ ties lingvoj ne estas oficiale rekonataj. Infanoj ne rajtas lerni en la sama lingvo de la gepatroj. Indiĝenaj komunumoj vidas siajn lingvojn kaj kulturojn malaperi. Familioj de rifuĝintoj ne kapablas aliri bazajn servojn pro lingvaj baroj.

Multon ni ankoraŭ devas fari por familioj. Necesas genra egaleco, protektado de virinoj kaj infanoj, socia protekto, edukado kaj sanservo, kaj multaj aliaj esencaj aferoj. Kune kun familioj de la tuta mondo, ni, membroj de la tutmonda familio de parolantoj de Esperanto, ripetas: ni bezonas pacon, homajn rajtojn kaj evoluigon kaj pretas kunlabori kun Unuiĝintaj Nacioj por tion atingi!

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2022-05-15 14:48

La Balta Ondo

Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Familioj, 15 majo 2022: Paco en la homa familio

familioj

La Tago de Familioj konsciigas nin pri familioj kaj iliaj bezonoj Tiu konscio, kaj politikoj por familioj specife, gravas por atingi plurajn celojn de la Tagordo 2030. Familioj estas baza unuo de socio kaj de solidara reto. Inter familioj ni ĉiuj kreskas kaj evoluas, lernas kaj instruas – kaj ŝanĝas kaj konstruas niajn komunumojn kaj la mondon.

La vorto familio estas ofte uzata por paroli pri pli grandaj rondoj, niaj komunumoj kaj eĉ la mondo kiel tuto. Ĝi enhavas la sencon de inkluziveco, kie ĉiuj povas esti protektataj kaj komprenataj, kie ni trovas manierojn kunvivi. Por multaj esperantistoj, ĝuste tion signifas partopreni en la mondo kaj kulturo de Esperanto: do, esti parto de “granda rondo familia” (laŭ la vortoj de la kreinto de Esperanto, Ludoviko Zamenhof).

Malgraŭ la rekono pri la graveco de familioj, kaj pri ties bezono de protektado kaj antaŭenigo, multaj familioj suferegas. Militoj kaj konfliktoj disigas kaj dividas familiojn, pro morto aŭ forfuĝo. Sankrizoj funebrigas familiojn. Malriĉeco puŝas familiojn al senhejmeco.

Multaj familioj ne rajtas uzi siajn gepatrajn lingvojn, aŭ ties lingvoj ne estas oficiale rekonataj. Infanoj ne rajtas lerni en la sama lingvo de la gepatroj. Indiĝenaj komunumoj vidas siajn lingvojn kaj kulturojn malaperi. Familioj de rifuĝintoj ne kapablas aliri bazajn servojn pro lingvaj baroj.

Multon ni ankoraŭ devas fari por familioj. Necesas genra egaleco, protektado de virinoj kaj infanoj, socia protekto, edukado kaj sanservo, kaj multaj aliaj esencaj aferoj. Kune kun familioj de la tuta mondo, ni, membroj de la tutmonda familio de parolantoj de Esperanto, ripetas: ni bezonas pacon, homajn rajtojn kaj evoluigon kaj pretas kunlabori kun Unuiĝintaj Nacioj por tion atingi!

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2022, №1036.

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Familioj, 15 majo 2022: Paco en la homa familio appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2022-05-15 13:26

Global Voices

Muziko en militaj tempoj: Kanto kiel formo de ukraina rezisto

La kantoteksto de la grupo Okean parolas pri rezisto kaj persistemo

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Ekrankopio de la jutuba kanalo de Okean Elzy [uk: Океан Ельзи] kun la titolo de la kanto “Misto Vesny” (La urbo de printempo). En la malsupra dekstra angulo, mesaĝo en la angla kaj sube en la rusa memorigas la militon de Rusio en Ukrainio.

La milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ankaŭ estas kultura: la neado de aparta identeco ekster la “Rusia Mondo“, la bombado de kulturaj kaj religiaj konstruaĵoj, kaj pli. Tiel, rezisto en Ukrainio estas ne nur armea, sed ankaŭ kultura, kaj en tiu milito, muziko prenas centran lokon.

La ukraina grupo Okean Elzy (ukraine Океан Ельзи, laŭvorte ‘la oceano de Elsa’) estas elstara stelo en la muzika scenejo de la lando. Ĝi estis fondita en 1994 en Lvivo [eo], historia urbo en okcidenta Ukrainio. Post kiam la grupo moviĝis al Kievo [eo], ili komencis ricevi internacian atenton kaj fariĝis la unua moderna ukraina grupo kiu prezentiĝis en la rusa kanalo de MTV en 1998. Poste, la grupo iĝis vaste konata kaj akiris adorantojn en multaj post-sovetiaj landoj. La plej multaj ruslingvanoj povas, kun malmulte da peno kompreni aŭ diveni la signifon de la ukraina kantoteksto. La grupo ankaŭ komencis fari koncertojn en Rusio kaj Eŭropo, kaj poste akiris kultan statuson en Ukrainio.

La ĉefkantisto, Svyatoslav Vakarĉuk, iĝis vera famulo: en 2005 li fariĝis Bonvola Ambasadoro de Unuiĝintaj Nacioj, en 2007–2008, kaj poste denove en 2019–2020, li estis deputito ĉe la ukraina parlamento, kaj iumomente estis konsiderita pintkandidato en la prezidentaj balotoj de 2019. La 7-an de marto li aliĝis al la ukraina armeo por servi en la defendaj fortoj de la lviva regiono.

Ekde tiam li parolis publike pri la milito, alvokante rusajn famulojn rompi ilian silenton kaj sindeklari kontraŭ la milito. Ĝis la milito, kelkaj rusaj kantistoj havis enorman sekvantaron en Ukrainio kaj faris komerce sukcesajn turneojn en la lando.

Depost la milita komenciĝo, Vakarĉuk koncertis senpage por la ukraina publiko, ofte sole, kantante kaj ludante la pianon aŭ la gitaron en metrostacioj, antaŭ fervojaj stacidomoj kaj provizoraj translokigaj tendaroj kiel videblas en ĉi tiu filmeto en la metroo de Ĥarkiv [eo].

Unu kanto, kiun li regule ludas, havas specialan signifon. Ĝi nomiĝas “Місто весни” (‘Misto Vesni’ aŭ ‘La urbo de printempo’) kaj estas dediĉita al lia hejmurbo Lviv.

La originala versio, kiu aperis en 2021, estas duopaĵo kune kun kantistino Irina Ŝvajdak de la grupo Один в каное (Odin v kanoe). Vakarĉuk, kiu verkis la kantotekston, klarigas ke tio estas la unua kanto kiun li verkis pri sia hejmurbo.

Hodiaŭ Lvivo fariĝis enirejo por pli ol 3 milionoj da ukrainaj rifuĝintoj, kiuj forlasis orientajn kaj nordajn partojn de sia lando por forfuĝi de rusiaj bombadoj kaj serĉi rifuĝejon en Pollando, Slovakio kaj Hungario. Ili ĉiuj trairas tra Lvivo, per trajno, aŭtoj, busoj. De la malfrua 18-a ĝis la frua 20-a jarcentoj, Lvivo ankaŭ estis parto de la Aŭstra-Hungara-Imperio [eo] kaj hodiaŭ simbolas ĝeneralajn ukrainajn aspirojn por denove esti parto de Eŭropo kaj malproksime de Rusio.

Tiel la teksto de la kanto akiris simbolan signifon kaj ja ŝajnas paroli pri la hodiaŭa tragedio. La kanto malfermiĝas kun la sekvaj vortoj:

Чому мені сниться, як знову і знову
Гуляєм з тобою по рідному Львову
Там пахне весною, і сонце сідає
На березі річки, якої немає

У Львові так просто своє не вмирає

Kial mi revas tion ree kaj ree
Mi promenas kun vi en mia hejmurbo Lviv
Printempo odoras, suno subiras
Sur borde de rivero kiu ne plu estas

Tio kio estas kara al vi ne mortas facile en Lviv.

Efektive, la lastaj vortoj, tradukitaj en la rusan, sonas kiel defia mesaĝo al rusaj trupoj: “Во Львове так просто своё не умирает,” kun la signifo “Kio estas kara al vi ne mortas facile en Lvivo “


Por pliaj informoj pri ĉi tiu temo, vidu nian specialan raportadon (anglalingve) Russia invades Ukraine (Rusio invadas Ukrainion)

de Herman Dekeŭnink je 2022-05-15 10:24

UEA facila

Esperanta Retradio

Virinoj en muziko (111)

Tiun ĉin sonartikolon verkis kaj produktis Sonia Risso el Urugvajo

Jekaterina Aleksejevna Senjavina (1761-1784) estis rusa komponistino kaj pianisto ĉe la kortego de Katerina II nomita La Granda (1729-1796) en Sankt-Peterburgo, kiam la Imperiestrino konscie celis transformi sian kortegon en centron de kulturvivo stimulante literaturon, teatron, ĵurnalismon kaj muzikon. 

Kelkaj el la favorataj muzikoj de tiu tempo estis komponitaj de altrangaj nobelulinoj, rusaj princinoj kaj grafinoj kiuj iĝis la unuaj virinoj en la rusa historio kiuj publikigis siajn komponaĵojn sub siaj propraj nomoj.

Jekaterina Senjavina venis de nobela mararmea familio, ŝi estis filino de Anne Elisabeth von Braude kaj ŝia patro estis la admiralo Aleksej Senjavin, kies klopodoj dum la Dua Rus-Turka Milito etendis la Imperion al la Nigra Maro.
Tre juna Jekaterina fariĝis fama klavicembala ludanto kaj estis nomumita korteganino de Katerina II, kaj baldaŭ iĝis la preferata akompanantino de la Imperiestrino. Ŝi atingis la pozicion de kortega komponisto.

Jekaterina koincidis ĉe Katerina II kun la itala komponisto Giovanni Paisiello kiu konstante kreis muzikon por la kortego. Li verkis du konĉertojn por klavicembalo, unu por la bofilino de la Imperiestrino kaj “unu por la korteganino de la imperiestrino, Jekaterina Aleksjevna Senjavina, kiu kutimis ludi pianoduetojn kun Paisiello en kortegaj muzikaloj” kiel diras Marina Ricarev en sia libro ‘Eighteenth-Century Russian Music’.

Verŝajne estis tiu ĉi klavicembala konĉerto de Giovanni Paisiello kiun ŝi premieris kaj ludis kiel solisto en la kortego de Katerina II en 1781, kiel raportas ĉiuj biografioj de la komponistino.

Jekaterina havis multajn svatantojn ĉe la kortego sed la Imperiestrino decidis geedzigi ŝin al la grafo Semjon Romanoviĉ Voroncov.

Post la geedziĝo ili loĝis ĉe la biendomo Voroncov, kaj ili revenis al Sankt-Peterburgo je la naskiĝo de sia unua infano Miĥail kiu fariĝis la baptofilo de la Imperiestrino. La sekvan jaron naskiĝis knabino, Katerina. Jekaterina persone prizorgis siajn infanojn ĝis neglekti sian propran sanon,  kiel rakontas maltrankvile ŝia edzo en leteroj al sia patro.

En 1783, Voroncov estis nomumita ambasadoro en Italio kaj ili translokiĝis al Venecio. La vivo en Venecio estis multekosta, krome estis malfavora klimato por la malsano de Jekaterina. Informante Voroncov pri ilia reveno al Sankt-Peterburgo, li ĝoje ricevis novaĵon pri sia nova akreditkomisiono kiel ambasadoro en Anglio. Sed la malsano de Jekaterina plimalboniĝis, do ili rezignis pri Anglio kaj translokiĝis al Pizo esperante ke la klimato plibonigos ŝian sanon. Ĉiuj klopodoj por plibonigi la sanon de Jekaterina montriĝis vanaj, ŝi mortis pro tuberkulozo en 1784 kiam ŝi estis nur 23 jaraĝa… 

Jekaterina Senjavina postlasis minuetojn, polonezojn, sonatojn kaj aliajn komponaĵojn kiuj, kiel aliaj verkoj de rusaj komponistinoj de tiu epoko, estis forgesitaj. 

Oleg Timofejev direktoro de la Talisman Ensemblo, kiu registris serion da verkoj de rusaj komponistinoj diras: “La okcidenta aŭskultanto apenaŭ konos iun rusan komponiston de ĉi tiu periodo, des malpli iun ajn virinan komponiston” … kelkaj el ili  “postlasis muzikon de la plej altkvalita kiu ornamus ajnan muzikrecitalon de la XVIII-a jarcento.”



de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-05-15 06:00

2022-05-14

Neniam milito inter ni

Israelo : la israela polico plenumos internan enketon pri la interveno de la sekurecaj fortoj dum la entombigo de la ĵurnalistino Shireen Abu Akleh

14/05/2022 « La konkludoj estos prezentitaj al la komisaro post kelkaj tagoj » precizigis la komunikaĵo diskonigita tagon post la entombigo markita de kolizioj. La bildoj pri la entombigo de la ĵurnalistino Shireen Abu Akleh diskoniĝis en la tuta mondo....

de neniammilitointerni je 2022-05-14 17:21

Revuo Esperanto

Jomo, "La bambo"

Jomo regalas la publikon per sia versio de "La bambo", en la 80-a Hispana Esperanto-Kongreso, okazinta de la 29-a de aprilo ĝis la 3a de majo, en Comillas (Kantabrio).

de Redakcio je 2022-05-14 15:44

La Balta Ondo

BET-56: Stefan MacGill gvidos AMOn en Klajpedo

MacGillPost du monatoj kadre de la 56aj Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET-56), kiuj okazos la 9-17an de julio 2022 en la havenurbo Klajpedo (Litovio), estos organizita Seminario pri Aktivula Maturigo (mallonge AMO) kun la temo “Baltio en Eŭropa Kunteksto”. Ĉi tiun seminarion gvidos Stefan MacGill.

Stefan MacGill estas novzelanda denaska esperantisto, kiu de 1986 vivas en Hungario. Li montris sin en pluraj movadaj sferoj, interalie, kiel vicprezidanto (1977-79) kaj prezidanto (1979-80) de TEJO, direktoro de CO de UEA (1980-85), vicprezidanto (1989-92) kaj prezidanto (1992-94, 2009-13) de ILEI, vicprezidanto de UEA (2013-19); redaktis la revuojn Juna Amiko (1986-96, 2000-13), Internacia Pedagogia Revuo kaj Esperanto (fine de 2016 kaj komence de 2017) kaj ekde 2013 redaktas la movadan bitbultenon EKO; verkis plurajn didaktikajn kaj beletrajn librojn, ricevis 21 premiojn kaj laŭdajn menciojn en la Belartaj Konkursoj de UEA; organizis serion de la AMO-seminarioj, instruis, prelegis ktp.

En 2016 Stefan MacGill ricevis la titolon La Esperantisto de la Jaro 2016 “pro la lanĉo kaj realigo de la programo de UEA pri Aktivula Maturigo (AMO), speciale pro la planado kaj okazigo de pluraj AMO-seminarioj en diversaj landoj kaj pro informado pri ili kaj pri aliaj movadaj aktivadoj”. Per decido de la Estraro de UEA en 2021 al Stefan MacGill estis aljuĝita la Premio Deguĉi.

Legu lian prezenton de la Klajpeda AMO-Seminario:

BALTIO EN EŬROPA KUNTEKSTO

La eventoj de la lastaj monatoj ĵetas novan lumon sur la rilaton inter Baltio kaj pliaj Eŭropaj landoj, precipe tiujn najbarajn aŭ proksimajn al Ukrainio. Tio validas kaj grandpolitike kaj en nia eta Esperanto-mondo.

La Esperanto-movado tra Baltio ne estas forta. Estonio jam komunikis la forfalon de deziro agi landskale, kvankam unuopuloj kaj kluboj funkcias. Latvio dependas je tro malmultaj aktivuloj. Estaras Litovio, kiel la plej forta akso por la regiono.

La apudaj landoj ja ne tre fortas movade, sed ili devas iĝi aliancoj por la baltaj movadetoj. Similan apogan rolon povas ludi Finnlando kaj pliaj Nordiaj ŝtatoj.

El inter la praktikaj movoj por la kunsido en Klajpedo estu la kandidatigo de Litovio al ILEI por sekcia statuso. Sufiĉus kvin personoj, kiuj kredas je la graveco de edukado. Pripensindas ankaŭ la eltrovo de komercemulo por kunlabori kun la tre aktiva faka asocio IKEF (la komercistoj).

La plej elstara kontribuo de la Baltio en la ligo kun Eŭropo estas sendube BET mem, kiu havas kontinentan renomon, preskaŭ kiel la naciaj kongresoj de Italio, kiu ĝuas plurkontinentan renomon. BET en Litovio ĉiam fortas, gravas zorgi pri ĝia daŭra sukceso, kiam ĝi okazas en la aliaj baltaj ŝtatoj (tio okazas rotacie).

Plej grave, Baltio devas senti sin ligita al Eŭropo kaj reciproke, Eŭropo devas senti solidarecon kun Baltio.

Pliaj informoj pri BET-56 estas legeblaj en nia novaĵretejo.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/05/bet-125

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post BET-56: Stefan MacGill gvidos AMOn en Klajpedo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2022-05-14 15:06

Global Voices

“ANA TELE”: reta lernejo de la tatara lingvo

“ANA TELE”, la reta lernejo por lerni la tataran aŭ pri la tatara kulturo.

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Скриншот стартовой страницы проекта "АНА ТЕЛЕ"

Ekrankopio de la komenca paĝo de la projekto “ANA TELE”

[Artikolo origine publikigita en la rusa, la 16-an de aŭgusto 2016]

Kiel oni scias, Rusio estas multnacia lando. Laŭ artikolo 68-a de la Konstitucio de la Rusa Federacio [eo], la ŝtata lingvo sur la teritorio de la Rusa Federacio estas la rusa. Konforme al paragrafo 2 de la sama artikolo, la respublikoj rajtas instrui siajn proprajn ŝtatajn lingvojn. Bedaŭrinde, tio fakte ne signifas, ke ĉiuj reprezentantoj de la multnombraj popoloj de Rusio flue parolas sian gepatran lingvon.

En la libro “Kiel kaj kial konservi la lingvojn de la popoloj de Rusio”, la esploristoj K. Zamyatin, A. Pasanen kaj J. Saarikivi rimarkas, ke la situacio de la naciaj lingvoj en Rusio ne estas tre kuraĝiga, kvankam ne katastrofa. Tamen, la teorio estas iom en konflikto kun la praktiko. Laŭ la fakta situacio, nur en kelkaj el la 83 konsistigaj entoj de la Rusa Federacio eblas ricevi edukadon en la nacia lingvo. En la tiel nomataj “naciaj lernejoj” instruado estas ofte en la rusa, kaj la denaska (t.e. loka) lingvo estas uzata nur en la kurso en kiu oni ĝin instruas. Tiel, oni ne kapablas paroli pri aktualaj temoj en ĉi tiu lingvo kaj ne facilas trejni sin por uzi la lingvon ankaŭ skribe.  La lingvoj de la popoloj de Rusio kutime estas instruataj dum nur kelkaj horoj semajne, ofte kiel libere elektebla fako fine de la lerneja tago. Se la lingvo ne estas uzata hejme, tia trejnado ne malhelpas ĝian malaperon. Akiri profesian edukadon en minoritata lingvo praktike ne eblas — la sola escepto estas kutime filologia edukado en la gepatra lingvo, destinita al instruistoj kiuj celas instrui tian lingvon.

Tamen, kiel notas la aŭtoroj de la libro, en iuj regionoj de la lando la situacio de instruado de minoritataj lingvoj ankoraŭ estas signife pli bona ol en la resto de la Rusa Federacio. Tiel, en la respublikoj de Tatarstano [eo] kaj Baŝkirio [eo] estas lerneja instruado en la loka lingvo (tatara kaj baŝkira, respektive) kaj ekzistas eĉ lernejoj, kie ili instruas en la lingvoj de aliaj minoritatoj, marioj [eo] kaj udmurtoj [eo]. Tamen, eĉ kie instruado disponeblas en aliaj lingvoj ol la rusa, multaj studentoj de naciaj minoritatoj ĉeestas lernejojn kie la lecionoj estas en la rusa lingvo.

Pupo en nacia tatara kostumo. Bildo kun permeso de russiandolls.ru.

Gravas memori, ke granda parto de la popoloj de Rusio vivas ekster siaj naciaj teritorioj. En tia situacio, studi sian gepatran lingvon — eĉ kiel fakon — ofte simple ne eblas. En kelkaj kazoj, la granda plimulto de la lingva komunumo povas vivi ekster la naciaj respublikoj – ekzemple, pli ol 60% de la tataroj kaj mordvoj [eo].

Se oni fidas la datumojn pri la loĝantara censo de 2010 en tuta Rusio, evidentiĝas, ke nacieco ne ĉiam signifas ke oni regas la nacian lingvon. La tatara estas la dua plej parolata lingvo en la Rusa Federacio, sed la parto de tiuj, kiuj parolas ĝin, estas 3% de la tuta nombro de rusoj kiuj parolas aliajn lingvojn, estante en la tria loko post la rusa (99%) kaj la angla (5%). Averaĝe 68,5% de tataroj parolas sian gepatran lingvon en Rusio, sed kono de la nacia lingvo multe varias laŭ la regiono de la lando. Jen la subjektoj (administraj regionoj) en la Volga Federacia Distrikto laŭ la plej granda nombro de tataroj kiuj regas la tataran: Tatarstano, la Ĉuvaŝa Respubliko, Mordovio, la Penza Regiono, la Respubliko de Mari El, la Regiono Niĵnij Novgorod, same kiel la Astraĥana Regiono. En ĉi tiuj regionoj, la tatara lingvoscio inter tataroj estas super la mezumo, en Tatarstano ĉi tiu cifero estas preskaŭ 93%. Tiuj kiuj scias plej malbone sian nacian lingvon estas la tataroj loĝantaj en la Ekstremorienta Federacia Distrikto (Amura Provinco, Juda Aŭtonoma Regiono, Provincoj Kamĉatko kaj Primorskij, Saĥalena Provinco), en la nordo (Neneca Aŭtonoma Regiono) kaj en la okcidento de la lando (Kaliningrada provinco). La Ĥabarovska Provinco fermas la liston – ĉi tie nur 23% de tataroj parolas la tataran.

Nu, se la nacia lingvo estas parolata en la familio, tiel la infano lernas ĝin de infanaĝo laŭ natura maniero. Kaj kio pri tiuj, kiuj jam plenkreskis, sed ne lernis sian gepatran lingvon kaj ŝatus regi ĝin kiel plenkreskuloj?

La komuna projekto ellaborita de la lernejo pri la angla EF English First, kaj la Ministerio pri Edukado kaj Scienco de la Respubliko Tatarstano, la reta lernejo de la tatara lingvo “ANA TELE ” (tatare: “gepatra lingvo”), kiu malfermis siajn pordojn en februaro 2013 [ru], celas tiajn homojn. La lernejo estis kreita nome de la Prezidento de Tatarstano R.N. Minnikhanov post multaj plendoj ricevitaj kaj de loĝantoj de Tatarstano kaj de aliaj regionoj de la Rusa Federacio, kaj de personoj kiuj loĝas eksterlande.

La lernejo ANA TELE ne estas organizita laŭ tradicia formato “nigra tabulo – lerneja skribtablo – lernolibro”. Kompreneble, lerni lingvon ne okazas sen lingvolernaj ekzercoj (en la programo estas 3 000 da ili), sed ANA TELE inkluzivas ankaŭ 54 filmetojn, 10 000 sonfragmentojn kaj 5 000 bildojn. Ĉiu leciono komenciĝas per trejna filmeto kaj finiĝas per la rilata tasko, kiu ebligas enkapigi la lernitajn konceptojn, dank’ al kio eblas eviti plian skribadon kaj memorigadon de vortprovizo. Ankaŭ konversaciaj klasoj kun instruisto estas ofertataj, kaj la lernejo mem memorigas la studentojn pri tiu ebleco (telefone aŭ retpoŝte). Notindas ankaŭ la bonega teknika ekipaĵo de la projekto: dum pluraj monatoj da trejnado, mi neniam alfrontis teknikajn problemojn. Sen mencii la facilecon de uzado: oni povas ekzerciĝi ie ajn kaj iam ajn, oni nur bezonas interretan aliron.

Cetere, la projekto estas populara ne nur en Rusio:

Kara Rustam Nurgalieviĉ! Koran dankon pro la programo ANA TELE! Mi studas la tataran en Ameriko kaj ĝi estas tre utila por mi.

Depost la ekesto de la projekto, pli ol 30 000 homoj sekvis kurson. Ĉiujare la lernejo malfermas siajn pordojn al 10 000 novaj uzantoj. Aliĝu ankaŭ vi! Rakhim itegez! (tatara por Bonvenon!)

de Herman Dekeŭnink je 2022-05-14 09:57

Esperanta Retradio

Mankas turistoj en Turkio


Dum la pasinta jaro plej multaj eksterlandaj turistoj en Turkio venis el Rusio, Germanio kaj Ukrainio. Du el tiuj landoj troviĝas en milito. Kion tio signifas por la turka turismo?

Milito kaj turismo ne vere kongruas. Se estas milito, tiam malkreskas vojaĝemo, precipe kompreneble en la landoj kiuj partoprenas en la milito. Turkio ja ne partoprenas en la milito inter Rusio kaj Ukrainio - sed ĝi sentos la efikojn en la turismo sufiĉe forte. Por tio jam nun vidiĝas - longe antaŭ la somera sezono - klaraj antaŭsignoj.

Turkio apartenas al la plej popularaj feriaj landoj de la mondo. Plej multaj internaciaj turistoj venas el Rusio. Dum la pasinta jaro estis ĉirkaŭ 4,7 milionoj. La duan rangon okupas Germanio kun ĉirkaŭ tri milionoj da turistoj. Kaj en la tria loko jam sekvas Ukrainio kun ĉirkaŭ du milionoj da turistoj en la pasinta jaro. Ĉu almenaŭ la rusaj kaj ukrainaj turistoj ĉi-jare forrestos? Jes kaj ne!

La zorgoj en la turisma ekonomio estas grandaj. Por hoteloj ne venas demandoj, neniuj mendoj. Tio estas ĉefe sekvo de la okcidentaj sankcioj kontraŭ Rusio. Ĉar multaj rusiaj aviadaj kompanioj luprenis siajn aviadilojn ĉe okcidentaj entreprenoj. Se tiuj aviadiloj surteriĝas en eksterlando, tiam minacas al ili jura forpreno. Antaŭ unu jaro venis ĉiutage el Rusio 5000 ĝis 9000 gastoj, sed nun oni atendas en majo en tago nur ĉirkaŭ 500 gastojn. La turka registaro nun provas solvi tiun problemon per turkaj aviadiloj.

Apud la demando kiel rusaj turistoj venas al Turkio, stariĝas la demando kiel ili povos pagi tie. Rusiaj kreditkartoj de okcidentaj entreprenoj ne plu funkcias en eksterlando. La turistoj el Rusio nun uzas kreditkartojn laŭ pagosistemo "Mir" de la Centra Banko de Rusio. Tio funkcias ankaŭ en Turkio.

Malgraŭ ĉiuj klopodoj dum la pasinta marto venis je 50 procentoj malpli da turistoj el Rusio ol dum la pasinta jaro. Oni taksas ke ĉi-jare venos nur ĉirkaŭ 1,5 ĝis 1,7 milionoj da rusaj turistoj.

Kaj pri Ukrainio oni kalkulas kun nur entute 100.000 gastoj por ĉi tiu jaro. Ĉar viroj inter 18 kaj 60 jaroj ne rajtas forlasi Ukrainion, la gastoj estos ĉefe virinoj kaj infanoj kaj sufiĉe aĝaj homoj kiuj alvojaĝos el la landoj al kiuj ili estas fuĝintaj.

Turistoj el Germanio ne povos ŝtopi la truon, sed oni esperas ke venos je 50 procentoj pli da britaj turistoj kaj je 60 procentoj pli da polaj turistoj. Ĉiukaze la turka turisma sektoro havos ĉi-jare grandan problemon, kiu aliflanke estas malgranda kompare al la problemoj en ambaŭ militantaj landoj.


de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-05-14 06:00

2022-05-13

Neniam milito inter ni

Milito en Ukrainio : « Mi havis la manojn konstante kunligitajn en la dorso », konfidas Ukraino deportita en Rusion

13/05/2022 La situacio de la civiluloj en Ukrainio plu estas same maltrankviliga. Laŭ respondeculo de la ukrainia registaro, « pli ol 1,19 miliono da niaj kuncivitanoj, inkluzive de 200 000 infanoj, estis deportitaj al la Rusia Federacio ». Volodimir,...

de neniammilitointerni je 2022-05-13 20:40

Revuo Esperanto

Saša Pilipović kantas "Du gitaroj"

Saša Pilipović kantas "Du gitaroj", en la 80a Hispana Kongreso de Esperanto, okazinta en Comillas (Kantabrio) de la 29a de aprilo ĝis la 3a de majo. La tradukon de la kanto faris Mikaelo Bronŝtejn.

de Redakcio je 2022-05-13 16:43

Bertilo

Pli rapida Tekstaro

Ĉi tie mi blogas ne nur pri PMEG, sed iafoje ankaŭ pri la Tekstaro de Esperanto. Hodiaŭ mi aldonis la eblon serĉi pli rapide en la Tekstaro. Aldoniĝis nova butono Rapide. Se oni uzas ĝin, la serĉoj povas esti duoble aŭ eĉ trioble pli rapidaj. Tio tamen ankaŭ kaŭzas, ke en la serĉorezultoj la elektitaj tekstoj aperas en iom hazarda ordo la serĉorezultoj alvenas en hazarda ordo (sed finfine tamen listiĝas en la ordinara kronologia ordo). Se por vi la vicordo estas grava, vi do ne uzu la rapidan serĉadon, sed alie vi ĝuu la pli rapidan Tekstaroserĉilon! Sed se la trafonombro atingas la elektitan maksimumon, antaŭ ol ĉiuj tekstoj estas priserĉitaj, tiam ne estas antaŭvideble, kiuj tekstoj entute aperas kun serĉorezulto. Depende de tio, ĉu tia antaŭvidebleco estas grava al vi, vi elektu mem, ĉu uzi la rapidan serĉadon. Ĝuu la pl rapidan Tekstaroserĉilon!

Pli detalajn klarigojn pri la nova funkcio vi povas legi en la klarigopaĝo de la Tekstaro.

Cetere antaŭ kelkaj tagoj mi aldonis ankaŭ novan butonon Inverse, per kiu oni povas elekti priserĉi la tekstojn en inversa ordo, komencante per la plej nova el la elektitaj tekstoj.

Vidu krome la liston de Tekstaro-novaĵoj.

de bertilow je 2022-05-13 12:03

La Balta Ondo

TEJO serĉas faciligantojn por du seminarioj okazontaj dum IJK

ijk

Specife, ni serĉas du faciligantojn por la projekto Lingvoj por Demokratio kaj du por la projekto Esplorante Inkluzivon. La limdato por kandidatiĝi estas la 18a de majo.

Legu la detalojn en la retejo de TEJO https://www.tejo.org

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post TEJO serĉas faciligantojn por du seminarioj okazontaj dum IJK appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2022-05-13 09:55

Esperanta Retradio

Internacia Tago de Amaskomunikiloj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

ruĝaj: ne liberaj -- verdaj: tute liberaj

Je la 3-a de majo oni festas la Internacian Tagon de Libereco de Amaskomunikiloj. Ĉu oni ja festas? Ĉu efektive oni havas kialojn por festi? Prefere mi devus alĝustigi la komencan frazon en ĉi tiu artikolo: Je la 3-a de majo oni rememoru la gravecon de la Libereco de Amaskomunikiloj. 

En ĉi tiu dato, aŭtoritatuloj en la tuta mondo faras belajn paroladojn pri tiu temo, sed en la praktiko la mondo en la 21-a jarcento ankoraŭ baraktas manke de ĉi tiu fundamenta rajto: la rajto disponigi al la popoloj fidindajn, liberajn informojn. En multaj landoj tiu libereco estas ankoraŭ tute ne respektata aŭ almenaŭ parte limigata.

“Liberaj amaskomunikiloj“ signifas, ke civitano rajtas publikigi kaj aliri informojn (”noticojn”) sen interveno de la ŝtato. Per leĝoj, la nacioj povas garantii tion. Se oni limigas tiun liberecon, okazas “cenzuro”.

Ĝis antaŭ iom da tempo, ĉi tiu koncepto limiĝis preskaŭ nur al ĵurnaloj, televido kaj radio. Nuntempe, pro la interreta revolucio, la sociaj retoj aldonis al tiu delikata problemo konsiderindan kompleksecon. Kompreneble, per tiu “libereco” oni povas dissemi konflktojn, malamon, mensogojn kaj sociajn malstabilecojn.
Se iu amaskomunikilo ekzemple publikigas ideojn kontraŭ homoj de iuj etnoj, aŭ religioj, aŭ minoritatoj — aŭ ideojn, rekte kontraŭajn al la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj de Unuiĝintaj Nacioj — ĉu tio estas akceptinda, nome de libereco?

Kompreneble, libereco devas ĉiam paŝi flanke de respondeco, ne nur rilate amaskomunikilojn. Nome, la rajtoj de iu homo estu tute liberaj, ĝis la punkto, kie ĝi vundas la rajton de alia homo.

Jen alia ekzemplo pri la komplekseco de tiu afero: antaŭ kelkaj jaroj okazis en la tuta mondo polemiko pri la publikigo de la verko “Mia Lukto”, de Adolf Hitler. Kiel ĉiuj scias, ĝi enhavas ideojn kontraŭ judoj. Ĉu oni tamen devas malpermesi, ke la juna generacio (kaj ĉiuaĝaj homoj, cetere) povu rekte legi tion, kion pensis la naziestro? Ĉu ĝi ne estas historie grava fenomeno, kies tragikaj konsekvencoj oni devas perfekte kompreni? Fine, en iuj landoj oni decidis publikigi la libron kun klarigaj notoj.

Se oni rigardas la mapon de libereco de amaskomunikiloj, oni konstatas, ke “kompleta libereco” ne troviĝas en la plej multaj landoj. La ĉampionoj, ĉi-rilate, estas Islando, Norvegujo, Finnlando, Danlando kaj Svedujo. Ne estas “koincido”, ke ĉi tiuj landoj troviĝas inter la plej evoluintaj socioj en la mondo. Libereco (kun respondeco) en informado al la loĝantaro estas esence grava por sana demokratio.

Espereble, ni iam “festos” la 3-an de majo en la tuta mondo.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-05-13 06:00

2022-05-12

La Balta Ondo

Unesko-Kuriero pri neŭrosciencoj

unesko-kuriero«Sur la kampo de neŭrosciencoj, la realo jam preterpasas la fikcion. Kiu povintus imagi ke iam eblos enigi falsajn memorerojn en la cerbon de besto, aŭ senparole dikti tekston al komputilo, per nur mensa agado? Tio jam estas realaĵo, kaj tio estas nur la komenco de tiu teknologia revolucio. Tiaj progresoj estas promesoplenaj kiam ili ebligas elpensi kuracilojn kontraŭ mensaj kaj nervaj malsanoj, kiam ili donas al tute paralizita paciento eblon komuniki aŭ reakiri iun moviĝokapablon. Sed la etikaj demandoj kiujn levas la neŭrosciencoj estas same grandaj kiel la esperoj kiujn ili naskas. Tio estas des pli vera ke ilia aplikokampo larĝe transpasas la medicinan agadkampon, kaj ili estas aplikataj al merkatiko, edukado aŭ ankaŭ al la videoludoj», – skribis la ĉefredaktoro de Unesko-Kuriero Agnès Bardon en la ĉefartikolo de la unua ĉi-jara eldono de la Kuriero, kies ĉeftemo estas “Ĉu ni timu neŭrosciencon?”

Unesko-Kuriero. Ĝi aperas en ses oficialaj lingvoj de Unesko kaj ankaŭ katalune, Esperante, portugale, kaj koree. La Esperanta versio (54-paĝa) de la januara-marta Kuriero estas senpage elŝutebla (pdf) en la retejo de Unesko: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000380264_epo

AlKo

Ĉi tiu artikolo aperos en la junia (somera) eldono de La Ondo de Esperanto (2022).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2022, №2 (312).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/05/unesko-28

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Unesko-Kuriero pri neŭrosciencoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2022-05-12 21:02

Neniam milito inter ni

Israelo-Palestino : Raportistoj Sen Landlimoj postulas sendependan enketon pri la brutala morto de la ĵurnalistino de Al-Jazeera Shireen Abu Akleh en Cisjordanio

AL JAZEERA HANDOUTEPA/MAXPPP 12/05/2022 Dum ŝi raportis pri la alfrontiĝoj en la sektoro de Ĝenin en Cisjordanio, Shireen Abu Akleh, elstara ĵurnalistino kaj figuro inter la plej konataj de la kanalo Al-Jazeera estis mortigita per kuglo merkredon 11an...

de neniammilitointerni je 2022-05-12 20:33

UEA facila

La heroo de Montevideo

La heroo de Montevideo Ekde la tempo de Zamenhof la esperantistoj ĉiam esperis, ke la lingvo rapide disvastiĝos. Ĉio, kio promesis proksimiĝon al tiu celo, estis dezirinda. Ŝajnis tre grava ne nur la laboro de individuoj, sed ankaŭ la subteno de registaroj. Post la Unua Mondmilito esperantistoj tre vigle aktivis en Ligo de Nacioj. Tio ne havis la esperatan rezulton, ĉar gravaj ŝtatoj, precipe Francio, ne apogis aŭ rekte kontraŭis la argumentojn por Esperanto. Poste la ŝancoj de la Movado daŭre malkreskis pro la fortiĝo de ĉiuspecaj naciismoj. Post la Dua Mondmilito naskiĝis novaj esperoj, ankaŭ por Esperanto. Universala Esperanto-Asocio (UEA) komencis kolekti subskribojn por petskribo direktota al Unuiĝintaj Nacioj (UN) pri subteno al la Esperanto-movado. Ĝis la fino de 1948 oni kolektis subskribojn de 492 organizaĵoj kun entute 15 454 780 membroj, kaj de 895 432 individuoj. Inter la subtenantoj estis gravaj homoj kaj organizaĵoj. En aŭgusto 1950 la petskribo estis transdonita al UN, kiu pludonis ĝin al Unesko. Post longa atendado fine la 8-a Ĝenerala Konferenco de Unesko en Montevideo, Urugvajo, traktis la petskribon en decembro 1954. Kiel observanto de UEA ĉeestis Ivo Lapenna, ĝia ĝenerala sekretario. Komence, moka parolado de la dana delegito preskaŭ detruis la ŝancojn de la petskribo. Laŭ li, ĝi estas lingvo kun malriĉa vortaro kaj primitiva gramatiko. Poste dank’ al lerta gazetara kampanjo en Urugvajo la situacio ŝanĝiĝis. Fine en la konferenco plimulto subtenis rezolucion, kiu rekonis la rezultojn atingitajn per Esperanto “por la proksimigo de la popoloj de la mondo”. Unesko ankaŭ starigis interkonsenton pri kunlaboro kun UEA. Esperantistoj nomis Lapenna “la heroo de Montevideo”. Tio ne estis la fina venko, pri kiu iam esperis la fruaj esperantistoj, sed ĝi ŝajnis grava paŝo survoje al tio. Alia sekvo de la Unesko-konferenco en la urugvaja ĉefurbo ne estis tuj rimarkita. Inter la 17 delegitaroj, kiuj ne voĉdonis por la rezolucio, sed ankaŭ ne kontraŭ ĝi, estis tiuj de Soveta Unio kaj ĝiaj aliancanoj. Tio estis atentinda kaj kuraĝiga precipe por la esperantistoj en la komunistaj landoj. En 1966 UEA kolektis subskribojn por nova petskribo al Unuiĝintaj Nacioj, kiu celis al ties trakto de la monda lingvo-problemo. Sed ĉi-foje Lapenna ne sukcesis. UN ne konsentis okupiĝi pri tio, kun la argumento, ke la aferon povas trakti nur la membro-ŝtatoj, ne UN. 1966. La prezidanto de UEA, Prof. d-ro Ivo Lapenna, okaze de la transdono de la propono pri Esperanto al la Sekretariejo de UN en Novjorko. Foto: UN En 1977 la ĝenerala direktoro de Unesko venis al la Universala Kongreso en Rejkjaviko. Unesko ankaŭ poste montris sian bonvolon al la Esperanto-movado, kvankam tio apenaŭ estis rimarkata en la ekstera mondo. La esperantistoj komprenis, ke nenio povas anstataŭi la laboron je loka kaj nacia niveloj kaj la fortostreĉojn de individuoj. Iom post iom ili perdis la esperon pri ŝancoj ĉe UN kaj Unesko. Tamen, ilia kontribuo por la popularigo de la celoj de tiuj mondaj organizaĵoj restas atentinda. Ulrich Lins

2022-05-12 10:40

Revuo Esperanto

Ana Manero prezentas la verkon "Lengua y utopía"

Ana Manero prezentas la verkon "Lengua y utopía" de la hispana sociologo Roberto Garvía, en la 80-a Hispana Kongreso de Esperanto, okazinta en Comillas, de la 29a de aprilo ĝis la 3a de majo en 2022.

de Redakcio je 2022-05-12 10:34

Esperanta Retradio

Ekde meza aĝo sep-hora dormado estas plej bona


Laŭ nova studaĵo sep horoj da dormado estas idealaj por homoj en meza kaj alta aĝo. Laŭ tio esence pli aŭ malpli da dormado estas kunligita kun malhelpo de la psika sano kaj kun pli malbona mensa produktivo. 

Tion raportas esploristoj de la Fudan-universitato en Ŝanhajo. Ili analizis datumojn de preskaŭ 500.000 plenkreskuloj en la aĝo inter 38 kaj 73 jaroj, kiuj estis kolektitaj en brita datumbanko.

Oni demandis la testpersonojn pri ilia dormokonduto, ilia psika sano kaj ilia bonfarto kaj krome ili partoprenis en serio de kognaj testoj. Por preskaŭ 40.000 partoprenantoj disponeblis MRT-bildoj de la cerbo kaj genetikaj datumoj.

La prijuĝa analizo de ĉiuj tiuj informoj rezultigis ke kaj tro mallonga kaj ankaŭ tro longa dormodaŭro staris en kunteksto kun reduktita kogna produktivo - la koncernaj testantoj estis pli malrapidaj en la testo kaj havis malpli longan atenton kaj pli malbonajn kapablojn por solvado de problemoj. Ankaŭ ilia psika sano suferis: Homoj kun tro aŭ nesufiĉe da dormo montris pli da simptomoj de anksio kaj depresio kaj entute malpli fortan ĝeneralan bonfarton.

La fakuloj supozas ke afekcio de la malrapid-onda dormo kiu estas parto de la profunda dormo povus esti kaŭzo por la reduktita kogna produktivo. Tia afekcio kunligiĝas supozeble kun amasiĝo de beta-amilojdaj molekuloj. Tiuj protein-deponaĵoj, kiuj troviĝas en la cerboj de Alchejmeraj pacientoj, estas suspektataj kontribui al mortado de nervoĉeloj.

La analizo de cerboskanaĵoj rezultigis krome kuntekston inter malsama dormodaŭro kaj diferencoj en la strukturo de cerboregionoj kiuj partoprenis en la kogna prilaborado kaj la memoro. Inter ili estis ankaŭ la hipokampo kiu estas konsiderata la memora centro de la cerbo.

Entute laŭ la resumo de la esploristoj sep horoj da dormado sen pli grandaj fluktuoj ŝajnas esti plej idealaj por la kogna produktivo, por la ĝenerala bonfarto kaj la psika sano de homoj en meza kaj alta aĝo. La studaĵo ja ne priskribas kaŭzecon, sed la rezultoj indikas ke nesufiĉa aŭ tro longa dormodaŭro povus esti riskofaktoro por la kogna degenero en alta aĝo. La kaŭzoj kial altaĝaj homoj pli malbone dormas, ŝajnas esti tamen kompleksaj, nome povas esti kombino el genetika disponiteco kaj la strukturo de la cerbo ĉe tio ludas rolon.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-05-12 06:00

2022-05-11

Neniam milito inter ni

Korno de Afriko : la sekeco minacas 20 milionojn da personoj je nutrada malsekureco

11/05/2022 La korno de Afriko sinkas en humanitaran krizon. Konfrontita al unu el la plej gravaj sekecoj de post 40 jaroj, 20 milionoj da personoj riskas manki je nutraĵoj. En Etiopio, Somalio kaj norde de Kenjo, la pluvsezono estis supozita komenciĝi...

de neniammilitointerni je 2022-05-11 20:35

Revuo Esperanto

UEAviva superis la markon de 250 mil spektoj!


UEAviva superis la markon de 250 mil spektoj! Dankon al ĉiuj videofarantoj kaj abonantoj, kiuj kontribuas al tiu komuna projekto de la Esperanto-movado: se vi ne abonas, bonvenon tion fari senpage!
https://www.youtube.com/ueaviva

de Redakcio je 2022-05-11 20:11

La Balta Ondo

TEJO-estraranoj 2022/23

tejo

La Elekta Komisiono de TEJO serĉas kandidatojn al la Estraro de TEJO por la mandato 2022/23. La elektitoj enoficiĝos la 1an de septembro 2022 kaj finos la mandaton la 31an de aŭgusto 2023. La estraro estas la ĉefa plenuma instanco de TEJO.

Ordinare, novaj estraranoj estas elektitaj okaze de la ĉefa kunveno de la Komitato dum la Internacia Junulara Kongreso, kiu okazos ĉi-jare en Nederlando de la 20a ĝis la 27a de aŭgusto. Pro la nekutima malfrueco de IJK en la jaro 2022, elektoj eventuale okazos en julio kadre de reta kunsido de la Komitato de TEJO.

Kandidato por iĝi estrarano de TEJO devas esti individua membro de TEJO en 2022 naskita inter la 1a de septembro 1987 kaj la 31a de aŭgusto 2004.

Aliaj dezirindaj trajtoj de kandidato estas sperto en gvidado de volontula organizo, sperto en la Esperanto-movado, laboremo kaj flekseblo.

La Estraro konsistas el maksimume naŭ estraranoj, inter kiuj estas la Prezidanto, la Ĝenerala Sekretario, la Kasisto kaj de unu ĝis tri Vicprezidantoj.

Ĉiu estrarano povas havi unu aŭ plurajn estrarajn fakojn. La nunaj fakoj estas la jenaj:

Komisionoj: Aktivula Trejnado, Eksteraj Rilatoj, Edukado, Scienco, Kulturo, Kongresoj,
Landa & Faka Agado, Merkatiko & Informado, Talento, Transnaciaj Projektoj.
Interesgrupoj: Adoleska Agado, Genra Egaleco, Juro, Moviĝeblo, Teknologio, Universitata Agado.
Respondecoj: Pasporta Servo, Rilatoj kun UEA, Volontuloj.
Kandidato estu preta okupiĝi pri iuj el la listigitaj fakoj.

Por kandidatiĝi, sendu mesaĝon al elekta.komisiono@tejo.org ĝis la 31a de majo 2022 kun viaj vivresumo, motiva letero kaj eksplicita indiko pri la fakoj kaj la oficoj, kiujn vi estos preta transpreni en la Estraro, se elektita.

Se vi scias pri alia taŭga kandidato, konvinku tiun homon sendi sian kandidatiĝon aŭ sendu mesaĝon al elekta.komisiono@tejo.org, tiel ke ni mem povu kontakti la eblan kandidaton.

La Elekta Komisiono de TEJO
Hans Becklin
Marc Konijnenberg
Tamiris Queiroz
Ana Ribeiro

Fonto: https://www.tejo.org/malferma-alvoko-tejo-estraranoj-2022-23/

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post TEJO-estraranoj 2022/23 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2022-05-11 12:08

UEA facila

Esperanta Retradio

Tre ruza artifiko el la roma imperio

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Gian Piero Savio el Israelo
Klaku sur la bildon por vidigi ĝin en plena grandeco
Moderna pulvoro por solidigado de la grundo

La ideo de stabiligo kaj solidigo de la grundo per uzo de "pozolana lapilaro" estas tre malnova. Temas ja pri teknologio, kiu jam ekzistas milojn da jaroj kaj la roma imperio tre multe uzis ĝin. Fakte la nomo "Pozolana" de tiu ŝlosila komponanto, devenas el unu el la plej malnovaj deponaĵoj de tiaj vulkanaj cindroj ĉe "Pozzuoli" en Italujo. La romianoj bonege sciis, ke tiu lapilaro evoluigas cementajn proprecojn dum la tempo, se oni miksas ĝin kun kalko kaj akvo. La grava apartaĵo de tiu procezo, nomata "pozolana reakcio", montriĝas en la fakto, ke la solidigo de la grundo daŭras kaj plifortiĝas dum multaj jaroj. Tion pruvas la supervivo de la romiaj ŝoseoj dum pli ol 2000 jaroj.

La urbaj funkciuloj de Adis-Abebo, ĉefurbo de Etiopio, sentis sin senpovaj. La argila grundo, sur kiu la urbo estis konstruita, kaŭzas al ili multe da problemoj. Pro siaj karakterizaĵoj, tia grundo ŝvelas, kiam pluvas, kaj ŝrumpas dum sekeco. La rezulto estas tutcertaj multnombraj fendoj, termalleviĝoj kaj nestabileco de konstruaĵoj kaj stratoj. La ripetiĝanta investo de enormaj monsumoj, por zorgi pri la stratoj en la evoluanta urbo, donas nur provizorajn solvojn, ĉar ree kaj ree la stratoj krevas kaj fariĝas malfacile kaj danĝere vetureblaj.

Klopodante solvi la problemon, la ŝtataj funkciuloj sin turnis al spertuloj pri konstrua inĝenierio por konsiliĝi pri la nemalhaveblaj antaŭrimedoj. Ili konsilis forpreni tavolon de grundo je dikeco inter 70 centimetroj kaj unu metro kaj poste plenigi la kreitan malplenon per kunpremaĵo de ŝtonaj materialoj. Nur tiel, certigis la spertuloj, oni povos trafe solidigi la grundon kaj tiam pavimi sur ĝi straton, kiu rezistos longtempe.

Verŝajne perfekta solvo sed, laŭ la cirkonstancoj, tute nerealigebla! Unue, ĉiu kilometro de strato postulus ses monatojn da laboro, kaj due, amaso da kamionoj kaj aliaj pezaj transportiloj necesaj por grundmovado devus eniri kaj eliri el urbo de dense aglomeritaj konstruaĵoj kaj plenŝtopita fare de 5 milionoj da loĝantoj. Tio kaŭzus la paralizon de la trafiko kaj teruran poluadon en la urbo kaj gravajn mediajn damaĝojn en la ĉirkaŭaĵoj, senkonsidere la ekscesan koston de la entrepreno. Alivorte, oni povis antaŭvidi en la solvo proponita de la spertuloj, longdaŭran median kaj financan katastrofon!

Pulvoro produktita de israela-kanada firmao finfine savis la situacion. Sufiĉe malmultekosta miksaĵo de cemento, kalko, pozolana lapilaro kaj fibroj de polipropileno, kiun oni enmetas en la grundon, solidigas ĝin ŝanĝante ĝiajn mekanikajn-inĝenieriajn karakteraĵojn.

Post surlokaj multnombraj testoj kaj entuziasma aprobo de la ŝtataj aŭtoritatoj, la israela firmao planis kaj realigis la ŝanĝon de la karakteraĵoj de 20-centimetra surfaca tavolo de la grundo. Tia ŝango tiom signife efikis, ke oni povis tuj ekpavimi la straton. La labortempo mallongiĝis el ses monatoj por kilometro de strato al nuraj 4-6 semajnoj. Kaj tiu ĉi ne estis la sola signifa utilo: pro la neneceso de formovo de la grundo kaj ĝia anstataŭigo per aliaj malproksime fositaj materialoj, malpliiĝis la kostoj kaj la poluado per karbondioksido de la projekto je 40%. Alia tre signifa utilo estis la longtempa drasta redukto de elspezoj por bontenado de la tiel renovigitaj stratoj.

Por finpavimi la ĉefajn stratojn, oni decidis uzi ŝtonajn pavimerojn anstataŭ asfalto kaj per la financa helpo de la monda banko, la projekto havigis laboron al miloj da homoj, kiuj eltiris, ĉizis la ŝtonojn, kaj per ili pavimis la stratojn.

Aparte en la triamondaj landoj, la uzo de la solidiga pulvoro disvastiĝas kaj pli kaj pli da stratoj kaj ŝoseoj estas tiamaniere konstruitaj. En la okcidentaj landoj ĝi devas alfronti la reziston de la firmiĝintaj grandaj entreprenoj, kiuj per la tradiciaj multekostaj metodoj de amasa grundmovado, tre bone profitas kaj tiel ili firme intencas daŭrigi.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-05-11 06:00

2022-05-10

Neniam milito inter ni

Kontrolado. Milito en Ukrainio : la “Washington Post” malfermas platformon de aŭtentigitaj videoj

10/05/2022 Bildo : la video, aŭtentigita de la “Washington Post”, de la detruado de akuŝejo en Mariupolo fare de rusia pafo, la 9an de marto 2022. La ĵurnalistoj de la usona ĵurnalo efektivigis longan laboron de kontrolado, por certigi originon kaj aŭtentecon...

de neniammilitointerni je 2022-05-10 20:51

La Balta Ondo

VER-18: Volgia Esperanto-renkontiĝo en Dimitrovgrad

ver

De la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo en la urbo Dimitrovgrad (Uljanovska regiono, Ruslando) la duan jaron sinsekve okazis la Volgia Esperanto-renkontiĝo – VER-18. Ĉi-foje ĝi kolektis iom pli ol 20 homojn. El la najbaraj urboj Samara kaj Uljanovsk venis ok homoj; ankaŭ kvar vojaĝemaj moskvanoj el MEA MASI ne preterlasis la okazon reĝui la pasintjaran sperton.

La renkontiĝo pasis ĉefe en la rusa lingvo. La ŝanco gastigi eksterlandanojn en niaj Esperantaj aranĝoj ŝrumpas ĉiutage, kaj la spertuloj ne sukcesis reteni la Sovetian tradicion paroli Esperante inter la ruslingvanoj. Tamen inter senĉesaj tabloludoj, kantadoj, promenadoj, ĵongladoj, jogumadoj kaj krokodilaj babiladoj mirakle okazis ankaŭ prgrameroj, rilataj al Esperanto.

Puŝkarskaja

Slava Puŝkarskaja

La 30an de aprilo en la centra urba kulturdomo “Horizonto” ni vigle prezentis Esperanton al kelkaj gastoj kaj al la familianoj de la ĉefa inicianto de la aranĝo Jaroslavna (Slava) Puŝkarskaja – 16-jara junulino, esperantistiĝinta precize antaŭ unu jaro dum VER-17. La sekvajn tagojn ni organizis trejnadon por komencantoj kaj startuloj pri bellegado kaj prononcado en Esperanto, kun partopreno de ĉiuj spertaj esperantistoj. Rezulte estis sonregistritaj kelkaj citaĵoj el Esperanto-verkoj, sendendaj al la Esperanta Radio (http://s02.radio-tochka.com:4020/stream). Slava okazigis du interpretistajn trejnadojn, kiujn partoprenis ĉiuj Esperanto-parolantaj ĉeestantoj kaj kiujn kun evidenta intereso aŭskultis la komencantoj kaj novuloj. Sub la gvido de Jelena Kuznecova ni interŝanĝis opiniojn pri kontribuoj al baldaŭaj Esperanto-eventoj (pri virtuala Kongreso de nevidantaj esperantistoj kaj pri filmado de virtualaj ekskursoj tra niaj urboj). Al la diskuton fruktodone kontribuis la novulino Julia Kuvŝinova, kiu evidentiĝis esti profesia manaĝero pri eksteraj rilatoj.

La plej granda impreso por ĉiuj estis la vizito al la vilaĝo Brigadirovka, kie nin plej kore kaj zorge gastigis la familio de Slava. Estis bela promenado en la disfloranta ĉirkaŭaĵo, fora biciklado, bongustegaj tagmanĝo kaj vespermanĝo el naturaj produktoj, malstreĉa rusa banejo, “Homlupoj” kaj tabloludoj… El la kvar infanoj de la familio nun ankaŭ la 12-jara Aleksej profunde interesiĝas pri Esperanto, sekvante la ekzemplon de sia plej aĝa fratino.
Koran dankon al la organizantoj kaj al ĉiuj partoprenantoj!

Irina Gonĉarova
Moskvo, MEA MASI

Ĉi tiu artikolo aperos en la junia (somera) eldono de La Ondo de Esperanto (2022).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2022, №2 (312).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/05/ruslando-31

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post VER-18: Volgia Esperanto-renkontiĝo en Dimitrovgrad appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2022-05-10 18:59

Libera Folio

Carnap – filozofo forgesita de esperantistoj

Rudolf Carnap (1891–1970) estis tre konata germana filozofo kaj logikisto, kiu forlasis Germanion pro la naziismo. Li lernis Esperanton kiel 14-jarulo kaj diversmaniere uzis ĝin dum sia tuta vivo. Tamen ĝis lastatempe malmulto estis konata pri lia esperantisteco. Nun aperis ampleksa artikolo de Ulrich Lins pri la temo. Libera Folio intervjuis la aŭtoron.

La germanlingva artikolo Sprache transnational: Rudolf Carnap und die Esperantobewegung (Transnacia lingvo: Rudolf Carnap kaj la Esperanto-movado) aperis en la kolekto Logischer Empirismus, Lebensreform und die deutsche Jugendbewegung kiu estas libere elŝutebla ĉe la eldonejo.

Libera Folio: Via artikolo pri Rudolf Carnap aperis en pli vasta kolekto de artikoloj. Pri kio temas tiu kolekto kaj kiel vi fariĝis unu el ĝiaj aŭtoroj?

Ulrich Lins: – La kolekto traktas logikan empiriismon, vivreformon kaj la germanan ”Junularmovadon”, kiuj estas temaroj, kiuj ebligas kompreni la fruan intelektan evoluon de Carnap, nun rekonata kiel unu el la plej gravaj filozofoj de la dudeka jarcento. Mia kontakto kun ”karnapologoj” komenciĝis en 2012, kiam mi scivolis pri la eblo konsulti arkivaĵojn de Carnap. Tiuj troviĝas en Pittsburgh, sed mikrofilme ankaŭ en Konstanz. Montriĝis, ke la homoj, kiujn mi kontaktis en Konstanz kaj poste Vieno, estis jam forte okupitaj per esploro de la ampleksa skriba postlasaĵo de Carnap. Ili volonte akceptis mian interesiĝon, ĉar pri lia rilato al Esperanto ĉiuj bone sciis, tamen ne konante detalojn pri lia esperantisteco.

– Tiutempe en Usono kaj alilande oni komencis malkovri la kulturhistoriajn radikojn de Carnap. Tio harmoniis kun mia scivolo. La kontakto evoluis, kaj en junio 2016 mi estis invitita de la Viena Universitato al internacia, plurfaka konferenco. Tie, en la Instituto ”Viena Cirklo”, mi prelegis pri tio, kion mi ĝis tiam sciis pri Carnap kaj Esperanto. Poste oni petis min disponigi por libro mian (reviziitan) tekston. Tiu libro ĵus aperis. En Lahti (2019) kadre de la Universala Kongreso (UK) mi prezentis la tiaman staton de mia scio pri Carnap. Mi aldonu, ke pasintjare kaj komence de la nuna jaro aperis duvolume la delonge atendata eldono de la taglibroj de Carnap, en kies estiĝoprocezo mi povis jen kaj jen helpeti pri Esperantaj temoj.

Kiel vi eksciis pri la esperantisteco de Carnap?

– Kiam Victor Sadler en 1967-68 planis la eldonon de la revuo La monda lingvo-problemo (LMLP), la nuna LPLP, respondeculoj de la eldonejo Mouton, ĉe kiu la revuo estis aperonta, alparolis lin pri la esperantisteco de Carnap. Ili referencis al la aŭtobiografio de Carnap, kies angla originalo aperis en 1963. Sadler rakontis al mi, ke li estis surprizita, ne konsciante ke Carnap delonge estis membro de UEA kaj ke unu verko lia (Abriss der Logistik, 1929) troviĝas en Biblioteko Hodler. Verŝajne Carnap iam donace sendis tiun ekzempleron al UEA.

– En 1993 aperis germana traduko de la aŭtobiografio, en la serio de Reclam-libretoj. Fascinis min, ke Carnap mallonge, sed imprese rakontis pri sia vojo al Esperanto kaj siaj junaĝaj spertoj per Esperanto. Tion multaj citis, esperantistoj kompreneble, sed ankaŭ ekzemple Umberto Eco. La inviton de Sadler iĝi membro de la redakcia konsilantaro de LMLP Carnap kun bedaŭro malakceptis pro sia progresinta aĝo.

Kiam kaj kiel Carnap lernis la lingvon? Kio motivis lin fari tion aŭ ĉu temis nur pri scivolemo?

Rudolf Carnap en 1935. Foto: Francis Schmidt

– Li aŭtodidakte lernis Esperanton en 1905 aŭ 1906 kiel gimnaziano en Barmen, kiu nun estas parto de la urbo Wuppertal. La 14-an de februaro 1908 li komencis skribi taglibron, en kiu la 19-an de februaro ni povas legi lian konfeson: ”Mi denove ĉiutage entuziasmas pri Esperanto.” En la organo de UEA (1908-10-01) li aperigis sian deziron korespondi – ”kun negermanoj”, kiel li precizigis. Baldaŭ sekvis artikolo lia, ”Kiel oni faras enigmojn en Esperanto?” En la menciita taglibraro ĝi unuafoje aperis en listo de liaj verkoj; ĝi estas lia plej frua publikigita teksto. Post sia ekstudo en Jena (1910) Carnap tie iĝis delegito de UEA.

Ĉu Esperanto estis nur unu ĉapitro en lia vivo aŭ tutviva afero?

– En aŭgusto 1908 li vojaĝis al la Kvara UK en Dresdeno. Tie li aŭskultis la festparoladon de Zamenhof kaj vidis la prezenton de Ifigenio en Taŭrido. Ambaŭ eventoj profunde impresis lin. Ankoraŭ en 1963 li memoris la kongreson ”kvazaŭ miraklo”. Li skribis, ke Zamenhof kuraĝigis lin dediĉi sin dumvive al la ideo, ke ”nia laboro servu ne nur al nia propra nacio, sed al la tuta homaro”. Carnap ĉiam sentis sin ligita al ”scienca humanismo”.

– Ses jarojn post la Dresdena UK eksplodis la mondmilito, en kiu Carnap soldatservis. En 1922, do antaŭ precize cent jaroj, li denove povis vojaĝi – al la UK en Helsinki. Sur la ŝipo ekirinta en Lübeck li konatiĝis kun bulgara studento de agronomio, Atanas D. Atanasov (1897-1957), kun kiu li amikiĝis. Ili restis kune dum kvar semajnoj kaj daŭre parolis Esperante, ne nur en Helsinki, sed ankaŭ en postkongresa ekskurso per petveturado tra la baltaj landoj. En Tallinn ilin invitis al tagmanĝo la fratinoj Agnes, Helmi kaj Hilda Dresen, kun kiuj ili antaŭe konatiĝis en Helsinki.

Oni ne trafas la nomon de Rudolf Carnap en verkoj pri la historio de la movado. Ĉu li tamen partoprenis ĝin kiel simpla movadano?

– Li ne multe aktivis ”por la movado” post 1925, sed ĝismorte konservis fidelecon al Esperanto. Dank‘ al la taglibro ni scias, ke komence de la dudekaj jaroj li vigle partoprenis movad-aktivadojn. Li tre laŭdis la kongresajn paroladojn de Edmond Privat kaj renkontis aliajn esperantistojn, ekzemple la strangetan hispanon Julio Mangada. Flanke li kritikis gravulojn kiel Johannes Dietterle (”malbona, germana prononco”), Petro Stojan kaj Charles Baudouin (kiu parolis ”iom tro edife”); sendube li ne imagis kompreneble, ke tiuj liaj rimarkoj telegramstile notitaj en taglibro estos post cent jaroj legeblaj libroforme.

– Al unu korespondanto li konsilis, ke la ĉefverkon de Immanuel Kant (Kritik der reinen Vernunft) oni prefere nomu en Esperanto ”Kritiko al la pura racio” – ne ”de la pura racio”. En Vieno en 1924, okaze de la UK, sed eksterkongrese, li ligis kontaktojn, kiuj markis la komenciĝon de lia scienca kariero: en 1926 li eklaboris kiel docento en la Viena Universitato. Li estis unu el la kernaj membroj de la famiĝonta Viena Cirklo de filozofoj kaj sciencistoj, kiuj pionire antaŭenigis la tiel nomatan analizan filozofion.

Carnap fariĝis fama filozofo. Ĉu estis iu interrilato inter lia okupiĝo pri Esperanto kaj lia akademia vivo aŭ ĉu li tenis la du aferojn apartaj?

– Ĉe li eble ĉio interrilatis. Filozofio estis por Carnap ne metafiziko aŭ simile, sed afero, kiu celis al socia praktiko kaj al reformo de la ĉiutaga vivo. Ĉar politikon li konsideris branĉo de praktika filozofio, li ne tre ŝatis la nepolitikemon de germanoj. Fine de la Unua Mondmilito li aliĝis al la homamasoj, kiuj en Berlino manifestaciis ”por paco kaj pano”. Li preskaŭ membriĝis en la Komunista Partio de Germanio, sed fine sub la impreso de la bolŝevika teroro preferis moderan, nedoktrinecan formon de socialismo. Pli malfrue en Usono li estis suspektata kiel maldekstrulo; portempe li eĉ troviĝis sur nigra listo de FBI.

– Kiel montras la aŭtobiografio kaj liaj taglibroj, Carnap ofte parolis al homoj pri Esperanto, ekzemple kun la pola filozofo Tadeusz Kotarbiński aŭ kun aŭstria advokat-vidvino, kiu esprimis sin ”tre kontraŭ Esperanto”, sed estis ”prilaborita” de Carnap, tiel ke fine ŝi kapitulacis: ”(…) ŝi diras, ke do tamen mi devas ĝin lerni.” Ni scias, ke kun la viena kolego Ludwig Wittgenstein, kiu malŝatis la lingvon, li kunpuŝiĝis. En 1923 li vojaĝis al Meksikio, kien liaj bogepatroj elmigris. Tie li interalie vizitis la klason de lernejo, en kiu Esperanto estis instruata.

– En 1923 kaj 1935 Carnap vizitis en Harvard la matematikiston Edward V. Huntington, kun kiu li konversaciis en Esperanto. En 1946 li respondis demandaron de International Auxiliary Language Association (IALA) pri la dezirinda karaktero de novkreota internacia planlingvo. El tio rezultis en 1951 la projekto Interlingua, kiu pro la antaŭenmarŝo de la angla dekomence estis senŝanca. Carnap ĉiam pledis por la kunagado de adeptoj de malsamaj planlingvoj (li lernis plurajn) kaj kritikis, ke kelkaj tendencas al sekteco. Inviton de C.K. Ogden, ke li donu apogon al Basic English, li rifuzis.

– En la nepublikigita korespondaĵaro de Carnap mi trovis atentinda lian leter-interŝanĝon kun Albert Léon Guérard, francdevena profesoro de literaturo en Stanford, kiu verkis A Short History of the International Language Movement (Novjorko 1922). Carnap delonge sciis pri tiu libro, sed akiris ĝin nur post la milito. Korespondante kun Guérard en 1939 kaj denove ekde 1945, li rimarkis fortan akordiĝon kun ties ideoj. Guérard ne estis esperantisto, sed admiranto de Zamenhof. La du viroj tute ne diskutis pri lingvaj detaletoj. Ili samopiniis pri tio, ke la ĉefa malamiko de Esperanto estas militema naciismo kaj ke Esperanto tial meritas subtenon jam pro sia ”interna ideo”. Evidente la du viroj revis simile pri socialismo kuniĝanta kun libereco kaj demokratio. Ĉar oni ofte mencias, ke Carnap estis adepto de mondfederalismo, min ne surprizis trovi en lia postlasaĵo indikon, ke li abonis la revuon La Praktiko, la organon de Universala Ligo.

Oni povus supozi, ke la movado klopodus profiti de la esperantisteco de tia famulo kaj inviti lin ekzemple al honoraj komitatoj de kongresoj. Ĉu okazis tiaj provoj?

Rudolf Carnap dum la usona periodo.

– Antaŭ la Dua Mondmilito kelkaj movadaj gravuloj eble konis lin pro kongresa partopreno, sed baldaŭ li estis kvazaŭ forgesita en Esperantujo. Parte tio ŝuldiĝis al lia malapero el Eŭropo: de la fino de 1935 li vivis en Usono kaj tie produktis la plej grandan parton de sia verkaro. En Kalifornio, kie li vivis laste, kelkaj esperantistoj eksciis pri li. Sed Bill Harmon, la multjara usona ĉefdelegito de UEA, kiun mi demandis iom antaŭ lia morto fine de 2019, respondis, ke li neniam aŭdis la nomon Carnap.

– Alia kalifornia esperantisto, R.C. Marble, en julio 1970 klopodis logi la proksime loĝantan Carnap al renkonto okaze de la partopreno de William Auld en somera kurso de Esperanto en Sanfrancisko, sed tre verŝajne tiu provo ne estis sukcesa. Meze de aŭgusto 1970 Carnap skribis longan leteron al Valter Tauli, estondevena lingvisto en Uppsala, kies libron pri la teorio de lingvoplanado li aprezis. La respondon de Tauli, se ĝi estis sendita, Carnap eble ne plu legis: li mortis la 14an de septembro 1970.

– Kiel montras la plurvoluma verkaro kaj la ĵus aperigitaj taglibroj, Carnap havis imponan sciencan rikolton. Kio frapis min en ligo kun tio, estas ĉarma ero en tiu postlasaĵo, nome du poŝtkartoj, kiujn oni akiris post la forpaso de la filo Johannes Carnap en 2012. Kiam tiu filo naskiĝis, la fiera patro, do Rudolf Carnap, metis anoncon en Esperanto Triumfonta (29-10-1922). Johannes iĝis pastro en centra Germanio. La poŝtkartoj, kiujn li konservis, estas el 1908. Ilin al Rudi skribis Otto Flügel, amiko de la familio Carnap, post la Dresdena UK.

– Por komplezi la junulon Flügel komencis lerni Esperanton; la poŝtkartoj estas en ankoraŭ iom stumbla lingvaĵo. Li direktis al Rudi afablajn vortojn, sed ligis ilin kun admono, nome la deziro, ke li atentu prioritatojn, zorgante ke liaj ”studoj esperantistaj estu sen perdo por la aliaj studoj multe pli necesaj. La Esperanto por vi estu ĉiam nur la dua.” Carnap sekvis la bonintencan admonon, certe por la kontentiĝo de ĉiuj aprezantoj de lia verkaro.

Kia homo li estis, ekster la filozofia verkaro?

– Dank‘ al la taglibroj oni havas nun pli ampleksan bildon pri Carnap. Li estis homo ne nur interesa por filozofoj. Li ne fumis nek trinkis alkoholon. Li havis akran intelekton kaj samtempe estis tre mildkaraktera. Lia (dua) edzino fojfoje moketis, ke li havas la vizaĝon de anĝelo. (Mi enŝovu ĉi tie, ke li devenas el tre religiema familio.) Al li mankis ĉia fanatikeco, kaj onidire li neniam parolis al homoj malĝentile aŭ neestime.

de Redakcio je 2022-05-10 09:41