Esperanto-Planedo

2019-12-14

Esperanto.blog

Danlando maltrankviliĝas post intereso de Trump pri Gronlando

Gronlando estas insulo en Nordameriko, en arkta parto de Atlantiko, kaj ĝi estas parto de la Dana Reĝlando kiel memstara teritorio. Ĉinlando, ekzemple havas komercajn akordojn pri minado subskribitajn kun Gronlando. En Danlando unuafoje la gronlanda regiono konsistas la ĉefan aferon korcerne al landa sekureco, superante tiujn pri terorismo kaj kibernetikaj krimoj. La inteligenta servo … Daŭrigi legadon "Danlando maltrankviliĝas post intereso de Trump pri Gronlando"

de PCP je 2019-12-14 00:28

2019-12-13

Pri Io Ajn

Esti okupata

Kristnasko baldaŭ okazos. Pro tio, mi ŝajne fariĝas pli kaj pli okupata tagon post tago. Post 19 tagoj plu, mi sukcese verkos blogafiŝon ĉiutage ĉi tie dum la tuta jaro, sed tiuj 19 tagoj eble estos pli malfacilaj ol la antaŭaj 346. Estas tiom multe por mi fari antaŭ ol Kristnasko kaj post Kristnasko ĉar mi preparos min por la nova jaro.

Mi jam aĉetis duonon el la donacoj kiujn mi donos por Kristnasko sed la alia duono restas. Mi ĉeestos kelkajn festojn de Kristnasko kun malsamaj parencoj.

La laboro fariĝas pli malfacila ĉar mi laboras en butiko kaj ni vendas multe pli ol kutime en decembro. Je la fino de la labortago, mi pli kaj pli havas fortan deziron dormeti.

Kaj miaj devoj pri lingvolernado kaj verkado, kiujn mi donis al mi mem, restas, inkluzive de ĉi tiu blogo.

Sed mi amas Kristnaskon kaj mi antaŭvidas vidi la parencojn kaj mi estas dankema havi laboron kaj mi ĝuas lerni lingvojn. Mi simple deziras pli da tempo por fari ilin dum la plej bona, sed ankaŭ plej okupanta, tempo de la jaro.

de Pri Io Ajn je 2019-12-13 21:35

Neniam milito inter ni

Raif Badawi kaj lia advokato denove komencas malsatstrikon

Raif Badawi kaj lia edzino, Ensaf Haidar (Paul Chiasson/THE CANADIAN PRESS) 13/12/2019 La sauda blogisto Raif Badawi kaj lia advokato, ambaŭ malliberigitaj de antaŭ jaroj, komencis malsatstrikon por protesti kontraŭ sia izoliteco kaj la malbonaj traktatoj,...

de neniammilitointerni je 2019-12-13 19:49

2019-12-12

Neniam milito inter ni

Barato: la kontestita leĝo pri civitaneco estas adoptita de la Parlamento

SAMAD / AFP 12/12/2019 Bildo: Manifestaciantoj protestas kontraŭ la leĝo pri civitaneco (Citizenship amendment bill) en Nov-Delhio la 10an de decembro 2019. La hinda Parlamento ĵus adoptis definitivan leĝon tre kontestitan, kiu reformas la aliron al civitaneco....

de neniammilitointerni je 2019-12-12 20:24

La Balta Ondo

Speciala oferto de La Ondo: Tri jarkolektoj je la prezo de unu

Okaze de la apero de la jubilea (№300) numero de La Ondo de Esperanto, ĝia redakcio donis specialan oferton al tiuj, kiuj ankoraŭ ne abonas La Ondon, sed ŝatus legi ĝin: paginte la abonkotizon por 2019, oni ricevos ne nur la jarkolekton por la nuna jaro, sed ankaŭ ĉiujn numerojn por 2017 kaj 2018 inkluzive de la literaturaj suplementoj.

La Ondo de Esperanto, eldonata ĉiumonate en Kaliningrado (Ruslando) laŭ la normoj “pdf” kaj “ePub”, estas abonebla kontraŭ 15 eŭroj ĉe niaj landaj perantoj, UEA-konto, kaj per la internacia pagosistemo PayPal ĉe http://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2019-12-12 18:50

Pri Io Ajn

Mia plej ŝatata angla vorto

Mia denaska estas la angla. Iuj kredas, ke la angla havas pli da vortoj ol ĉiuj aliaj lingvoj, ĝi eble havas proksimume 250.000 vortojn. Tio estas malfacile mezurebla sed estas unu vorto kiun mi ŝatas pli ol ĉiujn aliajn en la angla.

Mia plej ŝatata vorto estas la verbo “get”. Kiel la plej oftaj anglaj verboj, ĝi estas ne-regula kaj estas ĝermana vorto, malkiel la plejparto da anglaj vortoj, kio devenas de latinaj vortoj.

La vorto “get” estas preskaŭ ne-tradukebla. Ĝi almenaŭ havas multajn eblajn tradukojn. Jes ja, ĝi signifas “atingi” aŭ “preni” sed tio estas la nur laŭvorta traduko. Per kunteksto, kaj precipe per prepozicioj, “get” fariĝas diversaj aliaj vortoj kaj frazoj. Oni ĉiufoje bezonas pli da vortoj kaj la kuntekston por bone traduki la vorton “get” kaj ofte bezonas multe pli da vortoj en la traduko ol en la originala frazo.

Nu, ne ĉiu frazo kun “get” estas malfacile tradukota. Ekzemple, “get” signifas ankaŭ la vorton “kompreni.” “I get it” signifas “Mi komprenas ĝin” Tio havas sufiĉe da senco. En Esperanto, la vorto “kompreni” enhavas la vorton “preni.” Tio estas komprenebla. Ĝi signifas ankaŭ “fariĝi.” “I get better everyday” signifas “Mi fariĝas pli bona ĉiutage.” Kiam oni fariĝas iel, oni atingas ian staton.

Kaj ankaŭ kelkaj prepozicioj estas tiel simplaj. Per “in” (E-e en) kaj “up” (E-e supren), sensaj frazoj rezultas. La frazo “get in” signifas la ordonon “eniru.” Oni povas logike pripensi ĝin tiel “atingu la enon de io.” Kaj “get up” signifas “staru” aŭ “leviĝu” aŭ “ellitiĝu.” Simile, tio havas sencon.

Tamen, per la prepozicio “out” (E-e ekster), ĝia signifo tute ŝanĝiĝas per kunteksto. “Get out!” signifas la ordonon “Foriru!” Tio estas logika laŭ la senco de “get in”, sed “get out” signifas ankaŭ la frazon “Mi ne kredas tion, kion vi diras!” depende de la kunteksto. Se oni ne konas la anglan, oni eble diras pri tio “Mi ne kredas tion!” aŭ, angle “Get out!”

La frazo “get down” estas la sama. La logika signifo, la malo de “get up”, ekzistas. “Get down” logike signifas la ordonon “malleviĝu” aŭ “kuŝu,” sed ĝia alia signifo estas eĉ pli stranga. En la ĝusta kunteksto, “get down” signifas la ordonon “dancu.” En noktoklubo, la frazo “Everybody get down!” signifas “Ĉiuj dancu!” preskaŭ la malo de “Ĉiuj malleviĝu!”

La prepozicioj “through” (E-e tra) kaj “over” (E-e super) estas similaj. Ili povas signifi tion, ke oni iras tra ia obstaklo aŭ super ia obstaklo, sed oni plejparte diras “get through it”“get over it” en alia senco, pri emocioj. “You’ll get through it” signifas “Vi travivos tion.” aŭ “Tio ne tro emocie vundos vin.” La alia frazo, “get over it” estas simila sed ĝi povas ŝajni iom kolerasenkonsidera kiam oni diras ĝin al aliulo. Ĝi signifas “Ĉesu plendi kaj estu pli emocie forta kontraŭ tio, kio suferigas vin!”

Eble la plej stranga, eĉ pli stranga ol “dancu,” estas la frazo “get by”. “By” havas kelkajn signifojn en la angla. Tiukaze, la vorto signifas “preter.” “Get by” povas signifi “iri preter io” aŭ “preterpasi” sed nur en kunteksto. Sen tia kunteksto, ĝi signifas ion metaforan. “Get by” signifas “travivi per la minimuma postulita” aŭ “lukri sufiĉe da mono por vivi sed ne pli.” La frazo “I get by” signifas “Mi ne vivas tiom komforte sed mi ja vivas” kaj “you’ll get by” signifas “Vi travivos malgraŭ la cirkonstancoj.”

La vorto “get” havas pli da signifoj ol kiujn mi prezentas ĉi tie. La baza vorto sen prepozicioj havas 45 difinojn en Merriam-Webster, ofta angla vortaro. Ĝi estas tre utila kaj uzata vorto. Tial, kaj pro aliaj kialoj, ĝi estas mia plej ŝatata.

Se oni ne komprenas la kialon, mi komprenas tion. Oni ne maltrankviliĝu. Mi ne plendos pri tio. (If you don’t get why, I get it. Don’t get upset. I’ll get over it.)

de Pri Io Ajn je 2019-12-12 17:44

Esperanto.blog

Kolomboj surhavante ĉapelojn aperis en Lasvegaso

Almenaŭ du kolomboj kun vakera ĉapelo sur la kapo aperis pasintsemajne en la urbo Lasvegaso (Usono), laŭ informis la usona gazetaro, kaj oni multe afiŝis kaj komentis tiurilate en la sociretejoj. La loĝantoj ekprizorgis ilin, nomante “Cluck Norris” tiun kun ruĝa ĉapelo, kaj “Coolamity Jane” tiun kun rozkolora ĉapeleto. Oni ne scias kial la ĉapeletoj … Daŭrigi legadon "Kolomboj surhavante ĉapelojn aperis en Lasvegaso"

de PCP je 2019-12-12 13:40

2019-12-11

Pri Io Ajn

Kion fari post Windows 7?

En januaro, Microsoft ne plu subtenos la operaciumon Windows 7. Kvankam la operaciumo havas dek jarojn, ĝi restas tre populara. Ĉirkaŭ triono el ĉiuj komputiloj ankoraŭ havas ĝin. Tiuj uzantoj devos elekti kion fari post la subteno de Windows 7.

Kion signifas manko de la subteno por Windows 7? Post la 14a de januaro, Microsoft ne plu ĝisdatigos la operaciumon. Tial, la operaciumo ne plu gajnos novajn sekurigojn kontraŭ komputvirusoj kaj aliaj problemoj. Tio restigos ĝin nesekura. Alie, la programistoj de aplikaĵoj ofte ne plu subtenos la operaciumon post tiam. Fakte, mi jam rimarkas aplikaĵojn kiuj ne plu subtenas ĝin.

Do, kio estas la elektoj por uzantoj de Windows 7?

1. Aĉeti novan komputilon

    Windows 7 troviĝas plejparte en malnovaj komputiloj. Mia komputilo kaj la komputilo de mia patro, kiuj havas ĝin, ambaŭ havas almenaŭ ses jarojn. Novaj komputiloj enhavas pliboniĝojn kiel solidstatajn diskojn kaj modernajn USB-ajn interfacojn, kiel USB 3.1 kaj USB-C, kiuj estas multe pli rapidaj ol la malnova USB 2.0.

    Se oni jam kredas, ke la nuna komputilo estas tro malrapida, tiu elekto povas esti bona. La problemo troviĝas tiel, ĉu oni havas sufiĉe da mono por aĉeti novan komputilon? Tamen, la prezo de komputilo estas malalta kompare de antaŭ dek jaroj. Mi lastatempe aĉetis sufiĉe bonan tekokomputilon kun Windows 10 kontraŭ $170.

2. Ĝisdatigi la operaciumon al Windows 10

    Malgraŭ la fakto, ke komputiloj kun Windows 7 estas malnovaj, la sistempostuloj de Windows 10 ne estas tiom pli alta ol de Windows 7. Tial, oni ofte povas ĝisdatigi la operaciumon de Windows 7 al Windows 10 sen nova komputilo.

    Tamen, la prezo de Windows 10 estas alta. La prezo ŝanĝiĝas inter landoj sed la baza versio, Windows 10 Home, estas $140 en Usono. Se oni elspezus tiom, kial oni ne elspezus iom pli kontraŭ ankaŭ komputilo? Sed se oni tre ŝatas sian nunan komputilon, tio estas elekto.

    Ankaŭ ŝajnas, ke la ĝisdatigilo por Windows 10, per kiu Microsoft oferis senpagajn ĝisdatigojn al Windows 10 en 2017, estas ankoraŭ elŝutebla de la oficiala retpaĝo. Tio ankoraŭ funkcias sed ne estas certe, ĉu tio estas oficiale subtenata rimedo senpage ĝisdatigi al Windows 10. Malgraŭ tio, ĝi nuntempe restas kiel elekto senpage ĝisdatigi la operaciumon.

3. Fari nenion

    Elektante ĉi tion, oni havas du opciojn.

    Unue, oni rajtas plue uzi Windows 7-on malgraŭ la manko de la subteno. Mi ne rekomendas tion pro la supre menciitaj kialoj pri sekureco sed tio estas opcio.

    Due, oni povas ne plu uzi la komputilon sur la interreto. En nia mondo, multaj homoj havas ankaŭ poŝtelefonon aŭ tabulkomputilon kaj ofte uzas tiujn aparatojn pli ofte ol la komputilon. Se oni uzas la komputilon ĉefe por presi ion per presilo aŭ malofte verki ion per verkilo, kaj ne ofte por retumi, oni povas malkonekti la komputilon de la interreto. Tiel, la manko de la subteno ne plu estas problemo ĉar malbonulo ne plu povas meti komputviruson sur la komputilon. Sed oni ne plu povos uzi la interreton sur tiu komputilo.

4. Ĝisdatigi la operaciumon al Linux

    Windows ne estas la sola operaciumo en la mondo. Estas aliaj kaj populara libera kaj senpaga operaciumo estas Linux. Oni povas instali Linux-on sur komputilon por anstataŭigi Windows 7-on.

    Se oni ne bezonas specifajn aplikaĵojn, kiujn subtenas nur Windows, instali Linux-on estas bona elekto. Per Linux, la malnova komputilo restos uzebla kaj ofte ŝajnos pli rapida ĉar Linux kutime uzas malpli da rimedoj ol Windows. En la pasinteco, Linux estis malfacile uzita sed multaj nuntempaj distribuaĵoj de Linux estas facilaj.

    Tion mi faros pri mia komputilo. Mi jam instalis Ubuntu-n, kiu estas populara distribuaĵo de Linux. La komputilo nun povas uzi ambaŭ operaciumojn.

Kiel de Windows XP en 2014, la fino de Windows 7 estos la fino de erao en la komputado. Ĝi estas bona operaciumo kaj ĝi mankos al mi. Tamen, nenio estas eterna kaj ĉiu fino komencas ion novan, ĉu tio estos nova komputilo aŭ nova operaciumo. La ŝanĝo estas neevitebla sed oni povas decidi kion fari pri ĝi.

de Pri Io Ajn je 2019-12-11 21:21

Neniam milito inter ni

Grekio: "Kuracistoj Sen Landlimoj" denuncas la memmutiladon de infanoj en la kampadejo de rifuĝintoj

AFP / ARIS MESSINIS 11/12/2019 Bildo: Du infanoj fotitaj la 26an de novembro, antaŭ tendo de la kampadejo Moria, en Lesbo, Grekio. En malferma letero adresita al la eŭropaj estroj, kaj publikigita fine de novembro 2019, Doktoro Christos Christou, internacia...

de neniammilitointerni je 2019-12-11 15:59

Esperanto.blog

Artaĵo: flugantaj boacoj de Banksy reliefigas la suferon de senhejmuloj

Pasintsemanjnfine en Birmingamo (centra Anglolando) aperis murpentraĵo farita laŭ la arta stilo de Banksy. En tiu artaĵo tiu mistera brita artisto atentigas pri tiuj homoj, kiuj dormas sub libera ĉielo en la stratoj. La desegnaĵo montras du flugantajn boacojn, kiuj tiras senhejmulon kuŝantan sur stratbenko, kavazaŭ ĝi estus sledo. Filmeto afiŝita sur la instragrampaĝo de … Daŭrigi legadon "Artaĵo: flugantaj boacoj de Banksy reliefigas la suferon de senhejmuloj"

de PCP je 2019-12-11 13:15

Bertilo

PMEG 15.0.12

Hodiaŭ, la 11-an de Decembro 2019, mi lanĉis ankoraŭ unu version de PMEG kun la versinumero 15.0.12. La novaĵoj temas precipe pri la uzo de E-vortoj.

Antaŭ kelkaj semajnoj venis al mi retpoŝta demando pri la jena frazo:

Milde dirite, tio ne helpas.

La demandanto (kiu rajtas anonci sin en komento…) hezitis, ĉu tia uzo de E-finaĵa participo vere estas akceptebla.

Fakte, se oni tiam legis en PMEG pri uzo de participoj kun E-finaĵo, oni trovis tre klaran regulon, laŭ kiu tia frazo ne povas esti ĝusta. Tia participo devas rilati al la subjekto de la frazo (asertis PMEG). Sekve tio devus esti milde dirita: Tio ne helpas, dum tio estas milde dirita. Sed tia ja ne estas la intencita senco. La vera senco estas, ke la ideo tio ne helpas estas milde dirita (milde esprimita).

Kaj tiajn frazojn kun tia senco oni ja uzas. Laŭ mia lingvosento ili estas plene ĝustaj. Sekve io mankis en PMEG. Kaj tio kaŭzis longan cerbumadon, interŝanĝon de mesaĝoj kun la demandinto, kaj esploradon en PAG (Plena Analiza Gramatiko, la antaŭulo de PMEG), kaj iom da kapogratado.

Montriĝis, ke mi grave neglektis kelkajn esencajn detalojn pri la uzo de E-vortoj, kaj precipe de E-finaĵaj participoj. Montriĝis ankaŭ, ke PAG diras nenion ajn pri tiaj frazoj, nek pri frazoj, kiuj konsistas el sola E-vorta frazparto, ekzemple:

  • Bele!
  • Interkonsentite!
  • Farite!

Mi do devis mem elpensi konvinkajn klarigojn. Milde dirite, tio ne estis tute facila. Finfine la ŝanĝoj en PMEG tuŝis plurajn sekciojn dise tra la verko, kun aldono de multaj novaj Zamenhofaj (kaj ne-Zamenhofaj) ekzemploj.

Kaj sekve rezultis PMEG 15.0.12. En la Enkonduko de PMEG vi trovos ligilojn al la lokoj, kie okazis la plej gravaj ŝanĝoj kaj kompletigoj.

Kaj se mi ion fuŝis, vi ne hezitu raporti tion al mi en komento de tiu ĉi afiŝo aŭ retpoŝte al “bertilow” ĉe “gmail.com”.

de bertilow je 2019-12-11 09:42

Libera Folio

Vidvokroniko trovis legantojn ekster la getto

Esperantistoj devus pli malfermiĝi al ekstera publiko, ĉiufoje kiam la karaktero kaj temo de la evento tion ebligas, diras István Ertl. Li disdonis anglan tradukon de sia prezento en Esperanto-klubo en Luksemburgo, kaj anglalingva retejo raportis pri la evento.

Plej ofte esperantistaj aranĝoj ne vere bonvenigas eksterulojn, nek prezentas ajnan intereson al ili. Sed kiam István Ertl antaŭ kelkaj semajnoj en Luksemburgo prezentis fragmentojn el sia verko Vi(d)vokroniko, la aranĝo eĉ rezultis en artikolo de anglalingva retgazeto. Ni demandis al la ĵurnalisto kio altiris ŝian atenton – kaj al István Ertl kial kaj kiel oni logu eksterulojn al esperantistaj kunvenoj.

La artikolo en Luxembourg Times havis la titolon ”Widower's grief expressed in Esperanto” (”Funebro de vidvo esprimita en Esperanto”) kaj enhavas fragmentojn el la teksto de Vi(d)vokroniko en angla traduko. La sama traduko estis disdonita al neesperantistaj ĉeestintoj en la aranĝo.

La ĵurnalisto Sarita Rao mem ne povis ĉeesti la prezentadon, sed trovis la temon interesa kaj kun redaktora aprobo verkis artikolon jam post la aranĝo, ŝi rakontas responde al demando de Libera Folio.

Sarita Rao: – István sendis al mi la tekston en la angla. Mi aparte volis priskribi la procezon de funebrado ĉe eksterlandaj loĝantoj de Luksemburgio, precipe kiam ili perdas kunulon pro io kiel kancero. Mi pensis, ke tio estus utila al pli granda legantaro.

Libera Folio: Kia estis via ĝenerala impreso?

– Mi nek parolas nek legas Esperanton, sed la angla traduko tre kortuŝis min. Kompreneble aldone estis interesa angulo paroli pri tio, ke li verkis kaj prezentis ĝin en Esperanto, kaj iom pri la fono de tio, ke li lernis la lingvon, precipe rilate al la libereco de vojaĝado kiun ĝi donis al li en tempo kiam el Hungario estis malfacile elveturi okcidenten.

Ĉu la artikolo interesis viajn legantojn? Ĉu estis reagoj?

Sarita Rao. Foto: Luxembourg Times.

– Ni ne ricevis skribajn reagojn, sed mi afiŝis ĝin en mia paĝo en Facebook, kaj tie komentis iu, kiu mem troviĝas en funebrado. Nuntempe legantojn ofte logas sensaciaj titoloj aŭ artikoloj kiuj listigas informojn de la tipo "kion fari" aŭ "kie aĉeti". Homaj historioj el la vera vivo ne estas same legataj, krom se la specifa temo interesas iun. Sed por mi, eĉ se la artikolon legas nur kvin personoj, kiuj trairas sperton similan al tiu de István, ĝi jam plenumis sian funkcion.

Kio igus vin partopreni iun alian aranĝon kun rilato al Esperanto kaj raporti pri ĝi?

– Mi ne kredas ke Esperanto-aranĝoj ricevos multan atenton aŭ multan raportadon de la amaskomunikiloj, ĉar oni vidas ilin kiel specialistajn aferojn. Ĵurnalistoj ĉiam serĉas novaĵan aŭ komunuman vidpunkton, sed se vi kolektus tre internacian grupon de Esperantistoj por unika evento, tio probable meritus artikolon.

La Esperanto-movado ĝenerale estas tre izolita de la ĝenerala publiko. Kion la Esperantistoj laŭ vi povus fari por malfermiĝi kaj altiri la atenton de la publiko kaj de la gazetaro?

– Estas tre multe da ”bruo” kiam temas pri komunikado, precipe post la alveno de sociaj retejoj, kie estas malfacile esti rimarkata. Homoj malpli emas legi longajn artikolojn, kaj preferas ke la informoj estu donataj en pecetoj.

– La Esperanto-movado devus serĉi manierojn tenti aŭ tikli la intereson de la publiko. Homoj ŝatas mallongajn, interesajn faktojn, kiel la devenon de vortoj, kaj Esperantistoj povus uzi tiun taktikon por klarigi, kiel la vortoj de ilia lingvo funkcias aŭ estis inventitaj, precipe se temas pri kunfando de diversaj lingvoj.

– Mi krome vidas, ke ekzistas tekstoj, poezio kaj filozofio, verkitaj en Esperanto. Traduki tion al aliaj lingvoj, kiel la angla, donus al la publiko pli bonan aliron al la Esperanto-komunumo, kaj eble igus ilin pli interesitaj pri la lingvo.

Libera Folio: István Ertl, kial vi decidis traduki vian tekston al la angla kaj voki ankaŭ neesperantistan publikon al via prezentado?

István Ertl dum alia prezentado.

István Ertl: – Origine, mi tradukis mian tekston, malfajne, al la angla simple private, por ke unu koncernato, neesperantisto, ĝin komprenu. Tiam ankoraŭ temis pri la 55-paĝa verko aperinta en Beletra Almanako. Poste venis la ideo prezenti mallongan version 30-minutan, unue en Arkones, Poznan, poste en la Esperanto-klubo de Madrido, kaj ankaŭ en mia hejmurba klubo, en Luksemburgo. Dume mi parolis pri ĝi al diversaj amikoj kaj konatoj – plejparte neesperantistoj. Multaj el ili esprimis intereson legi la tekston – sed mi ĝin ne donis, ĉar ĝi ne estis je ĝusta lingva nivelo. Feliĉe, kolegino Hannah Critoph konsentis redakti la 30-minutan version anglen, surbaze de mia krudaĵo, kaj ŝi perfekte faris.

Ĉu efektive venis pluraj neesperantistoj?

– Mi invitis al la kunveno de nia Esperanta klubkunveno kvardekon da interesatoj; deko respondis probable veni, kvino respondis nepre veni, kaj tri venis. La venintoj, ja plurlingvemuloj, parte komprenis Esperanton, parte sekvis mian buŝan prezenton laŭ la papere distribuita angla traduko. La posta diskuto, kiu temis pri multo ekde la trinkata vino ĝis funebro kaj emocioj, okazis angle kaj Esperante, kun bezono nur okaza je interpretado.

Ĉu vi opinias ke esperantistoj devus pli malfermiĝi al ekstera publiko? Sed ĉu oni ne tiam riskas amasan krokodiliĝon de la aranĝoj?

– Esperantistoj devus pli malfermiĝi al ekstera publiko, ĉiufoje kiam la karaktero kaj temo de la evento tion ebligas. En mondo de plurlingveco impresas ege strange forfermiĝi en mondeto de lingvo principe tutmonda, sed kiun reale malmultaj parolas. Ĝin parolos pli multaj ĝuste se ni malfermados nin pli!

– Parenteze, mi povas fanfaroni ke en la lastaj du monatoj mi faris aŭ faros en Luksemburgo tri prezentojn pri Esperanto, al po 40-50 ĉeestantoj: en la Eŭropa Oficejo pri Publikaĵoj, en Eŭropa Lernejo, kaj en mia laborejo, la Eŭropa Revizora Kortumo. Ankaŭ tio estas iaspeca malfermiĝo.

de Redakcio je 2019-12-11 07:43

Pri Io Ajn

Solidstata disko

Je nigra vendredo, mi aĉetis du novajn diskojn por miaj komputiloj. Ili ne estas kutimaj diskaparatoj sed solidstataj diskoj. Mi ne vere bezonas pli da datum-tenado, kvankam tio estas bona. Anstataŭe, mi volas pli rapidajn diskojn por la programaroj.

Malkiel kutimaj diskaparatoj, la solidstata disko ne uzas rotaciantajn diskojn. Tial, ili povas legi kaj skribi datumojn multe pli rapide.

La malrapida legado kaj skribado de diskaparato estas problemo kiam oni ekfunkciigas novan programaron. Pro tio, komputilo estas multe pli malrapida tuj post kiam oni ŝaltas ĝin. La diskaparato ankoraŭ penas legi la dosierojn por la komputilo meti ilin en la ĉefmemoron, kiu estas multe pli rapida.

Mi aĉetis novan komputilon antaŭ kelkaj monatoj kaj ĝi enhavas solidstatan diskon. Mi tiel rimarkis kiom rapida estas tia disko. Kvankam la komputilo ne havas tiom fortan procesoron, ĝi ekfunkciigas programarojn tre rapide. Mi volas tian rapidon en la aliaj komputiloj.

La du aliaj komputiloj, kiujn mi ĉefe uzas, estas surtablaj. Ili ambaŭ enhavas sufiĉe da spaco por mi aldoni alian diskaparaton. Do, kiam mi rimarkis bonajn rabatojn por tiaj diskoj je nigra vendredo, mi aĉetis ilin.

Kiam mi taksis la novan solidstatan kontraŭ la du aliaj diskaparatoj en mia ĉefa komputilo, ne estis konkurso. La solidstata disko sinsekve legas kaj skribas trioble pli rapide. Tio estas tre bona sed laŭ hazarda legado kaj skribado, la solidstata disko estas tridek-oble pli rapide!

Mi apenaŭ kredas, kiom rapida fariĝas la komputilo hodiaŭe.

de Pri Io Ajn je 2019-12-11 04:56

2019-12-10

Egalecen

Niĝeriaj aktivistoj por handikapulaj rajtoj asertas ke antaŭjuĝoj estas la plej granda baro al homaj rajtoj

[La originala versio de ĉi tiu artikolo, verkita en la angla de Adetomiwa Isiaka, aperis unue en la retejo Global Voices. Ĝia Esperanta traduko, de Manuela Ronco, aperis en Global Voices en Esperanto.]

En aprilo 2014 la niĝeria kuracistino Mariam Florence Ogo vizitis 12-jaraĝan infanon afliktitan de poliomjelito, dum kontrolo ĉe sentegmenta instalaĵo en la vilaĝo Manjekin en la niĝeria ŝtato Adamawao. Programo Transdono de Poliomjelito. Foto de Mariam Florence Ogo. Uzita kun rajtigo per Flickr: Komuna Kreaĵo 2.0.

Irene Patrick-Ogbogu, 43-jaraĝa, ekuzis rulseĝon antaŭ sep jaroj. Tiam ŝi spertis malkreskon de sia libera volo.

“Mi ne plu povas eliri, kiel antaŭe, mi ne povas fari plejparton de la aferoj en la publikaj spacoj, kaj homoj nur rigardas min kompate”, diris al mi Patrick-Ogbogu dum telefonintervjuo la 10-an de aŭgusto.

Hodiaŭ, en Niĝerio, homoj kun ajna speco de handikapo estas ofte traktitaj kun malestimo. Dum nova leĝo aprobita en 2018 donas novajn esperojn por la inkluzivigo de handikapuloj, niĝerianoj kun handikapo daŭre alfrontas aron da obstakloj kaj mistraktoj, inter alie parolajn kaj seksajn misuzojn, diskriminacion en la laborloko, kaj limigitan aliron al la publikaj spacoj kaj transportoj.

Patrick-Ogbogu estas la fondinto kaj direktoro de la Centro por Antaŭenigo de Handikapulaj Rajtoj [en, kiel ĉiuj sekvaj ligiloj se ne indikite alie], organizaĵo kiu laboras por ŝanĝi la manieron en kiu handikapeco estas vidata kaj alfrontata en Niĝerio. Sed ŝi estas ankaŭ unu el la ĉirkaŭ 27 milionoj da niĝerianoj kun korpa handikapo. La rekta sperto de diskriminacio kontraŭ homoj kun handikapo estigis ŝian deziron je ŝanĝo.

Laŭ la homrajta aktivisto Ekaete Umoh, la sociaj antaŭjuĝoj estas la plej ĝena solvindaĵo, ĉar la percepto diktas la agon.

Diskriminacio minacas la rajtojn de homo kun handikapo, influante ilian aliron al la sansistemo, ilian ekonomian inkluzivecon, kaj ilian edukadon. Okupiĝas pri la problemo #RampUpNigeria, kampanjo en la sociretejoj starigita fare de la aktivisto por la handikapulaj rajtoj Blessing Ocheido por substreki la preskaŭ neekzistantan alireblecon de rulseĝoj en Niĝerio.

Saluton @gtbank @gtbank_help. Mi estis ĉi-matene ĉe via Kuto-sidejo en Abeokuta, ŝtato de Ogun, kaj mi devis atendi ekster la banka enirejo ĉar la konstruaĵo ne havas rampon, nek estas la sekurecpordo alirebla. Tio estas tre bedaŭrinda.

En aliaj landoj, la bankaŭtomatoj estas provizitaj de aŭskultiloj kaj de brajla klavaro, tiel ke homoj kun aŭdaj aŭ vidaj problemoj povu aliri senprobleme al sia propra mono sen ajna helpo. En Niĝerio, tamen, malmultaj bankaŭtomatoj havas tiajn ecojn, kaj ilia alteco igas ilin nealireblaj por uzantoj en rulseĝo. Restauracioj, malsanulejoj kaj aliaj publikaj ejoj estas preskaŭ nealireblaj por homo kun apartaj bezonoj – kvankam oni foje trovas preĝejon kun signolingva interpretisto.

Tiuj ĉi spacoj, tiom necesaj sed samtempe malfacile alireblaj, malebligas sendependecon. Kaj, rimarkas Umoh, estas ĝuste pro tiuj ĉi strukturaj baroj, kaj ne pro la handikapo mem, ke handikapeco iĝas ŝarĝo kaj la antaŭjuĝo pli emfazata.

“Multaj homoj vidas handikapecon kiel aferon pli de karitato ol de homaj rajtoj.”

— Ekaete Umoh

Kiel Patrick-Ogbogu, Umoh ekhavis poliomjeliton en la 80-aj jaroj, kiam la viruso tuŝis centojn da infanoj en la tuta mondo. Kvankam Umoh ne uzas rulseĝon, la malsano tuŝis la muskolojn de unu el ŝiaj gamboj, lasante unu el ili videble malpli granda ol la alia.

Diskriminacio pri handikapeco ene de la familioj

Umoh asertas ke ŝia batalo por la handikapulaj rajtoj komenciĝis per agoj je la familia nivelo. “Mi ŝatus viziti la hejmojn de la familioj kaj diri al ili: ‘Rigardu min! Ĉu io malbonas pri mi?’ Tio por helpi ilin kompreni, kio estas handikapeco.” La atentemo pri familioj kreskiĝis danke al ŝiaj universitataj spertoj, kiam – trude tenata en konstruaĵo dediĉita al studentoj kun handikapoj, fizikaj aŭ ne – ŝi malkovris ke ĝuste familioj estas parto de la problemo.

“Vivante en tiu ĉi socio, familioj aldonis al la evoluo [de siaj infanoj] malaltan memestimon. Oni aŭdas pri familioj kiuj kaŝas [handikapitajn] homojn, [kelkaj] mistraktante siajn filojn.” — Ekaete Umoh

Edukisto por surdaj infanoj en Lagos, kiu petis ne esti rekonebligita ĝuste pro la delikata naturo de laboro kun familioj, diris al mi ke kiam surdaj infanoj naskiĝas en averaĝa niĝeria familio, la bonŝancaj finiĝas sub la prizorgado de institucioj, ĉar la gepatroj ne scias kiel prizorgi ilin – aliaj eĉ estas adoptitaj de instruistoj. Tiuj kiuj vivas kun siaj familioj estas apartigitaj kaj neniam lernas komuniki ĝuste, kio influas ilian evoluon kaj eĉ pli limigas iliajn vivelektojn.

Familiaj kaj sociaj antaŭjuĝoj surefikas homojn kun ĉia tipo de handikapo, sed ankaŭ genro estas faktoro. Esplorado sugestas ke handikapitaj virinoj havas 10-foje pli grandan probablecon sperti hejman perforton, misuzadon kaj seksan agreson. Inoj kun handikapo estas ankaŭ preteratentitaj de aktivistoj por virinaj rajtoj, asertas Umoh. Pro tiu ĉi kialo, kaj Umoh kaj Patrick-Ogbogu zorgas specife pri la rajtoj de handikapitaj virinoj.

El ĉiuj antaŭjuĝoj, religiaj kaj kulturaj kredoj povas esti la plej akraj. CNN raportas ke en Niĝerio handikapeco estas ofte konsiderata kiel supernatura konsekvenco de malbono aŭ sorĉado kaj, pro tio, handikapuloj estas ofte marĝenigitaj aŭ eĉ ekzilitaj.

La unua paŝo direkte al aliro al homaj kaj juraj rajtoj

Ĉiuj aktivistoj pri handikapulaj rajtoj konsentas ke iliaj klopodoj estus pli fruktodonaj kun la juro ĉe ilia flanko.

La 23-an de januaro 2019, preskaŭ 20 jaroj post ĝia unua propono, la niĝeria prezidento Muhammadu Buhari subskribe leĝigis la Akton pri [Malpermeso de] Diskriminacio kontraŭ Handikapuloj, 2018.

La akto donas al komisiono respondecon pri “instruado, san-prizorgado, sociaj, ekonomiaj kaj civitanaj rajtoj” por la homoj kun handikapo. Laŭ la novaj leĝoj, kiu ajn estus kaptita dum diskriminacia ago kontraŭ handikapuloj, riskus monpunon je 100.000 niĝeriaj nairoj (egalaj al 276 usonaj dolaroj) aŭ ses monatojn en malliberejo, aŭ ambaŭ.

Umoh klarigis ke temas pri vera venko ne nur por la handikapuloj, sed ankaŭ por la tuta lando, ĉar ĝi certe kreos laborpostenojn kaj komercajn ŝancojn. La produktado de protezaj membroj, por helpi mutilitajn homojn agrable vivi en la socio, estas klara ekzemplo de tio.

Umoh mastrumas la Familie Centritan Iniciaton por Handikapuloj (FACIP), neprofitcelan organizaĵon kiu ekde 19 jaroj okupiĝas pri edukado de familioj pri handikapeco kaj pri antaŭenigo de politikaj ŝanĝoj kaj de rajtoj de knabinoj kun handikapeco. Ŝi havas hipotezon, ke la leĝa projekto pri handikapeco estis preterlasita dum tiom da jaroj pro malbonŝanca miksaĵo de antaŭjuĝoj kaj misfunkcia jura sistemo. Ofbodo-Patrik konsentas: “Iam [la leĝa projekto] atingis la prezidentan oficejon; lia preteksto estis manko de sufiĉa buĝeto por la postuloj de la leĝa projekto.”

Human Rights Watch (HRW) substrekis ke ĝis nun, sen leĝoj kontraŭ diskriminacio, handikapuloj estis dumlonge preteratentitaj de dungantoj. Nun, dungantoj preteratentantaj kandidatojn pro handikapo alfrontas monpunon je 250.000 nairoj (690 usonaj dolaroj).

Patrick-Ogbogu fidas ke la novaj leĝoj plibonigos la situacion de handikapuloj. Ŝi estas kunlaborinta kun la registaro por krei ŝancojn por homoj kun handikapo ekde kiam DRAC fondiĝis en 2011, kaj en tiu periodo ŝi estas atestinta ŝanĝojn en la percepto de la problemo. Idris Agboluaje, DRAC-ano, asertas ke li mem vidis ŝanĝojn en la sinteno de la edukistoj kaj de la policistoj al la handikapuloj, faciligante por tiuj ĉi la ekzercadon de iliaj rajtoj.

Novaj esperoj por la inkluzivigo de handikapeco

La celo, asertas Umoh, estas normaligi handikapecon, kio adresos la izoligon kaj segregadon de la handikapuloj. “Kiel la infanoj komprenos siajn samaĝulojn, se ili ne povas interagi [kun ili]?”, ŝi demandas.

Umoh kredas, ke la Ministerio pri Publika Edukado devas esti implikita: “La [demokratiaj] rajtoj por la handikapuloj devus esti inkluzivigitaj en la programo de la socisciencaj studoj.” Ŝi proponas ke signolingvo devus esti lingva opcio en la niĝeriaj lernejoj, flanke de fremdaj lingvoj kiel la franca.

Patrick-Ogbogu substrekas la neceson de publika reprezentado kiel en la senato, dum Umoh entuziasmiĝas pri la ideo de kunlaborado inter la handikapuloj kaj iliaj aliancanoj. Tiu ĉi pensas ke la baroj (enaj kaj eksteraj) blokantaj la ŝancojn kaj kreantaj limojn povas esti facile forigitaj per pli granda nombro da publikaj kaj privataj organizaĵoj kiuj postulas handikapulajn rajtojn.

Patrick-Ogbogu emfazas ke, pli ol ĉio, la leĝo pri handikapeco temas pri videblo. “Tio ĉi estas ŝanco por la handikapuloj esti vidataj tiaj, kiaj ili estas: homoj kun la rajto kaj la povo ekzerci siajn homajn rajtojn.”

de verdamaro je 2019-12-10 20:23

La Balta Ondo

Mesaĝo de UEA okaze de Homrajta Tago, 10 decembro, kaj Zamenhof-Tago, 15 decembro

GK UEAĈiujare, la 10an de decembro, ni festas la Tagon de Homaj Rajtoj. Temas pri la dato en la jaro 1948 kiam la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj estis akceptita de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj.

Fundamenta al la laboro de Unuiĝintaj Nacioj kaj enskribita en ties Ĉarton estas respekto de homaj rajtoj kaj la rajto de ĉiuj homoj vivi siajn vivojn en libereco kaj digno. Artikolo 1.3 de la Ĉarto aludas al celado“antaŭenigi kaj stimuli la respekton al homaj rajtoj kaj al fundamentaj liberecoj por ĉiuj sen distingo de raso, sekso, lingvo aŭ religio.”

Homrajta Tago estas aparte grava al nia Asocio, Universala Esperanto-Asocio, pro du kialoj.

Unue, ĝi memorigas nin, ke, jam en la jaro 1947, la nova statuto de nia Asocio enhavis deklaron, ke respekto de homaj rajtoj estas necesa kondiĉo por nia laboro kiel neregistara organizaĵo. Ankoraŭ hodiaŭ ĝi restas esenca elemento en nia laboro.

Due, Homrajta Tago okazas kvin tagojn antaŭ Zamenhof-Tago, la 15a de decembro, la tago en kiu la fondinto de la Internacia Lingvo Esperanto, L. L. Zamenhof, naskiĝis en 1859. Niaj lokaj kaj naciaj kunlaborantoj ofte festas la Tagon de Homaj Rajtoj kaj Zamenhof-Tagon samtempe, emfazante la ligon inter la streboj de Zamenhof favore al internacia interkompreniĝo, unuflanke, kaj la rekonado de universalaj homaj rajtoj, aliflanke.

La alvoko de la Ĉarto de UN pri “respekto al homaj rajtoj kaj al fundamentaj liberecoj por ĉiuj sen distingo de raso, sekso, lingvo aŭ religio” memorigas nin, ke netolero de lingvaj diferencoj ofte formas la radikojn de ksenofobio kaj povas provoki perfortajn konfliktojn. Pro tio nia Asocio alvokas al respekto de ĉies lingvoj kaj antaŭenigas la Internacian Lingvon Esperanto kiel ponton trans lingvaj diferencoj.

Okaze de Homrajta Tago 2019, ni alvokas al respekto por lingva malsameco, por ĉies rajto uzi la propran lingvon kaj por klopodoj trovi pontojn inter lingvoj, kiuj favoras egalecon, toleremon, kaj pacon.

Por festi la 75-jariĝon de Unuiĝintaj Nacioj, el kiu naskiĝis la tutmonda organizita agado por antaŭenigo de la universalaj homaj rajtoj, nia Asocio elektis kiel temon por sia tutmonda kongreso en 2020 la jenan: “UN 75-jara: Dialogo kaj interkompreniĝo en ŝanĝiĝanta mondo”. Prelegoj kaj diskutoj okazos dumkongrese, helpe de kompetenta teamo de aktivuloj kaj fakuloj pri la temo, sub la gvido de Humphrey Tonkin, iama prezidanto de UEA kaj nuntempe ĉefa motoro de la rilatoj inter UEA kaj UN. Ankoraŭ estas tempo (ĝis la fino de decembro) por aliĝi je plej favoraj prezoj. Montrealo fariĝos ĉefurbo de la monda esperantistaro de la 1a ĝis la 8a de aŭgusto 2019. Pli da informoj kaj ligoj al la reta aliĝilo troveblas ĉe antaŭa Gazetara Komuniko https://uea.org/gk/835a1.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2019, №837.

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2019-12-10 19:53

Esperanto.blog

34-jaraĝa virino iĝis tia landogvidanto plej juna tutmonde

La nova ĉefministro de Finlando, Sanna Marin, kiu estis elektita lastdimanĉe (la 8-an), estos la landogvidanto plej juna de la mondo. Kun 34 jaroj ŝi estas pli juna ol Oleksiy Honcharuk, la 35-jaraĝa ĉefministro de Ukainlando. Sanna Marin estis edukita de needziniĝinta patrino, ŝi estis la unua de sia familio diplomiĝinta en universitato, kaj en … Daŭrigi legadon "34-jaraĝa virino iĝis tia landogvidanto plej juna tutmonde"

de PCP je 2019-12-10 19:24

Neniam milito inter ni

Alĝerio: novaj manifestacioj de studentoj esprimas sian rifuzon de la prezidenta baloto

© RYAD KRAMDI / AFP 10/12/2019 Bildo: manifestaciantoj en Alĝero, la 9an de decembro 2019, tri tagojn antaŭ la prezidenta baloto. En Alĝerio, dum la prezidenta baloto okazos la 12an de decembro, kaj dum la baloto komencas hodiaŭ koncerne la nomadajn popolojn,...

de neniammilitointerni je 2019-12-10 14:34

Esperanto.blog

Spertante froston da -34ºC, 5-jaraĝa knabo savis sin kaj sian fraton en Alasko

Infano aĝanta 5 jaroj, surhavante nur ŝtrumpojn kaj malpezaj vestojn, kunportis infaneton aĝanta 18 monatoj kaj piediris ĉirkaŭ 800 metroj spertante subnulan temperaturon en la regiono Yukon Flats, centre de la usona subŝtato Alasko. Laŭ komunkaĵo de la departamento pri publika sekureco, manko de elektra energio lastmarde (la 3-an) malŝaltis la varmigilon ĉe la knabo, … Daŭrigi legadon "Spertante froston da -34ºC, 5-jaraĝa knabo savis sin kaj sian fraton en Alasko"

de PCP je 2019-12-10 01:48

2019-12-09

Pri Io Ajn

Malgraŭ la vetero

Neĝos ĉi-nokte kaj morgaŭ estos tre malvarme. Glacio estos ĉie. Tio estos perfekta okazaĵo por oni resti hejme kun varma tuko kaj taso da varma ĉokolado. Tamen, morgaŭ okazos la loka goa klubo en mia urbo kaj mi volos ĉeesti ĝin por ludi mian plej ŝatatan tabulludon kun amikoj.

Ĉiu, kiu loĝas en malvarma loko, komprenas tiun problemon. Tia vetero petas onin resti en la hejmo sed la ekstera mondo ne ĉesas.

Do, mi devos decidi kion fari. Ĉu mi veturos al la goa klubo tra la neĝo kaj glacio aŭ ĉu mi restos sekura kaj varma en la domo?

Mi kredas, ke mi iros malgraŭ la vetero. Ne nur ĉar mi estas Miĉiganano kaj tial ne timas tian veteron sed ankaŭ ĉar estos tre longa vintro se mi ĉiam restos hejme. Oni devas eliri la domon de tempo al tempo.

de Pri Io Ajn je 2019-12-09 21:56

Esperanto.blog

NOKTO SANKTA

Karaj legantoj, ĉi sube estas nova versio en Esperanto de la fama kanto de Kristnasko Stille Nacht (Silent Night). Ĝi ne estas laŭvorta traduko, kaj ankaŭ metrike ĝi havas tre partikularan aranĝon. NOKTO SANKTA Nokto sankta! Ĉio nun dormas jam. En la sorĉita nokto stelita jen de l’ Sinjoro la koro. Nokto ĉarma! Kantas nun … Daŭrigi legadon "NOKTO SANKTA"

de Tiberio je 2019-12-09 20:29

Global Voices

Testo pri la limoj de GLAT-akceptado en Tajvano: intervjuo kun la filmisto Ming Lang Ĉen

Sceno de la filmo La instruisto montranta la ĉefrolulon Kevin kaj lian patrinon. Foto de Swallow Wings Films, uzata kun permeso.

Lastatempe eldonita kaj jam premiita tajvana filmo testas la limojn de akcepteblo de GLATuloj, dum la lando fariĝis la unua en Azio kiu akceptis leĝon pri edzec-egaleco en majo 2019.

La instruisto (我的靈魂是愛做的) estas ĉeffilmo de la tajvanano Ming Lang Ĉen, kiu ĵus gajnis premion en novembro ĉe la festivalo Golden Horse de 2019. Golden Horse estas la plej granda kaj plej malnova filmfestivalo en la ĉinlingva mondo. Tiu ĉi filmo rakontas la historion de juna samseksema lerneja instruisto, konfrontata de siaj familio, kolegoj kaj amanto dum li klopodas videbligi kaj akceptigi sian genro-identecon al siaj ĉirkaŭuloj. Oni oficiale eldonis la filmon, la duan ĉeffilmon de Ĉen, en la 6-a de decembro.

Ĉen naskiĝis en Tajvano en 1970. Li servis kiel leŭtenanto en la tajvana armeo antaŭ ol migri al Novjorko, kie li finis siajn studojn ĉe la filma fako de la Universitato de Novjorko. Lia unua ĉeffilmo, Morgaŭ venas hodiaŭ (你的今天和我的明天) aperis en 2013 kaj rakontas la historion de tajvana migrinto en Novjorko kiu esploras sian propran virecon.

Ĉen pasigas la plejparton de sia tempo en Novjorko, sed li regule vojaĝas al Tajvano. Li konsentis esti intervjuita dum li faras torneon en Tajvano por la unua prezento de La instruisto.

Filip Noubel: Kio inspiris vin fari la filmon La instruisto(我的靈魂是愛做的)?

Ming Lang Chen: My initial idea was to make a movie about a gay couple in which one is HIV positive, and the other isn't. Eventually, the story evolved, and I decided to make the movie in Taiwan. The main plot follows Kevin, a 26-year-old high school teacher who teaches civic education in Taiwan. He falls in love with another man, and discovers two things about him later: That this man is married to a woman and that he is HIV positive. Kevin is thus faced with a number of challenges: He has to face his own mother with whom he still lives and with whom he talks about the man he loves; then there is the fear of AIDS, and finally he also needs to face his lover's wife. On top of that, someone spreads a rumor at his school that he is HIV positive. The school then tries to force him to resign, as it is illegal to fire someone based on their HIV status in Taiwan. So the main theme is really how one faces pressure at a rather young age. The Teacher is about human communication, it shows a wide range of delicate emotions, I wouldn't say it is just a gay movie. 

Ming Lang Ĉen: Mia unua ideo estis fari filmon pri samseksa paro ĉe kiu unu havas HIV-on kaj la alia ne. Fine, la rakonto evoluis, kaj mi decidis fari la filmon en Tajvano. La ĉefa intrigo sekvas Kevin, 26-jaraĝa instruisto en liceo kiu instruas civitan edukon en Tajvano. Li enamiĝas kun alia viro kaj poste malkovras du aferojn pri li: ke tiu viro estas edzo de virino, kaj ke li havas HIV-on. Tial Kevin alfrontas plurajn defiojn: Li devas alfronti sian propran patrinon, kun kiu li ankoraŭ loĝas kaj kun kiu li parolas pri la viro kiun li amas. Sekve estas la timo pri aidoso, kaj fine li devas alfronti ankaŭ la edzinon de sia amato. Aldone al tio, iu disvastigas klaĉon ĉe lia lernejo ke li havas HIV-on. La lernejo sekve provas devigi lin demisii, ĉar en Tajvano estas kontraŭleĝe maldungi iun baze de ties HIV-statuso. Do la ĉefa temo vere estas, kiel oni alfrontas premon en iom juna aĝo. La instruisto temas pri homa komunikado, montrante vastan gamon de delikataj emocioj. Mi ne dirus ke ĝi estas nur samseksemula filmo.

FN: En via opinio, kial via filmo gajnis premion ĉe la festivalo Golden Horse de 2019?

MLC: Taiwan is very friendly towards LGBT film production. Every year the the Golden Horse Award, which started in 1962, has at least one or two LGBT-themed movies competing for an award. In 1993, the gay-themed movie Wedding Banquet by Taiwanese and now global filmmaker Ang Lee won the award for best feature film. In 2003, a serial adaptation of Crystal Boys (孽子), inspired the groundbreaking gay novel of the same name by Taiwanese gay author Pai Hsien-yung  (白先勇) won the Golden Bell Awards

As for Winnie Chang, who plays the wife in my film, I believe she won the Best Supporting Actress Award because, even though there are very few scenes involving her, she represents the many layers of this typical situation when gay men marry women out of social and family pressure. She finds herself in a love triangle that was not her choice and is exposed to a lot of pressure. She married into a big family, has to keep up appearances, wants a child and is pressured by her in-laws to do so. Yet she remains tolerant and humane.

MLC: Tajvano estas tre amika lando pri GLAT-a filmproduktado. Ĉiujare la premio Golden Horse, kiu komenciĝis en 1962, havas almenaŭ unu aŭ du filmojn kun GLAT-aj temoj kiuj konkursas por premio. En 1993, la GLAT-tema filmo The wedding banquet (La nupta bankedo) de la tajvana kaj nun internacia filmisto Ang Lee gajnis la premion por la plej bona ĉeffilmo. En 2003, seria adaptaĵo de Crystal boys (孽子), inspirita de la pionira samnoma romano de la tajvana samseksema verkisto Pai Hsien-yung (白先勇), gajnis en la premioj Golden Bell.

Pri Winnie Chang, kiu rolas kiel la edzino en mia filmo, mi kredas ke ŝi gajnis la premion de la plej bona dua aktoro, ĉar kvankam estis tre malmulte da scenoj kun ŝi, ŝi reprezentas la multajn tavolojn de ĉi tia tipa situacio kiam samseksemaj viroj edziĝas kun virinoj pro socia kaj familia premo. Ŝi troviĝas en neelektita amtriangulo kaj estas submetita al multe da premo. Ŝi edziniĝis en grandan familion, devas prezenti bonan fronton, volas infanon kaj estas premata de siaj bogepatroj por fari tion. Ŝi tamen restas tolerema kaj humana.

Sceno de la filmo La instruisto montranta Winne Chang, kiu gajnis la premion por la plej bona dua aktorino en la festivalo Golden Horse. Foto de Swallow Wings Films, uzata kun permeso.

FN: Oni ofte priskribas Tajvanon kiel paradizon por GLAT-aj rajtoj en Orienta Azio. Ĉu tio estas vera kaj ĉu ĝi validas por ĉiuj partoj de la tajvana socio?

MLC:  In the capital Taipei, we live in a very open space, we have a large Gay Pride Parade, and so we tend to think that being gay is no big deal. But we need to get outside of this bubble and see what is really happening in society. Because yes, Taiwan is a democracy, but a very young one, just in its early 30s. This is why I chose a main character who is just under 30. I wanted to see what this generation is experiencing, as they are the first to grow in a post-martial law society.

This is why the movie will be distributed across Taiwan in 16 commercial movie theaters. We didn't want to go big and end up with half-empty movie theater rooms. This is an art movie, quite different from Taiwanese mainstream movies that are heavily influenced by the storytelling of TV series. Our hope is that word of mouth will convince audiences who are into indie movies to come and appreciate The Teacher. 

MLC: En la ĉefurbo Tajpeo, ni vivas en tre malferma spaco, ni havas tre grandan GLAT-fieran marĉon, kaj ni emas pensi ke esti samseksema estas tute neprobleme. Sed ni devas rigardi ekster tiu komunumo por vidi kio vere okazas en la socio. Ĉar Tajvano ja estas demokratio, sed tre juna, nur en siaj fruaj 30-aj jaroj. Pro tio mi elektis ĉefrolulon kiu aĝas iomete malpli ol 30. Mi volis vidi kion ĉi tiu generacio spertas, ĉar ĝi estas la unua kiu kreskas en socio post-militleĝa.

Pro tio oni distribuos la filmon en Tajvano inter 16 komercaj kinejoj. Ni ne volis pensi grandskale kaj finiĝi per duon-malplenaj kinejo-ĉambroj. Ĉi tiu estas arta filmo, sufiĉe malsama ol la kutimaj popularaj tajvanaj filmoj multe influataj de televidseria rakontado. Nia espero estas ke interbabilado inter spektantaroj kiuj ŝatas sendependajn filmojn konvinkos homojn veni kaj aprezi La instruisto-n.

La filmisto Ming Lang Ĉen (dekstre) ĉe la unua prezento de La instruisto en Taojuano, kun ŝatanto kaj la ĉefa aktoro Oskar Ĉiu (邱志宇) (maldekstre). Foto de Filip Noubel, uzata kun permeso.

FN: Kiu do kontraŭas GLAT-ajn rajtojn en Tajvano nuntempe?

MLC: The strongest opposition comes from certain members of religious groups, and mostly Christian people. They have money, are influenced by groups outside of Taiwan, and have a blind belief that homosexuality is wrong, even though the Bible doesn't say that. But there is also another factor: our Asian traditions that keep any talk about homosexuality hush hush. The result is that very few people come out, so people don’t get to see or know a gay person in their immediate circles.That's what I wanted to achieve with Kevin; to introduce a person who looks like a neighbour so people can look at his dilemma and say: “I know him!”.

I couldn't imagine that I would see marriage-equality happen in Taiwan, and we have to thank people like Chi Chia-wei who were brave enough to come out publicly. I never felt prouder to be a Taiwanese than the day we passed the marriage equality law.

MLC: La plej forta kontraŭo venas de iuj membroj de religiaj grupoj, kaj ĉefe de kristanismaj homoj. Ili havas monon, estas influataj de grupoj ekster Tajvano, kaj havas blindan kredon ke samseksemo estas malbona, kvankam la Biblio ne diras tion. Sed estas ankaŭ alia faktoro: niaj aziaj tradicioj kaŭzantaj ke ajna diskuto pri samseksemo restu nur tre diskreta. La rezulto estas ke tre malmultaj homoj elŝrankiĝas, do homoj ne povas vidi aŭ koni samseksemulon inter siaj proksimaj ĉirkaŭuloj. Jen kion mi volis atingi per Kevin: prezenti personon kiu aspektas kiel najbaro por ke homoj povu rigardi lian dilemon kaj diri: “Mi konas lin!”.

Mi ne povis imagi ke mi iam vidus edzec-egalecon okazi en Tajvano, kaj ni devas danki homojn kiel Chi Chia-wei kiuj estis sufiĉe kuraĝaj por publike elŝrankiĝi. Mi neniam sentis min pli fiera tajvanano ol en la tago kiam ni akceptis la leĝon de edzec-egaleco.

de Neil Roberts je 2019-12-09 19:30

Neniam milito inter ni

Barato: Incendio en uzino okazigis la morton de 43 personoj en Nov-Delhio

ADNAN ABIDI / REUTERS 09/12/2019 Almenaŭ 43 personoj mortis dimanĉon, dum incendio de uzino specialigita en fabrikado de mansakoj, en Nov-Delhio, norde de Hindio. La incendioj estas kutimaj en Hindio, kie la sekurecaj normoj de la konstruaĵoj ofte ne...

de neniammilitointerni je 2019-12-09 14:59

Pri Io Ajn

La lastaj homoj

Mi lastatempe verkis sciencfikcian rakonton en la angla. La rakonto okazas en la tre fora estonteco, dekmil seksdecilionoj da jaroj (10100) en la estonteco, alinome guglo da jaroj. Je tiu tempo, ĉiu stelo estas antaŭlonge morta kaj la homaro troviĝas nur en komputilo ĉirkaŭ la lasta nigra truo.

Se la homaro troviĝos inter la steloj, la homaro vivos almenaŭ bilionojn da jaroj. La lastaj steloj mortos post proksimume cent bilionoj da jaroj (1014). Post tio, la solaj fontoj de energio en la tuta universo estos nigraj truoj.

Nigraj truoj ne estas eternaj. Ili elvaporiĝas pro Hawking-radiado. Almenaŭ, ili elvorporiĝos.

Je nia epoko, la kosma fona radiado kaj la lumo el steloj estas pli forta ol la Hawking-radiado el ĉiu nigra truo, do ili gajnas pli da energio ol ili perdas. Sed en la fora estonteco, la kosma fona radiado fariĝos multe malpli forta. Tiam, nigraj truoj donos pli da energio ol ili prenos. Tamen, tiu energio ne estos sufiĉa por subteni homojn.

La sola tipo de vivo, kiu estos ebla, estos elektra, sur komputilo. Komputado fariĝas pli efika je malgrandaj temperaturoj kaj komputiloj ne bezonas senhaltan energion kiel vivuloj. Tiel, komputilo povos uzi la maloftan malgrandan energion de nigraj truoj por komputi.

Se la homaro trovus metodon meti menson en komputilon, tiaj personoj povus vivi en komputilo je tiu estonta epoko.

Tia vivo estus tre malrapida laŭ nia tempo ĉar la kvanto da energio estos tre malgranda. En la simulado, eble pasus subjekta tempo po sekundo je ĉiu miliono da jaroj laŭ la objekta universo.

Tamen, eĉ tiel, tiuj je tiu epoko spertus pli da tempo ol en la tuta epoko de la steloj ĉar la tuta kvanto da tempo estos tiom. Se ĉiu sekundo postulus milionon da jaroj, la simulado daŭrus proksimume cent kvatuordecilionojn da jaroj (1086) laŭ tiuj en la simulado.

Sed tiom da tempo ne estas eterna. Post longa tempo, ankaŭ la nigra truo mortos pro la elvaporiĝo. Tiam, eĉ simulaj homoj ne plu estos eblaj.

Tial mi verkis la rakonton. Ĉar mi scivolas pri tiuj eblaj lastaj homoj je la fino de tempo. Kion ili pensos pri la universo kaj la vivo? Ĉu ili feliĉos pro siaj longaj vivoj? Ĉu ili timos pro la baldaŭa morto? Ĉu ili sopiros la ne pluan universon?

Nenio en la universo estas eterna, inkluzive la universo mem.

de Pri Io Ajn je 2019-12-09 03:00

2019-12-08

Esperanto.blog

Ĉe artfoiro vizitanto manĝis bananon de artaĵo, kiu estis vendita kontraŭ USD120 mil

Nomata “The Comedian” (La Komediisto), la artaĵo de la italo Maurizio Cattelan iĝis tutmonda novaĵo. Ĝi konsistas el banano gluita per glubendo sur muro, reprezentas la “tutmondan komercon”, kaj estis ekspoziciata ekde vendrede (la 6-an) ĉe la eksponbudo de la artgalerio Perrotin, kadre de la artforiro “Art Basel Miami Beach” en Miamo (Usono). Sabate (la … Daŭrigi legadon "Ĉe artfoiro vizitanto manĝis bananon de artaĵo, kiu estis vendita kontraŭ USD120 mil"

de PCP je 2019-12-08 21:15

Neniam milito inter ni

Francio: «flavveŝtuloj», prekaruloj kaj senlaboruloj manifestacias

08/12/2019 Bildo: «EMERITUROJ, SENLABORECO, PUBLIKAJ SERVOJ». N ova manifestacio, mardon 10an de decembro 2019 en Parizo kontraŭ la reformo de la emerituroj. La manifestacio de «flavveŝtuloj» kolektis ĉirkaŭ mil personojn la 7-an de decembro en Parizo,...

de neniammilitointerni je 2019-12-08 21:09

Esperanto.blog

Ĉe Antarkto turistoj serĉas la “lastan limon”

Nek palmoj nek delikata sablo… duonnudaj korpoj enakviĝas ĉe frostakvo antaŭ pingvenoj – Antarkto iĝas ludejo por turistoj, sub risko de akceligi sian “metamorfozon”. Profitante la soifon pri novspertoj de bonhava klientaro, kiu estas trafata de urĝa sento por malkovri regionojn minacataj de klimatŝanĝo, la vojaĝoj per plezurkrozoŝipo pli kaj pli celas aventurojn ĉe foraj … Daŭrigi legadon "Ĉe Antarkto turistoj serĉas la “lastan limon”"

de PCP je 2019-12-08 10:21

Pri Io Ajn

Sekvaĵoj

Kion mi faros sekve? Mi demandas tion al mi mem.

Mi ĵus verkis mallongan rakonton por konkurso de verkado. Mi volas verki pli da rakontoj kaj eble ankaŭ romanon. Tamen, mi ne jam decidas kion mi verkos por ekzerci min pri verkado en la venontaj semajnoj.

Ĉi-monate, mi finas mian rezolucion pri ĉi tiu blogo. Mi ja volas fari ion Esperante en 2020. Tamen, mi ne jam decidas tion kion mi faros post la fino de la jaro.

En aŭgusto de 2020, mi ĉeestos la Universalan Kongreson en Montrealo. Mi studas la francan por uzi ĝin en Kanado. Ĝis tiam, mi studos nur la francan. Tamen, mi volas studi alian lingvon post tio sed mi ne jam decidas kiun lingvon mi studos.

La projektoj en mia vivo finiĝas unu post la alia kaj mi pripensas kion mi volas fari sekve. Sed ĉu mi bezonas ion alian? Je la komenco de la jaro, mi diris, ke mi ĉiam faras tro en la vivo. Tio estas eble parto de la kialo. Mi ĉiam serĉas ion fari.

Eble, anstataŭ tio, mi povus iom ripozi inter projektoj miaj.

de Pri Io Ajn je 2019-12-08 00:14

2019-12-07

Neniam milito inter ni

Klimato: miloj da personoj manifestaciis en Madrido marĝene de la COP25

07/12/2019 Ĝis nun en Madrido, la loĝantoj silentis pri la COP 25 . Tiu monda pintkunveno pri la klimata ŝanĝiĝo estis lanĉita lundon 2an de decembro, kaj daŭros ĝis la 13a. Sed la afero ŝanĝiĝas. Pluraj miloj da manifestaciantoj abundis ĉi-vendredon...

de neniammilitointerni je 2019-12-07 21:01

La Balta Ondo

Opinioj de niaj legantoj

OndoResponde al la informo pri la baldaŭa ĉeso de La Ondo de Esperanto, publikigita en la oktobra eldono, venis pluraj mesaĝoj. Parton de ili ni aperigas ĉi-sube laŭ la alfabeta familinoma ordo.

 

Mi ege bedaŭras pro la baldaŭa malapero de “La Ondo”. Ĝi estis grava parto de Esperanto-vivo – mia, tut-ruslanda, eĉ tutmonda. La revuo mem estis ĉiam bonkvalite farita kaj interesega. Tamen mi komprenas la kialon. Certe, necesas gardi la vidkapablon kaj ŝpari tion, kio restis. Resaniĝon al vi, al viaj okuloj, kara Aleksander – almenaŭ tiom, kiom eblas. Sed ĉu vere ne eblas preni iun personon, laboreman kaj fidelan al la ideo, kiu farus ĉeekranan laboron anstataŭ vi? Estas tre bedaŭrinde.

Ikar A. Akimenko (Ruslando)

Plej verŝajne la “Ondo” estas tiu revuo kiu plej liveris kontraŭ malpli da mono. Mi havas nur vortojn de danko kaj admiro por la redakta skipo, modela multflanke, inkluzive de profesiaj kaj amikemaj rilatoj kun ties kunlaborantoj. La perdo enormas. Bonŝance restas al ni la riĉa arĥivo daŭre esplorebla kaj ĝuebla. Respektante vian decidon, mi deziras al la Onda paro sukcesojn en iliaj ontaj projektoj.

Xavi Alcalde (Katalunio, Hispanio)

 

Dankante pro la antaŭantaŭlasta “Ondo”, mi kiel leganto/abonanto el Magdeburgo, volas esprimi mian senliman admiron al via giganta longjara konstanta laboregado por kaj per Esperanto!!! Mi deziras al vi ambaŭ ĉion plej bonan kaj al vi, Aleksander, ĉefe bonan sanon, reboniĝon de via vidkapablo! Atentu pri via sano, ĝi estas la plej valora, kion ni havas!

Do, fartu bone, vi ambaŭ.

Dieter Dungert (Germanio)

 

Eĉ se mi bedaŭras la novaĵon, mi ne povas ne agnoski tion, ke tia estas la vivo. Kaj danki vian netakseblan laboron.

Luís Ladeira (Portugalio)

 

Kvankam mi jam sciis, ke ĉi tiu jaro estos la lasta de la OdE, la kruda sciigo kun la foto de vi du kun la libroj laste eldonitaj tre profunde min tuŝis, same kiel la sciigo pri malboniĝo de vidkapablo. Mi ĉiam aprezis vian multflankan agadon, kaj LOdE estis ĉiam mia preferata informa revuo, tiel plena de movado diversloka kaj kulturo respekta al ĉiuj. Kun ĝia fermiĝo fermiĝas historia periodo.

Mi estis tre proksima al vi kiam Halina misfartis, mi volonte iom helpetis en la redaktado de NDK (tro malavare min vi listigis en la redaktan komitaton), mi estos daŭre proksima en via agado venonta. Mi ĝojas, ke mi ekkonis Halinan en Lillo, kun Aleksandro eble mi apenaŭ interkruciĝis, mi ne konscias pri tio.

Espereble ni ankoraŭ renkontiĝos, vi estas ankoraŭ junaj, mi jam delonge ne plu (NDK perfidas mian aĝon…).

Kun granda, tre granda danko pro ĉio, kion vi faris “en la nomo de granda ideo, kiu ĉiujn nin ligas”.

Carlo Minnaja (Italio)

 

Kun multe da bedaŭro mi legis, ke “La Ondo” baldaŭ ĉesos aperi. Tre trista novaĵo. Via gazeto ja estas firma ero en la Esperanto-kulturo. Sed mi komprenas vian decidon. La aĝo kaj la sano estas superfortoj, kiuj decidas pri ĉio.

Mi deziras al vi ambaŭ ĉion bonan, kaj esperas, ke vi ne malaperos el la movado.

Paul Peeraerts (Belgio)

 

Mi tre bedaŭras pro la novaĵo. Mi estas fiera, ĉar iam mi korespondadis kaj kunlaboris kun vi. Mi dezirus ke vi trovu kunlaborantojn en Rusio por daŭrigi vian laboron… kaj sukceson.

Roberto Sartor (Argentino)

Koran dankon pro via senlaca laboro dum la multaj pasintaj jaroj! Mi tre bedaŭras, ke vi devas ĉesigi la eldonadon de LOdE. Sed mi ankaŭ bone komprenas, ke tiu senĉesa laboro lacigas viajn okulojn, kaj ne estas bona por la sanstato, se daŭrus ĉiame. Do, mi dankas al vi kaj deziras al vi ĉion bonan, iom pli da ripozo kaj pliboniĝo de via okula vidpovo kaj via sanstato entute. Provu malgraŭ ĉiuj eblaj malfacilaĵoj tamen ĝui la vivon kaj fartu bone!

Heinz-Wilhelm Sprick (Germanio)

 

La informo pri la ĉeso iom tristigas min – ja via magazino estis daŭra ligo kun via mondoparto. Sed gratulon pro tio, ke vi tiel longe faris la laboron. La okuloj de AlKo ĝuu iom da ripozo.

Trevor Steele (Aŭstralio)

 

Mi tre bedaŭras, ke tiu elstara revuo ĉesos plu aperadi. Ke ne troviĝas daŭriganto montras, kiel eksterordinara homo vi estas kune kun Halina.

Lenke Szász (Rumanio)

 

Jubileo? Stranga jubileo… jubileo kun larmoj…
Simple: eternan dankon por la gigantega, mirakla tasko, kiun vi faris sur ĉiaj kampoj.
Kun granda malĝojo kaj deziro de kvieta ripozo plej meritita

Jean-Luc Tortel (Francio)

 

Mi ja bedaŭras tiun fakton sed komprenas vian decidon kaj dankas vin du pro via enorma, daŭra kontribuado informa, eduka kaj kultura. Mi memoras ke antaŭ kelkaj monatoj vi menciis en iu mesaĝo, ke vi sukcesis pensiiĝi, kio ja estas trankviliga koncerne vian materian estontumon.

José Antonio Vergara (Ĉilio)

 

Kun granda konsterno mi ricevis la informon, ke “La Ondo de Esperanto” ĉesos aperi. Tio estas por mi vera malĝojo. “La Ondo” fariĝis parto de miaj regulaj legaĵoj. Ĝi certe estas unu el la plej riĉenhavaj, modelaj revuoj pri nia movado, pri nia kulturo. Mi komprenas, ke sanproblemoj kaj laceco malebligas al la nunaj administranto kaj redaktanto daŭrigon de tia giganta laboro. Sed mi apenaŭ povas kredi, ke ne troviĝas en la mondo skipo, kiu povus alpreni la taskon! Ĉar fakte temas pri granda perdo! Eĉ se provizore oni malgrandigus la revuon ĝis restabiliĝo, tamen oni devus konservi tian gravegan informilon!

Ĉu vere nia movado estas nuntempe tiel malforta, ke ne aperos anstataŭantoj? Aŭ la brilo de la nunaj prizorgantoj de “La Ondo de Esperanto” timigas eventualajn kandidatojn?… Mi ankoraŭ kovas en mia nesto la esperon, ke nia kara “Ondo” ne malaperos!”

Paulo Sérgio Viana (Brazilo)

 

Kvankam jam la 4an de oktobro mi legis en via mesaĝo, ke vi ne plu eldonos tiun mirindan revuon post decembro, mi nur hieraŭ lernis la detalojn de la kialo de tiu decido. Mi bedaŭras la malaperon de tiu komunikilo, sed mi komprenas viajn kialojn.

Mi certas, ke vi, Alko, malgraŭ viaj vidmalfacilaĵoj, estos daŭre aktiva intelekte kaj esperantiste. Aliflanke, vi bezonas kaj meritas raciigi vian tempouzon. Mi tamen esperas, ke ni daŭrigos nian agrablan kaj taŭgan interparoladon.

Pedro Zurita (Hispanio)

 

Ni dankas ĉiujn, kiuj skribis al ni, inkluzive de tiuj kies vortoj ne estas publikigitaj ĉi tie, kaj tiujn, kiuj reagis en la reto. Pri la estonteco de nia ĵurnalista agado vi povos legi en la decembra eldono de La Ondo de Esperanto, kiu aperos la 30an de decembro.

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novembra numero de La Ondo de Esperanto (2019).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2019, №11.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2019/11/

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2019-12-07 11:39

Pri Io Ajn

Ĉu motivo estas tiom grava?

Ĉi-semajne, mi uzas Duolingo-n por studi la francan pli ofte ol kutime. Tamen, mi ne faras tion ĉar mi havas pli da motivo pri la franca mem. Mi faras tion ĉar ial mi interesiĝis pri la rangosistemo kaj mi volas venki la ametistan rangon. Tio ne tiom interesiĝis min lastamonate; mia deziro ŝanĝiĝis.

Tio iom maltrankviligis min. Ĉu mi ne sufiĉe koncentrus la atenton al la lingvolernado pro spertopoentoj? Se mi ne studas la francan pro la franca mem sed pro la rangosistemo, ĉu tio malhelpus la studadon?

Mi kredas, ke ne. Pro la deziro, mi legas kaj aŭskultas pli da rakontoj en la franca kaj mi faras pli da lecionoj. Eble mi ne koncentras la atenton tiom, kiom antaŭe, sed mi komprenas kion mi legas, do tio ja estas komprenebla enigaĵo.

Pri multaj decidoj, la motivo estas tre grava. Tamen, mi devas uzi la francan pli ofte por atingi pli altan nivelon. Tiukaze, kvankam la motivo ne celas tiun rezulton, ĝi akordas la alian celon.

de Pri Io Ajn je 2019-12-07 01:03

2019-12-06

Esperanto.blog

Japanlando posedas unu vendilon po 23 loĝantoj

Vendilo estas aparato, kiu memstare vendas varojn aŭ servojn. Imagu iun uzante la vendilon de la supra bildo. Tiu ulo paŝus direkte al maŝinlumo spertante la neĝon ĉe siaj ŝuoj, malvestus la gantojn, metus la monerojn kaj per sensentaj fingroj premus la butonojn por indiki la alfanumeran kombinaĵon pri la dezirata varo. Imagu la bruon … Daŭrigi legadon "Japanlando posedas unu vendilon po 23 loĝantoj"

de PCP je 2019-12-06 21:56

Neniam milito inter ni

Pollando: Labourstart Kampanjo: reenpostenigu la maldungitajn sindikatajn gvidantojn de Castorama

06/12/2019 La sindikato UNI-komerco alvokas la sindikatojn kaj la laboristojn de la tuta mondo postuli de Castorama, ke ĝi reenpostenigu la 10 sindikatajn gvidantojn en Pollando. Castorama estas filio de Kingfisher PLC, brita multnacia entrepreno specialigita...

de neniammilitointerni je 2019-12-06 14:01

Pri Io Ajn

Kio estas sukceso?

Mi lastatempe eniris konkurson de verkado. Post semajnoj, mi verkis mallongan rakonton kaj je la 30a de novembro, mi sendis la rakonton al la konkurso. Mi faris tion ankaŭ lastan jaron kaj tiam mi estis duon-finalisto en tiu konkurso pro mia rakonto. La duon-finalistoj estos anoncitaj en januaro. Nun, mi atendas tion.

Tamen, mi ne certas, ĉu mia nuna rakonto estas tiel bona kiel la lasta. Mi havis multajn problemojn verki ĝin kaj mi ne ŝatas la rezulton tiom kiom mi ŝatis la lastan. Kaj mi scivolas ĉu mi atingos la saman nivelon de sukceso ĉi-foje.

Se mi ne fariĝos duon-finalisto, ĉu tio signifas, ke mia verkado ne pliboniĝis ĉi-jare? Mi verkas ion ĉiutage pro ĉi tiu blogo kaj mi verkis pli en la angla ol lastajare, sed mi ne povis trovi la rezulton, kion mi deziris pri ĉi tiu rakonto. Ĉu tio signifus malsukceson?

Mi kredas, ke ne.

Estis punkto dum la antaŭlasta semajno de novembro, kiam mi kredis, ke mi malsukcesus kaj ne finus tiun verkon antaŭ ol okazis la templimo de la konkurso. Mi faris precize tion pri alia konkurso de verkado antaŭ du jaroj. Mi memoras la momenton, kiam mi decidis ĉesi verki la rakonton, ĉar mi ne havis la tempon por fini ĝin. Tio estas malbona momento pri mia verkado.

Sed, malgraŭ miaj duboj, mi ja finis la verkon ĉi-foje. Estis templimo kaj mi ja finis la rakonton antaŭ ol ĝi okazis. Kaj tio al mi pruvas, ke mi povas verki ion kontraŭ templimo. Do, eĉ se mi ne trovas la saman nivelon de sukceso laŭ la konkurso, mi povas iel nomi la rakonton sukceso laŭ la pli granda rakonto pri mia verkado.

de Pri Io Ajn je 2019-12-06 01:07

2019-12-05

Neniam milito inter ni

Honduro: de 30 ĝis 50 jaroj da malliberejo pro la murdo de la ekologiistino Berta Caceres

Fernando Antonio / Sipa / AP 05/12/2019 Lundon vespere, la justico de Honduro kondamnis sep virojn de 30 ĝis 50 jaroj de malliberejo pro la murdo de Berta Caceres, indiĝena ekologiistino pafmurdita la 2an de marto 2016, ĉar ŝi kontraŭstaris konstruadon...

de neniammilitointerni je 2019-12-05 21:22

La Balta Ondo

Ĉu reveno al la tagordo?

NobelpremioLa Sveda Akademio nun, post jaro de skandaloj, misfamigoj kaj suspektadoj opinias, ke ĝi purigis sin mem, solvis la problemojn kaj regajnis la iaman reputacion. (Legu pli pri la fono en La Ondo de Esperanto, 2018, №11).

Ja okazis ŝanĝoj: Horace Engdahl ne plu membras. Ankaŭ Katarina Frostenson demisiis. Ŝia edzo Jean-Claude Arnault estas ne nur akuzita, sed ankaŭ kondamnita perfortiganto. Frostenson publikigis kvazaŭan taglibron pri la skandalo, en kiu ŝi prezentas sin kaj sian edzon kiel viktimojn de ampleksa konspiro. La kritikisto Jens Liljestrand opiniis pri tiu publikaĵo, ke al ĝi mankas baza deco.

Kaj ankaŭ Sara Danius forlasis la Akademion kaj mortis en oktobro 2019 pro mamkancero. Do, ĉu ĉio en ordo, la tablo polurita kaj reveno al kutimaj aferoj

En 2019 la Akadenio provis eĉ novan manieron por elekti la premioton: kaj akademianoj kaj eksteraj spertuloj decidis pri la atribuo de la premio. Oni antaŭe atendis, ke ili elektu almenaŭ unu virinon por agnoski la aspekton virinoj gravas. Reveno al la kutimo estas – bedaŭrinde – ke ili tamen elektis du eŭropanojn, eĉ mezeŭropanojn: por 2018 Olga Tokarczuk el Pollando, kaj por 2019 Peter Handke el Aŭstrio.

Kaj Tokarczuk kaj Handke estas aprezataj verkistoj. Sed ankaŭ diskutataj. Ambaŭ pro eksterliteraturaj kialoj. Ambaŭ aktivas en malsamaj kampoj, tamen mi opinias, ke unu el ili absolute ne meritas la Nobel-premion.

Peter Handke – kulpuloj kaj viktimoj

HandkeEn sia testamento Nobel decidis, ke la premio en lia nomo estu por tiuj, kiuj alportis la plej grandan utilon al la homaro. Handke ja estas konata kaj eĉ certagrade lerta verkisto kun propra kaj avida legantaro. Ili aprezas, ke li “helpe de lingva inventemo esploras randregionojn kaj la specifecon de homaj spertoj”, kiel diris la Akademio.

Estas tamen disputende, ĉu vere li kontribuis al la progreso de la homaro, ĉar Handke defendis en iuj verkoj militkrimulojn de la intercivitana milito en eksJugoslavio kaj banaligis iliajn agojn. Handke mem insistas, ke lia kompleta verkaro estas unueca, do tio ne estas foja dereliĝo de politika naivulo.

Handke publikigis fifamajn kaj naŭzajn eldirojn, ekzemple: “Kaj cetere tiuj tiel-nomataj ‘patrinoj de Srebrenica’: Mi kredas neniun ilian vorton, ilia funebro ne konvinkas min. Se mi estus patrino, mi funebrus sole. Jes, prave, estis la patrinoj de Buenos Aires, ili kuniĝis kaj demandis la militaristajn diktatorojn, kie estis iliaj infanoj. Sed tiu ĉipa imito estas monstra. Estis la patrinoj de Buenos Aires kaj tio sufiĉas.”

La interna milito en eksJugoslavio estas sufiĉe konata kaj esplorita. Ni scias, kiu estis atakanto kaj kiu estis atakito. La sieĝo de Sarajevo estis por li la batalo inter “luktantoj sur la montoj kaj la prem-mastroj en la valo”. Handke kiel vortvirtuozo vualas siajn alternativajn faktojn.

Li koncedas, ke li ne estas spertulo, sed samtempe li malestimas spertulojn. “Ĉe ĉiuj spertuloj, kiuj raportas pri la disfalanta Jugoslavio mi ne povas trovi verdiremon. Jam la vorto balkanspertulo flaras je ideologio kaj tendenco”.

Tio estas vaste konata, sed ŝajne la Sveda Akademio nur supraĵe informis pri ĉiuj aspektoj de la verko de ilia elektito.

Mi ne volas esti etika policisto. Jes, verkisto povas havi abomenajn opiniojn kaj tamen verki elstarajn verkojn (ekzemple: Hamsun adoris Hitleron, Céline kaj Ezra Pound estis antisemitoj). Jes, verkisto povas havi neortodoksajn opiniojn, tamen ne sufiĉas la banala konstato de la Nobelpremiito Elfriede Jelinek (vidu La Ondo de Esperanto, 2004, №12), ke artisto devas kontraŭi, se ĉiuj havas la saman opinion.

Se Handke volas, li povas “senti sin proksime al Hitler kiel homo”. Li ankaŭ rajtas dediĉi verkon al militkrimulo. Li povas esti talenta, eĉ brila verkisto. Sed ĝuste kiam temas pri la premio de Nobel nur estetikaj kriterioj ne sufiĉas. Tio estis la volo de Nobel.

Ĉu malatribui la premion? Ne, li ne meritas esti memorita, kiel la verkisto, kiu tamen ne ricevis tiun premion. En 1999 Salman Rushdie proponis Handke por la premio Stultulo de la Jaro – jen pli taŭga premio por Handke.

Olga Tokarczuk – aktivulino aŭ teroristino

TokarczukOlga Tokarczuk estas literatura stelulino en sia hejmlando, sed bedaŭrinde ne multe tradukita al lingvoj, kiujn mi komprenas. La Akademio laŭdis ŝian “enciklopedian pasion”, kiu estas por iuj legantoj frandaĵo, sed defio por tiuj sen detala kono de la mezeŭropa historio.

En 2015 ŝi gajnis la Nike-premion, la plej altan literaturpremion de Pollando pro La libroj de Jakobo. Tiu romano pri la sektgvidanto Jakob Frank (1726-1791) gvidas la leganton “trans sep limoj, kvin lingvoj kaj tri grandaj monoteistaj religioj”.

La pensoj de Frank estis kruda miksaĵo de sabatanismo kaj kabalismo. Frank ŝanĝis plurfoje religion. Li konvertiĝis al islamo, baptiĝis du fojojn kaj ankaŭ komprenis sin foje kiel enkarniĝon de Dio. Gravaj stacioj de lia vivo estis Bukareŝto, Istanbulo, Saloniki, Varsovio, Lviv (en nuna Ukrainio), Ĉenstohovo kaj fine Offenbach en Germanio, kie li alprenis la titolon barono. Virtuoze ŝi gvidas la leganton tra la pola-litova nobela respubliko.

Pluraj vivoplenaj personoj akompanas la protagoniston, interalie: la katolika pastro Benedykt Chmielowski, kiu interesiĝas pri judaj aferoj, la kastelestrino Katarzyna Kossakowska kaj la poetino Elżbieta Drużbacka – ĉiuj kiel reprezentantoj de malsamaj opinioj. Foje ŝi skribas kiel raportantino de eventoj, foje brilas metafiziko kaj poezio, foje regas magia realismo. Tio estas verko por tre malrapida legado.

Polaj legantoj havas pozitivan imagon pri tiu epoko pro la historiaj romanoj de Henryk Sienkiewicz. Sed Tokarczuk ofertas iom alternativan komprenon de tiu respubliko: nobeloj kiuj misuzas sian povon, subpremo de etnaj minoritatoj, pogromoj de judoj kaj sklavsimilaj vivkondiĉoj de servutuloj. Tokarczuk admonis en televido la polojn al konfronto kun la malpli pozitivaj epokoj de sia historio. Kiam la naciista partio PiS denove gajnis la elektojn estis tro por ili. Ili deklaris ŝin kiel malamikon de la ŝtato.

PiS-afablaj ĵurnalistoj denuncis ekzemple la manuskripton por la filmo Spuro (reĝisoris Agnieszka Holland) kiel promocion de eko-terorismo. Aliaj epitetoj estas “pol-malamika” kaj “perfidulino”. Tokarczuk respondis, ke ŝi ja estas patrioto, sed ne naciisto. Ŝia aktivado ne estas agrabla por la nuntempe reganta partio en Pollando. Inismo, jes ankaŭ maldekstra aktivado, krome vegetarismo kaj kritiko de la vira domino estas tro por iuj, sed ĝuste verkistino kiel Tokarczuk povus redoni la antaŭan prestiĝon al la Nobel premio por literaturo.

Wolfgang Kirschstein

Ĉi tiu artikolo aperis en la novembra numero de La Ondo de Esperanto (2019).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2019, №11.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2019/12/nobel

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2019-12-05 20:30

Esperanto.blog

Mortis tiu katino Lil Bub, kiu famiĝis ĉe interreto

La katino Lil Bub, kiu ekde 2011 ĉarmis multajn homojn ĉe interreto pro ĝia aparta aspekto, mortis lastdimanĉe (la 1-an) en la aĝo 8 jaroj. Laŭ ĝia posedanto, Mike Bridavsky, ĝi estis batalanta kontraŭ ostinfektado kaj neatendite mortis dum dormado. La nekutima aspekto de tiu katino, kun mallongaj membroj kaj lango ĉiam eksterbuŝe, estis rezulto … Daŭrigi legadon "Mortis tiu katino Lil Bub, kiu famiĝis ĉe interreto"

de PCP je 2019-12-05 16:32

Sonĝanta Vivo

Urĝiga decembro


Vilaĝa komuna libro(supra) kaj mia propra libro


Finfine, naskiĝis 
mia dua libro skribita en la korea.

Ĉijare,
dum 10 monatoj, 
okaze de vilaĝa projekto subvenciita 
de nia regiono Ĉung-buk 충북,
10 vilaĝaninoj laboris unu fojon posemajne.

Rezulte, koncerne min,
 du libroj publikiĝis.



freŝaj verkistinoj en nia vilaĝo


Kelkfoje,
 nia teamo de desegnado 
faris muran pentraĵon
por vilaĝa teatro, 
kie aktoris infanoj kaj gepatroj.






Decembro ja ĉiam rapidas.
Plie, ĝi urĝigas nin :
ripari la domon,
liverigi karbaĵojn,






prepari vintran gimĉion,
sekigi persimonojn 
kiel vintran dolĉaĵon,




Jam oni povas manĝi sekiĝantajn persimonojn


eĉ maŝine sekigi ĵus rikoltitajn pomojn.




Kompreneble, 
mia ŝatata laboro, 
instrui Esperanton daŭras.





Kaj......
Kiel kutime,
ĉiumatene, 
mi prenas penikon kaj etan kajeron.
Jes, desegni kaj pentri jam fariĝis kutimo.


Flaviĝantaj folioj ĉe rivero

Vepera maro

Nigra pastoro

Mia E-studento, Cedric el Francio

Surstrataj personoj
Mon Grand Mont, Michel

En nia modesta korteto,
eĉ atendante amikon en vilaĝa kafejo,
kaj rigardante preterpasantajn personojn...

ĉio en la vivo estas bela modelo por desegni.


 
 

Finita rizkampo


Coucou, amindaj katoj!
Jen, matenmanĝo.
Bonvolu ne moviĝi,
por ke mi desegnu vian vivantan korpon.









de Sonĝanta vivo (noreply@blogger.com) je 2019-12-05 13:14

Pri Io Ajn

Rakontoj en Duolingo

Lastamonate, la apo de Duolingo gajnis ion, Duolingo Stories (E-e Duolingo-aj rakontoj). Tio estis havebla en la retejo de Duolingo antaŭ multaj monatoj sed mi ne uzis ilin ĉar mi plej ofte uzas la poŝtelefonan apon. La lastajn kelkajn tagojn, mi uzis preskaŭ nur la rakontojn anstataŭ la lecionojn.

Kiam oni elektas rakonton, oni kaj legas kaj aŭskultas ĝin. Preskaŭ ĉiu rakonto estas ĉefe dialogo inter du homoj. Dum la rakonto, oni respondas demandojn pri la frazoj kaj pri io okazas. Ĉiu rakonto daŭras nur du aŭ tri minutojn.

Entute, mi tre ŝatas la koncepton. Rakontoj estas bonaj por lerni lingvon ĉar oni lernas vortojn en kunteksto kaj vidas kiel la lingvo estas uzata. Tamen, la rakontoj mem ne estas tre interesaj. Iom ja estas bonaj rakontoj sed plejparte, ili ne estas tiom bonaj. Malgraŭ tio, mi preferas la rakontojn ol la lecionojn por ekzerci min al la franca.

Por lerni novajn vortojn kaj gramatikaĵojn, eble la lecionoj estas pli bonaj. Mi jam komprenas la francan je tiu nivelo. Sen tio, mi ne certas, ĉu mi ŝatus ilin sed se oni jam faris la tutan lecionaron de Duolingo en la lingvo, tiu verŝajne ŝatus legi la rakontojn.

Bedaŭrinde, Duolingo Stories ne estas havebla por multaj lingvoj, kiel por Esperanto. Nur kelkaj lingvoj, kiel la franca kaj la hispana, havas la rakontojn por legi. Espereble, Duolingo aldonos la kapablon al aliaj lingvoj en la ne tro fora estonteco.

de Pri Io Ajn je 2019-12-05 01:31

2019-12-04

Esperanto.blog

La mistera skribaĵo sur blanka urso

Fakuloj cerbumas pri bildoj diskonigitaj de rusaj profiloj en sociretejoj, montrante blankan urson kun la simbolo “T-34” prentrita per ŝprucigilo sur ĝia dorso. Anatoly Kochnev, kiu estas scientisto de la Norda Instituto pri Vivaĵsciencaj Aferoj konsideras preskaŭ nefarebla taskon pentri urson sen uzo de trankviligaĵo. Krome li asertas, ke bezonatas semajnoj por la malaperigo de … Daŭrigi legadon "La mistera skribaĵo sur blanka urso"

de PCP je 2019-12-04 22:08

Libera Folio

Monato: 40 jaroj da persisto

Nekredeble sed vere: unu el la malmultegaj esperantlingvaj periodaĵoj ne pri la movado, Monato, ĉi-decembre iĝas 40-jara. Lige kun tiu vere elstara evento Libera Folio intervjuis la gvidan redaktoron Paŭl Peeraerts, kiu samtempe estas redakcia sekretario kaj la plej longdaŭra kunlaboranto de la magazino.

Peeraerts rakontis, ke li optimismas pri la estonteco de Monato kaj menciis ties plej gravajn problemojn.

La revuo Monato festas sian 40-jaran datrevenon

Libera Folio: Dum multaj jaroj vi estis redakcia sekretario, antaŭ certa tempo vi ricevis ankaŭ la postenon "gvida redaktoro". Ĉu tio ion esence ŝanĝis en via laboro por Monato? Supozeble vi plenumas la taskojn de ĉefredaktoro, kial do vi estas oficiale nur "gvida"?

Paŭl Peeraerts: – Tiu kroma "posteno" nur iom plipezigis mian laboron. Nia bedaŭrata forpasinta ĉefredaktoro Paul Gubbins tre ofte intervenis ĵurnalisme, ekzemple sugestante al la redaktoroj aldoni pli da intertitoloj, mallongigi frazojn, simpligi la stilon ktp. Tiun rolon mi transprenis, sed enhave mi ne intervenas.

– Kial mi estas "nur gvida"? Pri tio "kulpas" nia honora ĉefredaktoro Stefan Maul. Tuj post kiam forpasis Paul Gubbins, mi priparolis la situacion kun Stefan kaj li diris al mi pli-malpli la jenon: "Mi scias, ke certe vi taŭgus kiel nova ĉefredaktoro. Tion vi pruvis en 1991, kiam mi devis rezigni pri la funkcio, kaj vi devis subite ĝin transpreni. Tamen laŭ mi estus bone, ke pli juna persono iĝu la nova ĉefredaktoro, kaj ke vi nur gvidu la skipon ĝis alveno de nova ĉefredaktoro." Nu, mi ne scias, ĉu tio ĉi estis nur ĝentila maniero diri, ke mi tute ne taŭgas, aŭ ĉu vere li atendis baldaŭan transprenon fare de dinamika junulo! Kiel ajn, ĝis nun neniu junulo sin prezentis.

En kiu jaro vi eklaboris en la redakcio? Kiom da via tempo averaĝe vi elspezas nun ĉiutage por la magazino?

– Mi kunlaboris en la redakcio ekde la komenco, do ekde 1980. Tiam la laboro estis nur teknika: arigi la manuskriptojn, dissendi la kompostprovaĵojn, provlegi ktp. Nur en 1992 mi transprenis de Stefan Maul la rubrikojn Noticoj kaj Librorecenzoj. Mi nun averaĝe laboras 4 horojn tage por Monato.

La magazino estis konceptita kiel vitrino de Esperanto kiel lingvo, kaj dum longaj jaroj ĝi estis tia. Kiel vi taksas ties atingojn en la lastaj 20 jaroj?

– Mi ne scias, ĉu vere Monato estis konceptita tiel. Certe iuj revis, ke Monato estus ia esperantlingva NewsweekTimeDer Spiegel, kiun eblus montri "al la mondo" por fanfaroni pri niaj atingoj. Vi scias, ke la unua ideo de Stefan Maul estis eldoni ĉiusemajnan magazinon, sed montriĝis, ke la Esperanto-merkato tute ne estas matura por tio. Kaj ankoraŭ nun, 40 jarojn poste, malgraŭ la centmiloj da lernantoj, ĝi ne estas matura.

– Aliflanke ni ne subtaksu la gravecon de tiu "vitrino", kaj mi citu Humphrey Tonkin ĉi-rilate: "Kiam foje mi volis konvinki kelkajn kolegojn-lingvistojn, ke Esperanto estas plene vivanta lingvo, mi aĉetis por ili abonojn al Monato. La efiko estis ĝuste tia, kian mi deziris: ili traktis tiun revuon kiel tute normalan fenomenon de tute normala kaj funkcianta lingvo."

Kiujn principajn malfacilaĵojn alfrontas Monato nun, escepte de la evidentaĵoj kiel financo kaj ĉiam nesufiĉa kvanto de abonantoj?

– Mi vidas ĉi-momente nur unu. Mi havas la impreson, ke la poŝto, kiu devas liveri la tradician paperan revuon al la abonantoj, ĉiam pli malbone funkcias. Ekzemplo, kiun mi spertis antaŭ kelkaj semajnoj: la novembra revunumero atingis la usonajn abonantojn unu tagon pli rapide ol la luksemburgajn, kaj kvin tagojn pli rapide ol la germanajn, kvankam Luksemburgo kaj Germanio estas ja "tuj apude" de la presejo.

Ĉu Monato laŭ vi sukcesis adaptiĝi al la interreta epoko?

– Mi kredas ke jes. Monato estas unu el la unuaj revuoj, kiuj aperis rete. Jam ekde 2002 abonantoj povis legi la artikolojn rete antaŭ ol la papera magazino falis en la leterkeston. Nun la revuo estas legebla en la dosierformoj PDF (ĉefe por grandaj komputilekranoj) kaj en la formoj Epub kaj Mobipocket (ĉefe por poŝtelefonoj kaj librolegiloj). Tamen ĉ. 70% de la abonantoj ankoraŭ preferas la klasikan paperan formon. Interreto helpas nin ankaŭ konstati, kiujn tekstojn legantoj opinias plej interesaj. Se vi scivolas pri la plej popularaj artikoloj, rigardu ĉi tie.

Gvida redaktoro kaj redakcia sekretario de Monato Paŭl Peeraerts

Se oni rigardas la liston de la redaktoroj, videblas, ke la redakcion konsistigas esperantistoj de la pli aĝa generacio. Kio kaŭzas tion? Ĉu estas alia situacio kun la aŭtoroj?

– Prava rimarko. La plej juna redaktoro, Roberto Pigro, estas 40-jara. Pri la aŭtoroj mi ne havas statistikon, sed – kiel vi scias – sub ĉiu artikolo (kaj ekde 2020 super) aperas malgranda foto de la verkinto, kaj estas facile konstati, ke temas ĉefe pri relative maturaj personoj! Simile statas pri la legantoj. Monato tie sekvas la evoluon de similaj eldonaĵoj. Mi legis en la germana Der Spiegel, ke ĝia legantaro ne konsistas el multaj junuloj, kaj ke tiu procentaĵo ankoraŭ falas kompare al la pli aĝa generacio.

Supozeble la samo rilatas la legantaron. Ĉu la maljuniĝo de la redakcianaro kaj legantaro iel influas perspektivojn de la revuo?

– Pure statistike kompreneble jes. Sed kiu povas antaŭvidi la estontecon? Eble post kelkaj jaroj la junuloj havos "la faŭkon plena" de la supraĵeco de la nunaj sociaj komunikiloj kaj ili emos denove legi kelkajn pli longajn, pli profundajn tekstojn.

Kio estas la fakta ligo inter Monato kaj Flandra E-Ligo? Oni legas, ke FEL estas la oficiala eldonanto, sed ĉu FEL portas financan respondecon? Kiu devas fari principe gravajn decidojn, ekzemple maloftigi la aperritmon, ĉesigi la paperan version aŭ simile?

– Efektive FEL estas la eldonisto. Tio signifas, ke FEL portas la financan respondecon. Se iam Monato estus deficita, FEL certe rajtus haltigi la eldonadon, aŭ serĉi alian eldoniston. Feliĉe ĉiujare Monato donas gajnon, ne grandan gajnon, sed tamen sufiĉan por parte kompensi la kostojn de la oficejo kaj dungito de FEL. Ĝis nun ni tute ne devis pensi pri maloftigo de la aperritmo, ĉesigo de la papera versio aŭ io simila. Se iam la financo postulus tian paŝon, mi imagas, ke estus mi kiu interkonsiliĝus kun la estrarano pri financo de FEL kaj kun Gerd Jacques, ĝia administrantino.

La listo de rubrikoj (Arto, Ekonomio ktp) ne ŝanĝiĝas de jardekoj. Ĉu tiu sistemo ankoraŭ bone funkcias?

– Tio ne tute veras. Ekzistas la bazaj rubrikoj Politiko, Moderna Vivo, Ekonomio, jam de jardekoj, sed aldoniĝis lastatempe la rubrikoj Literaturo kaj Historio (ambaŭ redaktataj de Trevor Steele) kaj ekzemple forfalis la rubrikoj Enigmoj, Kuirreceptoj kaj Noticoj. Mi kredas, ke la divido en rubrikoj kun apartaj redaktoroj estas nun necesega. La tempo en kiu unu redaktoro povis kompetenti pri ĉiuj flankoj de la hodiaŭa vivo pasis. Stefan Maul estis en 1980 iuspeca Leonardo da Vinci, kiu devis koni kaj pritrakti ĉiujn temojn, sed li mem konstatis, ke tio ne eblas plu.

Pli frue en la revunumeroj oni legis tre interesan frazon: "Se via artikolo ne konvenas al iu el la rubrikoj, tiam ne sendu vian tekston al Monato". Ĉu oni en Monato ofte malakceptas tekstojn?

– La kontribuoj normale iras rekte de la verkanto al la redaktoro. Do mi ne ekscias, se artikolo estas rifuzita. Tamen mi povas doni al vi du ekzemplojn, kiuj tre verŝajne estas tipaj por ĉiuj redaktoroj. Alex Shlafer, la redaktoro de la rubriko Politiko, skribis "Ĝenerale mi rifuzas nur tre malmultajn tekstojn, plejparte pro tio, ke ili estas neripareble subnivelaj, apenaŭ kompreneblaj aŭ tute seninformaj." Mi mem en mia multjara kariero de la redaktoro de la rubriko Leteroj rifuzis laŭ mia memoro nur unu kontribuon, kiu laŭ mi estis ofenda por difinita popolo (kaj la verkinto tuj malabonis!).

Ĉu la magazino planas ion novan por estonto? Ĝenerale kiel vi vidas ties estontecon?

Monato ĵus finis sian 40-an jaron. La plej okulfrapa ŝanĝo ekde la 41-a jarkolekto estos pli moderna enpaĝigo, kreita de niaj grafikistoj Ferriol Macip i Bonet kaj Zep Armentano. Aldoniĝos ankaŭ malgranda rubriko "Antaŭ 40 jaroj aperis en Monato", ĉar povas esti amuze vidi, kiom nia socio ŝanĝiĝis inter 1980 kaj nun, sed ankaŭ kiel – eble surprize – ĝi restis sama. Monato tiam jam raportis ekzemple pri la efiko de la homo sur nia vivmedio, kaj pri la kreskiĝanta problemo de la rifuĝantoj. Sed esence la baza koncepto de la revuo restos senŝanĝa. Vi konas ja la diraĵon: neniam ŝanĝu gajnantan ĉevalon!

Intervjuis Grigorij Arosev

de Redakcio je 2019-12-04 20:43

Neniam milito inter ni

2019 fermas la plej varman jardekon iam registritan, laŭ Unuiĝintaj Nacioj

04/12/2019 La jaro ne ankoraŭ finiĝis, sed io estas certa: 2019 ĵus fermis jardekon da «escepta varmo», anoncis la "Monda Organizaĵo pri Meteologio" (MOM) en la madrida COP25. 2019 sendube estos la dua plej varma jaro iam registrita. Tiu rekordo aldoniĝas...

de neniammilitointerni je 2019-12-04 18:06

Global Voices

Niĝeriaj aktivistoj por handikapulaj rajtoj asertas ke antaŭjuĝoj estas la plej granda baro al homaj rajtoj

Nova leĝo donas novajn esperojn por la inkluzivigo de handikapuloj

En aprilo 2014 la niĝeria kuracistino Mariam Florence Ogo vizitis 12-jaraĝan infanon afliktitan de poliomjelito, dum kontrolo ĉe sentegmenta instalaĵo en la vilaĝo Manjekin en la niĝeria ŝtato Adamawao. Programo Transdono de Poliomjelito. Foto de Mariam Florence Ogo. Uzita kun rajtigo per Flickr: Komuna Kreaĵo 2.0.

Irene Patrick-Ogbogu, 43-jaraĝa, ekuzis rulseĝon antaŭ sep jaroj. Tiam ŝi spertis malkreskon de sia libera volo.

“Mi ne plu povas eliri, kiel antaŭe, mi ne povas fari plejparton de la aferoj en la publikaj spacoj, kaj homoj nur rigardas min kompate”, diris al mi Patrick-Ogbogu dum telefonintervjuo la 10-an de aŭgusto.

Hodiaŭ, en Niĝerio, homoj kun ajna speco de handikapo estas ofte traktitaj kun malestimo. Dum nova leĝo aprobita en 2018 donas novajn esperojn por la inkluzivigo de handikapuloj, niĝerianoj kun handikapo daŭre alfrontas aron da obstakloj kaj mistraktoj, inter alie parolajn kaj seksajn misuzojn, diskriminacion en la laborloko, kaj limigitan aliron al la publikaj spacoj kaj transportoj.

Patrick-Ogbogu estas la fondinto kaj direktoro de la Centro por Antaŭenigo de Handikapulaj Rajtoj [en, kiel ĉiuj sekvaj ligiloj se ne indikite alie], organizaĵo kiu laboras por ŝanĝi la manieron en kiu handikapeco estas vidata kaj alfrontata en Niĝerio. Sed ŝi estas ankaŭ unu el la ĉirkaŭ 27 milionoj da niĝerianoj kun korpa handikapo. La rekta sperto de diskriminacio kontraŭ homoj kun handikapo estigis ŝian deziron je ŝanĝo.

Laŭ la homrajta aktivisto Ekaete Umoh, la sociaj antaŭjuĝoj estas la plej ĝena solvindaĵo, ĉar la percepto diktas la agon.

Diskriminacio minacas la rajtojn de homo kun handikapo, influante ilian aliron al la sansistemo, ilian ekonomian inkluzivecon, kaj ilian edukadon. Okupiĝas pri la problemo #RampUpNigeria, kampanjo en la sociretejoj starigita fare de la aktivisto por la handikapulaj rajtoj Blessing Ocheido por substreki la preskaŭ neekzistantan alireblecon de rulseĝoj en Niĝerio.

Saluton @gtbank @gtbank_help. Mi estis ĉi-matene ĉe via Kuto-sidejo en Abeokuta, ŝtato de Ogun, kaj mi devis atendi ekster la banka enirejo ĉar la konstruaĵo ne havas rampon, nek estas la sekurecpordo alirebla. Tio estas tre bedaŭrinda.

En aliaj landoj, la bankaŭtomatoj estas provizitaj de aŭskultiloj kaj de brajla klavaro, tiel ke homoj kun aŭdaj aŭ vidaj problemoj povu aliri senprobleme al sia propra mono sen ajna helpo. En Niĝerio, tamen, malmultaj bankaŭtomatoj havas tiajn ecojn, kaj ilia alteco igas ilin nealireblaj por uzantoj en rulseĝo. Restauracioj, malsanulejoj kaj aliaj publikaj ejoj estas preskaŭ nealireblaj por homo kun apartaj bezonoj – kvankam oni foje trovas preĝejon kun signolingva interpretisto.

Tiuj ĉi spacoj, tiom necesaj sed samtempe malfacile alireblaj, malebligas sendependecon. Kaj, rimarkas Umoh, estas ĝuste pro tiuj ĉi strukturaj baroj, kaj ne pro la handikapo mem, ke handikapeco iĝas ŝarĝo kaj la antaŭjuĝo pli emfazata.

“Multaj homoj vidas handikapecon kiel aferon pli de karitato ol de homaj rajtoj.”

— Ekaete Umoh

Kiel Patrick-Ogbogu, Umoh ekhavis poliomjeliton en la 80-aj jaroj, kiam la viruso tuŝis centojn da infanoj en la tuta mondo. Kvankam Umoh ne uzas rulseĝon, la malsano tuŝis la muskolojn de unu el ŝiaj gamboj, lasante unu el ili videble malpli granda ol la alia.

Diskriminacio pri handikapeco ene de la familioj

Umoh asertas ke ŝia batalo por la handikapulaj rajtoj komenciĝis per agoj je la familia nivelo. “Mi ŝatus viziti la hejmojn de la familioj kaj diri al ili: ‘Rigardu min! Ĉu io malbonas pri mi?’ Tio por helpi ilin kompreni, kio estas handikapeco.” La atentemo pri familioj kreskiĝis danke al ŝiaj universitataj spertoj, kiam – trude tenata en konstruaĵo dediĉita al studentoj kun handikapoj, fizikaj aŭ ne – ŝi malkovris ke ĝuste familioj estas parto de la problemo.

“Vivante en tiu ĉi socio, familioj aldonis al la evoluo [de siaj infanoj] malaltan memestimon. Oni aŭdas pri familioj kiuj kaŝas [handikapitajn] homojn, [kelkaj] mistraktante siajn filojn.” — Ekaete Umoh

Edukisto por surdaj infanoj en Lagos, kiu petis ne esti rekonebligita ĝuste pro la delikata naturo de laboro kun familioj, diris al mi ke kiam surdaj infanoj naskiĝas en averaĝa niĝeria familio, la bonŝancaj finiĝas sub la prizorgado de institucioj, ĉar la gepatroj ne scias kiel prizorgi ilin – aliaj eĉ estas adoptitaj de instruistoj. Tiuj kiuj vivas kun siaj familioj estas apartigitaj kaj neniam lernas komuniki ĝuste, kio influas ilian evoluon kaj eĉ pli limigas iliajn vivelektojn.

Familiaj kaj sociaj antaŭjuĝoj surefikas homojn kun ĉia tipo de handikapo, sed ankaŭ genro estas faktoro. Esplorado sugestas ke handikapitaj virinoj havas 10-foje pli grandan probablecon sperti hejman perforton, misuzadon kaj seksan agreson. Inoj kun handikapo estas ankaŭ preteratentitaj de aktivistoj por virinaj rajtoj, asertas Umoh. Pro tiu ĉi kialo, kaj Umoh kaj Patrick-Ogbogu zorgas specife pri la rajtoj de handikapitaj virinoj.

El ĉiuj antaŭjuĝoj, religiaj kaj kulturaj kredoj povas esti la plej akraj. CNN raportas ke en Niĝerio handikapeco estas ofte konsiderata kiel supernatura konsekvenco de malbono aŭ sorĉado kaj, pro tio, handikapuloj estas ofte marĝenigitaj aŭ eĉ ekzilitaj.

La unua paŝo direkte al aliro al homaj kaj juraj rajtoj  

Ĉiuj aktivistoj pri handikapulaj rajtoj konsentas ke iliaj klopodoj estus pli fruktodonaj kun la juro ĉe ilia flanko.

La 23-an de januaro 2019, preskaŭ 20 jaroj post ĝia unua propono, la niĝeria prezidento Muhammadu Buhari subskribe leĝigis la Akton pri [Malpermeso de] Diskriminacio kontraŭ Handikapuloj, 2018. 

La akto donas al komisiono respondecon pri “instruado, san-prizorgado, sociaj, ekonomiaj kaj civitanaj rajtoj” por la homoj kun handikapo. Laŭ la novaj leĝoj, kiu ajn estus kaptita dum diskriminacia ago kontraŭ handikapuloj, riskus monpunon je 100.000 niĝeriaj nairoj (egalaj al 276 usonaj dolaroj) aŭ ses monatojn en malliberejo, aŭ ambaŭ.

Umoh klarigis ke temas pri vera venko ne nur por la handikapuloj, sed ankaŭ por la tuta lando, ĉar ĝi certe kreos laborpostenojn kaj komercajn ŝancojn. La produktado de protezaj membroj, por helpi mutilitajn homojn agrable vivi en la socio, estas klara ekzemplo de tio.

Umoh mastrumas la Familie Centritan Iniciaton por Handikapuloj (FACIP), neprofitcelan organizaĵon kiu ekde 19 jaroj okupiĝas pri edukado de familioj pri handikapeco kaj pri antaŭenigo de politikaj ŝanĝoj kaj de rajtoj de knabinoj kun handikapeco. Ŝi havas hipotezon, ke la leĝa projekto pri handikapeco estis preterlasita dum tiom da jaroj pro malbonŝanca miksaĵo de antaŭjuĝoj kaj misfunkcia jura sistemo. Ofbodo-Patrik konsentas: “Iam [la leĝa projekto] atingis la prezidentan oficejon; lia preteksto estis manko de sufiĉa buĝeto por la postuloj de la leĝa projekto.”

Human Rights Watch (HRW) substrekis ke ĝis nun, sen leĝoj kontraŭ diskriminacio, handikapuloj estis dumlonge preteratentitaj de dungantoj. Nun, dungantoj preteratentantaj kandidatojn pro handikapo alfrontas monpunon je 250.000 nairoj (690 usonaj dolaroj).

Patrick-Ogbogu fidas ke la novaj leĝoj plibonigos la situacion de handikapuloj. Ŝi estas kunlaborinta kun la registaro por krei ŝancojn por homoj kun handikapo ekde kiam DRAC fondiĝis en 2011, kaj en tiu periodo ŝi estas atestinta ŝanĝojn en la percepto de la problemo. Idris Agboluaje, DRAC-ano, asertas ke li mem vidis ŝanĝojn en la sinteno de la edukistoj kaj de la policistoj al la handikapuloj, faciligante por tiuj ĉi la ekzercadon de iliaj rajtoj. 

Novaj esperoj por la inkluzivigo de handikapeco 

La celo, asertas Umoh, estas normaligi handikapecon, kio adresos la izoligon kaj segregadon de la handikapuloj. “Kiel la infanoj komprenos siajn samaĝulojn, se ili ne povas interagi [kun ili]?”, ŝi demandas.

Umoh kredas, ke la Ministerio pri Publika Edukado devas esti implikita: “La [demokratiaj] rajtoj por la handikapuloj devus esti inkluzivigitaj en la programo de la socisciencaj studoj.” Ŝi proponas ke signolingvo devus esti lingva opcio en la niĝeriaj lernejoj, flanke de fremdaj lingvoj kiel la franca.

Patrick-Ogbogu substrekas la neceson de publika reprezentado kiel en la senato, dum Umoh entuziasmiĝas pri la ideo de kunlaborado inter la handikapuloj kaj iliaj aliancanoj. Tiu ĉi pensas ke la baroj (enaj kaj eksteraj) blokantaj la ŝancojn kaj kreantaj limojn povas esti facile forigitaj per pli granda nombro da publikaj kaj privataj organizaĵoj kiuj postulas handikapulajn rajtojn. 

Patrick-Ogbogu emfazas ke, pli ol ĉio, la leĝo pri handikapeco temas pri videblo. “Tio ĉi estas ŝanco por la handikapuloj esti vidataj tiaj, kiaj ili estas: homoj kun la rajto kaj la povo ekzerci siajn homajn rajtojn.”

de Manuela RONCO je 2019-12-04 14:30

Bertilo

La Tekstaro kreskas

Unu el la plej gravaj rimedoj, kiujn mi uzas, kiam mi verkas PMEG-on, estas la Tekstaro de Esperanto, kiu estas priserĉebla kolekto de tekstoj en Esperanto el la tuta historio de la lingvo.

Mi retrospektive tre bedaŭras, ke la Tekstaro ne ekzistis en la jaroj 1994 – 2005, kiam mi faris la plej grandan parton de la PMEG-laboro. Sed post la apero de la Tekstaro mi des pli fruktuzis ĝin por plibonigi kaj evoluigi PMEG-on. Mi tamen kompreneble ne estas la sola, kiu uzas la Tekstaron por esplori la lingvon. Ĝi estas nuntempe unu el la plej gravaj rimedoj por Esperantologoj kaj aliaj, kiu interesiĝas pri la uzo kaj evoluo de la lingvo.

Lastatempe mi aldonis al la Tekstaro grandan kolekton de artikoloj el la junulara revuo Kontakto kaj hodiaŭ ankaŭ la faman verkon “La bona lingvo” de Claude Piron.

La Tekstaro nun ampleksas 10.475.231 da vortoj. La atingo de dek milionoj da vortoj estas grava mejloŝtono.

La Tekstaro ekzistas dank’ al subteno de ESF (“Esperantic Studies Foundation”). Sed ankaŭ vi povas subteni mian laboron pri PMEG kaj la Tekstaro (kaj ankaŭ aliaj projektoj).

de bertilow je 2019-12-04 13:17

KARAPACO-PANORAMO

Franc Hohler: Plendo (humuraĵtraduko)


Franc Hohler
Plendo 


Fininte la unuan parton de la kreado, Dio estis tre kontenta pri tio. Antaŭ ĉio la strebado pri ekvilibro, kiun li estis doninta al la naturo, ŝajnis al li bona afero.

Nur kun la homoj ekestis certa maltrankvilo kaj malordo en la tuta afero, kaj tial li kreis la nombrovicon.

Li faris bonajn spertojn pri ĝi. La homoj dividis la jaron en 12 monatojn, kaj tagon en 24 horojn, ili ellitiĝis je la 6-a matene, iris je la 7-a al la laboro, faris je la 9-a paŭzon, manĝis je la 12-a tagmeze, je la 17-a ili reiris hejmen, kaj ĉion, kion ili faris, fariĝis pli kaj pli reguleca kaj pli kalkulebla.

Sed post certa tempo la 8 venis al li kaj plendis.

„Ĉiuj nombroj havas signifon“, ĝi diris, „nur ne mi.“

„Kial tio?“ demandis Dio kaj kliniĝis iom antaŭen.

„Do“, diris la 8, „ekzemple la 1 esprimas la komencon, la 2 la dualecon, inon kaj viron, helon kaj malhelon, bonon kaj malbonon, la 3 esprimas la triunuon, la 4 la kvar jarsezonojn, la 5 la kvin sencojn, la 6 la sesan sencon, la 7 la sep mortpekojn, la 9 la naŭ muzojn, la 10 la dekalogon – nur mi esprimas nenion.“

Dio ankoraŭ iom pli kliniĝis antaŭen.

„Povas esti, ke vi esprimas nenion“, li diris, „sed vi devas nur sterni vin, kaj poste vi estos senfina.“

Tuj la 8 sternis sin kaj bonfarte moviĝetis tien kaj tien en la lumo de sia senfineco, dum Dio rektiĝis, ĝojigita pri tio, ke li ankoraŭ havis tiun ideon.“


tradukis Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser


de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2019-12-04 09:48

Pri Io Ajn

Ne-eskapebla sonĝo

Lastamonate, mi menciis, ke mi havis kelkajn strangajn sonĝojn. Tio ne ŝanĝiĝas en la lastaj semajnoj. Lastanokte, mi havis strangan sonĝon kian mi ne havis ekde mia juneco. Mi sonĝis kiel mi ne povis vekiĝi.

En la sonĝo, mi multfoje provis vekiĝi. Mi ŝajne ja vekiĝis, ĉar mi trovis min dorminta en alia loko. Tamen, mi vekiĝis denove en la sonĝo mem. Mia cerbo simple trompis min per kialo kial mi estis tie. Mi false memoris enlitiĝi en tiu loko. La lokoj en la sonĝo estis kaj konataj, kiel mia junula ĉambro je mateno, kaj ne-konataj, kiel granda tri-etaĝa domo je nokto kiun mi ne rekonis. Mi ĉiufoje ellitiĝis sed post kelkaj momentoj, mi rekonis, ke mi ankoraŭ estis en sonĝo, pro io stranga. Ekzemple, estis fajro sur lago kiun mi vidis tra fenestro. Post tio, mi provis vekiĝi kaj la sama afero okazis denove.

Kial mi volis vekiĝi el la sonĝo? Ĉar mi kredis, ke mi tro dormis kaj tial devis vekiĝi. Alie, mi ne irus al la laborejo je la ĝusta tempo. Tamen, mi ne povis tion fari. Ĉiufoje, kiam mi provis vekiĝi, mi ne vere vekiĝis.

Kiam mi finfine vekiĝis en la realan mondon, mi apenaŭ kredis, ke mi vere vekiĝis. Mi estis en mia lito kaj la ĉambro ŝajnis tute normala sed mi jam kredis, ke mi vekiĝis kelkfoje. Mi ne tute fidis la cerbon. Tamen, mi kontrolis la poŝtelefonon apud mi. Mi trovis bedaŭrinde, ke mi vekiĝis unu horon tro frue.

de Pri Io Ajn je 2019-12-04 01:01

2019-12-03

Esperanto.blog

La brazila registaro proponas, ke urboj kun ĝis 5 mil loĝantoj aneksiĝu al najbaraj municipoj

Pasintmonate la brazila registaro sendis al la parlamento tri proponojn por konstitucia ŝanĝo (PEC, laŭ portugallingva mallongigo), kaj unu el ili koncernas la aneksiĝon al najbaraj municipoj tiuj urboj loĝataj de ĝis 5 mil homoj kaj spertanta propran enspezon malpli ol 10% de la tuta enspezaro.  Laŭ la Ministerio pri Ekonomiko nuntempe ekzistas 1.254 municipoj … Daŭrigi legadon "La brazila registaro proponas, ke urboj kun ĝis 5 mil loĝantoj aneksiĝu al najbaraj municipoj"

de PCP je 2019-12-03 22:43

Neniam milito inter ni

Bosnio kaj Hercegovino: kampadejo de Vucjak: humanitara urĝeco ĉe la pordoj de Eŭropo

Velija Hasanbegovic – Maxppp 03/12/2019 Bildo: «Tiu akvo ne estas trinkebla» La kampadejo de Vucjak estas kampadejo de migrantoj, nord-okcidente de Bosnio kaj Hercegovino... Ĝi estas kampadejo de tendoj, kie regas malvarmo, neĝo kaj koto sur eks-rubejo...

de neniammilitointerni je 2019-12-03 21:26

La Balta Ondo

La antaŭlasta eldono de La Ondo de Esperanto

OndoPor enmeti en la lastan, decembran numeron de La Ondo de Esperanto la tekstojn, kiuj kutime aperas en la januara kaj februara numeroj (ronda tablo pri la atingoj kaj fiaskoj dum la pasinta jaro, intervjuo kun la Esperantisto de la Jaro, kaj la statistiko pri la eldonado en la pasinta jaro) la redakcio prokrastis je kelkaj semajnoj la publikigon de la du lastaj numeroj. La 11a, novembra numero estis publikigita la 25an de novembro.

La novembra Ondo estas nekutime ampleksa – 82-paĝa. Tio okazis pro la longa paŭzo inter la oktobra kaj novembra eldonoj, kio pligrandigis la primovadan sekcion “Eventoj”, kaj pro la jubileo de Halina Gorecka – la eldonanto (kaj provleganto) de La Ondo de Esperanto, prezentata per NDK-eca biografio, intervjuo aranĝita de la vicredaktoro Paweł Fischer-Kotowski, kaj komenco de ŝia bibliografio.

En “Eventoj” oni povas legi, interalie, pri la landaj kongresoj en Ĉinio, Ĉeĥio kaj Japanio, pri la rekorde amasa aŭtuna renkontiĝo en la kastelo Greziljono, pri la junulara renkontiĝo en la limurbo Zgorzelec / Görlitz, pri la eble lasta Montkabana renkontiĝo en Slovenio, pri la unua partopreno de esperantistaj naturistoj en la senvesta naĝkonkurso en Parizo kaj pri multaj pliaj agadoj de esperantistoj laste okazintaj kaj baldaŭ okazontaj.

La ĉeso de nia gazeto estas la ĉefa temo en la diskutrubriko “Tribuno”. Oni povas legi priajn opiniojn de Ikar A. Akimenko, Xavi Alcalde, Dieter Dungert, Luís Ladeira, Carlo Minnaja, Paul Peeraerts, Roberto Sartor, Heinz-Wilhelm Sprick, Trevor Steele, Lenke Szász, Jean-Luc Tortel, José Antonio Vergara, Paulo Sérgio Viana, Pedro Zurita. Al iliaj opinioj ni aldonis ankaŭ la komentojn de Grigorij Arosev el Libera Folio kaj de anonimulo el Heroldo Komunikas.

En la sekcio “Arkivo” aperas la tradicia listo de Esperantaj jubileoj kaj memordatoj por decembro, kaj en la lingva sekcio oni trovos la duan parton de la verko de Věra Barandovská-Frank pri Interlingua.

Ĉiuaŭtune Wolfgang Kirschstein prezentas en la kultursekcio de La Ondo freŝan laŭreaton de la literatura Nobelpremio. Pasintjare li povis nur komenti neatribuon de la premio pro la skandaloj en la Sveda Akademio, sed ĉi-foje li prezentis eĉ du laŭreatojn: por 2018 Olga Tokarczuk el Pollando, kaj por 2019 Peter Handke el Aŭstrio. La kultursekcio enhavas ankaŭ la originalan fabelon “Fiasko de imperio” de la siberia esperantisto Miĥail Korotkov, komencon de la menciita bibliografio de Halina Gorecka (ĝi estas la plej ampleksa teksto en la novembra eldono) kaj alian interesan materialon.

Kiel kutime la numeron fermas “Spritaj splitoj kaj preskeraroj”, plukitaj de István Ertl kaj liaj helpantoj. Jen unu ekzemplo, frazo de Edwin de Kock, kiu eble pensigos ankaŭ vin pri la kielo de la priskibata ago: «Mi tie longe staris sidiĝanta sur tabulo fiksita en la embrazuro».

La 12a, decembra Ondo (№302) aperos la 30an de decembro. La literatura suplemento sekvos en januaro.

Por tiuj, kiuj ankoraŭ ne abonas La Ondon, sed ŝatus konatiĝi kun ĝi ni proponas specialan oferton: paginte unu fojon la abonkotizon por 2019 vi ricevos donace ĉiujn numerojn por 2017 kaj 2018 inkluzive de la literaturaj suplementoj.

La abonprezo estas nur 15 eŭroj. La Ondo de Esperanto, eldonata ĉiumonate en Kaliningrado (Ruslando) laŭ la normoj “pdf” kaj “ePub”, estas abonebla ĉe niaj landaj perantoj, UEA-konto, kaj per la internacia pagosistemo PayPal ĉe http://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.

Enhavtabelo

1 Kovropaĝa bildo (Foto: Aleksej Salomatov)
2 Bazaj informoj pri La Ondo de Esperanto
3 En ĉi tiu numero

5 Temo
6 Halina Gorecka jubileas
7 Paweł Fischer-Kotowski. Hobio, kiu iĝis profesio: Intervjuo kun Halina Gorecka

11 Eventoj
12 Isikawa Tieko. Japanio: Kongreso malgraŭ tajfuno
13 Kosaka Kiyoyuki. En Tyugoku kaj Sikoku
14 Ĉinio: Granda kaj grava kongreso
17 Libuše Hýblová, Miroslav Malovec. Ĉeĥa kongreso: Kial en Brno?
19 Aurora Bute. Rumanio: Jara renkontiĝo
20 Bert Schumann. Nova rekordo por Greziljono
21 Paul Quevy Lefevre. Pedagogia staĝo en Kvinpetalo
22 Heinz-Wilhelm Sprick. Ne nur biero kaj mustardo
23 Michaela Stegmaier. ĈAR KEKSOJ mojosas – landlima renkontiĝo
25 Paulo Sérgio Viana. Bela festo en San-Karlo
26 Paulo Sérgio Viana. La prelegoplena SUMIRE
27 Irina Gonĉarova. Ruslando: Unu leciono pri Esperanto por lernantoj
29 Thierry Spanjaard. Naĝkonkurso sen vestoj
30 Vanja Radovanović. La 30a MKR: Ĉu la lasta aŭ ne?
31 Valentin Melnikov. La 16a VER, sep jarojn post la 15a
32 Rogier Huurman. Klaĉ-Kunveno en la mezo de Holando
32 Aleksander Korĵenkov. Esperanto-gazetoj ne plu aboneblas ĉe UEA
33 Irina Gonĉarova. La 14a lingva festivalo okazos en Moskvo
34 La unua Meza-Azia Kunveno
35 UK 2020: aliĝu plej avantaĝe
36 Zamenhof-Tagoj en Kaŭno
37 Przemysław Wierzbowski. 20aj Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj
37 Ronald Schindler. Zamenffesto 2019 en Berlino
38 Nekrologoj
39 Koncize (13 informoj)

40 Tribuno
41 Opinioj de niaj legantoj
44 Grigorij Arosev. La Ondo de Esperanto foriras
45 Roterdamo perdas fidelan voĉtubon
45 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. Science pri La Ondo
46 Saioa Escobar. Barcelonaj liberecanoj serĉas kunlaboron per Esperanto
47 La Universala Tago de la Infano

48 Arkivo
49 Aleksander Korĵenkov. Jubileoj kaj memordatoj en decembro 2019

50 Lingvo
51 Věra Barandovská-Frank. IALA kaj Interlingua (2)

58 Kulturo
59 Wolfgang Kirschstein. Ĉu reveno al la tagordo?
62 Miĥail Korotkov. Fiasko de imperio: Fabelo
65 Floréal Martorell. Bita eldono de Nenifar’ de Gijom’ Armide
66 Unesko-Kuriero havos kuneldonanton
67 Literatura Foiro, 2019, №301
68 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. Bibliografio de Halina Gorecka
77 Ricevitaj gazetoj
77 Valentin Melnikov. Postsomere

78 Mozaiko
79 István Ertl. Spritaj splitoj kaj preskeraroj

80 Kiel aboni La Ondon
82 Reklamo

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2019-12-03 19:34

Global Voices

Tiu ĉi “ĉolina” reĝinjo defias stereotipojn pri genro kaj folkloro el la argentina periferio

Per Bartolina Xixa, Maximiliano Mamaní defias ekskluzivon en reĝinja kulturo

Ekrankopio de “Ramita Seca,” produktita de Elisa Portela per YouTube, enhavante koreografion kaj ludadon de la rolulo “Bartolina Xixa”, reĝinjo inspirita de anda indiĝena estetiko.

Meze de granda rubodeponejo, ĉirkaŭata de nebulo, silueto en larĝa paŝtela rozkolora jupo, kun longaj harplektaĵoj, dancas vidalon [vidala, en la hispana], formon de tradicia poeziaĵo akompanata de muziko tipa de argentina folkloro.

Temas pri Bartolina Xixa, drag folk rolulo de la Andoj kreita de Maximiliano Mamaní, kiu repripensas nordargentinan folkloron el genra perspektivo kaj celas dekoloniigi ĝin fokusiĝante pri indiĝenaj popoloj.

En ria plej nova artaĵo, “Seka Branĉeto, Konstanta Kolonieco”, la artisto elektis la subĉielan rubejon de Hornillos, kiu troviĝas en Quebrada, Humahuaca, regiono agnoskita kiel kultura kaj natura heredaĵo de la homaro fare de UNESKO en 2003.

La vidalo estas plena je simbolismo. Komponitaj de la kantisto-kantverkisto Aldana Bello, la versoj esploris la temon de la minekspluatado kaj la abomenaĵojn faritajn kontraŭ la indiĝenaj komunumoj:

Esta vidala que canto / Sangra de pena y dolor / Las injusticias de siglos / Siguen en pie y con ardor […] En zona andina hay mineras / Contaminan la ilusión / El agua, la tierra y todo / Lo que anda a su alrededor

Tiu ĉi vidalo, kiun mi kantas / Sangas per ĉagreno kaj doloro / Maljustecoj de jarcentoj / Daŭre staras kruelaj […] En la anda areo ekzistas minkompanioj / Ili poluas revojn / Akvon, teron, ĉion / [ĉion] kiu ĉirkaŭas ilin.

Mamaní naskiĝis en Jujuy, en la ekstrema nordokcidento de Argentino, kaj kreskis en la najbara regiono Salta. Ri studas Antropologion ĉe la Nacia Universitato de Salta kaj laboras kiel instruisto de popolaj dancoj.

Per Bartolina Xixa, Mamaní defias stereotipojn, kiuj troviĝas en popola arto, en kiuj genraj roloj daŭrigas duumajn strukturojn preterlastantajn gamon de identecoj. Mamaní rimarkigas en intervjuo por la argentina retejo VOS:

Hago danzas folklóricas argentinas, peruanas y bolivianas. Me gusta la música popular, por eso me surgió la necesidad de reflexionar sobre el folklore y pensar que a mí, como marica, se me negaba la posibilidad de mostrarme a la hora de construir una coreografía y armar una pareja de baile…

Mi faras popolajn dancojn argentinajn, peruajn kaj boliviajn. Mi ŝatas popolan muzikon, kaj pro tio mi bezonis pripensi ĝin kaj mian pozicion kiel gejo en ĝi, ĉar oni rifuzis al mi la ŝancon esprimi min kiam temis pri farado de koreografio kaj duopa danco…

Kaj ri aldonas:

Me di cuenta de que a muchas personas les pasa lo mismo porque el folklore está pensado desde una lógica heterosexual. Se le dan ciertos atributos a los varones, a los gauchos, como la fuerza, la firmeza y el galanteo. Es el que dirige. Las mujeres, en tanto, son sumisas, complacientes.

Mi komprenis, ke la sama afero okazas al multaj, ĉar folkloro estis kreita de aliseksema vidpunkto. Kelkaj trajtoj estas donataj al la vira figuro, al gaŭĉoj [ekzemple], kiel fortikeco, firmeco kaj amindumado. Li gvidas. Virinoj, aliflanke, estas cedemaj, obeemaj.

Tributo al ajmara heroino

La sociaj pridemandadoj de Mamaní ne limiĝas je la mondo de folkloro — ili ankaŭ alparolas la tendencojn, kiuj regas tutmondajn estetikojn en kiuj “reĝinjo” estas taksata, estetikoj kiuj, laŭ la artisto, estas ligitaj al stereotipoj pri la koncepto de ineco de la okcidentaj kulturoj.

Ria reĝinja rolulo apartigas sin de tiuj tendencoj: inspirita de Bartolina Sisa Vargas, ajmara gvidantino, kiu rebelis kontraŭ la hispana imperio kaj poste estis kaptita, torturita kaj mortigita en La Paz, Bolivio, en 1782, Mamaní pagas tributon al tiu ĉi anda virino, la “ĉolino” — “laborema virino, domestrino, kiu iras labori ĉiutage kaj havas fortajn ligojn kun sia familio, sia komunumo, siaj prapatroj, siaj tradicioj”.

Bartolina Xixa dum prezento en Bonaero, en junio 2018. Foto de Elisa Portela, uzata kun permeso.

En epizodo de la podkasto “Relatos Disidentes” aŭ “Kronikloj de Malkonsentemulo,” de la Salta portalo, VóVè, Mamaní priskribas sian karakteron.

Suelo decir que le presto mi cuerpo a Bartolina Xixa. [Un personaje que] nace por la urgencia de poder pensar otras formas de hacer folclore, otra forma de entender identidades que me vienen atravesando y que vienen atravesando a un colectivo.

Mi kutime diras, ke mi pruntedonas mian korpon al Bartolina Xixa. [Karaktero, kiu] naskiĝis de la urĝeco esti kapabla pripensi aliajn manierojn folklorumi, alian manieron por kompreni identecojn, kiuj transiras mian propran sperton kaj kiuj transiras sperton de tuta grupo.

Defii la koncepton de argentina vireco kaj la “GLAT-normo”

La aktivismo kaj la batalado de Mamaní sinturnas al sociaj retejoj — specife Facebook kaj Instagram — tra kiuj transdoni provokemajn mesaĝojn. La plej bona ekzemplo estas Facebook-afiŝo, kiu famiĝis kiel la “gejkiso”, kiu disvastiĝis virusece en la platformon en novembro 2018.

Dum la antaŭludparto de piedpilkkonkurso inter la Boca Juniors kaj River Plate teamoj, konata kiel “la Superklasika”, Mamaní publikigis la afiŝon, enhavantan bildojn de kiso, antaŭ la monaĥejo San Bernardo, en Salta, inter li kaj alia viro, surhavante la t-ĉemizojn de la rivalaj teamoj. Ri proklamis ĝin la “Superklasika Geja Kiso”.

En eltiraĵo de la teksto legeblas:

El super clásico beso Marica, Somos negros, somos villeros, somos del interior de Argentina, somos pobres, no somos el esteriotipo de cuerpo esbelto, somos los rostros negados por la colonialidad, SOMOS MARICAS, empoderadas y subalternas, alejadas del “clásico” gay estereotipado. […] Transitamos nuestra vida en los espacios y en la memoria que siempre son acallados por la heteronorma y la LGBTnorma. […] Un clásico argentino no es un BOCA Y RIVER, un clásico argentino es ver cómo nos estigmatizan, nos insultan, nos expulsan, nos odia, nos matan.

La superklasika Geja Kiso. Ni estas nigraj, ni estas de la getoj, ni estas de la kamparo, ni estas malriĉaj. Ni ne havas la stereotipan sveltan korpon, ni estas la vizaĝo, kiun kolonieco rifuzas agnoski. Ni estas gejaĉoj, potencigitaj kaj subrangaj, for de la stereotipa “klasika” geja [viro] […] Ni vivas niajn vivojn en spacoj kaj memoroj, kiuj estas ĉiam silentigitaj far de la aliseksemula normo kaj de la GLAT-normo […] Argentina klasikaĵo ne estas Boca kontraŭ River. Argentina klasikaĵo estas vidi, ke ni estas stigmatizataj, insultataj, forpelataj (de niaj landoj), malamataj, mortigataj.

La afiŝo altiris ĉiajn reagojn kaj komentojn subtenajn, malakceptajn, primokajn, admirajn, amajn kaj malamajn de uzantoj. Global Voices parolis kun Mamaní pri la afiŝo per WhatsApp:

Una cosa interesante fue la de atacarnos diciendo que no éramos argentinos. […] Lo que querían decir era que el rostro de la argentinidad es blanco, es heterosexual, y no tiene atributos morenos, indígenas, ni de diversidades sexuales.

Interesa afero estis vidi, kiel ili atakis nin dirante, ke ni ne estas argentinanoj […] Kion ili provis diri estas, ke la vizaĝo de Argentino estas blankula, estas aliseksema, kaj ne havas malhelhaŭtajn aŭ indiĝenajn ecojn, nek havas ĝi ajnan seksan diversecon.

Mamaní agnoskas, ke ri estas atentema kiam ri publikigas en sociajn retejojn, konsciante pri kiel tio venigas al ili atakojn kaj maltoleremon. Sed ri ne lasas ke atakoj kaj negativa kritiko intermetiĝu al la ĉefa celo, kio estas disvastigi artaĵojn pere de sia reĝinja rolulo, Bartolina, en la spirito de media, socia, politika kaj genra aktivado.

Mamaní ankaŭ substrekis kiel, ene de la “reĝinjejo” kaj de la GLAT-komunumoj de Argentino, oni ĉiam pridemandas rian manieron esprimi diversecon el “periferia perspektivo”,  rian elekton de estetika ikono de bolivia indiĝena kulturo kiel reĝinja rolulo:  

No es lo mismo ser un gay blanco de una ciudad que un gay moreno, con un cuerpo no estandarizado [según los cánones de belleza dominantes], con rostro indígena, que vive en una comunidad alejada de toda la cultura capitalista. [Ser] gay, pobre, trabajador… todo eso va a diferenciar las construcciones.

Ne estas la sama [afero] esti blankula geja [viro] de la urbo kaj esti bruna geja [viro], kun korpo, kiu ne estas normeca [laŭ la reganta ideo de beleco], kun indiĝena vizaĝo, kiu loĝas en komunumo for de ĉiu kapitalisma kulturo. [Esti] geja, malriĉa, de la laborista klaso… ĉio ĉi, kio difinas kaj apartigas [niajn sociajn] strukturojn [kaj spertojn].

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Bartolina Xixa (@bartolinaxixa) on

de Manuela BURGHELEA je 2019-12-03 19:18

Esperanto.blog

Saluton, kaj bonvenon!

Registriĝu per tiu aliĝilo.Por uzi vian kromnomon iru al profilo.Por aldoni novan afiŝon uzu redaktilon.Por mastrumi viajn afiŝojn iru tien. Ĉiu skribaĵo afiŝita malaperos post monato.Tiun ĉi retejon prizorgas PCP, loĝanta en Brazilo.

de PCP je 2019-12-03 12:10

Japanlando aĉetos insulon por gastigi usonajn militludojn

Hodiaŭ (lunde, la 2-an) Japanlando anoncis, ke konsentiĝis je aĉeto – kontraŭ 146 milionoj da usonaj dolaroj – de neloĝata insulo ĉe la sudoriento de sia marbordo, por ke tie Usono faru militajn ekzercojn. En 2011 Tokio kaj Vaŝintono decidis translokigi iun trejnadocentron pri usonaj ĉasaviadiloj al la insulo Mageshima, troviĝanta je 30 kilometroj sudokcidente … Daŭrigi legadon "Japanlando aĉetos insulon por gastigi usonajn militludojn"

de PCP je 2019-12-03 01:16

2019-12-02

Pri Io Ajn

Antikvaj eksterteruloj

En miaj afiŝoj pri la Fermi-paradokso, mi priskribas multajn eblajn solvojn de la paradokso. Mallonge priskribite, la Fermi-paradokso temas pri manko de evidenteco pri inteligenta ekstertera vivo malgraŭ la fakto, ke la universo estas tre vasta kaj malnova. La solvo de la hodiaŭa afiŝo estas eble la plej polemika solvo el ĉiuj. La ideo estas, ke eksterteruloj vizitis la homaron en la fora pasinteco, kaj antikvaj homoj kaj civilizacioj miskomprenis ilin, pensante ke la eksterteruloj estis dioj aŭ simile.

Erich von Däniken popularigis la koncepton en 1968 per sia libro “Ĉaroj de la dioj? Ne-solvitaj misteroj de la pasinteco.” (angle Chariots of the Gods? Unsolved Mysteries of the Past, germane Erinnerungen an die Zukunft: Ungelöste Rätsel der Vergangenheit) La libro enhavas bildojn de tiel nomata eviden

Unu el la plej famaj pecoj de evidenteco en tiu libro estas la nazka-linioj. Ili estas tre malnovaj kaj grandaj desegnoj en Peruo kaj la celo, kial homoj kreis ilin, restas ne-konata. Oni rimarkas, ke homoj sur la tero ne povas vidi la rezulton de tiu laboro. Do, laŭ la hipotezo, homoj ne kreis ilin por homoj sur la tero, sed por tiuj en la ĉielo, kiuj povis vidi ilin, la eksterteruloj.

Nazka-linioj

Tamen, estas multaj eblaj kialoj krei tiajn desegnojn. Se tiuj homoj kredis je iaj dioj aŭ ke homoj post morto troviĝas en la ĉielo aŭ kun la steloj, ili eble kreis ilin por tiuj. Fakte, ili eble kreis ilin sen tia kialo, kaj simple faris tiel ĉar ili ŝatis la ideon krei grandegajn bildojn, tiom grandajn ke neniu povas vidi la tutan. La homa imago ne limigas al tio kion oni povas vidi.

Kelkaj homoj, kiuj kredas la hipotezon pri antikvaj eksterteruloj, asertas, ke grandaj konstruaĵoj kiel la Piramidoj de Gizo kaj Stonehenge estas tro malfacile konstruitaj de antikvaj homoj, do devas esti, ke eksterteruloj helpis ilin.

Tio ignoras evidentecon de historio pri kiel homoj ja konstruis tiajn konstruaĵojn kaj ankaŭ bazajn principojn de filozofio kaj scienco, kiel la razilon de Ockham. Kaj, ankaŭ grave, tio iel insultas la praulojn kaj iliajn faraĵojn. Tial, la hipotezo estas tre polemika.

La sola alia ideo, kiu estas kompare polemika, estas ke eksterteruloj estas kaŝataj inter ni nuntempe. Kiel mi skribis en la afiŝo pri tiu ideo, la problemo ne estas, ke eksterteruloj ne vizitus nin. Se ili kapablus vojaĝi inter la steloj, iom el ili vizitus certe la Teron por esplori ĝin, ĉar ni ja interesus ilin. La problemo troviĝas ĉar ne estas bona evidenteco malgraŭ la fakto, ke la evidenteco ŝajnas facile trovebla.

Kaj ĉi tiu hipotezo ne forigas tiun problemon. Kial okulfrapa evidenteco pri forta teknologio ne troviĝas de arkeologio? Kaj post ĉio, oni devas demandi, kie nun estas la eksterteruloj? Se ili vizitis kaj helpis la homaron en la fora pasinteco, kial ili ne plu vizitas kaj helpas la homaron?

Mi ne akceptas la hipotezon pri antikvaj eksterteruloj. Bona evidenteco mankas al ĝi kaj ĝi ŝajne donas pli da demandoj ol respondojn. Sed kiel pri la hipotezo pri nuntempaj eksterteruloj, mi tre ŝatas la sciencfikciajn rakontojn pri la koncepto. Ekzemple, ĉu ankaŭ vi ŝatas Stargate-on?

de Pri Io Ajn je 2019-12-02 22:59

Neniam milito inter ni

Italio: sur la stratoj kaj en la reto, benkoj da «sardinoj» kontraŭ ekstremdekstro

02/12/2019 Fondita antaŭ du semajnoj de kvar tridekjaraj amikoj en Bolonjo, la «movado de la sardinoj» jam sukcesis mobilizi dekojn da miloj da personoj sur placoj de Italio, danke al la sociaj retoj. La "sardinoj" celas lukti paceme kontraŭ la ekstremdekstraj...

de neniammilitointerni je 2019-12-02 18:12

La Balta Ondo

Radio Esperanto, №51

La 1an de decembro, dimanĉe, estis registrita kaj enretigita la 51a programo de la Kaliningrada Esperanto-podkasto, kiu estas la lasta por la 2019a jaro.

En la jubilea programo:
1. Enkonduko
2. Okcidente de Ruslando: Renovigado de loĝdomoj en Kaliningrado
3. Esperanto-novaĵoj
4. La Ondo de Esperanto, novembro 2019
5. La postrompuĝa temp’: Kanzono de Gijom’ Armide

Parolas: Halina Gorecka kaj Aleksander Korĵenkov
Kantas: Gijom’ Armide
Daŭro: 21 minutoj

Bonan aŭskultadon!

La red.

Ĉi tiu kaj aliaj programoj de “Radio Esperanto” estas aŭskulteblaj kaj/aŭ elŝuteblaj en nia retejo http://radio.esperanto-ondo.ru/
Rekta ligo por elŝuti http://radio.esperanto-ondo.ru/podcast-download/300/51.mp3

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2019-12-02 17:44

Pri Io Ajn

Malnovaj skribsistemoj

Eble la plej grava inventaĵo de la homaro, la skribado estas tre malnova sed neniel malpli grava post miloj da jaroj. Aliajn inventaĵojn, kiel la sablohorloĝon kaj sekstanton, oni ne plu uzas pro pli bonaj konceptoj, kiel la meĥanika kaj elektra horloĝoj kaj la GPS. Tamen, la baza koncepto de skribado ne ŝanĝiĝis en la lastaj jarmiloj. La homaro ankoraŭ uzas simbolojn por esprimi vortojn kaj sonojn. Fakte, skribado estas pli grava ol ĉiame.

Malgraŭ la graveco, la ideo ne estas tiom okulfrapa. Ŝajnas, ke homoj inventis skribsistemojn nur kelkfoje. Oni ne konas la precizan historion. Historiistoj ĉefe uzas skribadon por malkovri tion kio okazis en la pasinteco, do malkovri la historion de tiu inventaĵo estas malfacile.

La du plej malnovaj skribsistemoj estas la kojnoskribo de Sumero kaj la hieroglifoj de la antikvaj egiptoj. Ili havas pli ol 5.000 jarojn. La fenica alfabeto devenas de simpligitaj hieroglifoj kaj preskaŭ ĉiuj alfabetoj en la mondo devenas de la fenica. Do la latina alfabeto, kiun uzas Esperanto, post ĉio devenas de la hieroglifoj. Ankaŭ abĝadoj, kiel la araba kaj hebrea, devenas de la fenica alfabeto.

Alia tre malnova skribsistemo estas la ĉina skribo, kiu estas ne alfabeto sed ideografio. Kiel hieroglifoj kaj kojnoskribo, oni kredas, ke la ĉina skribo estas originala kaj devenas de neniu pli malnova sistemo. Malkiel tiuj sistemoj, kiuj estas ne plu uzataj, formo de la ĉina skribo estas uzata hodiaŭ en Ĉinio kaj ankaŭ en aliaj landoj kiel en Japanio kaj Sud-Koreio, kaj kelkaj modernaj skribsistemoj, kiel la japanaj, devenas de la ĉina.

En Ameriko, la majaa skribo uziĝis de la majaoj. Ĝi estas alia originala skribsistemo. Bedaŭrinde, la skribo ne plu estas uzata kaj neniu moderna sistemo devenas de ĝi.

Multaj antikvaj civilizacioj pentris aŭ ĉizis bildojn. Multaj civilizacioj disigis legendojn kaj mitojn. Malmulte da civilizacioj inventis skribsistemon. Tamen, pasintaj homoj rekonis la bonan ideon kaj ekuzis la inventaĵon kiam ili trovis ĝin.

de Pri Io Ajn je 2019-12-02 02:11

2019-12-01

Esperanto.blog

Popolkonsulto ĉi-dimanĉe povos dividi Venecion en du urboj

Ĉirkaŭ 206 mil italoj estis alvokataj ĉi-dimanĉe (la 1-an) por voĉdoni en popolkonsulto, kiu povos dividi la italan urbon Venecion en du partoj. La voĉdonantoj de la tieaj 246 voĉdonaj sekcioj opinios pri la koncedo de memregeco al la distrikto Mestre, kiu estas la surtera plivastigo de la municipo Venecio.Temas pri la kvina popolkonsulto de … Daŭrigi legadon "Popolkonsulto ĉi-dimanĉe povos dividi Venecion en du urboj"

de PCP je 2019-12-01 21:22

Neniam milito inter ni

Ĉilio : pli ol 40 tagojn post la komenciĝo de la protestado, alfrontiĝoj kaj manifestacioj daŭras

Afp 01/12/2019 Bildo: manifestaciantoj svingas gitarojn kaj kantas «La rajto vivi en pace» ("El derecho de vivir en paz") de la ĉilia muzikisto Víctor Jara, la 25an de oktobro en Santiago de Ĉilio. Nenio ŝajne bremsas la decidemon de la ĉiliaj manifestaciantoj,...

de neniammilitointerni je 2019-12-01 14:36

La Balta Ondo

Jubileoj kaj memordatoj en decembro 2019

La Ondo de Esperanto2. Antaŭ 80 jaroj naskiĝis Humphrey Tonkin (1939-1954- ), brita kaj usona filologo, prezidanto de TEJO (1969-71) kaj de UEA (1974-80, 1986-89), reprezentanto de UEA ĉe UN en Novjorko, kunfondinto kaj nuna prezidanto de ESF (1968), la unua redaktoro de Kontakto (1963-66), (ĉef)redaktoro de Language Problems and Language Planning (1984-2013), aŭtoro de Lingvo kaj popolo (2006) kaj de aliaj libr(et)oj en/pri Esperanto. Tonkin tradukis en Esperanton du librojn de Ŝekspiro (Henriko Kvina, 2003; La vintra fabelo, 2006) kaj tradukis el Esperanto en la anglan du verkojn de T. Soros (Maskerado, 2000; Modernaj Robinzonoj, 2010) kaj la verkon de U. Lins La danĝera lingvo (2016-17). Membro de Akademio de Esperanto (1983- ), membro de la Honora Patrona Komitato de UEA (1995), Honora prezidanto de TEJO (1971). – Legu pli en NDK, p. 282-285.

10. Antaŭ 155 jaroj naskiĝis Heinrich August Luyken (1864-1904-1947), germania kaj brita komercisto; sekretario (1922-26) kaj prezidanto (1926-28) de KELI; aŭtoro de kvar Esperanto-romanoj: Paŭlo Debenham (1912), Mirinda amo (1913), Stranga heredaĵo (1922), Pro Iŝtar (1924). – Legu pli en NDK, p. 183-184.

15. Antaŭ 160 jaroj naskiĝis Lazarj Markoviĉ “Ludoviko” Zamenhof (1859-1887-1917), ruslanda juda okulkuracisto; aŭtoro de la unua lernolibro de Esperanto (1887) kaj de aliaj lerniloj, tradukinto de pluraj beletraĵoj kaj de la Malnova Testamento, redaktoro de la unua Esperanto-gazeto (La) Esperantisto (1889-95), fondinto de la religia-etika doktrino homaranismo, nomita de siaj samtempaj esperantistoj “La Majstro”. Lia poemo La Espero estas la himno de Esperanto. – Legu pli en NDK, p. 304-306.

15. Antaŭ 90 jaroj mortis Marie Hankel (1844-1905-1929), germana esperantistino, ofte nomata “la unua Esperanto-verkistino”; kunfondinto kaj la unua prezidanto (1911) de Esperanta Literatura Asocio kaj redaktoro de ties bulteno, reĝino de la Internaciaj Floraj Ludoj (5a UK, Barcelono, 1909), aŭtorino de Sableroj (1911). – Legu pli en NDK, p. 123-124.

15. Antaŭ 70 jaroj naskiĝis Sergio Pokrovskij (1949-1980- ), ruslanda komputikisto; konstanta kunlaboranto de La Ondo de Esperanto, Ruslanda Esperantisto kaj Monato; membro de Akademio de Esperanto (1995- ), direktoro de la Akademiaj sekcioj “Faka lingvo” (2014-15) kaj “Gramatiko” (2015- ); aŭtoro de Komputika leksikono (1995) kaj Lingvaj respondoj (1999), tradukinto de La majstro kaj Margarita de Miĥail Bulgakov (1991); laŭreato de OSIEK-premio (2008).

17. Antaŭ 105 jaroj naskiĝis Ferdinand Eisen (1914-1932-2000), estona pedagogo kaj filozofo, ministro de klerigo de Estonia SSR (1960-80); enkondukinto de Esperanto kiel fakultativa studobjekto en estoniaj lernejoj; prezidanto de Estonia Filio de ASE (1980-88) kaj de EAE (1988-91), honora membro de EAE (1992).

21. Antaŭ 150 jaroj naskiĝis Louis Bastien (1869-1902-1961), franca armeano, generalo; prezidanto de UEA (1934-36), post la skismo en 1936 prezidanto de IEL (1936-47), aŭtoro de Naŭlingva etimologia leksikono de la lingvo Esperanto (1907), Vocabulaire de poche français-Esperanto (1932) kaj Militista vortareto (1955). Membro de Lingva Komitato (1909-48) kaj Akademio de Esperanto (1934-57), Honora Prezidanto de UEA (1947-61). – Legu pli en NDK, p. 28-29.

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novembra numero de La Ondo de Esperanto (2019).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2019, №11.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2019/12/decembro-7

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildeton por vidi la abon-manierojn

de AlKo je 2019-12-01 13:30

Libera Folio

Gvidantoj de UEA kaj TEJO superŝutitaj per demandoj dum la Malferma Tago

Gvidantoj de UEA kaj TEJO, de maldekstre: Duncan Charters (prezidanto de UEA), estraranoj Aleks Kadar kaj Orlando Raola, ĝenerala direktoro Martin Schäffer, Luis Obando (estrarano de TEJO), Joop Kiefte (prezidanto de TEJO). Fotis Andries Hovinga por Esperanto Nederland.

Grava programero de la ĵusa Malferma Tago en la Centra Oficejo de UEA estis ”dialoga momento” kun gvidantoj de UEA kaj TEJO. La momento pro multaj demandoj daŭris pli longe ol planite, sed la respondeculoj de UEA rifuzis klare diri, kiom da dungitoj efektive ankoraŭ laboras en la Centra Oficejo. La prezidanto de TEJO diris, ke la informo pri 25 000 membroj, pli frue donita al EU-instancoj, nun estas korektita.

La 30-an de novembro okazis en Roterdamo la 51-a Malferma Tago, tradicia aŭtuna aranĝo de UEA kaj ĉi-foje ankaŭ de TEJO. Escepte suna vetero en tiu tago favoris la nombron de partoprenantoj, kiu superis 65, inter kiuj estis signifa kvanto da TEJO-aĝuloj. Laŭ Said Baluĉi, stabano de TEJO kaj gvidanto de la programo, por la unua fojo la du organizaĵoj aranĝis komunan Malferman Tagon.

La programon, krom la inaŭgura prezento de libroservaj novaĵoj, konsistigis ses prelegoj kaj 30-minuta "dialoga momento kun la prezidantoj kaj estraranoj de UEA/TEJO". Ĉiuj programeroj estis altkvalitaj. Rimarkeblas, ke laŭ la FB-paĝo de la evento inter la "ĉeforganizantoj" de la tago estis neniu oficisto de UEA, sed unu stabano de TEJO kaj estrarano de UEA. La aranĝon partoprenis la ĝenerala direktoro Martin Schäffer kaj 4 aliaj oficistoj, Clay Magalhães, Ionel Oneţ, Ralph Schmeits kaj Stanka Starčević.

Dum la tuta tago funkciis la kutimaj servoj: libroservo kun porokaza rabato kaj kafejo. En la sekretariejo oni povis spekti filmprezentojn de la Ĉina Radio Internacia, kies du reprezentantoj partoprenis la Malferman Tagon. La ĉinaj ĵurnalistoj invitis kelkajn partoprenantojn registri videosalutojn al la aŭskultantaro de ĝiaj Esperanto-elsendoj.

La lastan programeron, dediĉitan al diskuto kun la estraroj, ĉeestis la prezidantoj Duncan Chartes kaj Joop Kiefte. La estraron de UEA reprezentis krome: Aleks Kadar kaj Orlando Raola. Malantaŭ la tablo sidis ankaŭ Martin Schäffer. La estraron de TEJO reprezentis apud la prezidanto Mung Bui kaj Luis Miguel Obando. La diskuton mastrumis Said Baluĉi. Plej multajn demandojn respondis Schäffer kaj Raola. Ĉiujn respondojn nome de TEJO donis ĝia prezidanto.

La dialogon komencis la oficisto Ralph Schmeits, kiu demandis pri la 25 mil membroj de TEJO anoncitaj al eŭropaj instancoj, pri kio oni multe diskutis rete post la apero de tiutema artikolo en Libera Folio. Joop Kiefte respondis, ke tiu ĉi nombro estis jam korektita. Efektive iam dum la pasintaj dek tagoj la cifero malaperis el la publika registro de EU.

Joop Kiefte esprimis samtempe la opinion, ke ne eblas kalkuli precize ĉiujn membrojn de la organizo. Li aldonis, ke la rezulto dependas de la kalkulmaniero kaj li mem ne povas aliri tiujn donitaĵojn. La ĝenerala direktoro de UEA intervenis kun klarigo ke temas pri diversaj membrokategorioj, sed li klare evitis respondi pri kiom da membroj temas. En la fino Kiefte respondis, ke TEJO havas iom pli ol 800 individuajn membrojn.

Ralph Schmeits poste demandis la ĉeestantajn TEJO-estraranojn, kiel jure eblas kalkuli personojn, kiuj ne rekotizas, nek aktive nuligas la membrecon kiel membroj. La TEJO-prezidanto respondis, ke unu el la TEJO-komisionoj ankoraŭ esploras tion. Tiam Schmeits atentigis, ke tio jam troviĝas en la statuto de TEJO. Ne estas ankoraŭ klare, ĉu TEJO inkludigas tiujn homojn en siaj kalkuloj.

Rudi Koot demandis pri la nuna stato de la restrukturigo de UEA. La estrarano Orlando Raola atentigis, ke surbaze de la raporto de la eksa prezidanto, la Estraro devas trovi vojon por restrukturigo de la asocio. Restas ankoraŭ unu monato por doni pretan respondon.

Barbara Pietrzak demandis pri la nombro de volontuloj de UEA kaj TEJO en Roterdamo kaj oficistoj de UEA kaj pri la aktualeco de la listo de oficistoj en la retejo de UEA. Laŭ la ĝenerala direktoro ekzistas kelkaj problemoj, sed la taskoj estas realigataj. Li informis, ke laŭ lia scio ne estas problemoj kun la realigo de la libroservaj mendoj aŭ la adresŝanĝoj.

La direktoro ne volis paroli pri nomoj kaj ne respondis, ĉu UEA havas sekretariinon en la CO, aludante al la devo observi direktivojn pri protekto de personaj datumoj. En la fino la li konfesis diplomatie, ke ne ĉiuj informoj en la retejo de UEA estas ĝisdataj. Oni aŭdis ankaŭ, ke UEA en la CO ne havas volontulojn financitajn de la eŭropaj instancoj. Brian Moon intervenis, ke la estraro kaŝas sin malantaŭ la direktivoj pri la protekto de datumoj kaj ne volas respondi la demandojn.

Al la demando pri volontuloj kaj oficistoj respondis ankaŭ Joop Kiefte. Lia respondo estis pli klara. TEJO havas oficiston en Bruselo kaj tri volontulojn en la CO.

Post kelkaj plendoj pri la Jarlibro, Aleks Kadar memorigis, ke en Lisbono la komitato akceptis la buĝeton kun nul eŭroj por eldono de la Jarlibro. Samtempe li deklaris, ke la Jarlibro estas grava instrumento. Kadar diris ankaŭ, ke la laboroj pri la retejo progresas. Li klarigis, ke la estrarano Fernando Maia volis krei la ciferecan Jarlibron, sed nun li estas superŝutata de la taskoj kaj estas ŝanco, ke iaforma Jarlibro povos esti liverita en la venonta jaro.

Laŭ Moon akcepto de la buĝeto okazis kun la kompreno, ke la Jarlibro tamen aperos en la reto. Moon riproĉis, ke la membroj estis dum pluraj jaroj trompataj pri la Reta Jarlibro. Kio estas liverata nun, estas nur simpla listo de delegitoj. Moon petis klarigon, kiel statas la laboroj pri la Reta Jarlibro. La ĝenerala direktoro reagis, ke UEA laboras pri la nova retejo kaj konsideros kio estas realigebla. Charters aldonis, ke lia idealo estas havi kompletan Retan Jarlibron. Sed li ne povas promesi tion.

Ankaŭ Francesco Maurelli deziris kompletigi la respondon al la demando de Moon. Laŭ Maurelli pri la Jarlibro daŭras laboroj. El la prilaborata sistemo eblas elpreni diversajn listojn. Apartaj eroj de la sistemo jam pretas, sed ili ne povas funkcii sendepende de la tuto. La kompleta nova sistemo estas planata por la periodo post la UK en Montrealo. Laŭ li la demando ne estas, ĉu la Jarlibro estas dezirata, sed kiom da mono la uzantoj volas pagi por tio. Simile pri la libroservo.

Anna Löwenstein reagis, ke ŝi jam pagas por la servoj kaj la kotizoj jam altiĝis dum la servoj malmultiĝas, kio malfaciligas varbadon de novaj membroj.

Al la demando pri la revuoj, en la kunteksto de la malfacila situacio de UEA, Aleks Kadar kaj Joop Kiefte esprimis plenan kontenton pri ambaŭ organoj de siaj organizoj.

En la fino Ralph Schmeits kritikis la novan telefonan respondilon en la CO, en kiu en la komenco anstataŭ informo prezentanta la organizon, aŭdiĝas la sonoj de La Espero. Pluraj personoj en la salono konsentis, ke kutime oni unue aŭdas prezentoinformon de la organizo kaj ne atendomuzikon.

Pro la abundo da demandoj la programero signife plilongiĝis de duona horo ĝis preskaŭ plena horo.
En ĝia fino la diskutgvidanto invitis partopreni seminarion pri la financoj de UEA en dimanĉo. La prezidanto de UEA dankis al ĉiuj partoprenantoj de la ”dialoga momento” kaj certigis, ke la estraro atente aŭskultis la intervenintojn.

Tobiasz Kaźmierski

de Redakcio je 2019-12-01 09:26

2019-11-30

Esperanto.blog

Eks-ĉampiono pri Goo asertis, ke li emeritiĝis pro tio, ke neeblas venki la homfaritan inteligentecon

Goo estas tabulludo ludata sur tabulo kun 19×19 linioj, kun nigraj kaj blankaj rondaj ŝtonetoj. Ĝi estas tre malnova ludo deveninta el Ĉinlando, kaj disvastiĝis ĉefe en orienta Azio, kaj unu el la plej famaj ludantoj de Goo, la 36-jaraĝa sudkoreo Lee Se-dol, antaŭnelonge intervjue klarigis la kialon pri sia emeritiĝo kiel ludisto. Li estas … Daŭrigi legadon "Eks-ĉampiono pri Goo asertis, ke li emeritiĝis pro tio, ke neeblas venki la homfaritan inteligentecon"

de PCP je 2019-11-30 21:43