Blogoj en Esperanto

2023-02-02

Sonĝanta Vivo

Ton orchidée ne fleurit plus

100*80cm / mixed media / on canvas / Via orkideo ne floriĝas 2022 / Sonĝanta

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2023-02-02 11:28

Diversaj diversaĵoj

Giovanni VERGA - Kamparana kavalireco (1880)

 

Giovanni VERGA


 Tiun faman novelon Giovanni Verga verkis en 1880, ĝi apartenas al la novelaro Vita dei campi (Vivo de la kampoj), kaj laŭdire rakontas realan okazintaĵon.

Ĝi havis tiel grandan sukceson, ke ĝi estis multfoje transverkita: en 1890 la komponisto Pietro Mascagni verkis operon kun la sama titolo, Verga mem faris teatraĵon el ĝi en 1894, kaj la nombro de filmoj, kiujn ĝi inspiris ekde eĉ 1910, estas preskaŭ nekalkulebla.

 

 

Kamparana kavalireco

Turiddu Macca filo de nja Nunzia, post kiam li estis reveninta el militservo, ĉiun dimanĉon pavis en la stratoj kun sia uniformo de bersagliero1kaj sia ruĝa fezo, kiu similis al tiu de foira nekromanciisto kun enkaĝigitaj kanarioj tamtamanta sur sia benko. La knabinoj perrigarde manĝis lin, kiam ili iris al meso kun la nazo en sia mantelo, kaj la buboj zumis ĉirkaŭ li, kvazaŭ muŝoj. Li havis pipon kun rajdanta reĝo sur ĝi, ŝajne viva, kaj li fajrigis siajn alumetojn sur la postaĵo de sia pantalono, levante kruron, kvazaŭ li estis piedbatonta iun.

Sed kun ĉio tio, Lola, filino de intendanto Angelo montriĝis nek en meso nek sur sia balkono, ĉar ŝi fianĉiniĝis kun iu de Licodia2, kiu estis ĉaristo kaj havis kvar mulojn el Sortino3en sia stalo. Komence, kiam Turiddu eksciis tion, sankta demonego! li volis forŝiri lian intestaron el la ventro, li volis forŝiri el tiu de Licodia! Sed li ne faris tion, li kvietigis sian koleron irante kanti ĉiujn amplorigajn kanzonojn, kiujn li konis, sub la fenestro de la belulino.

- Ĉu Turiddu de nja Nunzia ne havas alion farendan, diris la najbaroj, ol pasigi la noktojn kantante, kvazaŭ soleca pasero?

Fine, li hazarde renkontis Lolan, kiu revenis de pilgrimado al Madono de danĝero, kaj kiu vidante lin nek blankiĝis, nek ruĝiĝis, kvazaŭ li ne koncernis ŝin.

- Benata estas tiu, kiu vidas vin! li diris al ŝi.

- Ho, kompano Turiddu, oni diris al mi, ke vi revenis la unuan de ĉi monato.

-Al mi, oni diris ankaŭ alian aferon! li respondis. Ĉu estas vere, ke vi edziniĝos kun kompano Alfio, la ĉaristo?

-Se temas pri la volo de Dio! respondis Lola tirante sur sian mentonon la du pintojn de sia tuketo.

-La volon de Dio vi faras severa aŭ milda laŭ via plaĉo! Kaj la volo de Dio estis, ke mi revenu el tiel fora loko por trovi tiajn belajn novaĵojn, nja Lola!

La kompatindulo daŭre provis aspekti brava, sed lia voĉo estis raŭkiĝinta. Kaj li marŝis balanciĝante malantaŭ la knabino kun la kvasto de la fezo dancanta tien kaj reen sur liaj ŝultroj. Ŝiaflanke, en sia konscio, ŝi bedaŭris vidi lin kun tia mismiena vizaĝo, sed ŝi ne emis flati lin per agrablaj vortoj.

-Aŭskultu, kompano Turiddu, ŝi fine diris, lasu min atingi miajn amikinojn. Kion oni dirus, en la vilaĝo, se oni vidus min kun vi?

-Prave, respondis Turiddu, nun, ke vi estas edziniĝonta kun kompano Alfio, kiu havas kvar mulojn en la stalo, oni ne devas priklaĉi vin. Kompense, mia patrino, povrulino, devis vendi la nian brunan mulinon, kaj tiun kampeton de vito ĉe la ŝoseo, kiam mi estis soldato. Pasis la tempo, kiam Berta ŝpinis, kaj vi ne plu pensas pri la tempo, kiam ni diskutis ĉe la fenestro de la korto, kaj vi donacis al mi tiun tuketon, antaŭ ol mi foriris, kaj Dio scias, kiom da larmoj mi ploris en ĝi, ekirante tiel foren, ĝis kie la nomo de nia vilaĝo tute forgesiĝas. Nun adiaŭ, nja Lola, ni ŝajnigu, ke pluvis kaj pluvĉesis4, kaj nia amikeco finiĝis.

Nja Lola edziniĝis kun la ĉaristo, kaj dimanĉe iris sur sian balkonon, kun siaj manoj sur la ventro, por vidigi ĉiujn orajn ringojn, kiujn donacis ŝia edzo. Turiddu pasis kaj repasis en la strateto, kun sia pipo en buŝo kaj siaj manoj en poŝo, kun indiferenta mieno kaj rigardante la knabinojn. Sed ene ronĝis lin la ideo, ke la edzo de Lola havas ĉiun tiun oron, kaj ke ŝi ŝajnigas, kvazaŭ ŝi ne rimarkas lin, kiam li pasas.

-Mi prifriponos ŝin sub ŝiaj propraj okuloj, tiun hundinaĉon, li grumblis.

Vidalvide de kompano Alfio, troviĝis mastro Cola, la vitkulturisto, kiu laŭdire estis riĉa kiel porkego, kaj havis filinon ĉe si. Turiddu tiom diris kaj faris, ke li estis dungita kiel gardisto de mastro Cola, kaj li ekvizitadis la domon, kaj tie diradis galantajn vortojn al la knabino.

-Kial vi ne iras diri al nja Lola tiujn belaĵojn? respondis Santa.

-Nja Lola estas granda damo! Nja Lola edziniĝis kun kronita reĝo, nun.

-Mi ne meritas kronitajn reĝojn.

-Vi valoras centon da Lola, kaj mi konas iun, kiu ne rigardos njan Lola, nek ŝian sanktulon, kiam vi ĉeestas, ĉar nja Lola, ne dignas alporti al vi viajn ŝuojn, ne dignas.

-La vulpo, kiu ne povas atingi uvaron...

-Diris: kiel bela vi estas, mia uvareto.5

-Ej! Tiuj manoj, kompano Turiddu.

-Ĉu vi timas, ke mi manĝu vin?

-Timas mi nek vin, nek vian dion.

-He! Via patrino estis de Licodia, ni scias tion! Vi havas kvereleman sangon! Hu! Mi povus manĝi vin per miaj okuloj.

-Manĝu min ja perokule, ni ne faru pecetojn, sed dume tiru tiun faskon por mi.

-Por vi mi tirus la tutan domon, mi tirus!

Ŝi, por ne ruĝiĝi, ĵetis al li ŝtipon, kiun ŝi havis ĉe la mano, kaj mirakle ne trafis lin.

-Ni hastu, ĉar babilado ne kunligas vitbranĉojn.

-Se mi estus riĉa, mi serĉus edzinon saman kiel vi, nja Santa.

-Mi ne edziniĝos kun kronita reĝo kiel nja Lola, sed ankaŭ mi havos doton, kiam la Sinjoro sendos iun al mi.

-Ni ja scias, ke vi estas riĉa, ni scias!

-Se vi scias, hastu, ĉar paĉjo estas venonta, kaj mi ne volas, ke li trovu min en la korto.

La paĉjo komencis havi vinagron en la mieno, sed la filino ŝajnigis, ke ŝi ne rimarkas tion. Ĉar la kvasto de la bersagliera fezo tiklis ŝian koron, kaj ĉiam balanciĝis antaŭ ŝiaj okuloj. Tial, ke la paĉjo baris la pordon al Turiddu, la filino malfermis al li la fenestron, kaj restis babilanta kun li ĉiujn vesperojn, kaj la tuta najbararo nur parolis pri tio.

-Mi freneziĝas por vi, diris Turiddu, kaj mi perdas dormon kaj apetiton.

-Babilado!

-Mi volus esti la filo de Viktoro Emanuelo6por edziĝi kun vi!

-Babilado!

-Je la Madono, mi manĝus vin kiel panon!

-Babilado

-Ha! Per mia honoro!

-Ha! Mamma mia!7

Lola, kiu ĉiuvespere aŭskultis, kaŝita malantaŭ la vazo de bazilio8, kaj tial paliĝis kaj ruĝiĝis, iun tagon vokis Turiddu-n.

-Ĉu tiel, kompano Turiddu, vi ne plu salutas la malnovajn amikojn?

-Sed! vespiris la junulo, benita estu tiu, kiu povas saluti vin!

-Se vi intencas saluti min, vi ja scias, kie mi loĝas! respondis Lola.

Turiddu revenis tiom ofte por saluti ŝin, ke Santa konsciiĝis pri tio, kaj klakfermis sian fenestron al lia nazo. La najbaroj ridetante aŭ kapsignante fingromontris la pasantan bersaglieron. La edzo de Lola estis vizitanta foirojn kun siaj mulinoj.

-Dimanĉon, mi volas iri al konfeso, ĉar pasintan nokton mi sonĝis pri nigra uvo9! diris Lola.

-Ne zorgu! Ne zorgu! petegis Turiddu.

-Mi iros. Nun, ke pasko proksimiĝas, mia edzo volos scii, kial mi ne iris por konfesado.

-Ha! susuris Santa, filino de mastro mastro Cola, kiu surgenue atendis sian vicon por konfesejo, kie Lola estis lesivanta siajn pekojn, je mia animo, mi ne sendos vin al Romo por pentofaro!

Kompano Alfio revenis kun siaj mulinoj, kaj amaso da soldoj, kaj li portis al sia edzino, kiel donacon, belan robon por la festoj.

-Vi pravas porti donacojn al ŝi, susuris al li Santa la najbarino, ĉar dum vi forestis via edzino ornamis vian domon!10

Kompano Alfio estis el tiuj fieraj kaj fanfaronaj ĉaristoj, kiuj portis surorele siajn ĉapojn, kaj aŭdinte tiel paroli pri sia edzino li paliĝis, kvazaŭ ponardo frapis lin.

-Sankta diablo! li ekkriis, se vi erare vidis, mi ne lasos al vi eĉ la okulojn por plori! Al vi, kaj al via tuta parencaro!

-Mi kutime ne ploras! respondis Santa. Mi eĉ ne ploris, kiam mi vidis Turiddu filon de nja Nunzia eniri nokte en la domon de via edzino.

-En ordo, respondis kompano Alfio, kaj dankegon.

Turiddu, ĉar nun la virkato estis reveninta, ne plu vizitis tage la strateton, kaj kuracis sin de sia malkontento en la trinkejo, kun siaj amikoj. La paskan antaŭvesperon, ili havis pladon da kolbasoj sur la tablo. Kiam kompano Alfio eniris, nur per la maniero per kiu li fiksis siajn okulojn al li, Turiddu komprenis, ke li estis veninta por tiu afero, kaj demetis sian forkon sur la pladon.

-Ĉu vi havas ordonojn por mi, kompano Alfio? li diris.

-Neniun peton, kompano Turiddu, sed mi ne vidis vin delonge, kaj mi volas diskuti pri tiu afero, kiun vi scias.

Komence Turiddu volis doni al li glason por trinki, sed kompano Alfio flankenpuŝis ĝin. Do Turiddu stariĝis kaj diris:

-Jen mi, kompano Alfio.

La ĉaristo brakumis lin.

-Se morgaŭ matene vi venos al la opuntiaro de Canziria, ni povos diskuti pri tiu afero, kompano.

-Atendu min sur la vojo ĉe la sunleviĝo, kaj ni iros kune.

Kun tiuj vortoj, ili interŝanĝis spitkison. Turiddu premis inter siaj dentoj la orelon de la ĉaristo, kaj tiel li solene promesis ne malesti. Liaj amikoj estis silente lasintaj la kolbasojn kaj akompanis Turiddun ĝis lia domo. Nja Nunzia, kompadinda, ĉiun vesperon atendis lin ĝis malfrue.

-Panjo, diris Turiddu al ŝi, ĉu vi memoras, kiam mi foriris kiel soldato kaj vi kredis, ke mi ne plu revenos? Donu kison saman al la tiama, ĉar morgaŭ matene mi foriros tre foren.

Antaŭ la sunleviĝo, li prenis sian risortotranĉilon, kiun li estis kaŝinta sub la foinon, kiam li foriris kiel konskripto, kaj ekiris al la opuntiaro de Canziria.

-Ho! Jesumaria! Kien vi iras tiel haste? time plorĝemis Lola, kiam ŝia edzo estis elironta.

-Mi iras proksimen, respondis kompano Alfio, sed estus pli bone por vi, se mi ne plu revenus.

Lola, en sia ĉemizo, preĝis ĉe la litpiedo, premante sur siaj lipoj la rozarion, kiun frato Bernardino portis al ŝi el la Sanktaj Lokoj, kaj recitis ĉiujn Avemariajn, kiujn ĝi povis enhavi.

-Kompano Alfio, ekdiris Turiddu post kelkaj paŝoj apud sia kunulo, kiu restis silenta kun lia ĉapo super la okuloj, mi scias, same kiel veras Dio, ke mi malpravis, kaj lasus min mortigi. Sed antaŭ ol veni ĉi tien, mi vidis mian maljunan panjon, kiu ellitiĝis por vidi min foriri pretekstante prizorgi la kokejon, kvazaŭ ŝia koro alparolis ŝin. Kaj same kiel veras Dio, mi mortigos vin por ne plorigi mian maljunan panjon.

-Tio tute taŭgas, respondis Alfio, demetante sian jakon, kaj ni ambaŭ firme pikos.

Ambaŭ estis bravaj skermantoj. Turiddu akceptis la unuan baton, kaj preskaŭ ricevis ĝin en sian brakon. Li rebatis, rebatis bone, kaj trafis ingvenon.

-Ah! kompano Turiddu! vi vere intencas mortigi min!

-Jes, mi tion diris al vi. Nun, ĉar mi vidis mian maljunulinon en la kokejo, ŝajnas, ke mi ĉiam havas ŝin antaŭ miaj okuloj.

-Bone malfermu ilin, viajn okulojn! kriis komparo Alfio, ĉar mi estas redononta al vi laŭmezure.

Li singarde buliĝis por gardi sian maldekstran manon sur la vundo, kiu doloris, kaj lia kubuto preskaŭ tuŝis la teron. Li rapide prenis manplenon da polvo kaj ĵetis ĝin al la okuloj de sia kontraŭulo.

-Ah! kriegis Turiddu blindigita, mi estas morta.

Li provis savi sin, farante senesperajn saltojn malantaŭen, sed Kompano Alfio reatingis lin per alia frapo en la stomakon, kaj trian en la gorĝon.

-Kaj tri! Tiu estas pro la domo, kiun vi ornamis. Nun via patrino lasos la kokinojn.

Turiddu iom baraktis ie kaj tie en la opuntiaro kaj fine falis kiel ŝtono. Sango ŝaŭmante gargarbruis en lia gorĝo, kaj li ne eĉ povis murmuri: "Ah, mamma mia!



1 Itala elita malpeza sturminfanterio.

2Vilaĝo de la distrikto de Catania.

3Vilaĝo de la distrikto de Siracusa.

4Sicilia esprimo por liberiĝi el pasintaĵo.

5Aludas la fablon de La Fontaine, kies konkludon Turiddu ŝanĝas.

6Vittorio Emanuele la 2-a de Savojo, reĝo de Sardio (1849-1861) kaj unua reĝo de Itatio (1861-1878).

7Mia panjo! Eksklamacia esprimo pro forta emocio: doloro, surprizo, timo, ktp.

8Kutime, estis bazilio kreskanta en granda vazo ĉe la fenestroj de la Mediteranea marbordo.

9Malbonaŭgura signo laŭ la sicilia populara kredo.

10Subkomprenigo:...per kornoj.


de Tjeri (noreply@blogger.com) je 2023-02-02 08:11

Esperanta Retradio

Insektoj kiel homa nutraĵo

EU aprobis domajn grilojn kiel nutraĵon: ĉu kiel tuto aŭ en formo de pulvoro, ekzemple en ĉokolado aŭ en kolbaso. Fakulo pri nutraĵoj klarigas kiel venki ĉe la homo profunde sidantan naŭzon pro insektoj.

Laŭ dekreto de EU la uzo de domaj griloj en nutraĵoj, ĉu frostitaj, sekigitaj aŭ kiel pulvoro nun estas permesita. Ankaŭ lokustoj kaj larvoj de la faruna skarabo kaj de la grenŝima skarabo estas jam aprobitaj, pluaj insektoj baldaŭ sekvos.

En Aŭstrio precipe la pulvora formo estas nova. La aldono de insekta pulvoro devas esti indikita en la listo de aldonaĵoj. "Tiun pulvoron oni povas aldoni al tre multaj nutraĵoproduktoj, ekzemple al kuketoj, kolbaso kaj muesloj, do al ĉio kion oni povas imagi", diras sciencisto pri nutraĵo de la agrikultura universitato de Vieno. La kvoto de insektoj tamen devas atingi maksimume nur kvin procentojn de la pezo de la nutraĵo.

Insektoj elvokas en la eŭropa kulturo ĉe multaj homoj naŭzon, alie ol en multaj regionoj de Azio, diras la sciencisto. "En nia lando la homoj mense kunligas insektojn kun putrintaj nutraĵoj, pro tio aperas tiu profunde sidanta naŭzo, kiu origine protektu kontraŭ malsana stomako. Ĉe kiel tuto rostitaj aŭ frititaj bestetoj tiu naŭzo estas aparte forta". Al tio aldoniĝas ke la formo de insektoj kiel nutraĵo estas fremda. Tio elvokas rifuzon de novaj nekonataj nutraĵoj kio alikaze ofte aperas ĉe infanoj kiuj ne volas manĝi kion ili ne konas.

Se la insektoj alvenas en formo de pulvoro, do ekzemple kiel enhavaĵo de kuketoj, tiam tio estus ebleco malrapide forigi la naŭzon en la socio, supozas la fakulo. La reklamo jam de sufiĉe longa tempo provas malfortigi la insektonaŭzon. Unuflanke oni akcentas kiel sanaj estas la insektoj - ekzemple kiel fonto por proteinoj, nesaturitaj grasacidoj kaj mineralaj substancoj. Aŭ oni volas atingi tion per la almerkatigo kiel ekzotika nutraĵo por tiuj kiuj volas distingi sin de siaj kunhomoj per la provado de novaj, modaj nutraĵoj.

Entute validas: Se oni kreas novajn, pozitivajn ĉenojn de mensa kunligo ĉirkaŭ la temo insektoj, tio povas je longa vido konduki al malfortiĝo de la naŭzo pro insektoj. La fakulo memorigas pri la epoko kiam Suŝio kaj Makio estis en Aŭstrio ankoraŭ specialaĵoj: "Dum la 1970-aj jaroj neniu kredis ke tiu nekuirita fiŝo sur kaĉeca, acida rizo fariĝos en Aŭstrio populara plado." La enkonduko de tiu plado sukcesis ankaŭ pro tio ĉar suŝio estis komence ofertata en la luksa segmento kaj pro tio ĝi estis konsiderata kiel alstrebinda. Krome ĝi kaptas la vidon per sia bunta estetiko. Tio certe ĉe la almerkatigado de lokustoj estos iom pli malfacila.

Oni povas ankaŭ mem fortrejni la naŭzon, li diras. Tiucele oni ĉiam denove imagu al si la pozitivajn flankojn de la nutraĵo kaj precipe oni provu ĝin: "Tiam povas esti ke aperas efekto de 'kunligo per gustumado'". Se la insektoj bongustas, tiam la cerbo tion enmemorigas kaj rememoras ke la konsumo ne kondukis al negativaj konsekvencoj en la intestaro - kaj tio igas la naŭzon ŝrumpi je longa vido.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2023-02-02 07:00

2023-02-01

La Balta Ondo

UK-108: 772 aliĝintoj el 51 landoj

La 11an de januaro 2023 ni informis, ke tiudate al la 108a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazos de la 29a de julio ĝis la 5a de aŭgusto 2023 en Torino (Italio), aliĝis 680 homoj el 51 landoj (Vd. https://sezonoj.ru/2023/01/torino-5/). Post tri semajnoj ĉi tiu nombro kreskis je 92, kaj je la 1a de februaro al UK-108 aliĝis jam 772 homoj el 51 landoj, plej multe el Francio (130).

Vidu la liston de la unuaj dek landoj laŭ la aliĝlisto; interkrampe estas la nombroj je la 11a de januaro.

130 Francio (110)
79 Germanio (73)
74 Italio (66)
45 Pollando (42)
41 Koreio (37)
30 Belgio (27)
28 Hispanio (26)
27 Brazilo (24)
26 Usono (25)
23 Japanio (13)

La unuan dekon forlasis Ĉeĥio; ĝin anstataŭis Japanio.

Ekde la 1a de januaro ĝis la 31a de marto validas la dua, pli kosta aliĝtarifo: por t. n. A landoj ĝi estas 240 eŭroj por individuaj membroj de UEA kaj 300 eŭroj por ne individuaj membroj. Aliĝu rete ĉe https://uk.esperanto.net/2023/

AlKo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2023/02/torino-6

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post UK-108: 772 aliĝintoj el 51 landoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2023-02-01 21:59

Neniam milito inter ni

La jaro 2022 finiĝis per pli ol 1 000 politikaj malliberuloj en la kubaj karceroj

31/01/2023 La lasta raporto de la NeRegistara Organizaĵo Prisoners Defenders, bazita en Madrido, decembro 2022 nombris 29 novajn politikajn malliberulojn. Ilia totala nombro atingas 1 057, inter kiuj 123 virinoj. Ĉiumonate, la nombro de enkarcerigitaj...

de neniammilitointerni je 2023-02-01 14:17

Esperanta Retradio

La rido kiel filozofia elekto

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Gian Piero Savio el Israelo

Søren Kierkegaard 

Ĝuste nuntempe, kiam ĉiam pli stultigaj televidaj elsendoj kaj reklamaĵoj sisteme klopodas lavadi nian cerbon, nepre indas, ke ni interesiĝu, almenaŭ milde, pri filozofio, kiu celas interpreti kaj kompreni la mondon kaj la homan ekziston.

La 5-an de majo okazos la 210-a naskiĝdatreveno de Søren Aabye Kierkegaard, la brila dana filozofo, patro de ekzistismo, pensulo sprita, realisma kaj humurplena, kiu naskiĝis en la dana ĉefurbo Kopenhago.  Ekzistismo (aŭ ekzistadismo) estas filozofia tendenco, kiu demandas: "Kio karakterizas la estadon? Kio signifas ekzisti?" kaj insistas, ke la estado de ĉiu homa individuo havas specifan valoron, kaj ke tiun estadon karakterizas necerteco".

Kion Kierkegaard ĉefe bondeziris al si mem?  En sia eseo "Aut-Aut" (esperante "Aŭ-Aŭ") el la jaro 1843, li skribas: "Io mirinda okazis al mi. Oni levis min en la sepan ĉielon. Tie koncilie sidadis ĉiuj dioj. Oni donis al mi esceptan permeson esprimi deziron. 'Kion vi deziras', demandis la dio Merkuro. 'Ĉu vi volas junecon, belecon, fortan spiriton, longan vivon, la plej belan knabinon, aŭ ion alian el la luksaj aĵoj, kiuj troviĝas en la trezorkofro? Elektu, sed nur unu aferon'. Surmomente la demando min perpleksigis, tuj poste mi turnis min al la dioj, kaj diris: 'Miaj honorindaj samtempuloj, mi elektas nur unu aferon – estu la rido ĉiam ĉe mi'. "Neniu el la dioj diris eĉ unu vorton; anstataŭe, ĉiuj ekridis. El tio mi deduktis, ke mia deziro estos plenumita kaj ankaŭ, ke la dioj sciis tre trafe kaj bonguste sin esprimi. Jen ja, tio ne estus, se ili nur respondus solene 'Via deziro estas akceptita' ".                                                                   

Plej gravas ridi, li diras. Ridi pri ĉio, pri la mondo, pri si mem kaj ridi laste. Ĉar humuro estas la plej forta kaj plej stabila ponto, kiun homo povas konstrui por transpasi la abismon inter ekzistaĵo kaj deziraĵo. Efektive, kiam klara estas, kio nin plej interesas, kiam la celo estas ekzakte konata, ĝuste tiam invadas nin timo, ke tio ĉio neniam efektiviĝos. La abisma timo minacas engluti tiujn, kiuj aŭdacas voli kaj la ponto de humuro estas la sola, kiu povas helpi al ni transpasi tiun danĝeran abismon.

Laŭ Kierkegaard la ideala vera homo malmulte timas kaj zorgas pri la okazintaĵoj. Tia homo estas ĉampiono de kredo kaj fido, ĉar li estas ĉiam preta alfronti du situaciojn de fundamenta graveco: "la senfina rezigno" kaj "la redono". Sen enprofundiĝi en la komplekson de konceptoj de Kierkegaard, ni klopodu kompreni, helpe de popola rakonto, tiujn du ŝlosilajn ideojn.

Junulo, kiu laboregis multajn tagojn kaj noktojn por fari paperĉapelojn por karnavalo, metis sur sian kapon unu el la plej belaj, ĉiujn aliajn en sakon kaj ekvojiris al la urbo por ilin vendi. La longa vojo trairis densan arbaron. Por ripozi la knabo sidiĝis sub arbo, demetinte la sakon apude kaj endormiĝis. En la arbaro vivis multaj simioj kaj unu el ili vidante la buntkoloran ĉapelon sur la kapo de la junulo, malfermis kaj renversis la sakon – kaj ĉiuj ĉapeloj disŝutiĝis teren. Tuj kaptis kaj surkapigis ilin la simioj kaj laŭtege kribruegante grimpis alten sur la arbojn. Pro la bruo vekiĝis la knabo kaj per gestoj longe sed vane klopodis montri al la simioj kiel redoni la ĉapelojn. La simioj, laŭ sia kutimo, nur gaje imitis liajn gestojn. Tiam la junulo komprenis, ke temis pri senelira situacio kaj, ke ĉio perdiĝis. Malgraŭ sia granda bedaŭro li rezigne forĵetis el sia kapo teren la lastan ĉapelon kaj tiam... subita pluvo de ĉapeloj falis sur lin. Li rapide kolektis la ĉapelojn, replenigante la sakon, kaj daŭrigis sian iradon al la urbo.

Tiu ĉi popola rakonto ilustras la ideon de "senfina rezigno", kie la homo, kiam evidentiĝas, ke io, la plej amata de li, estas por ĉiam forprenita, malgraŭ sia granda doloro, rezigne akceptas la situacion. Kaj jen ĝuste, kiam li rezignas, tio, kio estis forprenita, reen revenas al li. Kaj ĉi tien eniras la ideo de "redono". 

Kierkegaard konkludas firme asertante, ke kredanta homo, kiu scias "rezigni" eĉ pri traŭmataj perdoj, klopodante maldramigi ilin per sia humura vidpunkto, baldaŭ sukcesos denove ĝui la vivon kaj "redoni" al si kontentigon kaj plezuron kiel antaŭe.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2023-02-01 07:00

2023-01-31

La Balta Ondo

Kandido: literatura suplemento al La Ondo de Esperanto

kandidoVoltero. Kandido, aŭ Optimismo / Tradukis el la franca Sergio Pokrovskij; Antaŭparoloj de Sergio Pokrovskij kaj Eŭgeno Lanti; Postparolo de Sergio Pokrovskij. — Kaliningrado: Sezonoj, 2023. — 176 p. — (Literatura suplemento al La Ondo de Esperanto, 2022).

La 30an de januaro aperis la literatura suplemento al La Ondo de Esperanto por la 2022a jaro (laŭ la normoj pdf kaj epub). Ĝi estas nova traduko de Kandido, aŭ Optimismo, filozofia romano de Voltero, unue publikigita en la jaro 1759a. En la jaro 1929a ĝin elfrancigis Eŭgeno Lanti’. Sergio Pokrovskij reviziis kaj reverkis la tradukon en la jaroj 2021a–2023a.

En la nova traduko de Kandido estas korektitaj tradukaj kaj lingvaj eraroj de la Lantia teksto. La tro franceca frazosintakso (konscie elektita de Lanti’) estas malpezigita kaj rearanĝita laŭ la tradicio Esperanta. La apero de PV (unu jaron post la publikigo de la Lantia traduko kaj iniciatita ĝuste de Lanti’) kaj PIV kontribuis al pliriĉigo kaj stabiligo de la leksiko, kaj ankaŭ tio ebligis precizigi la tradukojn en la prilaborita teksto.

La “Postparolo” de Sergio Pokrovskij entenas detalan komparon de la du tradukoj kaj estas destinita por tiuj, kiujn interesas tradukteorio kaj interrilato de Esperanto kaj la franca lingvo.

La literatura suplemento ne estas aĉetebla. Ĝin senpage ricevas ĉiuj abonantoj de La Ondo de Esperanto, do, se vi volas tralegi la libron Kandido, aŭ Optimismo, abonu La Ondon por 2023, kaj krome vi rajtos ricevi ankaŭ la kompletajn jarkolektojn de La Ondo de Esperanto kaj literaturajn suplementojn por 2021 (originala novelaro de Miĥail Korotkov) kaj 2022 (trilogio de Anton Ĉeĥov).

La Ondo de Esperanto estas abonebla kontraŭ 15 eŭroj ĉe niaj perantoj en pluraj landoj kaj ĉe nia UEA-konto “avko-u”. Pri la pagmanieroj legu ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2023/01/ondo-108

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Kandido: literatura suplemento al La Ondo de Esperanto appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2023-01-31 13:31

Esperanta Retradio

Verkado kiel psikoterapio

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
En la lastaj semajnoj de la jaro 2022, la mondo de teknologio estis skuita de unu plia sensacia novaĵo. Komputilsciencistoj produktis programon, kiu kapablas verki akademiecajn tekstojn, kompletajn kaj ĝustajn, en formo de dialogo. Ĝi identigas elementojn, kiam oni klopodas trompi ĝin, kaj eĉ rifuzas nekoherajn demandojn kaj fiintencajn konsultojn: se oni faras al ĝi absurdan demandon, ĝi tion indikas al la demandinto. La sistemo nomiĝas ChatGPT kaj estis kreita de la usona entrepreno OpenAI, kiu sin dediĉas al esplorado de “artefarita inteligento”

Tuj post la lanĉo de tiu impresa novaĵo, multaj artikoloj aperis en la gazetaro kaj en la interretaj paĝaroj. Iuj aŭtoroj rapide esprimis siajn opiniojn, ke temas pri plagiatoj aŭ simplaj kopiaĵoj. Aliaj diras, ke temas pri nenio vere nova en la kampo de informadiko, kiu jam amplekse kaj vaste uzas la informojn disponeblajn en interreto. Aliaj akuzas la sistemon pri malhelpo al la kapablo verki tekstojn, fare de lernantoj kaj studentoj, se ili povas ĉiam peti helpon de la nova programo. Fine, artikolistoj spitas la novan tekstoproduktilon, ĉar ĝi neniam vere sukcesas krei “originalajn” tekstojn. Fakte, oni eĉ povas rimarki, ke multaj homoj iom ektimas, ke komputiloj povos estontece superi la homan menson.

Koncerne la kreadon de tekstoj, certe prezentiĝas per la nova programo la ebleco, ke lernantoj, studentoj kaj artikolistoj ĝenerale eksentos la tenton atribui al komputilo la taskon verki. Se temas pri io pure teknika, mi ne vidas grandan malbonon, ĉar la komputilo ja kapablas rapide kaj objektive serĉi informojn kaj kunmeti ilin. 
Alia afero estas, kiam temas pri “arta” teksto. Eĉ se en estonteco oni trovos programon kapablan produkti vere krean tekston (mi ne imagas, kiel tio povus esti ebla), al mi ŝajnas, ke la homoj neniam rezignos pri sia aventuro mem verki ion valoran. Temas pri la signifo de arto en la homa vivo.
 
Kreo de pentraĵo, skulptaĵo, poemo, rakonto, eseo, filmo, muzikaĵo kaj ĉiuj aliaj formoj de belo kaj subjektivo estas esenca trajto de la homa menso, kaj verŝajne la artefarita inteligento ne sukcesos tion forŝteli de homoj. La homa menso funkcias en sistemo de konstanta fluado de pensoj. Nia nekonscio funkcias plentempe, eĉ dum dormado. Unu el la plej valoraj elementoj por sana mensofunkciado estas la kapablo dialogi kun si mem. Kaj unu el la plej praktikaj, efikaj manieroj evoluigi tiun mensan rimedon estas verkado. Kiam oni verkas originalan tekston, nia menso organizas en kompleksa maniero multenombrajn penserojn, eĉ tiujn venintajn el nekonsciaj tavoloj. Verki evoluigas nian cerbon, protektas ĝin kontraŭ malsanoj, riĉigas nian spiritan vivon kaj precipe malfermas nin al la vasta mondo kaj al aliaj homoj. 

Bonvenon do al la nova komputila verkilo. Ni lasu al ĝi la taskon kunmeti jam konatajn informojn. Ni plu uzu nian tempon por produkti ion novan, personan, plezuran kaj interne riĉigan. .

de peranto (noreply@blogger.com) je 2023-01-31 07:00

Libera Folio

Ĉu japanaj anoncoj popularigas Esperanton?

La emerita japana entreprenisto Etsuo Miyoshi post multjara paŭzo rekomencis sian grandan reklaman kampanjon por Esperanto en eŭropaj gazetoj. La kostegaj anoncoj tamen estas neprofesie fasonitaj kaj laŭ iuj prijuĝoj povos eĉ malutili.

La supra parto de anonco, aperinta en Frankfurter Allgemeine Zeitung la 26-an de januaro.

Denove en tagaj gazetoj de eŭropaj landoj aperas tutpaĝaj, kostegaj anoncoj kiuj celas popularigi Esperanton. La anonckampanjon financas la konata japana entreprenisto kaj mecenato Etsuo Miyoshi, kiu persone decidis pri la enhavo de la anoncoj.

La anoncoj laŭ la ĝisnunaj informoj aperos en Germanio, Francio kaj Pollando, entute sepfoje. Fine de januaro jam aperis tutpaĝaj anoncoj en la prestiĝaj gazetoj Frankfurter Allgemeine Zeitung en Germanio kaj Le Monde en Francio.

Ŝajnas tamen dubinde, ĉu la tre verdaj anoncoj havos pli da sukceso ol la antaŭaj kampanjoj de Miyoshi.

– Estas senutile debati inter ni pri la enhavo de la anonco. Eĉ se ĉiu el ni estas konvinkita, ke li farus tre pli efikan anoncon, tio ne estas ebla sen financanto de la afero. Do, ni provu utiligi tion, kion ni havas kaj danki Mijoŝi-n, skribis Renato Corsetti en la reta diskutejo UEA-membroj.

La antaŭa multjara ĝenerala direktoro de UEA, Osmo Buller, ŝajne opinias, ke la anoncoj povas eĉ malutili al Esperanto:

La anonco en Le Monde la 27-an de januaro.

– Mi kuraĝas spiti la admonon de Renato ne diskuti pri la enhavo de la anonco, por diri, ke la anonco plifortigas la bildon de eksteruloj pri esperantistoj kiel sekto, li skribis en UEA-membroj.

Laŭ Corsetti ne indas debati pri la enhavo, ĉar tia debato nenion ŝanĝus:

– Dum unu jaro kelkaj el la plej normalaj esperantistoj, kiujn mi konas, provis vane sugesti malsamajn tekstojn. Ĉiu el ni, kaj ankaŭ Ecuo, havas siajn firmajn ideojn pri la plej bona maniero prezenti Esperanton.
Ni esperu, ke la efikoj estos pli bonaj ol malbonaj.

La nuna ĝenerala direktoro de UEA, Martin Schäffer, ne havis altajn atendojn pri rezultoj:

– Bone planita kampanjo altigus la efikecon multoble. Nun restas al mi nur via espero, ke la efikoj estas pli bonaj ol malbonaj. Mi tamen dubas. En la lastaj tagoj neniu skribis; malmultaj registriĝis kiel "Amiko de Esperanto".

Lu Wunsch-Rolshoven aliflanke proponis konsideri, ĉu eble ĝuste inter sektuloj oni pli facile povus trovi novajn adeptojn de Esperanto:

– Interesa opinio, tio pri sektoj. El varba vidpunkto ni nun eble demandu nin, kiu procentaĵo de la loĝantaro ŝatas iujn sektojn. Eble estas du ĝis kvin procentoj kaj eble tie troviĝas plia celgrupo por nia varbado, ĉar ja supozeble sektuloj estas homoj, kiuj kapablas agi sendepende de antaŭjuĝoj de la socio.

Etsuo Miyoshi mem estas ano de la religio Oomoto, kiu subtenas Esperanton. Li mem eklernis kaj ekŝatis Esperanton en 1995. Ekde tiu jaro li ankaŭ financis la gravan subvencion Cigno, kiu dum 17 jaroj estis aljuĝita al diversaj esperantistaj agadoj.

Baldaŭ li decidis krome kontribui al la diskonigo de la lingvo per anonckampanjoj en eŭropaj gazetoj.

La unuaj anoncoj aperis jam komence de la 2000-aj jaroj. Poste, en 2005, aperis anoncoj en kvin ĵurnaloj en novaj landoj de EU. En 2006 la tutlanda franca gazeto "Le Figaro" publikigis tutpaĝan anoncon kun intervjuo de la konata socilingvisto Robert Phillipson pri Esperanto kaj la sorto de la eŭropa multlingveco.

La rezultoj estis limigitaj, sed Etsuo Miyoshi daŭrigis la kampanjon en 2008, kaj refoje en 2010.

Poste li dum iom da tempo turnis sian atenton al subtenado de informa agado entreprenata de landaj asocioj, pere de la premio Cigno, kiu anstataŭis la antaŭan subvencion. La unuan premion Cigno en 2012 ricevis Esperanto-Asocio de Britio.

Samjare en intervjuo de Libera Folio Etsuo Miyoshi rakontis, ke li esperas je fina venko de Esperanto en Eŭropa Unio:

– Elekto kaj koncentriĝo estas la vojo al sukceso de ĉia agado. Mi kredas, ke ŝanco de Fina Venko estas nur en EU, ĉar ĝi influos poste al la mondo.

Li tiam proponis, ke UEA sukcesigu Esperanton en Eŭropo, uzante sian kapitalon por ripetaj gazetaj anoncoj. Tion UEA ne faris. Ŝajne tial li nun decidis refoje mem provi.

La prezo de tutpaĝaj anoncoj en grandaj eŭropaj gazetoj estas sveniga, kaj sendube precipe en la reta epoko facile eblus trovi multajn manierojn uzi ĝin kun pli granda utilo al Esperanto. Martin Schäffer ekzemplis per malgranda anonc-kampanjo de Meksika Esperanto-Federacio en Facebook, kiu laŭ li rezultis en aliĝo de sep personoj al pagenda kurso, kaj tiel eĉ estis profitiga.

– Kion do diri pri la nuna reklamado, kiu kostas cent-milojn, li demandis en UEA-membroj.

de Redakcio je 2023-01-31 06:06

2023-01-30

La Balta Ondo

Alvoko kontribui al la kongresa temo de la 108a UK en Torino: Enmigrado – kunfluo de homaj valoroj

En ĉiuj epokoj de la historio homoj migris de unu regiono al alia, de unu lando al alia – ĉu por trovi lokon por kultivi teron kaj nutri sian familion, ĉu – en la nuntempo – por studi aŭ labori. Homoj kun diversaj kulturaj fonoj, kun diversaj gepatraj lingvoj kunvivas en sama loko, tiel homaj valoroj kunfluas kaj kontribuas al la pluevoluigo de socioj. Migrado estas inspiro, ne nur por la homoj, kiuj migras, sed ankaŭ por tiuj, kiuj renkontos la migranton kiel novan najbaron.

Multaj esperantistoj riĉigis siajn vivojn per propra migrada sperto. Jam la eklerno de la internacia lingvo Esperanto estas unua paŝo por esti preta renkonti homojn kun alia gepatra lingvo, alia kultura fono. Kelkaj esperantistoj elektis vivi en aliaj landoj kaj mem fariĝi parto de la socio kaj kulturo de la nova lando.

Samtempe, pli kaj pli ofte homoj estas devigataj forlasi sian hejmon. Ili fariĝas migrantoj kontraŭvole – pro milito, pro mizero, pro danĝero. Ili ne povas resti en siaj hejmlokoj, sed devas fuĝi. En la jaro 2022 la nombro de rifuĝintoj tutmonde unuafoje superas cent milionojn, laŭ la statistiko de la UN-suborganizo por rifuĝintoj, UNHCR.

Tiujn temojn ni diskutos dum la 108a Universala Kongreso de Esperanto, okazonta en Torino, Italio, inter la 29a de julio kaj la 5a de aŭgusto 2023. La urbo Torino estas taŭga gastiganto por tiu Kongresa temo – en Torinon enmigris miloj da homoj por labori en la industriaj produktejoj. Ni lernos pri la situacio de enmigrantoj en Torino kaj en Italio en la pasinteco kaj en la nuntempo. Ni studos la fenomenon de migrado en aliaj mondopartoj. Ni krome analizos la temon el pli vasta, naturscienca vidpunkto: Migrado ĉiam estis fonto de evoluo kaj progreso: migrado de plantoj, de bestoj, de homoj. Kaj fine, ni intencas analizi, kiun rolon ludu la Esperanto-movado por solvi problemojn estiĝantajn pro migrado aŭ por migrantoj.

Ni invitas ĉiujn esperantistojn lertaj aŭ spertaj pri la temo “migrado” kontribui al la programo. Eble vi mem migris al alia lando kaj pretas raporti pri viaj spertoj. Aŭ vi subtenas migrantojn kiuj venis al via mondoparto kaj vi pretas dividi tiujn viajn spertojn kun la kongresanoj. Reĝisoro de la Kongresa temo estas Thomas Bormann, ĵurnalisto el Germanio, esperantisto depost la 70aj jaroj. Bormann vivis dum pluraj jaroj en Turkio kaj en Grekio por raporti el tiuj landoj por germana radio-reto “ARD”. Ofta temo por li estis la situacio de la multaj rifuĝantoj kiuj trapasis aŭ restis en Turkio respektive Grekio. Por kontakti la reĝisoron pri la kongresa temo, skribu al KongresaTemo@groups.io – interesatoj ankaŭ povas aktive partopreni la diskutliston.

Ĉiuj estas invitataj aliĝi al la 108a UK per reta aliĝo: uk.esperanto.net/2023 antaŭ fino de la dua aliĝperiodo je la la 31a de marto 2023.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2023, №1092.

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Alvoko kontribui al la kongresa temo de la 108a UK en Torino: Enmigrado – kunfluo de homaj valoroj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2023-01-30 21:37

Neniam milito inter ni

Israelo-Palestino: Laŭ la ambasadorino de Palestino en Francio, « Kiam Benjamin Netanjahu konsentos pri duŝtata solvo », ni ĉeestos por fari pacon »

30/01/2022 La ambasadorino de Palestino en Francio alvokis Israelon ĉesigi la « okupacion » de la palestinaj teritorioj, kaj konsenti pri « duŝtata solvo » post la atencoj plenumintaj en Orienta Jerusalemo, sekve de israela mortiga militsturmo en okupaciata...

de neniammilitointerni je 2023-01-30 21:36

Esperanta Retradio

Intensa moviĝado plifortigas la memorkapablon

Britaj esploristoj registris dum tutaj diurnoj la aktivecon de 4.500 homoj.

Ĉiu estas ĉiutage aktiva: Oni iras de ĉambro al ĉambro, oni preparas ĉe la skribotablo prezentaĵon, oni supren- kaj malsupreniras ŝtuparon aŭ oni rondkuras domblokon. Kiel estus se oni scius pri ĉiu aktiveco kiu el ili plej multe helpas al la cerbo aŭ kiu estas damaĝa?

Esplorista teamo volis trovi respondon je ĝuste tiu demando. Por brita studo estis fiksitaj monitoroj pri aktiveco sur la femuroj de preskaŭ 4.500 personoj, kaj iliaj moviĝoj estis tutdiurne registritaj dum sep tagoj. Sekve oni prilumigis kiel tio efikis al la mallongtempa memoro de la partoprenantoj kaj pri iliaj kapabloj pri problemsolvado kaj prilaborado de impresoj.

Jen la bona novaĵo: Homoj kiuj "pasigis eĉ mallongajn temperojn per pli fortaj aktivecoj - ili daŭris nur dum ses ĝis naŭ minutoj - havis kompare al mildaj aktivecoj aŭ kompare al sidado aŭ dormado pli altajn kognajn mezurvalorojn", diris la studestro de la universitata kolegio Londono al raportistoj de televida stacio.

Modera korpa aktiveco normalkaze estas difinita kiel senbremsa irado, biciklado aŭ ŝtuparirado. Forta moviĝo, kiel dancado, kurado, naĝado aŭ biciklado sur monteton, plialtigas la korfrekvencon kaj la spiradon.

La studaĵo kiu estis publikigita antaŭ semajno, rezultigis, ke apenaŭ 10 minutoj da modera ĝis forta korpa aktivado en tago plibonigis la labormemoron de la partoprenantoj de la studo, kio tamen plej forte efikas pri procezoj kiel planado kaj organizado. La kognaj pliboniĝoj estis modestaj, sed laŭ kreskanta daŭro de la energiriĉa trejnado la avantaĝoj pliiĝis, diris la studestro.

"Ĉar ni ne observis la kognajn kapablojn dum multaj jaroj, povus esti simple la kaŭzo ke tiuj kiuj moviĝas pli, havas averaĝe pli bonan kognan produktivon", li diris. Sed tio povus ankaŭ signifi ke eĉ minimumaj ŝanĝoj en nia ĉiutaga vivo havas sekvajn konsekvencojn por nia kognado.

"La kompreno de la reciproka efiko inter dormo kaj diversaj korpaj aktivecoj ofte ne estas prilumigata", diris alia sciencisto. Ankaŭ se la studo havis kelkajn limigojn, kiel ekzemple la mankantan scion pri la sanstato de la partoprenantoj, la rezultoj tamen montras ke "la kolekto de moviĝaj skemoj tra tago, semajno aŭ unu monato estas same grava, se eĉ ne pli grava ol nur unu sola trejnunuo sub libera ĉielo", li diras.

Sed estas ankaŭ malbonaj novaĵoj: Se oni pasigas pli da tempo per dormado, sidado aŭ nur leĝera moviĝado, tiam tio efikas negative al la cerbo. La studo rezultigis ke la kognaj kapabloj malboniĝis je unu ĝis du procentoj, se porcio da modera ĝis forta korpa aktivado estis anstataŭigata per ok minutoj da sidanta aktiveco, aŭ per ses minutoj kun malgranda intenseco aŭ per sep minutoj da dormado.

"En plej multaj kazoj ni montris ke jam 7 ĝis 10 minutoj malpli da modera ĝis intensa korpa aktiveco en tago estas damaĝaj", diris la sciencisto.

"La pruvoj por la signifo de la dormo por la kogna produktivo estas konvinkaj, sed estas du gravaj rezervoj. Unue tro da dormo povas kunligiĝi kun pli malbona kogna produktivo. Due la kvalito de la dormo estas eble ankoraŭ pli grava ol la daŭro. Niaj mezuriloj pri plirapidiĝo ja povas taksi kiel longe homoj estas dormintaj, sed ili ne povas diri al ni, kiel bone ili estas dormintaj."

de peranto (noreply@blogger.com) je 2023-01-30 07:00

2023-01-29

Neniam milito inter ni

Sirio : la registaro estas akuzata, ke ĝi kondukis atakon per kloro kontraŭ Dumo en 2018

AP 29/01/2023 Raporto de la enketistoj de la Organizaĵo por malpermeso de kemiaj armiloj akuzas Damaskon, ke ĝi kondukis tiun atakon, en kiuj mortis 43 personoj. « Raciaj motivoj ekzistas por aserti », ke almenaŭ helikoptero de la aerarmeo faligis du...

de neniammilitointerni je 2023-01-29 21:20

UEA facila

Sonĝanta Vivo

Kampara vivo en vintro

Vintre la vivo ĉirkaŭ montaro estas tute frosta. Multe da neĝo, kiu malhelpas eliri la vilaĝon. Kaj frosta vetero. Preskaŭ dum unu monato mi ne povis iri al mia ateliero, kiu situas tute sola inter kampoj. Dumtempe, hejme, mi desegnas, pentras sur paperoj. Estus pli bone, ke ni homoj ne tre multe moviĝu vintre kiel arboj, kiuj ŝparas energion por venonta printempo.
Malgraŭ tio, en mia koro, mia kampara domo ĉiam multkoloras kun la harmonio de ĉirkaŭataj naturaĵoj.

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2023-01-29 07:46

Revenas suno en mia ateliero

Ni korea popolo festas en la unua tago de nova jaro laŭ luna kalendaro. Oni nomas la feston "Novjara Festo". Ĉi-jare kvar tagojn de la 21a ĝis la 24a de januaro 2023, ĉiuj koreoj feriis, kaj kuniĝis familianoj. Ĉiam kun bongustaĵoj! Ankaŭ mi vizitis mian hejmurbon Seulon. Post tiu grava periodo por koreoj, finfine, komenciĝis mia laboro en la ateliero.

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2023-01-29 07:44

Eĉ birdoj paŭzas

Ofte mi imagas, ke se mi estus birdo. Kia estus ĝia rigardo de la ĉielo? Kia sento estus, kiam ĝi flugas tra la aero? Sed tamen, kelkfoje ankaŭ ĝi metas piedojn surteren. Jes ja eĉ birdoj paŭzas.

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2023-01-29 07:41

Esperanta Retradio

Virinoj en muziko (148)

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Sonia Risso el Urugvajo
Delphine von Schauroth (1813-1887) estis germana pianisto kaj komponistino, naskita en Magdeburgo. Ŝi devenas de nobela familio, filino de Eduard von Schauroth kaj lia dua edzino Louise Teltz.

Ŝi komencis siajn pianstudojn en la frua aĝo de sep ĉe la pariza virtuozo Friedrich Kalkbrenner, kaj jam du jarojn poste ŝi aperis en sia unua publika recitalo en Frankfurto en koncerto organizita fare de la violonisto kaj muzika entreprenisto Karl Guhr. Ŝi kaŭzis sensacion kaj tio estis poste konfirmita la sekvan jaron dum koncertturneoj en Eŭropo, precipe en Parizo kaj Londono. Stendhal skribis en majo 1823: "ŝi ludas pianon je 9 jaroj kiel Dussek je 40"… “Aldone al sia lerteco, ŝi montras maloftan senton de profundeco en sia prezentado”. 

En privata vespero ĉe la hejmo de barono Trémont la dekunujara Delphine ludis pianon por Felix Mendelssohn. Tiam ŝi ne sukcesis impresi Mendelssohn. Tamen, kvin jarojn poste, Delphine ne nur fariĝis escepte talenta pianisto, sed nun je dek-ses jaroj, ŝi ankaŭ fariĝis mirige bela virino. En letero al sia fratino Fanny, Félix priskribas ŝin kiel "artiston tre kleran, kiu estas adorata de ĉiuj. Ministroj kaj Grafoj trotas ĉirkaŭ ŝi kiel dorlotbestoj en la kokinejo; artistoj kaj aliaj kleraj homoj ankaŭ."  Kvankam li certigis al sia fratino ke li havis neniun specialan senton pri ŝi, en leteroj al siaj amikoj li klare rivelas ke li enamiĝis pasie al Delphine Schauroth. Fakte, li vizitis ŝian domon almenaŭ dufoje semajne kaj raportas ke ili “faris muzikon ludante duetojn sur piano”. (Oni diras ke en la ĝentila XIX-a jarcenta socio konstante oni uzis ‘duetludon’ kiel eŭfemismon por pasia agado). Li faris formalan  geedziĝan proponon, sed la patrino de Delphine profunde maltrankvila pri la novnaskita kariero de sia filino, provis prokrasti formalan geedziĝon. Tiam Mendelssohn foriris al Italio.  Tie li verkis “Venecian gondolan kanzonon” (1830) kaj enskribis dediĉon al Delphine en la marĝenoj de la manuskripto.  

Post jaro Mendelssohn revenis al Munkeno kaj rapide reestablis kontakton kun Delphine. En nur tri tagoj li finis sian “Piano Concerto No.1 en Sol minora, op. 25”, kaj konfidis al sia fratino Fanny,  ke "Delphine verkis trairejon por ĉi tiu laboro kiu havas surprizan efikon." Tamen, Mendelssohn neniam komunikis kiu speciala trairejo eliris el la plumo de Delphine. Pri tio ĉi demandas recenzistoj: ĉu ĝi povus esti parto de la transira sekcio, … kiu disponigas la perfektan ligon al la ‘Andanto’? Aŭ, eble la reveno al la melankolia temo, … kiu provizas la muzikan kaj emocian ligon de la verko? Eble oni certe neniam scios pri tio. Félix Mendelssohn dediĉis tiun ĉi apartan konĉerton al Delphine von Schauroth, sed post kiam li premieris la verkon la 17-an de oktobro 1831, la paro definitive disiĝis.  

Delphine fine edziniĝis (1833) al la angla kleriko Edwin Hill-Handley kaj translokiĝis al Londono, kie ŝi daŭrigis sian komponan agadon kaj siajn brilajn koncertajn prezentadojn. 

Delphine von Schauroth estis komponistino kaj elstara pianisto, kiu staris ĉe la flanko de virtuozoj, kvankam kutime ŝi aperas nur kiel koketa rilato de Felix Mendelssohn. Ŝi komponis plurajn sonatojn, kapriĉon, kantojn sen vortoj, ktp. Kelkaj el ŝiaj verkoj estis recenzitaj en la ‘Nova Muzika Revuo’. Robert Schumann recenzis pri la “Brila Sonato en Do minoro” (Diabelli) kaj la “Kapriĉo” de Delphine Schauroth. Dum bonvoleme li demandas pri kelkaj  signoj de kompona malsperteco, li pardonas ilin pro la tute muzika naturo kiun ŝiaj pecoj montras: “muziko en sia esenco”. “La Kapriĉo… “estas unu el la plej esprimplenaj” … “ vera muzika nervo sentiĝas ĉie” li emfazis.




de peranto (noreply@blogger.com) je 2023-01-29 07:00

La Balta Ondo

Beletra Almanako, junio 2022

Beletra AlmanakoAnina Stecay en sia malferma prezento de la 44a Boao meditas pri la loko de beletra revuo, kaj pli vaste de literaturo en la tempo, kiam okazas militaj agadoj, kaj konkludas: “Literaturo estas do ne vantaĵo, sed profunda homa bezono eĉ kaj aparte en tiuj tempoj. Kaj iagrade (esper)eble ĝi povas esti – kiel Esperanto mem – komunikilo por transsalti la barojn de propagando, ideologio kaj milita malhumaneco”.

Riĉa elekto da originala prozo diversĝenra venas de Kováts Kata, Mikaelo Bronŝtejn, Laure Patas d’Illiers, Francisco Javier Moleón (recenzoforme kun klaraj aludoj al niaj literaturo kaj movado), Sara Spanò, Jesper Lykke Jacobsen, Probal Daŝgupto (leterforma omaĝo al Claude Nourmont). En la fako de originala poezio oni trovas sonetkronon de Espopore (Evgenij Georgiev) kaj poemojn de Gerrit Berveling.

Tre bonvenaj estas enkondukaj notaĵoj pri la aŭtoroj kaj iliaj verkado kaj/aŭ vivcirkonstancoj en la du tradukaj rubrikoj. Du noveloj de Manashi Dasgupta aperas tradukite el la bengala de Probal Daŝgupto. Tradukita poezio ĉeestas per hajkoj de la japanino Sugita Hisaĵo (trad. Nitta Takamichi), poeziaĵoj de la rusa futurisma poeto Velimir Ĥlebnikov (trad. Anastasia Komarova), galegaj-portugalaj mezepokaj kantoj (trad. Suso Moinhos). Elstara reprezentanto de la “ora jarcento” de la finna arto Eino Leino ĉeestas per poemo Tuuri (trad. Jouko Lindstedt). Legante la poemon oni efektive sentas influon de la eposo Kalevala. La poemo rakontas pri feliĉa bienulo, kiu, festante, mencias morton. Tiu ja venas por preni lin, sed la interveno de dioj plilongigas la sorton de Tuuri preter la normala longeco de la homa vivo. En la fino Tuuri komprenas, ke la vivo preterfulmis en momento.

Miguel Fernández rakontas pri la 12-hora poezia maratono organizita en Madrido la 5an de marto 2022 kontraŭ la milito en Ukrainio kaj, ĝenerale, kontraŭ ĉiuj militoj, kaj plu sekvas teksto de lia parolado kun deklamado parte en Esperanto.

“Ĉiuj sciu ja, ke mi ne mortis”, – tiel nomiĝas omaĝo al Federico García Lorca kaj Fernando de Diego, kiun faris Miguel Fernández en la Unua Virtuala Kongreso de Hispana Esperanto-Federacio en oktobro 2021, publikigita en BA, kiun komplementas tekstoj de Ana Manero kaj Antonio Valén. Sekvas enkonduko al la bengaligo de Sep fratoj fare de Probal Daŝgupto.

En la recenza fako oni konatiĝas kun prijuĝoj pri pluraj verkoj: Pálma Csiszár pri La liberiĝo de Éva Tófalvy; Jorge Camacho pri Vojaĝo de Onia de Kim Onnuri; Javier Alcalde pri Esperanto y esperantistas de Teruel de José Serafin Aldecoa Calvo; Valentin Melnikov pri Bunsun kaj Aiko de Cho Sung Ho kaj La vorto kaj la vento de Miguel Fernández; Dimitrije Diso Janičić pri La Edena cikatro de Nenad Petrović (trad. Zlatoje Martinov).

Fine de la 44a Beletra Almanako aperas nekrologo de Dimitrije (Diso) Janičić (1935-2022), nia iama peranto kaj okaza kunlaboranto.

Halina Gorecka

Ĉi tiu artikolo aperis en la decembra (vintra) eldono de La Ondo de Esperanto (2022).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2022, №4 (314).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2023/01/ba-10

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Beletra Almanako, junio 2022 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2023-01-29 06:19

2023-01-28

Neniam milito inter ni

Usono : la video de la perforta aresto de Tyre Nichols kaŭzas koleron kaj indignon

SCOTT OLSON / AFP 28/01/2022 Afrik-usonano 29-jara mortis tri tagojn post sia aresto okazinta pasintan 7an de januaro. Normale, tio devintus esti simpla noktokontrolo. En Usono, la bildoj de la aresto de Tyre Nichols 29-jara, estis publikigitaj vendredon...

de neniammilitointerni je 2023-01-28 21:34

Revuo Esperanto

Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Holokaŭsta Memoro, 27 januaro 2023. Gazetara Komuniko 1091

La holokaŭsta memoro kaj klerigo pri viktimoj kaj supervivintoj de naziismo estas ne nur momentoj de funebro kaj honorigo. Ili estas ankaŭ gravaj atentigoj pri nuntempaj viktimoj de persekutado kaj misinformado. Pli ol ĉiam, ni bezonas kontraŭbatali malaman paroladon, antisemitismon kaj aliajn antaŭjuĝojn, kaj preventi genocidon.

Ni aparte memoras la familianojn de Ludoviko Lazaro Zamenhof, la kreinto de Esperanto, kaj la multajn aliajn persekutitajn esperantistojn, kiuj perdis siajn vivojn. Preskaŭ ĉiuj rektaj familianoj de Zamenhof pereis: nur unu lia nepo transvivis tiujn terurajn jarojn. La Nazia Germanio kontraŭstaris Esperanton ĉar ĝia kreinto estis judo kaj pro la tutmondistaj kaj homrajtaj idealoj de la Esperanto-movado.

Universala Esperanto-Asocio funebras tiujn kredantojn pri internaciismo kaj internacia kompreniĝo kiuj, ĉu pro sia raso aŭ fizika stato, ĉu pro siaj politikaj aŭ sociaj konvinkoj, pereis je la manoj de la Nazioj. Ni honoras la memoron de la multaj esperantistoj kiuj tiel pereis kaj ni rekonas la sindonon kaj kuraĝon de tiuj kiuj defiis la fortojn de teroro por savi tiujn malmultajn kiuj, minacatajn de murdo, transvivis.

Nia asocio prenas homajn rajtojn, tiel kiel ili estas difinitaj en la Universala Deklaracio de la Homaj Rajtoj, kiel ĝeneralajn principojn kaj esencajn kondiĉojn de nia agado. Kiel movado kiu strebas al interhomaj kompreniĝo kaj kunlaboro, ni solene promesas, fronte al la ekzemplo de la Holokaŭsto, fari nian eblon rezisti maljustecon kie ajn kaj kiam ajn ĝi okazas.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2023-01-28 17:49

La Balta Ondo

Ilona Koutny: Niaj atingoj kaj malsukcesoj dum 2022

koutnyAl la demandoj de la tradicia jarfina enketo de La Ondo de Esperanto pri la atingoj kaj malsukcesoj en Esperantujo dum 2022 respondas Ilona Koutny (Pollando), gvidanto de la Interlingvistikaj Studoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz en Poznano. Ŝiaj respondoj unue aperis en la decembra eldono de La Ondo de Esperanto (2022, №314).

En 2022 la pandemio mildiĝis, tiel eblis jam renkontiĝi surloke, kio estas grava por personaj kontaktoj, sed restis ankaŭ la eblecoj de reta aliĝo al la eventoj (ekzemple. al la Montreala UK aldoniĝis la Virtuala Kongreso), tiel ni povis vere ĝui grandskale Esperantion. La ekfunkciado de la C2-nivelo de la KER-ekzameno estis granda paŝo por serioze trakti esperanton.

La postdiplomaj Interlingvistikaj Studoj (en la universitato Adam Mickiewicz, Poznano) travivas sian 25an jaron kun rekorde granda, varia kaj altnivela grupo. Aperis la dua lernolibro de la studoj “Esperanta kulturo” (kun kontribuo de kolegoj kaj studentoj, redaktita de mi). Startis la unikaj internaciaj magistraj studoj pri interlingvistiko en AMU kun partopreno de ĉinaj studentoj, kie anglalingvaj kursoj pri informadiko kompletigas la baze esperantlingvan programon pri lingvistiko kaj kulturo.

Alvenis malbona novaĵo pri la fermo de la Centra Oficejo, kio malpliigas la prestiĝon de UEA. Pli malbonega estas la milito en Ukrainio kiu gvidis al konfliktoj ankaŭ ene de la pacema esperantista komunumo.

Ĉi tiu artikolo aperis en la decembra (vintra) eldono de La Ondo de Esperanto (2022).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2022, №4 (314).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2023/01/koutny

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Ilona Koutny: Niaj atingoj kaj malsukcesoj dum 2022 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2023-01-28 12:05

Esperanta Retradio

Bakterioj prisetlas homon nur postnaske

De kelkaj jaroj esploristoj diskutas ekde kiu momento la homa korpo estas prisetlata de mikroorganismoj. Esplorista teamo kun partopreno de aŭstroj nun pruvis ke tio okazas post la naskiĝo kaj ne jam en la utero.

La placento provizas la kreskantan feton ne nur per vivnecesaj substancoj, sed ĝi protektas ĝin kiel bariero kontraŭ infektoj. Pro tio la scienco ĝis antaŭ nelonge kredis ke la placento same kiel la embrio aŭ feto, la utero kaj la fruktakvo estas sterilaj. La unuan kontakton kun bakterioj ricevas laŭ tio la infano nur ĉe la naskiĝo en la naskokanalo.

Sed pluraj studaĵoj kiuj estis publikigitaj post la jaro 2010 pruvis la ĉeeston de mikroorganismoj en specimenoj de fruktakvo kaj de placento. Pro tio oni diskutis ĉu la bazo de la mikrobiomo - la komunumo de mikroorganismoj kiuj prisetlas la inteston, la mukajn haŭtojn kaj la haŭton de la homo - ne estas jam metita antaŭ la naskiĝo. En faka ĵurnalo nun esploristoj eltrovis ke tiuj pruvoj baziĝas sur kontaminoj.

Ĉirkaŭ 59 fakuloj el la kampoj de reprodukta biologio, de mikrobioma esplorado kaj imunologio en universitata kolegio en Cork, Irlando, nun analizis tiujn kontroversie diskutitajn studaĵojn. La teamo, en kiu kunlaboras ankaŭ mikrobiologo el Vieno, atingis la konkludon ke en la studoj plej verŝajne okazis kontamino de la specimenoj, ekzemple ĉe la travagina akuŝo, ĉe klinikaj procedoj aŭ ĉe analizoj en laboratorio.

La esplorista teamo konscias ke ilia pozicio staras en kontraŭdiro al dekoj da publikaĵoj, sed ĉio pledas "forte por la hipotezo de la 'sterila utero'", ili skribas en sia laboraĵo. Laŭ ili estas ja neeble refuti la porokazan ĉeeston de vivantaj mikroorganismoj en sana homa feto, sed la disponeblaj datumoj ne pledas por stabila, ampleksa prisetlado per mikroorganismoj sub normalaj, ne patogenaj cirkonstancoj.

"La scio ke la feto troviĝas en sterila medio, konfirmas, ke la prisetlado per bakterioj okazas dum la naskiĝo kaj en la frua postnaska fazo", diras la aŭstra biologo.

La studestro referencas al la "speciala problemeco" de tiaj analizoj kiu baziĝas sur la "tre etaj koncentriĝoj de ĉeestantaj bakterioj. Pro tio necesas sendube ekkoni ankaŭ speciojn kiuj ĉeestas nur en mikrokvantoj kaj kiuj devas distingiĝi de kontaminoj". Ĉar la demando kiam kaj kiel disvolviĝas la mikrobiomo de homo post la naskiĝo, havas daŭran influon pri la posta vivo kaj pri la sano, studoj en tiu kampo por bona scienca kompreno devus esti  plenumataj internacie kompreneble.

"Al tio kontribuas ĉi tiu publikaĵo", diras la studestro. Ĉar la fakuloj en ĝi donas indikojn pri tio kiel oni povos ĉe analizoj de histoj en kiuj estos troveblaj nur etaj kvantoj da mikroboj, eviti la kaptilon de kontamino. Kaj ili kuraĝigas al pluaj studoj. Tiel ekzemple klariĝu kiel feto imunologie estas preparata por la vivo en mikroba mondo kiu regas post la naskiĝo, se tiu feto ne havas rektan kontakton kun vivantaj mikroorganismoj kaj ĉu patrinaj mikrobaj metabolaj produktoj sufiĉas por la formiĝo de imuneco de la feto.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2023-01-28 07:00

UEA facila

Nekonataj vidindaĵoj: la polento-tranĉaĵo

La polento-tranĉaĵo, Domo ‘Scaccabarozzi’, Casa Scaccabarozzi en la itala, estas fama konstruaĵo en la urbo de la venonta Universala Kongreso, Torino. Ĝi estas tre kara al la torinanoj kaj oni kutime nomas ĝin ‘la polento-tranĉaĵo’. Kial? Nu, ĝi estas unu el la plej strangaj konstruaĵoj iam ajn faritaj. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Civico13.jpg La unikan konstruaĵon planis Alessandro Antonelli. Li estis la sama fama arkitekto, kiu konstruigis la turon, kiu estas la simbolo de la urbo kaj de la Universala Kongreso de Esperanto en 2023, la Mole Antonelliana. La polento-tranĉaĵo ricevis sian originalan kromnomon pro la flava koloro de la muroj kaj pro sia unika formo. Ĝia plano similas al ne-ordinara, malregula kvarlatero, kun flankoj longaj je 16m, 5m, 16m, 54cm. Tiuj formo kaj koloro memorigas ĝuste pri polento-tranĉaĵo. Kaj vi bone legis: la kvara flanko havas la mezuron de nur 54 centimetroj! https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Scaccabarozzi_02.jpg Nuntempe la fama konstruaĵo estas art-muzeo kie oni povas ĝui ekspoziciojn, precipe pri moderna arto. Ĉu vi sciis pri la polento-tranĉaĵo? Kaj ĉu vi iam ajn vizitis ĝin? Se ne, nepre faru tion ĉi-jare, okaze de la Universala Kongreso! Maurizio ‘Rico’ Giacometto

2023-01-28 00:00

2023-01-27

Neniam milito inter ni

Rusio ne estas invitita ĉe la celebrado de la 78a datreveno de la liberigo de Aŭŝvico

AFP - Jakub Porzycki 27/01/2022 La muzeo de la koncentrejo informis, ke Rusio ne estos invitita ĉe la celebrado de la Aŭŝvico, « pro la agreso kontraŭ libera kaj sendependa Ukrainio ». La nazia ekstermejo estis liberigita la 27an de januaro 1945 fare...

de neniammilitointerni je 2023-01-27 21:48

La Balta Ondo

Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Holokaŭsta Memoro, 27 januaro 2023

kandeloLa holokaŭsta memoro kaj klerigo pri viktimoj kaj supervivintoj de naziismo estas ne nur momentoj de funebro kaj honorigo. Ili estas ankaŭ gravaj atentigoj pri nuntempaj viktimoj de persekutado kaj misinformado. Pli ol ĉiam, ni bezonas kontraŭbatali malaman paroladon, antisemitismon kaj aliajn antaŭjuĝojn, kaj preventi genocidon.

Ni aparte memoras la familianojn de Ludoviko Lazaro Zamenhof, la kreinto de Esperanto, kaj la multajn aliajn persekutitajn esperantistojn, kiuj perdis siajn vivojn. Preskaŭ ĉiuj rektaj familianoj de Zamenhof pereis: nur unu lia nepo transvivis tiujn terurajn jarojn. La Nazia Germanio kontraŭstaris Esperanton ĉar ĝia kreinto estis judo kaj pro la tutmondistaj kaj homrajtaj idealoj de la Esperanto-movado.

Universala Esperanto-Asocio funebras tiujn kredantojn pri internaciismo kaj internacia kompreniĝo kiuj, ĉu pro sia raso aŭ fizika stato, ĉu pro siaj politikaj aŭ sociaj konvinkoj, pereis je la manoj de la Nazioj. Ni honoras la memoron de la multaj esperantistoj kiuj tiel pereis kaj ni rekonas la sindonon kaj kuraĝon de tiuj kiuj defiis la fortojn de teroro por savi tiujn malmultajn kiuj, minacatajn de murdo, transvivis.

Nia asocio prenas homajn rajtojn, tiel kiel ili estas difinitaj en la Universala Deklaracio de la Homaj Rajtoj, kiel ĝeneralajn principojn kaj esencajn kondiĉojn de nia agado. Kiel movado kiu strebas al interhomaj kompreniĝo kaj kunlaboro, ni solene promesas, fronte al la ekzemplo de la Holokaŭsto, fari nian eblon rezisti maljustecon kie ajn kaj kiam ajn ĝi okazas.

[Mesaĝo sendita al UN. Kun afabla peto republikigi ĝin en viaj lokaj kaj landaj gazetoj kaj aperigi ĝin en viaj aliaj komunikiloj. Dankon!]

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2022, №1091.

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Holokaŭsta Memoro, 27 januaro 2023 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2023-01-27 21:07

Aminda Radio Esperanto

Panoramo de la Granda Insulo N°01/Januaro 2023

Denove preta por la legado estas la januara numero de nia gazeto Panoramo de la Granda Insulo. En tiu numero, vi konatiĝos kun fama verkistino de infanlibroj. Vi pli scios ankaŭ pri la urbo de Marovoay, kie oni multe produktas rizon. Sed eble vi ne scias ke mestiza reĝo jam reĝis en Tamatave meze de la 19a jarcento. Tamen necesas ke vi mem legos la ceterajn artikolojn por bone koni Malagasion kaj ties popolon. Panoramo de la Granda Insulo raportas pri la vivo, kulturo, historio kaj lingvo de Malagasoj kaj ilia lando Malagasio. Ĝi aperas monate en formato pdf kaj la jara abonkosto estas € 30. Eblas pagi la koston i.a. per Paypal al « paypal.me/paiementahenriel ».

de fidilalao henriel je 2023-01-27 07:48

Esperanta Retradio

La imperiestrino de sendependa Brazilo

Tiun ĉi sonartikolon produktis Anderson Delgado el Brazilo
Maria Leopoldina, Arkidukino de Aŭstrio naskiĝis en 1797, estis Arkidukino de Aŭstrio, Imperiestrino de Brazilo kaj Edziniĝa Reĝino de Portugalio. Ŝi estis filino de Francisko la 2-a de la Sankta Romia Imperio, kaj lia dua edzino Maria Tereza, Imperiestrino de Germanio. Ŝi ankaŭ estis bofratino de Napoleono Bonaparte. Ŝi estis edukita laŭ la edukaj principoj starigitaj de sia avo, la imperiestro Leopoldo la 2-a. Li kredis, ke ‘’ĉiuj infanoj devus esti frue instigitaj por havi altkvalitajn inspirojn, kiel homecon, kompaton kaj la deziron feliĉigi la popolon.

Estis parto de la familia edukado la lernado de lingvoj, kaj ŝi frue lernis paroli la francan, la latinan, la germanan kaj la italan, kaj poste scipovis perfektan portugalan kaj anglan. Ŝi ankaŭ studis desegnadon, pianludadon, rajdadon kaj ĉasadon. Ŝiaj pasioj inkludis natursciencojn, ĉefe botanikon kaj mineralogion. Ŝi estis amikino de la poeto Johano Volfgango Goeto.

En la 24-a de septembro 1816 la patro de Leopoldina estas informita ke Petro la 1-a el Brazilo,  deziras alpreni habsburgan princinon kiel sian edzinon. Aŭstria politiko sugestis tion, ke Leopoldina devus edziniĝi, ĉar estis ŝia fojo trovi edzon. En la 13-a de majo 1817, Leopoldina prokuredziniĝis al Dom Petro el Braganzo, en Vieno. 

El malproksime, Petro principe ekestis al Leopoldina kiel perfekta, bonedukita kaj ĝentlemana, sed la realaĵo montris sin malsama. Li tute ne korespondis al la priskriboj faritaj de siaj propagandistoj. Li estis impulsiĝema kaj kolerema laŭ temperamento. Eĉ la parolata komunikado inter la geedza paro fariĝis malfacila, ĉar Petro apenaŭ parolis la francan kaj lia portugala estas priskribebla kiel vulgara.

Malsame ol Petro, ŝi bone komprenis la problemojn de la lando kaj sciis kiel dialogi kun la popolo.  Maria Leopoldina povus esti konsiderata revoluciema, ĉar estis la unua virino kiu faris politikon en la plej altaj sferoj de la Brazila socio. Ŝi plenumis gravan rolon en la procezo kiu rezultis en la Deklaracio pri Sendependeco de Brazilo. En la 2-a de septembro 1822, nova dekreto kun novaj postuloj el Lisbono alvenis al Rio-de-Ĵanejro, kiam la princo Dom Petro estis ankoraŭ en San-Paŭlo. Leopoldina uzante sian povon kiel Princino-regentino, kunvenis kun la Konsilio de Ministroj. Ŝi decidis sendi al sia edzo la novaĵojn kune kun unu letero avertante lin por deklari la sendependecon de Brazilo kaj diris plue: "La frukto estas matura, kaj jen alvenis la tempo pri kolekto’’. Maria Leopoldina estis la unua persono kiu regis la landon sendependan. 

Leopoldina mortis en Rio-de-Ĵanejro, en 1826 dum naskado. Ŝia populareco en la epoko estis eĉ pli granda ol Petro kaj brazilanoj ĉiam vidis ŝin karese. Ŝi jam aperis en pluraj filmoj, muzikaloj kaj estas sambolernejo en Brazilo, kies nomo estas omaĝo al ŝi.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2023-01-27 07:00

2023-01-26

La Balta Ondo

Partoprenu UK-on: alvoko por volontuloj en Torino

La subtena laboro de volontuloj estas nemalhavebla por asocioj kiel UEA kaj ankaŭ por la Universala Kongreso. Se vi pretas kunlabori kiel volontulo por la 108a Universala Kongreso, kiu okazos en Torino (de la 29a de julio ĝis la 5a de aŭgusto), anoncu vin pere de la volontula formularo: mallonge.net/volontuloj2023. Subvencio por ĉeesti la UK-on estas havebla danke al la fondaĵo “Partoprenu UK-on”. Pere de ĝi UEA havas la eblon subteni ĉefe la aliĝkotizon de kelkaj kongresanoj, en kelkaj kazoj ankaŭ la manĝo- kaj loĝado-kostojn, preferinde en la plej malaltaj kategorioj, kaj en esceptaj kazoj la vojaĝkostojn. Homoj el iu ajn lando, kiuj deziras volontuli kaj bezonas tian helpon, povas kandidatiĝi por subvencio.

Jen la kondiĉoj por kandidatiĝi:
1) Esti preta ricevi kaj realigi kongresrilatajn taskojn antaŭ, dum kaj post la UK;
2) Plenigi la formularon (mallonge.net/volontuloj2023) ĝis la LIMDATO: 19.02.2023.

En pasintaj UK-oj volontuloj helpis ĉefe pri fotado, filmado, helpoj en prelegejoj (teknika kaj kunordiga) kaj en la Libroservo de UEA, sed la taskoj povas esti tre variaj. En la formularo vi havas la eblon prezenti por kiu(j) tasko(j) vi pli emas helpi.

UEA dankas al ĉiuj pro la intereso pri tiu subteneblo kaj varme invitas donacemulojn al kontribuo al Fondaĵo “Partoprenu UK-on”, kiu helpas diversigi kaj demokratiigi nian plej gravan kongreson: uea.org/alighoj/donacoj/partoprenu_uk.

Krome UEA profitas la okazon por memorigi, ke la 2a aliĝperiodo de la UK daŭros ĝis la 31a de marto 2023. Se vi ankoraŭ ne aliĝis, ne mistrafu la okazon facile kaj naturamike aliĝi per nia reta aliĝilo kaj helpi disvastigi tiun informon: uea.org/alighoj/uk_alighilo.

UEA, nome de la monda esperantistaro, kore dankas la sindonemon de volontuloj kaj la solidaron kaj malavaron de la donacintoj al la Fondaĵo “Partoprenu UK-on”.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2022, №1090.

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Partoprenu UK-on: alvoko por volontuloj en Torino appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2023-01-26 21:44

Neniam milito inter ni

Meduza, la plej granda sendependa ruslingva mediato estas « nedezirata » en Rusio

MEDUZA 26/01/2022 La kunlaborantoj de la retejo, kiu instaliĝis en 2014 en Letonio, riskas punojn, same kiel tiuj, kiuj je ia ajn maniero kooperas kun ĝi. Jen nova paŝo al cenzuro en Rusio. La retejo Meduza , la plej granda sendependa ruslingva mediato...

de neniammilitointerni je 2023-01-26 21:37

Esperanta Kunfarejo

Helpi dum UK en Torino

En pasintaj UK-oj volontuloj helpis ĉefe pri fotado, filmado, helpoj en prelegejoj (teknika kaj kunordiga) kaj en la Libroservo de UEA, sed la taskoj povas esti tre variaj. En la formularo vi havas la eblon prezenti por kiu(j) tasko(j) vi pli emas helpi.

LIMDATO por anonciĝi19.02.2023.

Legu pli: uea.org/gk/1090

de Françoise Noireau je 2023-01-26 17:54

Revuo Esperanto

Partoprenu UK-on: alvoko por volontuloj en Torino, 2023. Gazetara Komuniko 1090

La subtena laboro de volontuloj estas nemalhavebla por asocioj kiel UEA kaj ankaŭ por la Universala Kongreso. Se vi pretas kunlabori kiel volontulo por la 108-a Universala Kongreso, kiu okazos en Torino (de la 29-a de julio ĝis la 5-a de aŭgusto), anoncu vin pere de la volontula formularo: http://mallonge.net/volontuloj2023. Subvencio por ĉeesti la UK-on estas havebla danke al la fondaĵo "Partoprenu UK-on". Pere de ĝi UEA havas la eblon subteni ĉefe la aliĝkotizon de kelkaj kongresanoj, en kelkaj kazoj ankaŭ la manĝo- kaj loĝado-kostojn, preferinde en la plej malaltaj kategorioj, kaj en esceptaj kazoj la vojaĝkostojn. Homoj el iu ajn lando, kiuj deziras volontuli kaj bezonas tian helpon, povas kandidatiĝi por subvencio.

Jen la kondiĉoj por kandidatiĝi:

1) Esti preta ricevi kaj realigi kongresrilatajn taskojn antaŭ, dum kaj post la UK;

2) Plenigi la formularon (http://mallonge.net/volontuloj2023) ĝis la LIMDATO: 19.02.2023.

En pasintaj UK-oj volontuloj helpis ĉefe pri fotado, filmado, helpoj en prelegejoj (teknika kaj kunordiga) kaj en la Libroservo de UEA, sed la taskoj povas esti tre variaj. En la formularo vi havas la eblon prezenti por kiu(j) tasko(j) vi pli emas helpi.

UEA dankas al ĉiuj pro la intereso pri tiu subteneblo kaj varme invitas donacemulojn al kontribuo al Fondaĵo "Partoprenu UK-on", kiu helpas diversigi kaj demokratiigi nian plej gravan kongreson: http://uea.org/alighoj/donacoj/partoprenu_uk.

Krome UEA profitas la okazon por memorigi, ke la 2-a aliĝperiodo de la UK daŭros ĝis la 31-a de marto 2023. Se vi ankoraŭ ne aliĝis, ne mistrafu la okazon facile kaj naturamike aliĝi per nia reta aliĝilo kaj helpi disvastigi tiun informon: http://uea.org/alighoj/uk_alighilo.

UEA, nome de la monda esperantistaro, kore dankas la sindonemon de volontuloj kaj la solidaron kaj malavaron de la donacintoj al la Fondaĵo "Partoprenu UK-on".

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2023-01-26 17:54

Esperanta Retradio

Ringoj: el ornamo al scienco

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Gian Piero Savio el Israelo
Klaku sur la bildon por vidigi ĝin en plena grandeco



Scienco nomata dendrokronologio

Oni kompreneble bone scias, kio estas "ringo". En ĝia plej komunuza signifo, ĝi indikas bendon el multvalora metalo aŭ el alia materialo, almetitan sur unu el la manfingroj kaj uzitan kiel ornamo. En la homa historio, ringoj ĉiam havis ankaŭ simbolan valoron; ekz. kiel donaco por gefianĉigo aŭ pasintece kiel simbolo de absoluta aŭtoritato de reĝoj. Ankaŭ en la literaturo, ringoj ludas gravan rolon. Sufiĉas konstati, kiun fundamentan kaj magian rolon havas ringoj en la pionira fantazia trilogio de Tolkien "La mastro de l' ringoj", majstre esperantigita de nia karmemora elstara verkisto William Auld.

Inter la 19 legendaj ringoj de tiu epopeo, la plej grava estis la "Supera ringo", la ilo por la supera povo, sur kiu per varmigego, aperis skribo en literoj "Tengwar" de la "Nigra lingvo" elpensita de la verkisto J.R.R. Tolkien {Ĵon Ronald Ruel Tòlkien} mem. Kvankam ne vera esperantisto, tiu ĉi anglosaksa verkisto sufiĉe bone konis pri Esperanto kaj tre verŝajne el ĝi venis lia inspiro por krei la artefaritajn fantaziajn lingvojn aperintajn en liaj romanoj.

Tamen, per siaj abstraktaj uzoj, ringoj gravas ankaŭ en geometrio, algebro, topologio, teorio de grafoj kaj aliaj sciencoj. Sed iom surprize ringoj estas ankaŭ la bazo de scienco nomata "dendrokronologio" (el la greka: δένδρον {dendros = arbo}, χρόνος {kronos = tempo}, kaj λογία {loìa = studo}). Mi rememoris lastatempe pri tio, rigardante pli atente malnovan surmeblaĵon en mia studoĉambro. Temas pri mia malgranda solsola ligna skulptaĵo, kiun mi faris antaŭ 31 jaroj en la suda Libano, kiam mi estis soldato dum la tiama milito. Foto de ĝia supra flanko aperas malsupre dekstre en la supra bildo kaj klare montras la ringojn de la trunko de junipero, trovita en batalkampo, el kiu mi prenis tiun lignan pecon.

Laŭ la nombro de la ringoj oni povas precize estimi la aĝon de tiu arbo je 35 jaroj. Dendrokronologio estas ĝuste la scienco pri la studo de la kreskadaj ringoj, aŭ jarringoj, de la arbotrunkoj, por starigi absolutan datadon kaj dedukti informojn pri pasintaj klimataj kondiĉoj. La arboj plej taŭgaj por tia studado estas pinoj, abioj, larikoj kaj kverkoj. Printempe la diametro de la trunko pligrandiĝas en la ekstera parto kaj la tiel aldoniĝinta ligno estas pli hela pro la
ĉeesto de pli larĝdiametraj vaskuloj kun maldika tegaĵo ebligantaj pasadon de pli granda kvanto da limfo.

Ĉirkaŭ la fino de la vegeta periodo, plifortiĝas la neceso de subteno de la nova ligna teksaĵo; tial, la someran lignon, pli malhelan, karakterizas etdiametraj vaskuloj kaj pli dika tegaĵo. Tiel aperas en la horizontala sekco de arbotrunko la karakterizaj kreskoringoj. Per  pli detalema observado ni povas rimarki, ke ne ĉiuj ringoj havas la saman dikon: se la jara klimato estis humida kaj falis abundaj pluvoj, aperos ringo pli dika ol tiu kreskinta dum pli seka jaro.

Malfavoraj klimataj kondiĉoj "trompas" la arbon, kiu povas percepti tro frue la finon de la vegeta sezono kaj tuj ekprodukti ĉelojn de malfrua ligno. Se la kondiĉoj refariĝas normalaj, la arbo vekiĝas kaj denove produktas pli helan lignon kun pli maldikaj randoj. Kelkfoje la arboj produktas nekompletan ringon aŭ eĉ tute ne produktas ringojn: tio okazas pro klimataj kondiĉoj akre malvarmaj.

Cikatroj registras eventojn kiel incendiojn, lavangojn kaj aliajn geomorfologiajn eventojn. Sinsekvo de malaperigintaj aŭ pli larĝaj ringoj indikas eventojn kiel agadon de insektoj aŭ konsekvencojn de poluado.

Konklude, la datadmetodo per kreskadringoj estas ege preciza, ĉar ĝi ebligas dati la forhakadon de arbo je precizo de unu jaro.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2023-01-26 07:00

2023-01-25

Neniam milito inter ni

La rusia justico malfondas la plej malnovan NeRegistaran Organizaĵon pri defendo de Homaj rajtoj

25/01/2022 La rusia justico anoncis merkredon la malfondon de la Grupo Helsinki de Moskvo . Kreita en 1976, la NRO pri defendo de Homaj rajtoj estis unu el la plej maljunaj en la lando. Rusia tribunalo ordonis merkredon 25an de januaro la malfondon de...

de neniammilitointerni je 2023-01-25 21:21

La Balta Ondo

Dennis Keefe: Niaj atingoj kaj malsukcesoj dum 2022

keefeNi daŭrigas aperigi respondojn al la demandoj de nia tradicia jarfina enketo pri la atingoj kaj malsukcesoj en Esperantujo dum 2022. La kvina (alfabetorde) respondinto estas Dennis Keefe (Usono/Hispanio), iniciatinto de Lingvaj Festivaloj kaj de Universitato de Esperanto.

Eventoj kaj novaĵoj en Esperantujo pli kaj pli abundas. En la lastaj jaroj nur en la retejo EventaServo.org aperadis pli ol 11500 eventoj listigitaj de ĉirkaŭ 1500 organizantoj! Tamen rigardante unu parton de la verda panoramo, speciale elstaras la universitata laboro.

Antaŭ ĉio lanciĝis la longtempe planita, dujara, magistra programo de la Universitato Adam Mickiewicz sub la gvido de Ilona Koutny. Tio estas signifoplena, historia novaĵo. Aliflanke, en Ĉinio ĉi jare 25 studentoj diplomiĝis pri la studtemo “Esperanto” en bakalaŭara programo de la universitato Zaozuang.

Se ni aldonas la universitatan 180-horan subprogramon “Esperanto” en la Federacia Universitato de Paranao en Brazilo, lanĉitan de Ivan Colling, ni vidas, ke Esperantujo nun havas tri universitatajn diplomdonajn studojn en tri kontinentoj: Eŭropo, Azio, Sudameriko. Vera, moderna atingo, kiu plene fruktiĝis ĉi jare.

Krom indas substreki la gravecon de la enirado en universitatojn per libroj, seminarioj, atelieroj, konferencoj ĉi jare. Tiuflanke la libro de Fiedler kaj Bosch Esperanto – Lingua Franca and Language Community kaj atelieroj, kiel “Paco en Praktiko: ĉu ekzistas esperanta vojo?” en Berlino, estas oportunaj por meti Esperanton sur la diskut-tablon de esploristoj en lingvistiko kaj aliaj sociaj sciencoj.

Tre bonaj akademiaj atingoj, kiujn UEA kaj ESF certe daŭre apogos.

Ĉi tiu artikolo aperis en la decembra (vintra) eldono de La Ondo de Esperanto (2022).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2022, №4 (314).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2023/01/keefe-11

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Dennis Keefe: Niaj atingoj kaj malsukcesoj dum 2022 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2023-01-25 18:58

KARAPACO-PANORAMO

Mark Twain: La aventuroj de Tom Sawyer – ĉapitro 2 – Esperantotraduko


Mark Twain
La aventuroj de Tom Sawyer

Ĉapitro 02




La sabata mateno venis kaj la tuta somera mondo estis radiante hela kaj freŝa kaj plenplena de vivo. Estis kanto en ĉiu koro, kaj kies koro estis juna, ties lipoj eligis muzikon. Jen jubilo sur ĉiu vizaĝo kaj printempo en ĉiu paŝo. La robinioj plene floris kaj la odoro de la floroj plenigis la aeron. Monteto Kardifo, kiu leviĝis je la alia flanko de la vilaĝo, estis verde prikreskata kaj troviĝis sufiĉe malproksime por aspekti kiel lando dolĉa, revema, paca kaj invitema.

Tom kun kalkfarbsitelo aperis sur la trotuaro kun longstanga farbista peniko. Li rigardis la latbarilon kaj lia tuta gajeco forlasis lin; profunda melankolio metis sin sur lian animon. Dudek kvin metroj da trotuarbarilo, pli ol du kaj duonon da metroj alta. La vivo ŝajnis senvalora kaj la ekzisto ŝarĝo. Ĝemante li trempis sian penikon en la farbon kaj strie movis la penikon laŭ la plej alta tabulo de la barilo, li ripetis la agon, faris ĝin ankoraŭfoje, komparis la malgrandan farbostrion kun la vasta iranta kontinento de la ankoraŭ ne farbita barilo kaj sidiĝis senkuraĝigite sur arbobenkon. Jim venis saltante kun ladositelo el la ĝardena pordego kaj kantis Buffalo Gals. Alporti la akvon de la vilaĝputo estis por Tom ĉiam tre malamata laboro, ĝis nun, sed en tiu ĉi momento tio tiel ne ŝajnis al li. Li memoris pri tio, ke tie estis societo ĉe la puto. Blankuloj, mulatoj, negroknaboj kaj knabinoj, ili ĉiuj ĉiam atendis esti en la vico, ili ripozis, interŝanĝe komercis ludilojn, kverelis, batalis, unuiĝis kontraŭ la alia kaj petoladis. Kaj kvankam la pump-ilo distancis eĉ ne je cent kaj kvindek metroj, Jim neniam revenis kun sitelo pli frue ol post horo, kaj eĉ tiam kutime iu devis revenigi lin. Tom diris: „Aŭskultu, Jim, mi iros anstataŭ vi kaj alportos la akvon, se vi iomete farbos por mi.“

Jim kapneis kaj diris: „Ne, mi ne povas, mastro Tom. La maljuna damo diris, ke mi iru kaj prenu akvon kaj ne haltu por fari stultaĵojn kun iu ajn. Ŝi diris, ke ŝi suspektas, ke mastro Tom persvados min farbi, do tial ŝi diris, ke mi iru tiukaze plu kaj okupiĝu pri l' afero propra, ŝi opiniis ankaŭ, ke ŝi observos la farbadon.“

„Ha, ne zorgu, estas egale, kion ŝi diris, Jim. Jen la maniero, kiel ŝi ĉiam parolas. Donu la sitelon al mi, mi ne forestos pli longe ol dum minuto. Tion ŝi rimarkos neniam.“

„Ho, mi ne kuraĝas, mastro Tom. La maljuna damo deŝiros mian kapon. Efektive, ŝi faros.“

„Ŝi, ĉu? Ŝi neniam batas iun – ŝi frapetas nur iom per la fingroĉapeleto la kapon – kaj kiun tio ĝenu? Tion mi volus scii.“ Ŝi ja parolas terure, sed paroloj ne vundas. Almenaŭ tiom longe, ĝis kiam ŝi ekploros, Jim. Mi donos al vi vitroglobeton, el blanka vitro.“

Jim komencis ekŝanceliĝi.

„Blanka vitro, Jim! Krome estas luksa globeto.“

„Dio mia, tio estas ja grandioza globeto, Tom. Sed aŭdu, mi terure timas la maljunan damon...“

„Kaj krome, se vi volas, mi montros al vi mian vunditan piedfingron.“

Jim estis nur homo, kaj tial tiu tento estis tro por li. Li demetis sian sitelon, prenis la blankan vitroglobeton kaj kliniĝis kun granda intereso al la piedfingro, dum Tom malvolvis la bandaĝon. Sed en la sekva momento li fuĝis kun sia sitelo kaj doloranta postaĵo sur la strato malproksimen. Tom farbis la barilon kun sindediĉo, kaj onklino Polly retiriĝis de la kampo kun pantoflo enmane kaj triumfantaj okuloj.

Sed la energio de Tom ne longe konserviĝis. Li komencis pensi pri la plezuro, kiun li planis por tiu tago, kaj liaj afliktoj multobliĝis. Baldaŭ la knaboj, kiuj havas liberan tempon, preterkuros al ĉiuj specoj de mirindaj ekspedicioj kaj ili superŝutos mondon da moko sur lin, ĉar li devas labori – jam nur la penso pri tio bruladis en li kiel fajro. Li elfosis sian surteran posedon el la poŝoj kaj ekzamenis ĝin – tie estis eroj de ludiloj, vitroglobetoj kaj fatrasaĵoj. Tio sufiĉis por fari interŝanĝon kontraŭ alia laboro, sed ne estis duono de tiom, kiom necesus por elaĉeti sin almenaŭ dum tridek minutoj de ĉiu laboro. Tial li remetis siajn limigitajn rimed-ojn en la poŝojn kaj rezignis pri la ideo dungi la knabojn. En tiu morna kaj senespera momento li ekhavis neatenditan inspiron! Estis ne malpli ol eksterordinara, glora inspiro.

Li levis sian penikon kaj trankvile iris eklabori. Ben Rogers baldaŭ aperis – el ĉiuj knaboj li estis ĝuste tiu, kies ridindig-on li timis plej multe. Ben moviĝis kiel saltetanto kaj saltanto – jen sufiĉe da pruvo, ke lia koro estas gaja kaj liaj atendoj grandaj. Li manĝis pomon kaj dum longaj intervaloj eligis longan, melodian hupadon sekvatan de bassona din-don-don, din-don-don, ĉar li enkorpigis vaporŝipon kun radoj. Kiam li proksimiĝis, li malrapidigis la veturon, mov-iĝis al la mezo de la strato, kliniĝis forte al tribordo kaj turn-iĝante trotuaren tre peze moviĝis kun konsiderinda pompo kaj bruo – ĉar ĉimomente li estis la vaporŝipo „Big Missouri“ kun naŭfuta mergiĝa profundo. Li estis samtempe kombino el vaporŝipo, ŝipestro kaj maŝinsonoriloj, tial li devis imagi sin staranta sur sia propra supra ferdeko, donanta komandojn kaj plenumanta ilin.

„Stopu, Siro! Tin-lin-lin!“ La ŝipo preskaŭ tute haltis kaj li proksimiĝis iom post iom al la trotuaro.

„Ŝipon duonforte malantaŭen! Tin- lin-lin!“ Li etendis siajn brakojn kaj rigide premis ilin apud si malsupren.

„Tribordrado malantaŭen! Tin-lin-lin! Tŝu-tŝ-tŝu-tŝu!“ Lia dekstra brako dum tio priskribis imponajn cirklojn, ĉar ĝi prezentis vaporŝipradon, kiu estis dek du metrojn granda.

„Baborde malantaŭen! Tin-lin-lin! Tŝou-tŝ-tŝou-tŝou!“ La maldekstra brako komencis cirkli.

„Stopu triborde! Tin-lin-lin! Stopu baborde! Triborde antaŭen! Stopu! Eksteran radon lante antaŭen! Tin-lin-lin! Tŝoŭ, tŝoŭ, tŝoŭ! Antaŭŝnuron eligu! Vigle, ek! Ŝnuron eksteren! Kial vi pigras? Ŝnurligu la bolardon! Ŝtupareton tenu preta! Maŝinojn stopu, Siro! Tin-lin-lin! Ŝt! Ŝt! Ŝt!“ (vaporkrana testo).

Tom farbis la barilon plu – li tute ne atentis la vaporŝipon. Ben gapis dum momento kaj poste diris: „Hoho! Vi estas en embaraso, en kaĉo, ĉu?“

Neniu respondo. Tom kontrolis sian lastan penikstrion per la kritikaj okuloj de artisto, poste li ankoraŭfoje iom viŝadis per la peniko trans ĝin kaj rigardis la rezulton kiel antaŭe. Ben starigis sin apud li. La pomo plenigis la buŝon de Tom per salivo sed li restis ĉe sia laboro. Ben diris: „Saluton, maljuna knabo, vi devas labori, ĉu?“

Tom subite turniĝis kaj diris: „Ha, estas vi, Ben! Mi tute ne rimarkis vin.“

„Notu, mi iros naĝi. Mi. Ĉu vi ne pensas, ke vi volus kuniri? Sed, kompreneble, vi prefere laboras ĉu? Kompreneble vi volus.“

Tom rigardis la knabon dum certa tempo kaj diris: „Pri kiu laboro vi parolas?“

„Kial? Ĉu tio ne estas laboro?“

Tom denove ekfarbis kaj diris indiferente: „Eble jes, eble ne. Ĉion, kion mi scias, estas, ke ĝi estas la ĝusta por Tom Sawyer.“

„He, vi ja eble ne eĉ opinias, ke vi ŝatas tion?“

La peniko moviĝadis plu.

„Ĉu mi ŝatas? En ordo, mi ne komprenas, kial mi ne ŝatu ĝin. Ĉu knabo havas bonŝancon farbi barilon ĉiutage?“

Tio metis la aferon en novan lumon. Ben finis prironĝi sian pomon. Tom svingis sian penikon artplene antaŭen kaj malantaŭen – tiam li retroiris paŝon por kontroli la efikon – aldonis tuŝplenon tie kaj tie – kritike rigardis la efekton denove – kaj Ben observis ĉiun movon kaj pli kaj pli interesiĝis pri la farbado, pli kaj pli fascinite. Subite li diris: „He, Tom, lasu iom farbi min.“

Tom konsideris la demandon, konsentonte, sed ankoraŭ ŝanĝis la opinion.

„Ne, tute ne, mi pensas, ke tio ne eblas, Ben. Sciu, ke onjo Polly estas tre skrupulema pri la barilo, des pli ĉi tie ĉe la strato, komprenu. Se ĝi estus la malantaŭa barilo, tiukaze tio ne estus problemo, ankaŭ ne por ŝi. Jes ja, ŝi estas terure skrupulema pri tiu ĉi barilo; necesas farbi ĝin tre atenteme. Mi supozas ke inter mil knaboj, eble eĉ inter du mil, ne estas unu knabo, kiu kapablus tion fari tiel, kiel necesas.“

„Ĉu vere?“ Ho, permesu al mi – lasu min provi, nur iomete. Mi permesus al vi, se mi estus vi, Tom.“

„Ben, volonte mi farus, fidu min, sed onjo Polly – ankaŭ Jim ja volis farbi, sed ŝi ne permesis. Sid volis farbi, sed ankaŭ al tiu ŝi ne permesis. Ĉu vi nun povas imagi, en kia embaraso mi estas? Se vi nun farbus la barilon, kaj io misokazus...“

„Stultaĵo! Mi ja estos atentema! Do, lasu min provi ĝin. Mi eĉ donos al vi mian pomkernon.“

„Nu, en ordo, jen … Sed ne, Ben, prefere ne. Mi ja tiom timas...“

„Mi donos al vi la tutan pomon!“

Tom transdonis la penikon, kun kontraŭstaremo sur la vizaĝo, kaj kun kontentiĝo en la koro. Kaj dum la iama vaporŝipo „Big Missouri“ laboris kaj ŝvitis en la suno, sidis la retiriĝinta artisto sur ligna barelo en la ombro proksime, svingetis la gambojn antaŭen kaj malantaŭen, plenbuŝe manĝis sian pomon kaj planis la buĉadon de pliaj senkulpaj viktimoj. Ne mankis kandidatoj; knaboj aperadis post mallongaj momentoj; ili venis por pike moki, sed restis por farbi. Kiam la fortoj de Ben elĉerpiĝis, Tom komerce vendis la sekvan bonŝancon al Billy Fisher por ties ankoraŭ bone konservata kajto. Kaj kiam Billy finis la farbadon, aĉetis Johnny Miller la bonŝancon por morta rato kun la ŝnuro, per kiu ĝi svingeblis – kaj tiel plu kaj tiel plu, horon post horo. Kaj kiam venis la mezo de la posttagmezo, Tom, kiu matene ankoraŭ estis povrulo, kvazaŭ diboĉis en riĉo. Krom la aĵoj jam menciitaj, li havis dek du vitroglobetojn, pecon de buŝharpo, eron de blua boteloglaso por trarigardo, bobenokanonon, ŝlosilon ne adapteblan al iu ajn seruro, kreteron, la vitroŝtopilon de karafo, stanan soldaton, paron da ranidoj, ses petardojn, unuokulan kateton, latunan pordopomelon, hundokolbendon sen hundo, la tenilon de tranĉilo, kvar pecojn da oranĝoŝelo kaj kadukan fenestrokradon.

Dum la tuta tempo li pasigis agrablan, bonan tempon sen fari ion, eĉ kun multnombra societo – kaj la barilo surhavis tri tavolojn da farbo! Se la farbo ne estus foruzita, li estus bankrotiginta ĉiun knabon en la vilaĝo.

Tom trovis, ke la mondo tamen ne estas tiom trista, post konsidero. Sen scii ĝin, li malkovris gravan leĝon de la homa konduto – ke oni devas fari ion nur tre malfacile atingebla por veki la posedan deziron de viro aŭ de knabo. Se li estus granda kaj saĝa filozofo, kiel la verkisto de tiu ĉi libro, li tiumomente ekkomprenus, ke laboro estas tio, kio estas devigita al homo, kaj ludo tio, kion oni ne devigas al iu. Kaj tio helpus al li kompreni, kial la produktado de artifikaj floroj aŭ la kurado en tretmuelejo estas laboroj, kaj kial kontraŭe al tio estas pura plezuro ruligi kuglon al naŭ kegloj aŭ boŭlglobon aŭ grimpi sur la Blank-Monton. En Britlando ekzistas riĉaj ĝentlemanoj, kiuj somere ĉiutage veturigas kvarĉevalajn pasaĝerajn kaleŝojn je distanco de dudek aŭ tridek mejloj dum regula trafiko, ĉar tiu privilegio kostas al ili konsiderindajn sumetojn da mono. Sed, se oni ofertus al ili salajrojn por tiu servo, tio transformigus tion en laboron kaj ili rezignus pri tio.

La knabo pripensis dum certa tempo la renversigan ŝanĝon, kiu okazis je liaj cirkonstancoj en la mondo kaj poste survoj-iĝis al la komandocentralo por raporti.


tradukis Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser
kontrolis Vladimir Türk
 

de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2023-01-25 11:50

Revuo Esperanto

Proponoj por IKU ĝis 31.1, Scienca Kafejo ĝis 28.2, Premio Pirlot kaj SUS-39 de AIS. Gazetara Komuniko 1089

Kadre de la 108-a UK en Torino okazos la 76-a sesio de la Internacia Kongresa Universitato (IKU). UEA invitas proponojn por IKU-prelegoj, kiuj estu sendataj al la IKU-sekretario amri@huji.ac.il plej laste la 31-an de januaro 2023. Lige kun la IKU okazos studsesio de Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS). Kandidatoj por IKU-prelego povas samtempe proponi AIS-kurson, kiu konsistos el unu IKU-prelego, 1-2 kromaj prelegoj kaj eventuale ekzameneto. Tiuokaze bonvolu indiki, ĉu la IKU-propono estu konsiderata ankaŭ kiel AIS-kurso. Kiel en Montrealo, ankaŭ en Torino la IKU-prelegoj povas esti virtualaj, nome eblos prelegi per Zoom.

La proponoj estu pri interesaj, allogaj temoj kaj taŭgaj por klera publiko. Ĉiu propono enhavu mallongan resumon de la prelego kaj koncizan biografieton de la preleganto - sume ne pli ol unu paĝon. Aparte estas bonvenaj proponoj de personoj, kiuj ne jam aŭ malofte prelegis en IKU. La proponoj estos profesie prijuĝitaj de la IKU-komisiono. Tiuj, kiuj ne estos elektitaj por la IKU, povos tamen esti konsiderataj por la Scienca Kafejo (SK). Kiel pasintjare, proponojn nur por SK eblas sendi ankaŭ post la limdato, ĝis 28.2.2023.

Akceptita IKU-prelego estos rekompencita per honorario de 240 EUR. Por IKU-AIS-kurso la honorario estas 300 EUR kaj por SK - 120 EUR. Duono de la honorario dependas de ĝustatempa livero de la teksto por la IKU-libro kaj duono - de la fizika prezentado de la prelego. Pliaj detaloj kaj antaŭaj prelegoj kaj resumoj troviĝas en la retejo de IKU: http://uea.org/kongresoj/universitato.

En 2023 denove estos aljuĝita la Premio Pirlot (PP) por la plej bonaj sciencaj verkoj de la jaro. La regularo troviĝas ĉe http://ais-sanmarino.org/regular/2016/Regularo%20Premio%20Pirlot%20rev20.... Proponoj bonvenas ĝis 31.5.2023 ĉe la PP-sekretario renato@esperanto.org. La Premio Pirlot estas aljuĝata en tri branĉoj: libro, artikolo, kaj prelego, aperintaj en la lastaj 5 jaroj. La sumo de la premioj en ĉiuj branĉoj estos minimume 400 EUR. Proklamo de la gajnintoj okazos dum la UK en Torino.

La 39-a sesio de la Scienca Universitata Sesio (SUS) de AIS okazos kadre de la 100-a Germana Kongreso en Braunschweig, fine de majo. Proponoj de SUS-prelegoj aŭ kursoj bonvenas ĉe la SUS-kunordiganto amri@huji.ac.il ĝis 31.3.2023. Eblas ankaŭ prelegi defore. La publikigo de SUS-kontribuo estos subtenata per 100 EUR por kurso kaj 50 EUR por prelego, depende de ĝustatempa livero de la teksto por la IKU-SUS-libro. Deforaj prezentaĵoj ricevos duonon de tiuj sumoj.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2023-01-25 09:05

Esperanta Retradio

Elektraj aŭtomobiloj povus stabiligi retojn

Baterioj de elektraj aŭtomobiloj povus esti bonŝanco por la reorganizado de energiproduktado. En la veturiloj oni povus interdeponi sufiĉe da elektro por bufri malstabilecojn el energiproduktado.

Ke la plivastigo de renovigeblaj energioj alportas novajn defiojn, tio montriĝis en Germanio meze de januaro. Je tiu tago la renovigeblaj energioj povintus kovri 96 procentojn de la energibezono de Germanio, 80 procentoj devenis eĉ el ventenergio. Sed ĉar mankas elektraj lineoj, la kurento ne ĉiam povis flui tien kie ĝi estis bezonata. En tiu kazo estintus praktike interdeponi la elektron kaj pli poste rekondukti ĝin en la elektran reton. Ĉar pro la plivastigo de ventenergio kaj de fotovoltaj instalaĵoj plioftiĝas malstabileco en la produktado de elektro, ankaŭ plialtiĝas la bezono pri eblecoj por konservi la elektron, kaj tio validas ne nur por Germanio sed por la tuta mondo.

Laŭ esploristoj en Nederlando kaj Usono la solvo por tiu problemo jam estas videbla. Laŭ ili elektraj aŭtomobiloj povus doni kontribuon al stabiligo de la alfluo de kurento, se la baterioj de la aŭtoj estus utiligataj kiel interdeponiloj de energio. Jam en la jaro 2030 tiuj aŭtomobilaj bufroj sufiĉus se sufiĉe da aŭtomobilposedantoj partoprenus, raportas la esploristoj en faka magazino.

Tie ili prezentas kalkulon ke la tuttera bezono pri bufra konservado de elektro en la jaro 2050 situos ie inter 3,4 kaj 19,2 TWh-oj. La baterioj el elektraj aŭtoj tiam tamen jam povus disponigi por la reto inter 32 kaj 62 TWh-ojn da kapacito, do ili povus pli ol sufiĉe kovri la bezonon. En tiu kalkulo la sciencistoj jam estas deduktintaj la kvantojn da energio kiuj estos bezonataj por la veturadoj per la elektraj aŭtoj. Do ne estus tiurilate iuj limigoj por la aŭtomobiluzantoj.

Ankaŭ uzitaj baterioj povus liveri kontribuon al la provizado de elektro. Principe baterioj el elektraj veturiloj povas helpi al elektraj retoj laŭ du manieroj. Unufoje kiam elektraj aŭtoj ŝargas la bateriojn precipe tiam kiam sufiĉe da elektro estas produktata, kaj duafoje kiam ili resendas ĝin al la elektra reto kiam estas bezono por ĝi. Tiu tekniko nomiĝas "ambaŭdirekta ŝargado". 

Plua ebleco troviĝas en la reuzado de malnovaj baterioj. Se la kapacito de baterio estas malkreskinta sub 70 ĝis 80 procentoj, tiam ĝi plej ofte ne plu taŭgas por la motoro de veturilo - sed bone kiel energideponilo por la elektra reto. Tiucele necesus nur kontroli kaj rekabligi la bateriojn. Vide al la ekonomia valoro kiu kaŝiĝas en malnovaj baterioj, la esploristoj taksas ke proksimume tri kvaronoj de la malnovaj baterioj povus taŭgi por tio, dum unu kvarono submetiĝus al reciklado.

Kiom da energio povus tiamaniere esti vere interdeponata, tio dependas de tio kiel rapide la nombro da elektraj aŭtoj kreskos kaj kiom da uzantoj de elektraj aŭtoj partoprenos en la ambaŭdirekta ŝargado. La esploristoj opinias ke jam en la jaro 2030 la elektraj aŭtoj povus signife subteni la reorganizadon de la energiproduktado direkte al ĉerpado de energio el renovigeblaj fontoj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2023-01-25 07:00

2023-01-24

La Balta Ondo

Proponoj por IKU. Scienca Kafejo. Premio Pirlot. SUS-39 de AIS

Kadre de la 108a UK en Torino okazos la 76a sesio de la Internacia Kongresa Universitato (IKU). UEA invitas proponojn por IKU-prelegoj, kiuj estu sendataj al la IKU-sekretario (amri@huji.ac.il) plej laste la 31an de januaro 2023. Lige kun la IKU okazos studsesio de Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS). Kandidatoj por IKU-prelego povas samtempe proponi AIS-kurson, kiu konsistos el unu IKU-prelego, 1-2 kromaj prelegoj kaj eventuale ekzameneto. Tiuokaze bonvolu indiki, ĉu la IKU-propono estu konsiderata ankaŭ kiel AIS-kurso. Kiel en Montrealo, ankaŭ en Torino la IKU-prelegoj povas esti virtualaj, nome eblos prelegi per Zoom.

La proponoj estu pri interesaj, allogaj temoj kaj taŭgaj por klera publiko. Ĉiu propono enhavu mallongan resumon de la prelego kaj koncizan biografieton de la preleganto – sume ne pli ol unu paĝon. Aparte estas bonvenaj proponoj de personoj, kiuj ne jam aŭ malofte prelegis en IKU. La proponoj estos profesie prijuĝitaj de la IKU-komisiono. Tiuj, kiuj ne estos elektitaj por la IKU, povos tamen esti konsiderataj por la Scienca Kafejo (SK). Kiel pasintjare, proponojn nur por SK eblas sendi ankaŭ post la limdato, ĝis 28.2.2023.

Akceptita IKU-prelego estos rekompencita per honorario de 240 EUR. Por IKU-AIS-kurso la honorario estas 300 EUR kaj por SK – 120 EUR. Duono de la honorario dependas de ĝustatempa livero de la teksto por la IKU-libro kaj duono – de la fizika prezentado de la prelego. Pliaj detaloj kaj antaŭaj prelegoj kaj resumoj troviĝas en la retejo de IKU: uea.org/kongresoj/universitato.

En 2023 denove estos aljuĝita la Premio Pirlot (PP) por la plej bonaj sciencaj verkoj de la jaro. La regularo troviĝas ĉe ais-sanmarino.org/regular/2016/Regularo%20Premio%20Pirlot%20rev2016.pdf. Proponoj bonvenas ĝis 31.5.2023 ĉe la PP-sekretario (renato@esperanto.org). La Premio Pirlot estas aljuĝata en tri branĉoj: libro, artikolo, kaj prelego, aperintaj en la lastaj 5 jaroj. La sumo de la premioj en ĉiuj branĉoj estos minimume 400 EUR. Proklamo de la gajnintoj okazos dum la UK en Torino.

La 39a sesio de la Scienca Universitata Sesio (SUS) de AIS okazos kadre de la 100a Germana Kongreso en Braunschweig, fine de majo. Proponoj de SUS-prelegoj aŭ kursoj bonvenas ĉe la SUS-kunordiganto (amri@huji.ac.il) ĝis 31.3.2023. Eblas ankaŭ prelegi defore. La publikigo de SUS-kontribuo estos subtenata per 100 EUR por kurso kaj 50 EUR por prelego, depende de ĝustatempa livero de la teksto por la IKU-SUS-libro. Deforaj prezentaĵoj ricevos duonon de tiuj sumoj.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2022, №1089.

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Proponoj por IKU. Scienca Kafejo. Premio Pirlot. SUS-39 de AIS appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2023-01-24 21:51

Neniam milito inter ni

La moskvanoj plu riskas areston por protesti kontraŭ la ukraina « koŝmaro»

24/01/2024 Moskvanoj plu defias la minacon de aresto por deponi florojn ĉe improvizita memormonumento, omaĝe al la viktimoj de misilatako kontraŭ la ukraina urbo Dnipro, konstatis lundon ĵurnalistoj de la franca Novaĵagentejo AFP. La maloftaj kritikoj...

de neniammilitointerni je 2023-01-24 21:43

Stano

Mia vivo pasis en teatro: rememoroj de siberia aktorino

Mi renkontiĝis kun Ludmila Slastina en la 1990-aj jaroj. Ŝi loĝis en la centro de Tjumeno, sola, en malnova duĉambra apartamento. Kelkajn tagojn ŝi rakontis pri sia sorto kaj la sorto de sia pastro, kaj transdonis al la Tjumena Provinca muzeo kelkdek malnovajn fotojn kaj du teatrajn afiŝojn de la 1930-aj – 1940-aj jaroj. Jen parto de ŝia rakonto – la vivhistorio de aktorino de provinca teatro.

Tjumeno
Al Tjumeno mi venis en 1939, post fini la teatran lernejon en Omsko. Kiam mi ricevis diplomon, oni vokis min al lernofako kaj diris: “Lusja, ni planis lasi vin kiel bonan lernantinon en Omsko, sed Tjumeno petas vin. Oni surscenigos tie spektaklon “Pavĉjo Morozov” kaj por tio necesas malalta aktorino”.

En nia lernejo ĉiuj aktorinoj estis altaj, etulinoj mankis. Nu mi meditis iom, sendis leteron al la panjo kaj ŝi respondis: “Veturu al Tjumeno, tio estas benita urbo, mi naskiĝis en Tjumeno”. Kaj ŝi ĝuste aŭgusris tion! Oni trovis nafton kaj Tjumeno grave leviĝis.


Aktoroj de la Tjumena teatro en la 1940-aj jaroj

La rolo estis verkita bone. La spektaklon aranĝis tjumena reĝisoro Vladimir Istomin-Kostrovskij. Mirinda homo li estis, talenta, tre inteligenta! Li vizitis lokon kie oni murdis Pavel Morozov kaj verkis teatraĵon “Pavĉjo Morozov”. Nu pri tio poste…

Sed kiam mi venis al Tjumeno, mi ekvidis aĉan vilaĝeton. Pli ĝuste – grandan vilaĝon kun lignaj trotuaroj. Estis griza, pluva tago. Dum mi marŝis de fervoja stacidomo, ĉevalo kun viro baris al mi la vojon – ĝi dronis en koto ĝis aksingo, likva koto fluis en la ĉaron. Domaĉoj ĉirkaŭe estis malaltaj kaj malhelaj. La tuta urbo dronis je pluvakvo, inkluzive min mem. Mi havis malaltajn botetojn, kiuj pleniĝis je koto. Mi marŝis laŭ trotuaroj, tabuloj estis leviĝantaj kaj falantaj, mi iris kaj timis ke mi falos en iun kavon. Mi estis terurita – kien mi venis?! Kio estas Tjumeno?! Tio estas ne urbo, sed vilaĝo! Dio mia, kiel oni trompis min!

Mi atingis la teatron – ĝi situis 10 minutojn for – sonoris, al mi malfermis gardisto, estis la 4-a matene. Li demandis: “Kion vi bezonas, knabinjo?” Mi diris: “Mi estas ne knabinjo, mi estas aktorino. Mi alveturis post diplomiĝi por labori ĉi tie”. – “Ho, bone, do mi voku administranton”.

Li telefonis. Tuj venis la administranto, alta korpulenta viro. Li demandis: “Ĉu vi estas Lusja Kuzmenko el Omsko?” Mi jesis. “Mi longe atendis vin. Kial vi ne telefonis el la stacidomo? Ni sendus por vi ĉevaleton. Rigardu, vi ja tute malsekiĝis”. Mi diras: “Ne gravas”. Ja kion mi diru, ĉu mi ploru? “Do ni iru al la direktoro” diris li.

Ni transiris la straton, tie loĝis la direktoro – lia familinomo estis Kalendr. Estis frua mateno, do ni vekis lin. Mi diris: “Bonan tagon! Mi nomiĝas Luda Kuzmenko. Mi venis por labori ĉe vi. Mi pardonpetas pro mia aspekto, pluvo trafis min”. Kalendr akceptis min bone, diris: “Por vi estas loĝejo, nun nia administranto Lev Aleksandroviĉ transportos vin tien. Post akomodiĝi venu al ni”.

Mastroj ĉe kiuj mi setliĝis estis tre bonaj homoj, ili akceptis min kiel filinon. Tio estis veraj intelektuloj, ili vizitis ĉiujn spektaklojn, en kiuj mi rolis. Tiel komenciĝis mia laboro en la Tjumena teatro.

La unua rolo
Mia teatra kariero komenciĝis de la rolo de Ljoŝka Morozov. La rolo estis bonega, gaja. Ĝi estis verkita kiel kontraŭo al Pavĉjo, kiun oni murdas. Sed se vi scius kiom mi penis je ĝi…

La problemo estis ke mi neniam ludis knabojn. En la teatra lernejo mi ĉiam ludis junulinojn de Ĉeĥov kaj Ostrovskij – tenerajn, inteligentajn, talentajn. Oni donis al mi eĉ ne unu viran rolon en la lernejo, sed jen la reĝisoro proponas la mi ludi la knabon! Mi ektimis, ekploris, diris: “Kion vi diras, Vladimir Vladimiroviĉ, mi ja nur fuŝos ĉion kaj malhonorigos min mem! Mi kiel debutantino devas komenci de rolo, kiun oni instruis al mi, kiun mi jam ludis – tiun de tenera, inteligenta, drama junulino – dum la knabojn mi neniam ludis”.


Ludmila Kuzmenko

Sed li diris: “Vi havas bonegajn poentojn en la diplomo! Vi mem ankoraŭ ne konas viajn eblecojn. Tamen mi rigardas vin kaj ĉiam pli certas ke vi sukcesos!” Mi petis lin forpreni de mi tiun ĉi rolon, sur genuojn mi falis, ploris – ĉio estis vane. Kaj li ja faris tiun ĉi rolon kaj la rolo estis bonega!

La spektaklo komenciĝis de tio, ke mi alkuris sur la scenejon en knabaj vestoj: malnova ruĝarmea ĉapo surkape, grandegaj, ŝiritaj patraj ŝuoj sur piedoj, flikita pantalono truita sur genuo. Mi kuris kaj kriis: “Panjo, panjo, venis komisiito!” Mi surkuris la scenejon, trakuris ĝin diagonale tien kaj reen, laŭvoje forĵetante patrajn botetojn, kiuj prenis diversajn amuzajn poziciojn, falante jen sur tablon, jen sub ĝin, jen trafante orkestron. Poste mi saltis sur fornon. Ĉio ĉi okazis rapide. Por tio mi trejnis min kelkajn tagojn, denove kaj denove ripetante la scenon por de la pordo rapide salti sur la fornon.

Mi saltis sur la fornon, tire ŝirmis kurtenon kaj en tiu momento eniris la komisiito. Li eniris la ĉambron kaj rigardis min. Kaj mi kaŝe elrigardis de malantaŭ la kurteno. Spektantoj kompreneble ridegis. Tio estis bona malpeziĝo por tiom peza spektaklo kiel “Pavĉjo Morozov”. Ĉiujn miajn aperojn infanoj atendis senpacience, ĉar ili sciis ke tiu Ljoŝka certe amuzos ilin per io.

Mi elrigardis de malantaŭ la kurteno, ridinda, kun hirtaj haroj, en la ŝirita pantalono. La komisiito eksidis kaj diris: “Kial vi rigardas de tie? Kiel vi nomiĝas?” Mi respondis: “Ljoŝka” – “Do venu ĉi tien, Ljoŝka!” kaj li vokis min per fingro. Mi venis, terure sinĝena kaj konfuzita. Kaj li rigardis mian ŝiritan pantalonon kaj haltis per okuloj ĉe la ŝirita loko ĉe la genuo – kaj mi tiom hontis, ke antaŭ mi sidas la urbano, komisiito dum al mi la panjo eĉ ne donis nedamaĝitan pantalonon! Mi prenis ĉemizon kaj penis kovri la nudan genuon. Kaj denove la spektantoj ridegis!

Kaj fine de la spektaklo junpionira organizaĵo transdonis koltukon de Pavĉjo al Ljoŝka. Oni solene nodis ĝin ĉe mia kolo, sonis muziko. Mi prenis ĉe la manoj aliajn junpionirojn kaj akompanataj de militorkestro (ĝi tiam ludis en la teatro) ĉiuj aktoroj iris sur la scenejon kaj sin klinis antaŭ la publiko.


Tjumeno en la 1930-aj jaroj

Unue mi ege timis tiun ĉi rolon, sed poste komprenis ĉion – la reĝisoro klarigis al mi. Li diris: “Unue, forĵetu la jupon kaj uzu nur pantalonon. Al ĉiuj provludoj venu nepre en ĉemizo kaj pantalono. Vi povas preni ilin en kostumejo – mi skribos noticon por vi”. Mi faris kiel li diris.

Komenciĝis provludo, la reĝisoro denove alparolas min: “Kiel vi eksidis? La knaboj ne eksidas tiel. Komprenu ke vi sidas sur barilo. La knaboj ne eksidas sur la barilojn tiel. Tiel oni eksidas en jupo, sed vi estas en pantalono, do eksidu kiel knabo. Prenu ĉion el la vivo! Knaboj iras al deglitejo – iru kun ili. Kaj observu: kiel ili viŝas la nazon, kiel ili korektas la ĉapon. Ĉion ekmemoru kaj post reveni hejmen ripetu antaŭ spegulo”. Mi devis komplete ŝanĝi mian konduton por ludi la knabon, modifi ĉion – voĉon, ridon, gestojn.

Sed plej bona rekompenco estis ke la infanoj ekamis min! Post la spektaklo ili ĉiam akompanis min hejmen. Tiutempe la infanoj estis ne koruptitaj, ili kredis je ĉio. Kiam avo estis murdanta Pavĉjon en bosko, ili saltis, kuris al la scenejo kaj kriis: “Pavĉjo, ne iru tien, tie vin la avo ponardos!”

La avon ludis artisto Verŝinin el Moskvo. Kiel ili malamegis lin! Foje kiam li estis revenanta hejmen post la spektaklo, ili ĵetis kontraŭ li ŝtonojn. Post tio li eliradis surstraten de alia flanko kaj atendis kiam la infanoj foriros. Sed ili komprenis nenion! Ili opiniis ke tio estas la vera avo kiu murdas la veran Pavĉjon. Tiel ili kredis!

“Kokainulinjo”
Sekvan fojon la reĝisoro donis al mi rolon de negocista filino. Tio estis en spektaklo “Jegor Buliĉov”. Mi ludis amikinon de Ŝura, filino de Jegor Buliĉov”. Vladimir Vladimiroviĉ demandis, ĉu mi kantas kaj mi diris ke jes, iomete. Mi havis, kiel oni diris tiam, “ĉambran voĉon”. Li diris: “Do bone, mi faros kun vi en tiu ĉi rolon kanton – vi plenumos kanton de Vertinskij”.

Mi estis terurita. “Vertinskij kaj mi! Mi neniam sukcesos fari tion!” Sed li diris: “Vi sukcesos. Mi laboris en restoracio kie kantis Vertinskij. Mi bezonis monon por pagi gimnazion, do nokte mi lavis telerojn. Ĉiun vorton, ĉiun rigardon, ĉiun movon de Vertinskij mi ekmemoris por la tuta vivo. Kun vi mi faros la kanton “Kokainulinjo”. Kaj li vere faris kun mi tiun ĉi kanton!


Libro kun kanto "Kokainulinjo" kaj portreto de Aleksandr Vertinskij

La sceno komenciĝis de tio, ke studentinoj, amikinoj de tiu negocista filino, petis ŝin kanti. Tiam mi sidiĝis ĉe pianino kaj ekkantis. La unuaj versoj estis jenaj:


Kiel vi ploras ĉi tie, solula kompatinda infano,

krucumita per kokaino sur malsekaj bulvardoj de Moskvo?

Vian maldikan kolon premas pelta ĉirkaukolo

tiom amuza, tiom amuza, same kiel vi.


La reĝisoro markis por mi paŭzojn – jen mi eksilentis, jen mi ekpensis, jen mi kantis emocie. Poste tiu “Kokainulinjo” mortas. Kaj homoj komencis amase veni al la spektaklo, aŭskulti tiun ĉi kanton. Oni ekparolis ke venis juna artistino el Omsko, ke ŝi kantas eĉ Vertinskij-on kaj kantas bonege. En gazeto aperis laŭda recenzo.

Jevgenij Matvejev
En 1941 al nia teatro venis viro en militista uniformo. Li sin turnis al la direktoro kaj petis aliĝi al artista teamo. Nu, la direktoro vidis ke li estas bela ulo, belstatura, alloga. Krome jam cirkulis onidiroj pri tiu soldato, ke li sukcese partoprenis en amatoraj spektakloj en infanteria lernejo. Li nomiĝis Jevgenij Semjonoviĉ Matvejev.

Li estis perfekta pri ĉio kaj havis nur unu problemon – fortan ukrainan akĉenton. Li venis al ni el Kievo, kie li finis du kursojn de kina instituto kaj komence de la milito estis evakuita kune kun sia patrino al Siberio. Tiu akĉento grave malhelpis al li en la aktora laboro. Foje la reĝisoro vokis min kaj diris: “Lusja, vi finis rusan teatrolernejon. Kaj jen venis Matvejev – talenta junulo, sed li havas parolproblemojn, necesas korekti tion. Do vi okupiĝu pri tio. Des pli ke vi ludos en la sama spektaklo”. En tiu spektaklo mi ludis knabinon, evakuitan el Leningrado, dum li ludis soldaton, kaj ni havis komunan scenon. “Vi prenu scenaron kun lia rolo kaj substreku ĉie literon “g” por ke li lernu firme paroli ĝin [en la ukraina ĝi sonas kiel “h” en Esperanto]. Legu kune la tutan rolon kaj solvu tion”. Ĉu nun oni povus eĉ imagi tion – mi kaj Matvejev?!


Jevgenij Matvejev

Ni ekis labori pri la teksto, ekzerci. Post iom da tempo ni ĉiuj amikiĝis – Matvejev, mi kaj mia amikino – baletistino Genrietta Volkova, ankaŭ ŝi venis kun evakuitoj. Vespere ni renkontiĝis, trinkis teon, fritis terpomojn. Ĵenja venis al ni ĉiuvespere. Li alportadis sukeron, mi donis panon kaj mia amikino alportadis terpomojn. Tiel ni kune aranĝis luksajn festenojn. Kaj kiom ĉio ĉi estis gaje – ŝercoj, juneco, rido, anekdotoj!

Pasis multe da tempo, tamen antaŭ kelkaj jaroj mi renkontiĝis kun Jevgenij Matvejev – ĉi tie, en Tjumeno. Li venis por prezenti iun filmon en la kinejo “Jubilejnij”. Mi unue ne deziris veni, hezitis pensante ke mi estas tro maljuna. Sed nepino venigis min, dirinte: “Se vi ne iros, mi mem iros kaj diros ke vi deziras renkontiĝi, sed sin ĝenas”. Do mi decidis – prefere mi mem iru.

Mi atingis la kinejon, eniris kaj embarasiĝis. Mi pensis: “Dio mia, li verŝajne eĉ ne deziros interparoli kun mi. Li ja estas “Popola Artisto de Sovetunio” [plej alta artista titolo], li havas tiom da titoloj kaj kiu estas mi?!” Tamen mi venis al administrantino kaj demandis: “Kiel mi povus vidi Jevgenij Matvejev?” Ŝi interesiĝis kio mi estas. “Mi estas aktorino. Mi laboris kun li en nia teatro”. La administrantino diris: “Atendu, mi esploros nun”.

Ŝi malfermis iun pordon, kun iu interparolis kaj diris al mi: “Li estas ŝlosita nun por ke al li ne iru iu ajn. Li diris ke “ĉiujn ne enlasu, sed se venos aktoroj kun kiuj mi laboris en la teatro – tiujn nepre konduku al mi”. La administrantino aldonis: “Mi nun enigos vin, sed vi diru nenion. Matvejev sidos rekte kontraŭ vi, ĉe aparta tableto. Apude, ĉe alia tableto, sidas altranguloj el la provinca kaj urba partiaj komitatoj, kaj el administracio de kulturo”.

Mi eniris kaj silentis, rigardis al Ĵenja. Kaj li rigardis min. La administrantino diris al li: “Jen, Jevgenij Semjonoviĉ, mi alkondukis virinon – divenu kiu ŝi estas!” Li forkliniĝis, fendigis la okulojn kaj diris: “Ja tio estas Lusja Kuzmenko”. Mi diris: “Ĵenja, kiel vi rekonis min – mi ja iĝis tiom maljuna?!” Li diris: “Ne gravas. Mi kiel reĝisoro rememoris kia vi estis kaj imagis kia vi iĝus. Nenio speciala, laŭ vi oni povas diri ke vi estis tia”. Li aliris, forprenis de mi la pelton, la ĉapon, sidigis ĉe la tablo, brakumis, diris “nu por renkontiĝo!” kaj verŝis konjakon.

Kaj ni komencis rememori kiaj estis aktoroj. Kaj li demandis min: “Lusja, kio okazis al la teatro? Kial aktoroj iĝis tiom fuŝaj?” Mi diris: “Vi demandas min, sed mi mem deziris vin demandi – kio okazis al la teatro? Mi ne plu povas iri tien! Ĉu vi memoras kiel ni ludis en spektakloj, kie estis pureco, kie junularo estis pura kiel Asja de Turgenev, kie oni povis imiti konduton de heroino. Kaj nun?! Nek belaj aktoroj, nek spektakloj enhavoriĉaj”. Mi pensis ke partiestroj haltigos min, diros: “Ĉesu kalumnii nian teatron!” Sed ili diris eĉ ne unu vorton, silentis.

Ankaŭ Ĵenja diris: “Jes, ankaŭ en Moskvo okazas same, la teatro formortas. Oni ne ludas tie kiel oni igis nin ludi – per nervoj, animo kaj temperamento, oni nur diras nudajn vortojn – vortojn kaj nenion pli. Kien malaperis ĉiuj talentaj aktoroj – ĉu ili ĉiuj mortis? Kiam mi venis al la Tjumena teatro mi estis ŝokita – ĉi tie estis mirindaj aktoroj, majstroj! Kvankam Tjumeno estis malpura, malriĉa urbeto. Kaj nun eĉ en Moskvo malaperis bonaj aktoroj”.

Kiam ni adiaŭis unu la alian, li donis al mi la pelton, la ĉapelon, brakumis min, kisis kaj diris: “Ni interparolis kaj kvazaŭ rememoris la junecon”. Mi diris: “Ĵenja, mi ne veturos nun per buso – mi flugos hejmen per flugiloj! Ĉar vi plu estas same bela, la sama ĝentlemano, nenio fuŝis vin – nek viaj altaj rangoj, nek viaj meritoj. Vi estas Popola Artisto, sed plu same karesema kaj bonkora kiel antaŭe”. Li diris nur: “Tiel ja devas esti”. Tiel post jardekoj la sorto denove renkontigis min kun Jevgenij Matvejev.

“La hispanoj”
Interesa kazo estis ligita al la spektaklo “La Hispanoj” laŭ verko de Lermontov. Mia partnero estis Anatolij Ŝelepenko, bela aktoro iom simila al Lermontov. Li ludis hispanan junulon Ferdinando kaj mi – junulinon, kiu amis lin, sed kiun duonpatrino edzinigis al maljuna monaĥo. Kaj ni havis tie amuzan epizodon.

Dum sceno kiam renkontiĝas mi, tiu maljuna monaĥo (lin ludis aktoro Vojnarovskij, longa kaj magra kvazaŭ skeleto) kaj Ferdinando, okazas konflikto kaj fine li kun la vortoj “do ricevu vin neniu!” mortigas min kaj portas al ĉambro de la patrino. Tie li metas la korpon ĉe la rando de la scenejo kaj legas super ĝi monologon. Ĉio ĉi estis bone farita, sur la scenejo brulis vera fajrego. Kaj mi tutan tempon kuŝis morta.


Afiŝo de la Tjumena teatro, 1940-1941

Sed okazis ke unu el “jezuitoj” iom drinkis. Kaj jen li eniras la scenejon kaj mi vidas ke li per siaj lignaj sandaloj surtretos mian piedon. Sed mi estas morta kaj ne povas moviĝi! Mi estis terurita, ŝrumpis la fingrojn, sed li estis ĉiam pli proksima. Aldone ekgutis – tio okazis printempe, neĝo sur la tegmento degelis kaj ekgutis al mia vizaĝo. Jen guto trafas la nazon kaj akvo ŝprucas je ĉiuj direktoj.

Mi duonmalfermis la okulojn kaj vidas ke ĉe Ferdinando la lipoj jam tremas pro la rido kaj mi mem jam ekridetis. Mi havis nur unu penson: “Oni plej rapide mallevu la kurtenon!” Kun granda peno ni finis tiun ĉi scenon. La aktoro, kiu estis ebria, estis la sama kiu ludis la avon de Pavĉjo Morozov. Feliĉe li tamen ne surtretis mian piedon.

Tio estis unua rolo de Anatolij Ŝepelenko, veninta el amatora grupo. Kaj lin tiom amegis la junulinoj! En tiu tago en la Tjumena teatro estis ŝtelitaj portretoj – la mia kaj de Anatolij. Administranto venis al ni malantaŭ la kurtenon kaj diris: “Lusja, mi multajn jarojn laboras en la teatro, sed neniam vidis tiaĵon. Oni ŝtelis viajn fotojn el la halo rekte de sur la muro. Kontrolantoj tie sidis, virinoj en vestejo – tamen oni ŝtelis viajn portretojn”.

Aktoroj
Eble vi ne kredos al mi, sed mi neniam ŝatis la aktorojn. Mi ne nur malŝatis ilin, mi ilin tute ne eltenis. Mi eĉ edziniĝis ne al aktoro, sed al sekciestro de la plasta fabriko. Ĉar la aktoroj en vizaĝo diras tion kaj malantaŭ la dorso alion. Ankoraŭ en la teatra lernejo mi ĉeestis okazaĵon post kiu mi diris al mi, ke neniam mi havos edzon-aktoron. Estis tiel.

Ĉiujn aktorojn kaj lernantojn oni vokis al kunsido. Apud mi sidis bonega aktoro, bela, sed jam sufiĉe aĝa. Apud li sidis edzino, korpulenta virino, forte ĉirkaŭpremita de korseto. Mi sidis inter ili, do bone aŭdis ilian interparolon. De alia flanko sidis junulino el la teatra lernejo. Kaj mi aŭdis kiel la edzino ion diris al li, li prenis ŝian manon, kisis kaj diris: “Kiom bonajn kukojn vi bakis hodiaŭ! Nu kia admiraĵo estas mia edzino!” Kaj tuj poste li kliniĝis al la junulino kaj diris al ŝi: “Hodiaŭ ni renkontiĝos en alia hotelo”. Kaj ŝi estis tre juna, nur unu kurson pli aĝa ol mi! El ĉiuj aktoroj nur Jevgenij Matvejev estis escepto, li estis tute alia persono.

Povo de la arto
Tio okazis en Omsko, en la teatra lernejo. Ni estis finantaj la trian lernojaron kaj devis ludi spektaklon laŭ teatraĵo de Ostrovskij “La fulmotondro”. Tiutempe ni havis iom strangan reĝisoron – li ĵus finis la faman teatran altlernejon GITIS kaj estis speciafa, ne kiel ĉiuj. Li nomiĝis Jevgenij Aleksandroviĉ Prostov kaj estis tre specifa persono.

Li povis dum provludo turniĝi al ni dorse por pritaksi kiel ni parolas – ĉu sincere aŭ false. Se li sentis falsaĵon, do diris: “Ne, ne, ĉi tie vi falsas. Ripetu ĉion denove!”

Kaj estis inter ni lernantino, tre bela polino Viktoria. Mi bone konis ŝin, ĉar ni loĝis kune – mi, tiu polino kaj judino Esfir luis triope ĉambron, en kiu etsis vera Internacio. Vika estis belulino – rozkoloraj vangoj, svelta kiel ĉiuj polinoj, admirinda figuro, belegaj kruroj… Sed tute sentalenta! Ni jam estis finantaj la trian lernojaron kaj ŝi ankoraŭ eĉ ne havis bonan rolon – nur kelkvortajn, ĉar ĉiuj komprenis jam ke ŝi ne havas aktoran doton.

Sed jen tiu ĉi reĝisoro donis al ŝi en “La fulmo” rolon de fratino de la edzo de Ekaterina. Tio estis plenkreska virino, kiu havis koramikon, ili renkontiĝis, brakumis, amindumis. Li donis al ŝi la rolon, sed ŝi povis fari nenion kaj tute malsukcesis malgraŭ ĉiuj klopodoj. Li penis multege, sed ĉio estis senrezulte.


Piedira ponto en Tjumeno, la 1930-aj jaroj

Do li forpelis nin ĉiujn, restis kun ŝi sola kaj diris al ŝi: “Nu komprenu, ŝi ja estas temperamenta junulino, ŝi plenforte ĝuas la vivon, ili jam kunvivas kiel geedzoj. Ĉu vi imagas kiel ŝi akceptas lin dum renkontiĝoj?!” La kompatinda Vika nur gapis al li rondokule. Li denove komencis klarigi al ŝi: “Nu bone, imagu ke mi estas via Krispharulo. Nu brakumu min, forte – kvazaŭ mi estas via Krispharulo”. Ŝi ne povas. Li diras: “Ĉu vi estas aktorino aŭ ne?! Kial vi timas min? Brakumu min forte! Se vi ne povas, mi mem brakumos vin”.

Li mem estis longa, maldika, kun nazo kiel ĉe Mefistofelo kaj hirtaj haroj. Kiam li turniĝis al ni dorse kaj metis unu kruron sur alian, liaj ostecaj kruroj elstariĝis super la kapo, ĉar li faldiĝis kvazaŭ cirkelo. Ne eblis ne nur enamiĝi, sed eĉ simple rigardi lin sen rido! Li aspektis kiel diablo el pentraĵoj. Cetere li estis tre inteligenta, bonega lekciisto kaj laboris tutanime.

Sed ĉu vi scias kio okazis? Li tiom imprese brakumis Vikan kaj instruis ŝin kiel necesas montri amon, ke ŝi enamiĝis je li! Ŝi enamiĝis! Mi aldonu ke ŝi havis 17 jarojn kaj li ne malpli ol 40 kaj delonge estis edziĝinta.

Ni nenion sciis, nek supozis. Ĉio malkovriĝis tiel. Estis ordinara nokto, ĉiuj dormis. Kaj subite aŭdiĝis terura krio – tio kriis Vika. Mi kaj Esfir vekiĝis, ŝaltis la lumon kaj ekvidis: Vika staras sur sia lito, ŝiaj okuloj brilegas, ŝi tremas tutkorpe, tamen plu estas bela. Ni hastis al ŝi: “Vika, kio okazis?!” Ŝi ekploregis kaj diris: “Knabinoj, mi forlasos la lernejon!” Ni provis admoni ŝin: “Kial? Vi estas tiom bela kaj foriras el la teatra lernejo… Ĉio solviĝos…” Sed ŝi estis obstina: “Ne, mi ne povas resti. Mi amas Jevgenij Aleksandroviĉ!” Kaj ŝi ekploregis, komenciĝis vera ĥisterio. “Mi amas lin, sed li havas edzinon kaj mi devas foriri!” Sekvan tagon ŝi prezentis eksiĝan peton kaj post plia tago ŝi malaperis.

Nur post pluraj jaroj, jam en Tjumeno oni rakontis al mi kio okazis al ŝi poste. Ŝi studentiĝis en la medicina universitato, finis ĝin kaj iĝis bonega kuracistino. Ŝi ne povus iĝi bona aktorino, ja ŝi eĉ ne komprenis kion diras al ŝi la reĝisoro, kion li rakontas pri la amo. Tamen li provis instrui la amon al ŝi kaj li sukcesis!

Kavaleriistino
Tio estis historio kutima por la teatra medio. Poste ni faris en Tjumeno spektaklon pri la milito de 1812 kaj mi ludis Nadeĵda Durova, unuan rusan kavaleriistinon. Por tiu rolo estis preparitaj du aktorinoj – mi kaj Ludmila Rogova, mia dublistino el amatora trupo. Ŝia edzo estis maljuna administranto de la teatro, ŝi speciale edziniĝis al li.

Kelkajn tagojn antaŭ la premiero la reĝisoro vokis min kaj diris: “Ludmila, la premieron ludos vi”. Unue, ĉar tie estis senrimaj poemoj, tre komplika tasko kaj mi bone plenumis ĝin. Due, ĉar tie necesos ludi duonviran rolon, en viraj vestoj kaj mi jam ludis tiom da viroj ke sentis min en pantalono kvazaŭ en robo. Krome en la teatra lernejo ni lernis ĉion – skermadon, akrobatikon, do por mi estis pli facile fari tion.

La premieron ĉeestis ĉiuj partiaj sekretarioj, ĵurnalistoj, altranguloj. Cetere recenzo pri tiu spektaklo ne aperis. Oni opiniis ke okazas la milito kaj la spektaklo ne temas pri ĝi, estas nura leĝera opereto pri ino kiu iris batali. Nu ne gravas.


Afiŝo de la Tjumena teatro, 1939-1940

Ni havis problemon pri Rĵevskij. Tio estis ĉarmega aktoro kaj ĉiuj amis lin, sed… la aĝo jam videblis. La aktoroj ridis, diris ke nia dueto similas al koruptado de neplenkreskulino, ĉar mi aspektis kiel lia filino. Sed la pleja problemo estis ke li ludis junan husaron, do devis kuri kaj salti. Sed li jam havis reŭmatismon! Do la aktoroj kolektiĝis ofte malantau kurteno por amuziĝi observante kiel li eksidos aŭ ekstaros.

Kaj jen dum la premiero okazis incidento – amuza kaj malĝoja samtempe. Ĉio komenciĝis ankoraŭ dum la ĉefa provludo, kiam la reĝisoro diris ke mi ludos en la premiero. Kiam Lusja Roganova eksciis pri tio, ŝi faris grandan skandalon! Ŝi vokis sian edzon al vestejo kaj frapis lin laŭ vizaĝo de ambaŭ flankoj, kriante: “Stultulo! Mi edziniĝis al vi por ke vi donu al mi rolojn kaj vi?! Kial Lusja Kuzmenko ludos dum la premiero kiam la tuta estraro venos? Kaj ŝi famiĝos kiel bona aktorino dum mi plu restos dublistino!” Poste ŝi ekploris, svenis kaj oni klopodis rekonsciigi ŝin.

Sed la plej grava afero okazis dum la premiero. Tie estis epizodo, dum kiu mi en uniformo de rusa husaro kaŝeniris gepatran domon por ŝteli sekretajn dokumentojn ĉe francoj, kiuj kvartiris tie. Kaj jen mi iras laŭ la domo, superpaŝas dormantajn ebriajn francojn, supreniras senbrue laŭ ŝtuparo… kaj sur balkonon hazarde eliras la patro. Li certe krias: “Filinjo!” La francoj vekiĝis kaj unu el ili forte trenis min de sur la ŝtuparo.

Por kolekti necesan nombron de la francoj oni vestigis je uniformoj ĉiujn – laboristojn, dekoraciistojn. Kaj unu el ili, pentristo Petja Vidjagin, malalta sed forta, devis forĵeti min de sur la ŝtuparo. Dum la provludoj li faris tion kiel necesas, singarde. Sed sur la scenejo oni forgesas ĉion, do li akomodiĝis en sia rolo kaj fortrenis min per sia vera fortego.

Malsupre staris ŝranko, mi batiĝis per tempio kontraŭ ĝi kaj tuj senkonsciiĝis. Kio komenciĝis! Oni prenis min sur manojn, forportis malantaŭ la kurtenon, vokis kuraciston, la edzo alkuris, sango fluis el mia kapo. Mi malfermis la okulojn kaj ekvidis ke ĉiuj kliniĝis super mi: “Kio okazis? Kial mi estas ĉi tie? Mi devas ludi!” Oni klarigis al mi: “Petja Vidjagin vin de sur la ŝtuparo forĵetis. Necesis akurate, sed li faris plenforte” Kaj jen mi vidas ke apude staras Lusja kaj jam preparas sin iri sur la scenejon: “Mi funludos”. Post aŭdi tion mi eksaltis! “Ne, ni daŭrigu la spektaklon”. Kio okazis en la halo kiam mi eliris kun bandaĝita kapo! Ĉiuj ekstaris, komencis aplaŭdi – kaj ĵurnalistoj kaj la soldatoj vunditaj. Tio estis triumfo.

Milito
La tutan militon ni faris spektaklojn en hospitaloj, ĉiutage. Tuj post matena provludo ni marŝis al hospitalo, portante kostumojn en sakoj. Somere, kiam en la teatro okazis riparado, ni vagadis tra vilaĝoj – piede de unu vilaĝo al alia. Ni prezentis al kamparanoj diversajn historiojn, mi voĉlegis poemon “Geedziĝo” de Tvardovskij, kantis kaj dancis sub harmoniko. Ho, kiom da aferoj ni vidis tie! Ni vidis kiel virinoj trenis plugilon, ĉar mankis ne nur traktoroj, sed eĉ ĉevaloj. Foje ili uzis tiucele iun magran bovinaĉon. Ni vidis kiel ili plugis permane kaj poste semis per kribrilo.

Foje ni venis al vilaĝo kaj petis nokti ĉe iu dometo. mastrino alportis por ni bolitajn terpomojn kio estis vera riĉaĵo kaj ni kuŝis ripozante. Sed jen la pordo malfermiĝis kaj eniris virinoj en kaptukoj. Ili eniris kaj haltis, gapas al ni, la pordo restis malfermita. Mi ne eltenis kaj diris: “Kio okazas, Nikolaj Nikolajeviĉ? (li estis nia estro)? Ni eĉ ne povas ripozi trankvile. Ni marŝis tiom longe kaj devas restariĝi bone”. Li estis bonkora ulo, Rajsov estis lia familionomo. Li diris: “Trankviliĝu, Lusja, ne kondutu krude. Ili venis rigardi ne vin, sed nin. La virinoj kelkajn jarojn ne vidis la virojn”. Mi indignis denove: “Ĉu ni estas pupoj?!” Ankaŭ aliaj komencis protesti.


Manĝokuponoj de la milittempo, Omska provinco

Tiam unu kamparanino diris: “Ho inoj-inoj, ne spertis vi verajn malfacilaĵojn. Jen vi havas eĉ du virojn, do lasu al ni almenaŭ unu por generi la infanojn”. Kaj ni vere havis du virojn: Nikolaj Nikolajeviĉ kaj unu alia, kiu voĉelgis poemojn de Majakovskij kaj rakontojn de Zoŝĉenko. Mi estis ŝokita. Por infangenerado?! Des pli ke por mi tiu Nikolaj Nikolajeviĉ jam estis maljunulo, pli ol 40 jarojn li havis. Kaj ili parolis tute serioze, la kamparanoj ĝenerale ne multe ŝercis.

Tia estis la vivo. En la tuta vilaĝo ili havis nur unu viron senkruran kaj alian unukruran kaj ili ne havis tempon por fekundigis ĉiujn. Kaj la virinoj estis junaj, ili sopiris havi bebojn. Do ili venis peti al ni… nun mi rakontas kaj eĉ pli teruriĝas. Koŝmaro, tio estis vera koŝmaro.

Pupteatro
Komence de la 1950-aj mi devis transiri al la pupteatro. Unue, ĉar mi jam estis sufiĉe aĝa. Krome mortis mia edzo kaj longan tempon mi deziris vidi neniun. Li revenis post la milito kun malsana koro kaj vivis mallonge. Mi vidas nun kiel viroj mortas kaj iliaj vidvinoj tuj eliras surstraten, eksidas sur benkojn kaj babilas. Mi povis paroli kun neniu, nur kun du infanoj kiujn mi havis. Neniu rekonis min, oni proksimiĝis sed ne povis rekoni, ĉar mi aspektis kiel maljunulino. Mi eĉ ludi en teatro ne povis. Sed mi devis prizorgi miajn infanojn.

Do mi ne havis alian elekton krom dungiĝi en la pupteatro. Mi jam havis bonan nomon, recenzoj pri mi estis bonaj, do oni akceptis min. Unue estis malfacile por mi trakti la pupojn, sed poste mi alkutimiĝis.

Tio estas peniga laboro. La pupoj estas pezaj, iliaj kapoj grandaj, interne troviĝas diversaj mekanismoj, risortoj, ŝnuretoj. Oni tiras unu ŝnureton – malfermiĝas la pupaj okuloj, oni tiras la alian – ekmoviĝas ĝiaj oreloj, la trian – leviĝas pupa brusto. Kaj tutan tempon viaj manoj estas levitaj, la tutan spektaklon. Tie oni laboras ĉefe ne kiel aktoro, sed kiel portisto. Kaj ĉio estis tiom malkutime por mi. En la drama teatro mi eniras kiel mi mem, mi portas mian korpon, faras mian geston. Kaj ĉi tie estas nur pupo. Eksidis pupo, ekstaris pupo.


Tradicia rusa ludilo "grandaj paŝoj". Tjumeno, la 1940-aj

Iuj artistoj eĉ ne eltenis kaj malsaniĝis – je tuberkulozo kaj aliaj malsanoj. Ĉar tiutempe pupspektakloj okazis ĉefe en kamparo. Kiu venus al pupspektakloj en la urbo? Oni pene enmanigis biletojn al pedagogoj, kiuj admonis gepatrojn. Dum en kamparo al spektakloj venis ĉiuj – melkistinoj, traktoristoj. Ni speciale prezentis spektaklojn konvenajn – “Ivan kaj Maria”, rusajn fabelojn, kie oni kantas, dancas, ludas harmonikon. Dormis ni sur propraj faldeblaj litoj – hoteloj estis maloftaĵo. Ofte ni noktis en preĝejoj kaj tie estis malvarme, musoj kuris lau ni – ho, prefere mi tion ne rememoru!

Nun estas tute alia afero. Tiam la pupteatro en Tjumeno eĉ ne havis propran ejon. Poste nia direktoro Jaiĉnikov sukcesis aprobigi ĉe la provinca partia komitato decidon konstrui la pupteatron. Li vojaĝadis al Moskvo, multajn kabinetojn vizitis, multajn donacojn disdonis kaj danke al tio komenciĝis la konstruado. Ni, aktoroj, partoprenis sabatajn volontuladojn, konstruis tiun teatron kune. Poste, kiam la teatro estis preta, mi jam estis sufiĉe aĝa, mia filino naskis infanon kaj mi emeritiĝis. Tiel pasis mia vivo, la tuta vivo en teatro.

de Stano Belov (noreply@blogger.com) je 2023-01-24 16:36

UEA facila

Romo / Parizo

Sabaton la 21-an de januaro, la ĝemelaj urboj Romo kaj Parizo organizis sian 5-an legoklubon. Tiuokaze ni invitis italan poeton Tiberio Madonna paroli pri siaj verkoj. Dudek kvar samtempaj partoprenantoj povis legi poemojn de Tiberio Madonna, kiu afable disponigis ilin en sia blogo http://pomojverdaj.blogspot.com. La plimulto de la partoprenantoj jam legis liajn poemojn, tiel ke ni povis interese debati pri kiel, kial, de kiam Tiberio verkas. Ni pasigis longan tempon per lia poemo premiita de la Belarta Konkurso de UEA "Renkonto kun la trompo", kiu estas ne tuj komprenebla sen eta klarigo. Tamen eĉ sen klarigo, tiu premiita poemo aparte kortuŝas legantojn! Ni parolis pri poemo verkita omaĝe al Paula Silas, pri lia fabelo "Historio de ĉapelo", kaj pluraj aliaj poemoj. Ni pasigis bonegan literaturan momenton en agrabla kaj amika etoso. Ni ĉiuj deziras al Tiberio la plej grandan sukceson pri estontaj verkoj ! Nia legoklubo estis registrita de Debora Rossetti. Jen jutuba ligilo : https://youtu.be/ShNl6oAp9hg Amike, Mark Ĵiro

2023-01-24 14:44

Global Voices

Juna kuiristo en Bakuo transformis sian apartamenton en restoracion

La domo de la 26-jara kuiristo estas krom restoracio ankaŭ foto- kaj filmstudio por diversaj kuirartaj platformoj.

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Bildo de Parvana Mustafayeva. Uzata kun permeso laŭ enhavpartnera interkonsento.

Ĉi tiu artikolo unue estis publikigita en  JAM News. Redaktita versio estas reeldonita ĉi tie laŭ enhavpartnera interkonsento.

Yagub Zeynalzade estas 26-jaraĝa kuiristo el Azerbajĝano [eo]. Li ricevis sian kuirartan trejnadon en Kroatio kaj Italio. Post iom da tempo laborinte en itala restoracio, Yagub revenis al Azerbajĝano, kie li transformis sian loĝejon en la centro de Bakuo [eo] en restoracion.  Li loĝas kaj ricevas siajn klientojn en apartamento konsistanta el unu sola ĉambro kaj subtegmento.

La kuirarta talento de avino

La intereso de Yagub pri kuirado estis transdonita al li de lia avino kiu edukis lin.  Kiel infano li pasigis multajn somerojn en Dashkesan kie lia avino vivis. En intervjuo kun Jam News, Yagub diris, “Antaŭ ne longe mi rimarkis, ke kuirado estas enradikiĝinta en mi. La influo de mia avino estas neforviŝebla.”

Sed malgraŭ senfinaj dolĉaĵoj, kiujn lia avino preparis por li, la vivo en Dashkesan finfine komencis esti enuiga. Li decidis forlasi ĉi tiun komfortan zonon por vivi memstare, por kompreni kion li kapablas sen iu ajn helpo.

Tiel komenciĝis la transformado de Yagub en Bakuo. Kiam li unue alvenis en Bakuo, li luis loĝejon kun amiko. Sed la konservativaj opinioj de Yagub, malhelpis komenci novan vivon. ““Mi estis radikala kaj nekongrua kun preskaŭ ĉiuj.  Mi havis tre malgrandan amikaron kaj sentis min izolita.”

Yagub fine forlasis la loĝejon kaj okupiĝis pri religiaj studoj en madraso [koranlernejo]. “Tiu ĉi edukado efikis al mi profunde. Lerninte religion, mi iusence lernis mian veron. Ĉi tio trankviligis min kaj mi komencis esplori aliajn kampojn. Mi volis renkonti novajn homojn.”

Ĉe iu punkto, Yagub havis sep laborlokojn, provante repagi siajn ŝuldojn. “Poste mi konsciis, ke mi volas komenci mian propran entreprenon. Tiel komenciĝis mia projekto, kiun mi nomis projekton apartamento.”

Projekto apartamento aŭ libera spaco

“Mi bezonis du monatojn por paki miajn aĵojn kaj ekloĝi en ĉi tiu dometo. Iom post iom mi dediĉis min al ĉi tiu loĝeja spaco. Mi devis komenci ie. Mi havis nur 40 manatojn [ĉirkaŭ 24 €/25 USD] kaj tiun tagon komencis la Projekto Apartamento. Mi konservis duonon de tiu kvanto por mi, aĉetis dolĉaĵojn kun la alia duono, preparis teon kaj invitis gastojn. Ĉi tio estis mia unua evento. Muziko, distro. Ĝis nun ne estis problemoj kun la najbaroj,” diras Yagub.

Li diras, ke la celo de la projekto estis krei reton de homoj pere de eventoj.

“Mi ekkonis ilin, kaj ili konis unu la alian. Mi decidis inviti homojn, kiuj inspiros unu la alian. Ĝi estas kaj komerca kaj socia projekto. Kvankam ne estis grava enspezo, mi gajnis homojn. Kaj mi, kiu konis neniun ĉi tie, iom post iom komencis havi komunumon.”

Yagub nomas ĉi tiun spacon, kiun li transformis en restoracion, ankaŭ “libera spaco” – loko kie junuloj kunvenas kaj manĝas memkuiritajn manĝaĵojn, kondutante libere.

Nekonataj gustoj

Yagub diras, ke la Projekto Apartamento ne estas nur restoracio kaj hejmo, ĝi estas parto de io, kio povas fariĝi longtempe, ĉeno de restoracio.

“Estas potencialo en regionoj kaj vilaĝoj, kaj mi provas trovi ĝin. Mi aŭ alvokas aŭ vizitas rekte. Iuj el la produktoj tie, ne estas vaste konataj ĉi tie. Mi aĉetas ilin, kuiras manĝaĵojn de ili kaj provas gustumigi ilin al homoj. Kiam mi parolis kun lokanoj en la vilaĝoj pri agroturismo [eo], la “svisa modelo” ktp., tio sonis al ili kiel fabelo. Ili ne interesiĝas pri neatingeblaj perspektivoj, sed sole serĉas iom da helpo ĉi tie kaj tie. Do mi aĉetis iliajn produktojn anstataŭe.”

Komence Yagub faris tion pro personaj interesoj. Kiam li vojaĝis ĉirkaŭ la regionoj dum komercaj vojaĝoj, li aĉetis interesajn produktojn kaj kunportis ilin al Bakuo. Li preparis nekonatajn pladojn kaj regalis siajn amikojn, kiuj siavice diskutis kun aliaj pri tiuj novaj kuirartaj spertoj.

“Kompreneble mi volis transformi ĉi tiun procezon en monon. Daŭrigi ĉi tiun laboron, kiun mi ĝuas, kaj profitigi ĉi tiun laboron. Do mi aĉetas ĉi tiujn produktojn, metas ilin en la menuon kaj vendas ilin. Tiel mi helpas tiujn en la vilaĝoj aĉetante iliajn produktojn, kaj mi proponas al homoj novajn gustojn, mi rakontas al ili la historion de ĉi tiuj pladoj.”

Manĝaĵo elektita ne de la kliento, sed de la kuiristo

Projekto apartamento, la hejma restoracio de Yagub Zeynalzade, altiras klientojn ĉefe per ĝia paĝo ĉe Instagram.

Homoj sciigas min , ke ili interesiĝas.  Malgrandaj entreprenoj ĉie havas malfacilaĵojn nun. Ni ankoraŭ metas la fundamenton, ĉio estas nova, kaj nova koncepto ĉiam malfacilas.  Manko de stabilaj enspezoj estas precipe malfacila.  Okazas, ke ĉiutage estas gastoj dum tuta semajno, kaj foje ili forestas dek tagojn.”     

Yagub diras, ke en ĉi tiu koncepto, la menuo ne estas determinata laŭ la gusto de la klientoj. La klientoj fidas la kuiriston, kiu deziras feliĉigi la klienton per liaj pladoj.

Malgranda loko, multaj funkcioj

La funkcioj de la hejma restoracio de Yagub Zeynalzade ne estas limigitaj al la apartamento kaj restoracio. Ĝi ankaŭ estas studio. Li tie faras foto- kaj filmregistradojn kreante enhavon por diversaj kuirartaj platformoj.

“Tra la tempo ni altiris volontulojn. Ili lernas kuiradon ĉi tie. Du el ili jam laboras kun ni. Sed ĉi tio estas nekutima loko por labori. Mia celo en kreado de ĉi tiu spaco estis transdoni mian kuirartan scion al aliaj. Krom mi, estas kvar knabinoj kun kuirarta edukado. Unu jam kompletigis la programon kaj nun instruas tri pliajn knabinojn.”

Ĉi tiu domo-restoracio ankaŭ ofertas scenejon por arto de la loka junularo, kiun Jagub volas helpi tielmaniere. En malsamaj anguloj de la apartamento oni povas vidi metiojn kaj produktojn faritajn hejme.

“En la lastaj tagoj okazis interesaj aferoj. Amikoj alportis tomatojn, paprikojn, melongenojn el siaj ĝardenoj, alia gasto alportis vinberojn. Estas bonege, ke homoj scias kie trovi nin.  Tiel estas ĉiam freŝaj lokaj produktoj. Foje homoj ankaŭ alportas siajn proprajn pladojn, kiujn ni poste gustumas kaj kune pridiskutas. Ĉi tiu koncepto estas unika kaj miaj atendoj pri ĝi estas altaj.  Mi certas, ke ni povas atingi multon en la estonteco.” certigas Yagub.

de Teddy Nee je 2023-01-24 09:11

Libera Folio

Tri usonanoj diskutas persone

Ĉu Esperanto estas sekto? Ĉu tradukado estas mensogado? Kaj kiuj libroj en la ”Baza legolisto” efektive estas legindaj? Jen kelkaj demandoj, kiujn starigas la podkasto ”Usone persone”. Ni petis Hans Becklin rakonti pri la elsendo.

Hans Becklin dum komitata kunsido.

Libera Folio: Kiajn avantaĝojn laŭ vi havas la podkasta formo?

Hans Becklin: – Kiel aŭskultanto, mi trovas podkastojn konvenaj plurkiale. Unue, ili ĝenerale estas senpagaj kaj aŭtomate aperantaj en podkastilo – aboninte ilin, oni ne devas daŭre serĉi ilin, malkiel multajn specojn de informoj, kiujn oni devas postĉasi. Due, ili restas haveblaj longe, kaj oni povas, se pasia kaj interesata, ekŝati podkaston kaj traaŭskulti ĝian tutan katalogon facile. Tio povas esti ampleksa! Mi mem eksekvis podkastojn meze de la unua jardeko de nia nuna jarcento, do dum pli ol unu duono de mia tuta vivo. Podkasto tiel malnova, eĉ se malregula, povas havi amason da epizodoj! Trie, ili povas fokusiĝi pri io tre specifa – multe pli specifa ol televid-programo, ekzemple, kies multekosteco kondiĉas vastan akcepton. Tio kreas bonan etoson, kiu igas la homojn pasiaj kaj engaĝataj. Kiam mi trovas podkaston, kiu traktas temon aparte karan al mi, estas kvazaŭ mi ektrovus en mia urbo miraklan tavernon, kie ĉiuj almenaŭ unuflanke similas min. Kia ĝojo!

– Kiel podkast-kreanto, mi trovas la formon tre avantaĝa. Ne estas tre multekoste krei podkastojn – se oni povas akcepti mezbonan sonkvaliton, oni fakte povas registri podkaston per sia poŝtelefono. La sistemoj por registri, munti, kaj disŝuti, kiujn ni uzas por Usone persone, estas senpagaj. Oni povas krei laŭ sia propra ritmo, fidante, ke la aŭskultantoj kaptos la epizodon, kiam ajn ĝi estos preta. Kaj oni povas elekti tre specifan temon – eĉ en malgranda komunumo kiel Esperantujo – kaj fidi, ke la ĝustaj homoj trovos vin.

Kial vi decidis fari regulan podkaston?

– Same kiel multaj projektoj en Esperantujo, tiu ĉi fontas el pasio kombiniĝanta kun profunda amikeco. Rafa Nogueras kaj mi de longe konas unu la alian, estante pli-malpli kovitaj de la sama, kreskanta Esperanto-movado en Usono antaŭ 7-8 jaroj. Ambaŭ el ni regule partoprenas NASK, kiu estas en Usono ne nur kursaro sed ankaŭ nia ĉefa evento. Simile, ni interesiĝas pri beletro, verkado, tradukado kaj la Esperanta kulturo, kaj ofte korespondas pri ĉio ĉi inter NASK-oj.

– Brandon Sowers, pli longdaŭra Esperantisto el Atlanto (kvankam similaĝa kiel Rafa kaj mi) reaktivis dum la pandemio aparte en tiuj ĉi kampoj. Rapide mi kaj Rafa aparte amikiĝis kun li, kvankam dum sia nova epoko de esperantismo Brandono loĝas konstante ekster Usono – unue en Barbado kaj nun en Portugalujo. Ni de pli ol jaro kritikas kaj komentarias la verkojn de la aliaj kaj babilas preskaŭ ĉiutage per privata grupo en Telegramo.

– Nur unu fojon de la amikiĝo ni tri fakte estis fizike samloke – dum la plej lasta Universala Kongreso en Montrealo. Tiam, kadre de diskutoj jen en kunvenoj, jen en trinkejoj, ni komencis pensi pri nova podkasto – io forte enradikiĝinta en la Esperanta kulturo, lingve elstara, kaj familiara. Ni rimarkis, ke mankis en Esperantujo babil-podkasto, kiu plenumus ĉiujn el tiuj ĉi kondiĉoj. (Plurajn podkastojn mi mem ne povas rekomendi al miaj Esperanto-lernantoj pro konsekvencaj, bazaj eraroj, kvankam mi mem trovas la podkastojn amuzaj kaj ŝatindaj.) Do, anstataŭ vei pri manko, ni decidis kunkrei tion, kion ni volis. Kaj ni rapide rimarkis, ke fakte ne nur ni avidas ion ĉi tian.

Ĉu foje vi havas gastojn?

– Jes, sed ni havas tri ĉefajn kriteriojn: gasto povu prezenti ion gravan al Esperantujo, estu preta paroli kun ni kvazaŭ ni estus ĉirkaŭ tablo en trinkejo, do sufiĉe neformale, kaj parolu Esperanton simile bone kiel ni, por konservi la kvaliton de la elsendo kaj ĝian taŭgon por progresantoj. Ĝis nun ni bonvenigis plej ofte nian amikon Stela Besenyei-Merger. Nia triopo tamen restas la kerno, kaj ni ne volas transiri al plene gastiga podkasto, kvankam gasto faciligas la pretigadon (ĉar tiu prezentas la ĉefajn informojn kaj ni simple respondas).

Kiom da aŭskultantoj kutime havas la eroj? 

– Nuntempe, nova epizodo du semajnojn post sia apero ĝenerale estas aŭskultita 400 fojojn. Do sufiĉe multe! Ni dissendas la podkaston per RSS-fluo, kiun oni povas kapti per ajna podkaptilo, kaj ankaŭ per YouTube. Mi antaŭvidas, ke la nombro daŭre kreskos – ĝis nun, unu duono de niaj aŭskultantoj troviĝas en Usono, lando ĝenerale marĝena en Esperantujo.

Kiu ero ĝis nun estis plej populara?

– Eble ne surprizas la legantojn de Libera Folio, ke plej aŭskultita ĝis nun estas la epizodo Ĉu Esperanto estas sekto?!, kiun niaj samideanoj pli ol mil fojojn aŭskultis! Ni provis en ĝi nek dampi la proprajn opiniojn, nek kritiki senbaze aŭ tro persone (spite la nomon de la podkasto).

Kiujn podkastojn vi mem regule aŭskultas?

– Kiam mi estis freŝa Esperantisto antaŭ preskaŭ jardeko, mi multe aŭskultis la podkastojn Kern.punkto kaj Varsovia Vento – fakte, dum mi kuiris vespermanĝon aŭ purigis mian apartamenton, mi preskaŭ ĉiam aŭskultis unu el ili por akrigi mian senton pri parolata Esperanto. Nun, aŭskultinte la tutan katalogon de jamaj epizodoj, mi ne sentas min same fidela al tiuj, kvankam mi daŭre ĉion aŭskultas. Alia projekto, kiun mi tre ŝatas, estas Fremdulo, kvankam tiu lasta ĉesis regule aperi antaŭ jaro.

– En la angla lingvo, mi emas aŭskulti podkastojn pri aktualaĵoj, ĝenerale en mia aŭto survoje ien. Same kiel la plej granda nombro da usonaj podkastemuloj, mi sekvas The Daily, produktatan de la landa ĉefĵurnalo The New York Times. Mi aldone tre ŝatas Freakonomics, Lingthusiasm, the Allusionist, kaj la podkaston de Duolingo por lernantoj de la hispana. Ĉiuj el tiuj ĉi, tamen (eble flankenmetante Lingthusiasm) celas ion pli profesian, kun multe da muntado, scenaroj, fona muziko, kaj tiel plu. Sed ili havas pli grandan stabon – kaj ankaŭ per sia produkto lukras. Ni simple umas triope de tempo al tempo, kaj registras tion por niaj amikoj.

Ĉu podkastoj laŭ vi iugrade transprenas la rolon de radiaj elsendoj en Esperanto?

Emblemo de la podkasto.

– Honeste dirite, frue en mia Esperantisteco eĉ la tradiciaj elsendoj komencis dissendi per podkastoj, sed ne ĉiam same lerte, kiel oni farus kreante ion plene novan. Do mi ne nepre scipovas kompari la oran epokon de la Esperanta radio al la nuna podkasto-periodo; por mi, neniam estis agordado de kurt-onda ricevilo por kapti la akcentatan Esperanton de iu fremdulo.

– Sed indas demandi, ĉu la pli formala formo uzata de la naciaj radioj (eksaj kaj nunaj) de Pollando, Kubo, Ĉinujo, Vatikano, ktp kongruas kun la ĝenro podkasto. Mi dirus, ke ne – ili simple adaptiĝas al la teĥnologio, ne mem tajlante sin al la ĝenro. Tion oni atendus – simile en Usono la plej popularaj podkastoj je la komenco estis radio-programoj, kiujn oni povis per podkastado kapti laŭ la propra ritmo, anstataŭ dependi de horaro. Tio estis iu meza fazo, kaj evidenta plibonigo. Sed ĉesigi la evoluadon en tiu transira fazo estus erare.

– Por mi, do, ne temas pri transpreno de ajna informa (aŭ propaganda) rolo – temas pri la kreado de tute nova ĝenro, kiu malpli utilas al unudirektaj registaraj deziroj, sed pli kongruas kun la bezonoj de la nuntempa Esperanto-komunumo. Iu izolito, sen loka klubo (aŭ eble kun loka klubo plena je krokodiloj) povas per podkastoj en sia domo sperti bonkvalitan, viglan Esperanton kun malpli da pretendoj pri pompo kaj graveco. Eĉ en la epoko de radioelsendoj, oni ofte devis iri al kongreso por tion ĉi ĝui. Kaj nia podkasto ne estas unudirekta – fakte, inspiras nin ofte sugesto aŭ komento de aŭskultanto, kiu ampleksiĝas en nia pretigado ĝis temo taŭga por epizodo. Ni eĉ sendas al demandintoj, kies demandojn ni uzas en la podkasto, glumarkon!

de Redakcio je 2023-01-24 07:55

Esperanta Retradio

Tarsila do Amaral forpasis antaŭ 50 jaroj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Tarsila do Amaral estis unu el la plej talentaj brazilaj kaj latinamerikaj artistoj. Tial, oni nun omaĝe rememoras ŝian verkaron, kvindek jarojn post ŝia forpaso. Ŝi elstaris okaze de la unuaj manifestiĝoj de moderna arto en Brazilo, kun naciisma esprimo. Ŝiaj ŝajne simplaj, puraj kaj koloraj pentraĵoj markis tiun movadon, kaj por ĉiam impresas kaj emocias rigardantojn.
Inter la plej famaj estas “Abaporu”, “Laboristoj”, kaj “Memportreto”.

“Abaporu” estas la plej altpreza inter la brazilaj pentraĵoj: 40 milionoj da dolaroj. Nuntempe posedas ĝin argentina kolektisto. Ĝi estas verko de la periodo nomata “antropofagio”, kiam brazilaj modernistoj reagis kontraŭ la eŭropocentra kulturo reganta en Brazilo, en la komenco de la 20-a jarcento. Ĝi montras homan figuron en stranga proporcio: grandaj piedo kaj mano, kaj eta kapo. 

“Laboristoj”, pentrita en la jaro 1930, reprezentas la historian momenton de industriigo en la brazila ŝtato San-Paŭlo. Ĝi montras la grandan diversecon de rasoj kaj etnoj, kiuj formas la brazilan socion, post sinsekvaj migradoj. La mienoj de la laboristoj estas seriozaj kaj iom indiferentaj, kaj sur la fono oni vidas partojn de fabriko. Ĝi troviĝas en palaco de la ŝtato.

“Memportreto” ( aŭ “La Ruĝa Mantelo”) estis farita en tempo, kiam la pentristino vizitis Eŭropon, plurfoje. Ŝi reprezentis sin en aristokrateca maniero, en akademieca stilo. En tiu fazo de la vivo, ŝi okupiĝis pri la signifo de la popolaj fortoj, en la socio. Ĉu eventuale ŝi repensis pri sia propra identeco, en la brazila socio?

Tarsila do Amaral naskiĝis en 1886, en la brazila ŝtato San-Paŭlo, en riĉa bienista familio. Kontraŭ la kutimoj en la 19-a jarcento, ŝi frekventis universitaton kaj montris talenton por pentroarto ekde tre juna aĝo. Ŝi studis en Hispanujo kaj Francujo kaj lasis multajn dekojn da majstraj specimenoj de moderna arto.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2023-01-24 07:00

Diversaj diversaĵoj

La veto de Paskalo

 
Laŭ multaj homoj, la franca filozofo, kaj matematiskisto, Paskalo (Blaise PASCAL) starigis nerefuteblan argumenton pruvantan la neceson kredi je Dio. Tio estas konata kiel "La veto de Paskalo", kaj estis prezentita de li en la verko "Pensoj" eldonita en 1669. 
Ja temas pri troaĵo, ĉar tiu argumento jam troviĝas en la verko "La ŝtatoj kaj imperioj de la Luno" verkita en 1649 de Savinien CYRANO de BERGERAC. Pli precize, en tiu verko, la argumento de la veto estas prezentita kaj... refutita, dudek jarojn antaŭ ol Paskalo publikigis ĝin.
 
En aprilo 2005 la esperanta kultura revuo  La Gazeto, bedaŭrinde nun malaperinta, publikigis leteron mian, en ĝi mi citis tradukitan eltiraĵon de la romano de Savinien CYRANO de BERGERAC,  tiu, en kiu li refutas tiun tiaman laŭmodan argumenton. 
 
Kompreneble, en tiu epoko ne eblis rekte prezenti argumenton ateisman. Ĝi do aperas el la buŝo de Lunano responde al la aŭtoro.
 
Jen la eltiraĵo:
 
Mi nur demandas al vi, kiun malavantaĝon vi havus je kredo. Mi ja certas, ke vi povus neniel argumenti. Tial, ke eblas eltiri nur utilecon el kredo, kial vi ne vin mem persvadas? Ĉar, se Dio ekzistus, krom ke vi do erarus ne kredi je li, vi ankaŭ malobeus la precepton, kiu ordonas kredi. Kaj se li ne ekzistus, vi ne estus en pli bona situacio ol ni.
 
"Jes, ja" li respondis, "mi estus en pli bona situacio ol vi. Ĉar se li ne estus, vi kaj mi estus egalaj en la ludo. Sed se male li estus, mi ne povus esti ofendinta iun, kiun mi ne kredas ekzistanta, ĉar por peki oni devas aŭ scii aŭ voli tion. 
Ĉu vi ne komprenas, ke homo, eĉ malmulte saĝa, ne ofendiĝas pro insulto de ŝarĝoportisto, kiam la ŝarĝoportisto ne pensis fari tion, kiam li konfuzis lin kun aliulo aŭ kiam vino paroligis lin? Des pli forte, ĉu Dio, ĉiel neŝancelebla, koleriĝus kontraŭ ni pro tio, ke ni ne konas lin, kiam li mem estas tiu, kiu rifuzis al ni rimedojn por koni lin? 
Sed per via fido, mia kara besteto, se la kredo je Dio estus tiel necesa al ni, se ĝi estus grava por la eterneco, ĉu Dio mem ne konigus al ĉiuj homoj lumojn tiel klarajn kel la Suno, kiu kaŝas sin al neniu? 
Kredigi, ke li dezirus, per kaŝludo inter la homoj, fari kiel infanoj: "Hundĉjo, jen!", tio estas jen kaŝiĝi, jen malkaŝiĝi, maskiĝi por iuj, montri sin al aliaj, estas forĝi Dion aŭ stulta aŭ ruzaĉa."

de Tjeri (noreply@blogger.com) je 2023-01-24 06:01

2023-01-23

La Balta Ondo

Bluaj ĉevaloj, kurbe klinaj domoj kaj torditaj korpoj

secesioJohansson, Sten. Secesio: Romano. – Novjorko: Mondial, 2021. – 253 p.

Secesio estas la titolo de la nova romano de Sten Johansson. La vorto “secesio” ne nur estas apartiĝo disde socia korpo (jen la klarigo de NPIV), sed, laŭ la difino de la verkisto «ankaŭ nomo de artaj movadoj por apartiĝi disde la tradicia “akademia” arto, precipe la Viena Secesio ekde 1897, pli-malpli identa kun la okcidenteŭropa Nova Arto kaj la germania-nordeŭropa Jugendstil (junaĝstilo)».

La intrigo de ĉi tiu romano okazas dum unu el la plej interesaj kaj fekundaj sed samtempe tragikaj epokoj de la mezeŭropa kulturhistorio.

Secesio komenciĝas en 1925. Fikcia aŭstra skulptistino Louise Gerber, kiu ankaŭ estas la mi-rakontistino de la romano, rimarkas dum ekspozicio honore al la pentristo Egon Schiele enigman virinon. Ŝi prezentas sin kiel Wilhelmine Singer (nomita Willi), ĵurnalistino el Danlando:

Tiam mi ekvidis personon en nedifinebla vesto verdigre verda, kiu kun notlibreto enmane intervjuis artiston antaŭ bildo konsistanta el citronflava homa figuro tordita kvazaŭ pro doloro sur brikruĝa fono el flamoj. La intervjuanto estis virino, sendube, sed la mallongaj haroj, la vesto kaj la maniero moviĝi estis tute apartaj, nek inaj nek viraj, kaj la samo validis pri ŝia laŭta ekrido, kiu tranĉis tra la fona voĉbruo. Mi tuj sentis ke mi devas iel ekkoni tiun strangan personon.

La renkontiĝo ŝanĝas la vivon de Louise. Ni sekvas ilin ĝis 1935 tra sukcesoj kaj malsukcesoj, minacoj pro la kreskanta dekstrularo, spertas ilian evoluon antaŭ tiu fono kaj fariĝas atestantoj de ilia amo. Se vi estas homofobo, prefere legu ion alian, sed se vi ŝatas bone skribitan literaturon, plulegu atente, gaje kaj distrite. Sten priskribas la rilaton inter la du virinoj takte, delikate kaj kunsenteme. Konato de Willi povis aĉeti vilaon. Tiu estas Johnny, parenco de la fifama Otto Weininger. Willi kaj Johnny geedziĝas, formale, ĉar la edzo de Willi preferas junajn virojn. Ili vivas kiel triopo sub unu tegmento, tamen foje ĝenite de la polico, kiu supozas, ke maldecaj agoj okazas en la domo.

La protagonistoj de Secesio agas, kompreneble, ĉiam sur la fono de la reala historio. La ekonomia krizo trudas ilian idilion:

La fino de la depresio tamen ne estis proksima. En majo okazis plimalpli katastrofo, por la lando kaj por nia triopo, kiam bankrotis la banko de Johnny, Creditanstalt. En unu momento li perdis sian oficon kaj ĉiujn enspezojn. La domo Vilao Elise, nia hejmo, estis je risko perdiĝi.
“Mi devos persvadi mian patrinon denove preni el la heredaĵo por kovri miajn elspezojn kaj la kurantajn kostojn de la domo, sed tio ne estos facila.”
“Ĉu ŝi vere povus rifuzi tion?” mi demandis maltrankvile.
“Mi esperas ke ne. Ŝi devus konscii ke nun ne estas konvena momento por vendi la domon, pro la falantaj prezoj de nemoveblaĵoj. Sed ŝi jam estas duonkaduka, kaj la depresio kaj deflacio ege superas ŝian komprenpovon.”

Willi estas forta kaj sendependa virino kaj ŝi ofte malaperas dum longaj periodoj por reserĉoj. Louise tamen sopiras al pli sekura vivo, al familio kaj infanoj. Kadre de antaŭa projekto Louise konatiĝis kun viro de la urbodoma administracio, kiu ŝajne estas pli komprenema ol aliaj pli tradiciemaj viroj. Li ŝatas la arton kaj la personecon de Louise, sed lia politika aktivado kreas novajn problemojn en ilia vivo.

Mi frandis la viglajn priskribojn de Vieno, kiujn mi legas kvazaŭ kiel vidatestoj. Mi foje forgesis, ke ĉio estas “nur” fikcio.

Sten dankas finfine sian eldoniston, Ulrich Becker de Mondial, kiu “eldonas miajn verkojn, kvankam mi altrudas ilin en tro densa sinsekvo”.

Ni, la legantoj, ŝuldas dankon al ambaŭ por la pliriĉigo de nia literaturo.

Wolfgang Kirschstein

Ĉi tiu recenzo aperis en la decembra (vintra) eldono de La Ondo de Esperanto (2022).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2022, №4 (314).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2023/01/recenzo-135

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Bluaj ĉevaloj, kurbe klinaj domoj kaj torditaj korpoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2023-01-23 21:53

Neniam milito inter ni

Niĝero: preskaŭ 20 milionoj da tunoj da radioaktivaj rubaĵoj estas stokitaj subĉiele fare de franca entrepreno

PIERRE VERDY / AFP 23/01/2022 La niĝera filio de Orano, antaŭe nomita Areva, ekspluatis dum 40 jaroj tiun minejon de uranio en Saharo por nutradi nukleajn centralojn. La pejzaĝo konsistas en dezerto de sablo kaj rokoj, kie potenca vento regule balaas...

de neniammilitointerni je 2023-01-23 21:28

Aminda Radio Esperanto

ELSENDO N°127 de Aminda Radio Esperanto

La unua podkasto de Aminda Radio Esperanto por 2023 estas ĵus alŝutita en jutubon kaj de tie transiras al fejsbuko, linkedino kaj aliaj sociaj retoj. En tiu ELSENDO N°127 ni proponas al vi la sekvon de la rubriko pri la tradukado de la Biblio kaj ĝia konsekvenco sur la malagasa lingvo. Vi povas sekvi ankaŭ kelkajn novaĵojn pri Malagasio. Antaŭ ol aŭskulti la inicon al la malagasa lingvo, vi konatiĝos kun la konga Esperanto-artisto Zhou-Mack Mafuila. Ni bondeziras al vi sukcesan novjaron kaj agrablan aŭskultadon !

APARTE MENCIINDAJ VORTOJ EN TIU ĈI-PODKASTO

Johns, Freeman, Ranavalona la 2a, Griffiths, Zhou-Mack Mafuila,

Zanahary, Andriamanitra, MAF Madagascar, UNICEF, Ariary,  Global Voice, soanambo, Soanambo For Life, WASH, Soanamad, WaterAid, Royal Academy of Engineering, ONN, Intergenta am’, Originoj, Vinilkosmo,

Androy, Anosy, Atsimo Andrefana, Atsinanana, Brickaville, Atsimo Antsinanana, Farafangana,

Tratry ny taona vaovao !

Lanonam-pahavaratra ka ny maraina ihany no tsara

Fahavaratra

varatra

Kotroka

Tselatra

Rahona mainty

Mitrahotraho ny orana

Orana

Orana mivatravatra

Manerika

Nilatsaham-potaka aŭ nilatsaham-baratra

fotaka

Manavandra

Malama ny lalana

Mamotaka ny lalana

Lena

Tondraka ny rano

Veloma mandram-pihaona !

de fidilalao henriel je 2023-01-23 08:05

Esperanta Retradio

Forta kresko de ventenergio en Germanio

En la norda kaj orienta maroj de Germanio oni rezervas spacon por tiom da ventoturbinoj ke ili produktos la kvaroblon de tiuj kiuj jam funkcias tie. Tio ankoraŭ ne estas ĉio.

Kiu delonge ne estas vidinta la nordan maron de supre, tiu multloke ne plu reekkonas la maron. En longaj vicoj tie stariĝis ventoradoj, inter ili staras ofte platformoj, el kiuj la elektro fluas al la uzantoj en Germanio. Entute 1537 ventoradoj staras jam en la norda kaj orienta maroj de Germanio, ĉe bona vento ili produktas energion kiom ok grandaj centraloj: 8,1 GW-ojn. Kaj tio estas nur la komenco.

Prezentiĝis nova plano kiu preskribas novajn areojn en kiuj estu starigitaj ventoparkoj dum la venontaj jaroj. Se ĉiuj areoj kiuj estas markitaj en la plano, estus vere laŭcele utiligataj, tiam tie eblus produkti la kvaroblon da elektro ol ĝis nun: 36,5 GW-oj da produktivo tie starus. Por kompari: Ĉiuj ventoradoj sur seka grundo en Germanio kune atingas nuntempe kapaciton de 58 GW-oj. Oni nun volas atingi 30 GW-ojn. En la jaro 2045 oni antaŭvidas produktivon de 70 GW-oj en la germanaj maroj. Tio estos la dekoblo de hodiaŭ.

La preparlaboroj por la plano daŭris dum pli ol unu jaro, ĝi konsideru precipe la interesojn de la ŝipa trafiko. Por la ŝipoj restos fiksaj koridoroj. La plano estas ne nur antaŭkondiĉo por la konstruado de ventoradoj, sed ankaŭ por la necesaj elektraj retoj. En ideala kazo la konektaj punktoj pretiĝos samtempe kiel la ventoparkoj.

Nun estas tre favora situacio por la starigo de novaj ventoparkoj, ĉar neniam antaŭe en Germanio la konstruado de ventoradoj estis tiel simpla kiel hodiaŭ. La nova versio de la leĝo pri ekologia elektro atribuas al la starigo de novaj instalaĵoj "elstaran publikan intereson". Tio simpligas aprobojn.

Ankaŭ je la nivelo de EU oni ŝaltis al plirapidigo: Komence de la jaro ekvalidis la direktivo pri urĝaj kazoj de EU, ĝi akcelu la plivastigon de renovigeblaj energioj - responde al la energia krizo. Ankaŭ ĝi antaŭvidas esceptojn. En prioritataj regionoj tiel eblas rezigni pri longdaŭraj ekzamenoj de la mediaj cirkonstancoj - tio validas ankaŭ por la maroj.

Oni antaŭvidas grandegan intereson por ventoprojektoj. Nuntempe investantoj eĉ rezignas pri ĉiaj subvencioj por la starigo de ventoparkoj, ĉar tio estas profitiga jam sen subvencioj. La ventenergio do havas bonegan perspektivon en Germanio, oni povos rezigni pli kaj pli pri la bruligo de fosiliaj energiportantoj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2023-01-23 07:00

2023-01-22

La Balta Ondo

Kandidatiĝu en la Konkurso “Partoprenu IJK-n” 2023!

ijk

Jam tradicie la fonduso Partoprenu IJK-n pretas helpi al membroj de TEJO partopreni la Internacian Junularan Kongreson (IJK). La IJK 2023 okazos de la 5a ĝis la 12a de aŭgusto 2023 en Lignano Sabbiadoro, Italio.

Dank’ al la Fonduso eblas parte kovri vojaĝkostojn laŭ plej malmultekosta maniero (la gajnintoj ricevos ĝis 80% de ĉiuj vojaĝkostoj), la loĝadon en la plej malmultekosta kategorio dum 7 tagoj kaj la programkotizon.

La limdato por kandidatiĝi estas la 21a de februaro 2023.

La Estraro elektos la gajnintojn kaj anoncos ilin komence de marto 2023.

Legu pli en la retejo de TEJO https://www.tejo.org/

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Kandidatiĝu en la Konkurso “Partoprenu IJK-n” 2023! appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2023-01-22 21:57

Neniam milito inter ni

Brazilo: la infanoj de la indiĝena teritorio de la Janomamoj estas viktimoj de misnutrado kaj paludismo

Foto: Reprodução/SUMAÚMA 22/01/2022 Bildo: Forlasitaj de la registaro Bolsonaro, dum la kontraŭleĝa minekspluatado kreskis en la regiono, la indiĝenaj popoloj spertis katastrofon, kun mortoj kaŭzitaj de misnutrado, paludismo kaj infektado per hidrargo....

de neniammilitointerni je 2023-01-22 21:32

Revuo Esperanto

La nova numero

Abonantoj jam povas elŝuti la februaran numeron de la revuo "Esperanto". La papera versio baldaŭ estos dissendita: https://uea.org/revuoj

La enhavlisto de la februara numero:
27 | Raporto de la Afrika Komisiono de UEA pri la 8-a AKE en Senegalo 2022
30 | Afriko brilas: Impresoj pri la 8-a AKE
30 | "Esperanto, ŝanco kaj ne minaco por Afriko"
31 | Virinoj dum la 8-a Afrika Kongreso de Esperanto
32 | Kongresumi Senegale
33 | Izis kaj Oziris en Torino
34 | Oficiala Informilo
35 | Edukado: Du novaj Esperanto-rapidkursoj en Israelaj mezlernejoj
36 | Zamenhof-Tago tra la mondo
38 | Novjaraj renkontiĝoj: IF, IS, NR, JES kaj Luminesk'
40 | Eventoj: La 7-a Luminesk’ Heilbronn­
41 | Kulturo: Verkisto-Humanisto
42 | Serio “Oriento-Okcidento” de UEA
44 | Fake, Science kaj Profesie tra la mondo: Revigliĝo de AIS, Vintra Universitato ventoj kaj Klimatŝanĝaj konkludoj
46 | Informado | Letero de leganto: Reklamkampanjo por Esperanto
47 | Kulturo: La internacia Esperanta Literatura Konkurso “Hristo Gorov” – 2022
47 | Eventoj: Denove renkontiĝis esperantistoj en Paraíba-Valo

de Redakcio je 2023-01-22 20:28

Global Voices

Venkado de ekzistadismaj krizoj per muziko: Karolina Cicha de Pollando

Unu-virina orkestro por antaŭenigi la muzikon de Lipka-tataroj kaj karaimoj

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Pola popolartistino Karolina Cicha [eo], kantistino, komponistino, multinstrumentistino kaj unu-virina orkestro provas uzi la muzikon por venki historian antaŭjuĝon vidalvide de minoritataj grupoj en Eŭropo. En ĉi tiu intervjuo kun Global Voices, ŝi klarigas kial ŝi prezentas la muzikon de minoritatoj en Pollando, ĉu sole, ĉu kune kun siaj kolegaj artistoj.

Por multaj minoritataj grupoj, esti aliigita [ndltr. esti reprezentata de aliaj homoj] estas konata sperto. Sed muziko povas oferti vojon al interkultura [eo] dialogo kaj kundivido de transkultura [eo] perspektivo. Ĉar muziko ofte estas ŝlosila kultura kaj nacia identigiloj – konsekvence trans generacioj – muziko povas konservi kulturojn kaj malhelpi ilian nenaturan asimiladon [eo] meze de antaŭjuĝo aŭ diskriminacio de la plimulto.

Karolina Cicha klarigis:

Ĉio, kion mi devas diri pri ĝi, estas ie inter la melodioj. Muziko parolas pli ol vortoj. Ĝi estas la lingvo de emocioj. Ĝi estas beleco. Vi devas iri al koncerto aŭ aŭskulti albumon [por kompreni ĝin].

Ĉi tiuj humanigaj klopodoj kongruas kun la pensado de la germana “filozofo de ekzistanteca pesimismo” Arthur Schopenhauer [eo], kiu proponis en sia “La mondo kiel volo kaj reprezento” ke muziko estas universala lingvo kiu povas malkaŝi niajn internajn paroladojn kaj dezirojn kaj povas esti lingvo de kompreno kaj akcepto, helpante nin eviti fali en antaŭjuĝon kaj protekti nin kontraŭ eterna sufero.

Tra ŝia muziko, Cicha elstarigas la plurdimensiecon de la pola kaj orienteŭropa kulturoj. En 2017, kune kun Bart Pałyga, ŝi surbendigis la albumon Tatar Album (Płyta Tatarska) , kun kantoj de la krimeaj kaj volgaj tataroj [eo], kiuj ĉerpas el tradicioj kaj sonoj el la jaro 1397, de kiam datiĝas la unuaj mencioj pri la tataroj en la Granda Duklando de Litovio.

La tataroj, specife la Lipka-tataroj [eo], estas parto de la pola pejzaĝo ekde la 14-a jarcento. Kiel multaj el sia speco, Lipka-tataroj estis parto de la pli granda tjurka islama familio, kiuj skribas en la araba alfabeto kaj parolas la tataran lingvon [eo], tamen, dum la asimilprocezoj en Pollando (tra la tielnomita pola-centrismo), multe de tiu kulturo kaj historio perdiĝis – kvankam aktivuloj kaj artistoj [eo] komencis revivigi la tataran heredaĵon en la lastaj jaroj.

Karolina Cicha, kiu naskiĝis en la Podlaĥia provinco de Pollando, diskutis kial ŝi estas allogita al la tatara muziko:

Multaj tataroj loĝas en mia hejmregiono. Ili transloĝiĝis al Pollando antaŭ pli ol 600 jaroj, kreskis en la pola kulturo kaj samtempe ne forgesis pri sia identeco kaj islamo [eo].

Tamen, eĉ antaŭ ĉi tiu albumo plena de tatara muziko, Karolina surbendigis alian albumon Wieloma językami (Naŭ lingvoj), kiu prezentis kantojn de aliaj polaj malplimultoj, kiel belorusoj, litovoj, rusoj, ukrainoj, judoj, romaoj, kaj du kantoj de la tatara nacia minoritato.

Tamen, ŝi ne haltis malkovri la sonojn de malplimultoj. En aŭgusto 2022, ŝi venis al la malnova sinagogo en Plzeň [Plezeno, Ĉeĥio], kune kun Patricja Betley kaj Karolina Matuszkiewicz, en tradiciaj naciaj vestaĵoj, por prezenti la kantojn de la karaimoj [eo], la sola tjurka malplimulto kiu konfesas judismon [eo].

Karolina Cicha trio Karaim photo Old Synagogue

De maldekstre Patricja Betley, Karolina Cicha, Karolina Matuszkiewicz dum ilia prezentado de karaima muziko en la malnova sinagogo de Plezeno (Ĉeĥio). Foto de Elmira Lyapina, uzata kun permeso.

…Kiam temas pri la karaismanoj [eo], tiu ĉi minoritato ĉeestas ankaŭ en Pollando kaj estas laŭorganize tre dinamika. Estis la polaj karaismanoj mem, kiuj petis min aranĝi kaj disvolvi sian muzikon.

Karolina ne simple prezentas la muzikon de minoritatoj – ŝi ankaŭ kantas en iliaj lingvoj:

Min tre interesiĝas minoritatoj, tial mia deziro lerni la fonetikon de lingvoj. Dum lernado de la lingvo, vi devas ankaŭ lerni pri la kulturo kaj mondbildo [eo] de difinita minoritato.

Prezentinte la muzikistojn dum la karaima muzikkoncerto en la sinagogo de Plezeno (Plzeň), la tria sekretario de la litova ambasadejo en Ĉeĥio, Kristina Baubinaitė, rimarkigis, ke Unesko konsideras la lingvon de la karaimoj kiel grave endanĝerigita, laŭdante la rolon de Karolina en la procezo de ĝia konservado. En 2021 Karolina publikigis albumon plenan de karaima muziko nomita Karaimska mapa muzyczna.

Ĉi tiu pola muzikistino ankaŭ faras intensan esploradon pri la artefaktoj, sonoj kaj historiokantoj en la aliaj lingvoj; ekzemple, por la tatara albumo, ŝi vizitis la Krimeon, Tatarstanon kaj Kazaĥion [ĉiuj en eo].

Mi vojaĝas eksterlanden kun la muziko de minoritatoj loĝantaj en Pollando ekde 2014… La rakonto pri la kunteksto de la kanto estas gravega elemento de ĉiu koncerto. Mi preparas ilin dise. Gravas la ĉeesto de kelkaj kantoj ĝuste pro tiu ĉi kunteksto, kiu diras multon pri la luktoj kaj suferoj de difinita minoritato. Multaj homoj trovas kompaton kun ĉi tio kaj permesas al ili vidi sian landon kaj siajn vivojn kun pli granda perspektivo.

Tra tiuj prezentoj, ŝi rakontas la rakontojn de la komunumo: prezentante la minoritatan grupon, elstarigante la ĉefelementojn de la muziko, kundividante la celojn de la komunumo kaj ĝiajn reprezentantojn, kaj instruante la publikon pri la komponistoj aŭ kreintoj de la kanto. Ŝia tatara albumo inkludis pecojn de krime-tataraj kantoj, kiel ekzemple Ey Güzel Qırım. Tiu ĉi peco esploras tragedian paĝon de la krime-tatara historio — la amasa deportado de krime-tataroj [eo] en 1944 — same kiel rakontojn de karaimoj kiuj komencis moviĝi de Krimeo al Litovio kaj Pollando en la 14-a jarcento, daŭrante en la 19-a kaj 20-a jarcentoj.

Ni kutime renkontiĝas bonan akcepton de nia muziko. Homoj ofte miras, ke en slava lando estas minoritatoj devenantaj el la tjurka lingvogrupo. La ĉeesto de belorusoj, ukrainoj aŭ litovoj en la regiono estas apenaŭ surpriza, sed malmultaj homoj scias pri tataroj aŭ karaimoj, eĉ en Pollando mem.

Se demandite kion ŝi plej ŝatas pri tiu speco de muziko, Cicha respondas ene de la muzika universalismo de Schopenhauer:

Mi ne havas muzikan edukadon. Mi estas memlernantino. Mi lernis ĉion laŭorele kiel vilaĝaj muzikistoj… En muziko, mi interesiĝas pri universalaj emocioj kaj kiel ili manifestiĝas per loka kanto. Mi ne limigas min al mondmuziko. Ekzemple, mi ĵus surbendigis la albumon ‘SAD’, kiun mi kunkreis kun Sw@da, kiu estas la kreinto de elektronika muziko.

Laŭ Schopenhauer, eĉ artistoj ne estas protektitaj kontraŭ la sufero de la vivo. Tamen, la rekompenco por la artisto estas la pura, vera kaj profunda scio pri la interna naturo de la mondo.

Por aŭskulti la muzikon de Karolina Cicha kaj festi la diversecon de muzikistoj, kulturoj kaj lingvoj en Pollando, rigardu la Spotify-liston de Global Voices ĉi tie.

de Herman Dekeŭnink je 2023-01-22 14:04

UEA facila

Esperanta Retradio

Virinoj en muziko (147)

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Sonia Risso el Urugvajo
Julie Baroni-Cavalcabó (1813 -1887) aŭ laŭ sia edziĝa nomo Julie von Webenau, estis german-aŭstra elstara pianisto kaj komponistino. Ŝia familio estis de itala deveno, organizantoj de multaj muzikaj festivaloj. Ŝiaj gepatroj estis la registara konsilisto Ludwig Baroni-Cavalcabò kaj la amatora kantistino Josephine Baroni-Cavalcabò.

Julie estis studento ĉe la plej juna filo de Mozart, Franz Xaver Wolfgang Mozart ĝis 1836, al kiu ŝi dediĉis sian “Fantazion por Pianoforte” kaj la “Sonaton por pianoforte” … “fare de lia lernantino” ŝi signis. 

Akompanita de Franz Mozart, ŝi koncertis en Karlsbad, Dresden kaj Leipzig, kie ŝi renkontis interalie Robert Schumann. 

En 1838, en Lemberg ŝi edziniĝis al la advokato Wilhelm von Webenau (1796-1841), membro de la Viena leĝdona kortuma komisiono, kun kiu ŝi translokiĝis al Vieno tiun saman jaron. Ili havis filon, sed baldaŭ ŝi vidviniĝis. Ŝi edziniĝis duan fojon al la D-ro Johann Alois Ritter von Britto, Sekretario de la Brazila Legacio. La paro havis du filojn kaj filinon.

Ŝi kreis multajn komponaĵojn, kantojn kaj pecojn por solluda piano, sonaton, rondojn, 3 kapriĉojn, fantaziojn kaj aliajn pecojn. Ŝi estis “...sukcesa kun siaj polaj arioj, mazurkoj kaj polonezoj”. Ŝiaj valsoj estis rigardataj kiel preskaŭ la plej bonaj kiuj aperis siatempe en Vieno.

Krom ŝiaj multaj pianverkoj, ŝi publikigis kelkajn bonegajn kantojn. Ŝi ankaŭ komponis lidojn, kiuj estis kvalifikitaj kiel rimarkindaj.

Robert Schumann, kiu jam konatiĝis kun Julie en 1835, renovigis ilian amikecon en Vieno. Li havis tre altan opinion pri la muzika verko de Julie von Webenau kaj li dediĉis al ŝi sian grandskalan komponaĵon "Humoresque", en 1838.

Origine li volis dediĉi al ŝi, la Arabeskon. Li skribis pri tio al sia edzino Klara: “La ‘Arabesko’ restis por Webenau, la ‘Florpeco’ restis por Serre, la ‘Humoreske’, al neniu.” Sed videble li ŝanĝis la dediĉon poste… 

Julie von Webenau reciproke dediĉis al Schumann “L'Adieu et le Retour” kaj “Morceaux de fantaisie pour Pianoforte”, kiuj estis publikigitaj en marto 1840 fare de la eldonejo Kistner en Leipzig.

Li komentis ŝian Fantasie: "ŝi scias kiel plani kaj perfektigi muzikaĵon; ŝi alportas al ni elektitajn harmoniojn, ofte elegantajn kaj tenerajn; ŝiaj melodioj estas profundaj, tamen ofte resonancas kun itala moleco."

Schumann analizis kaj studis plurajn el ŝiaj verkoj. Laŭ liaj recenzoj, ŝia “Dua kapriĉo” estas "freŝa kaj ritma, plena de vivo kaj viveco kaj delikata talento". Ŝia fantazio, "L’Adieu et le Retour", havas du movojn kiuj estas "tre originalaj, karakterizaj kaj apenaŭ ofertas malfortan punkton”.

Laŭ recenzo de Schumann en lia Nova Muzika Revuo (Neue Zeitschrift für Musik) de 1836/37, la nomoj de ĉiuj virinaj komponistoj povus facile esti skribitaj sur "roza petalo", kiu aludis al la tiamaj sociaj konvencioj rilate al la artkreiveco de virinoj, same kiel al la tiama perceptita seksa rolo. Unu el la "roz-nomoj" certe estus Julie von Webenau. 





de peranto (noreply@blogger.com) je 2023-01-22 07:00

2023-01-21

La Balta Ondo

“Arko” Gong Xiaofeng: Niaj atingoj kaj malsukcesoj dum 2022

arkoAl la demandoj de la tradicia jarfina enketo de La Ondo de Esperanto pri la atingoj kaj malsukcesoj en Esperantujo dum 2022 respondas “Arko” Gong Xiaofeng (Ĉinio), vicprezidanto de ILEI kaj prezidanto de Ĉina Ligo de Esperantistaj Instruistoj. Ĉi tiuj respondoj unue aperis en la decembra eldono de La Ondo de Esperanto (2022, №314).

Jen la pozitivaĵoj pri 2022:
Poznano lanĉas dujarajn magistrajn studojn pri interlingvistiko.
Startis la unikaj magistraj studoj pri interlingvistiko en AMU kun la ĉinaj gestudentoj. Startis la dujara magistra programo kiel specialiĝo kadre de studdirekto lingvistiko kaj informmastrumado.
Lanĉiĝis la C2-nivelo de KER-ekzamenoj. La KER-Ekzamena Centro ellaboris novan nivelon kaj kreis la retajn ekzameneblojn. Al la C2-nivelo aliĝis entute 46 personoj, kadre de la 10a Tutmonda Ekzamentago, la 26-an de novembro. Ekzameniĝis fine 31 (67%) el kiuj sukcesis 26 kandidatoj (84%). La unuan fojon okazis rete je C2-nivelo.
Sukcesis la 3a Virtuala Kongreso de Esperanto.
Sekve de la du sukcesaj Virtualaj Kongresoj okazintaj en 2020 kaj 2021, ĉi-jare UEA sukcese organizis la 3an Virtualan Kongreson kvartage fine de novembro. Tiu ĉi sukcesa modelo estas laŭdinda kaj eventuale povus fariĝi konstanta aranĝo, suplemente al la UK.

Ĉi tiu artikolo aperis la decembra (vintra) eldono de La Ondo de Esperanto (2022).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2022, №4 (314).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2023/01/

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post “Arko” Gong Xiaofeng: Niaj atingoj kaj malsukcesoj dum 2022 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2023-01-21 21:56

Neniam milito inter ni

« Demokratio estis piedpremata »: en Peruo la manifestaciantoj, kiuj postulas demision de la prezidentino, organiziĝas « por ŝanĝi la situacion »

ERNESTO BENAVIDES / AFP 21/01/2022 De la komenciĝo de decembro, loĝantoj venintaj de la tuta lando konverĝas al la ĉefurbo, postulante foriron de Dina Boluarte. La kontestado, naskiĝinta post la aresto de la eks-prezidento, estas perfore subpremataj....

de neniammilitointerni je 2023-01-21 21:41

Revuo Esperanto

Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Edukado, 24 januaro 2023. Gazetara Komuniko 1088

La homaj rajtoj estas interdependaj: la rajto aliri al edukado postulas observon de ĉiuj homaj rajtoj. Universala haveblo de edukado estas esenca por la individua digno kaj la kolektiva evoluo: ĝi estas ŝlosilo por la Celoj por Daŭripova Evoluigo de Unuiĝintaj Nacioj. Ni bezonas inkluzivan, altkvalitan, justan kaj dumvivan edukadon.

Fronte al tutmonda ekonomia krizo, pligrandigo de malegalecoj kaj klimataj ŝanĝoj, edukado estas akcelilo por progreso kaj problemosolvado. "Por investi en homoj, antaŭenigu edukadon” – jen la temo de la ĉi-jara Tago.

Pasintjare, en 2022, dum la Pintkunveno por Transformi Edukadon, membroŝtatoj de UN decidis investi pli forte kaj efike por antaŭenigi edukadon. Nuntempe, bedaŭrinde, pli ol duono de la infanoj de la mondo ne kapablas bone legi nek kompreni simplan rakonton, kaj pli ol 240 milionoj da infanoj kaj junuloj ne ĉeestas klasojn.

Inter la baroj por plena edukado por ĉiuj estas lingvaj problemoj. Lingva diskriminacio malebligas al multaj homoj ricevi edukadon en siaj denaskaj lingvoj aŭ eĉ en lingvoj kiujn ili komprenas. Ĝi ankaŭ malhelpas diskonigon de scioj akumulitaj de indiĝenaj popoloj kaj tradiciaj komunumoj. Egaleco en edukado devas rekoni ĉiujn formojn de scioj kaj ĉiujn lingvojn.

La plej bonaj edukaj medioj proponas vastan ekzercadon en la lingvo aŭ lingvoj de lernantoj. Krome, interkompreniĝo kaj interkonatiĝo estas bazo por konstrui pacon kaj evoluigon por ĉiuj. Lingva diverseco estas fundamenta por interŝanĝi sciojn kaj vivmanierojn.

Lingvoj ebligas eduki homojn kaj diskonigi sciojn. Ni bezonas ĉiujn lingvojn, de ĉiuj popoloj kaj komunumoj, por efike atingi tiujn celojn. Ankaŭ la internacia lingvo Esperanto proponas vojon por antaŭenigi interkompreniĝon, kunlige kun aliaj lingvoj – kion jam montris la movado por Esperanto kaj la uzo de tiu lingvo por lernejaj interŝanĝoj. Per Esperanto, ni antaŭenigas edukadon por ĉiuj kaj instigas plenan respekton al ĉiuj lingvoj.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2023-01-21 16:01

Esperanta Retradio

Kiel interpreti parolpaŭzojn

Se iu bezonas iom pli da tempo por respondi al peto, tiam tio ofte estas konsiderata kiel indiko, ke la vidalvidulo ne estas tre helpema. En studaĵo nun tamen montriĝas ke tia paŭzo ĉe homoj kiuj nur eklernas lingvon, estas alie interpretata. Al fremdlingvano oni emas pardoni la heziton.

"Mi eklaciĝas. Ĉu vi povus prepari al mi nigran kafon?" Demandoj kiel ĉi tiuj estis aŭdigataj de esplorista teamo de la universitato de Vieno al 100 pollingvaj partoprenantoj ĉe la universtitato de Toruń en Pollando. Tiuj petoj estis enmetitaj en tuta serio de mallongaj interparoloj kiuj okazis aŭ inter du pollingvanoj aŭ inter unu pollingvano kiel demandanto kaj kiel respondanto unu ĉindevena persono kiu estis komencanto en la lernado de la pola.

La ĉiam same formulita jesa respondo pri la peto venis aŭ pli-malpli rapidege, nome nur 0,2 sekundojn poste, aŭ tio daŭris kun 1,2 sekundoj tamen iom pli longe. Post la mallongaj interparoloj la partoprenantoj de la studo devis indiki kiel koncerne helpemon ili taksis la personon.

La studaĵo nun prezentiĝis en speciala eldono de faka magazino, pri paŭzoj dum parolado. En ĝi troviĝis ĉe la interparoloj inter evidentaj denaskaj parolantoj ankaŭ la atendita efekto ke la pli longa paŭzo estas interpretata kiel malpli granda helpemo. Tio tamen estis alia ĉe ne-denaskuloj: Tute sendepende kiel longa estis la paŭzo, la takso de la helpemo restis egala.

Evidente pli longaj paŭzoj ĉe fremdlingvanoj estas interpretataj kiel sekvo de la "defio formuli la respondon en fremda lingvo", diras la studestrino. Sub tiuj antaŭkondiĉoj homoj estas do pli indulgaj en sia juĝo.

Alia tio estas tamen ĉe paŭzoj en demandoj pri scio: Se la respondo daŭris tie pli longe, tiam tio estis taksita kiel indiko pri malpli granda scio aŭ memfido - tute sendepende ĉu la respondanto bone aŭ ankoraŭ ne bone scipovis la lingvon. La diferencoj estas laŭ la studestrino kaŭzitaj de tio ke demandoj pri scio fakte estas "malpli socie gravaj ol petoj".

Ke la tie trovitaj diferencoj en la percepto de parolpaŭzoj estas ankaŭ transpenseblaj al aliaj lingvoj, tio estas ankoraŭ ne esplorita, sed tio ŝajnas tute realisma, diras la esploristino. Ĉu temas tie pri mondvasta fenomeno, tion oni provos eltrovi en pluaj studoj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2023-01-21 07:00