Blogoj en Esperanto

2022-09-29

Esperanta Retradio

Nervincitita kunvivado sub streso


Problemoj en la laborejo kaj aliaj malfacilaĵoj povas influi la humoron de aliaj homoj - kaj tiel ankaŭ la konduton rilate al aliaj. Kiel studaĵo nun montras, streso en la ĉiutago kondukas tamen ankaŭ al tio ke negativaj kondutomanieroj de kunvivanto aperas aparte fortaj, dum pozitivaj flankoj ŝajne paliĝas. 

Ja estas multaj ŝarĝiĝoj - de la efikoj de la pandemio ĝis la aktualaj prezaltiĝoj. Se aldoniĝos ankoraŭ streso en la laboro kaj personaj problemoj, tio tiam povas influi ne nur la propran humoron, sed ankaŭ la rilatojn al aliaj homoj.

Ke malfacilaj vivocirkonstancoj povas efiki tiel, kiel homparoj rilatas inter si, tion jam montris pli fruaj studaĵoj: Tiel ekzemple streso kiu originas de ekster la rilato inter la partneroj, estas ofte transdonata al la rilato - kio kondukas al tio ke la kontenteco pri la rilato malkreskas.

Streso ekster la rilato povas tamen ankaŭ konduki al tio ke negativaj agoj de la kunvivanto estas perceptataj kiel pli fortaj, ekzemple malrespekto, malbonhumoro, nefidindeco kaj malpacienco. Tion montras studaĵo de usona esplorista teamo kiu nun estis publikigita en faka ĵurnalo.

Apenaŭ 80 malsamseksaj freŝe geedziĝintaj paroj plenigis por la studo dum 10 tagoj ĉiuvespere demandilon. En ĝi ili dokumentis kaj sian propran konduton kaj tiun de la kunvivanto. Tiam la partoprenantoj plenigis ankaŭ demandilon en kiu ili raportis pri malfacilaj eventoj en sia vivo.

"Personoj kiuj raportis pri stresaj viveventoj ekster la propra kunviva rilato, kiel ekzemple pri problemoj en la laborejo, pli ofte rimarkis kiam ilia kunvivanto kondutis malrespekte", diras aŭtorino de la studaĵo de la universitato de Teksaso en Austin.

Unusola stresoŝarĝita tago tamen ne sufiĉas por direkti la atenton al la negativa konduto de la kunvivanto. Se tamen malfacilaj vivocirkonstancoj daŭras pli longe, tio povas kaŭzi "ŝoviĝon de la fokuso". Nervincitaj kondutomanieroj kiuj alikaze estas pretervidataj nun ŝoviĝas en centron de atento - eĉ se la amata homo tute ne kulpas pri la kaŭzoj de la streso.

Ke la rezultoj estis eĉ tiel klaraj en specimeno de freŝaj geedziĝintoj, tio montras kiel fortaj povas esti la efikoj de streso. "Dum daŭras la fazo de nupta feliĉo, la paroj normalkaze koncentriĝas aparte forte pri la pozitiva konduto de la alia kaj pretervidas negativajn flankojn", diras la aŭtorino. Sekve oni volas prilumigi la efekton ankaŭ ĉe paroj kiuj estas jam pli longe geedziĝintaj.

Por multaj homoj la lastaj jaroj estis malfacilaj - kaj la streso de la pandemio ankoraŭ postefikas. Se la streso direktas la atenton al negativa konduto de la kunvivanto, tio povas ŝarĝi la rilaton aldone. Sed ankaŭ se homoj kiuj troviĝas sub streso atentas pli forte pri nervincitaj ecoj, tiel la esplorrezultoj indikas ke la pozitiva konduto de la kunvivanto estas almenaŭ perceptata.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-09-29 06:00

KARAPACO-PANORAMO

B.TRAVEN: ROMANORIGINALOJ kaj TRADUKOJ (paperlibroj, eBooks kaj PDF-dokumentoj)

RET MARUT


Kundar
fabelotraduko de Dorothea & Hans Georg Kaiser kaj Frank Vohla (PDF)

B.TRAVEN 


Das Totenschiff
Roman von B.Traven, Erstausgabe (PDF)

La Mortula Ŝipo

paperlibro + eBook
ISBN 978 3 75623 6503
Bookshop BoD
amazon                                     
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    

Prezo: 19,95 €

eBook
ISBN-13: 9783756863983
google play (ks.)  

Prezo: 4,99 €

Romantraduko de Dorothea & Hans Georg Kaiser laŭ "Das Totenschiff", lasta tradukversio, lingve kontrolis Gary Mickle (PDF)

The Death Ship
novel written by B.Traven, translation (PDF)

Der Schatz der Sierra Madre
Roman von B.Traven, Erstausgabe (PDF)

Trezoro de la Sierra Madre
Romantraduko de Dorothea & Hans Georg Kaiser laŭ "Der Schatz der Sierra Madre", lingve kontrolis Vladimir Türk (PDF)

Die weisse Rose
Roman von B.Traven, Erstausgabe (PDF)

Rozo Blanka
paperlibro
ISBN 9783756814312
Bookshop BoD
amazon

Prezo: 14,95 €  

eBook
ISBN: 
aperos en oktobro 2022

Prezo: 4,99 €

Romantraduko, de Dorothea & Hans Georg Kaiser laŭ "Die weisse Rose", lingve kontrolis Vladimir Türk (paperlibro, eBook)

Der Wobbly
Roman von B.Traven, Erstausgabe (PDF)

Cottonpickers
novel, translation (PDF)


MAHAGONCIKLO - CAOBAZYKLUS

Der Karren
Roman von B.Traven, Erstausgabe (PDF)

Ĉaro
Romantraduko de Dorothea & Hans-Georg Kaiser laŭ "Der Karren", lingve kontrolis Vladimir Türk (PDF)

Regierung
Roman von B.Traven, Erstausgabe (PDF)

Registaro
Romantraduko de Dorothea & Hans-Georg Kaiser laŭ "Regierung",  lingve kontrolis Vladimir Türk (PDF)

Marsch ins Reich der Caoba
Roman von B.Traven, Erstausgabe (PDF)

Marŝo en la regnon de l' mahagono
Romantraduko de Dorothea & Hans-Georg Kaiser laŭ "Marsch ins Reich der Caoba", lingve kontrolis Vladimir Türk (PDF)
 
Die Troza
Roman von B.Traven, Erstausgabe (PDF)

Mahagontrunko
Romantraduko de Dorothea & Hans-Georg Kaiser laŭ "Die Troza", lingve kontrolis Vladimir Türk (PDF)

Die Rebellion der Gehenkten
Roman von B.Traven, Erstausgabe (PDF)

Ribelo de la pendumitoj
Romantraduko de Dorothea & Hans-Georg Kaiser laŭ "Rebellion der Gehenkten", lingve kontrolis Vladimir Türk (PDF)

Ein General kommt aus dem Dschungel
Roman von B.Traven, Zweitausgabe (PDF)

Generalo venas de la ĝangalo
Romantraduko de Dorothea & Hans-Georg Kaiser laŭ "Ein General kommt aus dem Dschungel", lingve kontrolis Vladimir Türk (PDF
 

de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2022-09-29 00:55

2022-09-28

Neniam milito inter ni

Israelo : 30 administraciaj malliberuloj malsatstrikas

Issam Rimawi - Anadolu Agency 28/09/2022 Tridek palestinaj malliberuloj – inter kiuj la franca-palestina advokato Salah Hammuri – komencis dimanĉon 25an de septembro kolektivan kaj redaŭrigeblan malsatstrikon. Tio estas por ili rimedo por protesti kontraŭ...

de neniammilitointerni je 2022-09-28 20:06

Esperanta Retradio

La akvomelono "Esperanto"

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Gian Piero Savio el Israelo
Klubaj samideanaj travivaĵoj
 
Multaj inter ni esperantistoj spertis iom da kluba kaj asocia vivo. Ni bone scias, ke en la nuna mondo ĉiu formo de volontula asociiĝo, kultura aŭ socia, pluiras tra mil malfacilaĵoj. Kompreneble la monda redukto de sociaj kaj kulturaj buĝetoj fare de registaraj institucioj parte kulpas pri tio. Tamen mi opinias, ke la kialo de velkado, dum la lastaj jaroj, de la kluba kaj organizita esperanta agado troviĝas en la fakto, ke ĉefe en la nunaj grandaj urboj, homoj ĉiam pli malfacile povas renkontiĝi samtempe kaj samloke.

Do, se esperantisto estas bonŝanca kaj havas je dispono ne tiom malfacile atingeblan esperantan societon, li nepre devus strebi al ĝia plifortigo. En la esperanta klubo en Tel-Avivo, ni bedaŭrinde spertis forpason de du tre kapablaj kaj sindonaj geaktivuloj. Tamen, malgraŭ tia katastrofo, plenmano da batalantaj gesperantistoj vere strebas daŭrigi la kluban tradicie viglan agadon. Jen ekzemplo:

Malka (esperante: "reĝino") Zemeli estas samideanino nekredeble aktiva kaj firme celstrebanta. Dank' al sia agado en la Akademio de la hebrea lingvo kaj, sekve, al sia aliro al multenombraj registaraj institucioj, ŝi jam havis kelkajn elstarajn atingojn por publike konatigi Esperanton. Ŝi decidis, ke iu noviga agrikultura produkto devus esti oficiale nomata "Esperanto" kaj ekagis! En la jara agrikultura foiro, oni oficiale prezentis novan varion de akvomelono nomatan "Esperanto" sed temis ankoraŭ pri eksperimenta kultivado.

Je la komenco de 2013 oni ekkultivadis ĝin grandskale en la dezerto de Aravà. Ni esperis prezenti kaj gustumigi ĝin al la partoprenantoj de la Azia Esperanto-Kongreso, kiu okazis en Jerusalemo. Sed la esperantaj akvomelonoj ne estis ankoraŭ maturaj. Ĝuste la tagon antaŭ la tutlanda somera kunveno de ELI (Esperanto-Ligo en Israelo), oni informis nin, ke ni ricevos du akvomelonojn. Kaj fakte el la suda dezerto, pere de nia amiko agronomo, ili vespere atingis Tel-Avivon. Mia misio estis veturi por ricevi ilin kaj tagon poste porti ilin al nia kunveno. Nu, mia tasko ŝajnis tre banala sed nekredeblaj trafikŝtopiĝoj kaŭzis, ke la nura veturado al la alia ekstremo de la urbega areo postulis preskaŭ du horojn.

Bone! Finfine, malfrue vespere, la du alstrebataj kaj grandvaloraj akvomelonoj troviĝis en la kofrujo de mia aŭtomobilo kaj mi ĝoje ekveturis hejmen. Sed "homo proponas kaj Dio disponas", ĉe semafora halto, alia veturilo postkoliziis kun mia aŭto kaj, sekve, la kovrilo de mia kofrujo plene blokiĝis. Bonŝance mi ankoraŭ povis veturi kaj atingi mian hejmon.

Kaj kion fari nun? Kiel eltiri la akvomelonojn el la hermetike fermita kofrujo por ilin fridigi? En mia tre malnova Peugeot 306, ja estas aliro al kofrujo tra la postaj renverseblaj sidiloj sed iliaj blokiloj troviĝas ĝuste en la interno de la hermetike fermita kofrujo! Tamen, laŭ la dirmaniero "provi ne malutilas", mi decidis provi renversi la blokitajn sidilojn kaj, laŭ la alia loka dirmaniero " se vi ne sukcesas per forto, provu per pli da forto", mi finfine sukcesis renversi unu el ili kaj forpreni la akvomelonojn.

Do, vi povas vidi en la supraj bildoj kiel, la postan vesperon, en nia tutlanda kunveno ni mondpremiere festis kaj frandis la novajn tre bongustajn akvomelonojn "Esperanto". Des pli, ke temis pri escepta ununura ebleco por gustumi ilin, ĉar ili estas ekskluzive rezervitaj por eksportado.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-09-28 06:00

2022-09-27

Neniam milito inter ni

La manifestacioj daŭras en Irano : Laŭ NeRegisrara Organizaĵo, almenaŭ 76 personoj estis mortigitaj en la represio

AFP 21/09/2022 La kolero plu esprimiĝas sur la stratoj de post la tragika morto de Mahsa Amini, okazinta 3 tagojn post ŝia aresto fare de la polico de la moroj. En pluraj urboj de la tuta lando, la manifestaciantoj plu surstratiĝas malgraŭ la represio....

de neniammilitointerni je 2022-09-27 20:19

Revuo Esperanto

Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tradukada Tago, 30 septembro 2022. Gazetara Komuniko 1067

En la Internacia Tradukada Tago, ni salutas ĉiujn lingvajn profesiulojn kaj ĉiujn kiuj klopodas faciligi lingvan interkompreniĝon kaj interhoman komunikadon. Tradukado helpas alproksimigi la homojn kaj ebligas la interŝanĝon de humanaj kaj kulturaj valoroj inter lingvoj kaj kulturoj tra la tuta mondo.

Kiel esenca perilo de ideoj, tradukado estas, super ĉio, rimedo por aliri la alion, la malsamon, kaj kultivi diversecon surbaze de kompreno. En multlingva mondo ni bezonas tradukadon por trakti diferencojn kaj malkovri la unikajn mondrigardojn ligitajn al malsamaj lingvoj kaj popoloj.

Per tradukado ni povas antaŭenigi malfermitecon por paco kaj konfido, kontraŭ maljusteco, maltoleremo kaj cenzuro. Per tradukado ni kreas la rimedojn por tutmonda dialogo.

Sed ofte tradukado kaj interpretado okazas en situacioj de granda danĝero: ni urĝe bezonas internaciajn interkonsentojn por ankoraŭ pli forte garantii la sekurecon kaj esprimliberecon de interpretistoj kaj tradukistoj.

Same ni devas labori por la egaleca pritrakto de ĉiuj lingvoj, eĉ la plej malgrandaj – ĉar ĉiu homo rajtas al egala pritrakto, rajtas libere esprimi sin, kaj rajtas esti aŭdata. Plena kaj inkluziva tutmonda kunlaborado necesas, por konstrui mondon de plenaj homaj rajtoj, paco kaj evoluigo por ĉiuj. Dialogo surbaze de justeco kaj egaleco estas la vojo. Tio inkluzivu lingvan egalecon.

Lingvoj ludas gravan rolon por identeco, komunikado, socia unuiĝo, edukado kaj kulturo. Pro tio, multlingveco estas fundamenta valoro. Multlingveco signifas, ke ĉiu povas paroli kaj pensi en sia propra lingvo. Tradukado ebligas agnoski aliajn lingvojn kaj kulturojn, kaj samtempe rekonsideri la proprajn.

Kiel ĉeftemon de sia nunjara kongreso, en Montrealo, Kanado, nia Asocio selektis la Internacian Jardekon de Indiĝenaj Lingvoj, pro tio ke inter la ĉefaj celoj de la Jardeko estas "centrigi lingvan diversecon kaj multlingvecon en la streboj al daŭripova evoluigo". Ni diskutis tiun temon en unu, unueciga lingvo, la internacia lingvo Esperanto, malgraŭ tio, ke ni venis el ĉiuj anguloj de la mondo. Tiu unueco en lingva diverseco prezentas modelon de translingva komunikado paralelan al la modelo de efika tradukado kaj interpretado: nia komuna celo estas interkompreniĝo en multlingva mondo.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2022-09-27 17:42

La Balta Ondo

Argentino kongresos en oktobro

argentinoLa 62a Argentina Kongreso de Esperanto okazos ekde la 7a de oktobro (vendredo) ĝis la 10a de oktobro (lundo) en la ĉefurbo Bonaero.

PROVIZORA PROGRAMO

Vendredo, la 7a de oktobro 2022
10:00–12:00 Akcepto de kongresanoj ĉe la kongresejo. Interkona mateno
12:00–14:00 Tagmanĝo
14:00–14:30 Malfermo de la kongreso
14:30–15:00 Enkonduko al la kongresa temo: “Labori kune pli bonas ol labori izolite”
15:00–15:10 Kafopaŭzo
15:10–15:40 Bloko 1
15:40–15:50 Kafopaŭzo
15:50–16:30 Bloko 2
16:30–16:40 Kafopaŭzo
16:40–17:10 Bloko 3
17:10–17:20 Kafopaŭzo
17:20–18:20 Kunsido de AEL-estraro
20:30–22:00 Kamaradeca noktomanĝo

Sabato, la 8a de oktobro 2022
09:00-13:00 Ekskurso aŭ vizitoj
13:00–14:00 Tagmanĝo
14:00–14:40 Bloko 4
14:40–14:50 Kafopaŭzo
14:50–15:30 Bloko 5
15:30–16:10 Kafopaŭzo
16:10–16:50 Bloko 6
16:50–17:00 Kafopaŭzo
17:00–17:20 Kongresa temo – debatoj
17:40–18:20 Arta vespero (muziko ktp)
18:20-19:20 Ordinara Jar-Asembleo de AEL

Dimanĉo, la 9a de oktobro 2022
09:00–13:00 Ekskurso aŭ vizitoj
13:00–14:00 Tagmanĝo
14:00–14:40 Bloko 7
14:40–14:50 Kafopaŭzo
14:50–15:30 Bloko 8
15:30–16:10 Kafopaŭzo
16:10–16:30 Kongresa temo – konkludoj
16:30–16:40 Kafopaŭzo
16:40–17:20 Bloko 9
17:20–17:30 Kafopaŭzo
17:30–18:00 Renkontiĝo de instruistoj
18:00–18:10 Presento de la venonta kongres-urbo Mar del Plata (2023)
18:10– 18:20 Lotumado de la venonta Kongresnumero (inter la kongresanoj)

Lundo, la 10a de oktobro 2022
10:00–10:30 Bloko 10
10:30–10:40 Kafopaŭzo
10:40–11:20 Bloko 11
11:20–11:30 Kafopaŭzo
11:30–12:00 Fermo de la kongreso kaj adiaŭo de la kongresanoj

Eksterlandanoj kaj prelegantoj ne pagas kongreskotizojn.
Eblas rete aliĝi ĉe https://mallonge.net/rk.
Pliajn informojn petu ĉe rubensan15@gmail.com.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/09/argentino

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Argentino kongresos en oktobro appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2022-09-27 12:09

Esperanta Retradio

Orkestro de sklavidoj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo Sergio Viana el Brazilo

Klaku sur la bildon por vidigi ĝin en plena grandeco

Se vi rigardas  la mapon de Brazilo vi trovas en la nordo ŝtaton Amapá, en plena Amazonia Arbarego. Ĝi estas preskaŭ same granda kiel Portugalujo, sed enhavas nur 16 municipojn. Certe via mapo ne estas sufiĉe detala por ke vi povu trovi indikon pri kvartalo, situanta 8 kilometrojn for de la ĉefurbo, Macapá. Tiu eta komunumo, nomata Kuriau’ , havas tre kuriozan historion: ĝin formis en la 18-a jarcento forkurintaj sklavoj. Post longa tempo de submetiĝo kaj rasismo, ĝi konservis ĝis nun ian izoliĝemon, kaj ĝia loĝantaro konsistas ankoraŭ el malriĉaj posteuloj de sklavoj.
  
Antaŭ kelkaj monatoj, obstina homo entreprenis iniciaton por plivastigi kaj pliriĉigi la horizonton de tiuj modestaj lokanoj. Sinjoro Elias Sampaio fondis tie orkestron. Kontraŭ manko de monrimedoj kaj eĉ kontraŭ suspektemo kaj dubo de la komunumo mem, li iom post iom allogis infanojn kaj gejunulojn kaj  transdonis al ili muzikinstrumentojn kaj elementan instruadon. Post ne longa tempo formiĝis la Orkestro de Kuriau’! Kompreneble, li aldonis tradiciajn muzikilojn de ilia antikva kaj loka kulturo kaj miksis repertuaron erudician kun elementoj de ilia medio. Iom post iom la rezultoj aperas kaj amaskumunikiloj ekdisvastigas la aŭdacan agadon de la orkestrestro.
  
La laboro komenciĝis per ununura malgranda monhelpo donita de telefonkompanio. Espereble ĝi iam ripetiĝos. La ŝtata Sekretariejo de la Junularo  promesis monhelpon, sed ĝi ankoraŭ ne efektiviĝis.
  
La anoj de la orkestro estas 140 gejunuloj inter la aĝoj de 8 ĝis 17 jaroj. La malfacilaĵoj estas ĉiutagaj, ĉar ili ne disponas pri veturiloj kaj profesiaj instruistoj. Aliurbaj instruistoj komencis la laboron kaj nun  progresintaj anoj instruas la komencantojn. Por havigi al si la rajton partopreni, ĉiuj devas diligente frekventi “normalan” lernejon. Gepatroj iom post iom ekfieras vidi siajn gefilojn dum prezentadoj. Por la infanoj mem, temas pri neimagebla plialtigo de memestimo.
  
Kompreneble, la tuta projekto inspiriĝas je simila entrepreno en Venezuelo, el kie formiĝis la monde konata orkestrogvidanto Gustavo Dudamel. Inter la planoj de la aŭdaca Elias Sampaio estas la intenco venigi al Kuriau’ tiun faman stelulon. Ni ne dubu pri lia kapablo tion fari.
  

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-09-27 06:00

2022-09-26

Neniam milito inter ni

Ukrainio: « militkrimoj estis plenumintaj » en la lando de post la rusia invado, asertas la enketistoj de Unuiĝintaj Nacioj

26/09/2022 La grandega plimulto de la listigitaj ekscesoj (bombadoj kontraŭ civilaj zonoj, multaj ekzekutoj, torturo kaj mistraktadoj de maliberuloj, seksaj perfortoj…) estas imputataj al la rusiaj fortoj. « Surbaze de pruvoj kolektitaj de la Komisiono,...

de neniammilitointerni je 2022-09-26 20:23

La Balta Ondo

La Ondo jubileas: 1000 tagoj da senĉesa informado

1000 tagoj

Hodiaŭ, la 26an de septembro, je la 269a tago de la 2022a jaro, la novaĵretejo La Ondo de Esperanto havas interesan jubileo. Jam dum 1000 sinsekvaj tagoj ekde la 1a de januaro 2020 en nia novaĵretejo ĉiutage aperas almenaŭ unu nova teksto. Ni memorigas, ke ĉi tiu retejo estis lanĉita la 2an de septembro 2010 kiel La Balta Ondo. Ekde tiam (inkluzive de ĉi tiu artikolo) en ĝi aperis 3034 tekstoj. Ilin garnas 4253 ilustraĵoj (dum la lastaj cent tagoj aldoniĝis 103 tekstoj kaj 113 ilustraĵoj).

Laŭ nia vizitkalkulilo, instalita komence de 2020, la plej ofte vizitita afiŝo estas artikolo de la ĉefredaktoro de La Ondo de Esperanto pri la Ruslanda censo; verkita antaŭ dek jaroj, ĝi danke al pluraj referencoj en la reto finfine superis la antaŭan unualokaĵon: la diskutartikolon Granda skismo en Esperantujo de la Tjumena ĵurnalisto kaj esperantisto Stanislav Belov. Ĝi estas la unua artikolo en nia retejo, kiu superis la nombron 3000 legoj. Al la tria loko promociiĝis la baza informilo pri BET-56 en Klajpedo, ĝi puŝis al la kvara loko la Korĵenkovan artikolon pri la lasta vivojaro de Zamenhof estas la tria plej legata teksto.

Vidu la liston de la dek kvin plej popularaj tekstoj ekde februaro 2020.

3.324. Korĵenkov A.: Kiom da esperantistoj en Ruslando? Ne malpli ol 992
3.232. Belov S.: Granda skismo en Esperantujo
2.901. La 56aj Baltiaj Esperanto-Tagoj
2.806. Korĵenkov A.: Antaŭ 125 jaroj: Tolstoj kaj la unua Esperanta gazeto
2.653. Korĵenkov A.: Ho, mia kor’, ne batu maltrankvile…
2.369. Gorecka H., Korĵenkov A.: Sen Rodin sekvis sian edzinon
2.307. Gorecka H., Korĵenkov A.: Júlia Sigmond forpasis
1.237. Korĵenkov A.: La Unua Libro
2.043. Belov S.: La pandemio kaj la homaro: konkludoj de la viruso
2.020. Korĵenkov A.: Jubileoj kaj memordatoj en februaro 2020
1.938. Reza Kheirkhah: Staĝo en Tajvano: Malgraŭ la koronviruso
1.775. Korĵenkov A.: Jubileoj kaj memordatoj en junio 2020
1.715. Wennergren B.: La nova eldono de PIV estas presita
1.683. Fischer-Kotowski P.: Trevor Steele: La internacia lingvo estas parto de mia ideologio (Intervjuo)
1.644. Gorecka H., Korĵenkov A.: Parlamenta medalo por Povilas Jegorovas

La Ondo de Esperanto jam la trian jaron sinsekve aperas dumaniere: unue, kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo; due, kiel ampleksa trimonata bitgazeto en kiu estas publikigataj la plej gravaj tekstoj el nia retejo kaj ankaŭ artikoloj, eseoj kaj beletraĵoj verkitaj speciale por la almanako, kiu konservis la faman nomon La Ondo de Esperanto.

Ĝin pretigas en Kaliningrado (Ruslando) Halina Gorecka (eldonanto) kaj Aleksander Korĵenkov (redaktoro).
Malkiel la retejo, kiu plu estas libere legebla de ĉiu deziranto, la almanakon ricevas nur tiuj, kiuj abonas ĝin. Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

Pri la pagomanieroj legu ĉi tie: https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.

Ĝis nun neniu esperantista asocio, instanco aŭ fondaĵo subtenis la solan ĉiutage renovigatan Esperantan novaĵretejon. Ĝia funkciado dependas nur de la helpemo de tiuj, kiuj abonas la ĉiusezonan gazeton La Ondo de Esperanto. Se vi ne abonas ĝin, sed deziras helpi la novaĵretejon (en septembro ni devis pagi konsiderindan sumon por likvidi amas-atakon kontraŭ nia retejo), abonu ĝin aŭ abonigu vian amikon por 2022 kaj/aŭ 2023.

Dankon pro la helpo!

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/09/ondo-103

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La Ondo jubileas: 1000 tagoj da senĉesa informado appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2022-09-26 15:13

KARAPACO-PANORAMO

B.Traven: Rozo Blanka (romantraduko - versio septembro 2022) aĉetebla kiel paperlibro kaj kiel eBook-versio + informoj pri la romano kaj la aŭtoro

 

Kovrilo de la romano ĉe BoD 
(books on demand)


B.Traven
Rozo Blanka


(versio septembro 2022)

Bookshop BoD (Leseprobe)

La romano: "Rozo Blanka" de B.Traven mendeblas paperforme kaj post kelkaj tagoj ankaŭ kiel eBook en Esperanto ĉe "Bookshop BOD".

Ĉe "amazon" mendeblas nur la paperlibro.

Ambaŭ variaĵoj, kaj paperlibro kaj eBook aĉeteblas ankaŭ ĉe ses mil aliaj librovendejoj kaj retvendejoj; bonvolu gugli aŭ viziti tiujn. (H-GK)

paperlibro
ISBN 9783756814312
Bookshop BoD
amazon

Prezo: 14,95 €

eBook
ISBN 9783756824915
BoD Bookshop BoD
Prezo: 3,99 € (ĝis la 8-a de novembro 2022)
            4,99 € (post la 8-a de novembro 2022)

tradukis Dorothea & Hans-Georg Kaiser

***



Kelkaj rimarkoj pri la romano Rozo Blanka

Rozo Blanka estas la belsona nomo de indiĝena komun-umo en Meksiko, ĉirkaŭ kiu oni drilas pro nafto; sed tio ŝajne ne tre influas la pacajn nepatriarkajn rilatojn de la indiĝenoj en la haciendo. Sed tiam estas murdita la posed-anto de la indiĝena komunumo, kiu ne komprenas sin kiel posedanto de la haciendo, sed nur kiel admininistranton de la komunumo. Kaj estas certa Chaney C. Collins, prezid-anto de la Condor Oil Company, kiu alpropriigas la hacien-don per neleĝaj trompaj rimedoj kaj per dungitaj murdist-oj. 

La romano, kiun publikigis unuafoje la librogildo Guten-berg en Germanio en la jaro 1929 kaj en la germana lingvo, estas la unua moderna romano, kiu priskribas pre-cize la kunpuŝiĝon inter kapitalismo kaj agrarekonomio kiel la tielnomatan "clash of cultures", ĉar li lerte reduktas la kompleksecon de la kapitalismo en la romano al alterna ludo inter la aktiva naftomagnata protagonisto Collins kaj la pasiva kamparana antagonisto Hacinto Yanyez, kiu estas la adminstranto de la haciendo Rozo Blanka. La romano montras la personajn kaŭzojn kaj la sociajn cirkonstancojn de ilia agado en la tielnomata "maŝino moderna tempo", en kiu la homoj estas nur ŝakfiguroj, ja eĉ malpli, ĉar la ŝakfiguroj laŭ B.Traven ja almenau scias, ke ili estas ŝakfiguroj.

Por B.Traven tiu konflikto entenas multe pli ol nur la moralan konflikton inter bonintenculoj kaj malbonuloj, sed la antagonismon inter urbanoj kaj kamparanoj, inter financ-kapitalismo kaj agrarekonomio, por B.Traven tio estas efektiva, ja esenca kontraŭdiro, kiu skuas je la fundamentoj kaj la kolonoj de nia nuna mondo. Kaj tiu kontraŭdiro ankoraŭ nun tute ne estas elbatalita, kiel oni facile povas ekkoni ankaŭ per la milito inter Ukrainio kaj Ruslando, jen kontraŭdiro, kiu ankoraŭfoje decide pliakrig-as tiun kulturan konflikton kaj kiu tial kondukas la mal-saton en la mondo en novajn timigajn dimensiojn, ĉar la finfrazo de la romano estas plu plene valida por ĉiu naftomagnato: "Kial interesu nin la homoj? Grava estas nur la nafto."

Por diri ĝin eĉ pli ĝenerale: grava estas nur la mono. Ambaŭ samtempe, kaj la monsistemo kaj la homoj, ne povas gajni. Kaj tial la homoj plu falas, dum la profitoj kreskas.

***

Kelkaj biografiaj rimarkoj pri B.Traven

B. Traven naskiĝis je la 28-a de februaro 1882 en Schwieb-us kaj mortis je la 26-a de marto en la jaro 1969 en Meksik-urbo, li estis germana verkisto kaj liaj verkoj estas parte filmigitaj, ekzemple „La Mortula Ŝipo‟ kaj „La Trezoro de la Sierra Madre‟.

Laŭ ĝisnunaj ekkonoj de la literaturscienco B.Traven estis la germana metaltornisto kaj sindikata sekretario Otto Feige. La aŭtentika nomo, la naskiĝdato, la naskiĝloko kaj multaj detaloj el la vivo de B.Traven estis dum longa tempo tre kontraŭe diskutataj de la literatursciencistoj, kaj aliaj detaloj el lia vivo ankoraŭ nun estas tute nekonataj. Jam dum pli longa tempo estas konata, ke li estas identa kun la teatra aktoro kaj anarkiisto Ret Marut, kiu fuĝis en la jaro 1924 al Meksiko.

Pro la esploroj de la BBC-reportero Will Wyatt en la jaro 1974 kaj la sekvaj esploroj de Jan-Christoph Hauschild en la jaro 2012 estas pruvita, ke B.Traven kaj Ret Marut estas pseŭdonomoj de la jam menciita metaltornisto kaj sindikata sekretario O. Feige, kiu devenis el Schwiebus (legu Ŝvibus), el la tiama prusa provinco Brandenburgo, nun Swiébodzin, en Pollando.

Traven verkis dek du romanojn, vojaĝraporton kaj multajn rakontojn, en kiuj interplektiĝas la genro de ironie sarkasme verkita aventurliteraturo kun kontraŭ-kapital-isma sinteno, kiu koncize priskribeblas kiel anarki-komunisma. Al la plej konataj verkoj de B.Traven aparten-as la romanoj „La Mortula Ŝipo‟ (1926), „La trezoro de la Sierra Madre‟ (1927) kaj la tielnomata mahagonciklo el serio de ses romanoj (1930-1939), kies enhavo estas ligita kun la tempoj antaŭ kaj dum la meksika revolucio. La verkoj de Traven jam antaŭ la mondomilito II estis suk-cesaj kaj restis tio ankaŭ poste.

Liaj verkoj estas tradukitaj en 24 lingvojn, interalie ankaŭ grandamplekse en Esperanton. La taksita eldonita kaj vendita kvanto de liaj verkoj estas laŭ ne plu tre aktuala takso pli ol 30 milionoj. (H-GK)

***

de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2022-09-26 13:16

Libera Folio

Vivo dediĉita al Esperanto kaj Ukrainio

La vivo en Ukrainio pluiras, spite la militon – ankaŭ la esperantista vivo. Ĵus aperis nova libro pri la pioniro Orest Kuzma, kiu eldonis ukrainan lernolibron pri Esperanto en 1922. Komence de la dua mondmilito lia hejmregiono iĝis parto de Sovetio, kaj en 1947 li, same kun multaj aliaj edukitaj homoj, estis deportita al Siberio.

Loka televidkanalo raportis pri la prezento de nova libro pri Orest Kuzma.

Malgraŭ la milito, la vivo pluiras. La 20-an de aŭgusto en la Historia Muzeo de la urbo Kolomeo (Kolomija)  de la Ivano-Frankivska provinco en la okcidento de Ukrainio okazis prezento de la nova libro de Bohdan Voloŝinskij kaj Miroslava Koĉerĵuk, ”Ukraina stelo de kolomea esperantisto”.

La vivo de Orest Kuzma (1893-1968), la heroo de la libro, estis markita de multaj tragikaj eventoj: la teruraj tempoj de la 1-a kaj 2-a mondmilitoj, la nacia liberiga lukto de Ukrainio en 1918-1923 por sia ŝtatiĝo, komunisma subpremo de ukrainoj en 1940–1950…

Malgraŭ ĉio, li ĉiam restis ukraina patrioto, aŭtoritata instruisto kaj altmorala homo, kaj liaj vivovojo, pedagogio kaj socia agado, granda eduka laboro por disvastigo de Esperanto, lasis konsiderindajn postsignojn en la ukraina socio.

Orest Kuzma

La publikigo de la libro estis dediĉita al la 130-a datreveno de la naskiĝo de Orest Kuzma kaj la 100-a datreveno de la aperigo de lia ”Plena lernolibro pri la studo de la Internacia Lingvo Esperanto” (Kolomeo, 1922), kaj la ĉi-jara prezento daŭrigis la tradicion okazigi Orest Kuzma-Tagojn. Lastatempe, preskaŭ ĉiujare, esperantistoj el tuta Ukrainio, same kiel eksterlandaj gastoj, kunvenas Kolomeon somerfine por honori lian memoron.

En 2013, kadre de la festoj dediĉitaj al la 100-a datreveno de la eldono de la kolomea esperanta gazeto Ukraina Stelo, laŭ iniciato de la kolomea enterprenisto kaj mecenato Vasil Antonjuk, estis inaŭgurita memortabulo sur la domo en la strato de familio de Kuzma. Tie iam loĝis la familio, kaj ĝia posedanto estas nun Antonjuk. Orest Kuzma estis elstara kolomea pedagogo, publika figuro, verkisto kaj esperantisto. En la domo mem troviĝas nuntempe muzeo kun ekspozicio pri la vivo kaj agado de Orest Kuzma.

Orest konatiĝis kun Esperanto en 1908 preskaŭ hazarde. En kolomea librovendejo li trovis ĉifonan libreton sen kovrilo kaj titolpaĝo: la lernolibron de Zamenhof. La adoleskanto decidis aĉeti la libron por paroli kun amikoj en lingvo, kiun neniu krom ili komprenus. Jen kiel lia granda amo al la Lingvo Internacia naskiĝis el amuziĝo, kaj komenciĝis lia vojo al la pintoj de Esperanto.

Orest studis la internacian lingvon kun siaj kungimnazianoj, kaj baldaŭ li trovis la adreson de Universala Esperanto-Asocio en la revuo Pola Esperantisto kaj establis kontaktojn kun UEA. Tio donis al li eblon ekkomunikiĝi kun esperantistoj el diversaj landoj. Kelkajn jarojn poste, laŭ lia iniciato, en 1912 en Kolomeo estis fondita la Landa Societo de Ukrainaj Esperantistoj Postup (Progreso).

Kiel fondinto kaj redaktisto, li komencis eldoni en 1913 la unuan ukrainan Esperanto-periodaĵon en Kolomeo – la ĉiumonatan revuon Ukraina Stelo, kiu aperadis de 1913 ĝis 1914 kaj de 1922 ĝis 1923. Li tradukis en Esperanton kaj publikigis en periodaĵoj verkojn de klasikuloj de la ukraina literaturo: I. Franko, M. Kocjubinskij, V. Stefanik, B. Lepkij, O. Makovej kaj aliaj, historiajn verkojn de M. Hruŝevskij kaj literaturajn studojn.

Esperantistoj ĉe la domo de Orest Kuzma en 2017. Foto: Valentina Korsun.

Orest Kuzma kreis kaj eldonis en la ukraina ”Plenan lernolibron pri la studo de la Internacia Lingvo Esperanto” kaj plurajn mallongajn lernilojn. Li partoprenis en la 8-a kaj 23-a Universalaj Kongresoj de Esperanto kaj fruktodone kontaktis kun samideanoj en multaj landoj.

Orest Kuzma estis inter la unuaj ukrainaj esperantistoj, kiuj sukcese taksis kaj efike uzis en sia praktika pedagogia kaj kultur-eduka agado la fortegan komunikan potencialon de Esperanto kiel la plej novan rimedon de la internacia interkompreno kaj edukado.

Lerte uzante la eblojn de Esperanto, li kontribuis al la starigo de multkultura dialogo en eŭropaj landoj kaj per Esperantaj eldonaĵoj disvastigis tra la mondo verajn informojn pri Ukrainio, propagandis ĝian historian heredaĵon, la kulturajn kaj artajn atingojn de ukrainoj.

Post la 2-a mondmilito Orest Kuzma laboris kiel instruisto de kemio kaj biologio en lokaj mezlernejoj kaj en lernejo de flegistinoj. En tiu tempo brutala ondo de komunista subpremo kovris la okcidenton de Ukrainio. Ĝi tuŝis ankaŭ la familion de Kuzma, kiu havis rilatojn kun reprezentantoj de la nacia liberiga movado.

En oktobro 1947 ilia domo estis ĉirkaŭita de sovetaj militistoj kaj la familio ricevis nur unu horon por prepariĝi por sia longa vojo. La edzino Maria poste rememoris, ke Orest rapidis kunpreni siajn Esperantajn eldonaĵojn, kiuj estis por li precipe karaj. Orest Kuzma, liaj edzino kaj filino estis deportitaj al Siberio en Rusio.

Tie, malgraŭ la malfacilaĵoj, la iama profesoro de la Kolomea gimnazio ne perdis siajn homecon, laboremon kaj kreemon. La kolomeano kreskigis en Siberio ĝardenon kun frukt- kaj berarboj: pomujoj, ĉerizujoj, frambujoj, ribujoj… Nur post la morto de la sovetia diktatoro Stalin la familio povis reveni Ukrainion en 1956.

Nuntempaj ukrainaj esperantistoj konservas la memoron pri hela ukraina stelo, la nelacigebla kolomea esperantisto Orest Kuzma, kiu lumis en la tagiĝo de la kultura kaj politika reviviĝo de la ukraina nacio komence de la ŝtorma dudeka jarcento.

Petro Palivoda

de Redakcio je 2022-09-26 06:12

Esperanta Retradio

Monsunaj pluvegoj inundis Pakistanon


Ankoraŭ grandaj partoj de Pakistano estas inunditaj, preskaŭ 1500 homoj mortis pro la inundoj. Nun klimatesploristoj serĉis kaŭzojn por tiu jarcenta katastrofo. Ili konstatis: "Ni ne simple estis malbonŝancaj." 

La pluvo daŭras kaj daŭras. La akvo de la inundoj apenaŭ forfluas kaj daŭre pluvo aldonas pli da ĝi. Unu triono de la mortintoj pro la inundo estas infanoj. 1,7 milionoj da domoj estis detruitaj, same ankaŭ pontoj, ŝoseoj kaj malsanulejoj. La financa damaĝo estas taksata je entute 30 miliardoj da usonaj dolaroj.

Ne nur la homoj en Pakistano demandas sin: Kio tie okazis? Kiel povis alveni tiom da pluvoj kiuj inundis trionon de la lando kiel neniam antaŭe observite. Ĉu tio estis nur malbonŝanco aŭ ĉu la klimata ŝanĝo plifortigis la monsunajn pluvojn?

En Pakistano oni ja alkutimiĝis al la monsuno, sed ĉi-jare ĝi estis multe pli forta. Ĉu la internacia komunumo kulpas pri la katastrofo?

Internacia esplorista teamo provis eltrovi precize tion. Statistika analizo de la veteraj datumoj rezultigis ke temis pri jarcenta evento, kiu pli frue estintus signife pli malofta. "Kion ni observis en Pakistano, tio estas precize tio kion projekcioj de la klimato jam de jaroj prognozis", diras la ĉefa aŭtorino de la atribua studaĵo de la Imperia Kolegio en Londono. "Niaj ekkonoj supozigas ke la klimata ŝanĝo ludis gravan rolon en tiu evento."

Unue la esploristoj rekonstruis helpe de veteraj datumoj la eventon. La origino de la inundoj jam estis pasinta antaŭ kelkaj monatoj. Gravan rolon ludis ĉe tio la vetera fenomeno "La Niña" (la knabineto) kiu varmigas la Hindian Oceanon kaj prizorgas ke tie vaporiĝas pli da akvo. Jam en la jaro 2010 ĝi akcelis fortegajn monsunajn pluvojn. Kelkaj klimatesploristoj supozas ke la klimata ŝanĝo plioftigas ekstremajn fazojn de La Niña.

Aldoniĝis ondo de varmego dum aprilo kaj majo. En la provinco Sindh regis tiam jen kaj jen temperaturoj de pli ol 50 gradoj C. La klimata ŝanĝo, tion tiam eltrovis atribu-esploristoj, estis 30-oble plialtiginta la probablecon de ondo de varmego en Hindio kaj Pakistano. Laŭ tio la vojo estis preparita kiam la ĉiujara monsuna pluvo alvenis. Ĝenerale validas: Pli varma aero povas absorbi pli da aera humideco - ĉirkaŭ 7 procentojn pli por ĉiu grado C.

La altaj temperaturoj eble ankaŭ influis la vojon de la monsunaj pluvoj. Ĉar pro la forta enradiado de suno formiĝis sur loko restanta zono de malalta premo, kiu direktis la humidajn aeramasojn de la golfo de Bangalio en la sudon de Pakistano.

La esploristoj tamen avertas ke ne nur la klimata ŝanĝo kulpas por la katastrofo. La plej grandan damaĝon laŭ ili ne kaŭzis la pluvo, sed la mismastrumado de la inundoj. Tio trafis precipe la plej malriĉajn homojn kiuj aliflanke apenaŭ estis kaŭzintaj la katastrofon. Ili perdis siajn gregojn kaj nun ne plu havas vivobazon.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-09-26 06:00

2022-09-25

La Balta Ondo

Tempoj kaj Urboj: Jaroslavlo 2022

Jaroslavlo

La 24-29an de aŭgusto en Jaroslavlo (Ярославль) pasis la dua renkontiĝo “Tempoj kaj Urboj” (TkU). Estas ideo de MEA MASI organizi ĉiujaran turisman renkontiĝon en diversaj urboj. Same kiel pasintjare en Penza, la renkontiĝon en Jaroslavlo organizis Jelena Kuznecova (Samara) kun organiza helpo kaj financa subteno de MASIanoj. La eventon partoprenis ĉ. 30 homoj el pli ol dek urboj.

La temo de TkU-2022 estis “Klerigado”, kaj la renkontiĝo sekvis la temon. La profunda esperantlingva prelego de Nikolao Gudskov (Moskvo) “Marko Zamenhof – eminenta edukisto” montris, ke la patro de Ludoviko multe kontribuis al intereso de la filo pri lingvistiko kaj, spite al la stabiliĝinta mito, neniam bruligis la zamenhofan manuskripton de la unua lingvoprojekto. Irina Gonĉarova gvidis la dulingvan seminarion pri diverseco de Esperanto-lerniloj, kiun kontribuis pli ol dek ĉeestintoj – de interesiĝantoj pri nia lingvo ĝis spertuloj. Ĉiu elektis por si iun lernilon, analizis ĝin kaj rakontis en la rusa aŭ en Esperanto pri ĝia strukturo.

Estis speciale ĉarme, ke niaj komunaj kunvenoj okazis en vera lernejo, kies direktoro Nikolao Kontrov estas bona esperantisto kaj tre agrabla homo. Kore kaj hejmece li akceptadis nin, montris la lernejon, disponigis al ni la komunan salonon kun projekciilo kaj malavare nin regaladis. Eĉ pli: evidentiĝis, ke Nikolao Kontrov estas ŝatanto, kolektanto kaj plenumanto de Esperantaj kantoj, kiujn li verve kantadis kune kun la profesia muzikistino Svetlana Dudaleva (Jaroslavlo) kaj ŝiaj Esperantaj gelernantoj, ĉe pasia subteno de Aleksandr Ĥrustaljov (Dimitrovgrad). Alvorte, multaj spertis, ke komuna kantado estas unu el la plej bonaj lingvolerniloj!

Konatiĝi kun Jaroslavlo en al ni helpis bonegaj ekskursoj. Tra la mirinde bela urbo gvidis nin la jaroslavlano Georgij Kontrov, kiu rakontis en Esperanto pri vidindaĵoj de la ĉefurbo de la Ora Ringo. Dum la etosplena vizito al Karabiĥa — la bieno de N. A. Nekrasov — antaŭ la ekskursoj kaj kvietigaj promenadoj Aleksandr Mitin (Niĵnij Novgorod) deklamis poemojn de Nekrasov, kiujn li tradukis. Tre informriĉan ekskurson al la 300-jara teksa fabriko “Krasnij Perekop” organizis por dezirantoj eksa jaroslavlanino Maria Verzun (Sankt-Peterburgo). Nikolao Gudskov prelegis pri Gregor Mendel, kiu en 1865 raportis al la sciencista komunumo pri la rezultoj de siaj eksperimentoj, kiuj iĝis la unua paŝo al la nuntempa genetiko.

Nepre menciindas ankoraŭ du gravaj programeroj. Tatjana Loskutova (Ivanovo) gvidis la konversaciajn rondojn por deko da komencantoj kaj progresantoj. Grandan tradukistan maratonon, organizitan de Jaroslavna Puŝkarskaja (Dimitrovgrad), resumis arda komuna diskuto pri la plej ĝustaj tradukoj de la problemaj tekstofragmentoj. Cetere, Jaroslavna organizis por emuloj praktikadon de ĵonglado.

Por ne enuigi la legantojn mi ne menciu aliajn ekskursojn, ludojn, koncertojn, eventojn kaj eventetojn. Sed gravas konstati, ke la etoso de la renkontiĝo restis vere komforta kaj amika. Vi diros: tio ja estas normo por esperantistaj renkontiĝoj. Vere. Sed en la nova realeco tiu ĉi kutimaĵo estis submetita al la elprovo – kaj ĉi-foje inde eltenis ĝin.

Irina Gonĉarova
kunordiganto de MEA MASI

Ĝi estas artikolo el la septembra (aŭtuna) eldono de La Ondo de Esperanto (2022).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2022, №3 (313).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/09/ruslando-35

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Tempoj kaj Urboj: Jaroslavlo 2022 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2022-09-25 21:51

UEA facila

Monda Koalicio por Lingvaj Rajtoj

En 2021 grupo de internaciaj organizaĵoj fondis asocion kun la nomo Tutmonda koalicio por lingvaj rajtoj. Pli precize, ĝi fakte havas anglan nomon: Global Coalition for Language Rights. La fondintoj tamen estas konsciaj, ke ne estas ideale uzi la anglan lingvon tiucele. En ilia retejo aperas jena mesaĝo, skribita en dek lingvoj, inter kiuj estas ankaŭ Esperanto: La Koalicio agnoskas, ke la uzo de la angla kiel komunika lingvo estas limigo, kaj aktive laboras por ellabori efikan multlingvan komunikan strategion. [...] Dume, ni dankas pro via pacienco. En alia paĝo aperas la priskribo de iliaj celoj. Jen la Esperanta traduko. NIA CELO: LINGVAJ RAJTOJ POR ĈIUJ POPOLOJ Eĉ se vi parolas superregan lingvon, vi tamen ricevas limigitan parton de la haveblaj informoj. Ni prenu Vikipedion kiel ekzemplon. Vi eble pensas, ke ekzistas en Vikipedio multaj universalaj temoj tra la malsamaj lingvoversioj. Fakte, ne ekzistas tiom da komuna enhavo inter la diversaj lingvoj: 74% de la konceptoj havas artikolojn nur en unu lingvo, kaj 95% de la konceptoj ekzistas en malpli ol ses lingvoj. Malegalecoj pri la informoj haveblaj rete en malsamaj lingvoj rilatas al kiu kaj kio estas prezentata – kaj fare de kiu. Se vi esploras, kiel la mondo aspektas al homo, kiu parolas la hebrean aŭ la araban, tre malsama bildo aperas kompare kun tio, kio estas priskribita en la angla. Ekzistas grandaj informaj mankoj en neregantaj lingvoj, kie homoj, lokoj kaj kulturoj malaperas en nigran truon. Kaj kiam vi rigardas al lokoj priskribitaj en Vikipedio en malgrandaj lingvoj, iĝas evidente ke la monda sudo malaperas. La artikolo plu klarigas: Laŭ iuj, Interreto kontribuas al la malaperado de multaj el la malpli parolataj lingvoj de la mondo. Kaj tamen la temo pri reta lingva reprezentado iĝas problemo, nur se oni entute kapablas aliri la reton. Kvankam en 2016 Unuiĝintaj Nacioj deklaris, ke aliro al Interreto estas baza homa rajto, miliardoj da homoj en la mondo, kiuj parolas malĉefajn lingvojn, restas senrajtaj pro siaj registaroj, kiuj malhelpas retan aliron, aŭ pro la manko de baza reta kunliga strukturo, aŭ pro la manko de baza komputila kapablo. Dum aliro al Interreto daŭre etendiĝas al antaŭe ne konektitaj komunumoj kaj multaj foraj lokoj, ni vidas, ke aperas ankaŭ novaj ŝancoj por lingva kapabliĝo. Ni kredas, ke ĉe tiu ĉi interplektiĝo de retaj, homaj kaj lingvaj rajtoj ni kune povas defii la lingvan hegemonion de malmultaj regantaj lingvoj, kaj pledi por la progresigo de lingvaj rajtoj pere de la reto. Ĉiuj asocioj rajtas aliĝi al Tutmonda koalicio por lingvaj rajtoj, kaj ankaŭ unuopaj homoj. La aliĝilo estas en la angla. Tamen vi rajtas peti, ke oni pretigu ĝin ankaŭ en aliaj lingvoj.

2022-09-25 17:21

Neniam milito inter ni

Italio : Predappio, la nostalgio de Mussolini

25/09/2022 Ĉiujare, 70 000 personoj vizitas la italan vilaĝon Predappio por vidi la tombon de Benito Mussolini. Se kelkaj loĝantoj fiere esprimas sian amon al la eks-diktatoro, aliaj maltrankviliĝas pri la estonteco de la lando. En la tombejo de Predappio,...

de neniammilitointerni je 2022-09-25 15:07

UEA facila

Esperanta Retradio

Virinoj en muziko (130)

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Sonia Risso el Urugvajo

Emilie Zumsteeg (1796-1857 ) estis germana ĥorestro, kantisto, pianisto kaj komponistino. Ŝi estis filino de unu el la tiamaj plej sukcesaj komponistoj Johann Rudolf Zumsteeg. Emilie naskiĝis en Stutgarto; tie ŝia patrino devis malfermi muzikbutikon por finance subteni la familion post la frua morto de sia edzo. 

De infanaĝo manifestiĝis la eksterordinara muziktalento de Emilie, kiu frue ricevis lecionojn pri piano, kontinua baso, kaj kantado; kiel instruisto pri piano oni mencias Gottlob Schick kaj pri muzikteorio Wilhelm Sutor.

Ŝi montris facilecon en la tuja muzika vidlegado, kaj en la pianinterpretado de orkestraj partituroj, kio altiris la atenton de muzikistoj. Emilie ne nur bonege ludis pianon, ŝi scipovis ankaŭ kanti same bele, ĉar ŝi estis dotita per bonega kontralta voĉo. Tiel ŝi baldaŭ komencis kanti kaj ludi pianon en la Koncertoj de la Muzeo de Stutgarto. 

Ŝi partoprenis en rondo de talentaj muzikistoj kaj konataj poetoj kio sendube influis ŝian intereson pri lidoj. Tiu kantoformo estis la bazo de ŝia komponado, per kiu ŝi iĝis plej konata eĉ ekster sia patrujo. Ŝia verkado inkludas proksimume sesdek kanzonojn, krom religia korusa muziko, uverturo, pianaj komponaĵoj kaj tri polonezoj. Ŝiaj verkoj por piano la Trois Polonaises publikigitaj en 1821 estis favore recenzitaj en la Ĝenerala muzika gazeto (Allgemeine musikalische Zeitung).  

Zumsteeg volis kompensi la superregadon de viraj korusoj per virina ekvivalento, tiel ŝi fondis la unuan virinan koruson en Württemberg (1830). Ŝia engaĝiĝo en la korusa muzika vivo kaj ŝia organiza kapablo alportis al Emilie multajn publikajn laŭdojn. Interalie la Reĝo Vilhelmo la I-a de Württemberg pagis al ŝi plenan ĉiujaran salajron (1841).

La direktado de korusoj kaj orkestroj estis oportuno por verki muzikon kaj aranĝojn por ensembloj; eĉ multaj konataj poetoj petis Emilie Zumsteeg muzikigi siajn tekstojn. 

Eble Emilie Zumsteeg ankaŭ aktivis kiel verkistino pri muziko, kvankam tio ne povas esti atestita kun certeco. Rebmann skribas: Ŝi “estis konsiderata senkontesta aŭtoritato en Stutgarto en la kampo de muziko. (Ŝi) havis grandan nombron da studentoj kaj laboris en la Muzika Popola Ĵurnalo (Musikalisches Volksblatt) …“ŝia nomo aperas en la redakcio” … “(tio) montras, ke ŝia voĉo havis grandan pezon en la muzika vivo de la urbo” 

Sed Emilie Zumsteeg ne povis sekvi la paŝojn de sia respektata patro kiel komponisto, komponado ŝajnis esti pli luksa agado. Laŭ Rebmann: Se oni rigardas ŝian agadon, kiu iris de komponado kaj publikaj koncertoj ĝis direktado kaj instruado, oni devas serĉi la kialon de tiu ĉi decido, (tio) certe estis ekonomiaj kialoj: Emilie Zumsteeg restis fraŭla kaj devis perlabori.

Do, kiel voĉa kaj pianinstruistino, ŝi subtenis sin per muziklecionoj kaj ankaŭ kiel gvida membro de la Societo de Klasika Eklezia Muziko. 

Sed ŝajne Emilie vidis tiun rolon kiel ŝancon havi edukan kaj gustoforman efikon. La abonkoncertoj en Stutgarto en la unuaj jardekoj de la XIX-a jarcento, montras la plejoftecon de operecaj arioj de italaj komponistoj kiel Gioachino Rossini. Preskaŭ neniam estis verkoj de Haydn, Mozart, Weber aŭ Beethoven en la programo. Emilie Zumsteeg ŝanĝis tiun tendencon orientante la publikan guston per ekzercado kaj prezentado de operoj kaj oratorioj.

La laboro de Emilie Zumsteeg estis konsiderita tre noviga kaj kreiva por tiu tempo. Ŝiaj komponaĵoj sukcesas montri multe da originaleco kaj subtileco, kiuj multfoje ricevis laŭdojn. La kvalito de ŝia voĉo estis reflektita en la aŭdaco de ŝiaj komponaĵoj, kiuj foje postulis pli larĝan voĉan gamon ol kutime. Ekde tiam ŝia laboro estis proksime ekzamenita kaj laŭdita pro sia kreiva libereco, kaj rigardita kiel ebla influo sur aliaj komponistoj kiel ekzemple Franz Schubert.




de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-09-25 06:00

2022-09-24

Neniam milito inter ni

Libano : pli ol 70 mortintoj en ioma ŝippereo en Mediteraneo

AFP 24/09/2022 Bildo: membroj de la siria Ruĝa krescento elakvigas korpon el la maro, en la siria urbo Tartuso, la 23an de septembro 2022. Fuĝantaj neviveblan ĉiutagan vivon pro la neagado de la potenco, fronte al krizo el giganta amplekso, kaj kaptitaj...

de neniammilitointerni je 2022-09-24 15:42

La Balta Ondo

Aalen invitas al la festo de la FAME-kulturpremio

ĵomart kaj nataŝa

Aalen denove invitas al la festo de la Esperanto-kulturpremio de la urbo Aalen kaj FAME-Fondaĵo. Jam antaŭ du jaroj la premio estis aljuĝita, sed pro la pandemio ĝi ne povis esti transdonata al la premiitoj, nome al la kantduopo Ĵomart kaj Nataŝa. La urbo Aalen kaj la FAME-Fondaĵo per sia 17a Kultupremio honoris ilian pli ol 30-jaran senlacan kontribuon al la muzika Esperanto-kulturo. Iliaj kantoj – ofte romantikaj, sentimentalaj kaj melankoliaj – varmigas la korojn de esperantistoj en la tuta mondo. Ankaŭ dum la koronvirusa tempo ili plu riĉigis nian kulturon per kortuŝaj kantoj.

Finfine, kun dujara prokrasto okazos la solena transdono de la 3000-eŭra Esperanto-Kulturpremio al Ĵomart Amzeev kaj Nataŝa Gerlaĥ. La festa ceremonio okazos la 22an de oktobro, sabate, en la kulturcentro LUBAA (malantaŭ la stacidomo de Aalen).

En la programo:

Bonvenigo: Ĉefurbestro de la la urbo Aalen, Frerderick Brütting
Omaĝo: D-ro Ulrich Matthias, estrarano de la FAME-Fondaĵo
Transdono: Ĉefurbestro de la la urbo Aalen, Frerderick Brütting kaj Andreas Emmerich, prezidanto de la FAME-Fondaĵo
Dankvortoj de la premiitoj Ĵomart kaj Nataŝa
Muzika parto: kelkaj kantoj de la premiitoj: Ĵomart kaj Nataŝa mem kontribuos al la solenaĵo per fina koncerteto.

Post la solenaĵo la urbo Aalen invitas al bufedo kun trinkaĵoj.

La aranĝo okazos ĉefe en la germana lingvo. La partopreno (inkluzive de la koncerto kaj bufedo) estas senpaga, sed la urbo Aalen pers ĉiujn interesiĝantojn anonci sin antaŭ la 7a de oktobro 2022 retpoŝte ĉe kulturamt ĉe aalen.de.

Se vi havas demandojn skribu al Ulrich Matthias Ulrich.Matthias ĉe t-online.de.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/09/fame-2

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Aalen invitas al la festo de la FAME-kulturpremio appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2022-09-24 11:23

Esperanta Retradio

Mondskale kreskanta trodikeco bremsas ekonomion


La nombro de homoj kun trodikeco (obezeco, graskorpeco) kreskas. Preskaŭ du trionoj de la plenkreskuloj en la tuta mondo estas tropezaj. Tio havas ne nur sekvojn pri la sano. Ankaŭ la ekonomia evoluo laŭ aktuala studaĵo estas en danĝero. 

La kreskanta parto de trodikuloj en la monda loĝantaro laŭ studaĵo havas signifajn ekonomiajn efikojn. La kreskado de obezeco malkreskigos la mondskalan malnetan enlandan produkton ĝis la jaro 2060 je 3,3 procentoj kaj malhelpos la evoluon de landoj kun malalta vivenspezo, diras la prilumigo, kiu estis publikigita en faka revuo kaj estis prezentata rande de la ĝenerala debato de UNO en Novjorko.

6 el 10 plenkreskaj eŭropanoj estas tro dikaj. "Mondskale vivas nuntempe preskaŭ du trionoj de la plenkreskuloj kun tropezo kaj graskorpeco", diras aŭtoro de la studaĵo de la usona esplorinstituto RTI en Novjorko. Antaŭvideblas ke tiu parto ĝis la jaro 2060 eĉ plialtiĝos al tri kvaronoj de la plenkreskuloj. Nuntempe tiu fenomeno malkreskigas ĉiujare la mondskalan produktivon de la ekonomio je 2,2 procentoj. La plej fortaj negativaj efikoj minacas laŭ li en landoj kun malgrandaj ekonomiaj rimedoj.

Kiel graskorpaj estas konsiderataj plenkreskaj homoj kun korpa mas-indico (KMI) ekde 30. Kiel tropezaj oni difinas plenkreskulojn kun KMI ekde 25. Tropezo povas konduki al malsaniĝoj de koro, al diabeto kaj diversaj specoj de kancero.

La studaĵo enhavas konkretajn prognozojn pri la evoluo de graskorpeco en unuopaj landoj. En absolutaj nombroj estas antaŭvideblaj laŭ tio la plej grandaj ekonomiaj damaĝoj en Ĉinio, Usono kaj Hindio. Al Ĉinio tiu evoluo kostos laŭ takso ĝis la jaro 2060 10000 miliardojn da usonaj dolaroj, Usono devos konsideri 2500 miliardojn da dolaroj por la damaĝoj, kaj ankaŭ Hindio 850 miliardojn.

Proporcie al la ekonomia produkto estas antaŭvideblaj la plej altaj ekonomiaj damaĝoj tamen en la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kaj en la Karibia ŝtato Trinidado kaj Tobago, diras la studaĵo. En la emirlandoj la graskorpeco reduktos la malnetan enlandan produkton ĝis la jaro 2060 je 11 procentoj, en Trinidado kaj Tobago je 10,2 procentoj.

Oni kunkonsideris ĉe la kalkuloj male al pli fruaj studaĵoj ne nur la rektajn kostojn pro graskorpeco kiel ekzemple medicinajn kostojn, sed ankaŭ malrektajn kostojn pro tro fruaj mortoj kaj la perdo de produktivo. Tiuj sekvoj malhelpos la evoluon de malriĉaj ŝtatoj. "Ni povus evolui pli rapide kaj kreski kaj plibonigi la ekzistobazon de la homoj, se ni ne havus tiun formon de malalta produktivo kaj pli frua mortonteco", diras la aŭtoro.

Aliflanke laŭ li la kresko de la ekonomio en la evoluaj kaj sojlaj landoj kontribuas al la kreskado de graskorpeco. En riĉaj industriaj landoj la alta kvoto de maljunuloj en la loĝantaro kontribuas al la kreskado de tropezo.

Parolantino de la Monda Sanorganizo substrekis en Novjorko ke disponeblas aro da eblecoj por kontraŭbatali tropezon kaj graskorpecon kaj ties sekvojn. Tiel oni povus plialtigi la prezojn de nutraĵoj kaj trinkaĵoj kiuj enhavas grason kaj sukeron. Ankaŭ pli bona markado de dikigaj produktoj kaj pli fortaj preventaj mezuraj paŝoj kaj konsilado povus malgrandigi la problemon.

La estro de la meksika esplorcento pri nutrado kaj sano akcentis ke laŭ la studaĵo por la problemo ne respondecas individuaj kondutomanieroj, sed sociaj kaj komercaj aspektoj. "Ni devas rekoni ke graskorpeco estas kompleksa malsano kun kompleksaj interagoj kaj solvoj, kaj ni devas ĉesi respondecigi unuopajn homojn por tiuj cirkonstancoj", li diris. Decidantoj en la tuta mondo devus "haltigi la stigmon".
 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-09-24 06:00

2022-09-23

Neniam milito inter ni

Irano : Laŭ NeRegistara Organizaĵo, la represio okazigis almenaŭ 50 mortintojn inter la manifestaciantoj

Ozan Kose | AFP | Getty Images 23/09/2022 De semajno, kaj post la morto de junulino arestita de la polico de la moroj, la popolo ribelas fronte al perforta represio. Irano ribelas, malgraŭ la perforto suferita de la manifestaciantoj. Almenaŭ 50 personoj...

de neniammilitointerni je 2022-09-23 20:26

Aminda Radio Esperanto

ELSENDO N°123 de Aminda Radio Esperanto

La ELSENDO N°123 de Aminda Radio Esperanto denove aperas post la feria paŭzo. La enhavo komenciĝas per fabelo el la oriento de Malagasio. Alia interesa rubriko pritraktas  la valoran lignaĵon Nato aŭ Nanto. Ni ne forgesas aldoni kelkajn novaĵojn de la kuranta monato. Nia podkasto proponas al vi ankaŭ Esperanto-kanton el la nova albumo Intergalaksia kaj la tuto finiĝas per eta leciono pri la malagasa lingvo. Aminda Radio Esperanto helpas vin konatiĝi kun nia bela insulo Malagasio. Ni invitas vin aŭskulti ĝis la fino nian programon. Ni rendevuos por la venonta numero.

APARTE MENCIINDAJ ESPRIMOJ EN TIU ĈI-PODKASTO

Randiambe, Befelatanana, Rakobokobo, Erica, Boiteau,

Mpihira gasy, ONEP, nato, nanto, nato hafotra, Nato Hazontsiariana, Nato Ravimboangy, Naty Keliravina, Mimusops, Faucherea, Capurodendron, Manilkara, Labramia,

Ambohijatovo, Ikongo, Antananarivo, Manjakamiadana, Ambinanindrano, Ambositra, Vojaĝo, Planedo nia, Intergalaksia, Fora Planedo,

Fiarahabana

 Salama Tompoko

 Manao ahoana Tompoko !

 Tsarava Tompoko !

 -Tsara fa misaotra Tompoko

 -Salama tsara fa misaotra e !

-Inona ny vaovao sy maresaka ?

-Tsy misy vaovao e ! Tsy misy hambara e !

Veloma Tompoko !

Manao veloma anareo aho !

Samia ho tahian’Andriamanitra!

Mampamangy any amin’ny reninao any

Manao veloma anareo aho !

de fidilalao henriel je 2022-09-23 20:13

Global Voices

Emblemoj de Global Voices en Esperanto

Uzeblaj ŝablonoj de emblemoj por varbi pri Tutmondaj Voĉoj

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Bonvolu uzi unu el niaj emblemoj kiam vi diskonigas niajn artikolojn aŭ raportas pri Global Voices aŭ pri Tutmondaj Voĉoj en Esperanto (GVE). Kiel ĉio de Global Voices, la emblemoj ricevis permesilon de tipo Atribuo Krea Komunaĵo (CC-BY 3.0). Dankon por uzi ilin zorge.

La koloroj de Global Voices estas verda #269926 , cejana #00b8c0 kaj nigra #000000

Kion signifas la emblemo de GV?

Nia emblemo uzas la simbolon Mpatapo , la “nodon de pacigo/repaciĝo”, el la aro de okcident-afrikaj adinkraj simboloj:

La simboloj apartenis al la Aŝantioj [eo], kiuj printas ilin sur ŝtofo, same kiel sur ceramikaĵoj kaj metalaĵoj. La Aŝantioj rezistis britan kolonian regadon kiam tiu alvenis en Okcidentafrikon. Tial eblas ke multe da kultura tradicio kaj simboleco pluvivas ĝis hodiaŭ.

Mpatapo reprezentas la ligon aŭ nodon kiu ligas partojn en disputo al paca, harmonia repaciĝo. Ĝi estas simbolo de pacfarado post malpaco.

Emblemoj de Tutmondaj Voĉoj (GVE)

Ĉi tie elŝuteblas ses versioj de la emblemo: en ambaŭ bildoj estas ligilo al du grandecoj (4536px/600px) en formato PNG kaj ligilo al la skalebla formato EPS.

PNG-formato estas “travidebla” formato kiu montros la fonkoloron malantaŭ si. PNG-dosieroj estas pikselaj dosieroj kiuj malklariĝas kiam skalitaj. Plej multaj dosieroj en interreto estas kunpremitaj pikselaj dosieroj kaj tial ne aŭtomate taŭgas por profesiaj presaĵoj.

EPS-formato estas krom la svg-formato ankaŭ kvazaŭ norma formato por konservi vektorajn dosierojn (angle: “vector“). Vektoraj bildoj [eo] montras nur la liniojn kaj plenigaĵojn de la objekto, dum la ĉirkaŭaĵo restas “malplena” kaj tiel la objekto estas memstara. Ĉi tiuj dosieroj povas esti malfermitaj, redaktitaj kaj rekonservitaj pere de preskaŭ ajna grafika aranĝoprogramo. Helpe de la libera softvara programo Postscript, la EPS-dosieroj povas esti montrataj sur ekrano aŭ konvertitaj por presado sur ne-Postscript-printilo.

Ili estas precipe utilaj por aplikoj, kiuj bezonas pli altkvalitajn grafikaĵojn (ekzemple por fari fortikan glumarkmaterialon sur veturiloj), kaj senfine skaleblaj (ekzemple por realigi fasadan surskribon 6 metrojn larĝan).

Emblemo kun blanka fono

La emblemo kun blanka fono en PNG-formato estas la defaŭla formato por uzo sur helaj fonoj (ekzemple por reta uzo).  Por profesiaj aplikoj uzu la skaleblan .eps- formaton.

Emblemo kun travidebla fono uzebla
sur hela fono kiu ne estas blanka

Por aliaj emblemoj kaj insignoj de Global Voices : vidu ĉi tie.

de webmaster je 2022-09-23 19:23

La Balta Ondo

Nova libro: Enkonduko en la morfologion de Esperanto (EME)

EMERokicki, Ryszard. Enkonduko en la morfologion de Esperanto. — Kaliningrado: Sezonoj; Kaunas: Litova Esperanto-Asocio, 2022. — 88 p. — (Serio Scio, №11).

En la 56aj Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET-56), kiuj okazis ĉi-somere en Klajpedo, Ryszard Rokicki prezentis sian libron Enkonduko en la morfologion de Esperanto (EME). Ryszard Rokicki dum preskaŭ 50 jaroj okupiĝas pri esperantologio. Li okazigis plurajn Sciencajn Interlingvistikajn Simpoziojn en Varsovio dum kiuj li ankaŭ prezentis siajn prelegojn, kompilis kaj redaktis tri volumojn de Acta Interlinguistica, redaktis kaj eldonis 21 kajerojn de Informilo por Interlingvistoj (1983-90) kaj organizis Esperantologian Konferencon dum la jubilea Universala Kongreso en Varsovio (1987). Lia ĉefa interesiĝobjekto estas lingvistikaj aspektoj de la fenomeno Esperanto, precipe pri ĝia morfologio, kaj apliko de lingvistikaj metodoj por priskribi ĝin.

EME prezentas metodojn, kiujn Rokicki aplikis en la analizo de kelkaj morfologiaj fenomenoj. La rezultoj donas elirbazon por pli ekzakta kompreno de la Esperanta vortformado kaj difino de reguloj, kiuj regas en ĝia morfologia sistemo, sendube unu el plej fascinaj fenomenoj de la lingvo.

Jouko Lindstedt en sia recenza eseo pri PAG esprimas la impreson, ke “la analizo de Kalocsay kaj Waringhien ne estas tia, kian farus profesia lingvisto” (1982). Michel Duc Goninaz konstatas, ke “priskribi la esperantlingvan vortkonstruon fariĝos per aliaj metodoj, ol ĝisnunaj” (2009).
Ĉu Ryszard Rokicki per siaj originalaj metodoj sukcesas enkonduki esperantologion al prezento de la vortformado konforma al la ĝeneralaj principoj de lingvopriskribo? Konvinkiĝu mem: legu, studu kaj konkludu.

Enkonduko en la morfologion de Esperanto estas kuneldonita de la Ruslanda eldonejo Sezonoj kaj Litova Esperanto-Asocio kunlabore kun Centro pri Plurlingvismo kaj Interkultura Komunikado. Ĝi estas la 11a libro, eldonita en la serio Scio de Sezonoj.

Ĉi tiu libro de Ryszard Rokicki ekde la 22a de septembro 2022 estas mendebla kontraŭ 12 eŭroj ĉe la libroservo de UEA https://katalogo.uea.org/index.php?inf=1309.

La eldonintoj esperas, ke EME – eble la plej grava esperantologia verko eldonita dum la lastaj jaroj – estos atente legita de ĉiuj interesiĝantoj pri la Internacia Lingvo.

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/09/eme

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Nova libro: Enkonduko en la morfologion de Esperanto (EME) appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2022-09-23 15:54

Neniam milito inter ni

Revuo Esperanto, n-ro 1372 (10), oktobro 2022

23/09/2022 La enhavlisto de la oktobra kajero: 195 ... Unua partopreno en la itala kongreso 196 ... Landa agado: Ĝoju pri tre grava Esperanto-agnosko 197 ... Premio Deguĉi 2022 al Osioka Taeko 198 ... Interparolo kun Zdravka Metz, organizanto kaj respondeculo...

de neniammilitointerni je 2022-09-23 08:48

Esperanta Retradio

Promeni en la naturo nutras la cerbon

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

Estas konata afero, ke promenado en la naturmedio bonfaras al la homa sano. Oni intuicie perceptas tion. En septembro 2022 medicina fakrevuo pri Psikiatrio (Molecular Psychiatry) publikigis novan studaĵon, kiu ne nur konfirmas tiun informon, sed detale klarigas la manieron, kiel tio okazas. 

Urboj estas konsiderataj kiel elmontro de progreso kaj bona funkciado de la homa socio. Pli ol duono el la monda loĝantaro vivas en urboj, kaj oni kalkulas, ke en la jaro 2050 tiu procentaĵo kreskos al 68%. Tamen, kvankam urba vivo havas siajn avantaĝojn, depende de certaj cirkonstancoj, ĝi  ligiĝas ankaŭ al pli alta risko de mensaj malsanoj, kiel anksio, depresio kaj eĉ skizofrenio. Rilate al skizofrenio, la afero estas vere kompleksa, ĉar intervenas diversaj faktoroj: soci-demografiaj, familiaj, uzado de drogaĉoj. Sed oni konsiferas nuntempe, ke urba medio estas kroma risko de skizofrenio, pro urba streso.   Estas do tre grave kompreni, kiel vivado en urbaj kaj kamparaj lokoj influas la mensan sanon kaj la cerbon.

La homa cerbo estas kvazaŭ muldata de la ĉirkaŭaĵo. Aliflanke, vivado en naturmedio transdonas pli da koncentriĝo kaj mildigas senton de streĉiĝo. La hipotezo de sciencistoj ligiĝas al la teorio de evoluo, kaj al la ideo, ke homoj dekomence konektiĝis al la naturo, dum jarmiloj. Sufiĉe granda kvanto da datumoj montris, ke naturmedio bonfaras al la kognaj kaj emociaj kapabloj de la cerbo. Ĝi plibonigas la memoron, la atenton, malpliigas negativajn emociojn kaj angorajn sentojn.

La nunaj esploristoj pristudis la cerbajn regionojn, kiuj rilatas al streso, post unuhora promenado en stratturisma omnibuso en Berlino, kompare kun unuhora promeno en la arbaro Grunewald. Ili mezuris la cerban aktiviĝon de 63 sanaj volontuloj, antaŭ kaj post la promenado, per specialaj resonancaj testoj. Ili trovis, ke aktiviĝo de la cerbaj migdaloj malpliiĝis post la promenado en la naturo, sed ne ŝanĝiĝis post urba promenado.

La cerbaj migdaloj estas malgrandaj strukturoj en la temporalaj regionoj de mamuloj. Ili funkcias kiel organoj por prilaborado de emocioj, precipe de timo kaj streĉaj situacioj. Ili grave influas ankaŭ la lernokapablon kaj la memoron. 

La nova studaĵo konfirmas antaŭajn similajn esplorojn, kaj indikas, ke probable vivado en naturaj medioj favoras la mensan sanon. Rilate al urboj, estas nepre konsilinde krei meze de ili verdajn, plantoriĉajn spacojn.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-09-23 06:00

2022-09-22

La Balta Ondo

Riĉa oktobra programo en la kastelo Greziljono

greziljono

La franca Esperanto-Kulturdomo en la kastelo Greziljono atendas vian viziton en oktobro

2022-okt-14/16 Staĝo de dancoj bulgaraj, rumanaj, hungaraj
2022-okt-17/nov-03 Volontulaj laboroj por purigi kaj ripari la basenon
2022-okt-17/24 BEMI-Semajno de E-lingvaj biciklistoj kaj piedmigrantoj kun Olivier Buisson
2022-okt-18/23 Ĥora (korusa) renkonto de Interkant kun Zdravka Bojĉeva
2022-okt-21/23 Post-Somera Universitato de EDE
Detalaj informoj pri ĉiu staĝo estas en nia agendo https://gresillon.org/

2022-okt-24 / nov-03 AŬTUNE, Esperanto-ferioj, kursoj kun Anna Löwenstein kaj Murat Özdizdar

Kurso: Literaturo, verkado, gramatiko kun Anna Löwenstein
Tiu kurso celas la nivelojn B2 kaj C1. Ni legos kaj diskutos literaturajn tekstojn, aktoros scenon el teatraĵo en Esperanto, mem faros iom da verkado, kaj profundiĝos en kelkaj gramatikaj problemoj. Anna ankaŭ prezentos la novan retejon uea.facila, kiun ŝi mem redaktas, kaj invitos la ĉeestantojn mem fari la provon verki artikolon por ĝi per facila lingvaĵo; tio estas multe pli malfacila ol verki libere!
Anna Löwenstein estas aŭtoro de tri romanoj kaj de la rakonto La teorio Nakamura, sur kiu baziĝas la nova kurso de lernu.net. De ĉiam ŝi interesiĝas pri instruado de Esperanto kaj kreado de instrumaterialoj, kaj komence de la 1980aj jaroj ŝi fariĝis iniciatinto kaj unua redaktoro de la facillingva parto de la revuo Kontakto. De 18 jaroj ŝi instruas Esperanton per la rekta metodo, kaj de 2007 ĝis 2011 ŝi instruis ankaŭ en la virtuala mondo Dua Vivo. Ŝi estas fondinto kaj redaktoro de la retejo uea.facila, kiu enhavas artikolojn verkitajn per facila lingvaĵo por novaj esperantistoj. Ŝi estas membro de la Akademio de Esperanto.

Kurso: Nova metodo de Murat Özdizdar
Murat estas turka esperantisto el Istanbulo, kiu lernis Esperanton tute hazarde en Somera Esperanto-Lernejo Eger en Hungarujo antaŭ 35 jaroj. La lingvo plaĉis al li kaj li daŭre studis ĝin. En 1985, samideanino Terezija Kapista al Beogrado en la tiama Jugoslavio invitis lin gasti ĉe ŝi dum unu jaro kaj intertempe li partoprenis la kurson de Tibor Sekelj en Subotica. Li daŭre studis Esperanton poste en Slovakujo kaj Polujo.
Murat plurfoje instruis Esperanton en diversaj landoj, enlande kaj eksterlande, ĉefe en Francujo, dufoje en Pluezek kaj dufoje en Greziljono. Li pretas instrui Esperanton al komencantoj kaj progresantoj.

Legu pli https://gresillon.org/spip.php?page=article&id_article=261&lang=eo

Bonvenon!

Retejo: http://gresillon.org/
Retpoŝto: kastelo@gresillon.org
Telefono: +33 – 2 41 89 10 34

Bert Ŝuman

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/09/francujo-8

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Riĉa oktobra programo en la kastelo Greziljono appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2022-09-22 21:19

Neniam milito inter ni

Venezuelo : represio kontraŭ la opoziciuloj: spertuloj de Unuiĝintaj Nacioj denuncas krimojn kontraŭ la homaro

Rayner Pena R/EPA 22/09/2022 Bildo: Membroj de la Ĝenerala Direkcio de milita kontraŭ-spionado (DGCIM) en Karakaso, julio 2021. La DGCIM estas akuzata pri multaj kazoj de torturo. La spionservoj de Venezuelo (SEBIN), kaj la servoj de la milita kontraŭ-spionado...

de neniammilitointerni je 2022-09-22 19:56

Esperanta Retradio

Intestaj bakterioj evoluis kun la homo


Dekoj da intestaj bakterioj evoluis paralele al la evoluo de la homo - kaj multaj el ili nun estas dependaj de la homo. Tiun rezulton nun liveras genetika analizo, en kiu estis komparita la genomo de homoj el Afriko, Azio kaj Eŭropo kun la koncerna intesta flaŭro. Ĉe 36 el la 59 prilumigitaj specioj de arĥeoj kaj ĉe tiel nomataj arĥeoj la devena historio kongruas surprize bone kun la historio de la homo. Tion raportas internacia esplorista teamo de la Max-Planck-instituto pri biologio en Tübingen, Germanio, en faka periodaĵo.

"Ni ĝis nun ne sciis, ke niaj intestaj mikroboj sekvis nian evolucian historion tiel precize", diras esploristino. La rezultoj laŭ ŝi ŝanĝas la vidon al la homaj intestaj bakterioj, ŝi akcentas.

Oni ja sciis pri unuopaj mikroboj, kiel ekzemple la stomaka ĝermo kaj kaŭzanto de intesta kancero Helicobacter pylori, ke ĝi akompanis la homon jam de longa tempo en Afriko antaŭ dekmiloj da jaroj. Ke tamen tiom da bakterioj kundividas sian evolucian historion kun tiu de la homo, tio surprizis la sciencistojn. Ĉar la nutraĵo de la homo ja forte ŝanĝiĝis dum la kuro de la tempo, la loĝantaro disvastiĝis mondskale tra diversaj klimataj zonoj, kaj ankaŭ la moderna vivostilo estus povinta ĝeni la konsiston de la intesta flaŭro.

La esplorista teamo kolektis unue specimenojn de ekskrementoj kaj de salivo, ankaŭ de patrinoj kun siaj etaj infanoj. Aldoniĝis jam disponeblaj datumoj de homoj en Kamerunio, Suda Koreio kaj Britio. Entute la esploristoj analizis genetikajn datumojn de 1225 homoj el Afriko, Azio kaj Eŭropo.

Surbaze de pli ol 20.000 variantoj en la genomo la esploristoj starigis arbojn de deveno. Same ili starigis arbojn de deveno de 59 specioj de bakterioj kaj arĥeoj. Tiujn ili sekve komparis kun la historio de deveno de la homo.

"Estas ankaŭ rimarkinde ke tiuj devenaj linioj kiuj sekvis nian evolucian historion plej forte, nun estas plej forte dependaj de la intesta medio", raportas esploristino. Tiuj bakterioj havas malgrandiĝintan genomon kaj reagas tre senteme al ŝanĝoj de la temperaturo kaj de la enhavo da oksigeno, kio igas survivadon ekster la homa intesto malfacila. Krome ili reagas pli senteme pri antibiotikaĵoj ol aliaj intestaj bakterioj.

"Multaj ecoj kiuj estas karakterizaj por la paralele diversiĝintaj specioj, verŝajne adaptiĝis en niĉo de besta intesto", skribas la teamo. "Ĉu homoj aliflanke adaptiĝis al tiuj mikrobaj specioj kaj devenaj linioj, tio estas ankoraŭ prilumigenda." La diferencoj de la intesta flaŭro estu pli forte konsiderataj ĉe formoj de terapioj kiel ĉe la transplanto de ekskrementoj.

Alia sciencisto de la Cornell universitato en Ithaca en la usona ŝtato Novjorko skribas en artikolo: "La rezultoj substrekas ke komunumoj de intestaj bakterioj ne estas nur amasiĝoj de bakterioj, sed ke ili respegulas la diversajn antaŭulojn de homaj populacioj."

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-09-22 06:00

2022-09-21

Neniam milito inter ni

Milito en Ukrainio : laŭ NRO, pli ol 1000 personoj estis arestitaj en Rusio dum manifestacioj kontraŭ la parta mobilizado dekretita de Vladimir Putin

REUTERS 21/09/2022 Laŭ la NeRegistara Organizaĵo OVD , specialigita en kalkulo de la arestoj, manifestacioj okazis en almenaŭ 38 urboj de la lando. Almenaŭ 1 113 personoj estis arestitaj en Rusio, merkredon 21an de septembro dum spontanaj manifestacioj...

de neniammilitointerni je 2022-09-21 20:32

La Balta Ondo

“Mi forveturis al Astana. Mi venis al Nur-Sultan”

astana

Antaŭ kvar tagoj la prezidanto de Kazaĥstano eldonis ukazon pri vica nomŝanĝo de la ĉefurbo de ĉi tiu mezazia lando. La urbo Nur-Sultan denove iĝis Astana. Se vi scivolas pri la antaŭa ĉeno de la nomŝanĝoj de ĉi tiu urbo, legu la suban artikolon de Halina Gorecka, naskiĝinta en ĉi tiu urbo. Ŝi verkis ĝin en marto 2019 okaze de la antaŭa nomŝanĝo, kiam Astana iĝis Nur-Sultan. Pli frue la urbo nomiĝis Akmolinsk, Celinograd kaj Akmola.

“Mi forveturis al Astana. Mi venis al Nur-Sultan”

En la sociaj retoj oni ŝercas pri vojaĝoj al Nur-Sultan

La surpriza informo pri tio, ke la ĉefurbon de Kazaĥstano oni alinomos al Nur-Sultan – honore al la unua prezidento Nursultan Nazarbajev (Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев) – naskis multajn ŝercojn kaj anekdotojn en la sociaj retoj kaj inter la lokanoj. La plej populara ŝerco estis pri vojaĝoj: “Mi forveturis al Astana. Mi venis al Nur-Sultan”. Tio ne estas nur ŝerco, ja la Ruslanda futbalteamo flugis al Astana por matĉo kontraŭ Kazaĥstano en Eŭropa kvalifiko 2020 (cetere, Ruslando gajnis per kvar senrespondaj goloj), sed ĝi reflugis hejmen jam el Nur-Sultan.

“Mi opinias, ke nomi la urbon Nursultan estas tro familiare, – rezonas uzanto en Tvitero. – Necesas io pli respekta. Tial mi proponas alinomi Astana je Nursultan Abiŝeviĉ”. (En Ruslando kaj en multaj ekssovetuniaj ŝtatoj aldono de la patronomo estas signo de respekto.)

Oni elpensas novajn nomojn por Moskvo kaj Minsko

“La nova prezidento de Kazaĥstano proponis alinomi Astana je Nursultan. Ni alinomu Moskvon je Vladimir. Nu, Vladimir jam ekzistas (malnova rusa urbo – rim. de la aŭtoro), mi ne scias, en ion alian”.

“La nova prezidento de Kazaĥstano proponis alinomi Astana je Nursultan. Ŝajnas, ke en la proksima estonto Minsko iĝos Aleksandrio”.

Por tiuj, kiuj ne scias, aŭ forgesis la eventon, mi memorigas, ke Kasym-Ĵomart Tokajev (Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев), kiu iĝis prezidento de Kazaĥstano post la demisio de Nursultan Nazarbajev, proponis alinomi la ĉefurbon de Kazaĥstano. La 23an de marto dekreto pri alinomigo estis subskribita.

astanaKion signifas la nomo Nur-Sultan?

La nova nomo de la Kazaĥstana ĉefurbo estas skribata en la kazaĥa kun streketo – Nur-Sultan. En la araba “nur” signifas “lumo”, ankaŭ en la moderna kazaĥa “nur” (нұр) signifas “lumo”, “lumradiado”, “sunradio”. La nomo Nur simbole signifas helan, sunan homon. Ĝi estas uzata kiel memstara nomo, ankaŭ kiel prefikso por viraj kaj virinaj nomoj (Nursultan, Nurullaĥ, Nurali, Nurbaj, Nurbek…). La vorto “sultan” signifas potencon, aŭtoritaton. Donante al knabo la nomon Sultan oni deziris al li riĉan kaj dignan vivon de sendependa reganto. Malkiel la homnomo Nursultan, la urbonomo estas skribata kun streketo: Nur-Sultan. Ĉu Nur-Sultano en Esperanto?

Malgraŭ la nomŝanĝo la loĝantoj de la ĉefurbo restos astananoj. La pasportoj, naskiĝ- kaj geedziĝ-atestoj kun la urbonomo Astana restos validaj.

La antaŭaj nomoj de la nova ĉefurbo

Astana estas kutime nomata la nova ĉefurbo, kontraste al Alma-Ata, la antaŭa ĉefurbo, ricevinta la epiteton “dua ĉefurbo” aŭ “suda ĉefurbo”. Ĝi estas alinomata ne la unuan fojon.

Ĝia historio komenciĝas en 1830 per konstruado de la fortikaĵo Akmola sur la bordo de la rivero Iŝim. Poste ĉirkaŭ la fortikaĵo aperis setlejo sur la kruciĝo de karavanaj vojoj. En 1863 ĝi ricevis la urban statuson kaj la unuan nomon Akmolinsk (Акмолинск). Pri la signifo de Akmola (Ak-Mola) estas du hipotezoj. Laŭ la unua, ĝi signifas “blanka tombo” (proksime de la fortikaĵo estis monteto el blanka kalkŝtono kun tombo de loka tribestro), laŭ la alia – “blanka sanktejo”. Kun ĉi tiu nomo la urbo transiris de Ruslanda Imperio al Sovetunio.

En 1961 Akmolinsk ricevis la nomon Celinograd (Целиноград), la urbo de neplugita tero (el la rusaj “celina” kaj “grad”) kaj iĝis ĉefurbo de granda regiono (norda Kazaĥstano kaj suda Siberio) – la ĉefa produktoareo de greno por la tuta Sovetunio. En 1992 la urbo rericevis sian historian nomon Akmola (Акмола). La 10an de decembro 1997 Akmola iĝis la ĉefurbo de Kazaĥstano, kaj la 6an de majo 1998 ĝi estis nomita Astana (Астана), kio tradukiĝas el la kazaĥa “ĉefurbo”, por forigi la dubojn pri la administra statuso de la urbo.

Ĉu ĉiuj konsentas?

Kontraŭ la nomŝanĝo de la ĉefurbo protestis opozicio, en Alma-Ata okazis nesankciitaj stratkunvenoj. Tokajev proponis ankaŭ konstrui monumenton al Nazarbajaev kaj nomi je lia honoro la ĉefajn stratojn de la regionaj centroj.

Trioble 19, aŭ kiel Nazarbajev eksiĝis

nazarbajevLa prezidento de Kazaĥstano Nursultan Nazarbajev deklaris sian eksiĝon el la prezidenta posteno en sia televida alparolo al la loĝantaro. Tio okazis simbole la 19an (de marto), je la 19a (horo), en la jaro 2019. Li diris: “Mi decidis ĉesigi miajn plenpovajn rajtojn de la prezidento. Ĉi-jare plenumiĝas 30 jaroj, dum kiuj mi okupas la plej altan postenon. La popolo donis al mi la eblon esti la unua prezidento de la sendependa Kazaĥstano”.

La prezidentajn devojn ĝis la sekva elektado en 2020 plenumos la ĉefo de la Senato Tokajev. Nazarbajev ekestris la Konsilion de Sekureco. Ĉi tiun oficon li povas okupi dumvive. Li ankaŭ restos la ĉefo de la partio “Nur Otan” (Нұр Отан = Patrolanda Lumo) kaj estos membro de la Konstitucia Konsilio de la respubliko.

Nursultan Nazarbajev senŝanĝe gvidis Kazaĥstanon ekde aprilo 1990. En 2015 li estis reelektita por la kvina prezidenta mandato en la ekstervica elektado. Li ricevis 97,75% da voĉoj de la elektantoj. En julio Nazarbajev iĝos 79-jaraĝa.

Mi naskiĝis en Akmolinsk, mia infanaĝo pasis en Celinograd, mi vizitadis miajn gepatrojn kaj fraton en Akmola kaj Astana, kaj post kelkaj monatoj mi flugos al Nur-Sultan. El kiu urbo mi reflugos hejmen?..

Halina Gorecka

La titolfoto montras la 105-metran monumenton Bajterek (kreskanta arbo), kiu estas unu el la ĉefaj vidindaĵoj de la Kazaĥstana ĉefurbo (Foto: Halina Gorecka)

kazaĥa ornamaĵo

Ĉi tiu artikolo aperis en la aprila eldono de La Ondo de Esperanto (2019).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2019, №4 (294).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/09/gorecka-14

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post “Mi forveturis al Astana. Mi venis al Nur-Sultan” appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2022-09-21 19:35

Esperanta Retradio

Baldaŭ ni moviĝos en "flugantaj aŭtoj"

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis José Mauro Progiante el Bazilo

Ekde la komenco de la antaŭa jarcento, kiam estis inventitaj kaj la aŭtomobilon kaj la aviadilon, la ekzisto de flugantaj aŭtomobiloj estas ebleco persiste ŝvebanta en la homa menso kaj uzata en sciencfikciaj verkoj.

Jarcento pasis kaj multaj jam pensas, ke tiaj aparatoj neniam estos pli ol inventotaj aĵoj. La aŭtomobiloj kaj la aviadiloj rapide kaj konstante evoluis, sed ĉiam en apartaj kampoj, sen intermiksiĝo.

Ŝajnas, tamen, ke la afero ŝanĝiĝas, ĉar, post la apero de la flugrobotoj, ankaŭ nomataj “droneoj” aŭ “senpilotaj aviadiloj”, ekaperis ideoj pri la uzo de similaj objektoj por transporti homojn. Kvankam tio povas esti kaŭzo de elreviĝo por tiuj, kiuj ankoraŭ esperas vojaĝi en flugantaj aŭtomobiloj, la fakto estas, ke multaj kredas, ke en proksima estonteco la homaro atingos la saman celon per tiuj novaj flugantaj maŝinoj.

Ĝis nun, la nomo de tiu nova aparato estas “eVTOL”, mallongigo de la anglalingva esprimo “vertikalaj deteriĝo kaj alteriĝo per elektra energio”. La koncepto malantaŭ la projektoj de tiaj maŝinoj estas, ke eblas per ili faciligi la movon de homoj en la urbegoj, hodiaŭ ŝtopitaj pro troa trafiko, kaj ankaŭ malgrandigi la kostojn de flugoj faritaj nuntempe per helikopteroj.

Kelkaj entreprenoj, en malsamaj landoj, jam anoncas pretigon de siaj modeloj de “eVTOL”, ekzemple Lilium (Germanujo), Joby (Usono), Vertical Aerospace (Britujo), Volocopter (Usono), Archer (Usono) kaj Eve (Brazilo). Ilia intenco estas, ke maksimume en 2026 komenciĝos la komercado de tiu nova produkto.
Ĉar “eVTOL” esence estas aviadilo, por stiri ĝin necesos speciala licenco, ekvivalenta al la aktualaj pilotaj permesiloj. Krome, estos oficialaj reguloj por ĝia uzado, kiel flugitineroj kaj difinitaj lokoj por deteriĝo kaj alteriĝo.

La ĉefaj diferencoj inter ĝi kaj helikoptero, kiu siagrade faras la samon, rilatas al grandeco kaj kosto. Unu “eVTOL” transportos ĝis ses personojn, kion faras iu ajn helikoptero, sed ĝi okupos multe malpli da spaco kaj ne nur riĉuloj povos flugi per ĝi. La kosto por ĝia fabrikado estos malpli granda kaj oni taksas, ke pasaĝero de “eVTOL” elspezos nur iom pli ol duoblo de tiom, kiom li pagas por veturi per taksio.

Aliaj karakteroj de la “flugantaj aŭtoj” bonfaros eĉ al tiuj, kiuj ne uzos ilin. Ĉar ili funkcios per baterioj, ne per petroldevena fuelo, ili ne kaŭzos poluadon kaj aldone estigos malpli da bruo.

La mondo komencas pretiĝi por tiu novaĵo. La unua strukturo por deteriĝo kaj alteriĝo de “eVTOL”, nomata Air One, estis inaŭgurita ĉi-jare en la brita urbo Coventry.

Ĉu vi ne kredas, ke ankaŭ via urbo baldaŭ pretiĝos kaj vi povos flugi malmultkoste super ĝi? Kredu.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-09-21 06:00

Libera Folio

Pacismo en praktiko: ĉu ekzistas esperanta vojo?

Studentoj kaj esploristoj el diversaj landoj renkontiĝis en Bonn por diskuti pacismon en la Esperanto-movado el diversaj vidpunktoj. Estis prezentitaj unikaj historiaj materialoj – kaj la nova, franca traduko de La danĝera lingvo de Ulrich Lins.

Partoprenintoj de la ateliero en Bonn.

”Pacismo en praktiko: ĉu ekzistas esperanta vojo?” estis la temo de ateliero por studentoj kaj junaj esploristoj, kiu okazis de la 6-a ĝis la 8-a de septembro 2022 ĉe la Universitato Bonn en Germanio.

La renkontiĝo en Bonn estas parto de triopa serio, kun la ĉefa temo ”transnaciaj emancipaj praktikoj sub lupeo de esperanta paradigmo”. Surbaze de la Esperanto-movado kiel modelo, la projekto celas pritrakti ajnan novigan kaj aŭtonomian formon de nedeviga asociiĝo inter individuoj kaj grupoj, kiu formiĝis trans limoj kaj engaĝiĝas por pacismo. La formato kunigas junajn esploristojn el diversaj landoj kaj fakoj.

La renkontiĝo komenciĝis per prezento de Bernhard Tuider (Aǔstria Nacia Biblioteko, ANB), Pascal Dubourg Glatigny kaj Denis Eckert pri la kunlaboro inter UEA kaj ANB por la longtempa konservado de unika arkivo kaj raraj malnovaj presaĵoj de la Esperanto-movado. Ili klarigis la kontroladon kaj preparadon de tiuj dokumentoj, kiuj ne jam ekzistis en la Viena kolekto (februaro-julio 2022).

Entute 188 kestoj (el inter arkivaĵoj, fotoj, afiŝoj, aŭdvidaj dokumentoj, libroj kaj periodaĵoj) estis senditaj al Vieno per kamiono. Tie la konserva stato estis ekzamenita, antaǔ katalogado kaj laǔgrada ciferecigo. La katalogado jam komenciĝis kaj ĉiuj eroj el UEA estas identigeblaj per la signaturo V-75.

Tiamaniere oni povas garantii la profesian longdaŭran konservadon kaj disponigon de multaj gravaj historiaĵoj, kelkaj el ili ĝis nun nekonataj, kiel la unua esperanta lernolibro en la araba, presita en Aleksandrio en 1904, aǔ la tre rara ukraina ŝlosilo de Orest Kuzma, aperinta en 1925.

Oni povas mencii ankaǔ dulingvan lernolibron, en la hebrea kaj araba, eldonitan en Jerusalemo dum la dua mondmilito. Inter la mirindaj malkovroj estas tri porinfanaj libretoj, riĉe kaj kolore ilustritaj, el Tbiliso (1909).

Unu el la temoj de tiu sesio rilatis al la teorioj kaj pensoj de gravaj aktivuloj de la eǔropa pacismo. Bernhard Tuider prelegis pri Alfred Fried, kiu verkis multe pri paco, tamen longe restis apartemulo en la pacista movado.

Martin Aust prezentis Fjodor Martens, rusan diplomaton kiu prilaboris teorion pri paco por la internacia juro. Başak Aray analizis la korespondadon inter la filozofoj Louis Couturat kaj Bertrand Russell pri nova mondordo kaj la rilatoj inter imperioj kaj konstruado de paco.

La prelego de Lola Romieux montris la agadon de socialistaj virinoj dum la dua duono de la 19-a jarcento, kiuj subtenis proprajn temojn kaj problemojn ekster la tradiciaj laboristaj institucioj. Tiu deflanka elpaŝo montras klaran similecon kun la agado de esperanto-propagandistoj.

Komuna rondo donis al ni la okazon diskuti tri gravajn esperantlingvajn tekstojn: la tre konatan "Alvoko al la diplomatoj" de Zamenhof (Varsovio, 1915), la neglektitan "Skizo de praktika programo pacifista" de Zielenski (Istanbulo, 1922), kaj la pragmatan pozicion de Verda Majo, esprimitan en ŝia teksto "Al la tutmonda esperantistaro" (Ĉinio, Chongqing, 1938).

David Guérin elektis la romanon Apenaŭ papilioj en Bergen-Belsen de Trevor Steele (1994) kiel bazon por prilumi la adaptiĝon de la pacismaj ideoj en postmilita tempo.

Javier Alcalde partoprenis rete la diskutrondon kaj substrekis la grandan diversecon de la esperantlingva tekstaro pri paco, kaj precipe de la tradukoj al esperanto.

Pliaj prelegoj pritraktis la laǔgradan organizadon de la movado, ĉu por servi internajn celojn, ĉu por plenumi pacigajn aspirojn kun neesperantistoj.

Marcel Koschek analizis la programon de la UK-oj ĝis la unua mondmilito kaj montris la specifajn programerojn dediĉitajn al pacismo, krome la provon establi apartan esperantan pacorganizon.

Amirpasha Tavakkoli prezentis la evoluon de la irana esperanto-movado ekde la fruaj jaroj kun ĝiaj du ĉefaj tendencoj, la laika movado de la Klara Lingvo (Ahmad Kasravi), kaj la bahaisma, kiuj celis la enlandan pacon pere de interkomunuma toleremo kaj komprenemo.

Eric Macpherson Bailón ilustris la originalan kunlaboron de aǔstraj kaj hispanaj esperantistoj (1920) por helpi tricent infanojn el Stirio (suda Aǔstrio) suferintajn la militon.

Nian seminarion kompletigis publika prelego de Ulrich Lins, kiu estas pioniro de la historia esplorado de Esperanto kaj partoprenis la tutan atelieron. Ĉe la Franca Instituto en Bonn, okaze de la apero de la franclingva traduko de lia ĉefverko, li prezentis al pli vasta publiko sian laboron pri ”Danĝera esperanto: Hitler, Stalin kaj Internaciismo ”.

Tiu renkontiĝo estis tre bona okazo ekkoni multajn temojn kiuj ne ofte aperas en tradiciaj historioj kaj veki la intereson pri esperantaj temoj ĉe alifakaj esploristoj. La partoprenantoj venis el malsamaj landoj kaj studas aŭ esploras diversajn fakojn (historio, lingvoscienco, geografio, filozofio kaj politikoscienco) pri komuna studobjekto. Ĉiuj alportis sian propran perspektivon.

Tiu diverseco rilate la partoprenantojn kaj ties temojn igis la renkontiĝon vera sukceso. Pasintjare la renkontiĝo de Esperanto-paradigmo kunvenis en Berlino kaj venontan jaron okazos en Parizo.

Denis Eckert kaj David Guérin

La serion Esperanto-paradigmo organizas Pascal Dubourg Glatigny (Parizo), Denis Eckert (Berlino/Parizo), Bernhard Struck (St. Andrews), Martin Aust kaj Marcel Koschek (Bonn) kun financa subteno de la Franca-Germana Universitato.

de Redakcio je 2022-09-21 04:19

2022-09-20

KARAPACO-PANORAMO

B.Traven: La Mortula Ŝipo - historio de usona maristo (versio de aŭgusto 2022, aĉetebla kiel paperlibro kaj kiel eBook-versio + informoj pri la romano


Kovrilo de la romano ĉe BoD (books on demand)

B.Traven:
La Mortula Ŝipo


(versio aŭgusto 2022)

BoD- Legoprovo (Leseprobe)

La romano: "La Mortula Ŝipo" de B.Traven de nun mend-eblas paperforme kaj kiel eBook en Esperanto. Ĉe amazon aĉeteblas nur la paperlibro. kaj ĉe ses mil aliaj librovendejoj aĉeteblas la eBook kaj la paperlibro.

paperlibro
ISBN 978 3 75623 6503

eBook
ISBN-13: 9783756863983
BoD Buchshop Bookshop BoD

tradukis Dorothea & Hans-Georg Kaiser


B.TRAVEN, sub tiu pseŭdonomo la verkisto prezentis sin je la la unua fojo en la jaro 1926 per la romano "La Mortula Ŝipo". Jam tiam li rifuzis informojn pri sia biografio. Traven skribis al sia eldonisto: "Se la homo ne rekoneblas en siaj verkoj aŭ la homo aŭ la verko taŭgas nenion."

La marista romano estas tute libera de marromantiko, sed plena de spirrabaj aventuroj. Traven rakontas tute memkonscie kaj parte tre gaje, sed kun socie akuzanta forto, pri neimageblaj travivaĵoj de homoj el la tuta mondo, kiuj perdis kun siaj identigiloj ankaŭ sian nomon, sian patrion, ja sian vivorajton antaŭ la nova dio nomata: "Ŝtato" La mortulaj ŝipoj estis iliaj lastaj rifuĝejoj.

La usona maristo Gale, unu el la senpasportaj herooj de la romano, retrovis sin post longa vico de nelibervolaj aventuroj en kelkaj landoj de Europo fine sur la mortula ŝipo "Jorike". Antaŭe preskau glitis la fiŝkaptilo el la mano de Gale, kiam li ekvidis la terure aspektantan Jorike je la unuua fojo ĉe hispana kajo.

Sed pro marista superstiĉo li fine lasis dungi sin sur la stranga Jorike. Kiel subhejtisto li estas destinita perei kun la tuta maristaro por esti la predo de la ŝarkoj, por ke la asekurpremio ne estu minacata pro atestantoj. Sed atendis ilin ankoraŭ kelkaj inferecaj submondaj semajnoj sur Jorike; dum kiuj Gale kaj la maristaj kamaradoj estas senkompate ekspluatataj, ĝis kiam la maro fine voris la mortulan ŝipon - evidente pro kompato kaj naŭzo.

Tamen Gale kaj ties kamarado Koslovski, kiel ununuraj, transvivis - kaj post kiam oni ŝanhajis ilin unuope, ili re-vidis sin sur tute nova belaspekta "bankuvo", kiu tute ne aspektis kiel mortula ŝipo, kaj kiu havis la pompan nomon "Imperiestrino de Madagaskaro"; sed estis miskonstruo kaj tiel ĝi do tuj dekomence estis destinita por sinki maren, por ke la kompanio povu enkasigi la grasan, abundan asekurpremion.

Ĉu Gale kaj Koslovski transvivis ankaŭ tiun novan mortul-an "keston"? Kio fariĝis el Stansilav? Bonvolu eltrovi tion mem! Vi legos majstroverkon de la mondoliteraturo, kiu vin certe amuzos kaj fascinos, sed eble ankaŭ pripensigos, kaj kondukos al tute novaj mondkonceptaj horizontoj.

La traduko entenas krom la romano DU ENKONDUKOJ-n, unu el ili de B.Traven mem kaj la alia de la tradukinto, krome MARISTA TERMINARO-n, GLOSARO-n kaj detalajn, pliprofundigajn RIMARKOJ--n pri la chapitroj, pri la verk-isto, pri literaturo kaj verkistoj, kiuj influis la verkon de B.Traven. (HG-K)

de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2022-09-20 20:52

eBook - B.Traven: La Mortula Ŝipo (kun 92 paĝoj en la prezento kaj kun aĉetligoj. (Ekde septembro de la 2022 la eBook kostos nur 4,95 €)

 


B.Traven: La Mortula Ŝipo

eBook

ISBN-13: 9783756863983


La prezo: 10,99 €, reduktiĝos fine de septembro en 2022 al 4,99 €. Tio pro teknikaj kaŭzoj bedaŭrinde ne alimaniere eblas.
(H-GK)

paperlibro

***

de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2022-09-20 20:38

La Balta Ondo

UIAE: Nova asocio de esperantlingvaj advokatoj

uiaeEstis fondita la Unio Internacia de Advokatoj Esperantlingvaj (UIAE). Tiun grupon kunordigas doktoroj Miguel Faria de Bastos kaj José Querino de Macêdo Neto, el Brazilo. La ĉefaj celoj de la nova asocio estas la integriĝo de advokatoj el la tuta mondo, same kiel la interŝanĝo de informoj kaj spertoj en la kampo de Juro. Ĉiu advokato (laboranta aŭ emerita), advokatfirmao aŭ staĝanto povas aliĝi al la UIAE. La formaligo de akcepto tamen dependas de aprobo de la estraro.

UIAE havas sian proprajn retejon kaj podkaston. La statuto legeblas en ĝia retejo. La aliĝo estas senpaga kaj devas esti farita ĉe www.uiaeesperanto.com.

Fonto: http://esperantoilustrita.blogspot.com

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post UIAE: Nova asocio de esperantlingvaj advokatoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2022-09-20 18:31

Neniam milito inter ni

Ĉiujn kvar sekundojn, unu persono malsatmortas, alarmas pli ol 200 NeRegistaraj Organizaĵoj

Ilustra bildo 20/09/2022 Tiuj organizaĵoj postulas de la estroj kunsidantaj en Novjorko, okaze de la ĝ enerala asembleo de Unuiĝintaj Nacioj , ke ili agadu por haltigi la mondan malsatkrizon ». Ĉiujn kvar sekundojn, unu persono malsatmortas nun en la...

de neniammilitointerni je 2022-09-20 14:27

Esperanta Kunfarejo

Ĉu eblas kulturcentro por la paco?

Amir aĉetis iaman hotelon en Herzberg, Germanio, kaj deziris realigi el ĝi kulturcentron:

Traduko: La de post Majo 2008 malplena hotel-restoracio “Ora Cervo” en la Hindenburgstrato en Herzberg estas vendita. Posedanto estas la iranano Seyed A. Mir Javadi, kiu tamen loĝas en Vieno kaj deziras provizore uzi ĝin por privataj celoj. Estonte la inĝeniero havas ja grandajn planojn: “Plej favore mi ŝatus krei kulturcentron por la paco.” Li atentiĝis pri la malplena konstruaĵo per la Esperanto-Societo, ĉar li parolas tiun pontlingvon de post 24 jaroj kaj estas gvidinta de 1989 ĝis 2006 la “Esperanto-Paradizon” proksime de Vieno.
La “Ora Cervo” estis dum kvar generacioj en la posedo de la familio Speidt. Pro bankroto la tuta inventaro de la hotelo estis aŭciita en 2008.

En la reto troveblas: www.facebook.com/pages/Hotel-Goldener-Hirsch/164447473566577www.linkedin.com/in/amir-mirjavadi-279238ba/.

de frali je 2022-09-20 09:03

KARAPACO-PANORAMO

Kelkaj biografiaj rimarkoj pri B.Traven

Kelkaj biografiaj rimarkoj pri B.Traven

B. Traven naskiĝis je la 28-a de februaro 1882 en Schwieb-us kaj mortis je la 26-a de marto en la jaro 1969 en Meksik-urbo, li estis germana verkisto kaj liaj verkoj estas parte filmigitaj, ekzemple „La Mortula Ŝipo‟ kaj „La Trezoro de la Sierra Madre‟.

Laŭ ĝisnunaj ekkonoj de la literaturscienco B.Traven estis la germana metaltornisto kaj sindikata sekretario Otto Feige. La aŭtentika nomo, la naskiĝdato, la naskiĝloko kaj multaj detaloj el la vivo de B.Traven estis dum longa tempo tre kontraŭe diskutataj de la literatursciencistoj, kaj aliaj detaloj el lia vivo ankoraŭ nun estas tute nekonataj. Jam dum pli longa tempo estas konata, ke li estas identa kun la teatra aktoro kaj anarkiisto Ret Marut, kiu fuĝis en la jaro 1924 al Meksiko.

Pro la esploroj de la BBC-reportero Will Wyatt en la jaro 1974 kaj la sekvaj esploroj de Jan-Christoph Hauschild en la jaro 2012 estas pruvita, ke B.Traven kaj Ret Marut estas pseŭdonomoj de la jam menciita metaltornisto kaj sindikata sekretario O. Feige, kiu devenis el Schwiebus (legu Ŝvibus), el la tiama prusa provinco Brandenburgo, nun Swiébodzin, en Pollando.

Traven verkis dek du romanojn, vojaĝraporton kaj multajn rakontojn, en kiuj interplektiĝas la genro de ironie sarkasme verkita aventurliteraturo kun kontraŭ-kapital-isma sinteno, kiu koncize priskribeblas kiel anarki-komunisma. Al la plej konataj verkoj de B.Traven aparten-as la romanoj „La Mortula Ŝipo‟ (1926), „La trezoro de la Sierra Madre‟ (1927) kaj la tielnomata mahagonciklo el serio de ses romanoj (1930-1939), kies enhavo estas ligita kun la tempoj antaŭ kaj dum la meksika revolucio. La verkoj de Traven jam antaŭ la mondomilito II estis suk-cesaj kaj restis tio ankaŭ poste.

Liaj verkoj estas tradukitaj en 24 lingvojn, interalie ankaŭ grandamplekse en Esperanton. La taksita eldonita kaj vendita kvanto de liaj verkoj estas laŭ ne plu tre aktuala takso pli ol 30 milionoj. (H-GK)

de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2022-09-20 07:54

Esperanta Retradio

Ankaŭ la nigra teo estas saniga

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

Teo estas saniga trinkaĵo. Tion sciencistoj jam asertis. Sed plej multaj studoj pri ĝiaj efikoj rilatas al regionoj, kie la tiel nomata verda teo estas plej ofte trinkata. Prestiĝa medicinrevuo ĵus publikigis esploron faritan en Britujo, kie la ĝuado de teo fine de la tago estas tradicia kaj ĝenerala, nun pri la efikoj de la nigra teo je la homa sano.

Oni inkluzivis preskaŭ 500 mil homojn, en prospektiva esploro, kiuj kutimas regule trinki tiun specon de teo. La datumoj montris, ke ĝi ligiĝas al malpli granda mortorisko pro ĉiaj kaŭzoj. Plej grandan protekton oni trovis ĉe homoj, kiuj trinkas po du aŭ pliaj tasoj en ĉiu tago, sed multaj tasoj en unu sola tago ne montris avantaĝon, kompare kun du tasoj.

Tiujn homojn oni sekvis dum pli ol 11 jaroj. Oni zorge alĝustigis la statistikajn datumojn rilate al kaŭzoj de risko, por kompari trinkantojn kaj netrinkantojn en la studo.

Rilate al morto pro kormalsanoj, oni trovis inversajn ciferojn: ŝajne la nigra teo protektas, almenaŭ parte, kontraŭ kor-iskemio kaj apopleksiaj atakoj. Tiuj efikoj estis tute sendependaj de aldono de lakto aŭ sukero, kaj ankaŭ de la temperaturo de la trinkita teo. Kaj kvankam ekzistas genetikaj varioj en la metabolo de kafeino inter la homoj, ankaŭ ĉi tiu faktoro ne influis la bonfaron de la nigra teo. Plej multaj homoj kutimis trinki la nigran teon, en kvanto de po du-tri tasoj en ĉiu tago.
 
Sciencistoj diras, ke la ebla klarigo pri la bonfaro de nigra teo troviĝas en la fakto, ke ĝi enhavas diversajn substancojn, kiuj favoras la korpajn ĥemiajn reagojn kontraŭ biologia streso kaj inflamo. Rilate al favoraj efikoj kontraŭ kancero, la rezultoj de tiu studo estas ankoraŭ necertaj.

Fine, oni memoru, ke ĉiu teo enhavas kafeinon. Sekve,  trinkado de troa kvanto da teo en ĉiu tago povas kaŭzi specon de ĥemia dependeco. Tio signifas, ke se oni subite kaj radikale interrompas tiun trinkadon, tiam oni eksuferas simptomojn de abstino.

Trinkado de teo kiel socia kutimo komenciĝis antaŭ pli ol mil jaroj, en Azio. Ekzistas kvar ĉefaj specoj de teo: la blanka, la verda,  0olong-teo kaj la nigra. Ĉi tiu lasta estas la plej riĉa je kafeino, kaj preferata en eŭropaj kaj amerikaj landoj. En Sudameriko (Argentino, Urugvajo, Paragvajo kaj Brazilo) estas populara la infuzaĵo el mateo-folioj. En Japanujo, oni tradicie proponas teo-ceremonion, pro influo de Taoismo kaj Zen-Budhismo.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-09-20 06:00

Libera Folio

Tragedio por Ukrainio kaj katastrofo por Rusio

Kion esperantistoj faru post la milito? Tiun demandon klopodas prilumi István Szabolcs en dua vidpunkta artikolo pri la temo. ”Ne povas nomi sin Esperantisto iu, kiu akceptas agreson bonvole kaj memvole, subte­nas ĝin, aŭ opinias ĝin pravigebla”, li skribas.

Monumento pri la rusia-ukrainia amikeco en Kijivo. La skulptaĵo estis forigita post la komenco de la milito en 2022.

 

Mi ricevis inviton de Pascal Dubourg Glatigny por enkonduki kaj gvidi debaton dum la septembra Arkones en Poznano. Ni deziras starigi la demandon ”kion ni faros post la milito?”. La celo ne estu pridiskuti la veron kaj malveron de nunaj okazaĵoj, sed imagi kiel ni rekonstruos la dialogon inter Rusianoj kaj Ukrainianoj, ĉu ni esperantistoj havas ion specifan por transdoni, kiel ni rekreos esperon?

Ĉi tiu invito estas granda honoro kaj granda defio. 

En tiaj kazoj oni komencas per memekzameno kaj serĉas historiajn ekzemplojn kaj paralelojn, literaturan fonon, moralan subtenon kaj aliajn samideanojn por diskuti sian koncepton. Fine, oni rimarkas, ke ekzistas pluraj manieroj alproksimiĝi al la temo, kaj tio estas ja la sola sekvinda metodo. 

La ŝarĝo estas tro granda por mi, sed mi ne forkuras. Mi faros honestan provon. 

Mi povus resumi la strategion jene, kun speciala danko al Jozefo Horvath: 

  1. aliri multflanke
  2. restarigi dialogon
  3. serĉi komunan platformon, konsentojn
  4. zamenhofa internaciismo
  5. UEA ne estas politika ento
  6. Esperantistoj koncentriĝu je helpado kaj perado!

Sed mi havas multe pli ol tio por diri. 

Matene de la 24-a de februaro 2022 mi kuŝis en hospitalo. Mi trapasis kor­intervenon, ĝi nomiĝas kardiovertado, kiu restarigas la normalan korritmon. Mi estis vekita el anestezo, kiam la rusoj eniris Ukrainion. Eble es­tus pli bone ne vekiĝi… Seniluziiĝo, malespero kaj honto moviĝis en mia koro. Mi diplomiĝis en Moskvo en 1982 kaj havas multajn ligojn kun la rusa kulturo mi ne povus konduti malamike kontraŭ la rusa popolo.

”La memoro en kaj ekster Eŭropo pri du teruraj mondmilitoj kun milionoj da mortintoj bilde kaj vorte transdoniĝis kaj gravuriĝis en la konscio de ĉiuj nunaj ge­neracioj” (citaĵo el gazetara komuniko de UEA n-ro 1023).

Ne povas nomi sin Esperantisto iu, kiu akceptas agreson bonvole kaj memvole, subte­nas ĝin, aŭ opinias ĝin pravigebla. Estas sufiĉe konsterne, ke lando povas esti atakita en Eŭropo en 2022. Ne ekzistas valida kialo. 

Mi ankaŭ ne timas nomi la rusajn akuzojn laŭnome pri la murdo de miloj da rusoj. Ĉi tiuj devus esti, aŭ estos, esploritaj ĉe la Haga Tribunalo. Srebrenica ankaŭ ne povus esti neata aŭ malaperigita. Nek Odessa, Nek Buĉa! Ni ne povas esti kaj ne estos indulgemaj.

Tiu ĉi milito diferencas multrilate ne nur de la jugoslava milito, sed ankaŭ de aliaj similaj konfliktoj okazantaj hodiaŭ. 

Ĉi tiu milito kunportos novan mondan ordon multmaniere. 

Ĉi tiu milito estas tragedio por Ukrainio kaj katastrofo por Rusio. Mi solidare agas kun la popolo de Ukrainio kaj kondamnas la agreson de Rusio. Mi simpatias kun la gepatroj kaj parencoj de la rusaj soldatoj senditaj en sensencan morton. 

Antaŭ dek jaroj mi vizitis la ĉarman urbeton Samobor, sudokcidente de Zagrebo. Sur la ĉefplaco troviĝas milita monumento, sur unu el la marmoraj blokoj estas gravurita hungarsona nomo: 18-jara juna soldato falis la lastan tagon de la milito.

La pactrakt­atoj estas konkluditaj, sed ĉu la repaciĝo efektiviĝis? Kion diras la familio de ĉi tiu soldato kaj tiuj de aliaj falintaj kroatoj, kiuj batalis sian nacian defendan kaj liberigan militon? Kion diras la serboj, kiuj parolas pri militkrimoj lige kun la granda patrujli­beriga ofensivo Oluja de la jaro 1995? 

La jugoslava ekzemplo estas trafa en multaj rilatoj. Tamen tiuj, kiuj rekomendis re­paciĝon en la posteulaj ŝtatoj de Jugoslavio, estis ofte konsiderataj perfiduloj al sia lando, kaj la stigmon de tio ili verŝajne portas ĝis hodiaŭ.

Ĉi tio estas grava leciono, kaj ev­idente ĝi povas validi ankaŭ por mi, kiu certe ne scipovas, sed ankaŭ ne volas, diri ion por ĉiuj flankoj akcepteblan. Tiuj, kies laboro estas ”noti certajn aferojn al si”, atakos ne nur ene de la Esperanto-komunumo, sed ankaŭ hejmlande.

Dudek sep jaroj pasis post la fino de la Jugoslavia milito, kiu ankoraŭ faras siajn damaĝojn. Subgrundaj minoj aŭ neeksplodinta municio kripligas infanojn. La samo okazos en Donbaso kaj ĉie. Estas pli facile kompreni falon en batalo ol timadi en paco, zorgante ĉu io simila okazos al nia infano aŭ nepo.

Ĉu homoj retrovos sian vo­jon al sia patrujo, ĉu ili eĉ volas kaj povas fari tion, ĉu disigitaj familioj, parencoj kaj amikoj trovos unu la alian? Ĉu media damaĝo estos likvidita? Ĉu ni povas esperi, ke alia nuklea katastrofo ne okazos? Ĉu necesas unu aŭ du generacioj? Ni Esperantistoj povas fari multon por ĉio ĉi kaj por repaciĝo.

Ni devas lasi malantaŭ ni la antaŭajn formojn de patriotismo, patrujamo, sed an­kaŭ tiujn de internaciismo, ĉar ni vidis kaj daŭre vidas, ke ili povas facile konduki al tranĉeoj. Ni vidis kiel la socialdemokratoj kondutis antaŭ la Unua Mondmilito. Ili promesis malhelpi la militon kaj poste ili rapidis voĉdoni ĝin en siaj parlamentoj.

Mi es­peris, ke Esperantistoj ne falos en tian kaptilon kaj povos montri al la mondo novan esperantisman internaciismon Zamenhofan: ni diras ”jes” al ĉio, kio estas bona por ĉiuj nacioj kaj ”ne” al tio, kio estas malbona por iuj nacioj. Ni diras ”jes” nur al tia patriotismo, kiu profitigas sian landon sen damaĝi la landojn de aliaj nacioj. 

Mi rekomendas al la partoprenantoj legi la lastan ĉapitron de Kroata Milita Noktlibro de Spo­menka Štimec, aperinta en 1992: ”La enterigo”.

Dum la bombado de Zagrebo fare de serboj, Spomenka Štimec havis la forton kaj kuraĝon proklami interpaciĝon, enterigi militon kaj malamon. 

Mi memorigas la ŝlosilan ideon de la fama libro de Raymond Schwartz ”Kiel akvo de l’ rivero” pri la respondeco de popoloj kaj iliaj gvidantoj (paĝo 340). 

La fina ĉapitro de la noveleto ”Sennome” de Ferenc Szilágyi temas pri homa digno kaj venĝo. 

Mi opinias kaj avertas, ke ni ne povas koni la staton de la movado en Rusio. Ni havas kialon timi pri niaj samideanoj. Ni eliru el ĉi tio! 

Tre specifaj taskoj atendas nin: la Esperantistaron ni devas helpi ĉiumaniere. Preci­pe en la okazo de orfaj kaj duonorfaj familioj. Por trovi unu la alian. Spirita zorgo. Multa atento kaj kontakto, reorganizo. Mi ĉiam pensas pri la infanoj, kies psikon, perceptmanieron, pensadon tro frue, kaose kaj determine atingis la hororoj de la milito, mi timas, ke tro da hororaj impresoj en ili definitive enradikiĝis.

Mi pensas pri infa­naj tendaroj, internaciaj renkontiĝoj. Ni devas pensi kiel ni povas pliampleksigi Pasportan Servon. Se necesas ankaŭ perado – ĉar ne ekzistas alia maniero krom dialogo, tiam estu ni pretaj partopreni ankaŭ en tio.

Esperantistoj devas kompreni kaj sekvi ĉiujn procezojn okazantajn en la mondo, ĉu politikajn, ekonomiajn, kulturajn aŭ sciencajn.

Precipe, daŭripovan evoluon kaj pacan kunvivadon de popoloj. Ankaŭ Esperantistoj devas adaptiĝi al la evoluo. Nia afero povos esti realigita, se la mondo prenas nin serioze. Ni havas ankaŭ taskojn, kiujn povas plenumi, kredinde kaj efike, por la profito de la popoloj de la mondo, nur Esperantistoj.

Ni ne povas resti neŭtralaj en la mal­nova senco ĉe tiuj grandaj paradigmoŝanĝoj. Jen grava demando pri tio, kion faru Esperantistoj post la milito. Estas aferoj, kiuj reprezentas solidan fundamenton kaj ne estas kutime kaj bone konstrui, detruante ilin. Mi ja ne rekomendas tion.

Estas instituci­oj kaj mekanismoj, kiujn la homaro jam inventis, ni bezonas nur trovi nian lokon en ili. Kaj ni povas krei kelkon novan. Ni komencis fari signifan progreson en ambaŭ direktoj. Sed ni ne transprenu aliulajn rolojn en evidentaj aferoj. Mi pensas pri la sukcesa laboro komencita en UN kaj ĝiaj institucioj.

Laŭ mi estas bone, ke UEA  kondamnis la militon plurfoje, forlasinte sian neŭtralecon antaŭ longe, kaj nomis ĝin laŭnome, vidu la jenajn konstatojn: 

”Pasintsemajne la mondo en ŝoko atestis la ekeston de milito pro invado en Ukrainion iniciatita de la registaro de Rusio. En malmulte da tagoj la homaro suferis jam mult­ajn mortojn de senkulpaj homoj interalie infanoj kaj virinoj kaj pli ol miliono estis forpelitaj el siaj loĝlokoj…” (citaĵo el gazetara komuniko de UEA n-ro 1026).

Mi povas memorigi pri la "Mesaĝo al UN pri la Rusa-Ukraina Disputo" (milito, laŭ UN-terminoj), farita de la Estraro de UEA pere de sia reprezentanto ĉe UN. 

”Kun konsterno Universala Esperanto-Asocio, notante la eksplodon de milito inter Ru­sio unuflanke kaj Ukrainio aliflanke, sin demandas, kial la monda ordo starigita de la Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj en 1945 kaj la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj en 1948 por interalie la paca solvado de interŝtataj disputoj ne sufiĉis en tiu ĉi okazo…” 

Ni estas post la sesa monato de la milito, kaj Esperantistoj, ilia universala organizo, sukcesis konservi la ĉefajn valorojn de sia movado. Ili estis inter la unuaj, se temas pri preno de klara pozicio kontraŭ la milito. Kiam ili devis, ili riskis perdi sian rusan membroorganizon por fari deklarojn, eĉ  en la okazo de la ĉefdelegito, ili ankaŭ riskis la unuecon de la movado, sed savis ĝin rapida agado per la rezolucio. 

Tamen, vidante la ardajn, akrajn kaj eĉ malamajn debatojn, antaŭintajn nian kongreson, mi teruriĝis, kio okazus, se la neamika ekstera, ekstermovada gazetaro havus aliron al ili. Ĉi tio eĉ povus detrui nin kaj la ideojn, kiujn ni ligas al la nova prezidanto de la Ĝenera­la Asembleo de UN. Al demando de la reprezentanto de UEA ĉe UN li respondis jene:  

”…kvankam mi ne parolas Esperante. Sed hazarde mi estas amiko de unu el viaj gvidantoj, kiu konstante rakontas al mi pri la graveco de Esperanto rilate al pacokonstruado kaj al pli bona kompreno. Kun via permeso mi ŝatus peti vin kaj viajn kolegojn veni por kon­sultiĝo. Mi ŝatus akcepti vian konsilon, kiel Esperanto ne nur kiel lingvo sed kiel spirito de traktado kun homoj, traktado kun malsamaj komunumoj, malsamaj ideoj povas esti pli bone enigita en la laboron de la Ĝenerala Asembleo….”

Mi skribis al mia amiko en mia salutletero: ni volas pensi pri ni kiel veraj reprezent­antoj kaj enkorpigantoj de la futuro en la nuntempo, de la paca futuro de la homaro. Kaj mi certas, ke ni pravigos viajn atendojn. 

Multaj aliaj cirkonstancoj indikas, ke ni frontas al promesplena kaj bonaŭgura futuro. Kaj en Klaipeda kaj en Montrealo, la prezidanto de UEA, Duncan Charters, parolis pri la graveco de la ideoj de Lapenna: seriozigo, in­formado, interpaciĝo. La intelekta akcepto de niaj lingvo kaj ideoj estas survoje, pre­cipe kun la ĉiam pli agnoskata agado ĉe UN kaj ĝiaj membroorganizoj, sed ankaŭ aliloke. Informado ekster la movado kaj informado de la ekstera mondo ŝanĝis sian ritmon, iĝis pli rapida.  Nenio estos tamen atingebla, se Esperantistoj ne povos esti en paco ĝuste inter si. 

Pripensinte ĉion ĉi en la komitatkunsido, mi faris do la jenan proponon: ”ni sekvu la sintenon de UN pri militoj kaj paco kaj ni sintenu en maniero, kiu ne pliigas la milit­emon sed favoras pacajn solvojn”, kaj en la lasta voĉdono mi esprimis mian solidar­econ! 

La principo de neŭtraleco povas esti diskutata plu. Surbaze de la ĝisnunaj diskutoj kaj anticipante tiujn en Poznano aperas la demando: ĉu ni en Poznano eksaltos kaj kondamnos la konfliktojn okazantajn en cent aliaj landoj?

István Szabolcs

de Redakcio je 2022-09-20 05:54

2022-09-19

Neniam milito inter ni

Malkovro de centoj da tomboj en la arbaro de Izjum: Ukrainio elvokas « suspektatajn militkrimojn »

METIN AKTAS / ANADOLU AGENCY / AFP 19/09/2022 Bildo: la ukrainiaj aŭtoritatoj eltombigas korpojn enterigitajn oriente de Ukrainio, vendredon 16an de septembro 2022. Rande de la urbo ĵus liberigita de la rusia okupacianto, ĉirkaŭ 440 enterigitaj korpoj...

de neniammilitointerni je 2022-09-19 15:02

Esperanta Retradio

Riskofaktoroj por Alchejmero


Malpuriĝo de la aero, manko de moviĝo kaj konsumo de tabako estas kelkaj el la riskofaktoroj por Alchejmero. Ĝis 40 procentoj de ĉiuj kazoj estus eviteblaj per vivostilo kiu evitas tiujn riskofaktorojn, diras fakuloj okaze de la monda tago de Alchejmero la 21-an de septembro. 

La Alchejmera malsano estas la plej ofta formo de demenco. Ĝi estas neŭrodegenera malsano ĉe kiu specifaj neŭropatologiaj ŝanĝoj en la cerbo kondukas al progresanta perdo de nervoĉeloj en la cerbo kaj de ties interligoj. Entute ekzistas "dek-du gravaj riskofaktoroj", raportas demenc-esploristino de la universitata kliniko de la medicina universitato de Vieno. Sed ne nur korpaj influoj plialtigas la danĝeron pri malsaniĝo. "Oni scias de kelka tempo ke ekzistas kunteksto inter socia izoliĝo kaj demenco", diras la esploristino.

La pli alta publika konscio por la disvolviĝo de demenco akcelas ĉe multaj maljuniĝantaj homoj la zorgon pri ebla kogna malhelpo, informis la medicina universitato. Ĉar tamen diversaj cerbaj funkcioj malboniĝas laŭ kreskanta aĝo ankaŭ sendepende de malsanigaj okazaĵoj, la konstato de limo inter normala ĝis malsane okazanta maljuniĝa procezo ne ĉiam estas facila - kaj tio postulas precizajn prilumigojn.

"Oni scias hodiaŭ ke la deponiĝo de amilojdaj plakoj en la cerbo komenciĝas jam dek ĝis 20 jarojn antaŭ la apero de evidentaj klinikaj simptomoj", klarigas la esploristino. "Pro tio la diagnozo de fruaj fazoj de la alchejmera malsano estas aparte interesa, ekzemple la leĝera kogna malhelpo. Por tio estas gravaj prilumigaj procedoj kiuj kun alta grado de certeco povas aŭ konfirmi aŭ malkonfirmi patologian kognan malfortiĝon."

La neŭrologino esploras en la kadro de projekto, kiu estas subvenciata de EU, helpe de diversaj aliroj pri riskofaktoroj por demenco-malsaniĝoj. Oni kunlaboras en tio kun aliaj eŭropaj partneraj organizoj, por akceli la preventon de demenco. "Necesas ankoraŭ multaj progresoj, antaŭ ol ni povos haltigi aŭ eĉ kuraci la alchejmeran malsanon", akcentas la esploristino. Nuntempe ne haveblas aprobita terapio, kiu kontraŭbatalas la kaŭzojn, kvankam dum la venontaj monatoj oni atendas novajn studrezultojn.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-09-19 06:00

2022-09-18

La Balta Ondo

OrSEJT-19: Junulara tendaro ĉe pitoreska lago en Uralo

orsejt-19

En la ruslingva vivĵurnalo de la redaktoro de La Ondo kompletiĝis (foto)raporto pri la Orient-Sovetia esperantista junulara tendaro (OrSEJT-19), okazinta antaŭ 45 jaroj (la 1-10an de aŭgusto 1977) ĉe la pitoreska Urala lago Turgojak (Ĉeljabinska regiono, proksime de la urbo Miass).

Ĉi tiu raporto kun ĉ. 80 fotoj kaj aliaj bildoj konsistas el kvar partoj.

1. Enkonduko pri la loko kaj kondiĉoj kaj rakonto pri la paroliga periodo, okazinta kiel sportkategoria turisma marŝo tra arbaro kaj mont(et)oj. 20 ilustraĵoj: tri mapoj, kvin skanaĵoj de rilataj dokumentoj, 11 fotoj. Ses komentoj. Legu ĉe https://kronikisto.livejournal.com/2184.html.
2. Post konciza prezento de la ekesto kaj evoluo de SEJToj, sekvas granda fotoraporto pri la ĉefa tendara periodo kun 45 fotoj provizitaj per klarigoj kaj kelkaj amuzaj epizodoj, kiujn oni kutime ne rakontas publike. 13 komentoj. Legu ĉe https://kronikisto.livejournal.com/2477.html.
3. Grupfoto (plena kaj tri fragmentoj) kun 111 numeritaj personoj, el kiuj 58 estas rekonitaj kaj listigitaj. 53 personoj restis neidentigitaj. Legu ĉe https://kronikisto.livejournal.com/2988.html.
4. Kvar priaj artikoloj el Sovetunia gazetaro (Miass, Kujbiŝevo, Omsko, Samarkando), kvar artikoloj el la samizdata SEJM-informilo “Aktuale” kaj kvarpaĝa adresaro kun la nomoj kaj adresoj de ĉiuj 126 partoprenantoj. Legu ĉe https://kronikisto.livejournal.com/3274.html.

Temas pri vera tendaro kun loĝado en tendoj, preparado de manĝoj sur fajro ktp. OrSEJT-19 estis junulara tendaro de nur laŭnome. Laŭ la statistiko, kiun vi povas legi en la kvara parto de la raporto, la aĝa distribuo estis jena: 0-16 jaroj – 5 personoj, 16-20 jaroj – 41, 21-25 jaroj – 34, 26-30 jaroj – 19, 31-40 jaroj – 22, 41-50 jaroj – 2, 51-60 jaroj – 2, Pli ol 60 jaroj – 1. La averaĝa aĝo estis 25 лет, nur kvar partoprenantoj el 126 estis pli ol 40-jaraj.

Kiel ekzemplon de la junulareco, vidu ĉi-sube kelkajn gejunulojn el la grupo “Ametisto”:

turgojak

De maldekstre: sidas Tatjana Kazakova, Tatjana Iljuŝina (ambaŭ el Salavat, Baŝkirio), Vladimir Teplinskij (Barnaul); staras Lev Perevertajlo (Taŝkento) kaj Aleksander Korĵenkov (Tjumeno)

La fotojn disponigis Svetlana Birjukova, Zoja Fedotova (tiam: Bujvarenko), kaj Ljudmila Novikova. Inter ĉi tiuj fotoj estas kelkaj faritaj de du Vladimiroj Grebenjuk (interalie, la grupfoto) kaj Izosimov. Mi dankas al la sendintoj kaj ankaŭ al Viktor Aroloviĉ kaj Nadeĵda Panova (Ŝeveljova), kiuj sendis valorajn informojn.

Sur la fotoj oni povas vidi plurajn Sovetuniajn Esperanto-aktivulojn: Aleksej Aleksandrov, Boris Anoĥin, Viktor Aroloviĉ, Leonid Borisov, Vladimir Ebel, Gafur Gazizi, Anatolij Ionesov, Vladimir Izosimov, Boris Kolker, Aleksander Korĵenkov, Viktor Kudrjavcev, Aristids Medinš kaj Lolita Mediņa, Ludmila Novikova, Eŭgeno Perevertajlo, Zoja Skvorcova k. m. a.

Spektu la fotojn kaj legu la klarigojn en la vivĵurnalo “Kronikisto” https://kronikisto.livejournal.com/. Ĉe bezono uzu la Guglan tradukilon al Esperanto aŭ al via nacia lingvo https://translate.google.com/

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/09/korzhenkov-12

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post OrSEJT-19: Junulara tendaro ĉe pitoreska lago en Uralo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2022-09-18 23:27

UEA facila

Studoj pri interlingvistiko

Ĉu vi volas: • Lerni Esperanton kaj la anglan ĝis la nivelo C2 (plena regado de la lingvo)? • Akiri sperton en tradukado inter la du lingvoj? • Pritrakti la problemojn en interkultura komunikado? • Studi internacian lingvopolitikon? • Analizi la Esperantan gramatikon kun ĝiaj apartaĵoj en komparo kun aliaj lingvoj? • Studi la Esperantajn literaturon, kulturon kaj movadon en monda kunteksto? • Ekkoni konstruitajn lingvojn el la pasinteco kaj nuntempo? • Spertiĝi en la uzo de komputiloj por lingvaj taskoj (informfontoj, vortaroj, retejoj, tradukprogramoj ktp.)? • Studi en internacia grupo? • Ekkoni la ĉiutagan vivon en Pollando? SE JES, elektu: la magistrajn studojn pri interlingvistiko kadre de la studfako Lingvistiko kaj Informmastrumado en la Universitato Adam Mickiewicz, en la alloga universitata urbo Poznano (duonvoje inter Berlino kaj Varsovio). La surlokaj du-jaraj studoj valoras 120 kreditpoentojn kaj donas magistran titolon. La lingvistikaj kaj interlingvistikaj studobjektoj estos en Esperanto, tiuj pri informmastrumado en la angla. Anglalingvanoj povos studi alian lingvon anstataŭ la angla. Rapidu! Limdato: la 30-a de septembro. Informoj: https://kml.amu.edu.pl/en/interlinguistics/ kaj http://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/magistraj_apr22.html Aliĝo: https://rekrutacja.amu.edu.pl/en/studies-cataloge/jezykoznawstwo-i-zarzadzanie-informacja-specjalnosc-interlingwistyka,554

2022-09-18 19:33

KARAPACO-PANORAMO

B.Traven: La Mortula Ŝipo (konciza enhavo de la romano)

 


B.Traven
La Mortula Ŝipo

Konciza enhavo de la romano

La marista romano estas tute libera de marromantiko, sed plena de spirrabaj aventuroj. Traven rakontas tute memkonscie kaj parte tre gaje, sed kun socie akuzanta forto pri neimageblaj travivaĵoj de homoj el la tuta mondo, kiuj perdis kun siaj identigiloj ankaŭ sian nomon, sian patrion, ja sian vivorajton antaŭ la nova dio nomata: „Ŝtato‟. La mortulaj ŝipoj estis iliaj lastaj rifuĝejoj.

La usona maristo Gale, unu el la senpasportaj herooj de la romano, retrovis sin post longa vico de nelibervolaj aventuroj en kelkaj landoj de Eŭropo fine sur la mortula ŝipo „Jorike‟. Antaŭe preskau glitis la fiŝkaptilo elmane de Gale, kiam li ekvidis la terure aspektantan Jorike je la unuua fojo sur hispana kajo.

Sed pro marista superstiĉo li fine lasis dungi sin sur la stranga Jorike. Kiel subhejtisto li estas destinita perei kun la tuta maristaro por esti la predo de la ŝarkoj, por ke la asekurpremio ne estu minacata pro atestantoj. Sed atendis ilin ankoraŭ kelkaj inferecaj submondaj semajnoj sur Jorike; dum kiuj Gale kaj la maristaj kamaradoj estas senkompate ekspluatataj, ĝis kiam la maro fine voris la mortulan ŝiponon – evidente pro kompato kaj naŭzo.

Tamen transvivis Gale kaj ties kamarado Koslovski, kiel ununuraj, – kaj post kiam oni ŝanhajis ilin unuope, ili revidis sin sur tute nova belaspekta „bankuvo‟, kiu tute ne aspektis kiel mortula ŝipo, kaj kiu havis la pompan nomon „Imperiestrino de Madasgaskaro‟; sed estis miskonstruo kaj tiel do tuj dekomence destinita por sinki maren, por ke la kompanio povu enkasigi la grasan, abundan asekurpre-mion.

Ĉu Gale kaj Koslovski transvivis ankaŭ tiun novan mortulan ŝipon? Kio fariĝis el Stansilav? Bonvolu eltrovi tion mem! Vi legos majstroverkon de la mondoliteraturo, kiu vin certe amuzos kaj fascinos, sed eble ankaŭ pripens-igos kaj kondukos al tute novaj mondkonceptaj horizontoj.

La traduko entenas krom la romano du enkondukojn, unu el ili de B.Traven mem kaj la alia de la tradukinto, krome Maristan Terminaron, Glosaron kaj detalajn, pliprofund-igajn rimarkojn- pri la ĉapitroj, pri la verkisto, pri literaturo kaj verkistoj, kiuj influis la verkon de B.Traven.

La tradukinto estas Hans-Georg Kaiser
kaj la kontrolinto Gary Mickle.

de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2022-09-18 18:52

Neniam milito inter ni

Kolera movado dum la entombigo de la Irananino Mahsa Amini, mortigita post sia aresto fare la polico de moroj

18/09/2022 La morto de tiu junulino 22-jara, tri tagojn post ŝia aresto pro malobservado de la vestokodo pri la vualo, estigis viglan emocion en la lando. La BBC raportas protestojn, rapide subpremitajn, kiuj okazis dum ŝia entombigo. Deveninta de Sakezo,...

de neniammilitointerni je 2022-09-18 17:31

Revuo Esperanto

La 56-aj Baltiaj Esperanto-Tagoj

Inter la 9-a kaj 17-a de julio 2022 en Klaipėda, Litovio, okazis la 56-aj Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET). La redakcio de Esperanto turnis sin al Saŝa Pilipoviĉ, Mikaelo Bronŝtejn kaj Ulrich Brandenburg por ekscii pri iliaj impresoj pri la aranĝo, kie ĉi-foje esperantistoj povis kunveni ĉeeste.

Mikaelo Bronŝtejn

Bedaŭrinde, spite sincerajn kaj daŭ­rajn klopodojn de la organizantoj, neniu el la rusiaj aliĝintoj ricevis enirvizon por partopreni en la ĉi-jara BET en Klaipėda. Ankaŭ mi.
Tamen la organizantoj prizorgis perfektajn teknikajn kondiĉojn tiel, ke almenaŭ parto de tio, kion mi devus fari enkadre de la programo, estis efek­tivigita per Zoom. Do, mi sincere dan­kas Povilas Jegorovas kaj Gražina Opul­skiené, kiuj prizorgis mian ko­nek­ton kun la partoprenantoj de BET. Ilia laboro sukcesigis la prezentadon de mia nova romano Simeono, prepa­rita de la eldonejo Impeto, kaj mian recitalan partoprenon en la koncerto, kie Sergeo Straŝnenko prezentis miajn kantojn.

Saŝa Pilipoviĉ

La 56-aj BET estis tre bone organi­zita kun riĉa arta programo. Sian pre­zenton faris tre konata litova familia muzikgrupo, “Sepa kaj Asorti”, kaj kun sia kantri-rok muziko kun dancado de publiko ricevis grandan aplaŭdon.
Sergej Straŝnenko havis belan kon­certon, kun nia kara Mikaelo Bron­ŝtejn, kiun ni vidis nur per Zoom, ĉar bedaŭrinde li ne ricevis permeson en­iri Litovion.
Sur la scenejo prezentis siajn kantojn ankaŭ la tre konata “Bardo sen barbo” Georgo Handzlik el Pollando, artisto, kiu jam pli ol 35 jarojn ludas kaj kantas en multaj landoj. La publiko ridis kaj ploris post la kanto”Ĝis revido”.
Ankaŭ la aktoro Saŝa Pilipoviĉ pre­zentis “Koncerton de ciganaj kantoj”, kantojn de Rusio kaj Serbio, ki­ujn tra­dukis en Esperanton Mikaelo Bron­ŝtejn, Dimitrije Janičić kaj Nikola Ra­šić. Dum la koncerto el la publiko eliris Sergej Straŝnenko, Natalija Ivanova kaj Mikaelo Lineckij, kortuŝitaj, kaj ili ku­ne kantis.
Ankaŭ tiu grupo en la lasta tago prezentis “Koncerton de ukrainaj kantoj”.
La teatro “Verda banano” de Ge­orgo kaj Saŝa prezentis novan kabaredon “Mi diros al vi sekrete” post kongresoj en Israelo, Hispanio, kaj Pollando. La pub­liko senĉese ridis kaj ili ricevis gran­degan aplaŭdon.

Ulrich Brandenburg

Kiel montras la nombro 56, la Bal­tiaj Esperanto-Tagoj havas longan tra­dicion. Por mi estis la unua fojo. Mi tre ĝuis la restadon en Klaipėda, la revidon de geamikoj, la bonegan programon kaj la belan ĉirkaŭaĵon. Kun partoprenantoj ĉefe el orienta kaj centra Eŭropo, BET havas tute apartan at­mosferon, kiu eble originas el la tempo, kiam T ankoraŭ signifis tendaron.
Bedaŭrinde pro la politika situacio ĉi-jare BET devis okazi sen parto­prenantoj el unu granda apudbaltia lando; tio espereble normaliĝos. Gran­dan dankon pro la perfekta organi­zado al Povilas Jegorovas kaj liaj kun­laborant(in)oj el Litovio, kiuj impresis min per afableco kaj bonaj lingvoscioj. Ĝis revido dum la 57-aj BET en apuda Latvio.

Fotoj de Gražvydas Jurgelevičius

Tiu ĉi artikolo estis publikigita en la oktobra numero 2022. Sekvi la plej novajn publikaĵojn de la revuo Esperanto povas membroj de UEA kaj la abonantoj. Aliĝi al UEA kaj aboni la revuon eblas ĉi-tie.

de Redakcio je 2022-09-18 12:40

La Balta Ondo

La plej bonaj filmoj de la jaro

codaLa disdono de la Oskaraj statuetoj okazis antaŭ kelkaj monatoj. Ĉu vi memoras pri ĝi ion pli ol la fifaman vangofrapon? Ne? Eble pro tio la banala incidento ombris la disdonon de premioj al relative multaj ne tro gravaj filmoj. Tamen ni parolu pri Oskaro, ĉar ankaŭ ĉi-jare la landaj komitatoj sendis po unu filmon por konsidero de la plej bona internacia produktaĵo. Do, jen eble estas oportuna listo de la plej bonaj filmoj de la jaro en la tuta mondo. Mi klopodis spekti laŭeble multajn filmojn de ĉi tiu kategorio, sed kompreneble ne sukcesis spekti ĉion. La internacia distribuo estas ĝangalo kaj – ve! – ankaŭ lingvo foje estas efika bariero. Estus bele, se la distribuantoj de elsendofluoj prenus pli da tiaj filmoj en siaj katalogoj. Tio estus granda paŝo antaŭen por la mondkulturo.

Ili estas ekstere

Ni do ekzamenu la mallongan liston – 15 filmoj, kiuj estis elektitaj el ĉiuj prezentoj kaj kvalifikiĝis al nomumiĝo por la plej bona internacia produktaĵo. Frape por la gusto de la antaŭelektantoj estas, kion ili ne konsideris. Tiel la franca Titane [Titano] de Julia Ducournau ne sukcesis eniri la liston. Jes, tiu inista hororfilmo postulas multe de la spektantoj. Probable ne estis nur mi, kiu devis froti siajn okulojn, kiam la ĉefaktorino amoris veturilon (jes, ne mankas prepozicio). Sed la pacienco estas rekompencita en la fino, kiam la filmo spite al sia bruska esprimmaniero ŝanĝiĝas al rakonto pri sopiro al ŝirmo kaj tenero. Titano ne estas por la ĝenerala publiko, sed la temo de la konkurso ja estas la plej bona, kaj ne la plej ŝatata filmo de la jaro.

Tio validas ankaŭ por Memoria [Memoro] de Apichatpong Weerasethakul. Tiu reĝisoro estas sufiĉe konata nomo en la mondo de artfilmoj. Memoro estas lia unua internacia filmo, kaj ĝi estis proponita de Kolombio. Ankaŭ tiu treege malrapida filmo streĉas la paciencon de la spektanto por fine veni al konkludo, kiu ofertas ne nur unu interpreton. Oskaro evidente ŝatas, ke ĉio estu solvita kaj klarigita je la fino, kaj forĵetas filmojn, kiuj estas tro strangaj aŭ intelekte tro postulemaj.

La Akademio ne povis nomumi Amiran de Mohamed Diab, ĉar Jordanio retiris ĝin pro politikaj kialoj (alivorte: malamo al Israelo) post vitriolaj enlandaj protestoj. Diab jam aŭtoris du notendajn filmojn. Estas ĉagrene, ke la scivolema spektanto probable ne havos ŝancon por spekti ĝin mem.

lunanaSed nun, ek al la mallonga listo de elekteblaj filmoj. Ĉiam estas interesa, kiam filmo malfermas vidon al malproksima kulturo. Ĉi-jare venis tia filmo el Butano: Lunana – Jako en la klasoĉambro de Pawo Choyning Dorji. Tio estas lia debuto kiel reĝisoro. Lunana estas interesa pro spirhaltige bela naturo kaj konvinke ĉarma aktorado de infanoj. Temas pri juna instruisto, kiu aspiras internacian karieron kiel kantisto, sed kiu antaŭe devas labori dum unu somero en fora vilaĝo. La ideo: sekvi sonĝojn sen perdi siajn radikojn.

Ankaŭ ĉi-jare ni havas filmon pri abeloj. Pasintjare ni spektis Miellandon el Makedonio. La nuna jaro alportis al ni Zgjoi [Abelujo] de Blerta Basholi el Kosovo – alia reĝisora debuto. Abelujo centras ĉirkaŭ Fahrije, kies edzo ne revenis el la Jugoslavia milito. Kiel ŝi povas daŭrigi la vivon kiel memstara virino en la vilaĝo de vidvinoj? La patriarka socio malhelpas, tamen ŝi sukcesas organizi kooperativon de virinoj kaj finfine eĉ imponas sian tradicieman bopatron. Abelujo baziĝas sur vera biografio. (Aliaj rakontoj pri virinoj, kiuj trovas sian propran vojon venis el Kostariko [Clara Sola] kaj Ruslando [Per malpremitaj pugnoj]. Eble Katedrala Placo el Panamo havas similan temon, sed mi ne sukcesis vidi ĝin.)

Vivo en aliaj landoj kaj tempoj plue

fleeMi vivas en Eŭropo. Mi havas ioman scion pri aliaj kontinentoj, sed mi malfacile povas bildigi al mi, ekzemple, la vivon en Afganio dum la unua regno de la talibanoj. Flugt [Fuĝi] de la dano Jonas Poher Rasmussen helpas. Amin rakontas la sekreton de sia vivo. La filmo sukcesas rakonti la biografion, kiel unu amiko parolas al alia amiko. La desegnoj mirinde kreas rektan kaj kortuŝan kontakton. Fuĝi estis nomumita en tri kategorioj, sed bedaŭrinde gajnis nenion. Bonvolu spekti ĝin, se vi havas la eblon. Mi nepre rekomendas.

Fuĝi tuŝas la temon de samseksamo. En Große Freiheit [Granda Libereco] de Sebastian Meise el Aŭstrio tio estas centra temo. Hans estis en koncentrejo dum la nazia reĝimo. La fino de la milito por li signifas nur translokiĝon al ordinara karcero. Ni sekvas lian vivon en malliberejoj kaj ankaŭ la diligentan persekutemon de malpermesita amo fare de la ŝtato. Kiam la socialdemokrata registaro finfine en la sesdekaj jaroj forigis la hontindan paragrafon de la punkodo, la granda liberigo venis tro malfrue por Hans. En Granda Libereco ni vidas alian stelulan aktoradon de Franz Rogowski. Kaj estas necese rakonti tiun historion, ĉar ankoraŭ estas landoj, kiuj persekutas la “netradician amon”.

Ne ofte germanlingvaj filmoj atingas la famajn halojn de la Oskara Akademio. En 2022 ni havis eĉ du. Ankaŭ Ich bin dein Mensch [Mi estas via homo] de Maria Schrader aperis tie. La filmo temas pri perfektaj homsimilaj robotoj, kiuj povas funkcii kiel partneroj, amikoj aŭ amorsklavoj en ne tro fora estonteco. Ĉu eblas enamiĝi en perfekta simulado de homo, kiu tamen estas “nur” maŝino? Eble ne estas aliaj eblecoj, se vi estas malalloga? Tiel Mi estas via homo demandas: kion signifas esti homo. Nun tio ankoraŭ estas fikcio, sed eble baldaŭ ne plu? (The Trrouble With Being Born [La ĝeno esti naskita], germana filmo de Sandra Wollner pritraktas la saman temon en pli konsterna maniero.)

mondeVivo de infanoj kaj junuloj

El malsamaj mondopartoj venis filmoj pri infanoj. Belgio sendis Un monde [Ludejo], fortan filmon pri grupĉikanado, brile rakontita el la perspektivo de la sepjaraĝa Nora (Maya Vanderbeque – ni memoru tiun nomon!) . La reĝisorino Laura Wandel ankaŭ verkis la scenaron kaj montras la aspektojn de ĉikanado. Brile observite estas, kiel la percepto de Nora ŝanĝiĝas, kiam la admirita grandfrato fariĝas viktimo. Forta debuto, kiu espereble ne malaperos en arkivoj. Mi deziras multe da spektantoj al ĉi tiu filmo.

Tute aliajn problemojn havas meksikaj infanoj en Noche de fuego [Preĝoj por la forŝtelitoj] de Tatiana Huezo. En fora vilaĝo vivas Ana kun sia patrino. La viroj estas for por perlabori monon. Foje venas kamionoj de la “kartelo” kaj forrabas knabinojn. Tial la patrino tondas la harojn de Ana por ŝajnigi, ke ŝi estas knabo. Ŝia amikino Maria kun fendlipo ne estas alloga por la kartelo. La intrigo nur malrapide progresas, sed la filmo estas plena je impresoj. Ĉiam estas ĉagrene, se filmo povas nur oferti forkuron kiel solvon. La vizaĝesprimo de Ana, parte ĉagrena, parte apatia kiam falas ŝiaj haroj, diras multe pli ol dialogoj.

Paolo Sorrentino el Italio revenas al sia propra talento post misaj ekskursoj en la mondo de televidserioj. En È stata la mano de Dio [La mano de Dio] li fosas sian biografion kaj rakontas, kiel piedpilko kaj “la mano de Dio” savis lian vivon kaj kiel li fariĝis reĝisoro. Li faras tion ironie kaj kun granda simpatio por malkonvenciaj karakteroj, kvazaŭ kiel ĝisdatigo de Fellini.

Pri junuloj rakontas ankaŭ la norvego Joachim von Trier en Verdens verste menneske [La plej malbona homo de la mondo]. Julie havas multajn, tro multajn eblecojn. Jen ŝi studas tion, jen komencas ion alian, enamiĝas kaj denove finas la rilaton. Julie povus kion ajn kaj finfine atingas nenion. Ĉu portreto de la nunaj junuloj?

Junulojn antaŭ la diĝita epoko, sed post la disfalo de Sovetunio ni renkontas en Hytti nro 6 [Kupeo n-ro 6] de Juho Kuosmanen el Suomio. Tiu filmo temas pri neprobabla enamiĝo de protagonistoj el najbaraj landoj: Laura, arkeologistino el Suomio, kaj Ljoĥa, ministo el Murmansko. Pli da kontrasto ne eblas. Ĉu ili povus esti paro? Almenaŭ ili detektas sian homan esencon malantaŭ la kliŝoj. Kupeo n-ro 6 estas ĉarma, distra kaj ĝuste nun nepre vidinda.

kupe 6

Tiom da altkvalitaj internaciaj filmoj kaj ankoraŭ ne estas fino. En la mallonga listo estas krome Dýrið (La animalo) de Valdimar Jóhannsson el Islando. Tio estas, mi diru, folklora hororfilmo pri ŝafdevena infano, kiu tamen estas kara por siaj homaj gepatroj. La filmo estas tamen perverse distra. Plue ni trovas tie akran socian satiron El buen patrón (La bona estro) de Fernando León de Aranoa (Hispanio) kaj Heroo de Asghar Farhadi. La premiso de la intrigo eble estas tro specife irana, sed la detrua influo de interretaj komunumoj estas internacie rekonebla.

Finfine ni ripozos

La premion en la kategorio “plej bona internacia filmo” gajnis Stiru mian aŭton de Ryusuke Hamaguchi. Ĝi daŭras preskaŭ tri horojn, kaj tio jam defias supraĵajn spektantojn. Stiru mian aŭton rakontas pri daŭrigo de la vivo post perdo de amata persono. Reĝisoro Kafuko perdis sian amatan edzinon. Kelkajn jarojn poste li surscenigas Onklon Vanja de Ĉeĥov kaj devas fronti la ombrojn de sia pasinteco. Por la prezento de la teatraĵo Kafuko dungas aktorojn kun malsamaj lingvoj. Sonja en tiu prezento estas mutulino. Frape bela estas la momento, kiam ŝi mimas la monologon de Sonja: “Kion oni povas fari? Ni devas vivi. Kaj kiam alvenas nia lasta horo, ni foriros silente kaj transe ni diros, ke ni suferis, ke ni ploris kaj ke la vivo estis peza. Kaj Dio kompatos nin kaj tiam finfine ni ripozos”. Mirinde bela filmo pri komuna homa sperto.

Kaj la ĉefkonkurso?

codaĈu mi forgesis ĝin? Ne, sed mi sincere opinias, ke la internacia rikolto estas pli grava kaj riĉa. Entute estis 10 nomumitaj filmoj. Kompreneble Stiru mian aŭton ankaŭ aperas, sed mi pensas, ke la plejparto ne meritas detalan priparolon. Kompreneble West Side Story de Steven Spielberg kaj Nightmare Alley (Koŝmara Aleo) de Guillermo de Toro ne estas malbonaj, sed kial rerakonti malnovajn klasikaĵojn sen aldoni ion esence novan? Eble klasikaĵoj povas denove unuigi usonanojn? En Koŝmara Aleo ni vidas malbonajn personojn agi malbone en malrapida maniero (por citi iun kritikiston). La filmo rakontas pri la reverso de la usona revo. Ambaŭ filmoj rigardas malantaŭen por rakonti ion por nia nuneco.

King Richard (Reĝo Rikardo) de Reinaldo Marcus Green citas la usonan idealon, ke ĉiuj povas atingi la pinton, se ili estas sufiĉe celkonsciaj.

Don’t Look Up (Ne rigardu supren) estas amuza, sed ne tro substanca satiro pri popolismo, kiu invitas fermi la okulojn anstataŭ fronti la realecon. Sed estas senbrida plezuro vidi, kiel Meryl Streep parodias la 45an prezidenton de Usono.

Licorice Pizza (Gliciriza pico) de Paul Thomas Andersen ne temas pri kulinara perversaĵo, sed pri gramofondiskoj. Tio estas unu el la bonaj filmoj de la jaro. Jes, estas bela amrakonto kaj denove varianto de la temo, ke ĉiuj povas atingi, kion ili volas, kaj denove estas filmo plena de nostalgio.

The Power of the Dog (La potenco de la hundo) de Jane Campion daŭrigas la vicon de novvakeraj filmoj. Mi ĝuis la toksan masklecon de Benedict Cumberbatch. La inista angulo donas ion novan al la ĝenro, sed la filmo pli fidas belajn pejzaĝojn ol la evoluon de la scenaro.

Belfast de Kenneth Branagh ne klarigas la konflikton en Norda Irlando, sed rakontas ĝin el la perspektivo de knabo. Tial la filmo estas iom sentimentala rigardo al la infanaĝo. Nostalgio denove.

Post tiom da estinteco iomete da estonteco.

Dune (Duno) de Dennis Villeneuve rakontas pri responsebla uzo de rimedoj. Kutime mi evitas SF-filmojn, sed Villeneuve rakontas kaj klarigas la universon de Duno tiel, ke mi eĉ povis sekvi kaj esti ravita de la grandioza fotado. Pro tro da enkonduko ne estas multe da intrigo, sed “tio estas nur la komenco” mi lernis post 155 vibraj minutoj.

Tiom da ne malbonaj filmoj, apenaŭ io elstara. Holivudo devus rigardi antaŭen. Sed kial ili elektis CODA? CODA estas angla akronimo, kiu signifas “Infano de surdaj adoltoj”. La filmo baze rerakontas la francan filmon La familio Bélier de 2014. Feliĉe, ĝi ne klopodas esti amuza. Mi supozas, ke CODA estis elektita pro la novaj normoj por inkluziveco en Holivudo. Probable la juĝistoj volis eviti kritikon pri malatento de minoritatoj, sed ili forgesis, ke la plej politike “korekta” kaj bonvola filmo ne nepre ankaŭ estas la plej bona.

Wolfgang Kirschstein

Ĉi tiu artikolo aperis en la junia (somera) eldono de La Ondo de Esperanto (2022).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2022, №2 (312).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2022/09/kirschstein-3

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La plej bonaj filmoj de la jaro appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2022-09-18 11:38

Esperanta Retradio

Virinoj en muziko (129)

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis sonia Risso el Urugvajo

Helene (Riese) Liebmann (1796-1869) estis germana pianisto kaj komponistino naskita en Berlino kiel dua filino de riĉa burĝa familio. Ŝiaj gepatroj estis de juda kredo, do la familia vivo estis ligita al sociaj malfacilaĵoj de la judoj ĉe la komenco de la XIX-a jarcento en Berlino. Tio estis la kialo pro kio la gepatroj adoptis la kristanajn nomojn Martin Riese kaj Juliette Baer. 

Dum sia infanaĝo Helene ĝuis bonegan muzikan edukadon. Per ĝi ŝiaj gepatroj, certe ne nur volis promocii ŝian talenton, sed ankaŭ faciligi ŝian aliron al la dominanta kristana burĝa mondo. Tiun saman klopodon faris ĉiu berlina juda familio rilate al instruado de siaj gefiloj, donante specialan gravecon al edukado precipe en literaturo, arto kaj muziko. 

Pro la bona ekonomia situacio de siaj gepatroj, Helene Riese ĝuis la plej famajn muzikinstruistojn kiel  Wilhelm Schneider, Franz Lauska, kaj Joseph Augustin Gürrlich.

Jam en la aĝo de nur naŭ jaroj Helene Riese estis sur tiel bona muzika nivelo ke oni permesis al ŝi fari sian unuan publikan koncerton. Ŝi ludis duoblan Mozart piansonaton aranĝita por kvar manoj. La ‘Granda Voĉa kaj Instrumenta Koncerto’ okazis en la salono de la Reĝa Teatro de Berlino (1806). 

Ekde tiam la juna pianisto havis specialan rolon, ĉar ŝi estis ofta partoprenanto kiel instrumentisto en la berlina koncertsceno kaj regule partoprenis ankaŭ en la du gravaj koncertserioj de Bliesener kaj Schneider. 

Je ŝia dekkvara jaro la Berlina Oficejo por Artoj eldonis la unuan el ŝiaj komponaĵoj: la Piansonato op.1,  kaj la sekvan jaron Helene ludis unu el siaj propraj sonatoj en la koncertejo de la Reĝa Teatro de Berlino.

Helene Riese konvertiĝis al kristanismo antaŭ sia geedziĝo kun la komercisto John Joseph Liebmann, kaj ŝi ŝanĝis sian judan nomon ‘Lea’ al kristana Helene; ŝi estis 18 jaraĝa. La edzo ankaŭ konvertiĝis al kristanismo ses jarojn poste adaptante sian familian nomon al kristana "Liebert". La kialo de tio verŝajne estis la kreskantaj antisemitaj tumultoj kiuj okazis en Hamburgo, kie tiam ili loĝis.
Nur kelkajn monatojn post la geedziĝo, la paro adiaŭis Berlinon per gazeta anonco kaj translokiĝis al Londono kie John Joseph laboris. En Londono Helene prenis lecionojn sub Ferdinand Ries kaj publikigis ĉefe pianajn kaj ĉambrajn muzikojn. 

La juna paro restis en Londono nur kvar jarojn, translokiĝante al Hamburgo, kie Helene Liebmann fariĝis konata kantisto. Ŝi partoprenis en la prezentado de Saul de Handel organizita fare de Luise Reichardt (Virinoj en Muziko 121) kaj kantis la rolon de Michal. 

La paro frekventis la plej altajn sociajn rondojn, ekzemple Helene Liebert partoprenis koncerton de Clara Schumann (1835), kiu prezentiĝis ĉe la familia hejmo de la riĉa komercisto Parish.

La fokuso de ŝia kompona laboro estas sur sonatoj por piano, violono aŭ violonĉelo kaj sur ĉambra muziko por kordoj. La kanzonoj estas maloftaj en la produktado de Helene Riese,  almenaŭ inter la publikaĵoj kiuj pluvivis. Ŝajne ŝi ne publikigis pliajn komponaĵojn post sia 21 jaraĝo. Entute konserviĝis 20 presitaj verkoj, kiuj estis publikigitaj dum sep jaroj. 

La ‘Granda Sonato’ por pianoforte kaj violonĉelo op.11 de Helene Liebmann, publikigita unuafoje en Berlino, meritis komenton: Klasika eleganteco en strukturo kaj fantazio en melodio, spriteco kaj brileco, spriteco kaj ĉarmo estas la elstaraj trajtoj de tiu ĉi verko.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-09-18 06:00

2022-09-17

Neniam milito inter ni

Serbio : Eŭropa Fiereco sub alta sekureco okazis sen grava incidento

[EPA-EFE/ANDREJ CUKIC] 17/09/2022 Bildo: Manifestaciantoj portantaj flagojn de la generalo Draguljob Mihajloviĉ kaj de la rusia prezidento Putin kontraŭ la internacia evento Eŭropa Fiereco en Beogrado, Serbio, la 11an de septembro 2022. Finfine lastminute...

de neniammilitointerni je 2022-09-17 20:59

La Balta Ondo

Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Paco, 21 septembro 2022

paco

Paco, la granda revo de la homaro. Ni ne ĉesu laŭte diri, ke ni bezonas pacon. Tion ni petu al ĉiuj registaroj de la mondo, tion ni faru en nia ĉiutaga vivo.

La mondo bezonas novajn pacajn atestojn de registaroj kaj konfliktantaj partioj, kiuj montras ilian pretecon solvi konfliktojn kaj malakordojn per pacaj rimedoj, protekti civilulojn, kaj kunlabori por la ĝenerala bonfarto de la homaro.

Inter multaj iniciatoj, ni kune kun Unuiĝintaj Nacioj alvokas al tutmonda batalhalto. Estas tempo por komuna klopodo por repacigo, novaj vojoj al diplomatio, kaj novaj ŝancoj por helpi la plej vundeblajn.

Universala Esperanto-Asocio daŭre kaj insiste laboras por paco. La internacia lingvo Esperanto estas parolata tra la tuta mondo, kreante amikecon kaj komprenemon inter homoj el diversaj sociaj sistemoj kaj ofte el konfliktantaj landoj. Ni kunlaboras kun civilsociaj organizoj kiuj celas pacon. Niaj landaj asocioj, niaj lokaj kaj rete bazitaj grupoj, niaj profesiaj organizoj aranĝas specialajn programojn kaj interparolojn kiuj celas pacon – ekzemple la Internacia Esperanto-Koruso, kun Esperanto-parolantoj el la tuta mondo, kiu ĉi-jare kantos en la festado de la Internacia Tago de Paco organizita de la Eŭska Registaro en oficiala partnereco kun Unesko en Tolosa.

Ni ankaŭ memoru, ke la ĉefaj kaŭzoj de militoj estas la regado de unuj gentoj super aliaj, kaj la ekzistado de grupoj premantaj kaj grupoj premataj. Pro tio la popoloj de Unuiĝintaj Nacioj decidis, en sia Ĉarto, savi estontajn generaciojn de la plago de milito, per praktiko de toleremo, konservado de internacia paco kaj sekureco, kaj antaŭenigo de ekonomia kaj socia progreso.

Tamen, daŭripova paco estas ne nur paco inter popoloj sed ankaŭ paco inter homoj. Kiel atestas la Konstitucio de Unesko, ĉar milito komenciĝas en la mensoj de homoj, estas en la mensoj de homoj kie oni devas konstrui pacon, sur intelekta kaj morala solidareco de la homaro.

Por faciligi pacon, ni instigas, per Esperanto, interkompreniĝon kaj interkonatiĝon, kreskigante sentojn de solidaro kaj estimo inter popoloj kaj inter homoj. Per paciga lingvo ni lernu konstrui pacigan vivon.

[Ĉi tiu mesaĝo estis sendita al UN. Kun afabla peto republikigi ĝin en viaj lokaj kaj landaj gazetoj kaj aperigi ĝin en viaj aliaj komunikiloj. Jen la anglalingva versio: esperantoporun.org/wp-content/uploads/2022/09/Peace-Day-2022.pdf. Dankon!]

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2022, №1066.

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Paco, 21 septembro 2022 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2022-09-17 17:33

Revuo Esperanto

La nova numero

Abonantoj jam povas elŝuti la oktobran numeron de la revuo "Esperanto". La papera versio baldaŭ estos dissendita: https://uea.org/revuoj
La enhavlisto de la oktobra numero:
195 | Unua partopreno en la itala kongreso
196 | Landa agado: Ĝoju pri tre grava Esperanto-agnosko
197 | Premio Deguĉi 2022 al Osioka Taeko
198 | Interparolo kun Zdravka Metz, organizanto kaj respondeculo pri la IIK en Montrealo
200 | Universala Kongreso: Furoris kanadaj titoloj dum la montreala UK
201 | Esperanto en universitatoj: La unua diplomiĝo de la Esperanto-fako de Zaozhuang-Universitato, Ĉinio
202 | VEKI-3: Laŭdo de l’ virtualeco
206 | Universala Kongreso | Afriko brilas: La ĝisnuna estrarano de UEA pri kongresoj vizitis Tanzanion esplorcele
207 | Oficiala Informilo
208 | Eventoj: La 56-aj Baltiaj Esperanto-Tagoj
209 | Landa agado: La estona esperantlingva poetino Hilda Dresen en la Kroata radio
209 | Fake, Science kaj Profesie tra la mondo: La Artemis-misio revenigos Usonon al la Luno, sed ne tute klaras kiucele
211 | Belartaj Konkursoj: Alvoko al partopreno en la 74a okazigo de la Belartaj Konkursoj de UEA en 2023
212 | Rete: Eventa Servo: evoluoj kaj planoj
214 | Universala Kongreso: Interkultura Novelo-Konkurso
214 | Paola Cereda: honora prezidanto de la 2-a INK
214 | Laste Aperis

de Redakcio je 2022-09-17 09:42

Esperanta Kunfarejo

Belartaj Konkursoj 2023

Alvoko al partopreno en la 74-a okazigo de la Belartaj Konkursoj de UEA en 2023

uea.org/aktuale/komunikoj/2022/Alvoko-al-partopreno-en-la-74-a-okazigo-de-la-Belartaj-Konkursoj-de-UEA-en-2023

La rezultojn oni anoncos kadre de la 108-a Universala Kongreso de Esperanto en Torino, Italio (plej favorpreze aliĝu ĝis la 31-a de decembro 2022: uk.esperanto.net/2023). Partopreno tamen estas libera al ĉiuj kaj ne ligita al aliĝo al la UK. La konkursaĵoj devas esti neniam antaŭe publikigitaj en ajna formo, krom en la branĉo Infanlibro de la Jaro. Oni rajtas sendi maksimume tri konkursaĵojn por sama branĉo aŭ subbranĉo. Endas sekvi jenajn regulojn:

Poezio: maksimuma longo ne fiksita.

Prozo: maksimuma longo 200 x 65 karaktroj (kvino da paĝoj).

Mikronovelo: (maksimuma longo 100 vortoj). La unua premio nomiĝas Premio Paula Adúriz.

Teatraĵo: maksimuma longo ne fiksita.

Teatraĵo, subbranĉo Monologo (unupersona teatraĵo) aŭ Skeĉo (unu- aŭ divers-persona): daŭro inter 10 kaj 15 minutoj. La unua premio nomiĝas Premio María Cuevas.

Eseo: teme ligita kun Esperanto aŭ kun la kongresa temo, proksimuma longo 400 x 65 karaktroj (deko da paĝoj). La unua premio nomiĝas Premio Luigi Minnaja.

Infanlibro de la Jaro: originala aŭ tradukita libro por infanoj presforme aperinta en 2022. Aljuĝata estas nur unu premio.

Kantoteksto: maksimuma longo ne fiksita.

La absoluta limdato por ricevo de konkursaĵoj estas la 31-a de marto 2023.

de frali je 2022-09-17 07:56

Esperanta Retradio

Malsamaj encerbaj interligoj de viroj kaj virinoj

Ekzistas multaj kliŝoj koncerne virojn-virinojn: Unuaj laŭdire enparkumas aŭtomobilon pli bone, aliaj ŝajne posedas pli da ensentiĝa kapablo. Esploroj nun montras ke la cerbaj ĉeloj de viroj kaj virinoj praktikas kontakton inter si ne sammaniere.

Pri la faktaj diferencoj en la pensado de viro kaj virino estis jam faritaj multaj studoj kaj esploroj. Dum kelkaj ekspertoj konsideras multajn el tiuj diferencoj kiel rezulton de kulturaj influoj, aliaj kredas ke eblas ekspliki ilin per la anatomio de viraj kaj virinaj cerboj. Laŭ tio viroj danke al ilia cerba arkitekturo kapablas transformi siajn perceptojn pli bone al kunordigitaj agoj. Virinoj aliflanke kapablas interligi pli bone analizajn kaj intuiciajn informojn.

Studaĵo nun publikigita prilumas pli detale, kiom malsame funkcias la encerbaj interligoj de viroj kaj virinoj. Dum ĉe virinoj funkcias aparte multaj kontaktoj inter ambaŭ cerboduonoj, ĉe viroj funkcias pli multe la interligoj ene de la cerboduonoj.

Sciencistoj de universitato en Philadelphia esploris la interligojn ene de la cerbo per procedo kiu mezuras la movojn de akvomolekuloj en la cerbo. Ĉe tiu procedo eblas akiri rekonkludojn pri la etendiĝo de nervaj fibroj. Ili aplikis la procedojn ĉe 949 infanoj, junuloj kaj junaj plenkreskuloj inter 8 kaj 22 jaroj. Por la prijuĝa analizo la esploristoj subdividis la cerbon al 95 subareoj.

La analizoj montris ke viraj cerboj evidente funkcias plej bone ĉe la komunikado interne de la cerboduonoj. Tiel unuopaj subareoj de la cerbo posedas multajn interligojn kun iliaj rektaj najbaraj areoj. Do ekzistas pli da lokaj interligoj kun mallonga atingodistanco.

Ĉe virinoj aliflanke la esploristoj trovis grandan kvanton da longaj nervokunligoj precipe inter ambaŭ cerboduonoj. Nur en la malgrandcerbo estis precize inverse: Tie ĉe la viroj ekzistas multaj interligoj inter la hemisferoj, ĉe virinoj interne de la hemisferoj. La diferencoj inter la seksoj plifortiĝas dum la pliaĝiĝo.

Ke viroj kaj virinoj uzas siajn cerbojn do malsame, tion konstatis la sciencistoj interalie ĉe la prijuĝo de pentraĵoj per testpersonoj. Virinoj uzis por tiu prijuĝo ambaŭ cerboduonojn, viroj nur unu cerboduonon.

En pli frua kondutostudaĵo kun ankoraŭ pli da testpersonoj la esploristoj estis konstatintaj ke virinoj povas memorteni pli bone vortojn kaj mesaĝojn, kaj ke ili estas pli atentemaj  kaj havas pli bonan socian perceptokapablon ol viroj. Viroj aliflanke kapablas pli bone prilabori prispacajn informojn kaj montris pli bonajn rezultojn en la kunordigado de movoj. La observitaj diferencoj en la internodado de la nervoj en la cerbo kongruas laŭ la esploristoj kun tiuj kondutmanieroj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-09-17 06:00

2022-09-16

La Balta Ondo

Koincide ILEI-konferenco kaj TEJO-kongreso en Lignano?

lignano

“La 79a Internacia Junulara Kongreso (IJK) de TEJO okazos, kune kun la ILEI-kongreso, inter la 5a kaj la 12a de aŭgusto 2023 en Lignano, Italio (Venecilando). Origine la IJK devis okazi en Marina di Massa (Toskanio), sed pro nekonsento kun la kongresejo, la loko estis ŝanĝita al Bella Italia Village”.

Tiel tekstas la koncerna artikolo en Vikipedio, kiu tamen en la resuma kolumno gardas la toskanan urbeton kiel IJK-lokon. Ankaŭ en protokolo de ĵusa TEJO-estrarkunsido oni legas: “Kelkaj homoj de la itala teamo baldaŭ renkontiĝos kun la urbestro de Marina di Massa kaj oni atendas pliajn informojn pri kion oni povos uzi: kia estos la loko, dormĉambroj, prezo de la loko, fotoj? por povi formuli la kotizojn. Normale, la aliĝperiodo komenc[iĝ]as en Oktobro / Novembro, sed mankas gravaj informoj”.

La situacio ŝajnas des pli komplika, laŭ alia alineo de la sama protokolo: “Ankoraŭ ne vere ekzistas kongresa komisiono kiu zorgos pri IJK 2023 flanke de TEJO. Ja ekzistas la itala teamo sed ili ĉefe zorgos pri ILEI, la surlokaj aferoj, ktp. Daŭre estas bezonata dediĉita TEJO-teamo, do la Kongresa Komisiono, kiu zorgos pri kotizoj ktp”. Iom kaosa situacio, bedaŭrinde; sed almenaŭ gastronomie IJK en Italio signifas progreson kompare kun IJK en Nederlando, kies devizo povis esti “Malsatu kun ni”…

Fonto: HeKo 795 4-A, 15 sep 2022

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Koincide ILEI-konferenco kaj TEJO-kongreso en Lignano? appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2022-09-16 19:15

Neniam milito inter ni

Milito en Ukrainio : video montras respondeculon de la grupo Wagner, kiu rekrutigas malliberulojn por batali kun la rusioj

16/09/2022 Tiu video kontraŭdiras la oficialan version de la rusia registaro, kiu ĝis nun rifuzas agnoski sian rilaton kun la grupo Wagner. Meze de korto de malliberejo, Jevgenij Prigoĵin alparolas plurajn dekojn da uniformvestitaj malliberuloj. « Mi...

de neniammilitointerni je 2022-09-16 15:40

Revuo Esperanto

Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Paco, 21 septembro 2022. Gazetara Komuniko 1066

Paco, la granda revo de la homaro. Ni ne ĉesu laŭte diri, ke ni bezonas pacon. Tion ni petu al ĉiuj registaroj de la mondo, tion ni faru en nia ĉiutaga vivo.

La mondo bezonas novajn pacajn atestojn de registaroj kaj konfliktantaj partioj, kiuj montras ilian pretecon solvi konfliktojn kaj malakordojn per pacaj rimedoj, protekti civilulojn, kaj kunlabori por la ĝenerala bonfarto de la homaro.

Inter multaj iniciatoj, ni kune kun Unuiĝintaj Nacioj alvokas al tutmonda batalhalto. Estas tempo por komuna klopodo por repacigo, novaj vojoj al diplomatio, kaj novaj ŝancoj por helpi la plej vundeblajn.

Universala Esperanto-Asocio daŭre kaj insiste laboras por paco. La internacia lingvo Esperanto estas parolata tra la tuta mondo, kreante amikecon kaj komprenemon inter homoj el diversaj sociaj sistemoj kaj ofte el konfliktantaj landoj. Ni kunlaboras kun civilsociaj organizoj kiuj celas pacon. Niaj landaj asocioj, niaj lokaj kaj rete bazitaj grupoj, niaj profesiaj organizoj aranĝas specialajn programojn kaj interparolojn kiuj celas pacon – ekzemple la Internacia Esperanto-Koruso, kun Esperanto-parolantoj el la tuta mondo, kiu ĉi-jare kantos en la festado de la Internacia Tago de Paco organizita de la Eŭska Registaro en oficiala partnereco kun Unesko en Tolosa.

Ni ankaŭ memoru, ke la ĉefaj kaŭzoj de militoj estas la regado de unuj gentoj super aliaj, kaj la ekzistado de grupoj premantaj kaj grupoj premataj. Pro tio la popoloj de Unuiĝintaj Nacioj decidis, en sia Ĉarto, savi estontajn generaciojn de la plago de milito, per praktiko de toleremo, konservado de internacia paco kaj sekureco, kaj antaŭenigo de ekonomia kaj socia progreso.

Tamen, daŭripova paco estas ne nur paco inter popoloj sed ankaŭ paco inter homoj. Kiel atestas la Konstitucio de Unesko, ĉar milito komenciĝas en la mensoj de homoj, estas en la mensoj de homoj kie oni devas konstrui pacon, sur intelekta kaj morala solidareco de la homaro.

Por faciligi pacon, ni instigas, per Esperanto, interkompreniĝon kaj interkonatiĝon, kreskigante sentojn de solidaro kaj estimo inter popoloj kaj inter homoj. Per paciga lingvo ni lernu konstrui pacigan vivon.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2022-09-16 11:25

Esperanta Retradio

Admirinda 100-jarulo

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

De kelkaj jaroj, medicinistoj diskutas inter si pri la jena demando: ĝis kiu aĝo estas konsilinde, ke kuracisto laboru? Efektive, medicino fariĝis ege kompleksa profesio, kaj post certa aĝo multaj kuracistoj jam ne kapablas aktualiĝi kaj plene regi la multflankajn aspektojn de la arto kuraci. Kompreneble, ili estas simplaj homoj, kaj pro aĝo ankaŭ ili grade perdas iom de sia kogna kapablo. Ĉar tiu perdo estas tre varia, de individuo al individuo, oni ankoraŭ ne alvenis al definitiva respondo. Ideale estus, ke ĉiu profesiulo sin mem taksu kaj respondu: “Ĉu mi ankoraŭ kapablas, en mia aĝo?”

Paralele al tiu angora problemo, la medicin-retejo medscape.com publikigis kortuŝan, pensigan intervjuon kun la usona kuracisto, D-ro Howard Tucker. Li fariĝis 100-jara kaj la plej maljuna aktiva kuracisto en la mondo. Li naskiĝis en la jaro 1922, en la ŝtato Ohio, kaj troviĝas en sia 75-a jaro de flegado de pacientoj, kiel neŭrologo. Dum la milito en Koreujo, li laboris kiel neŭrologestro en mararmeo. Post la milito, li daŭrigis la studojn en tiu fako. Je la 67-a aĝojaro, li eniris fakultaton de juro kaj diplomiĝis advokato en 1989. En julio 2022 li festis sian 100-jariĝon, kiel rekordulo en sia profesio. Li fariĝis temo por dokumenta filmo.
La demandojn en la intervjuo li respondis per saĝaj vortoj.
 
Li diris, ke li elektis neŭrologion kiel intelektan defion: siatempe, la neŭrologiaj diagnozoj estis vere komplikaj enigmoj, kiuj postulis detalan ekzamenadon kaj longan interparolon kun la pacientoj. Kio ŝanĝiĝis? Resonancaj kaj aliaj bildigaj ekzamenoj multe faciligas la diagnozon, kaj modernaj medikamentoj plibonigis la flegadon.

Interesan respondon transdonis D-ro Tucker, kiam oni demandis lin “Kio ŝanĝiĝis en medicino, ĝenerale?”.

“Komputiloj ĉion ŝanĝis en medicino. En antaŭaj tempoj, ni akceptis pacienton, ni telefonis al la koncerna kuracisto, diskutis kun li pri la kazo, en tre agrabla maniero.  Nuntempe, kiam oni telefonas al kuracisto, li diras: ’ Lasu min legi vian skriban opinion’, nur tion. Li ne emas paroli kun oni. La rilatoj inter kuracisto kaj paciento kutime estis tre elkoraj. Oni pristudis la pacienton, liajn esprimojn; nun, oni rigardas al ekrano kaj tre malofte al la paciento.”
Post la demando “Kion vi instruas al viaj studentoj?”, li respondis:

“Mi petas de miaj studentoj kaj de kuracistoj, ke ili pripensu pri la problemo antaŭ ol rigardi la bildajn ekzamenojn, la tomografion. Pensu pri la problemo; tiam vi ekscios specife kion vi demandos, antaŭ ol ekzameni la pacienton. (...) Detale pridemandu la pacienton pri liaj simptomoj, antaŭ ol peti ekzamenojn.”

D-ro Howard Tucker estas admirinda homo. Li estas vivanta pruvo, ke kontinua mensa aktiveco estas la sekreto por longa, fruktodona vivo. Kaj ke, en medicino, homamo kaj scienca honesteco ĉiam okupos la unuan lokon. 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2022-09-16 06:00