Blogoj en Esperanto

2024-05-21

La Balta Ondo

Mesaĝo de UEA okaze de la Monda Tago por Kultura Diverseco por Dialogo kaj Evoluigo, la 21a de majo 2024

diverseco

Kulturaj valoroj gravas por socia interkonsento, edukado kaj bonfarto. Per tiaj valoroj ni donas koheron al la vivo kaj spertas la mondon. Kunlabore kun Unesko, en la Monda Tago por Kultura Diverseco por Dialogo kaj Evoluigo, ni rimarkigas pri la riĉeco de kulturoj ĉirkaŭ la mondo kaj la esenca rolo de interkultura dialogo por atingi pacon kaj daŭripovan evoluigon.

Tiu dialogo kaj tiu kompreniĝo devas esti gvidataj de homaj rajtoj kaj konscio pri la esenca valoro de ĉiu homo. Rekonado de la aliulo, alproksimiĝo, malfermiteco kaj toleremo estas la vojoj por kune konstrui pli bonan mondon por ĉiuj kaj postlasi neniun. Tiel ni festas tiun tagon kiu memorigas nin pri nia egaleco, nia kultura diverseco, kaj pri la kulturaj valoroj kiujn ni povas alporti al la esenca tasko de plibonigo de la sorto de la homaro kaj la konservado de la planedo.

Lingvoj okupas gravan kaj specialan lokon, kiam oni parolas pri kultura diverseco kaj dialogo. Lingvoj estas, samtempe, kulturaj esprimiloj kaj portantoj de kulturoj. Pro tio, la Universala Deklaracio de Unesko pri Kultura Diverseco asertas, ke “ĉiuj personoj havas la rajton esprimi sin kaj krei kaj disvastigi siajn verkojn en la lingvo, kiun ili mem elektas, precipe en sia propra gepatra lingvo”.

Por ke tio realiĝu, necesas sekurigi la lingvan diversecon kaj heredaĵon de la homaro, per subteno, antaŭenigo kaj disvastigo de ĉiuj lingvoj de la mondo. Krom tio, oni devas kuraĝigi lingvan diversecon per antaŭenigo de kiel eble plej vasta lernado de lingvoj, en ĉiuj edukaj niveloj, ekde la frua infaneco.

Multlingvismo estas fundamenta valoro, kiu implicas dialogon kaj toleremon inter malsamaj homoj, kulturoj, komunumoj kaj landoj. En tiu spirito, ni uzas kaj disvastigas Esperanton, por krei vojojn al interkompreniĝo, kunlaboro kaj unuiĝo en nia homeco. Kaj en tiu sama spirito ni invitas partoprenon en la 109ª Universala Kongreso de Esperanto en Aruŝo, Tanzanio, de la 3a ĝis la 10a de aŭgusto 2024, sub la temo Homo, Lingvo, kaj Medio por pli bona mondo.

Ĉi tiu mesaĝo de UEA estis sendita al UN kun afabla peto republikigi ĝin en viaj lokaj kaj landaj gazetoj kaj aperigi ĝin en viaj aliaj komunikiloj.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2024, №1167.
Foto: https://www.nationaldaycalendar.com/

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Mesaĝo de UEA okaze de la Monda Tago por Kultura Diverseco por Dialogo kaj Evoluigo, la 21a de majo 2024 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-05-21 09:07

Esperanta Retradio

Paŝi nudpiede

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
En la moderna mondo, homoj malofte iras sur grundo aŭ planko nudpiede. Krom se oni iras sur plaĝo kaj similaj lokoj, oni konservas la piedojn ĉiam protektitaj per pli aŭ malpli striktaj ŝuoj. Ĉu tio estas nepre dezirinda kutimo? Ĉu estus konsilinde iom pli ofte liberigi niajn piedojn?

Esploristoj kaj docentoj pri Flegarto kaj Fizioterapio el la Universitato San Jorge, en Hispanujo, ĵus publikigis interesan tekston pri tio en la retejo The Conversation. Indas pripensi.

Rilate al infanoj, multaj homoj jam konscias, ke dum ilia kreskado estas dezirinde, ke ili moviĝu senŝue, por ke la piedaj strukturoj bone elvolviĝu. Sed ankaŭ plenkreskaj personoj eble povas profiti de tiu decido. Piedoj ne taŭgas nur por irado kaj surportado de la korpa pezo. Ili estas sufiĉe kompleksa biomeĥanika sistemo konsistanta el 28 ostoj, kiuj influas ankaŭ en la korpa stabileco, ekvilibro kaj efika irado. Piedoj enhavas preskaŭ same multajn nervajn ekstremaĵojn kiom manoj, kaj tio influas nian korpan sintenon kaj movojn. 

Kvankam surportado de ŝuoj fariĝis esenca elemento en nia vestaro, same rilate al protektado kiel rilate al higieno, tamen rekta tuŝado de la grundo per la piedoj eble iom favoras la konekton kun la naturo. Krome, malnovaj studoj jam montris, ke ekzistas grandaj malsamecoj inter piedoj de homoj ofte senŝuaj kaj homoj kun ŝuoj. 

Tio koncernas ne nur la formon, sed ankaŭ la funkcion de piedoj. Modernaj studoj konfirmis tion. Nudpiedaj irantoj havas la antaŭan parton de la piedoj pli larĝa, kio pli faciligas la stabilecon de la korpo. Krome, senŝua irado permesas, ke la korpa premo pli dise aplikiĝas al la tuta piedo. Ŝuoj limigas tion al la pieda plando. 

Kompreneble, ŝuoj protektas kontraŭ lezoj dum irado. Pro tio, oni nuntempe kreas la tiel nomatajn “minimumajn” ŝuojn. Ili estas pli simplaj, malpezaj, malstriktaj, kaj apenaŭ limigas movojn. Ili ne levas la kalkanojn kaj estas pli larĝaj je la antaŭa parto de la piedo. Ili eĉ faciligas la movojn de kurantoj. Kaj ili ja protektas la piedojn kontraŭ lezoj.

Kurioza afero ne menciita de la hispanaj fakuloj estas la tre disvastigita uzado en Brazilo (kaj ankaŭ en aliaj landoj), de tre malpezaj kaŭĉukaj sandaloj, populare konataj kiel “havajaj sandaloj”. Ankaŭ ĉi tiuj lasas la piedojn preskaŭ tute liberaj kaj tamen protektas la piedoplandojn. Kaj ili estas tre malmultekostaj...

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-05-21 06:00

Libera Folio

UEA petas pli da pacienco

Libera Folio dum longa tempo petis la estraron de UEA respondi al demandoj interalie pri la reteja renovigo kaj la sorto de la libroservo. La prezidanto de UEA nun petas pli da pacienco.

La prezidanto de UEA, Duncan Charters, petas paciencon.

Jam dum dek jaroj Libera Folio regule raportadas pri la planata reteja renovigo de UEA, kiu en julio 2013 estis indikita kiel unu el la ĉefaj prioritatoj de la asocio. 100 000 eŭroj estis elspezitaj, sed nova retejo kun la longe anoncita administra sistemo Akso ĝis nun ne estis lanĉita.

En septembro 2023 la komitatanoj de UEA refoje konsentis prokrasti decidon pri la retejo. Libera Folio plurfoje petis la estraron de UEA klarigi, kio okazas, sed neniuj respondoj venis. Same la estraro dum longa tempo nenion respondis al demandoj de Libera Folio pri la sorto de la libroservo de UEA.

La komitato de UEA en septembro 2021 decidis, ke la libroservo translokiĝos al Slovakio, sed poste nenio okazis. Fine de la jaro 2022, kiam la multjara prizorganto de la libroservo en Roterdamo devis emeritiĝi, UEA petis ke li provizore, dum “transira periodo”, tamen restu en sia posteno. Post tio mankas ajnaj novaj informoj pri la stato de la afero.

Komence de majo, kiam Libera Folio preparis artikolon pri la senfina planado de la strategia laborplano, ni denove petis komenton de la prezidanto de UEA.

Ni volis interalie scii, kial daŭre ne aperis la ”novaj projektoj” de la strategia laborplano, kiujn la prezidanto en la januara numero de la revuo Esperanto promesis prezenti “en la venontaj numeroj”.

Ni krome bedaŭris, ke neniu respondeculo de UEA en ajna maniero respondas aŭ reagas al demandoj de Libera Folio, interalie pri la libroservo kaj la reteja renovigo. ”Estus multe pli konstrue, se respondeculoj de la asocio pretus prezenti siajn decidojn kaj planojn en nia bulteno”, ni tiam skribis.

Post atendo de 12 tagoj fine venis respondo de la prezidanto. Ni publikigas ĝin tuta kaj senŝanĝa:

La Estraro de UEA konscias, ke AKSO kaj la Libroservo estas esence gravaj agadkampoj por la Asocio. Ni raportos al la Komitato kaj specifan progreson kaj kompletigon aŭ finsolvon de problemoj en niaj nunaj iniciatoj, laŭ la respondeco komuniki unuavice en niaj propraj organoj. Pro la defioj prilabori kaj atingi ĉiujn bezonatajn ŝanĝojn de la nuna periodo ni devis ĉiuj lerni esti pli paciencaj. Ni tamen daŭre laboras, kaj eble interesos vin ke post kelkaj tagoj en la junia numero de la revuo Esperanto aperos pli konkreta artikolo cele al kuna antaŭenigo de strategia laborplanado por UEA.

La esenco de la respondo estas do, ke la estraro de UEA daŭre laboras, kaj ĉiuj estu pli paciencaj. Do, ni pacience atendu la pli konkretan artikolon pri planado de la strategia planado de UEA.

de Libera Folio je 2024-05-21 04:41

2024-05-20

La Balta Ondo

1600 tagoj da konstanta ĉiutaga informado

1600Hieraŭ, la 19an de majo 2024, je la 139a tago de la 2024a jaro, en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto aperis artikolo de Renato Corsetti pri la prepariĝo al la festado de la Esperanto-Tago 2024. Tio signifas, ke jam dum 1600 sinsekvaj tagoj ekde la 1a de januaro 2020 en nia novaĵretejo ĉiutage aperis almenaŭ unu nova teksto.
Ni memorigas, ke ĉi tiu novaĵretejo estis lanĉita la 2an de septembro 2010 kiel “La Balta Ondo”. Ekde tiam (sen ĉi tiu artikolo, kiun vi legas je la 1601a tago de nia ĉiutaga informserio) en ĝi aperis 3643 tekstoj. Ilin garnas 4871 ilustraĵoj.

Laŭ nia vizitkalkulilo, instalita komence de 2020, la plej ofte vizitita afiŝo (6 mil 93 vizitoj) estas la artikolo de la ĉefredaktoro de La Ondo de Esperanto pri la Ruslanda censo, verkita en decembro 2011. Ĝi estas la sola teksto, vizitita pli ol 6000 fojojn. Ĝin sekvas en granda distanco la diskutartikolo Granda skismo en Esperantujo (4.089) de la Tjumena ĵurnalisto kaj esperantisto Stanislav Belov. En la tria loko estas la Korĵenkova artikolo pri la lastaj vivojaroj de Zamenhof (4.030) – ambaŭ artikoloj dum la pasintaj cent tagoj superis la nombron kvar mil. Entute, dek kvin artikoloj estas legitaj pli ol 2000 fojojn, el kiuj sep artikoloj legiĝis pli ol 3000 fojojn. Antaŭ sescent tagoj, je la “Miltagiĝo” de nia ĉiutaga informado, nur dek artikoloj estis legitaj pli ol du mil fojojn, inter ili nur tri superis la nombron tri mil (https://sezonoj.ru/2022/09/ondo-103/).

Vidu la liston de la dek kvin plej popularaj tekstoj en nia retejo.

6.093. Korĵenkov A.: Kiom da esperantistoj en Ruslando? Ne malpli ol 992
4.089. Belov S.: Granda skismo en Esperantujo
4.030. Korĵenkov A.: Ho, mia kor’, ne batu maltrankvile…
3.503. Korĵenkov A.: Antaŭ 125 jaroj: Tolstoj kaj la unua Esperanta gazeto
3.498. Korĵenkov A.: La Unua Libro
3.429. La 56aj Baltiaj Esperanto-Tagoj
3.032. Gorecka H., Korĵenkov A.: Sen Rodin sekvis sian edzinon
2.970. Gorecka H., Korĵenkov A.: Júlia Sigmond forpasis
2.837. Belov S.: La pandemio kaj la homaro: konkludoj de la viruso
2.678. Martorell F.: Katastrofo ĉe Vinilkosmo
2.615. Gorecka H., Korĵenkov A.: Nia diligenta kolegaro: La nomlisto
2.550. Korĵenkov A.: Jubileoj kaj memordatoj en februaro 2020
2.544. Wennergren B.: La nova eldono de PIV estas presita
2.434. Kheirkhah R.: Staĝo en Tajvano: Malgraŭ la koronviruso
2.302. Fischer-Kotowski P.: Trevor Steele: La internacia lingvo estas parto de mia ideologio (Intervjuo)

La Ondo de Esperanto jam la kvinan jaron aperas dumaniere: unue, kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo; due, kiel ampleksa trimonata bitgazeto en kiu estas publikigataj la plej gravaj tekstoj el la novaĵretejo kaj ankaŭ artikoloj, eseoj kaj beletraĵoj, verkitaj speciale por la gazeto.

La Ondon pretigas en Kaliningrado Halina Gorecka (eldonanto) kaj Aleksander Korĵenkov (redaktoro).
Malkiel la novaĵretejo, kiu estas libere kaj senpage legebla de ĉiuj dezirantoj, la gazeton ricevas nur tiuj, kiuj abonas ĝin. Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

Pri la pagomanieroj legu ĉi tie: https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.

Ĝis nun neniu esperantista asocio, instanco aŭ fondaĵo subtenis la solan ĉiutage renovigatan Esperantan novaĵretejon. Ĝia funkciado dependas nur de la helpemo de tiuj, kiuj abonas la ĉiusezonan gazeton La Ondo de Esperanto. Se vi ne abonas ĝin, sed deziras helpi la novaĵretejon, abonu ĝin aŭ abonigu via(j)n amiko(j)n por 2024.

Dankon pro via helpo!

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

La artikolo “La Ondo: 1600 tagoj da ĉiutaga informado” aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/05/ondo-128

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post 1600 tagoj da konstanta ĉiutaga informado appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-05-20 10:54

Esperanta Retradio

Necesas disvolvi novajn antibiotikaĵojn

Antibiotikaĵoj estas unu el la plej gravaj medicinaj inventoj. Tamen pli kaj pli da bakterioj disvolvas rezistivojn kontraŭ ili. La preskriba praktiko de multaj kuracistoj helpas al ili ĉe tio. Pro tio la Monda Sanorganizo postulas la disvolvadon de novaj medikamentoj. Per tio eblus savi milionojn da homoj.

La Monda Sanorganizo nun aktualigis sian liston de la plej danĝeraj bakterioj kontraŭ kiuj la ekzistantaj medikamentoj ofte malsukcesas. La organizo alvokis en Ĝenevo urĝe investi pli en la disvolvadon de novaj antibiotikaĵoj por haltigi la pluan disvastiĝon de antimikroba rezistivo (AMR). Laŭ indikoj de la Sanorganizo AMR kontribuas mondskale al ĉirkaŭ kvin milionoj da mortokazoj en jaro. Aparte danĝeraj estas laŭ tio infektantoj kiuj disvastiĝas en hospitaloj.

Oni parolas pri AMR se mikroorganismoj ne estas mortigataj kiel antaŭvidite per antimikrobe efika substanco. Ĉe ĉiu apliko de antibiotikaĵoj rezistivaj bakterioj povas travivi kaj plue disvastiĝi. Rezistivoj ekestas precipe tie kie ofte estas aplikataj antibiotikaĵoj.

En la unua loko de la prioritata listo staras kiel sur la listo el la jaro 2017 la bakterio Acinetobacter baumannii. Ĝi endanĝerigas en la hospitalo precipe reziste malfortiĝintajn pacientojn. Apud inflamoj de pulmo ĝi povas provoki infektojn de vundoj kaj de molaĵoj, de la urinvojoj, sepson kaj meningiton. Same plej altan prioritaton havas certaj enterobakterioj, kiuj same aperas en hospitaloj kaj povas iniciati similajn infektojn. Nova en la plej alta kategorio estas Mycobacterium  tuberculosis, kiu estas la ĉefa infektanto por tuberkulozo.

Ja ekde la jaro 2017 surmerkatiĝis naŭ novaj antibiotikaĵoj, diras specialisto pri AMR de la Monda Sanorganizo. Temas tamen ofte pri variaĵoj de ekzistantaj medikamentoj kontraŭ kiuj la bakterioj rapide fariĝas rezistivaj. Nur malmultaj estas krome efikaj kontraŭ multrezistaj bakterioj kiuj restas senreagaj kontraŭ diversaj medikamentoj.

La dilemo estas ke produktoj kontraŭ multrezistaj bakterioj estas aplikataj nur kiel lasta rimedo, pro tio la merkato estas relative malgranda kaj la instigo por farmaceŭtikaj firmaoj disvolvi ilin estas malgranda. Dua problemo estas la prezo de novaj medikamentoj. Ili ofte ne estas disponeblaj en landoj kun malalta aŭ meza vivenspezo. Tie tamen la problemo de rezistivo estas aparte granda.

Iom pli malstreĉita estas laŭ indiko de la Sanorganizo la situacio ĉe Pseudomonas  aeruginosa, kiu same estas hospitala infektanto. La rezistivo kontraŭ tio laŭ plej novaj raportoj iom malaltiĝis. Entute la listo ampleksas 15 patogenojn por kiuj novaj medikamentoj estas bezonataj.

"Unu el la plej grandaj defioj de la sansistemo estas kontraŭagi al la ekesto kaj disvastiĝo de multrezistivaj infektantoj", diras la Robert-Koch-instituto en Berlino.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-05-20 06:00

2024-05-19

Neniam milito inter ni

Tajlando: la morto de aktivulino post malsatstriko estigas emocion, enketo estas malfermita

CTN News 19/05/2024 En Tajlando, la morto de juna aktivulino, Netiporn Sanesangkhom, kromnomita « Bung », post malsatstriko en malliberejo, estigas viglan emocion en la tuta lando kaj alvokojn al reformo de la juĝsistemo. La tajlanda Ĉefministro Srettha...

de neniammilitointerni je 2024-05-19 20:19

La Balta Ondo

Ne al flug-roboto sangon soifanta: Esperanto-tago, la 26a de julio 2024

julio

En ĉi tiu epoko de pepiloj, sub pluraj nomoj: Twitter, X, Tiktok ktp., oni skribu mallonge. Mi do, tuj diru, kion mi celas, antaŭ ol vi ĉesas legi:

Mi petas vin pri kelkaj bazaj aferoj:
– konscii pri tio, ke vi estas esperantistoj kaj sekve parto de tiu parto de la homaro, kiu provas savi la mondon;
– konscii, ke la 26a de julio estas nia komuna kvazaŭ-nacia festo, la Esperanto-tago;
– festi tiun feston, por ke ankaŭ ne esperantistoj, kaj ĉefe Unesko, rimarku ĝin;
– informu pri ĝi kaj pri Esperanto neesperantistojn per afiŝoj kiel la ĉi-kuna, kaj per aliaj materialoj, kiujn UEA liveros;
– kaj fine petu viajn landajn Esperanto-gvidantojn, ke ili reagu al la iniciato de UEA pri la deklaro de la 26a de julio kiel Internacia Esperanto-tago.

Nun vi povas ankaŭ ĉesi legi, ĉar mi ne havas ion alian esencan por aldoni. Zamenhof laboris por la paco en sia tempo. Ni daŭrigu lian laboron nun, kiam la mondo estas sama kiel tiam, kaj homoj atakas aliajn homojn ŝakale, ne plu per glavoj, sed per flug-robotoj gvidataj de Artefarita Inteligento sed same sangon soifantaj.

Kiam la deziro pri militoj renaskiĝas en la menso de la homoj, aŭ almenaŭ de la politikistoj, ni provu malhelpi tiun renaskiĝon kune kun Unesko kaj petu ĝin deklari la 26an de julio Internacia Esperanto-tago kaj ni ankaŭ festu nian kvazaŭ-nacian feston. Do oni faru tion, kion aliaj faras okaze de la nacia festo. Oni estu fiera pri si mem, oni aranĝu tedajn paroladojn de prezidantoj pri nia movado, sed ni ankaŭ organizu pli gajajn eventojn, festojn, promenadojn, kunmanĝojn, Oni svingu la flagon, ne materie, sed figure en la senco, ke oni parolu pri la festo kaj pri Esperanto al la neesperantistoj.

Renato Corsetti

Vidu la afiŝojn pri la Esperanto-Tago 2024 ĉe https://esperantoporun.org/

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/05/esperanto-tago-3

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Ne al flug-roboto sangon soifanta: Esperanto-tago, la 26a de julio 2024 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-05-19 17:25

Jorge

La senlima okupacio

 



La senlima okupacio

Israela propagando

En la numero 314 (2023:3) de Kontakto (p. 8-9) estis publikigita teksto de Amri Wandel kiun maleblas nomi artikolo, tiom plena ĝi estas je propagando cionisma, militisma kaj porkoloniisma, je mensogoj kaj krimpravigoj. Ne kompreneblas ke Kontakto unue mendis artikolon de li kaj poste decidis publikigi tian tekston entute. Ĉi tiu mia respondo sendube havas mankojn: mi ja ne estas fakulo pri la temo, ankaŭ ne judo nek palestinano (kvankam kredeble kiel hispano mi havas judajn, arabajn kaj tamaziĥtajn praulojn aŭ radikojn), sed nepras refuti ankaŭ en Esperantujo la abomenindan argumentaron de Wandel kaj similuloj. La abundaj notoj estas por tiuj kiuj volas legi pli detale pri la diversaj temoj.

Se Wandel, profesie astrofizikisto (tion li asertas), enfermus sin en observejon nur por ne rigardi la mondon ĉirkaŭ si, oni povus citi pri li jenajn versojn de la hispanlingva verkisto kataluna Manuel Vázquez Montalbán (1939-2003): "vanas kosmonaŭto / kontemplanta stelojn / por la ratojn ne vidi". Tamen Wandel estas cionisma propagandisto de la plej plumpa kaj fia speco: muta pri la historio de la okupacio, aproba je la masakradoj fare de la israelaj armeo kaj registaro (kies mensogojn li ripetas sen ŝanĝi eĉ komon), neanto de la palestinaj rezisto kaj popolo kaj de ĉi ties plej bazaj rajtoj. Mi miras ke li kaj Esperanto-Ligo de Israelo kiel verdŝminkantoj (ne en la ekologiisma sed en la esperantisma senco) de la israelaj okupacio kaj genocido[1] ne estas tuj forpelitaj el Universala Esperanto-Asocio, de kiu Wandel mem estas longdaŭra gvidanto.

Jam la titolo mem de la teksto, nome "Milito inter Israelo kaj Hamas", estas misgvida. Oni ne povas senplie nomi milito tion kio okazas inter plej moderne ekipita armeo de ĉ. 170.000 soldatoj (plus 360.000 rezervistoj kaj miloj da dungosoldatoj[2]), kun bomb-avioj kaj atakdroneoj, misiloj, tankoj, batal- kaj submar-ŝipoj (kaj atombomboj), havenoj kaj flughavenoj unuflanke, kaj rezistomovado de inter 15.000 kaj maksimumege 30.000 batalantoj[3]. Li mem skribas iom poste ke, kontraste kun la nuna situacio, “en 1973 estis batalo inter armeoj”. 

En la komenco estis Gazao

Post la titolo, Wandel komencas sian tekston (senditan al Kontakto en la komenco de Novembro, kiam Israelo estis murdinta jam ĉ. 10.000 gazaanojn[4]) kvazaŭ la nuna “milito” en Gazao komenciĝus per la Hamas-operaco Tufun al-Aksa (Inundo Al-Aksa) de la 7a de Oktobro 2023. Tamen tute ne estas tiel, kaj aserti tion egalas mensogi. Unue, inter la komenco de 2023 kaj la fino de Septembro (do antaŭ la Hamas-operaco) almenaŭ 247 palestinanoj (inter ili 47 infanoj) estis murditaj de israelaj soldatoj kaj setlantoj; en la sama periodo, israelaj setlantoj lanĉis 800 atakojn kontraŭ palestinanojn kaj palestinajn proprietaĵojn, kaj pli ol 1.100 palestinanoj estis perforte elpelitaj el siaj hejmoj. Due, jam de 16 jaroj (de 2007) Gazao suferis blokadon truditan de Israelo, laŭ kiu i.a. 96% de la akvo en Gazao ne trinkeblas, kaj elektro haveblas nur sporade. Trie, kiel rezulto de israelaj milit-agoj en Gazao inter 1.1.2008 kaj 19.9.2023, pli ol 5.365 palestinanoj estis murditaj (inter ili 1.206 infanoj)[5]. Estas bone konate ke, laŭlonge de la jaroj, da palestinanoj mortis almenaŭ dudekoble pli ol da israelanoj[6]. Aldona fakto: Gazao (t.e. la t.n. Gaza-strio aŭ, Wandel-vorte, “Gaza-sektoro”, sed pri tio tuj poste) estas unu el la plej dense loĝataj regionoj en la mondo, kun pli ol 2.300.000 loĝantoj en 365 km2 (6.507 homoj/km2 kompare kun 447 homoj/km2 en Israelo). Oni nomas Gaza-strio la teritorion el kiu Israelo faris koncentrejon de palestinanoj, nun ŝoke memorigantan pri la varsovia geto. Ringmurita prizono en kiu la israelaj soldatoj postenas kiel provosoj, malhelpante movojn, humiligante civilulojn ktp, dum Israelo profitas de naturaj resursoj de Gazao kiel akvo kaj future eventuale ankaŭ gaso[7]. Ni citu la deklaron de la Alta Reprezentanto de EU por Eksteraj Aferoj Josep Borrell je 18.3.2024: “Gazao estis, antaŭ la milito, la plej granda subĉiela prizono. Hodiaŭ ĝi estas la plej granda subĉiela tombejo. Tombejo por dekoj de miloj da homoj, kaj ankaŭ tombejo por multaj el la plej gravaj principoj de humanitara juro”[8].

Kial “tombejo”? Pro la “humana” aŭ humanitara respondo de Israelo: en la 6 monatoj pasintaj inter 7.10.2023 kaj 8.4.2024 Israelo murdis pli ol 33.000 palestinanoj (t.e. 1,43% de la tuta loĝantaro), inter ili 15.000 infanoj (tamen ne pli ol 5.000 batalantojn de Hamas), kaj vundis pli ol 75.000 homojn; du milionoj da homoj (aŭ 70% de la loĝantaro) estis forlokitaj, multaj el ili pli-ol-unu-foje; duono de la loĝantaro riskas suferi malsaton rekte kaŭzitan de Israelo (uzi malsatigon kiel armilon estas plia militkrimo); pli ol duono de la domoj estis detruitaj aŭ damaĝitaj, kaj la israelaj bombadoj detruis ankaŭ hospitalojn, lernejojn, universitatojn, bibliotekojn, moskeojn (kaj iujn kirkojn), kultivejojn, eĉ tombejojn[9], kune kun stratoj, vojoj kaj ĉiaj infrastrukturoj (tamen oni ne sukcesis pruvi la ekziston de sekreta subtera Hamas-bazo sub ajna hospitalo de Gazao, malkiel Israelo insiste asertis). Aldone estas blokita ankaŭ la ricevado de kuraciloj, inkluzive de anesteziloj i.a. por amput-operacioj, ankaŭ de infanoj. Nu, necesus, necesos tuta libro por priskribi la nunan detruadon de Gazao. Ĉiel ajn, por kompletigi la bilancon ni aldonu ke inter 7.10.2023 kaj 23.3.2024 pli ol 7.700 palestinanoj estis kidnapitaj de israelaj teroristoj en Cisjordanio, kaj ĝis 8.4.2024 almenaŭ 260 israelaj uniformitaj teroristoj (sen inkludi dungosoldatojn) estis "neŭtraligitaj" (t.e. mortigitaj) de palestinaj rezistantoj ekde la komenco de ties tera invado ("ofensivo") de Gazao.

Malhomigo kiel celo kaj ilo

Tamen nun ni scias kiel la okcidenteske racie kaj burokrate ŝminkita sed profunde sovaĝa potenco Israelo atingis tiujn rekordajn nombrojn. La israela armeo uzis komputilan programon bazitan sur AI (artefarita intelekto) nomatan Lavender (lavendo) por elekti 37.000 palestinanojn (kaj iliajn hejmojn kaj do ankaŭ iliajn tutajn familiojn) kiel celojn de noktaj bomb-atakoj[10]. La tiel kompilita murdolisto permesis dediĉi ne pli ol po 20 sekundojn al la decido ĉu bombi ies domon, ies hejmon, enkalkulante eblon de 10% da eraroj en la sistemo (krom tio ke la rilato de multaj el tiuj homoj kun Hamas ofte estis nur hazarda aŭ marĝena). Cetere, oni preferis uzi neprecizajn bombojn, kiuj kostas multe mapli da mono. Kiel rezulto, miloj da virinoj kaj infanoj kaj aliaj familianoj estis murditaj de la israelaj bomboj, ĉefe en la unuaj semajnoj post la 7a de Oktobro. Krome, por ĉiu negrava membro de Hamas la sistemo permesis murdi ekstre ĉ. 15-20 civilajn viktimojn, dum por pli gravaj Hamas-anoj la nombro de eblaj flankaj murditoj kreskas al 100. Tio ne nur kongruas kun la kutima israela politiko pri kolektiva punado de palestinanoj (inkluzive de foreksplodigo de la domo de iu kiun ili opinias “teroristo”), siavice ŝoke simila je la principo Sippenhaft de la nazia juro (nome la jura kunkulpeco de familianoj kaj proksimuloj), sed ĝi ankaŭ perfekte ekzemplas gravan trajton de la modelaj kampanjoj de la israelaj registaroj kaj armeo: malhomigon. Malhomigo signifas trakti la malamikojn kiel subhomojn aŭ nehomojn, kiel bestojn aŭ plagon kiun oni rajtas ekstermi (israelanoj tre diligente lernis tiun lecionon de nazioj). Nu, tiun algoritman manieron murdi, la mirindan Lavender-programon, asepsan kiel la naziaj gaskameroj kaj kremaciejoj, kreis la Unuo 8200 (la plej granda en la israela armeo)[11], konsistanta grandparte el talentaj kaj mojosaj 18-21-jaruloj[12], elstara montro de la glata kunlaborado inter la israelaj universitatoj, armeo kaj industrioj. 

En ĉi tiuj ses monatoj Israelo murdis ankaŭ ĵurnalistojn kaj laboristojn de sanservoj kaj de humanitaraj neregistaraj organizoj (NROoj) helpantaj la palestinan loĝantaron; ke la "internacian komunumon" skandalas la murdo de NROanoj nur kiam temas pri blankaj nacianoj de Britujo, Polujo, Kanado-Usono aŭ Aŭstralio – jen plia ekzemplo de la malhomigo koncerne palestinanojn. Tute alie oni reagus se temus pri blondaj blu-okulaj ukrainoj anstataŭ pri nuraj brunaj “araboj”…

Bagateligo de la holokaŭsto

Kompreneble Wandel, kiel plia propagandisto, ne povas eviti tuj mencii la holokaŭston. Kiel diris publike la brita juda reĝisoro Jonathan Glazer (1965) kiam li akceptis la holivudan Oscar-premion por la filmo The Zone of Interest[13] (2023; La intereszono[14]) je 10.03.2024, “Ĉiuj niaj elektoj estas faritaj por speguli la nuntempon kaj por ke ni alfrontu ĝin. Ne por diri ‘Rigardu kion ili faris tiam’ sed ‘Rigardu kion ni faras nun’. Nia filmo montras, kien kondukas la plej malica malhomigo. Ĝi formis ĉiom de niaj paseo kaj nuntempo. Ĝuste nun ni staras ĉi tie kiel homoj kiuj refutas ke ilian judecon kaj la holokaŭston kaperas okupacio kiu kondukis tiom da senkulpuloj al konflikto. Same por la viktimoj de la 7a de Oktobro en Israelo kiel tiuj de pluokazanta atakado kontraŭ Gazaon, ĉiuj viktimoj de tiu malhomigo – kiel ni rezistos?”[15]. Wandel estas unu plia el tiuj kaperantoj de la holokaŭsto.

Ĉi-kuntekste ni atentu eseon de la itala juddevena artkritikisto kaj eseisto Stefano Levi Della Torre (1942) kiu, surbaze de pli fruaj verkoj de Primo Levi kaj de Edgar Morin, prezentas la demandon ĉu la Ŝoaho (hebre-devena nomo por la Holokaŭsto) estas fakto ekstrema kaj unika en la historio kaj do nekomparebla kun aliaj ekstermoj kaj masakroj, aŭ ĉu ĝi estas la paradigmo de ĉia planita, sistema buĉado aŭ genocido, kaj li respondas al tio elektante la duan eblon, ĉar elekti la unuan signifus degradi la memoron de la viktimoj de Aŭŝvico reduktante ĝin al ilo kaj pravigo de naciisma politiko. Li demandas sin ĉu oni tenadas la memoron pri la Ŝoaho por ke tia historia fakto ne okazu refoje al judoj aŭ ĉu por ke ĝi ne reokazu entute al judoj nek al iuj ajn. Stefano Levi mencias kiel Primo Levi ne komparis sed konfrontis la ŝoahan unikecon kun aliaj hororoj kiel Hiroŝimo kaj Nagasako, la Gulago, la vjetnama milito, la kamboĝa singenocido, la malaperigitoj en Argentino ktp (mi aldonus la genocidon en Ruando antaŭ 30 jaroj), kaj ke tiu konfronto ne banaligas sed elstarigas la unikecon de la nazia ekstermeja sistemo: unika ne signifas nemalĉifrebla. Al kio Stefano Levi aldonas jenan koncizigon de ideo de Primo Levi: "la ekstrema malbono ne estas fremda, ne venas el la luno, sed kuŝas latente en nia propra normaleco" (kio pensigas min pri fama verko de Hannah Arendt). Aŭŝvico por Primo Levi estis ne horora negativa idolo nemalĉifrebla sed instruo kaj averto kontraŭ latentan eblon. Kaj unu tipa venena elemento en ĉia eksterma programo estas viktimismo fare de la ekzekutistoj (la verajn viktimojn oni rigardas kiel minacon). Rezulte (Stefano Levi plu argumentas) oni nun komprenu ke la Ŝoaho estis krimo kontraŭ la judojn kun la dimensio de krimo kontraŭ la homaron. Kaj tio ne reduktas la sencon de la Ŝoaho sed, male, plifortigas ĝin. Ĝi estas universala paradigmo. Ne malgraŭ sed pro sia unikeco. Ĝi estas ne frostigita monumento sed aktiva kaj aktuala instruo. Nei tion, kiel iuj faras, signifas turni ĝin de krimo kontraŭ la homaron en krimon de la homaro kontraŭ la judaron; signifas igi la homaron eterne ŝulda al la judaro, kiu tiel ĉi estos rajtigita decidi kaj fari kion ajn kiam ajn; signifas apartigi la judaron disde la homaro kaj konverti ĝin en eternan viktimon. Ĝuste kion (en la opinio de Stefano Levi) faris Netanjahu proponante ĉe Jad Vaŝem (la oficiala institucio kaj nacia muzeo por memorigi pri la Ŝoaho en Israelo) la elpeladon de palestinanoj, pri kio Stefano Levi konkludas jene: “Kaj ĉi tio ŝajnas al mi, kiel al tiom da judoj en Israelo kaj tra la mondo, insulto al 6 milionoj da mortintoj, kaj al la justuloj de la nacioj, kiuj sciis vidi en la persekuto kaj en la genocido de la judoj krimon kontraŭ la homaron”[16]

Kiuj estas la teroristoj?

Wandel nomas Hamason “fundament-islama ekstremista teror-organizo” kaj komparas ĝiajn agojn kun tiuj de “la Islama ŝtato (angle ISIS)”. Kiel skribis la palestina ĵurnalistino Asmaa al-Gul (1982) en artikolo de 04.12.2023 en la franca ĵurnalo Le Monde[17], “Hamas ne estas izolita de la socio, kia ajn estas la impreso de Emmanuel Macron [...]. Egaligi ĝin al la Islama Ŝtato respondas pli al komunika politiko ol al analizo. Ĝi malklarigas la historion de la movado, kiu, el branĉo de la egipta Islama Frataro, tolerita de la israelanoj kiam ili regis Gazaon, iĝis politika kaj armita rezista movado kiu venkis en nefermitaj elektoj en 2006. Por ĝihadisma movado kiel la Islama Ŝtato, Hamas estas malamiko: ĝi estas naciisma movado, kiu ne aplikas ŝarion kaj kiu partoprenas en demokratiaj procezoj, inkluzive de studenta administrado de la universitato kaj profesiaj elektoj. Fakte, la grupoj aliĝintaj al Islama Ŝtato, kiuj aperis en 2018 en suda Gazao, estis rapide eliminitaj de Hamas en kampanjo tiel senindulga kiel efika; eble multe pli efika ol la francaj operacoj en Sahelo”; kaj poste: “Kvankam niaj valoroj, principoj kaj vizioj diverĝas, ĉi tiu brutala milito ne lasas al ni alian elekton ol toleri Hamason. Kiam la tankoj, aviadiloj kaj batalŝipoj de okupanta potenco invadas Gazaon, mortigante pli ol 14.000 civilulojn [nun jam pli ol 33.000], sub la preteksto de ekstermado de Hamas, estas nur unu malamiko: la okupacio”; al kio ŝi aldonas: “Oni ne povas riproĉi popolon pro simpatio je movado, kiu defendas ĝin”. Ĉi-rilate ni ne forgesu kiel Israelo favoris i.a. financan plifortigon de Hamas por tiel malfortigi ĉi ties rivalojn (ĉefe Fatah sed ankaŭ la Popola Fronto por la Liberigo de Palestino)[18], nek kiel Israelo konstante rifuzis diversajn diplomatajn provojn kaj proponojn de Hamas[19].

Wandel skribas ke “ĉirkaŭ 3.000 teroristoj transiris la limon kaj ene de kelkaj horoj sisteme murdis ĉirkaŭ 1.400 israelanojn, plejparte familiojn, virinojn, infanojn kaj bebojn” kaj ke “la teroristojn sekvis amaso da neorganizitaj palestinanoj el Gaza, kiuj plu rabis, perfortis kaj forbruligis”. Tiuj asertoj estas aro da nepruvitaj akuzoj (kiujn Hamas neas), kiel montras esploroj de diversaj ĵurnalistoj pri la sistema falsado de faktoj fare de la israela propagando, kiel la fabrikita mensogo pri 70 senkapigitaj beboj, kiu poste pruviĝis malvera[20]. La “hororaĵoj” distrumpetitaj de Yosi Landau kaj la konservativa ultraortodoksa organizo ZAKA, kiujn Wandel citas, estas nura aro da mensogoj[21], kiujn senkritike akceptis kaj disvastigis internaciaj ĵurnalistoj kaj eĉ la usonaj prezidento Biden kaj ministro pri eksteraj aferoj Blinken mem (la “internacia komununo” same senkritike tuj englutis la nepruvitajn akuzojn de Israelo kontraŭ la UN-agentejon UNRWA kun la celo ĉesigi ĉi ties nemalhaveblan humanitaran aktivadon en Gazao; reage al tio mi decidis kotizi subtene por UNRWA). La samon oni povas diri pri la akuzo pri sistema seksperfortado de virinoj fare de Hamas dum la operaco, por kio oni transturnis kiel ganton eĉ la konkludojn de sufiĉe mankohava UN-raporto: “Malgraŭ la fakto ke la raporto de [Pramila] Patten ne trovas ajnajn kredindajn informojn pri sistema seksperfortado la 7an de Oktobro, ke ĝi havas neniujn enketajn povojn, kaj ke ĝi havas okulfrapajn breĉojn en kredindeco kiujn ĝi ne povas trakti ene de sia mandato, la okcidenta amaskomunikilaro sekvis la gvidon de la israela registaro kadri la raporton kiel pravigon de la rakonto de Israelo ke Hamas faris sisteman seksperfortadon la 7an de Oktobro”[22]. Rilate al la mortigoj, la “1.400 murditaj israelanoj” en la Hamas-operaco estas fakte sume 1.139 homoj, el kiuj: 71 eksterlandanoj, 695 israelaj civiluloj (inter ili 36 infanoj) kaj 373 membroj de sekurecaj servoj (armeo, polico ks)[23]. Ne estas klare kiomon el tiuj murdoj kulpis la “amika fajro” de la israela armeo mem[24] en aplikado i.a. de la t.n. Hanibal-direktivo (nome: israela civilulo aŭ soldato prefere estu mortigita de la israela armeo ol kaptita viva de la malamiko kiel ostaĝo[25]) aŭ rekte pafado kaj bombado sendistingaj kaj senbridaj (menciindas la 3 israelaj kaptitoj kiuj sukcesis liberiĝi nur por poste, videble senarmaj, esti depafitaj de sia propra armeo). Koncerne la 659 adoltajn civilulojn, Israelo havas devigan armean servon (kun iuj esceptoj) de minimume 24 monatoj por virinoj kaj 32 por viroj[26]. Tiurilate, adoltaj kibucanoj kaj setlantoj estas ne senrespondecaj civiluloj sed aktiva parto de la kolonia okupacio de Palestino.

Oni povas bedaŭri kaj kondamni la 1.139 mortojn kaŭzitajn tute aŭ parte de la Hamas-operaco, same kiel oni devas bedaŭri kaj kondamni la dekmilojn da murdoj de palestinanoj fare de Israelo dum la koloniado kaj okupacio, tamen tiuj bedaŭroj kaj kondamnoj ne helpas kompreni la motivojn de la diversaj agoj. Konkrete, la Operaco Inundo Al-Aksa refoje igis palestinanojn aktivaj aktoroj de la eventoj, ne nuraj pasivaj suferantoj de preskaŭ atingita interkonsento inter Israelo kaj kelkaj arabaj regnoj kiel Sauda Arabujo – kio kondamnus ilin al ia politika limbo kiel tiu de nord-amerikaj indiĝenoj aŭ de aŭstraliaj aborigenoj. Aldone ĝi detruis la miton pri nevenkeblo de la israela armeo, kiu en la 7a kaj 8a de Oktobro montriĝis senscia, sengvida kaj plurflanke atakebla. Se la israela armeo fine ne atingos la deklaritan sed nerealisman celon elimini Hamas'on, tion oni perceptos kiel nevenkon aŭ eĉ malvenkon, kaj interalie ĝi signifos ke israelanoj kaj palestinanoj devos kunsolvi la konflikton ne milite sed politike. Kvankam, verdire, la elimino de Hamas nun aspektas pli kiel preteksto kaŝanta la veran celon de Israelo: ĉu ekstermi ĉiujn gazaanojn (kion, teorie, "Okcidento" ne tolerus), ĉu elpeli ilin ĉiujn definitive en Egiptujon (sed Egiptujo ne volas kunlabori en tiu "fina solvo", kaj ĉiel ajn tia “etna purigo” igus Egiptujon kaj Jordanion rekonsideri siajn packontraktojn kun Israelo[27]) – ja la ideo tenadi ilin plu en la gazaa koncentrejo aŭ forgesejo ne plu eblas post la Hamas-operaco. En vortoj de Meron Rapoport: “Batalhalto povus devigi la judan publikon alfronti pli fundamentajn demandojn. Se la aferstato ne povas daŭri plu, kaj konstanta milito kontraŭ la palestinanojn ne povas atingi la deziratan venkon, tiam restas nur la vero: ke la sola maniero por ke judoj vivu sekure estas politika kompromiso kiu respektas la rajtojn de la palestinanoj”[28]. En ajna okazo, maleblas reiro al la situacio antaŭa al la 7a de Oktobro.

Wandel senĝene uzas la vorton “teroristoj” por paroli pri Hamas, kvankam ĝi certe pli taŭgas por priskribi la sisteman elpeladon de palestinanoj el iliaj loĝlokoj en la daŭro de la lastaj 7 aŭ 8 jardekoj, la metode planitan “etnan purigadon” de Palestino (legu pri tio poste ĉi-sube). Ke la batalantoj de Hamas kaj la palestinaj civiluloj kiuj sekvis ilin trans la “limojn kaj barojn” en la “israelan teritorion” de kibucoj kaj setlejoj mortigis homojn kaj faris diversajn krimojn, tion oni ne neas. Temas pri la violento de la koloniatoj kontraŭ la koloniantojn kiun Frantz Fanon (1925-1961) tre klarvide analizis en sia verko Les damnés de la terre (La damnitoj de la tero, 1961). Ĝenerale oni bonvolu ne egaligi, ne kompari la militkrimojn de la terorismaj israelaj armeo kaj registaro kun la operacoj de la diversaj palestinaj rezistomovadoj. Ĉi-koncerne oni spektu la intervjuon kun la jud-usona historiisto kaj politikologo Norman Finkelstein (1953) je 6.4.2023 pri la milito en Gazao[29], en kiu li demandas sin kaj onin kiujn aliajn eblojn havis la batalantoj de Hamas, nome viroj naskiĝintaj en koncentrejo, vivantaj en ĝi kaj principe destinitaj same morti en ĝi. Ne kaprice Finkelstein komparas la Hamas-operacon kun la ribeloj de nigraj sklavoj en Usono kiel tiu de Nat Turner en 1831[30]. Oni memoru, ekzemple, ke, kiel respondo al la protestoj en Gazao en 2018, Israelo murdis 189 homojn kaj vundis pli ol 23.000[31] (ankaŭ handikapitojn[32]). 

La ekskluziva rajto je sindefendo kaj la antisemiteco de la ceteraj

Kaj ni demandu nin: kial oni parolas ĉiam pri la rajto de Israelo je sindefendo sed neniam pri la rajto de palestinanoj defendi sin kontraŭ senĉesan agreson kiu daŭras jam 7 aŭ 8 jardekojn[33]? Ĉi-koncerne ni turnu nian atenton al la analizo de la palestin-usona aktivisto Noura Erakat (1980) en interesega artikolo de 2014[34]: kiel okupacianta potenco, Israelo ne havas la pretendatan rajton je sindefendo; anstataŭe ĝi ja havas devojn por la loĝantaro de la okupaciataj teritorioj.

Tiu ĉi temo rekte ligiĝas kun alia, nome lingva manipulado, kiun Wandel regas nur amatore sed pri kiu profesiaj israelaj propagandistoj majstras. Pri tio indus verki tutan libron (mi limigis min al nura renversado de lia uzo de vortoj kiel “teroristo” en tiu ĉi artikolo). Anstataŭe mi proponas al legantoj mian poemon Duoblaparolo[35] (vidu ankaŭ en la fino), titolo kiu amalgamas du vortojn el fama romano de George Orwell: duoblapenso (doublethink) kaj Novparolo (Newspeak).

Kredeble kelkaj refoje nomos min (nov-)antisemito, kiel jam faris Valerio Ari kaj kompanio en la 1990aj jaroj, sed ĉi-foje al mi estos indiferente, tian fals-insulton iuj ĵetis ankaŭ kontraŭ la Ĝeneralan Sekretarion de UN António Guterres kaj kontraŭ la Altan Reprezentanton de EU por Eksteraj Aferoj Josep Borrell, inter multaj aliaj, eĉ kontraŭ judojn kiuj publike kritikas la sovaĝecon de Israelo (tiujn oni nomas “sinneaj judoj”). 

Por trankviligi la samideanojn kiuj indiferentas pri la sorto de gazaanoj konkrete kaj palestinanoj ĝenerale, tamen ne pri tiu de israelanoj, Wandel skribas: “Israelaj e-istoj bonŝance ne estis rekte trafitaj, sed la tuta lando estas nun en malfacila situacio, lernejoj ne funkcias, multaj viroj estas mobilizitaj al la armeo kaj oni atendas pli bonajn, pli trankvilajn tagojn”. Kiel Glazer dirus, Wandel kaj la membraro de ELI nur deziras pli bonajn, pli trankvilajn tagojn en sia paradiza intereszono. La sorto de la homoj pene vivantaj en la tuj proksima okupaciata Palestino estas al li io fremda.

Historio de etna purigado en Palestino

Lia “Mallonga historio de la Gaza-sektoro en la lastaj 75 jaroj” estas makabra ŝerco. Kiel montras artikolo de Arlene Clemesha[36], jam dekomence cionismo naskiĝis kiel koloniisma projekto. Pri tiu ĉi temo en Esperanto oni legu la 358-paĝan libron Kiel Israelo elpelis la palestinanojn (1947-1949)[37], de Dominique Vidal (franca historiisto kaj ĵurnalisto, mem de sefarda familio) kaj Sébastien Boussois. Anstataŭ proponi novan tezon, tiu verko prezentas la kontribuojn de la t.n. “novaj historiistoj” israelaj, kiel Benny Morris, Ilan Pappé k.a. Ekde la mezo de la 1980aj jaroj, ĉi tiu generacio de judaj historiistoj sukcesis malkonstrui la oficialajn mitojn pri la fondo de la ŝtato Israelo kaj pri la milito unue inter la judoj kaj la araboj de la britmandata Palestino (tiutempe la vorto “palestinanoj” kunsignifis ilin ĉiujn), poste inter Israelo unuflanke kaj la palestinanoj kaj arabaj regnoj najbaraj aliflanke, dum la periodo 1947-1949, pruvante la ekziston de mature pripensitaj plano kaj elpelo, en kies kadro okazis masakroj. 

Jen konciza resumo de la historio: ĝis 1917 (la komenco de la brita mandato, samjare kiel la nurunuflanka Balfour-deklaracio) en Palestino judoj estis ĉ. 6% de la loĝantaro. Inter 1918 kaj 1947, larĝskala migrado de judoj en Palestinon (multaj fuĝe de naziismo) altigis la nombron de 6% al 33%. Alarmite de tio, inter 1936 kaj 1939 palestinanoj ribelis. Dume cionismaj milicoj komencis sisteme ataki ne nur britojn sed ĉefe palestinanojn por elpeli ilin el iliaj vilaĝoj (jen terorismo). En 1947, rezolucio de UN kiun palestinanoj ne akceptis kaj kiun oni trudis al ili, donis 55% de la teritorio de Palestino al judoj (kaj 45% al araboj), tamen ankaŭ tiun disdividon oni ne respektis en la praktiko, kaj cetere la teroj donitaj al judoj estis pli kvalitaj kaj rimedhavaj. Inter tiu dato kaj la fondo de Israelo en 1949, pli ol 750.000 palestinanoj estis perforte elpelitaj el iliaj loĝlokoj fare de cionismaj milicoj (jen terorismo refoje). Tiun amasan trudmigrigon oni nomas Nakba (katastrofo). Pliaj 300.000 palestinanoj estis same elpelitaj post la Sestaga Milito en 1967. La interkonsento de Oslo en 1995 donis al palestinanoj limigitan regadon de nur 18% de Cisjordanio. Inter 1993 kaj 2023 la nombro de setlantoj loĝantaj en Cisjordanio kaj Orienta Jerusalemo altiĝis de 250.000 al 700.000. Laŭ internacia juro tiuj setlejoj estas neleĝaj[38]. Kaj oni povus daŭrigi longe per pliaj nombroj kaj datumoj, ekzemple ankaŭ koncerne agrokulturon kaj ekologion: de 1967, pli ol 800.000 palestinaj olivarboj estis kontraŭleĝe elradikigitaj de la israelaj aŭtoritatoj[39]... Temas, resume, pri senĉesa kolonia okupacio, senĉesa Nakba kaj senĉesa milito.

Manlibra ekzemplo de setla koloniismo

Ĉar cionistoj kontestas ke palestinanoj suferas koloniismon, konkrete "setlan koloniismon", ni citu plurajn frazojn el gravega artikolo de la israela historiisto kaj politiksciencisto Ilan Pappé (1954): tiu konstato reaperis “kiam akademiuloj en aliaj partoj de la mondo, precipe Sudafrikio, Aŭstralio kaj Nordameriko konsentis ke cionismo estas simila fenomeno al la movado de eŭropanoj kiuj kreis Usonon, Kanadon, Aŭstralion, Nov-Zelandon kaj Sudafrikion”; “La setlantoj sekvis la plej gravan logikon adoptitan de movadoj de setlaj koloniistoj, nome ke por krei sukcesan komunumon de setlaj kolonianoj ekster Eŭropo oni devas forigi la indiĝenojn en la prisetlata lando. Tio signifas, ke la indiĝena rezisto al tiu ĉi logiko estis batalo kontraŭ eliminon, kaj ne nur liberiĝo. Tio gravas kiam oni pensas pri la operaco de Hamas kaj aliaj palestinaj rezistaj operacioj ekde 1948”; “Se vi malhomigas homojn, vi povas pli facile forigi ilin”; “Por kvadratigi ĉi tiun cirklon, la [israela] gvidantaro insistis, ke iliaj eliminaj agoj kontraŭ la palestinanojn estas ‘reprezalio’ aŭ ‘respondo’ kontraŭ palestinajn agojn. Sed tre baldaŭ, kiam ĉi tiu gvidantaro volis transiri en pli drastajn agojn de elimino, ili forlasis la falsan pretekston de 'reprezalio' kaj simple ĉesis pravigi tion, kion ili faris”; “Ni atestas similan ŝablonon hodiaŭ. Komence la agoj estis prezentitaj kiel reprezalio al operaco Tufun al-Aksa, sed nun ĝi estas la milito nomata 'glavo de milito' celanta resendi Gazaon sub rektan israelan regon, sed etne forpurigante ĝian popolon per kampanjo de genocido”; “Historie kaj ideologie, estas tre klare, ke la 7a de Oktobro estas uzata kiel preteksto por kompletigi tion, kion la cionisma movado ne povis plenumi en 1948”; “Tiel, malhomigo de la palestinanoj estas eksplicita kaj implicita mesaĝo perata al la israelaj judoj tra ilia eduka sistemo, ilia ensociigsistemo en la armeo, la amaskomunikilaro kaj la politika diskurso. Ĉi tiu mesaĝo devas esti transdonita kaj konservita se la eliminon oni volas plenumi ĝisfine”; koncerne la manifestaciojn en Israelo kontraŭ la registaron de Netanjahu fare kaj de sekularaj judoj kaj de ultranovcionismaj judoj, Pappé klarigas: “Estas nenio komuna inter ĉi tiuj du vizioj krom unu afero: ambaŭ tendaroj ne zorgas pri la palestinanoj, ambaŭ tendaroj kredas, ke la supervivo de Israelo dependas de la daŭrigo de la eliminpolitikoj kontraŭ la palestinanojn. Ĉi tio ne retenos akvon. Ĉi tio disfalos kaj implodos de interne ĉar vi ne povas en la 21a jarcento teni kune ŝtaton kaj socion sur la bazo, ke ilia komuna sento de aparteno estas parto de elimina genocida projekto”; kaj fine: “Eĉ la Nakba, kiu estis neimagebla katastrofo, ne kompareblas kun tio, kion ni vidas nun kaj kion ni vidos en la venontaj monatoj”[40].

Tamen ni atentu ke kulpigi nur Netanjahu estus simpligo kaj eraro. La plimulto de la israelanoj ja voĉdonis por lia kaj por pli ekstremdekstraj, faŝismecaj partioj, kaj ĝis nun apogas la agadon de la israela armeo en Gazao. Refoje okazas manifestacioj, tamen tiuj israelanoj manifestaciantaj kontraŭ la registaron de Netanjahu, same kiel la aŭtoroj kaj subskribintoj de la deklaracio de ELI, fakte nur defendas siajn privilegiojn. Ili ne protestas kontraŭ la israelajn okupacion kaj apartismon en Palestino. Ili vivas ĝue kaj plezure en la intereszono de la koloniata Palestino.

Ĉu “la mondo” reagas iel?

Bone ke fine okazas nun ĉe la Internacia [Justica] Kortumo la kazo “Apliko de la Konvencio pri Prevento kaj Punado de la Krimo de Genocido en la Gaza-Strio (Sudafrikio kontraŭ Israelo)”[41], kvankam, pro diversnaciaj premoj, mi havas dubojn pri la atendata rezulto. Ja kiu lando pli bone ol Sudafrikio scias kio estas apartismo? Ĉiel ajn Israelo kutimas ignori senpune decidojn de UN kaj de aliaj internaciaj instancoj, kaj plurfoje malobservis la plej multajn el la kondiĉoj de tio kio konsistigas "okupacion" laŭ internaci-jura perspektivo, kiel fiksite en la Haga Regularo de 1907 (artikoloj 42-56) kaj la Kvara Ĝeneva Konvencio de 1949[42]. Pro kompliceco kun la genocido oni devus krome procesi ĉefe kontraŭ Usonon (kiu plej daŭre kaj malvare provizadas Israelon finance kaj per armiloj, defendante ĝin en UN kaj ĉiaj internaciaj instancoj kaj forumoj) sed ankaŭ kontraŭ Germanujon, kies senkondiĉa kaj senkritika apogo al Israelo (i.a. per armiloj sed ankaŭ per cenzurado de politikaj konferencoj kaj literaturaj premioj), ne pro moralaj principoj sed por lavi sian konsciencon pro la holokaŭsto, iĝis integra parto de ĝia politiko: “Kiam la germana politika klaso parolas pri Israelo, ĝi parolas precipe pri si mem. Ĉar ĝiaj ligoj kun tiu ŝtato estas la soklo, sur kiu la post-nazia Germanujo bazas sian progreseman identecon, la sinteno de la germanoj pri Israelo montras al ni multe pli pri ilia propra mensostato ol pri tiuj duflankaj rilatoj, ties historio kaj ties vera enhavo”[43] (bedaŭrinde ĝis nun kontraŭ la komplicecon de Germanujo ekprocesis nur Nikaragvo). Iuj eŭropaj aŭtoritatoj eĉ venis al la diktatura ideo cenzuri kaj malpermesi la palestinan flagon kaj aliajn porpalestinajn simbolojn en manifestacioj k.s. (eble ni devos prunti de palestinanoj akvomelonon kiel novan nacian simbolon, elektitan de ili por eviti similajn kaj eĉ pli violentajn reagojn fare de israelanoj).

La homo de Israelo en la E-Movado

Parenteze, ni demandu nin kiu kaj kio estas fakte Amri Wandel? Profesie, doktoro pri astrofiziko en la Hebrea Universitato de Jerusalemo, kies kampuso sur la monto Skopo (arabe جبل المشارف) situas en la okupaciata Jerusalemo, universitato kiu estas mem aktiva partoprenanto en la okupacio[44]. Ni memoru ke israelaj universitatoj partoprenas en la okupaciaj meĥanismoj de Israelo je ĉiuj niveloj, de la evoluigo de armila teĥnologio ĝis la disponigo de jura defendo kontraŭ akuzoj je militkrimoj; ekzemple la Universitato de Telavivo, en kiu li diplomiĝis en 1974[45] (oni povus nomi tiun intiman kunlaboradon inter la israelaj armeo, industrio kaj universitatoj[46] “la sanga triunuo”). Laŭ la anglalingva Vikipedio[47] inter 1974 kaj 1980 li servis en la israela armeo (6 jarojn!). Krome li loĝas ekde la komenco de la 2000aj jaroj en Modi'in, parto de la urbo Modi'in-Maccabim-Re'ut, kies unu alia parto (la kvartalo Maccabim) ne estas rekonata de EU kiel parto de Israelo. Do li ne povas pretendi nescion pri tio kio okazas tute proksime al lia intereszona hejmo. Aldone Wandel laboras profesie ankaŭ kiel gvidanto de turistoj[48], io surpriza ĉe doktoro pri astrofiziko. Eble prefere, pro sia multjara servado kiel la publika vizaĝo de Israelo en Esperantujo, plej konkrete unue en TEJO kaj nun en UEA kaj ĉi ties revuo Esperanto (inter multaj aliaj), li povus peti de la israela ministrejo pri misinformado kaj propagando neoficialan subvencion aŭ salajron kaj tiel eviti pli ŝvitigajn taskojn. Li jam sufiĉe pruvis ke li plene taŭgas por diskonigi kaj defendi la murdprogramon de Netanjahu.

Kaj poste – kio?

Por fini, ni provu respondi al la demando ĉu ekzistas elirvojo el la nuna terura situacio. Iuj ankoraŭ pensas ke la solvo estas du plene sendependaj regnoj aŭ ŝtatoj, unu por judoj, alia por palestinanoj, tamen tiu "solvo" jam estas tute malebla, interalie ĉar Israelo ne povas esti samtempe juda ŝtato kaj demokratio (“Israelo eble estis liberala demokratio por la plej multaj judoj, sed ĝi neniam estis tio por la plej multaj palestinaj araboj – civitanoj de Israelo aŭ tiuj vivantaj sub israela okupacio”)[49], kaj ĉar setlantoj en Palestino ĉiel malhelpos efektivan estiĝon de palestina ŝtato. La ekzisto de “juda ŝtato”, kiel Wandel mem nomas ĝin, kondukis al apartismo por la arabaj israelanoj aŭ israelaj araboj (20% de la israela loĝantaro) kaj des pli por la palestinanoj de Gazao kaj Cisjordanio. Kiel diras la israela ĵurnalisto Gideon Levy (1953): “Ĉiuj israelanoj estas kunkulpuloj en la okupado. Ni ĉiuj, ĉiu israelano, estas setlantoj. [...] Ni ĉiuj kunportas la kulpon”[50].

Anstataŭe, en la fino de sia vivo la eminenta palestin-usona literaturteoriisto kaj kulturkritikisto Edward Said (1935-2003) favoris kiel pli bonan solvon la kreon de unu sola du-nacia ŝtato aŭ regno israela-palestina, ĉu federacia, ĉu konfederacia, ĉu alispeca[51]. En ĝi ĉiuj civitanoj estus plene egalrajtaj (same kiel nun ĉiuj germanoj post la malfondiĝo de Demokratia Respubliko Germanujo). Por ke tio eblu, Israelo devos iam agnoski ĉion kion ĝi misfaris al palestinanoj, same kiel faris Sudafrikio por fini apartismon. Ĉiel ajn ni memoru ke la fino de apartismo, genocido kaj okupacio en Palestino estus nur la komenco de imageble ne tute glata nek facila vojo al kundemokratio.

Alia elirvojo, individua kaj privata, koncernas israelanojn kiuj ne volas esti komplicoj de la okupacio, apartismo kaj genocido, nome fari kiel, ekzemple, Nadav Gazit, kiu rezignis kaj fordonis la israelan pasporton[52] (laŭdire oni rezignas israelan civitanecon: judaj israelanoj havas israelan civitanecon sed judan naciecon; laŭ pasportoj kaj identigaj dokumentoj en la hebrea, israela nacieco mem ne ekzistas, ja ĝia ekzisto permesus egalan traktadon de ĉiuj gentoj aŭ etnoj de Israelo). Se pli multaj israelanoj farus same, eble ankaŭ la okupacia, apartisma kaj genocida politiko de Israelo devus finiĝi.

Jorge Camacho

14.4.2024 [je 15.4.2024 mi faris plurajn modifojn kaj aldonis subtitoletojn]

Jorge Camacho (1966), aŭtoro de la poemlibro Palestino strangolata (2016), esperantigis la eseon Letero el Palestino (1990), kontribuis per poemoj pri Palestino al Beletra Almanako 49 (Februaro 2024).



Duoblaparolo

Ni formulu jam al ni la ĝustajn respondojn:
Ĉu propagando? novaĵdissendo?
Ĉu kidnapo de senkulpaj? kapto de malamikoj?
Ĉu murdo de civiluloj? depafitaj bestoj?
Ĉu la absoluta vero? la fluo de l’ historio?
Ĉu kaŝa genocido? laŭrajta sindefendo?
Ĉu flanka viktimo? homa ŝildo?
Ĉu militkrimo? terorista atenco?
(La Schrödinger-kato tra la spegulo)
Ĉu vivospaco aŭ promesita tero?


NOTOJ

Danke al Xavi Alcalde pro lia diversa helpo en la definitivigo de tiu ĉi artikolo.

Bildo el ĉi tie

1. Esperanto-Ligo en Israelo, “Deklaro de ELI pri la milito en Gaza”, 14.11.2023, ĉe liberafolio.org/2023/11/14/deklaro-de-eli-pri-la-milito-en-gaza/

2. Mustafa Fetouri, “Foreigners fighting for Israel in Gaza are war criminals and mercenaries. Period”, 22.2.2024, ĉe middleeastmonitor.com/20240222-foreigners-fighting-for-israel-in-gaza-are-war-criminals-and-mercenaries-period/

3. Monir Ghaedi, “How do Hamas and Hezbollah compare with Israel militarily?”, 21.10.2023, ĉe dw.com/en/how-do-hamas-and-hezbollah-compare-with-israel-militarily/a-67166698

4. Louisa Loveluck, Susannah George kaj Michael Birnbaum, “As Gaza death toll soars, secrecy shrouds Israel’s targeting process”, 5.11.2023, ĉe washingtonpost.com/world/2023/11/05/israel-strike-targets-gaza-civilians-hamas/

5. Michael Merryman-Lotze, “5 things you need to know about what’s happening in Israel and Gaza”, 5.4.2024, ĉe afsc.org/news/5-things-you-need-know-about-whats-happening-israel-and-gaza

6. Max Fisher, “This chart shows every person killed in the Israel-Palestine conflict since 2000”, 14.7.2014, ĉe vox.com/2014/7/14/5898581/chart-israel-palestine-conflict-deaths

7. Sultan Barakat, “Israel is pillaging not just Gaza’s cities but also its waters”,6.3.2024, ĉe aljazeera.com/opinions/2024/3/6/israel-is-pillaging-not-just-gazas-cities-but-also-its-waters kaj Evi Petsangouraki, “Is natural gas the real reason for the genocide in Gaza?”, 22.1.2024, ĉe diem25.org/is-natural-gas-the-real-reason-for-the-genocide-in-gaza/

8. The Palestinian Information Center, “Borrel: Gaza became ‘graveyard’ for most important principles of humanitarian law”, 18.3.2024, ĉe english.palinfo.com/news/2024/03/18/316092/

9. Caritas Czech Republic – Humanitarian Aid and Development Cooperation, “Tragic balance of 6 months of war in Gaza: Tens of thousands dead, unprecedented destruction and imminent famine”, 7.4.2024, ĉe svet.charita.cz/en/news/tragic-balance-of-6-months-of-war-in-gaza-tens-of-thousands-dead-unprecedented-destruction-and-imminent-famine/ kaj Julia Frankel, "Half a year into the war in Gaza, here’s a look at the conflict by the numbers", 6.4.2024, ĉe apnews.com/article/israel-hamas-gaza-war-statistics-95a6407fac94e9d589be234708cd5005

10. Yuval Abraham, “‘Lavender’: The AI machine directing Israel’s bombing spree in Gaza”, 3.4.2024, ĉe 972mag.com/lavender-ai-israeli-army-gaza/

11. Bethan McKernan kaj Harry Davies, “‘The machine did it coldly’: Israel used AI to identify 37,000 Hamas targets”, 3.4.2024, ĉe theguardian.com/world/2024/apr/03/israel-gaza-ai-database-hamas-airstrikes

12. en.wikipedia.org/wiki/Unit_8200

13. Jonathan Glazer, “Jonathan Glazer on his Holocaust film The Zone of Interest: ‘This is not about the past, it’s about now’”, 10.12.2023, ĉe theguardian.com/film/2023/dec/10/jonathan-glazer-the-zone-of-interest-auschwitz-under-the-skin-interview

14. La esprimon “intereszono” (germane “Interessengebiet”) uzis la okupaciaj naziaj trupoj por priskribi la areon ĉirkaŭ la aŭŝvica koncentrej-(kaj ekstermej-)komplekso rezervitan por la SS-stabo.

15. Andrew Pulver kaj Catherine Shoard, “‘We refute our Jewishness and the Holocaust being hijacked’: Jonathan Glazer calls for end to Gaza attacks at Oscars”, 11.3.2024, ĉe theguardian.com/film/2024/mar/11/zone-of-interest-international-film-oscar

16. Stefano Levi Della Torre, "La memoria della Shoà: due posizioni in conflitto", 25.1.2024, ĉe gliasinirivista.org/la-memoria-della-shoa-due-posizioni-in-conflitto/ kaj spiweb.it/cultura-e-societa/cultura/la-memoria-della-shoa-due-posizioni-in-conflitto-di-stefano-levi-della-torre/

17. Asmaa Al-Ghoul, “Palestinian journalist Asmaa Al-Ghoul: 'While our values, principles and vision don't align, this brutal war has left us with no choice but to defend Hamas'”, 9.4.2024, legebla de abonantoj ĉe lemonde.fr/en/opinion/article/2023/12/04/palestinian-journalist-asmaa-al-ghoul-while-our-values-principles-and-vision-don-t-align-this-brutal-war-has-left-us-with-no-choice-but-to-defend-hamas_6312256_23.html; plene kaj libere legebla en hispana traduko ĉe vientosur.info/esta-guerra-brutal-nos-ha-dejado-sin-mas-opcion-que-tolerar-a-hamas/

18. Šejla Ahmatović, “EU’s top diplomat accuses Israel of funding Hamas”, 20.1.2024, ĉe politico.eu/article/israel-funded-hamas-claims-eu-top-diplomat-josep-borrell/

19. Zena Al Tahhan, “How Israel has repeatedly rejected Hamas truce offers”, 22.1.2024, ĉe aljazeera.com/features/2024/1/22/how-israel-has-repeatedly-rejected-hamas-truce-offers

20. James North, “Extraordinary charges of bias emerge against NYTimes reporter Anat Schwartz”, 25.2.2024, ĉe mondoweiss.net/2024/02/extraordinary-charges-of-bias-emerge-against-nytimes-reporter-anat-schwartz/ kaj Jeremy Scahill, Ryan Grim kaj Daniel Boguslaw, “‘Between the Hammer and the Anvil’. The Story Behind the New York Times October 7 Exposé”, 28.2.2024, ĉe theintercept.com/2024/02/28/new-york-times-anat-schwartz-october-7/

21. The Short String, "ZAKA is not a trustworthy source for allegations of sexual violence on October 7", 30.12.2023, ĉe mondoweiss.net/2023/12/zaka-is-not-a-trustworthy-source-for-allegations-of-sexual-violence-on-october-7/

22. Feminist Solidarity Network for Palestine, "Here’s what Pramila Patten’s UN report on Oct 7 sexual violence actually said", 11.3.2024, ĉe mondoweiss.net/2024/03/heres-what-pramila-pattens-un-report-on-oct-7-sexual-violence-actually-said/

23. AFP, “Israel social security data reveals true picture of Oct 7 deaths”, 15.12.2023, ĉe france24.com/en/live-news/20231215-israel-social-security-data-reveals-true-picture-of-oct-7-deaths

24. Yoav Zitun, “One-fifth of troop fatalities in Gaza due to friendly fire or accidents, IDF reports”, 12.12.2023, ĉe ynetnews.com/article/rkjqoobip kaj Fatemeh Salari, “Israel admits killing its own people at music festival on October 7”, 19.11.2023, ĉe dohanews.co/israel-admits-killing-its-own-people-at-music-festival-on-october-7/

25. Mustafa Fetouri, “What is the ‘Hannibal Directive’ and how Israel uses it”, 4.1.2024, ĉe middleeastmonitor.com/20240104-what-is-the-hannibal-directive-and-how-israel-uses-it/

26. idf.il/en/mini-sites/our-soldiers/

27. Bruno Maçães, "Former head of Shin Bet: Hamas’s nightmare is a two-state solution", 6.4.2024, ĉe newstatesman.com/the-weekend-interview/2024/04/ami-ayalon-interview-hamas-nightmare-two-state-solution

28. Meron Rapoport, "Why do Israelis feel so threatened by a ceasefire?", 29.3.2024, ĉe 972mag.com/ceasefire-opposition-israelis-gaza/

29. Marc Lamont Hill, “Norman Finkelstein on Gaza: The US could have stopped Israel on day one”, 5.4.2024, ĉe youtu.be/ELNr_ro97MI?si=9voJdS0wW_W3n7S

30. en.m.wikipedia.org/wiki/Nat_Turner%27s_slave_rebellion

31. “UK-based organisations welcome UN Commission of Inquiry report into Gaza protests, urge UK action (5 March 2019)”, 18.3.2019, ĉe reliefweb.int/report/occupied-palestinian-territory/uk-based-organisations-welcome-un-commission-inquiry-report

32. “No Justification for Israel to Shoot Protesters with Live Ammunition”, 29.8.2019, ĉe ohchr.org/en/press-releases/2019/02/no-justification-israel-shoot-protesters-live-ammunition

33. Enzo Traverso, “The Gaza Massacre Is Undermining the Culture of Democracy”, 6.4.2024, ĉe jacobin.com/2024/04/gaza-genocide-holocaust-memory-democracy

34. Noura Erakat, “No, Israel Does Not Have the Right to Self-Defense In International Law Against Occupied Palestinian Territory”, 11.7.2014, ĉe jadaliyya.com/Details/27551

35. cafemontaigne.com/doublespeak-duoblaparolo-un-poema-de-jorge-camacho-cordon/quemaduras/admin/

36. Arlene Clemesha, “Al Nakba, uma tragédia sem fim” (Al-Nakba, senfina tragedio), 28.11.2023, ĉe aterraeredonda.com.br/al-nakba-uma-tragedia-sem-fim/

37. Dominique Vidal kun Sébastien Boussois : Kiel Israelo elpelis la palestinanojn 1947-1949, elfrancigis Vilhelmo Lutermano, 2a, korektita, eldono, Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2018, 358 p., ISBN 978-2-36960-164-7 (epub 978-2-36960-165-4).

38. Mohammed Haddad kaj Alia Chughtai, “Israel-Palestine conflict: A brief history in maps and charts”, 27.11.2023, ĉe aljazeera.com/news/2023/11/27/palestine-and-israel-brief-history-maps-and-charts

39. Layla Hedroug, “Israel’s Campaign Against Palestinian Olive Trees”, 11.3.2023, ĉe yris.yira.org/column/israels-campaign-against-on-palestinian-olive-trees/

40. Ilan Pappé, "It Is Dark Before the Dawn, But Israeli Settler Colonialism Is At an End", 16.2.2024, ĉe socialistproject.ca/2024/02/dark-before-dawn-israeli-settler-colonialism-end/

41. “Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel)”, ĉe icj-cij.org/case/192; kaj en.wikipedia.org/wiki/South_Africa_v._Israel_(Genocide_Convention)

42. Ramzy Baroud, "Palestina no está ocupada, está colonizada", 7.6.2018, ĉe monitordeoriente.com/20180607-palestina-no-esta-ocupada-esta-colonizada/

43. Daniel Marwecki, "Strangaj germanaj-israelaj rilatoj", Aprilo 2020, ĉe eo.mondediplo.com/article2829.html

44. Somdeep Sen, “Israeli apartheid on campus”, 29.6.2021, ĉe aljazeera.com/opinions/2021/6/29/israeli-apartheid-on-campus kaj The Land Research Center, “Hebrew University expansionist plans”, 7.12.2004, ĉe poica.org/2004/12/hebrew-university-expansionist-plans/

45. Yaniv Cogan, “Academia, Weapons and Occupation: How Tel Aviv University Serves the Interests of the Israeli Military and Arms Industry”, 4.5.2022, ĉe bdsmovement.net/news/academia-weapons-and-occupation-how-tel-aviv-university-serves-interests-israeli-military-and

46. Les Levidow, “Beyond dual use: Israeli universities’ role in the military-security-industrial complex”, 24.5.2018, ĉe eccpalestine.org/beyond-dual-use-israeli-universities-role-in-the-military-security-industrial-complex/

47. en.wikipedia.org/wiki/Amri_Wandel (je 26.03.2024).

48. israel-guides.net/tour-guides/wandel-amri/

49. Gershon Baskin, "Israel can't be both a Jewish state and a liberal democracy - opinion", 13.7.2023, ĉe m.jpost.com/opinion/article-749795

50. Gideon Levy, “All Israelis Are Complicit in the Occupation”, 21.4.2022, ĉe haaretz.com/opinion/2022-04-21/ty-article-opinion/.premium/all-israelis-are-complicit-in-the-occupation/00000180-6566-d895-abf9-ffe689130000 kaj “Israeli Journalist Gideon Levy: Occupation Won’t End until Israel Pays the Price”, Novembro 2023, ĉe clarionindia.net/israeli-journalist-gideon-levy-occupation-wont-end-until-israel-pays-the-price/?amp=1

51. Edward Said, "The One-State Solution", 10.1.1999, ĉe nytimes.com/1999/01/10/magazine/the-one-state-solution.html ; Amir-Hussein Radjy, "Edward Said Saw the Future of Israel and Palestine", 5.6.2021, ĉe foreignpolicy.com/2021/06/05/edward-said-saw-the-future-of-israel-and-palestine/ ; kaj Nathan J. Robinson, "The Wisdom of Edward Said Has Never Been More Relevant", 23.10.2023, ĉe currentaffairs.org/2023/10/the-wisdom-of-edward-said-has-never-been-more-relevant

52. Nadav Gazit, "Why I am renouncing my Israeli citizenship", 30.11.2023, ĉe prismreports.org/2023/11/30/why-i-am-renouncing-my-israeli-citizenship/


de Jorge (noreply@blogger.com) je 2024-05-19 09:48

Esperanta Retradio

Virinoj en muziko (216)

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Sonia Risso el Urugvajo
Rosario Silva Simonovis (1865-?) estis venezuela pianisto kaj komponistino naskita en Karakaso, filino de Andrés Antonio Silva Fernandez, Rektoro de la Centra Universitato de Venezuelo, la unua publika kaj aŭtonoma Universitato de la lando. Rosario prenis pianolecionojn de la granda pianisto kaj komponisto Ramón Delgado Palacios (1863 – 1902). Delgado Palacios estas mita figuro en la venezuela tradicio kiel virtuoza pianisto kaj komponisto. Liaj komponaĵoj prezentis verajn defiojn por la interpretistoj. Li estis profesoro ĉe la Nacia Akademio de Belartoj en Karakaso kie li elmontris sian unikan instrumetodon per kiu li trejnis multajn disĉiplojn.

Verŝajne dum la tempo de la instruado Rosario kaj Ramon vivis idilion kaj promeson de geedziĝo, kiu konkretiĝis jarojn poste (1901) kiam Rosario Silva Simonovis jam estis konata pianisto kaj komponistino. 

Tiu geedziĝo tranĉis la iluzion de alia sinjorino, lia tiama lernantino Lucila Luciani (1882-1971) kiu estis  enamiĝinta al li. Lucila, kiu fariĝos historiisto kaj muzikisto, publikigis poste sian taglibron kaj komentojn pri tiuj eventoj. Sur tiuj paĝoj ŝi malkovras siajn sentojn, la specon de idilio kiun ŝi vivis, kaj la motivojn de ĝia malsukceso: 
Ĉi tiu idilio, se vi povas nomi ĝin, estis interrompita, unue pro lia edziĝo kun Rosario Silva Simonovis (ankaŭ pianisto kaj komponisto), kaj due, li estis jam tre malsana, pro alkoholismo kaj lia volforto estis tro malfirma por rezisti ĝin." 

Certe, Ramón Delgado Palacios forpasis en Karakaso  ses monatojn post sia edziĝo. 
Post la morto de Ramón Delgado Palacios, lia vidvino Rosario publikigis portreton kiun li faris de Lucila Luciani kaj tri el liaj komponaĵoj.

Rosario edziniĝis duan fojon al ankaŭ pianisto Juan Antonio Paz Castillo.
Rosario Silva Simonovis publikigis en la muzika kaj literatura revuo ‘El Cojo Ilustrado’ sian verkon “María” kiu portas la subtitolon ‘Venezuela valso’. 

Sub tiun ĉi subtitolon eniras ritmo kiu diferenciĝas de la eŭropa valso. La venezuelaj valsoj respegulas miksaĵon de kulturoj: la eŭropa kaj la folklora idiosinkrazio kiu kreskis en la XIX-a jarcento en Venezuelo kaj la tuta Sudameriko.  La eŭropa valsa ritmo komencis esti diferencigita kaj ornamita per naciaj ritmoj, precipe en triobla tempo kun kelkaj variacioj, sed restas brila kaj eleganta venezuela tipa ritmo. 

En la tipaj venezuelaj valsoj oni trovas du partojn, unu en minora tonalo, kiu kutime estas je la komenco, sekvata de alia pli gaja, kiu faras kontraston kun la unua.

La sudamerika kaj ankaŭ la venezuela muziko de la XIX-a jarcento estas admirinda, konsiderante ke ĝi estis jarcento de militoj. Estas malfacile kredi ke en tiuj kondiĉoj oni povis komponi tiel belajn pianajn muzikojn, kiuj kvankam ĝi estas bazita sur eŭropa estetiko, havis konsiderindan nacian stampon. Kelkaj el tiuj mirindaj verkoj estis inkluditaj en ‘El Cojo Ilustrado’.

Alia valso de Rosario Silva Simonovis kiu ankoraŭ restas kaj estas same bela, estis “Radio de Luno” (Rayo de Luna) kiu estis ludita kaj registrita de la elstara pianisto, komponisto kaj dirigento de korusoj kaj orkestroj Evencio Castellanos en la KD “Venezuelaj valsoj” (Valses Venezolanos) de 1997.


de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-05-19 06:00

2024-05-18

La Balta Ondo

PRINTEMPaS en Greziljono

Greziljono

Esperanto-kulturdomo Greziljono en Francio organizas ĉiujare intensajn kursojn de Esperanto de ĉiuj niveloj: A1-A2, B1, B2 kaj C1-C2. La plej malfacila tasko por mi estis atingi Greziljonon, ĉar la vojaĝo el Kroatio similas al vojaĝo al la mezo de la Tero. Mi komencis je la kvara horo matene (aŭ nokte) per enbusiĝo ĝis la flughaveno en Zagrebo. Per aviadilo mi atingis Parizon, kaj tie prenis la trajnon por La Mans. Mi daŭrigis per la buso ĝis La Fleche kaj Baugé, kaj la lastan vojon mi piedis (sen valizo, kiu veturis) nur por diri, ke mi uzis ĉiujn rimedojn por atingi la celon – la kastelon Greziljono, en la mezo de la Tero.

Ĉi-jare la printempa staĝo okazis de la 12a ĝis la 21a de aprilo kun 34 partoprenintoj el ok landoj. La gvidantoj estis Marion Quenut por la kurso A1-A2 nomita “Ni Kuneku!”, Zsófia Kóródy por B1 nomita “Lernu kun ĝojo!”, kion ŝiaj lernantoj vere faris, kaj Paweł Fischer–Kotowski por B2 nomita “Kuraĝe antaŭen!”. Li daŭrigis siajn lecionojn dum la manĝotempo tiel efike, ke por pago li ricevis desertojn. Por la nivelo C1-C2 la gvidanto estis la prezidanto de UEA Duncan Charters, kaj tiu grupo okupiĝis pri “Perspektivoj pri Esperanto”. Mi partoprenis en tiu grupo de dek membroj. Krom la sinesprimo kaj gramatiko ni laboris pri verkado de gvidilo por esperantistoj, kiuj partoprenos en la 109a UK en Aruŝo. Pro tio ni partoprenis al Zoom kunvenon kun esperantistoj el Afriko, kiam ni diskutis pri kutimoj kaj interkultura komunikado. Por la vespera programo nia grupo ankaŭ preparis du skizojn pri la sama temo.

Dum la vespera programo Arno Lagrange donis interesan prelegon pri Stefan Zweig kaj ankaŭ pli interesan teatraĵon de Zweig “Ŝaknovelo”, kie li sole ludis dek rolojn, ĝuste per ŝanĝo de ĉapelo. Mike Sloper el Usono prezentis “Muzikan amuziĝon”. La temo de mia prelego estis: «Pri “faŝista”, “komunista” kaj aliaj arkitekturoj – laike», kie mi montris ke arkitekturo ne dependas de politikaj reĝimoj.

Greziljono

Arno Lagrange en “Ŝaknovelo” de Stefan Zweig, teatraĵo por unu aktoro kaj dek ĉapeloj

La lasta tago estis dediĉita al parola parto de KER ekzamenoj. Nun, pretaj, ni atingos la skriban parton. Dankon al Jannick kaj Bert por bona organizo.

Ana Alebić-Juretić

Fotoj: Bert Ŝuman

Fonto: https://esperanto.hr/wp/eo/printempas-en-gresiljono/

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post PRINTEMPaS en Greziljono appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-05-18 21:53

UEA facila

Global Voices

En Portugalio, homamasoj festas demokration surstrate je la 50-a datreveno de la Revolucio de la Diantoj

En 1974, armea ribelo finis 48 jarojn da diktaturo en la lando

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Festado de la 50-a datreveno de la Revolucio de la Diantoj en Porto (Portugalio), la 25-an de aprilo 2024. Foto de Bibiana Canofre, uzata kun permeso

O povo é quem mais ordena” (“Regas popolvol’ komuna” [eo]) estas la vortoj en verso de la kanto Grândola, Vila Morena. Verkita de Zeca Afonso, la kanto funkciis kiel signalo por lanĉi la okazaĵojn de la 25-a de aprilo 1974, kiuj metis finon al 48 jaroj da diktaturo en Portugalio — la plej longa en Okcidenteŭropo dum la 20-a jarcento.

Nun, 50 jarojn poste, ĉe la datreveno de la Revolucio de la Diantoj, miloj da homoj kantis ĝin denove sur placoj kaj stratoj de urboj kiel Lisbono, Porto kaj Koimbro [eo], festante jardekojn da libereco. Ankaŭ maldekstremaj parlamentanoj kantis ĝin en la parlamento ĉe la fino de solena sesio.

50 jaroj de la 25-a de aprilo 1974.
“Ni estas multaj, multaj miloj por daŭrigi aprilon” kaj hodiaŭ tiuj multaj miloj speguliĝis ree tra Terreiro do Paço, Largo do Carmo kaj Avenida da Liberdade (lokoj en Lisbono).

La kanto iĝis nacia himno en Portugalio la 25-an de aprilo de tiu jaro, kiam radiostacio ludis ĝin je 20 minutoj post noktomezo, kiel unu el la du signoj interkonsentitaj de la ribelantoj de MFA (Movado de la Armitaj Fortoj) por okupi la stratojn. Ĝi estis registrita fare de Afonso dum li troviĝis en ekzilo en Francio.

Ĉi-jare, la tradiciaj diantoj aperis apud afiŝoj memorigantaj pri la graveco de demokratio kaj hodiaŭaj postuloj, kiel akireblaj loĝejoj kaj rajtoj por virinoj kaj enmigrintoj. Ĉi tio okazis meze de kreskado de dekstraj kaj ekstremdekstraj partioj post la elektoj de la pasinta marto, kiam Luís Montenegro estis nomumita ĉefministro. Li estas la gvidanto de la centro-dekstra koalicio AD (Demokrata Alianco).

Afiŝo en Porto tekstas: “La riĉuloj pagu por la krizo… kaj la vespermanĝo”. Foto de Bibiana Canofre, uzata kun permeso.

La revolucio de 1974

En la fruaj horoj de la 25-a de aprilo 1974, grupo de militistoj, parto de MFA, ankaŭ konata kiel la “Movado de Kapitanoj”, efektivigis la planon kiun ili estis ellaborintaj dum monatoj por renversi la reĝimon de la Nova Ŝtato. Ili kontraŭis la Kolonian Militon (1961-1974), en kiu afrikaj landoj kiel Angolo, Gvineo-Bisaŭo kaj Mozambiko batalis kontraŭ la portugala koloniismo.

António Salazar, la diktatoro kiu estis reginta la landon dum pli ol 35 jaroj, estis anstataŭigita per Marcelo Caetano en 1968, sed malmulto ŝanĝiĝis. La portugaloj daŭre eltenis subpremon, malriĉecon kaj eksterlandan militon, kiu kostis vivojn kaj resursojn.

Kiel raportas BBC, kapitano Salgueiro Maia, unu el la gvidantoj de MFA, iniciatis la agojn de tiu tago ĉe armeunuo en Santarém, dirante al siaj kolegoj:

Há várias modalidades de organização dos estados: há o estado socialista, o estado comunista, o estado capitalista e o estado a que isto chegou. Eu proponho acabar com o estado a que isto chegou. Vamos para Lisboa acabar com isto. Quem quiser vir comigo vai formar lá fora, quem não quiser fica aqui.

Estas pluraj manieroj de ŝtata organizo: ekzistas la socialisma ŝtato, la komunisma ŝtato, la kapitalisma ŝtato kaj la ŝtato, al kiu tio ĉi alvenis. Mi proponas fini la ŝtaton, al kiu ĉi tio alvenis. Ni iru al Lisbono por fini tion ĉi. Kiu volas akompani min, tiu formaciiĝu ekstere, kiu ne, restu ĉi tie.

La 160-homa kolono sin direktis al la ĉefurbo kaj frue posttagmeze la registaro senperforte kapitulacis. La revolucio ricevis sian nomon pro la diantoj kiujn Celeste Caeiro disdonis al la armitaj militistoj en la stratoj. La floroj estis aĉetitaj por festi la datrevenon de la restoracio kie ŝi laboris en Lisbono, sed la loko devis resti fermita pro la okazaĵoj de tiu tago.

Celeste Caeiro, 90-jara, kiu disdonis ruĝajn diantojn al la militistoj partoprenintaj la portugalan revolucion de la 25-a de aprilo, hodiaŭ en Lisbono.

Fotografaĵo: PATRICIA DE MELO MOREIRA / AFP

Dato kontestata

Studaĵo de la Lisbona Universitata Instituto (Instituto Universitário de Lisboa) montris ke 75 procentoj de portugalaj homoj vidas la 25-an de aprilo 1974 kiel la plej gravan okazaĵon en la historio de Portugalio, super la Respubliko kaj la Restarigo de Sendependeco en la 17-a jarcento.

En parlamenta parolado, la deputito de la Portugala Asembleo de la Respubliko Rui Tavares memoris tempon kiam la portugalaj homoj vivis en timo, estis arestitaj kaj torturitaj, kaj li elstarigis la gravecon de la revolucio:

Cientistas políticos, aliás bastante conservadores, dizem que o 25 de Abril iniciou a terceira vaga de democratização no mundo, que foi pelo sul da Europa, à América Latina, ao Sudeste Asiático, à Europa do Leste, até muito recentemente se iniciar a partir de 2016 a contra-revolução dessa vaga.

E a razão por que o 25 de Abril deu a volta ao mundo é porque o 25 de Abril foi belo, foi a mais bela revolução do século XX. E é nossa.

Politikaj sciencistoj, fakte sufiĉe konservativaj, diras, ke la 25-an de aprilo komenciĝis la tria ondo de demokratiigo en la mondo, kiu trairis sudan Eŭropon, Latin-Amerikon, Sudorientan Azion, Orientan Eŭropon, ĝis kiam tre lastatempe ekde 2016 komenciĝis la kontraŭrevolucio al ĉi tiu ondo.

Kaj la motivo, kial la 25-a de aprilo ĉirkaŭiris la mondon, estas ĉar la 25-a de aprilo estis bela, ĝi estis la plej bela revolucio de la 20-a jarcento. Kaj ĝi estas nia.

Homoj festantaj la revolucion de la 25-a de aprilo en Porto, Portugalio, ĉi tiun 25-an de aprilo 2024. Foto de Bibiana Canofre, uzata kun permeso.

Laŭ la portugala gazetaro, la ĉi-jaraj festoj venigis rekordan nombron da homoj surstraten. En Lisbono, homamaso kolektiĝis la antaŭtagon de la 25-a ĉe Largo do Carmo, la sama loko kie la reĝimo rifuĝis de la ribelantoj en 1974. La tradicia festado fariĝis spontanea okupo post esti nuligita pro “manko de subteno de la Municipo”.

Inter la homamasoj estis veteranoj, infanoj, sindikatistoj, studentoj kaj politikistoj de la maldekstro kaj la dekstro. Tamen, post la demisio de la antaŭa maldekstra ĉefministro António Costa, la pasintan novembron, kaj kun la kresko de la ekstremdekstra partio Chega post la elektoj de marto, la dato estas kontestata.

Kelkaj provis defendi la gravecon de la 25-a de novembro 1975, super la 25-a de aprilo. Tiu dato memorigas tion, kio okazis unu jaron kaj duonon post la revolucio, kun politikaj kaj ideologiaj streĉiĝoj bolantaj inter la militistaro. Post kiam ekstremmaldekstra grupo provis leviĝon, alia “dekstrula” provis subigi ĝin, metante la landon sub sieĝostaton, klarigas la novaĵagentejo SIC.

Nuntempe Portugalio estas duonprezidenta demokrata respubliko, kun la prezidento kiel ŝtatestro. Tradicie, la registarestro evitas paroli en la Parlamento dum la sesioj de la 25-a de aprilo. Sed en mallonga parolado sin adresante al la junuloj ĉe la oficiala ĉefministra loĝejo, Luís Montenegro deklaris ke “pli ol pripensi la 50 jarojn kiuj pasis [ekde la revolucio], ni estas fokusitaj je la venontaj jaroj”.

En sia parolado ĉe la nacia asembleo, prezidento Marcelo Rebelo de Sousa deklaris:

Reconheçamos essa força vital da democracia e tenhamos a humildade e a inteligência de preferir sempre a democracia, mesmo que imperfeita, à ditadura.

Ni agnosku ĉi tiun esencan forton de la demokratio kaj ni havu la humilecon kaj inteligentecon ĉiam preferi demokration, eĉ neperfektan, ol diktatorecon.

de Toño DEL BARRIO je 2024-05-18 12:43

Esperanta Retradio

Por la cerbo legado kaj parolado estas sama


Ĉe legado la okuloj moviĝas laŭŝtupe super la teksto. La etaj movoj sekvas preskaŭ la saman ritmon laŭ kiu la parolata lingvo estas prilaborata, raportas esploristoj. Supozeble la cerbo funkcias laŭ ili kiel speco de taktodonanto por la prilabora rapideco.

Ĉe parolado kaj aŭskultado la homa cerbo prilaboras aŭ produktas la informojn laŭ certa takto. En ĉiu lingvo perceptas aŭskultanto proksimume unu informunuon, kiel ekzemple silabon, en 200 milisekundoj, skribas lingvistoj de la universitato de Vieno en faka periodaĵo.

Proksimume same longe la okuloj de leganto restas ĉe tekstopozicio kiam ili glitas super la tekston, almenaŭ tio validas por literaj skribsistemoj kiel la germana. Ĉe signaj skribsistemoj - kiel ekzemple la ĉina - tio daŭras iomete pli longe, nome 250 milisekundojn. Verŝajne la legorapideco ne estas hazardo, skribas la esploristoj. Tion supozigas legeksperimentoj kiuj estis plenumataj ĉe la universitatoj de Frankfurto kaj de Salzburg, kaj ankaŭ ĉi-temaj studaĵoj en 14 diversaj lingvoj.

Ĉe la eksperimentoj estis registritaj per kamerao la movoj de okuloj unue de 50 germanlingvaj legantoj, pli poste tiam ankaŭ de legantoj kun alia gepatra lingvo. La fokusiĝo ĉe legado okazas laŭ la esploristoj per saltetoj. Tiel eblas mezuri kiom longe okulo restas sur unu vorto. "Ni rigardis la ritmecon en la saltetoj", diras esploristo en Vieno. Vere montriĝis ke la okuloj moviĝis proksimume laŭ la sama frekvenco en kiu la cerbo prilaboras la unuojn de lingvo.

Ankaŭ la eltrovoj de la internaciaj studaĵoj atingis sufiĉe similan rezulton. Etaj diferencoj montriĝis kiel supozite nur ĉe aliaj skribsistemoj. Tie ja kaŝiĝas pli da informo en unuopa signo.

Entute la rezultoj pledas por tio ke la skribita kaj parolata lingvo estas prilaborataj tre simile. La cerbo estas - por tiel diri - la taktodonanto por la okulo. Per iom da ekzerco oni tamen povas liberiĝi de tio iomete. Tion montris pluaj eksperimentoj, ĉe kiuj spertaj multlegantoj estis komparataj kun malpli bonaj legantoj aŭ kun personoj kiuj ne legis en sia gepatra lingvo.

Ĉe la testpersonoj kun ekzerca sperto la okuloj moviĝis pli rapide super la teksto ol ĉe testpersonoj sen ekzerca sperto. Kaj nur ĉe la ĉi-lastaj la frekvenco de parolo kaj okulmovoj estis malvaste kunnodita. Do ili legis preskaŭ tiel kiel ili parolas - kvazaŭ ili mem laŭtlegus per speco de interna voĉo. Bona leganto aliflanke povas eskapi el la natura takto per avancado de la okuloj en legodirekto. Tiel bona leganto povas laŭ la fakuloj percepti pli da teksto kaj prilabori ĝin. En tiu anticipa prilaborado kuŝas laŭ la fakuloj la ŝlosilo al pli rapida legado.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-05-18 06:00

2024-05-17

La Balta Ondo

Programgvidantoj serĉataj: proponu programerojn por IJK 2024

ijk 2024

La IJK 2024 okazos de la 18a ĝis la 25a de aŭgusto 2024 en Šventoji, Litovio. La organiza teamo invitas vin proponi vian programeron por la taga programo de IJK 2024! Ne gravas, ĉu vi jam kutimas gvidi programeron aŭ unuafoje gvidas grupon: sendu al ni viajn ideojn!

Ni aparte aprezas kontribuojn:

  • Kiuj rilatas al la temo de ĉi jara IJK: Packonstruado
  • Kiuj povas okazi ekstere en naturo
  • Kiuj estas allogaj por junuloj el diversaj kulturaj fonoj

Kandidatiĝu pere de tiu ĉi formularo.

Ekde nun la programa teamo revizios ĉiujn kontribuojn dum du fazoj:

  • ĝis la 31a de majo
  • ĝis la 30a de junio

Sendu baldaŭ viajn proponojn por sekurigi vian preferatan spacon en la programo!

Al TEJO tre gravas diverseco kaj egalaj ŝancoj. Ni aparte invitas tre junajn membrojn, virinojn, neduumulojn, transulojn gvidi programojn dum IJK 2024.

Fonto: https://www.tejo.org/programgvidantoj-sercataj-por-ijk-2024/

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Programgvidantoj serĉataj: proponu programerojn por IJK 2024 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-05-17 21:32

Neniam milito inter ni

Kartvelio: la sendependaj mediatoj estas minacitaj de la nova leĝo pri « eksterlanda influo »

France 24 - David Gormezano 17/05/2024 En Kartvelio, la mobilizado daŭras kontraŭ la leĝo pri « eksterlanda influo ». Tiu ĉi minacas interalie la NeRegistarajn Organizaĵojn financatajn de la okcidentaj landoj, kaj ankaŭ la sendependajn mediatojn, kiuj...

de neniammilitointerni je 2024-05-17 19:47

TEJO

Elekto de Komitatanoj B de TEJO 2024–2026 Junio

Individuaj membroj de TEJO estas reprezentataj en la Komitato, la supera decidorgano de TEJO, per Komitatanoj B. Nun komenciĝis la balotoj por novaj Komitatanoj B, kiuj ekoficos la 1-an de Junio 2024 por dujara mandato.

TEJO nun povas havi maksimume 11 Komitatanojn B. Post la oficiĝtago en la Komitato restos 2 Komitatanoj B. Tio signifas ke vi kaj aliaj individuaj membroj rajtas elekti aldonajn 9 Komitatanojn B.

La voĉdono okazas per unuopa transdonebla voĉo. Ĝi okazos ekde nun ĝis la 1-a de Junio je 16:00 UTK, kaj voĉdoni rajtas ĉiuj individuaj membroj de TEJO. Ĉiuj nuntempaj individuaj membroj nun ricevis retpoŝtmesaĝon de balotilo.org, kiu enhavas ties personan voĉdonan ligilon. Individuaj membroj por voĉdoni alklaku la ligilon, kiu kondukos ilin al la voĉdona retejo balotilo.org. En la balota paĝo necesas movi dekstren la kandidatojn, kiujn oni volas havi en la Komitato, en la ordo de prefero, kaj lasi maldekstre tiujn, kiujn oni ne volas havi en la Komitato. Individuaj membroj ne havigu sian ligilon al alia persono, ĝi estas unika! Sube aperas la nomoj kaj landoj de la kandidatoj, iliaj mempriskriboj, informoj pri subtenantoj (kaj aparta dosiero kun subtenaj leteroj).

HyunJoon YANG (Ĵun), Sud-Koreio

Biografieto kaj movadaj celoj:

Saluton! Mia nomo estas Ĵun, Esperante. Mi estas studento kaj mia lernfako estas la Vjetnama. Mi eklernis Esperanton ekde Mar, 2018. Mi estas membro de Korea Esperanto-Asocio(KEA) ekde 2019. Mi estas vicperzidanto de Korea Esperato-Junularo(KEJ). Kaj mi estas membro de Esperanta klubo,OLIVO en mia Universitato. Lastjare, Mi partoprenis la 42a Komunan Seminarion en Hanojo, Vjetnamio . Kaj mi preparos la 43a Komunan Seminarion en Koreio kun aliaj membroj. Mi volas prezenti nia eventon al Esperantistoj ekster Azio.

Subtenantoj:
  • kvanto de subtenantoj: 6
  • kvanto de landoj de subtenantoj: 4
  • subtenantoj, kiuj permesis esti identigitaj: nur subtenantoj sen eksplica permeso pri publikigo

Gabriele Esposito Guido, Italio / Aŭstrio

Biografieto kaj movadaj celoj:

Mi estas pasia esperantisto kun sperto pri organizado de agadoj kaj festivaloj. Mia celo estas disvastigi Esperanton kaj subteni junularan partoprenon en kaj aktiveco de TEJO. Kiel Komitatano, mi celas reprezenti la diversajn bezonojn kaj vidpunkojn de la individuaj membroj de TEJO, kun fokuso sur egala kaj justa reprezentado de ĉiuj landaj sekcioj en la asembleoj kaj siaj decidoj.

Subtenantoj:
  • kvanto de subtenantoj: 5
  • kvanto de landoj de subtenantoj: 3
  • subtenantoj, kiuj permesis esti identigitaj: nur subtenantoj sen eksplica permeso pri publikigo

Jonathan Loïc Schneider, Francio

Biografieto kaj movadaj celoj:

Vi eble jam vidis mian nomon ie ĉar mi troveblas en IJK, JES aŭ en aliaj pli lokaj renkontiĝoj. Se vi ne ankoraŭ konas min, sciu ke ekde 2020 ĝis 2021 estis mi volontulo por la Esperanto-Kultur-Centro de Tuluzo antaŭ ol mi aliĝis al TEJO.

Mia pasinta mandato kiel Komitatano B utilis al mi por iom plispertiĝi pri la interna funkciado de la organizo, antaŭ ol sanproblemoj malhelpis la daŭrigon de mia tiama engaĝiĝo.

Mi deziras flegi aktivan ligon inter la membraro kaj la decidfarantoj de TEJO. 

Uzu min kiel via komuna voĉo, estas bezono koni vin pli!

Subtenantoj:
  • kvanto de subtenantoj: 6
  • kvanto de landoj de subtenantoj: 5
  • subtenantoj, kiuj permesis esti identigitaj: Manuela Burghelea (Belgio), Albert Stalin Garrido (Hispanio), Michael Boris Mandirola (Francio), David Ruis-Sanchez (Germanio), Michael Vrazitulis (Germanio)

The post Elekto de Komitatanoj B de TEJO 2024–2026 Junio appeared first on Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

de Tejo Oficejo je 2024-05-17 14:00

Global Voices

Por akiri stetoskopon en Gazao oni devis aĉeti televidilon

Rezisti la blokadon en Gazao per inĝenieco

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Mohammad ĉe la loko de sia detruita laboratorio en majo 2021. Israela aeratako bombis ĝin kaj detruis jarojn de paciencaj laboraĵoj rilate al medicinaj ennovaĵoj. Foto de Mohammad, uzata kun permeso.

Mi renkontis Mohammad-on en 2018, kiam mi staĝis en laboratorio de cifereca fabrikado en Amano, Jordanio. Estis malfrue posttagmeze kaj la laboratorio estis kvazaŭ malplena. Du viroj ludis per la lasertranĉilo provante kompreni kiel ĝi funkcias kaj dume amuzante sin.

Scivola, mi alproksimiĝis por eventuale proponi mian helpon. Ŝajnis, ke ili jam solvis la problemojn pri la uzo de la ilo, do ni ekbabilis.

Mi ne povis eviti fiksrigardi oranĝan objekton el plasto starantan antaŭ ili. Ĝi havis centran komponanton en formo de Y kun travidebla kaj fleksebla tubo, kiu pendis de sia vosto, kaj kunligite al tiu estis cirkla elemento el plasto. Ili donis al mi du aŭskultilojn el kaŭĉuko por ke mi metu ilin sur ĉiun ekstremaĵon de la Y-forma komponanto: ĝi estis stetoskopo, kun partoj produktitaj per tridimensia printilo kaj aliaj aĉetitaj kaj kunmetitaj.

Mohammad kaj liaj amikoj transitis tra Amano atendante kanadan vizon. Ilia teamo estis invitita ĉeesti konferencon por prezenti sian laboron pri fabrikado de malfermkoda medicina materialo en Gazao. Bedaurinde ilia vizpeto al Kanado ne estis aprobita kaj ili revenis hejmen.

La blokado de medicinaj provizoj en Gazao

“Kial vi ne simple aĉetas stetoskopojn”, mi demandis. Mohammad klarigis unue, ke venigi stetoskopojn en Gazaon ofte maleblas ĉar la israela okupacio arbitre limigas la eniron de helpaĵoj, sin apogante sur la duobla uzebleco de tiuj objektoj. Due, aĉeti stetoskopojn grandkvante ne eblas ĉar ili estas multekostaj.

Substrekindas, ke la israela okupacio malpermesas multajn esencajn kaj vivosavajn medicinajn materialojn sub la preteksto de la duobla uzebleco. Tiuj limigoj komenciĝis kun la tera, aera kaj mara blokado de Gazao en 2007.

La eniro de ĉiu atomo en Gazaon estas mastrumata de la Kunordiganto de la Registaraj Agadoj en la Teritorioj (COGAT), kio estas servo de la israela Ministerio pri defendo, kiu “efektivigas la civilulan politikon” ene de la restantaj palestinaj teritorioj.

Ĉar Mohammad kaj lia teamo bezonis trovi manieron ĉirkaŭiri la blokadon, ili turnis sin al la loka fabrikado kaj koncentriĝis pri malfermkoda tridimensia printado.

Kelkaj tridimensiaj printiloj kiujn Mohammad produktis kun sia teamo. Foto de Mohammad, uzata kun permeso.

Neniel pro hazardo tridimensiaj printiloj estas inkluzivitaj en la listo de objektoj, kiuj ne rajtas eniri Gazaon. Ĉar li ne povis simple mendi printilojn, Mohammad ekcerbumis pri kiuj komponantoj estas bezonataj por kunmeti printilon de nulo. Li kunlaboris kun kolego loĝanta ekster Gazao, kiu povis enporti etajn komponantojn de printilo dum sia vojaĝo al Gazao. Poste Mohammad aĉetis televidilojn, malmuntis ilin kaj eltiris integritajn cirkvitojn por reuzi ilin en la printilo.

Mohammad kiu miksas plaston por sia tridimensia printilo. Foto de Mohammad, uzata kun permeso.

Kiam la unua maŝino estis preskaŭ finita, Mohammad bezonis plastan filamenton, kiu estas la inko de tridimensia printado. Li aĉetis plastajn globetojn el loka fabriko, fandis kaj ŝanĝis ilin en glatajn filamentojn de tri milimetroj per uzo de alia hejmfarita maŝino.

Mohammad uzis unu printilon por printi aliajn tridimensiajn printilojn ĝis kiam li havis reton de printiloj laborantaj kune. Per la uzo de tiu-ĉi reto, lia teamo sukcesis printi stetoskopojn kiuj kostis po tri dolarojn kaj kiuj funkcias preskaŭ same kiel ilo kostanta 200 dolarojn. Ili printis milojn kaj disdonis ilin al la malsanulejoj de Gazao.

Kreivaj solvoj por komplikaj medicinaj problemoj

Mohammad rapide komprenis, ke nur printi stetoskopojn ne sufiĉis kompare kun la kvanto de perforto kiun frontis la gazaanoj kaŭze de la israela okupacio.

Li zorge pristudis la strategiojn de la okupacianta armeo koncentriĝante pri la estigitaj vundoj. Li observis, ke la israela okupacio ofte celis kaj pafis al la membroj anstataŭ ol pafi rekte al la kapo. Li deduktis, ke ilia celo estis malrapide elsangigi la viktimojn kaj suferigi ilin antaŭ ol tiuj eligos sian lastan spiron.

Kiam la urĝecaj servoj povis alveni al la pacientoj, ili uzis normalajn bandaĝojn por ĉirkaŭigi la vunditan zonon kaj premi ĝin kiel eble plej multe cele al la haltigo de la sangelverŝo. Tamen tiuj ne estis efikaj.

La plasta premligilo kiun Mohammad kaj lia teamo kreis por haltigi la elsangadon kaŭzitan de israelaj kugloj. Foto de Mohammad, uzata kun permeso.

Mohammad kaj lia teamo elpensis plastan premligilon ligitan al dika zono. La plasta elemento servis por senmovigi la zonon. Ili printis kiel eble plej multajn per la malmulta materialo kiun ili havis kaj disdonis ilin en la ambulancoj de Gazao.

En ateliero en Amano en 2018, Mohammad rakontis ke iam la israela okupacio atakis kvaropan familion. Kiam alvenis la ambulanco, ili havis nur du plastajn premligilojn ĉe si. Malgraŭ la fakto, ke ili traktis la kvar familianojn, nur postvivis la du pacientoj kiuj ricevis la premligilojn tridimensie printitajn. Li ĉesis paroli kaj enpensiĝis: “Mi ne sciis, ĉu senti min ĝoja aŭ malĝoja. Ĝoja ĉar ni savis la vivon de du homoj, sed malĝoja ĉar ni ne povis printi sufiĉe da ili”.

Kreskantaj riskoj kaj serĉo de rifuĝejo

Tra la tagoj, monatoj kaj jaroj, Mohammad kaj mi sidis kaj parolis, vidalvide kiam ni povis, kaj telefone kiam li ne povis eliĝi de Gazao. Li raktontis al mi pri sia vivo en Gazao, siaj pripensoj rilate al la laboro kaj pri kio ĝi celis kontribui.

Unu jaron antaŭ la 7-a de oktobro, Mohammad vokis min por rakonti pri du novaj projektoj kiujn li senpacience volis lanĉi. Unu estis la tridimensia printado de laŭmezuraj ortopediaj aparatoj por pacientoj kun dorsproblemoj. La alia estis la rea produktado de medicina gazo en Gazao.

Dum nia konversacio li rakontis scivoligan aferon: kelkaj lingvistoj kredas, ke la vorto “gazo” povus deveni de la nomo “Gazao”. Tiu informo kortuŝis Mohammad-on, ĉar antaŭe li kontaktis la posteulojn de la fondinto de la unua fabriko de gazo en Gazao. Li sentis, ke liaj projektoj estas maniero konservi la gazaan heredaĵon rilate al medicina inĝenieco, kiu povus kontribui al la rezistado kontraŭ la blokado.

Hodiaŭ ne estas funkcianta medicina infrastrukturo en Gazao. La israela okupacio, en sia genocida kampanjo kontraŭ Gazao, atakis hospitalojn, ambulancojn kaj ŝoseojn, tiel detruante la sansistemon.

Antaŭ kelkaj semajnoj, Mohammad skribis al mi, ke unu el liaj amikoj estis mortigita de israela aeratako sur sia hejmo.

We had last met 4 days ago. We celebrated our 20th anniversary of friendship. We talked about the situation, how we could adapt. We envisioned the future of our conflict with the occupier. My friend, having recently repaired his home and resettled, focused on fixing electrical devices and solar cells, despite knowing that this work was dangerous because such skill made him a target. He imparted the harsh reality that we must reconcile with the circumstances, as we don't have the luxury of choice.

Lastan fojon kiam ni renkontiĝis estis antaŭ 4 tagoj. Ni festis 20 jarojn de amikeco. Ni parolis pri la situacio, pri kiel ni povis adaptiĝi. Ni imagis la estontecon de nia konflikto kun la okupacianto. Mia amiko, kiu antaŭnelonge riparis sian domon kaj ekloĝis tie, koncentriĝis pri la riparado de elektraj aparatoj kaj sunĉeloj malgraŭ tio, ke li sciis ke lia laboro estis danĝera ĉar tiaj kapabloj igis lin atakcelo. Li esprimis la malagrablan realon, laŭ kiu ni devas repaciĝi kun la cirkonstancoj, ĉar ni ne ĝuas la lukson elekti.

Ekde la komenco de la genocido, Mohammad malakceptis la ideon foriri de Gazao. Liaj gepatroj estas rifuĝintoj de la “Nakba” okazinta en 1948, kiam la israela okupacio devigis ilin foriri de sia vilaĝo Ni'ilya, kiu nun estas parto de la urbo Aŝkelon (norde de Gazao). Mohammad rifuzis fariĝi rifuĝinto denove, unu generacion poste, kaŭze de la sama kolonianto. En oktobro li diris al mi: “mi havas nur unu deziron: ke mia patro vivu ĝis la liberiĝo de Palestino”.

Ses monatojn poste, la vivo de Mohammad estas en danĝero pro tio, ke Israelo atakcelas homojn kun kapabloj kiel ĵurnalistoj, kuracistoj kaj plej lastatempe inĝenieroj kaj komputikistoj. Li ne plu povas certigi la sekurecon de sia familio. Finfine, li decidis foriri de Gazao kun sia edzino kaj kvar infanoj en la espero savi ilin kaj reveni poste por servi Gazaon kaj Palestinon.

“Because of Us”

This morning I learned

The English word gauze
(finely woven medical cloth)
Comes from the Arabic word غزة Ghazza
Because Gazans have been skilled weavers for centuries

I wondered then

how many of our wounds
have been dressed
because of them

and how many of theirs
have been left open
because of us.

~ Em Berry

Pro ni

Ĉi-matene mi lernis

La angla vorto gazo
(medicina teksaĵo fajne teksita)
Devenas de la araba vorto غزة Ghazza
Ĉar dum jarcentoj la Gazaanoj estis lertaj teksistoj

Tiam mi demandis min

kiom da niaj vundoj
estis vinditaj
dank'al ili

kaj kiom da iliaj
restis malfermitaj
kauze de ni.

~ Em Berry

de Laurent RAMETTE je 2024-05-17 10:16

La Tutmonda Koalicio por Lingvaj Rajtoj: spaco por lingva justeco

La premio celas honori kaj inspiri

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Ekrankopio de la retejo de la Tutmonda Koalicio por Lingvaj Rajtoj (Global Coalition for Language Rights)

Dum pli ol 7 000 lingvoj estas parolataj tutmonde, proksimume duono estas sub minaco de formorto aŭ grave endanĝerigitaj, ĉar potenco-rilatoj inter lingvoj tute ne estas egalaj. Multaj lingvoj postulas, ke iliaj uzantoj aktive laboru por transdoni ĝin al la venonta generacio, la sola garantio, ke ili povos pluvivi en la estonteco. Por elstarigi kelkajn el tiuj iniciatoj pri konservado kaj revivigo, Global Voices parolis kun Gerald Roche, Lektoro de Politiko ĉe La Trobe University en Aŭstralio, kiu estas ne nur fakulo pri Tibeto, sed ankaŭ aktivulo por lingva justeco per la Tutmonda Koalicio por Lingvaj Rajtoj, kie li ludas ŝlosilan rolon. Li estis intervjuita per retpoŝto kaj liaj respondoj estis redaktitaj por koncizeco kaj stilo.

Gerald Roche, foto uzata kun permeso

Tutmondaj Voĉoj (GV): Kiel ekestis la Tutmonda Koalicio por Lingvaj Rajtoj? Kiuj estas ĝiaj ĉefaj celoj?

Gerald Roche (GR): The Global Coalition for Language Rights was founded in 2020 by a group of language professionals: translators, localization specialists, and language access workers. The coalition was founded to help raise awareness of language rights and safeguard everybody’s language rights. We also aim to provide opportunities for members of the coalition to collaborate and support each other in whatever we are doing to promote language rights.

I got involved with the coalition in 2021, and took on the role of co-chair in 2022. The coalition is completely run by volunteers. We have no funding, and operate on a horizontal network model. The co-chair role is mostly an administrative position, facilitating meetings, and helping members connect across time zones. I stepped down from that role earlier this year as part of the regular rotation of roles in the coalition.

Since I joined the coalition, we have expanded our membership around the world. Members now include community activists, educators, researchers, translators, NGO professionals, and a range of people from other backgrounds. The coalition’s activities have also expanded during this time.

Each year, we hold Global Language Advocacy Days: several days of coordinated activities across the globe to raise awareness of language rights. We have also drafted a plain language statement on language rights, which is now available on our website in around 80 languages. Another initiative we launched earlier this year is a rights-based tool for linguists, to help them integrate human rights into their fieldwork. And this year we are also launching the Language Rights Defenders Award.

Gerald Roche (GR): La Tutmonda Koalicio por Lingvaj Rajtoj estis fondita en 2020 fare de grupo de lingvoprofesiuloj: tradukistoj, lokalizistoj kaj lingvaj alirlaboristoj. La koalicio estis fondita por helpi pliigi konscion pri lingvaj rajtoj kaj protekti ĉies lingvajn rajtojn. Ni ankaŭ celas doni ŝancojn al membroj de la koalicio kunlabori kaj subteni unu la alian en ĉio, kion ni faras por antaŭenigi lingvajn rajtojn.

Mi komencis okupiĝi pri la koalicio en 2021 kaj iĝis kunprezidanto en 2022. La koalicio estas tute gvidata de volontuloj. Ni ne havas financadon kaj funkcias laŭ horizontala reto-modelo. La rolo de kunprezidanto estas plejparte administra pozicio, faciligante renkontiĝojn kaj helpante ligi membrojn trans horzonoj. Mi retiriĝis de tiu rolo pli frue en tiu ĉi jaro kiel parto de la regula rotacio de roloj en la koalicio.

Ekde kiam mi aliĝis al la koalicio, ni vastigis nian membraron tra la mondo. Membroj nun inkluzivas komunumajn aktivistojn, edukistojn, esploristojn, tradukistojn, NRO-profesiulojn, kaj aron da homoj el aliaj fonoj. La agadoj de la koalicio ankaŭ kreskis dum tiu tempo.

Ĉiujare, ni okazigas Global Language Advocacy Days (Tutmondaj Lingvaj Lobiadaj Tagoj): plurajn tagojn da kunordigitaj agadoj tra la tuta mondo por kreskigi konscion pri lingvaj rajtoj [eo]. Ni ankaŭ redaktis klarlingvan deklaron pri lingvaj rajtoj, kiu nun haveblas en nia retejo en ĉirkaŭ 80 lingvoj. Alia iniciato, kiun ni lanĉis pli frue ĉi-jare, estas ilo bazita sur [lingvaj] rajtoj por lingvistoj, por helpi ilin integrigi homajn rajtojn en sian kampan laboron. Kaj ĉi-jare ni ankaŭ lanĉas Language Rights Defenders Award (Premion por Defendantoj de Lingvaj Rajtoj).

GV: Ĉu vi povas priskribi la kandidatojn, kaj kiel kaj kial vi elektis ilin por la premio?

GR: The Language Rights Defenders Award aims to honor individuals who demonstrate outstanding commitment to language rights. We are looking for people who can demonstrate passion for language rights and impact in their work to protect and promote those rights. We opened nominations to members of the coalition, and to the general public as well. Anybody could nominate themselves or someone else.

We have been really encouraged by the number and diversity of nominations we have received for the first year of the award! Applications closed in April, and we are planning to announce the winner on May 22nd. We received nominations from 14 countries in Africa, Asia, Europe, and the Americas. Nominees are from a range of backgrounds, including community activists, translators, public servants, medical professionals, and academics. The nominations really attest to the wide relevance of language rights to all areas of life.

Some of these people work at a very local scale: within a local community, for example, helping to revitalize an Indigenous language, or providing vital services in a minoritized language. Others work at the international level, helping to build advocacy networks or develop new agreements between states that acknowledge language rights. It’s been really inspiring to see the dedication displayed in these profiles.

GR: La Premio por Defendantoj de Lingvaj Rajtoj celas honori individuojn kiuj pruvas elstaran engaĝiĝon pri lingvaj rajtoj. Ni serĉas homojn, kiuj povas montri pasion por lingvaj rajtoj kaj efikon en sia laboro por protekti kaj antaŭenigi tiujn rajtojn. Ni malfermis nomumojn al membroj de la koalicio, kaj ankaŭ al la ĝenerala publiko. Iu ajn povus nomumi sin aŭ iun alian.

Ni estis vere kuraĝigitaj de la nombro kaj diverseco de nomumoj, kiujn ni ricevis dum la unua jaro de la premio! Aliĝoj fermiĝis en aprilo, kaj ni planas anonci la gajninton la 22-an de majo. Ni ricevis nomumojn el 14 landoj en Afriko, Azio, Eŭropo kaj Ameriko. Kandidatoj estas de diversaj fonoj, inkluzive de komunumaj aktivuloj, tradukistoj, oficistoj, medicinaj profesiuloj kaj akademiuloj. La nomumoj atestas pri la granda graveco de lingvaj rajtoj por ĉiuj aspektoj de la vivo.

Kelkaj el tiuj homoj laboras je tre loka nivelo: ene de loka komunumo, ekzemple, helpante revigligi indiĝenan lingvon aŭ disponigante esencajn servojn al lingvo apartenanta al minoritato. Aliaj laboras je internacia nivelo, helpante konstrui pledajn retojn aŭ disvolvi novajn interkonsentojn inter ŝtatoj, kiuj agnoskas lingvajn rajtojn. Estis vere entuziasmige vidi la dediĉon montritan en ĉi tiuj profiloj.

GV: Kion vi esperas atingi per la unua eldono de ĉi tiu premio?

GR: I think there are really two main aims: to inspire and to honor. First and foremost, it’s important to honor the work that language rights defenders do, because it’s hard work – sometimes even dangerous. Some people dedicate years of their life to this work, and when they do, they are working against a range of opposing forces. Usually they are working against widespread social discrimination against a group of people and their language. They are also usually working against policies that explicitly undermine the language, and keep its speakers from enjoying full equality: sometimes they are even faced with violent state violence. All language rights defenders are faced with indifference and inertia. All of this makes defending language rights really challenging, but still people choose to do it. We should acknowledge and honor that.

The second aim of the award is to inspire. In my role as co-chair of the coalition, I spoke to lots of people who were very enthusiastic about defending language rights. Often, however, they weren’t sure where to start. Finding an exemplary language rights defenders gives people an example to follow. It might help some people take the first step. For others who are already defending language rights, it might help them persist at what they’re doing when things get difficult. All of us who work to defend language rights can benefit from some inspiration.

This is why we’ve dedicated the first annual award to the memory of Tove Skutnabb-Kangas, an activist and academic who sadly passed away in 2023. Her life and work, her values and actions, all exemplify what we think a language rights defender should be.

GR:  Mi pensas, ke vere estas du ĉefaj celoj: inspiri kaj honori. Unue kaj ĉefe gravas honori la laboron, kiun faras defendantoj de lingvaj rajtoj, ĉar ĝi estas malfacila laboro – foje eĉ danĝera. Iuj homoj dediĉas jarojn de sia vivo al ĉi tiu laboro, kaj kiam ili faras tion, ili laboras kontraŭ aro da kontraŭstaraj fortoj. Kutime ili laboras kontraŭ vasta socia diskriminacio kontraŭ grupo de homoj kaj ilia lingvo. Ili ankaŭ kutime laboras kontraŭ politikoj kiuj eksplicite subfosas la lingvon, kaj malhelpas ĝiajn parolantojn ĝui plenan egalecon: foje ili eĉ alfrontas ŝtatan perforton. Ĉiuj defendantoj de lingvaj rajtoj alfrontas indiferentecon kaj inercion. Ĉio ĉi faras ke defendi lingvajn rajtojn vere malfacilas, sed tamen homoj elektas fari tion. Ni devus agnoski kaj honori tion.

La dua celo de la premio estas inspiri. En mia rolo kiel kunprezidanto de la koalicio, mi parolis kun multaj homoj, kiuj estis tre entuziasmaj pri defendi lingvajn rajtojn. Ofte, tamen, ili ne estis certaj kie komenci. Trovi ekzemplajn defendantojn de lingvaj rajtoj donas al homoj ekzemplon por sekvi. Ĝi povus helpi iujn homojn fari la unuan paŝon. Por aliaj, kiuj jam defendas lingvajn rajtojn, ĝi povus helpi ilin persisti pri tio, kion ili faras, kiam aferoj malfacilas. Ni ĉiuj, kiuj laboras por defendi lingvajn rajtojn, povas profiti de iom da inspiro.

Jen kial ni dediĉis la unuan ĉiujaran premion al la memoro de Tove Skutnabb-Kangas [eo], aktivistino kaj akademianino kiu bedaŭrinde forpasis en 2023. Ŝiaj vivo kaj verkaro, ŝiaj valoroj kaj agoj, ĉiuj ekzempligas tion, kio niaopinie devus esti defendanto de lingvaj rajtoj.

GV: Ĉu vi povas paroli specife pri la situacio en Aŭstralio ĉirkaŭ indiĝenaj lingvoj kaj rilata aktivismo?

GR: So, first I should point out that I’m not Indigenous, and also that most of my research has been with colleagues and communities in other parts of the world, in places like China, Japan, India, Philippines, and Sweden. Keeping that in mind, I would make two general observations about Aboriginal and Torres Strait Islander languages in Australia.

First is that there has been a tremendous amount of revitalization work done in the past few years. There is a real sense of momentum building. However, this movement is being met with backlash from conservative forces in Australia. Over the past few years I have been tracking online commentary about Indigenous language revitalization in Australia. The backlash I’ve observed includes efforts to promote English monolingualism as the solution to every problem, overt racism against Indigenous people, paternalizing assertions about what Indigenous people really need, unhinged speculations about Indigenous place names being part of a UN plot to take over the country, and a range of other arguments. All of this is allowed to circulate freely online, without any effort to counter or control these hateful discourses.

Which brings me to a second point. Policies for Indigenous languages in Australia have been patchy and insufficient. Most striking to me is the lack of a rights-based approach to language. You can see this, for example, in how Australian governments have reacted to the United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples (UNDRIP). UNDRIP contains some good, strong protections for a range of Indigenous language rights: to revitalize, use, develop and transmit languages, and to establish, control, and access education and media in those languages. Australia voted against the UNDRIP in the UN General Assembly, and recently, when an Indigenous senator tried to pass a bill implementing UNDRIP here, it was voted down. I think we can’t say we really care about Indigenous languages in Australia until we start taking language rights seriously.

GR: Do, unue mi atentigu ke mi ne estas indiĝeno, kaj ankaŭ ke la plej granda parto de mia esplorado estis kun kolegoj kaj komunumoj en aliaj partoj de la mondo, en lokoj kiel Ĉinio, Japanio, Barato, Filipinoj kaj Svedio. Tenante tion en menso, mi farus du ĝeneralajn observojn pri lingvoj de indiĝenoj kaj de la insulanoj de Toresa Markolo [eo] en Aŭstralio.

Unue, estis grandega kvanto da revigliga laboro farita dum la lastaj jaroj. Estas vera sento de impetkonstruado. Tamen, ĉi tiu movo renkontis kontraŭreagon de konservativaj fortoj en Aŭstralio. Dum la lastaj jaroj mi spuris retajn komentojn pri revigligo de indiĝena lingvo en Aŭstralio. La kontraŭreago, kiun mi observis, inkluzivas klopodojn por antaŭenigi la anglan unulingvismon kiel solvon de ĉiu problemo, malkaŝan rasismon kontraŭ indiĝenaj homoj, paternalismajn asertojn [eo] pri tio, kion indiĝenoj vere bezonas, senĝenajn konjektojn pri indiĝenaj loknomoj estante parto de UN-intrigo por transpreni la landon kaj aron da aliaj argumentoj. Ĉio ĉi rajtas libere cirkuli interrete, sen ajna peno kontraŭbatali aŭ kontroli ĉi tiujn malamajn diskursojn.

Kio alportas min al la dua punkto. Politikoj por indiĝenaj lingvoj en Aŭstralio estis fragmentaj kaj nesufiĉaj. Plej okulfrapa al mi estas la manko de rajto-bazita aliro al lingvo. Vi povas vidi tion, ekzemple, en kiel aŭstraliaj registaroj reagis al UNDRIP (United Nations Declaration on the Rights of Indigenous PeoplesDeklaracio de Unuiĝintaj Nacioj pri la Rajtoj de Indiĝenaj Popoloj [eo]). UNDRIP enhavas kelkajn bonajn, fortajn protektojn por aro da indiĝenaj lingvaj rajtoj: revigligi, uzi, evoluigi kaj transdoni lingvojn, kaj establi, kontroli kaj aliri edukadon kaj amaskomunikilaron en tiuj lingvoj. Aŭstralio voĉdonis kontraŭ UNDRIP en la Ĝenerala Asembleo de UN, kaj lastatempe, kiam indiĝena senatano provis pasigi leĝproponon efektivigantan UNDRIP ĉi tie, Aŭstralio voĉdonis kontraŭ. Mi pensas, ke ni ne povas diri, ke ni vere zorgas pri indiĝenaj lingvoj en Aŭstralio ĝis ni komencos serioze konsideri lingvajn rajtojn.

Legu pli pri kiel lingvaj aktivistoj tra Aŭstralio ekspluatas la povon de teknologio por antaŭenigi siajn revigligajn klopodojn ĉe la retejo de Rising Voices – projekto de Global Voices.

de Herman Dekeŭnink je 2024-05-17 09:44

Esperanta Retradio

Mezvoje inter utopio kaj realismo

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Luiza Carol el Israelo
Komentoj pri “LA TIMULO” de Pál BÉKÉS (elhungarigo de Lenke SZÁSZ, 
ilustraĵoj de Yentl-Rose HEMELRIJK, 
eldonejo de Dokumenta Esperanto-Centro Đurđevac, 2023)
Ĉi tiu bela libro estas humura kaj samtempe profunda meditado pri ekvilibra sinteno inter revemo kaj realemo. Temas pri fabelo plena je alegorioj kaj simboloj, kiujn la leganto povas interpreti diversmaniere, depende de sia aĝo kaj de siaj vivospertoj. Ĉiuj roluloj loĝas en malgranda arbareto kaj havas malcertan identecon. Ili ŝajnas esti koboldoj, diversaspektaj kaj havantaj diversajn karakterojn, eventuale parte similantaj diversajn arbarajn bestetojn.

La sola rolulo kies identeco klaras estas la poŝtisto (iu birdo prezentita antropomorfe), sed ties rolo malgravas en la rakonto. La malcerteco koncerne la identecon kaj la aĝon de la ĉefaj roluloj permesas grandan liberecon de interpretado al legantoj. La ĉefa rolulo estas ulo kiu je certa momento en sia vivo komencis suferi pri grava krizo de paniko, kiu igis lin izoliĝi de ĉiuj siaj antaŭaj amikoj. Li enŝlosis sin en sia loĝejo ene de arbotrunko, fariĝis suspektema pri ĉio ajn kaj ĉiu ajn, perdis apetiton, perdis intereson pri legado kaj eĉ pri sia propra sano. La loĝantoj de la arbaro anstataŭigis lian nomon per la kromnomo “Timulo”, kaj dum 7 jaroj ne plu sukcesis havi ajnan kontakton kun li. Antaŭ la krizo, Timulo estis amikema kaj babilema, kutimis regali siajn amikojn per bongusta teo, voĉlegante aŭ rakontante fascinajn fabelojn, en kiuj la bono ĉiam venkas la malbonon. Kio kapablis tiom draste ŝanĝi la konduton de normala kaj afabla estaĵo? 

Jen kio. Iom post iom, la trankvilan mondon de tiuj loĝantoj komencis hanti monstroj, kiuj malordigis kaj malbonigis ĉies vivojn. Samkiel en fabeloj, memfidaj kavaliroj iris batali kontraŭ la monstroj kaj trairis la arbareton rajdante belajn ĉevalojn, portante ŝildojn kun aŭdacaj devizoj, kiel ekzemple: “Neniam nin regos despotismo draka!” Tamen, malkiel en fabeloj, la kavaliroj neniam revenis venkantaj, dum la monstroj plimultiĝis … La ĉefa rolulo de la libro perdis iom post iom sian fidon ke la bono ĉiam venkas la malbonon, ĝis li ne plu kapablis elĉerpi esperon kaj kuraĝon el utopiaj rakontoj, kaj ne plu havis forton ĝui la realan vivon. Lia timo atingis paroksismon, kiam li ricevis leteron de sia plej bona amiko Vagulo, kiu konfirmis la plej nigrajn timojn de la arbaretanoj. Tiu 6 strofa arteca poem-letero priskribis la ekster-arbaretan mondon kiel modernan distopion, en kiu la monstroj jam malordigis, malpurigis, detruis kaj malbeligis ĉion. Mi citas la lastajn strofojn: “Ĉi tie ĉio ŝanĝiĝis,/ eĉ la aero malpuras./ Birdoj sur teron falas,/ flamaj riveroj forkuras.// Ĉi tie ĉio ŝanĝiĝis,/ kanto arbaron ne skuas./ Konsolo, espero mankas,/ kaj monstroj diboĉe bruas.” Ŝajnas ke la letero intence priskribis troigitan raporton pri la eksterarbara mondo, por timigi la arbaretanojn.

La libro prezentas humure kaj sprite la aventurojn de Timulo, kiu post 7 jaroj de izoliĝo forlasas la arbareton kaj iras renkonti la monstrojn, sen suspekti ke ĝuste lia eksa plej bona amiko Vagulo jam fariĝis monstro, apartenanta al la plej danĝera specio: specio homaspekta! La hipokrita Vagulo, ruze sukcesas konvinki lin fariĝi mem monstro, por ke tiamaniere savu sian karan bibliotekon. Gravas en tiu rakonto la fakto, ke ĝuste la granda biblioteko de fabeloj konservita de Timulo en sia hejmo estas la plej granda minaco por la vivoj de monstroj. Sen utopiaj revoj, la reala mondo malpliboniĝas ĉar la monstroj prosperas.
La kontaktoj de Timulo kun diversspecaj alegoriaj monstroj estas plena je surprizoj por la leganto. La ilustraĵoj (kreitaj speciale por tiu ĉi eldono de la esperantista nederlanda grafikistino Yentl-Rose HEMELRIJK) aldonas ĉarmon kaj humuron al tiuj surprizoj. Inter la multaj alegoriaj monstroj de la libro, min impresis precipe la nevidebla monstro nomita Interna Malpleno. Kvankam tiu surdige bruas en la cerbo de Timulo, tiu ĉi sukcesas venki ĝin eĉ sen ajna strategio, nur murmurante (laŭ instinkte kaj pro terura timo!) malnovan porinfanan kanteton. Evidentiĝas ke la tiel nomata Interna Malpleno restas fakte ekstere ĝis ĝi neniiĝas, ĉar ĝi ne povas enigi animon jam plen-plenan je muziko! Fin-fine, Timulo alvenas al la saĝa konkludo ke “La mondo plenas je monstroj, ĉar estas facile monstriĝi. Tre facile. Malfacilas ne fariĝi monstro.” Tiu kompreno kuracas definitive la panikon de Timulo. 

Li revenas al sia arbareto, kie lian bibliotekon jam bruligis Vagulo. Sed la libroj daŭre ekzistas en la memoro de Timulo, do tiu denove rakontas ilin… kaj okazas miraklo, kiel en fabeloj: la eta mondo de la arbareto iom post iom normaliĝas kaj iĝas fortikaĵo de kontraŭmonstra rezisto! La libro finiĝas tiel: “Kaj Timulo daŭrigis rakonti fabelon, la novan historion. Ĝi temis pri tio, kiel Timulo por ĉiam fariĝis Vivulo.

Kvankam la aŭtoro ne diras klare ke la timo mem povas fariĝi danĝera monstro, la leganto sentas tion la tutan tempon. Rakontante la heroecan lukton de Timulo por venki sian paroksisman timon, Pál BÉKÉS realigas ankaŭ belan pledon por ekvilibro en la vivo. Ĉar la aventuroj de Timulo okazas paralele kun tiuj de siaj malprudentaj geamikoj, kiuj intertempe estis venkitaj de senhontaj monstroj damaĝantaj iliajn vivojn. Do, evidentiĝas ke ne nur ekstrema timo, sed ankaŭ ekstrema malprudento (manko de timo) povas fariĝi danĝera. Jen kion asertas la ĉefa rolulo de la rakonto pri la monstroj: “Bedaŭrinde, ili estas nevenkeblaj. Sed... oni povas distancigi ilin.

Pál BÉKÉS uzas multajn amuzajn esprimojn en la rakonto, aludante pri diversaj hungarlingvaj proverboj kaj eldiroj, kiujn li aliformas laŭ la bezonoj de la teksto. Iuj proverboj ekzistas ankaŭ en aliaj eŭropaj lingvoj kaj kelkaj el ili eniris eĉ la Proverbaron de Zamenhof. La tradukistino lerte trovis humurajn ekvivalentojn en Esperanto por multaj vortludoj. Ĉar mi tute ne konas la hungaran, mi kolektis kelkajn informojn pri tiaj aludoj de la tradukistino mem. Jen ekzemplo de tia aludo kiu plej amuzis min: “Monstro al monstro okulojn ne pikas” — el la hungara (kaj Zamenhofa) proverbo “Korvo al korvo okulojn ne pikas”. Jen alia lerte rimigita aludo al hungara popolkanto: “Kiu monstro volas esti, en infero devas festi”.  Por ke la leganto komprenu ankaŭ la ĉirkaŭtekston de tiu frazo, mi citas laŭvortan elhungarigon de la tuta koncerna strofo, tiel kiel Lenke SZÁSZ sendis al mi: “Kiu volas fariĝi sakŝalmisto,/ Tiu devas iri en inferon./ Tie li devos ellerni/ Kiel  ludi la sakŝalmon.” Estas ege komike, ke ĝuste tiujn vortojn uzis Interna Malpleno, antaŭ ol ĝi estis neniigita pere de iu… kanteto! Do la monstro tiom pritimis muzikon, ke ĝi jam obsedis pri muziko eĉ antaŭ ol alfronti sian venkonton!

Mi opinias, ke tiu ĉi libro bele zorgita de la eldonisto Josip PLEADIN estas taŭga fonto de meditado por esperantistoj, ĉar la Movado estas ĉiam klopodanta trovi la ekvilibron inter revemo kaj realemo. Zamenhof esperis, ke la Movado fariĝu fidinda fortikaĵo kontraŭ Maljusteco, Mensogo, Interetna Malamo, Krueleco kaj aliaj “monstroj”. Kaj la esperantista komunumo ja sukcesis ĝis nun venki multajn ege malfacilajn historiajn ĉirkonstancojn. Ni esperu ke ankaŭ estonte ĝi sukcesos konservi tiun “kontraŭmonstran” tradicion. 
======




de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-05-17 06:00

UEA facila

Kultura kunlaborado laŭ la Silka Vojo

La suba artikolo estis unue verkita por Ĉina Komunikila Grupo. Ĝi estas mallongigita kaj simpligita por uea.facila. La fama Silka Vojo estis la historia vojo, laŭ kiu komercistoj portis silkon kaj aliajn varojn de Ĉinio al landoj proksimaj kaj malproksimaj, eĉ ĝis Eŭropo. Ĉinio en la lastaj dek jaroj klopodas starigi ekonomiajn kaj kulturajn rilatojn kun aliaj landoj laǔ la Silka Vojo. Temas ne nur pri varoj, sed ankaŭ pri kunlaboroj kaj kulturaj interŝanĝoj, ekzemple pri enhavo de televidaj programoj aŭ pri trejnado de ĵurnalistoj. Dum mia restado en Ĉinio mi spertis du tiajn agadojn. Kunlaboris homoj de diversaj landoj pri sukcesaj kulturaj interŝanĝoj. La unua estas la agado de la Internacia Orkestro de Kunming en la sud-okcidenta land-lima provinco Yunnan. La dua estas la traduko al Esperanto de ilustrita libro pri la Silka Vojo. La tradukon faris la studentoj kaj instruistoj de la universitato en Zaozhuang, en la pli norda provinco Shandong. La orkestro “Internacia Filharmonio de Kunming” estis fondita en 2017 laǔ ideo de la ukraina flutisto Oleg Sheremeta kaj de la rusa pianisto Pavel Raykerus. Ĝi estis realigita pro la forta subteno de Duan Yongxing, esperantisto de multaj jaroj. En Yunnan vivas diversaj etnoj, kaj Duan mem estas membro de la popolo Hani. Li ankaŭ estas prezidanto de la Art-kolegio de Kunming, kie multaj studentoj estas membroj de naciaj malplimultoj. La avo de Oleg studis Esperanton kaj li mem eklernis ĝin, kiam la kolegio organizis kursojn. La orkestro en siaj unuaj jaroj sukcese varbis muzikistojn de 15 landoj laǔ la Silka Vojo, kaj organizis koncertojn pri la muzikoj de Armenio kaj Azerbajĝano, kaj pri itala opero kun italaj kantistoj. Dum la pandemio la orkestro iĝis pli malgranda, tamen ĝi ankoraǔ aktivas. Ĝi portas mesaĝon de paco kaj invitas la publikon en Yunnan al ĝuado de diversaj muzikaj tradicioj. La orkestro laboras por la kunfandiĝo de ĉinaj, okcidentaj, kaj Mez-Aziaj muzikaj tradicioj. En la jaroj 2022 ĝis 2023 la ĉinaj gestudentoj en la Esperanto-fako de la universitato de Zaozhuang tradukis la libron Rakontoj pri la Silka Vojo kun koloraj bildoj de Zhu Lirong. La teksto estis kontrolita kaj korektita de iliaj aziaj kaj eŭropaj instruistoj el kvin landoj. Tiu kunlaborado mem donis gravan ŝancon por kultura interŝanĝo kaj reciproka riĉigo. La tre bela libro estis prezentita dum la Universala Kongreso de Torino, kie ĝi ricevis multajn admirajn komentojn. Alessandra Madella

2024-05-17 04:55

2024-05-16

La Balta Ondo

Unesko-Kuriero: Edukado en la epoko de artefarita intelekto

Unesko-Kuriero«Ekde kiam ChatGPT puŝis generan artefaritan intelekton en la publikan konscion fine de 2022, multaj ĵurnalistoj kaj ministroj pri edukado demandis min: “ĉu komputilaj rimedoj estas bonaj aŭ malbonaj por edukado?”» – skribis Stefania Giannini, vicdirektoro pri edukado de Unesko, en la ĉefartikolo de la lasta (la kvara) pasintjara kajero (oktobro-decembro 2023) de Unesko-Kuriero, antaŭ nelonge aperinta elŝutejo de Unesko.

“Edukado en la epoko de artefarita intelekto” estas la ĉefa temo de ĉi tiu eldono. Ĝin traktas jenaj tekstoj en la sekcio “Larĝa angulo”:

6 Ben Williamson. AI devas esti regata en lernejo
9 François Hume-Ferkatadji. En Afriko, EdTeknoj popularas
12 “Mi vidas AI kiel ekstran ilon, sed tre potencan”: Intervjuo kun Sal Khan
15 Su Peng. En Ĉinio, interretaj iloj por plialtigi la lernadon en malproksimaj lokoj
17 “La laboro de la instruistoj povus ŝanĝiĝi, sed ni ĉiam bezonos ilin”: Intervjuo kun Stuart J. Russell
20 Marielle Vitureau. Estonio, frua konvertito al cifereca teknologio
22. Natalia Páez. En Argentino, algoritmo batalas kontraŭ lernej-forlaso

Unesko-Kuriero aperas en la ses oficialaj lingvoj de Unesko kaj ankaŭ katalune, Esperante, portugale, kaj koree. La Esperanta versio (48-paĝa) de la oktobra-decembra Kuriero estas senpage elŝutebla (laŭ la normo pdf) en la retejo de Unesko: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000387029_epo.

AlKo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/05/unesko-36

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Unesko-Kuriero: Edukado en la epoko de artefarita intelekto appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-05-16 20:37

Esperanta Retradio

Novtipa ĝelo sendamaĝigas alkoholon

Nova ĝelo faras ĉe musoj trinkadon de alkoholaĵo sendanĝera. La rimedo malkomponas alkoholon en la stomak-intesta trairejo antaŭ ol ĝi eniras en la sangon. Estonte la ĝelo povus ankaŭ ĉe homoj redukti la sandamaĝan kaj ebriigan efikon de alkoholo.

"Nia teknologio povus oferti novtipan solvon en la batalo kontraŭ la mondvasta problemo de la misuzo de alkoholo", diras la studestro ĉe la Konfederacia Teknika Altlernejo en Zuriĥo pri la studaĵo ĵus aperinta en faka periodaĵo. Kiam alkoholo estas konsumita ĝi unue eniras en la stomakon kaj en la inteston, kie ĝi venas en la sangocirkuladon kaj estas transportata al la hepato. Tie la plej granda parto de la alkoholo estas malkomponata. La hepato enhavas enzimojn kiuj konvertas alkoholon al diversaj substancoj, precipe al acetaldehido kaj tiam plue al acetacido. La interprodukto estas venena kaj detruas la hepaton.

"La ĝelo konvertas alkoholon al acetacido sen produkti acetaldehidon", klarigas la studestro. Se tiu ĝelo estas prenata antaŭ aŭ dum la konsumo de alkoholo, ĝi konvertas la alkoholon antaŭ ol ĝi eniras en la sangocirkuladon. "Se la alkoholo tamen jam troviĝas en la sango, tiam estas tro malfrue", li diras.

La esploristoj vidas diversajn aplikokampojn por la ĝelo. Interesa ĝi estas ekzemple por homoj kiuj ne volas rezigni pri alkoholo kaj kiuj ne volas ŝarĝi sian korpon kaj ankaŭ ne interesiĝas pri la ebriiga efiko de la alkoholo. Tiel oni per ĝi povus ekzemple trinki kelkajn glasojn da alkoholaĵo kaj malgraŭ tio veturi sekure hejmen per la aŭtomobilo.

"Ni pruve konstatis en bestaj eksperimentoj ke la aplikado de nia ĝelo en kunligo kun alkoholo donas al musoj konduton kiu similas al tiu de malebriaj musoj: Ili estas pli vekaj kaj pli atentaj", diras la studestro. "Ni pro tio ankaŭ atendas ke la ĝelo havos pozitivajn efikojn al la mildigo de la postefiko de ebrieco."

Sed la ĝelo helpu precipe por la minimumigo de mortokazoj kiuj staras en kunteksto kun alkoholo. "Ĝi neniel instigu al pli alta konsumo de alkoholo", konstatas la esploristo. Oni taksas ke troa konsumo de alkoholo mortigas ĉiujare pli ol tri milionojn da homoj en la tuta mondo.

"Ni havas tute klarajn pruvojn por tio ke nia teknologio reduktas la negativajn efikojn de alkoholo en ĉiuj organoj kiel hepato, intesto ktp.", li diras. Ĉar apud malalta nivelo de alkoholo en la sango la musoj, al kiuj estis donata dum dek tagoj regule alkoholo, havis danke al la ĝelo ankaŭ pli malgrandan perdon de pezo, malpli da damaĝoj de la hepato kaj pli bonajn mezurvalorojn de la sango. Ankaŭ aliaj organoj kaj la histo de la musoj montris signife malpli da damaĝoj kiujn kaŭzas alkoholo.

La ĝelo konsistas el selakta proteino kiu aperas ĉe la produktado de fromaĝo kiel kromprodukto. Tiu selakto estis boligata dum pluraj horoj tiel ke formiĝis longaj maldikaj fibroj el ĝi. Se oni tiam aldonas salon kaj akvon kiel solvilon, tiam la fibroj kunretiĝas al ĝelo.

Sekve la esploristoj kompletigis la ĝelon per fero, glukozo kaj oro. Tiel estas inciatata plurŝtupa kaskado de reakcioj kiu fine konvertas alkoholon al acetacido. 

Antaŭ ol la ĝelo estos aprobata por la homo necesas tamen ankoraŭ kelkaj klinikaj testoj. "Ni planas baldaŭ realigi klinikajn studojn", diras la sciencisto. Patenton la esploristoj tamen jam petis por sia nova ĝelo.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-05-16 06:00

2024-05-15

Neniam milito inter ni

La Palestinanoj memorfestas la 76-an datrevenon de la Nakba

ONU Info / Ziad Taleb 15/05/2024 Dum daŭras la konflikto en Gaza-sektoro, la Palestinanoj memorfestas la 76-an datrevenon de la Nakba, kiu puŝis ĉirkaŭ 750 000 inter ili al ekzilo. En tiu salono situanta en la kampadejo por rifuĝintoj de Ŝatila en Bejruto,...

de neniammilitointerni je 2024-05-15 20:53

La Balta Ondo

Baltiaj Esperanto-Tagoj: Historia tabelo


Dum la Sovetunia periodo la Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET) por la esperantistoj de USSR anstataŭis la Universalajn Kongresojn de Esperanto, kiujn sovetunianoj preskaŭ ne povis partopreni. Komence la aranĝoj nomiĝis Ĉebaltaj Esperantistaj Tendaroj (ĈET), poste Baltiaj Esperanto-Tendaroj (BET) kaj fine Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET). La plej unua ĈET okazis la 1-14an de aŭgusto 1959 en Baltezers (Latvio) kun nur 48 partoprenantoj. Ekde tiam ĈET/BET estis okazigata laŭvice en Latvio, Estonio kaj Litovio.

BEToj ankaŭ iusence anstataŭis Baltiajn Esperanto-asociojn, kiujn ne eblis fondi en Sovetunio, kaj servis kiel organiza kaj kunlabora forumo por esperantistoj de la tiutempaj Baltiaj respublikoj de Sovetunio.

BEToj ne okazis en 1973 kaj dum 1979-1982, ĉar tiutempaj Sovetuniaj instancoj ne permesis organizi ilin. En 1992 en Litovio BET ne okazis, ĉar tiujare Litoviaj esperantistoj gastigis la 65an kongreson de SAT, tamen ĉi tiu kongreso enhavis ĉiujn ĉefajn programerojn de BEToj, kaj eblas konstati, ke la tradicio ne estis rompita. Pro la koronvirusa pandemio BET-56, planita por Latvio, ne povis okazi en 2020 kaj 2021, kaj ĝi okazis en julio 2022 en la Litovia havenurbo Klajpedo.

Necesas mencii, ke el BEToj evoluis ankaŭ la famaj SEJToj (Sovetiaj Esperantistaj Junularaj Tendaroj). SEJToj komencis sian vivon en Litovio – en 1967 BET-9 okazis en Vilno, kaj samtempe junuloj okazigis en la Litovia urbeto Kaltanėnai la unuan junularan tendaron, kiu ricevis la titolon SEJT-9. BET tre rapide kreskis al tutsovetia aranĝo, kaj post la sendependiĝo de la tri Baltiaj landoj ĝi iĝis internacia kongreso, kiun partoprenas esperantistoj el pluraj Eŭropaj landoj.

Ĉi-sube estas la tabelo de BEToj, preparita de Petras Čeliauskas. Ĝi antaŭ kelkaj jaroj aperis en Litova Stelo, kiun Čeliauskas redaktis, kaj nun ĝi reaperas en ĝisdatigita formo.

En la postsovetunia periodo la plej amasaj estis tiuj BEToj, kiuj okazis en Litovio. Nur unu fojon (BET-46 en 2010) BET en Litovio havis malpli ol 200 partoprenantojn. Tiu tendenco estas facile klarigebla — la Esperanto-movado en Litovio estas pli amasa kaj pli vigla ol en Latvio kaj Estonio.

En la novaĵretejo La Balta Ondo aperis ciklo de artikoloj pri la Litoviaj BEToj ekde ĈET-3 en Molėtai (1961) ĝis BET-56 en Klajpedo (2022).

Povilas Jegorovas

Numero Jaro Loko Lando Partoprenantoj
ĈET-1 1959 Baltezers Latvio 48
ĈET-2 1960 Kääriku Estonio 107
ĈET-3 1961 Molėtai Litovio 204
ĈET-4 1962 Drabeši Latvio 238
BET-5 1963 Värska Estonio 288
BET-6 1964 Veisiejai Litovio 153
BET-7 1965 Saulaine Latvio 171
BET-8 1966 Pärnu Estonio 117
BET-9 1967 Vilnius Litovio 337
BET-10 1968 Ruba Latvio 194
BET-11 1969 Viljandi Estonio 400
BET-12 1970 Kretinga Litovio 316
BET-13 1971 Smiltene Latvio 189
BET-14 1972 Häädemeeste Estonio 170
BET-15 1974 Rīga Latvio 102
BET-16 1975 Helme Estonio 222
BET-17 1976 Viekšniai Litovio 241
BET-18 1977 Rēzekne Latvio 223
BET-19 1978 Kehra Estonio 174
BET-20 1983 Noreikiškės Litovio 358
BET-21 1984 Kuldīga Latvio 299
BET-22 1985 Kose Estonio 450
BET-23 1986 Smalininkai Litovio 472
BET-24 1987 Saulaine Latvio 406
BET-25 1988 Tallinn Estonio 350
BET-26 1989 Noreikiškės Litovio 608
BEK-27 1990 Jelgava Latvio 435
BET-28 1991 Tartu Estonio 422
SAT-65 1992 Noreikiškės Litovio 452
BET-29 1993 Priekuli Latvio 50
BET-30 1994 Pärnu Estonio 100
BET-31 1995 Girionys Litovio 203
BET-32 1996 Jūrmala Latvio 208
BET-33 1997 Haapsalu Estonio 162
BET-34 1998 Veisiejai Litovio 253
BET-35 1999 Liepāja Latvio 163
BET-36 2000 Tallinn Estonio 201
BET-37 2001 Noreikiškės Litovio 303
BET-38 2002 Rīga Latvio 182
BET-39 2003 Tartu Estonio 76
BET-40 2004 Birštonas Litovio 257
BET-41 2005 Rīga Latvio 150
BET-42 2006 Kuresaare Estonio 137
BET-43 2007 Šiauliai Litovio 322
BET-44 2008 Ventspils Latvio 151
BET-45 2009 Paikuse Estonio 121
BET-46 2010 Visaginas Litovio 185
BET-47 2011 Malpils Latvio 115
BET-48 2012 Pala Estonio 44
BET-49 2013 Utena Litovio 216
BET-50 2014 Jūrmala Latvio 172
BET-51 2015 Tallinn Estonio 74
BET-52 2016 Birštonas Litovio 334
BET-53 2017 Liepāja Latvio 203
BET-54 2018 Pärnu Estonio 70
BET-55 2019 Panevėžys Litovio 450
BET-56 2022 Klaipėda Litovio 263
BET-57 2023 Ventspils Latvio 117
BET-58 2024 Tartu Estonio
BET-59 2025 Kaunas Litovio

Legu ankaŭ

Vytautas Šilas: Aspiranto kaj Esperanto

Pliaj informoj pri BET-59 kaj pri BEToj ĝenerale estas legeblaj en la speciala rubriko de nia retejo.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2021/08/bet-11

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Baltiaj Esperanto-Tagoj: Historia tabelo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2024-05-15 13:45

TEJO

Programgvidantoj serĉataj: proponu viajn programerojn por IJK 2024

La IJK 2024 okazos de la 18-a ĝis la 25-a de Aŭgusto 2024 en Šventoji, Litovio.

La organiza teamo invitas vin proponi vian programeron por la taga programo de IJK 2024! Ne gravas, ĉu vi jam kutimas gvidi programeron aŭ unuafoje gvidas grupon: sendu al ni viajn ideojn!

Ni aparte aprezas kontribuojn:

  • Kiuj rilatas al la temo de ĉi jara IJK: Packonstruado
  • Kiuj povas okazi ekstere en naturo
  • Kiuj estas allogaj por junuloj el diversaj kulturaj fonoj

Kandidatiĝu pere de tiu ĉi formularo.

Ekde nun, la programa teamo revizios ĉiujn kontribuojn dum du fazoj:

  • ĝis la 31-a de Majo
  • ĝis la 30-a de Junio

Sendu baldaŭ viajn proponojn por sekurigi vian preferatan spacon en la programo!

Al TEJO tre gravas diverseco kaj egalaj ŝancoj. Ni aparte invitas tre junajn membrojn, virinojn, neduumulojn, transulojn gvidi programojn dum IJK 2024.

The post Programgvidantoj serĉataj: proponu viajn programerojn por IJK 2024 appeared first on Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

de Tejo Oficejo je 2024-05-15 10:00

Vanege

0240 Regulaj antaŭĝojeblaj eventoj por ne tro pensi pri stresiga laboro

Sento kiun mi ne ŝatas estas kiam mi havas la impreson ke ĉiuj tagoj estas la samaj. Tiam, mi sentas ke mi travivas nur por labori. Tiam, mi pensas nur pri la posta tago (kiu verŝajne estas labortago), kaj mi deprimiĝas ke mi vivas nur por mia firmao ol por la aferoj kiuj persone kaj intense gravas al mi.

Mi pensas tro ofte pri mia firmaa laboro ekster labora tempo. Tio donas la impreson ke ĝi invadas mian personan spacon. (Dum laboro mi pensas pri laboro, ekster laboro mi pensas pri laboro...). Tio malhelpas min ripozi. Mi provas kiom eble plej ne pensi pri laboro, sed tio estas tre malfacila kiam miaj tagoj estas similaj enuigaj. La streso de eblaj venontaj problemoj je la laboro estas tro forta emocio kaj okupas mian atenton.

Mi serĉis kiel rompi tiun sintenon de "ruminado" (troe kaj ade pensi pri stresiga(j) afero(j)). Mi pensas ke mi trovis ion (sed kion mi ankoraŭ ne sufiĉe provis): regule organizi specialajn kaj novaj eventojn por mi, kiujn mi povas forte antaŭĝoji.

Ekzemple, hodiaŭ, je la fino de la tago, mi aĉetos la ludon Crypt of the NecroDancer kaj ludos ĝin. Mi ne aĉetas ĝin tuj, ĉar mi bezonas la antaŭĝojon. Nun, kiam mia atento estas libera, mi ne pensas pri la laboro de la posta tago, sed pri la bona ludo kiun mi povos provi vespere. Samtempe, mi iĝas pli feliĉa ke tempo pasas.

Tiel mi provas meti regulajn antaŭĝojeblajn eventojn en mia kalendaro. Simile, mi decidis ke venontdimanĉe, mi iros al bestoĝardeno. Tiam, kiam sabate estos finita, mi ne pensos "fek, restas nur 1 ripoztago antaŭ lundo", sed "jes, tre tre baldaŭ mi vidos maloftajn bestojn realvive!".

Nuntempe, mi provas fari ion novan ĉiudimanĉe. Mi provas ankaŭ fari ion novan ĉiumerkrede, tiel mi malpli suferas pro la komenco de la laborsemajno.

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-05-15 07:15

Esperanta Retradio

Kial vivi en komuna loĝprojekto?

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Franjo kaj Guy Martin el Francio.
La sonregistrado okazis vizite ĉe familio Spielhofer en Vieno.
En 2014, ni translokiĝis en francan urbon, Roŝelo, kie ni neniun konis. Sed nia elekto fontis el malnova revo kaj decido : iĝi nek proprietulo nek prunteprenanto de loĝejo. Tiel, ni aĉetis sociajn partojn de kvazaŭa kooperativo por ĝui privatan loĝejon ene de kolektiva domaro. De 33 jaroj, kunvivas en tiu loko 6 familioj kaj ni anstataŭis unu el ili.

En Francio, tiaj projektoj nekutimas male al kelkaj landoj kiel Germanio, Kebeko, Danio, kaj en landoj kie popoloj diritaj primitivaj daŭre tiel vivas. Leĝon, kiu ebligis kooperative loĝi, registaro forĵetis en la sepdekaj jaroj ; sed nuntempe, nova franca leĝo permesas tian loĝadon.

Konkrete, krom la privata domo, kiun ni ĝuas, arban, floran kaj legoman terenon ni kolektive prizorgas. Ankaŭ kolektivajn lavmasinojn, dometon, biciklejon, trinkeblan akvon, elputan akvon por akvumi la ĝardenon, hejtig-lignaĵon ni kune stokas kaj uzadas.

Ni ĉiumonate kunvenas kaj kune decidas pri komuna zorgado de la konstruaĵoj kaj de la tereno.

Bonŝance loĝas ni en komforta individua domo je 100 kvadrataj metroj; feliĉe kaj sane ni vivas meze de niaj kolektivaj 4500 kvadrataj metroj. Nia legomĝardeneto produktas iom sed ne sufiĉe por provizi ĉiujn niajn nutraĵojn; ni do vizitas la proksimajn bazarojn.

Por akcepti amikojn kaj facile vojaĝi, la domaro situas je malpli ol 2 kilometroj for de la stacidomo kaj de la oceano. Ni piediras aŭ biciklas ene de la urbo sen uzi aŭton.

Tre rapide, pere de niaj kunloĝantaj najbaroj, ni renkontis homojn en la kvartalo, en diversaj asocioj. Ni tiel unue spertis solidarecon por helpi novulojn malkovri urbon kaj ties loĝantojn. Pordoj niaj restas malfermitaj al la najbaroj kiuj ofte vizitas nin, tamen respektas nian intimecon ; ni tiel plibone konatiĝas kaj povas proponi helpon kaj interŝanĝojn.

Male eĉ kontraŭe al individualismo, kiun societo pli kaj pli instigas al okcidentaj homoj, ni provas vivi pli solidarece.

Ĉu ni bezonas posedi loĝejon por ĝui komfortan kaj agrablan vivon ? Ĉu ne sufiĉas uzadi ĝin ?
Kies Tero ? Ĉu nenies kaj ĉies kiel nia komuna lingvo kiun jam eklernas najbarino ?
Kiu rajtas emfazi ke ĝi posedas parton de nia Tero ? Siaskale Tero nur portempe akceptas nin dum nia mallonga vivo.

Kiom kostas la sociaj partoj ? Starigis tiun peton la vendistoj, eks-loĝantoj kaj ni. Ĉu eblas taksi tian vivon en tiu projekto ? La notario opiniis ke valoras neniom pro la neebleco iĝi plenposedanto de la bieno. Ĉar statute, la kooperativuloj ne devas profiti per vendo de siaj sociaj partoj, ni interkonsentis kalkuli la nuntempan prezon de la iama aĉetaĵo kaj el ĝi subtrahi taksadon de la ĝuado de tiu loĝejo dum pli ol tridek jaroj.

Finfine ni komune celas ke kiel eble plej longtempe daŭru la projekto, eĉ post epoko de la iniciatintoj kaj nuntempaj loĝantoj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-05-15 06:00

2024-05-14

Revuo Esperanto

Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Familioj, 15 majo 2024. Komuniko 1166


Ĉar homoj unuiĝas en familioj, je pluraj formoj, esencas, ke ni pripensu la problemojn kaj bezonojn de familioj por vere konstrui mondon de rajtoj kaj evoluigo por ĉiuj. Ekde rajtoj de infanoj, virinoj kaj pliaĝuloj, ĝis laboraj kondiĉoj kaj protekto de naturmedioj, familioj ludas gravan rolon kiel antaŭenigantoj de pozitivaj ŝanĝoj.

Ĉar familioj konsistigas la fundamenton de socio kaj provizas ekonomie kaj emocie la venontan generacion, famili-celaj politikoj necesas, precipe por la plej vundeblaj. Politikoj devas rekoni familian strukturon kaj aliajn trajtojn, kaj subteni kaj plibonigi la materialan, interrilatan kaj subjektivan bonfarton de familioj.

En 2024 ni festas tridekan datrevenon de la Internacia Jaro de Familioj. Tiu estas okazo por konsciigi pri efiko sur familioj de ŝanĝoj en teknologio, demografio, urbigo, migrado kaj klimatŝanĝoj. Rilate al migrado, ekzemple, en 2018, 1,9 milionoj homoj migris pro familiaj kialoj aŭ kun siaj familianoj.

La 78-a Ĝenerala Asembleo de UN, en rezolucio, alvokas registarojn estigi novajn strategiojn kaj programojn rilate al familiaj bezonoj. Ni kredas, ke tiuj devas inkluzivi lingvajn politikojn. Familioj estas samtempe konservantoj de lingvoj kaj posedantoj de lingvaj homaj rajtoj. Ĉiuj familioj rajtas uzi kaj disvastigi ĉu gepatrajn ĉu elektitajn lingvojn. Individue, infanoj rajtas lerni en lingvoj kiujn ili uzas denaske, ĉiuj rajtas aliri publikajn servojn per lingvoj kiujn ili bone komprenas, kaj pli grave, ĉiuj homoj rajtas partopreni en la ĝenerala publika debato.

Fakte, lingvaj baroj ankaŭ malebligas atingi la Celojn por Daŭripova Evoluigo. Ni bezonas aŭskulti la voĉojn de ĉiuj familioj en ĉiuj lingvoj por garantii aliron al justeco kaj informado, antaŭenigi inkluzivecon kaj partoprenon, kaj lasi neniun malantaŭe.

Universala Esperanto-Asocio, per sia uzo de la Internacia Lingvo Esperanto, celas samtempe garantii tutmondajn lingvajn rajtojn kaj formi lingvan ponton inter lingvoj, popoloj kaj familioj ĉie en la mondo.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2024-05-14 17:37

La Balta Ondo

Internacia Esperanto-Arkivo

arkivo

Kvar trionjarcentoj (tio estas 133,33 jaroj) post la ekesto de Esperanto fondiĝis la Internacia Esperanto-Arkivo (iespa.eu), jure la 25an de januaro 2021. Tiu movada arkivo celas kolekti, arkivi, protekti, administri kaj fari alireblaj librojn, revuojn kaj aliajn dokumentojn en kaj pri Esperanto kaj planitaj lingvoj, maksimume en ilia originala formo (apud diĝitaj kopioj). La arkivo celas konservadon kiel heredaĵo, por nelimigita tempodaŭro.

La arkivo komence transprenis du grandajn privatajn kolektojn. Aldoniĝas daŭre libroj, revuoj, dosieroj, objektoj en kaj rilate al Esperanto. Ankaŭ vi povas transdoni viajn arkivajn dokumentojn rilate al Esperanto jam nun… aŭ en estonta iamo kiam vi ne plu bezonos ilin mem. IEspA konservos kaj disponigos ilin al esplorantoj.

Arkivejo

Ĝis nun la arkivo troviĝas en granda privata loko. Tio baldaŭ ŝanĝiĝos. IEspA ja sukcesis aĉeti grandan arkivejon en la centro de la urbo Diest en Belgio. La spaco sufiĉas por la nuna kolekto kaj ĝia pli ol duobligo. Forluado de aldona apartamento kovros la kurantajn kostojn de la arkivo.

Finance

La notaria akto subskribiĝos ĉirkaŭ julio 2024, ĝis tiam IEspA aktive serĉas la mankantajn financajn rimedojn. Baldaŭ eblos fizike viziti la ejon al kiu eble ankaŭ vi malavare kontribuas.
IEspA estas projekto de ĉiu esperantisto, ĝi esperas ke vi helpos la realigadon, finance kaj volontule.
Subtenoj bonvenas ĉe BE06 7310 5180 2722 – (bic) KREDBEBB. Ĝis la fino de julio Anonimulo al ĉiu donaco aldonos saman sumon (informoj: www.iespa.eu, info@iespa.eu, +3250330004), tiel ĉiu via eŭro valoras du. La mecenatoj (ekde 1.000€) retrovos sian nomon en memortabulo surloka.

Marc Vanden Bempt

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/05/arkivo

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Internacia Esperanto-Arkivo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-05-14 17:27

Esperanta Retradio

Marjorie Boulton 100-jara

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Se ŝi estus ankoraŭ vivanta, Marjorie Boulton estus en ĉi tiu monato majo 2024 centjaraĝa. Jen nepre atentinda okazo. La retejo sezonoj.ru publikigis belan noton pri tio: https://sezonoj.ru/2024/05/boulton-3/ . Ŝi estis neordinara homfiguro en la panoramo de la Esperanta kulturo. Ne nur kiel beletristo, fekunda poeto, talenta prozisto kaj originala intelektulo, sed ankaŭ kiel homo, plena de saĝo kaj sentoj. Riĉa personeco. Esperantistoj ne devus lasi, ke pasu ĉi tiu historia momento sen emfaza atento.

Se Esperantujo estus ordinara lando, certe okazus seminarioj, certe publikiĝus eseoj kaj (re)analizoj pri ŝia verkaro, eventuale deputito paroladus entuziasme pri ŝi en la parlamento. Kaj ĵurnaloj revivigus kronikaĵojn pri ŝia vivo. Kaj ne estus troigo, se iu talenta kinoproduktanto decidus aperigi belan filmon pri ŝia vivo.
 
Kaj kvankam Esperantujo ne estas ordinara lando, tamen estus espereble, ke ni dediĉu fortan atenton al tiu eksterordinara virino, kiu okupiĝis dumvive pri riĉigado de la “spirito” de Esperanto. Ŝia kontribuo ja estis mirinda. Ni povus okazigi virtualan seminarion pri ŝiaj poemoj; ni povus organizi dramlegadon de ŝiaj teatraĵoj; ni povus virtuale voĉlegi inter ni ŝiajn poemojn — kaj provi esprimi la manieron, kiel tiuj poemoj tuŝas nian koron; ni povus organizi iaspecan festivalon (ĉeestan aŭ virtualan) por simple festi kaj danki, ke ŝi estis unu el ni! Kaj ni povus starigi literaturan konkurson je ŝia nomo, aŭ nomi la 7-an de majo “Tago de Marjorie Boulton”.

Ŝi naskiĝis en Teddington, proksime al Londono. Ŝia patro estis estro de gimnazio, kaj ŝi studis sub lia gvidado. Poste, ŝi studis literaturon en la Universitato de Oksfordo, kaj diplomiĝis en la jaro 1944. Profesie, ŝi laboris kiel estro de altlernejo.
 
Ŝi lernis Esperanton en 1949, abunde verkis kaj kontribuis al la movado. En 1967 ŝi fariĝis membro de la Akademio de Esperanto. Ankaŭ honora membro de Universala Esperanto-Asocio kaj prezidanto de Katamikaro.

Ŝi verkis en Esperanto kaj en la angla lingvo multajn poemojn, prozaĵojn, teatraĵojn, novelojn, eseojn kaj ankaŭ tradukojn. Klasika biografio “Zamenhof, aŭtoro de Esperanto” (1962)  kaj la brila kolekto de variaj tekstoj el la monda kulturo “Faktoj kaj fantazioj” staras inter ŝiaj plej popularaj prozaj verkoj. En korespondado kun William Auld ŝi lasis la faman “Rimleteroj”. En la jaro 2022, Brita Esperanto-Asocio eldonis du volumojn (pli ol 1200 paĝojn) de ŝia plena poezia verkaro: “Unu animo homa”.
Poemo, kiu bele esprimas la luman personecon de Marjorie Boulton estas tiu, per kiu ŝi sin prezentas kiel triobla estulo:

La lektorino pensas. La virino
baraktas, krias, nur angoron sentas.
Sed la poet’ , per arta disciplino,
observas ilin ambaŭ kaj komentas.

Perfekta memanalizo!



de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-05-14 06:00

Libera Folio

”La movado krizas kaj niaj arĥivejoj same”

Rubèn Fernández Asensio verkis magistriĝan disertaĵon pri esperantistaj arkivoj. Laŭ li, la esperantistoj mem devus pli bone konscii pri la vera karaktero de la movado, por povi komprenigi ĝin al eksteruloj. Esperantistaj arkivoj transdonitaj al ekstermovadaj instancoj laŭ li montras ilin nur kiel ”ruinojn de mortantaj lingvo kaj movado”, interesajn nur al tre fakaj esploristoj.

Rubèn Fernández Asensio en la salono de Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia (CDELI) en La-Chaux-de-Fonds, Svisio. CDELI estis iniciatita de Claude Gacond en 1954 kaj nun estas fako de la urba biblioteko. Sur la muro videblas portretoj de Alice V. Morris kaj Andreo Cseh.

La disertaĵo de Rubèn Fernández Asensio, ĵus publikigita ĉe la Aŭtonoma universitato de Barcelono, havas la titolon “Flamigadante la fajron: La arĥivoj esperantistaj kiel lingvokomunumaj arĥivoj“. En ĝi li esploras, ĉu esperantistaj kolektoj de dokumentoj meritas rekonon kiel veraj arkivoj, kaj kiujn trajtojn de komunumaj arkivoj la esperantistaj kolektoj havu.

Libera Folio petis lin rakonti pli detale pri la studo kaj ĝiaj konkludoj.

Libera Folio: Kiel okazis, ke vi faris ĉi tiun studon?

Rubèn Fernández Asensio: – Mi restudentiĝis por ŝanĝi karieron kaj en la unua klaso, pro nekredebla koincido, montriĝis ke ankaŭ alia studento estis esperantistino, de mi jam konata. Ni interparoladis Esperante en la klasĉambro, do la profesoroj rimarkis kaj eble scivolis, ĉar ili mem invitis min esplori esperantan temon.

Kiuj estas la ĉefaj demandoj kaj celoj de via studo?

– Pro mia propra sperto kun la eksa Hispana Esperanto-Muzeo, mi esploris ĉu tiu kaj similaj esperantaj kolektoj vere ne meritas la nomon ”arĥivo”, kiel opinias la plimulto de miaj kolegoj, aŭ ĉu pli ĝuste necesas redifini tiun koncepton. Efektive, mi celis pruvi ke esperantaj arĥivoj meritas akcepton en publikajn arĥivejojn.

Kiel vi praktike faris la studon?

Rubèn Fernández Asensio kun Claude Gacond, la fondinto de CDELI.

– Unue mi serĉis kaj trovis teorion kiu defendus mian starpunkton ke povas krei arĥivon ne nur individuo, familio aŭ jure memstara organizo sed ankaŭ tuta lingva komunumo. Tia skolo ekzistas, sed ankoraŭ estas minoritata en arĥivistiko. Mi poste aplikis tiun teorion al analizo de CDELI. Mi elektis tiun arĥivejon pro la abundo de publike kaj distance alireblaj dokumentoj: retejoj, retaj katalogoj, sonarĥivaĵoj, artikoloj, oficialaj raportoj, statutoj…

– Mi ankaŭ vizitis ĝin persone tri fojojn. Tiam mi faris fotojn, observis, uzis la materialojn kiel tipa esploristo uzanta arĥivon, konsultis arĥivajn dokumentojn de CDELI mem kaj de la urba biblioteko kie ĝi situas, kaj longe intervjuis ĝian fondinton kaj aliajn tri lokajn esperantistojn. Dum la tuta esploro mi skribis ĵurnalon por dokumenti la tutan procezon. La abundo de dokumentoj ebligis rekonstrui la historion, evoluon kaj nunan staton de la arĥivejo.

Kiuj estas la ĉefaj konkludoj, kiujn vi atingis?

– Esperantaj arĥivejoj montras ĉiujn trajtojn de komunumaj arĥivoj, krom unu. Dum la teorio karakterizas komunumajn arĥivojn kiel sendependajn, kontraŭkulturajn kaj kritikajn al la publikaj institucioj kaj al la majoritata socio, esperantistoj ŝajnas ne sufiĉe konsciaj pri la kontraŭkultura valoro de nia lingvo kaj nia movado, ĉar en kontaktoj kun publikaj instancoj tre (eĉ tro) ili emas obei postulojn kontraŭajn al la interesoj de la ĉefaj uzantoj, la movadanoj. Ne ekzistas konscio pri la kontraŭelitisma valoro de amatoreco, ekzemple en katalogado, kaj oni strebas al profesiaj normoj tute ne realisme. Bone impresi al gaĝoj [eksteruloj] ofte pli valoras ol servi la esperantistojn.

– Aliflanke, esperantismo estas tute marĝena en la majoritata socio, ĉar ĝi estas pli radikala kaj defia ol ni mem komprenas. Kontakto kun ĝi korodas la gaĝan kulturon, kaj mi rimarkis tion en la maniero kiel ĝi kaj ĝiaj arĥivejoj subfosis la teorion mem kiun mi komence uzis por ekzameni ilin. Ĉar la teorio neniam antaŭe konsideris la eblecon de lingvokomunumaj arĥivoj, mi esploris kial, kaj trovis kompletan silenton pri la rolo de lingvo en sociaj diskriminacio kaj maljusteco, kaj ŝokajn asertojn pri la supereco de la angla al aliaj lingvoj.

– Mi ankaŭ rimarkigis kiel arĥivistiko bezonas neŭtralan internacian lingvon, kiel la difino mem de “arĥivo” varias de lingvo al lingvo, kiel nedefinitaj anglaj vortoj fariĝas internacia terminologio, kiel la aksiomo de ‘natureco’ de arĥivoj havas nenian bazon kaj kiom tiu aksiomo similas al la antaŭjuĝoj de lingvistoj kontraŭ Esperanto.

– Mi fine devis malkonstrui la kernon mem de arĥivistiko, tiel ke la esploristo fariĝis esplorato, helpante min per la filozofio de Jacques Derrida. Resume, mi volis gajni por esperantistoj la respekton de arĥivistoj, montrante ke ni ne simple propagandas nian lingvon, sed proponas radikale malsaman perspektivon de la mondo mem – la ”internan ideon”, se vi volos. La reagoj de profesoroj kaj aliaj kolegoj sugestas, ke tiu aliro estas ĝusta.

Kiuj estas la plej gravaj Esperanto-arkivoj, kiujn vi konas?

En la kelo de CDELI.

– Mi konas plurajn esperantistajn arĥivejojn laŭnome kaj eĉ vizitis kelkajn, sed turismaj vizitoj estas sensignifaj. Mia studo de CDELI estas la unua detala priskribo de tia arĥivejo ne farita de ĝiaj respondeculoj mem. Ĝis nun ĉiuj informoj pri ili estis nur subjektiva reklamado: “Nun-mi-parolos-pri-MIA-muzeo/biblioteko/arĥivo.” Ne estas kunlaborado aŭ interŝanĝo de ideoj, nur de duoblaĵoj. Praktike, ili funkcias kiel privataj kolektoj, eĉ konkuras por famigi sin kaj ricevi donacojn. Mankas solidareco.

Kiel vi vidas la estontan sorton de tiuj arkivoj?

– La movado krizas kaj niaj arĥivejoj ne estas escepto. Kelkaj asertas ke donaci niajn arĥivojn al ŝtataj bibliotekoj aŭ arĥivejoj estas la solvo, kiel vidite en la disigo de la arĥivo de UEA kaj Biblioteko Hodler. Tamen, por publikaj institucioj niaj arĥivoj estas nur ruinoj de mortantaj lingvo kaj movado interesaj nur por tre fakaj esploristoj – nia nekapablo flegi ilin pravigus la gaĝojn – do ne tre emas servi la bezonojn de esperantistoj; ekzemple, ne katalogas kaj disponigas niajn arĥivaĵojn en nia lingvo.

– Esperantistoj devas pli konscii la veran karakteron de nia movado por komprenigi ĝin al gaĝaj arĥivistoj, kaj esti pli postulemaj. Movadaj arĥivejoj plu ekzistos nur se ĉesos konkuri kaj lernos kunlabori kaj kundividi rimedojn kaj taskojn, ekzemple katalogadon.

de Libera Folio je 2024-05-14 04:58

2024-05-13

La Balta Ondo

Ceremonio memore al Marjorie Boulton

Boulton

Esperanto-Asocio de Britio okazigis ceremonion ĉe Kolegio Somerville, Oksfordo, memore al Marjorie Boulton precize cent jarojn post ŝia naskiĝo. La ceremonio, aranĝita kaj gvidata de Tim Owen, malfermiĝis per fonaj informoj pri Marjorie, senkompare bonega ambasadoro por Esperanto, kaj unu el ĝiaj plej grandiozaj verkistoj. Ŝi estis fekundege aktiva, kaj en 2008 oni kandidatigis ŝin por la Premio Nobel pri Literaturo pro ŝiaj verkojn en Esperanto.

Ŝi naskiĝis la 7an de majo 1924 en Teddington, sud-okcidenta Londono, solinfano de Evelyn (fraŭline: Cartlidge) kaj Harry Boulton. Ŝia patro estis la lernejestro de la gimnazio en Barton-upon-Humber, kie edukiĝis la filino, jam flue legkapabla trijaraĝe.

<…>

Legu pli en la retejo de EAB https://esperanto.org.uk/news/

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Ceremonio memore al Marjorie Boulton appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-05-13 21:43

Neniam milito inter ni

Birmo: la nombro de delokitoj atingas tri milionojn, laŭ Unuiĝintaj Nacioj

AFP - STR 13/05/2024 En Birmo, laŭ UN, la nombro de delokitaj personoj atingas tri milionojn, ĉefe pro la enlanda milito, estigita de la milita puĉo de 2021. Ĉirkaŭ 2,7 milonoj da personoj estis devigitaj fuĝi sian hejmon por eskapi la alfrontiĝojn, kiuj...

de neniammilitointerni je 2024-05-13 20:23

Esperanta Retradio

Kiel elefantoj salutas unu la alian


Elefantoj havas ne nur bonan memorkapablon, ili estas ankaŭ tre sociaj bestoj. Novaj studrezultoj montras ke ili aplikas la tutan korpon por saluti samspecianojn: Ili ŝancelas ekzemple la orelojn kaj svingas la rostron. Depende de la situacio ili ĉe tio kombinas bruaĵojn, gestojn kaj eĉ odorojn. 

Ankaŭ ĉe elefantoj ekzistas kondutreguloj. Ili obeas certan rangordon en sia grupo kaj salutas unu la alian, ekde kiam ili renkontas samspecianojn. "Eĉ se du elefantoj estas separitaj unu de la alia nur dum dek minutoj - salutoj ĉiam okazas", klarigas zoologino de la universitato de Vieno. "La salutoj estas por elefantoj bona konduto".

Por eltrovi pli pri la sociaj interagoj de la bestoj, esploristoj de la universitato de Vieno analizis 89 salutajn agojn inter naŭ afrikaj elefantoj en la Ĵafuta rezervejo en Zimbabvo. La rezulton de la esploro ili prezentis nun en faka ĵurnalo.

Afrikaj elefantoj vivas normalkaze en grupoj de ĉirkaŭ 25 bestoj, ene de tiuj klare reguligitaj komunumoj estas postulataj ankaŭ sociaj interagoj. "Per tio ke ili havas kompleksan socian sistemon, ili kompreneble devas memorteni multajn individuojn kaj encerbigi la tutan socian strukturon - tio signifas ke la socia inteligenteco estas tre bone elfarita", diras la zoologino.

La elefantoj havas diversajn kondutmodelojn por komuniki kun siaj samspecianoj. Ili utiligas parte kompleksajn kombinaĵojn el bruaĵoj, gestoj, tuŝoj kaj odoroj - de la frapado per la oreloj, laŭta trumpetado aŭ profunda grumblado ĝis la senbrua ŝancelado de la oreloj kaj la movado de la vosto - ili adaptas sian reagon ĉiam al la situacio.

Ĉe la salutado de samspecianoj tio ne estas io alia."La tuta korpo salutas, por tiel diri, la elefantoj produktas multajn sonojn, ili grumblas, ili trumpetas, sed estas ankaŭ multaj movoj de la korpo", diras la esploristino.

Depende de tio kiel bone la bestoj konas unu la alian, la salutado varias. "Elefantoj adaptas sian saluton al la vidalvidulo - ju pli intensa estas la amikeco, des pli intense ili ankaŭ salutas", klarigas la zoologino. Ankaŭ dum kiom da tempo la bestoj estis separitaj, tio ludis rolon ĉe la elefantoj en Zimbabvo. "Se ili ne vidis unu la alian dum tre longa tempo, tiam la salutado fariĝis kompreneble pli intensa."

La esplorista teamo povis montri ke la elefantoj ŝatas kombini certajn gestojn kaj sonojn aparte volonte. "La plej ofta kombinaĵo estas la grumblo kun orela gesto kiel la unufoja kaj plurfoja elfaldado. Precipe elefantinoj uzas tiun saluton inter si", ŝi diras.

La elefantoj atentas ankaŭ pri tio ĉu ekzistas vida kontakto kun la vidalvidulo aŭ ĉu ne. "Se la atento de la alia estas direktata al ili, tiam ili aplikas gestojn kiuj estas videblaj. Kaj se la elefantoj rigardas alien, tiam prefere estas produktataj sonoj por ricevi la atenton de la alia".

Ke la elefantoj tiel konscie adaptas siajn salutadojn al la vidalvidulo, tio estas laŭ la zoologino plua pruvo por la socia inteligenteco de la bestoj. Ŝi estas certa ke tiuj ecoj ankaŭ ĉe la aziaj elefantoj estas simile bone elformitaj. Precipe por la multaj elefantoj en zoologiaj ĝardenoj estas laŭ ŝi pro tio grave, atenti ankoraŭ pli forte pri la sociaj bezonoj de la elefantoj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-05-13 06:00

2024-05-12

La Balta Ondo

Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Familioj, la 15a de majo 2024

familiojĈar homoj unuiĝas en familioj, je pluraj formoj, esencas, ke ni pripensu la problemojn kaj bezonojn de familioj por vere konstrui mondon de rajtoj kaj evoluigo por ĉiuj. Ekde rajtoj de infanoj, virinoj kaj pliaĝuloj, ĝis laboraj kondiĉoj kaj protekto de naturmedioj, familioj ludas gravan rolon kiel antaŭenigantoj de pozitivaj ŝanĝoj.

Ĉar familioj konsistigas la fundamenton de socio kaj provizas ekonomie kaj emocie la venontan generacion, famili-celaj politikoj necesas, precipe por la plej vundeblaj. Politikoj devas rekoni familian strukturon kaj aliajn trajtojn, kaj subteni kaj plibonigi la materialan, interrilatan kaj subjektivan bonfarton de familioj.

En 2024 ni festas tridekan datrevenon de la Internacia Jaro de Familioj. Tiu estas okazo por konsciigi pri efiko sur familioj de ŝanĝoj en teknologio, demografio, urbigo, migrado kaj klimatŝanĝoj. Rilate al migrado, ekzemple, en 2018, 1,9 milionoj homoj migris pro familiaj kialoj aŭ kun siaj familianoj.

La 78a Ĝenerala Asembleo de UN, en rezolucio, alvokas registarojn estigi novajn strategiojn kaj programojn rilate al familiaj bezonoj. Ni kredas, ke tiuj devas inkluzivi lingvajn politikojn. Familioj estas samtempe konservantoj de lingvoj kaj posedantoj de lingvaj homaj rajtoj. Ĉiuj familioj rajtas uzi kaj disvastigi ĉu gepatrajn ĉu elektitajn lingvojn. Individue, infanoj rajtas lerni en lingvoj kiujn ili uzas denaske, ĉiuj rajtas aliri publikajn servojn per lingvoj kiujn ili bone komprenas, kaj pli grave, ĉiuj homoj rajtas partopreni en la ĝenerala publika debato.

Fakte, lingvaj baroj ankaŭ malebligas atingi la Celojn por Daŭripova Evoluigo. Ni bezonas aŭskulti la voĉojn de ĉiuj familioj en ĉiuj lingvoj por garantii aliron al justeco kaj informado, antaŭenigi inkluzivecon kaj partoprenon, kaj lasi neniun malantaŭe.

Universala Esperanto-Asocio, per sia uzo de la Internacia Lingvo Esperanto, celas samtempe garantii tutmondajn lingvajn rajtojn kaj formi lingvan ponton inter lingvoj, popoloj kaj familioj ĉie en la mondo.

Fonto: Esperanto kaj UN, 2024, №70

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Familioj, la 15a de majo 2024 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-05-12 21:59

Global Voices

Katamantoj kreskigas turismon en tajvana vilaĝo, iam floranta minejo nun revivigita de felisoj

La enveno de felisaj amikoj helpis rejunigi la kadukiĝantan vilaĝon

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Kato en la katvilaĝo Houtung en Tajpeo, la 8-an de januaro 2024. Foto: Kyle Lam/HKFP.

Tiu ĉi fotorakonto estis verkita de Kyle Lam kaj originale publikigita en Hong Kong Free Press (HKFP) la 27-an de aprilo 2024. Redaktita versio estas publikigita sube kiel parto de interkonsento kun HKFP pri kundivido de enhavo.

Iam floranta karbomineja urbo de Tajvano reinventiĝis kiel turisma celo kaj hejmo por pli ol 100 felisaj loĝantoj.

Houtong, en Ruifang — okcidente de la ĉefurbo Tajpeo — estis origine nomata “simia kaverno”. Dum la 20-a jarcento, la areo staris je la pinto de la tajvana karboproduktado, kun 220 000 tunoj ekstraktitaj de la tero ĉiujare. Ĝi spronis la kreskon de la loĝantaro, kiu atingis ĉirkaŭ 6 000 loĝantojn.

Turistoj faras fotojn kun kato en la katvilaĝo Houtung en Tajpeo, la 8-an de januaro 2024. Foto: Kyle Lam/HKFP. Uzata kun permeso.

Sed kiel en multaj minejaj urboj, junuloj elmigris ĉar industrio ŝrumpis en la jaroj 1990 kaj malpli ol 100 loĝantoj restis, pro tio ke la labormerkato malgrandiĝis.

Tio okazis ĝis 2008, kiam loĝanto kaj fotografisto Peggy Chien komencis akcepti forlasitajn katojn. Ŝi montris siajn strebojn en Flickr kaj gajnis la admiron de katamantoj tra la insulo, laŭ la ŝtata gazeto Taiwan Today. La enveno de pli da felisaj amikoj helpis rejunigi la kadukiĝantan vilaĝon kaj igis ĝin paradizo de katamantoj.

Katoj en la katvilaĝo Houtung en Tajpeo, la 8-an de januaro 2024. Foto: Kyle Lam/HKFP. Uzata kun permeso.

Hodiaŭ, la vilaĝo estas turista magneto kaj hejmo de kafejoj kun kata temo, vendejoj de produktoj por katoj, disfalantaj restaĵoj de la industria pasinteco de la vilaĝo kaj lokoj por malstreĉiĝo.

Katoj povas esti renkontataj bonvenigantaj vizitantojn de Tajpeo sur la fervoja ponto, kuŝantaj sur bretoj kaj ŝtupoj, aŭ dormantaj sur tegmentoj, benkoj aŭ ĉe anguloj.

Houtong estis listigita en la artikolo de CNN “Kvin lokoj en kiuj katoj eklipsas turismajn celojn” en 2013.

Turisto manĝigas katon en la katvilaĝo Houtung en Tajpeo, la 8-an de januaro 2024. Foto: Kyle Lam/HKFP. Foto uzata kun permeso.

de Manuela BURGHELEA je 2024-05-12 19:42

Vanege

0239 Mi ne spektis la finalon de Eŭrovido 2024

Joost Klein, la reprezentanto de Nederlando, estis eksludita de la finalo. Li rajtis partopreni al la finalo pro lia bonega prezento dum la duonfinalo, sed la estroj de Eŭrovido (EBU) decidis ke li ne rajtos.

Kial? Laŭ la informoj kiujn ni havas, Joost estis filmita de kameraisto tuj post lia duonfinala prezento. Tio ne estas permesita malgraŭ klara antaŭa interkonsento.

Indas scii ke la kanto de Joost temas pri la morto de lia patro, kaj ke li ĉiam ploras je la fino de lia kantado. Estas tute kompreneble ke li ne volas esti filmita kiam li forlasas la scenejon.

Tamen, tio ne estis respektita de la kameraisto, kio kondukis al "minaca" gesto de Joost al la kamerao.

La nederlanda elsenda teamo (AVOTROS) multe parolis kun EBU por solvi la "situacion", sed EBU decidis malgraŭ ĉio forbari Joost de la finalo.

Tio estas laŭ AVOTROS (kaj laŭ mi kaj granda parto de la spektantaro) tute troa reago. Kio ajn estus tiu "minaca gesto", mi dubegas ke tio sufiĉas por malpermesi Joost kaj lia teamo partopreni. Aĉega afero estas ke EBU ne sufiĉe komunikas pri tio kio okazis, kaj ne diskonigis bildojn de tiu "minaca gesto". Ni ankaŭ ne scias kiom "puŝa" estis la kameraisto kaj kiom multe la privateco de Joost ne estis respektita. EBU faras propran justicon.

Se Joost vere estis puninda, estis multe da ebloj fari tion sen fari kzavaŭ Nederlando ne plu ekzistis dum la finalo. La fakto ke Joost kaj lia teamo ne rajtis trejniĝi sur la sceno en la tago antaŭ la finalo jam estas granda puno. Alia puno estus ne povi partopreni fizike al la finalo, sed uzi la videon de la duonfinalo anstataŭe. EBU povis ankaŭ postigi la punon, kaj ne reagi antaŭ ol sufiĉe da esplorado kaj komunikado estis farita.

La fakto ke Nederlando estas forbarita pro "bagatelaĵo", dum alia(j) artisto(j)/lando(j) ne estis sed faris aferojn multe pli terurajn estas laŭ mi grandega mistero, kion mi povas klarigi nur per granda manko de neŭtraleco kaj deco fare de EBU.

https://www.avrotros.nl/article/nederland-gediskwalificeerd-van-eurovisie-songfestival~527/

Mi havis neniun volon subteni EBU per spekti la finalon.

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-05-12 12:00

Esperanta Retradio

Virinoj en muziko (215)

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Sonia Risso el Urugvajo
Julie Rivé-King (1854-1937) estis usona muzikisto kaj komponistino kiu iĝis la unua granda pianisto de la lando. Ŝi naskiĝis en Cincinnati, Ohio filino de francaj enmigrintoj: la pentristo Leon Rivé kaj la pianisto Caroline Staub.

La muzika talento de Julie Rivé aperis en la aĝo de kvin, kiam ŝi komencis studi ĉe sia patrino. Ŝi faris sian unuan publikan aperon en la aĝo de ok en unu el la koncertoj de sia patrino; en tiu tempo Julie komencis sian formalan lernadon ĉe Henry Andrés; dek-tri jaraĝe ŝia rimarkinda frumatureco estis montrita kiam ŝi prezentis la plej teknike postuleman verkon de Franz Liszt “Don Giovanni”. Poste ŝi iris al Novjorko kie ŝi studis ĉe Mason, Mills, Korbay kaj Pruckner. Reveninte al Cincinnati, ŝi aperis en koncertoj kaj kaŭzis sensacion. 

Ŝi decidis kompletigi siajn studojn en Eŭropo kien ŝi vojaĝis (1872), kaj studis ĉe Reinecke kaj Franz Liszt. 

Por ŝia eŭropa debuto ĉe la Euterpe Muzika Asocio en Leipzig (1874) Julie Rivé elektis la Trian Konĉerton de Beethoven kaj la Duan Hungaran Rapsodion de Liszt. Ŝi akiris brilajn sukcesojn en tiu ĉi koncerto kaj en ĉiuj muzikaj centroj de Eŭropo en kiuj ŝi prezentiĝis; tio ĉi iĝis ke ŝi tuj estis identigita inter la tiamaj grandaj pianistoj. 
    
La sekvan jaron la morto de ŝia patro revenigis ŝin al Usono; ŝi koncertis unue en Cincinnati kaj poste ŝi faris sian oficialan debuton kun la Novjorka Filharmonia Societo (1875) prezentante la Mi -bemolan Konĉerton de Liszt kaj la “Karnavalo de Vieno” de Schumann. De tiam ŝi turneis la orientan kaj mezokcidentan Usonon.

Ŝi geedziĝis kun Frank H. King (1876), kiu estis la manaĝero de ŝiaj koncertoj kaj funkciulo ĉe la Decker Firmao, la produktanto de la pianoj sur kiuj ŝi ofte prezentiĝis. 
De sia edziniĝo, kvankam Julie daŭre laboris kiel koncertpianisto, ŝi dediĉis sin ankaŭ al komponado kaj instruado. Ŝi verkis precipe por piano, el kiuj dekoj da ili fariĝis sukcesaj pecoj. En koncertoj Julie Rivé-King ofte ludis siajn proprajn verkojn kiel “Heroa polonezo” (1879), “Sur la Floranta Herbejo” (On Blooming Meadow)(1878), “Bobelanta Printempo”  (Bubbling Spring)(1879), “Improvizo” (Impromptu) kaj la malpli konata religieca peco “Petego” (Supplication) (1883). Ŝi estis siatempe ankaŭ fama pro siaj virtuozaj operaj parafrazoj, inkluzive de unu pri temoj de “Carmen” de Bizet. 

Julie Rivé-King faris gravajn kontribuojn al la usona muzika scenejo. Ŝi ludis koncertojn en ĉiuj ĉefaj urboj kaj gajnis reputacion kiel unu el la grandaj pianistoj de Usono. Ŝia repertuaro estis senfine neelĉerpebla, ĝi inkludis pli ol tricent el la plej ellaboritaj koncertkomponaĵoj. Post ŝia reveno al Usono ŝi donis pli ol kvar mil koncertojn kaj recitalojn en Usono kaj Kanado kaj prezentiĝis kun orkestro pli ol kvincent fojojn kaj kun la Theodore Thomas Orchestra de Ĉikago pli ol 200 fojojn. En 1884 ŝia sano malfortiĝis pro la streĉo de tiom da publikaj prezentoj. 

Ĉe la pinto de ŝia kariero, la fama pianisto, pedagogo kaj redaktisto de Muziko, WSB Mathews, laŭdis ŝin pro la inkludo de "nova normo de koncertprezentado" en Usono. Ŝia ampleksa repertuaro inkludis klasikajn kaj romantikajn verkojn, kiujn ŝi prezentis kun egala kapablo, kaj ŝia inkludo de amerikaj komponistoj igis ŝin unu el la plej influaj muzikistoj de la lando. 



de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-05-12 06:00

2024-05-11

UEA facila

La Balta Ondo

La ekzamenretejo edukado.net estas ALTE-taksita

alte

Kiel sciate la UEA-KER-ekzamenoj de 2022 povas okazi jam rete kaj tutmonde. Tiu atingaĵo kaj la funkciigo de la C2-nivelo vere altiris la atenton de la fakuloj, nome la fakulojn de ALTE (Asocio de Lingvo-Testistoj en Eŭropo), en kie UEA estas aligita membro kaj kies aranĝojn aktive partoprenas niaj reprezentantoj.

En aprilo 2024 dum la 60a ALTE-konferenco en Bad Homburg (Germanio) ni havis la honorigan okazon prezenti la KER-ekzamensistemon, kun aparta fokuso pri la retaj ekzamenoj, kaj la por tiu celo konstruita ekzamenretejo de edukado.net.

En la laborgrupa kunsido partoprenis ĉ. 20-25 reprezentantoj de universitatoj, ministerioj kaj lingvoekzamencentroj. La ekzamenretejon prezentis Judith Meyer, nia programisto, kiu en la pasinta jaro kun granda entuziasmo helpis al Katalin Kováts realigi ties planojn kaj krei la sistemon.
La ĉeestantoj povis vidi specimenojn pri la diversaj ekzamenpartoj, taskotipojn, kaj la paŝojn, per kiuj postekzamene la kunlaborantoj de KER-Ekzamena Centro faras la korektadon kaj taksadon de la
ekzamentestoj.

La sistemo ebligas, relative facilan enprogramadon de diversaj testoj, kreadon de testobanko kaj funkciigon ankaŭ de provekzamenoj. La facila adapteblo de la retejo al aliaj lingvoj aparte vekis la intereson de la ĉeestantoj, la prezentadon sekvis pluraj demandoj de la fakuloj. La gvidantoj postkongrese sendis apartan gratulleteron. Tiu elpaŝo fierigas nin ĉar la ĉefaj fakuloj pri lingvoekzamenoj povis konstati, ke la ekzamenado pri Esperanto okazas baze de moderna tekniko, kun profesia laboro kaj kun tutmonda sukceso. La sukceso donas al ni esperon, ke lingvocentroj ekinteresiĝos pri nia retejo kaj kelkaj eble ekuzos nian programon.

La detalan raporton, verkitan de Zsófia Kóródy, pri la ALTE-kongreso kaj tiea reprezentiĝo de UEA vi povas legi en la PDF-dokumento.

Kiel redaktoro de edukado.net kaj la ekzamena retejo, Katalin Kováts dankas Judith Meyer pro la programado, ESF pro la kunfinancado de la konstruo de la retejo kaj dankas al UEA, ke ĝi fidis nin kaj uzas nian programon.

Ni esperas, ke ĉiuj KER-ekzameniĝintoj ŝatas la ekzamenretejon, kaj kunfieras pri tio, ke ili jam uzis aŭ baldaŭ uzos ĝin dum la juniaj retaj ekzamenoj.

Foto: Sur la fono videblas nia ekzamenretejo dum la prezento de Judit Meyer, antaŭ la tabulo staras fakuloj de ALTE.

Fonto: https://edukado.net/novajhoj?id=905

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La ekzamenretejo edukado.net estas ALTE-taksita appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-05-11 14:26

UEA facila

Eŭro aĝas 25 jarojn

Eŭro, la ĉefa mon-unuo de Eŭropa Unio, naskiĝis la 1-an de januaro 1999. Tiam dek unu landoj forlasis la proprajn monunuojn por enkonduki la eŭron. Hodiaŭ ĝi estas la monunuo de preskaŭ 350 milionoj da eŭropanoj loĝantaj en 20 landoj. Post la usona dolaro la eŭro estas la dua plej grava monunuo en la internacia mon-sistemo. Kvankam la eŭro estas nun konsiderata sukceso, kiam oni unue proponis krei ĝin, multaj kontraŭis. Inter tiuj estis famaj ekonomiistoj kaj respektataj politikistoj. Ekzistis bonaj ekonomiaj kaj politikaj kialoj por enkonduki komunan monon, sed estas certe, ke ekzistis ankaŭ grandaj danĝeroj ligitaj al tia salto en la nekonaton. Do kial fari tion? La ideo pri eŭropa unuiĝo evoluis post la Dua Mondmilito, kun la celo kunigi ŝtatojn, kiuj intermilitis de jarcentoj. Tiu unuiĝo celis malhelpi novan militon. La komunumo de eŭropaj ŝtatoj iom post iom kreskis kaj aldonis novajn membrojn. De 1993 ĝi nomiĝas Eŭropa Unio (EU). Kial en 1999 pluraj membroj-ŝtatoj de EU elektis transdoni al supernacia organizaĵo sian rajton decidi mem pri sia financa politiko? Per tia plia integriĝo ili intencis igi sian union porĉiama. Tiel ankaŭ la paco estu tia. Ĉu la pasintaj 25 jaroj pravigas tiun elekton? Dum la lasta kvaron-jarcento Eŭropa Unio travivis multajn krizojn. Unue okazis la ekonomia krizo de 2008, kiu kaŭzis tutmondan malriĉiĝon. Sekve de la krizo de 2008 estis la eŭropa krizo pri ŝtat-ŝuldoj en 2010. Tiam la mona unio estus povinta disfali, ĉar la membroŝtatoj ne sukcesis sufiĉe forte kaj rapide fari la decidojn taŭgajn por plifortigi la eŭro-areon. Unu homo savis ĝin kaj restos fama pro tio. Mario Draghi, la tiama prezidanto de la Eŭropa Centra Banko (ECB), anoncis meze de 2012, ke li faros ĉion necesan por konservi la eŭron. Tio signifis, ke la ECB pretas aĉeti la ŝuldojn de siaj membroŝtatoj. La financaj merkatoj aŭdis la mesaĝon kaj la krizo finiĝis. Aliaj krizoj estis la alveno de granda kvanto da rifuĝintoj en 2015, la eliro de Britio el Eŭropa Unio, la pandemio ekde 2020, kaj la milito en Ukrainio ekde 2022. Ĉiu el tiuj okazaĵoj estus povinta malkunigi Eŭropan Union, sed ĉiufoje la organizaĵo supervivis. Ne rekte pro la komuna monunuo, sed pro la alta nivelo de kunlaborado inter la EU-membroŝtatoj, eblis trovi solvon. Kaj tia alta nivelo de integriĝo ŝuldiĝis parte al la eŭropa monunuo. Tamen ne ĉio estas perfekta pri la eŭro. Ĝi estas kiel domo konstruata de jaroj sed ne tute finkonstruita. Kvankam estas nur unu mona politiko en la eŭro-areo, estas 20 malsamaj buĝetaj politikoj. Tia interna kontraŭdiro ne povos daŭri senfine. Se buĝeta unio ne estos aldonita al la nuna mona unio, la eŭro ne supervivos plian kvaron-jarcenton. Laurent Ramette

2024-05-11 08:22

Esperanta Retradio

Plej varma aprilo ekde la komenco de registradoj


La monato aprilo estis la dek-unua sinsekve, kiu estis pli varma ol la antaŭaj mezuritaj monatoj de la pasinta jaro. Ĝi estis krome la unua registrita aprilo kun tuttera averaĝa temperaturo de pli ol 15 gradoj C, kiel tio estas legebla el la datumoj de la klimatoŝanĝa servo Koperniko. 

Laŭ eldiroj de la direktoro de Koperniko la pliiĝanta koncentriĝo de forcejaj gasoj "pelos la tutteran temperaturon plu direkte al novaj rekordaj mezurvaloroj."

La aera temperaturo sur la surfaco situis dum aprilo ĉe averaĝe 15,03 gradoj kaj tiel je 0,67 gradoj pli alte ol en la aprila averaĝo de la jaroj 1991 ĝis 2020, informis la servo.

En Eŭropo la aprilo estis eĉ je 1,49 gradoj pli varma ol dum la kompara periodo. Eŭropo plivarmiĝas el ĉiuj kontinentoj plej rapide laŭ indikoj de la eŭropa media agentejo (EEA).

Kompare al la periodo de 1850 ĝis 1900, kiu estas la antaŭindustria  referenca periodo, la monato aprilo estis je monda nivelo je 1,58 gradoj pli varma. La tuttera averaĝa temperaturo por la pasintaj dek-du monatoj (majo 2023 ĝis aprilo 2024) estis la plej alta ekde la komenco de la registradoj kaj situas je 1,61 gradoj super la antaŭindustria averaĝo.

Tio ankoraŭ ne signifas ke la 1,5 grada celo de la pariza traktato estas maltrafita, ĉar por tio oni prenas longtempajn averaĝajn mezurvalorojn. Se la tendeco pri la temperaturo de la pasintaj tridek jaroj daŭros, tiam tio okazos en la jaro 2033, skribis Koperniko antaŭ nelonge.

Ĉu ni sentas la plialtiĝon de la temperaturoj kiel agrabla aŭ malagrabla, tio dependas de tio, ĉu tiu plialtiĝo montriĝas kiel sufiĉe samnivela dum certa periodo, aŭ ĉu tiu plialtiĝo estas sentebla dum kelkaj tagoj de certa monato kiel ekstremaj mezurvaloroj.

En Aŭstrio ekzemple dum la monato aprilo estis sufiĉe agrabla vetero. Estis alternado de varmaj tagoj kun sunbrilo kaj de pluvaj tagoj kun milda temperaturo. Tiel la plantoj en la ĝardeno povis bone kreski. Kaj aliflanke dum la nokto ne regis frosto kio estis favora por la fruktokultivistoj, ĉar la fruktoj povis senĝene kreski.

Do momente la klimata ŝanĝo sentiĝas kiel io sufiĉe agrabla, kvankam ĝi trafas en Aŭstrio precipe la vintran turismon, ĉar mankas pli kaj pli la neĝo kaj tiel en malgrandaj regionoj de vintra sporto la sezono fariĝas tro mallonga por permesi profitodonan funkciigadon de vintrosportaj instalaĵoj.

Tutsimple ne eblas haltigi la tempon. La ŝanĝoj daŭre okazas kaj okazos. Tamen necesas batali por mildigi la negativajn efikojn de la ŝanĝoj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-05-11 06:00

2024-05-10

La Balta Ondo

La maja rabato: Nova Ezopo de Ŝtefo Urban

Ferenc Szilágyi skribis en sia recenzo pri la libro Nova Ezopo de Štěpán “Ŝtefo” Urban: “Ŝtefo Urban, kiu estas muzikisto, komponisto kaj talenta prozverkisto, surmetis la ezopan fablomaskon kaj donas saĝajn lekciojn pri ĉio kio okazas en la besta hommondo. La libro abundas de mallongaj, koncizaj kaj amuze ironiaj fabletoj. La koncizeco estas unu el la plej regantaj kvalitoj de la bela libro, kaj tio kaptas la leganton, ĉar oni ricevas freŝajn, amuzajn kaj ridetigajn rimarkojn kaj instruojn en la plej konvena epigrama formo”. (Norda Prismo, 1962, №2)

La 128-paĝan fablaron Nova Ezopo eldonis J. Régulo en 1961 kiel la 9an volumon de Beletraj kajeroj de Stafeto. La libron ornamas ilustraĵoj de Jaromír Skřivánek.

Okaze de la 50a mortodatreveno de la ĉeĥa muzikisto kaj esperantisto Štěpán Urban, forpasinta la 4an de majo 1974, la libroservo de UEA dum la tuta majo 2024 ofertas lian fablaron Nova Ezopo kun triona rabato, sendepende de la mendata kvanto.

Mendu la libron ĉe https://katalogo.uea.org/?inf=3145

AlKo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/05/urban

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La maja rabato: Nova Ezopo de Ŝtefo Urban appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-05-10 21:32

Neniam milito inter ni

Darfuro: la atakoj kondukitaj de la sudana armeo « starigas eblon » de « genocido » plenuminta kontraŭ etnaj komunumoj nearabaj

UNHCR 10/05/2024 Serio da atakoj kondukitaj de la sudanaj paramilitaj fortoj en la okcidenta regiono Darfuro « starigas eblon » de « genocido » plenuminta kontraŭ etnaj komunumoj nearabaj, asertas la NeRegistata Organizaĵo Human Rights Watch en raporto...

de neniammilitointerni je 2024-05-10 20:35

Vanege

0238 Eŭrovido 2024 2a duonfinalo, miaj impresoj

Malto: 7/10
Bona muziko kaj danco, krom la dancopaŭzo en la mezo.

Albanio: 7
Bela kanto, sed mi ne ŝatas kiel sian voĉon kaj kiel ŝi kantas.

Grekio: 7,5
Netaŭga ŝanĝo de ritmo je la fino. Mi ne ŝatas la tipon de muziko. La stilo kaj filmado estas originala. Mi ŝatas la lingvon.

Svisujo: 9,5
Tre tre bona kantado kaj muziko. Originala filmado kaj sceno.

Ĉeĥio: 6,5
Ne tre bone kantita. Neinteresa danco. La muziko estis akceptebla antaŭ la "filmeta" rompo.

Francio: 8
Bona kantado. Kelkaj kantaj kaj filmaj eraroj, sed mi facile pardonas tion pro la malfacileco. Tia muziko dormigas min.

Aŭstrio: 8
Mi ŝatas Eurodance. Mi ŝatas la etoson. Mi ŝatas kion faras la dancistoj. La muziko iĝis iom tro ripetema je la fino.

Danio: 7
Mi ŝatas la muzikon, sed ŝi ne kantis kun sufiĉe da emocio kompare al la oficiala muzikfilmo. La sceno estas enuiga.

Armenio: 7
Bona etoso. Mi ŝatas la kulturan aspekton. Enuiga pro troa ripetemo.

Latvio: 6,5
Ĉiel enuiga.

Hispanio: 8,5
Mi tre ŝatas la muzikon, la scenon, la dancistojn, kaj la partoprenon de la publiko.

Sanmarino: 5,5
Aĉa kantado. Speciala etoso (kiun mi ne ŝatas).

Kartvelio: 6,5
Aĉa dancopaŭzo. Meha muziko, sed boniĝis je la dua parto. Kantado iom kaosa.

Belgio: 8
Bona kantado. La "blanka" fino kun la plaŭdado estas multe pli bona ol la komenco.

Estonio: 9
Mi ŝatas ĉion pri ĝi. La originalajn sonojn, la muzikon, la diversecon de kantistoj, la frenezecon, la partoprenigon kaj partoprenon de la publiko.

Italio: 8
Tre proprastila. Mi persone ne ŝatas.

Norvegio: 8,5
Originala, mistera, transportiga muziko. Mi ŝatas la "metalan parton" dum la tria parto. Tio mankis al la konkurso. Tre bela sceno.

Nederlando: 9,5
Ege danciga, ekstreme freŝa por Eŭrovido, ege memorebla, iom ploriga.

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-05-10 18:30

Esperanta Retradio

Semoj por savi abelojn

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo Sergio Viana el Brazilo
Laŭ fidindaj informoj, la kvanto da abeloj malkreskas en la mondo. Pro tio, usona paro kreis kuriozan projekton (growtherainbow.com) por savi tiujn simpatiajn bestetojn. Ili produktas kaj vendas kolorajn bulaĵojn, kiuj enhavas florsemojn, mikse kun fekundigaj substancoj kaj argilo. La ideo estas rekomendi, ke homoj ĉie disĵetu ilin sur kampojn, tiel ke ili spontane enradikiĝos, kiam alvenos pluvo. Krome, ankaŭ aviadiloj disĵetas ilin fluge. La celo estas planti unu miliardon da tiaj ´semoj´. Kampaj floroj evitos malaperadon de abeloj.

Tiu iniciato ne estas simple romantika. Dum la lastaj jaroj la kvanto da abeloj draste malkreskas, ĉie. En Britujo la afero fariĝas timiga; en Usono, kalkuloj montras malkreskon de 31 procentoj. Fakto estas, ke abeloj kaj aliaj insektoj estas gravaj polenantoj: pli ol 70 procentoj el la vegetaĵoj sur la tuta mondo estas polenataj de iu speco de abelo. Sen la agado de tiuj insektoj, multaj plantoj suferus perdon de reproduktado, kaj tio inkluzivus legomojn, fruktojn kaj sovaĝajn, arbarajn kaj kampajn vegetaĵojn. Eĉ la produktado de lakto kaj viando suferus perdon. Abeloj estas esence gravaj elementoj en tia ekologia sistemo.
   
Inter la suspektataj kaŭzoj de malaperado de abeloj listiĝas senbrida uzado de parazitmortigaj substancoj en agrokulturo, abelparazitoj kaj malpurigado de la aero kaj akvo. Laŭ la agentejo France Presse, kvin punktoj estas prioritataj por protekti kaj plimultigi abelojn: 1. planti florojn, arbustojn kaj arbojn riĉajn je poleno kaj nektaro; 2. lasi, ke greso kresku pli longe, do ne tro frue tondi ĝin; 3. lasi liberajn areojn de grundo por kreskado de naturaj herboj; 4. eviti ĝenon al neste ripozantaj insektoj; 5. eviti venenajn ĥemiaĵojn en plantejoj.
   
Abeloj estas insektoj de la ordo himenopteroj, kio signifas, ke ili havas membranecajn flugilojn (himeno = membrano; ptero = flugilo). Ili havas kvin okulojn. Al tiu sama ordo apartenas ankaŭ formikoj kaj vespoj. En unu abelujo vivas pli ol 60 mil abeloj, en hierarkia sistemo. La laboristabeloj tuŝas po miloj da floroj ĉiutage, por kolekti nektaron kaj polenon. La plej konata specio estas Apis mellifera, kiun oni bredas por kolekti mielon, vakson kaj propolison; ĝi devenis el Eŭropo. La indiĝene amerikaj abeloj ne posedas pikilon.
   
La ideo faciligi la plimultiĝon de abeloj ŝajnas al mi apoginda. Eĉ se oni ne emas aĉeti la usonajn semojn, tamen ĉiu homo povas planti florojn. Utila kaj certe agrabla hobio.


de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-05-10 06:00

2024-05-09

La Balta Ondo

Verse: La dua Verk-Semajno de Bobelarto

verseLa dua Verk-Semajno (VerSe) de Bobelarto komenciĝos ĉi-semajnfine, dimanĉe la 12an de majo matene. Dum la reta Verk-Semajno ni renkontiĝos ĉiutage por antaŭeniri per niaj projektoj: verkado, legado, tradukado, redaktado. Ni rendevuos en la Zoom-ĉambro de Bobelarto ĉiutage dum 15 minutoj je 6:00 kaj 16:00 UTC kaj la komunumo helpos vin fokusiĝi pri via projekto!

VerSe okazos ĉirkaŭ la progresanta verksesio de Bobelarto: do ni komencos la duan dimanĉon de la monato kaj finos la defion dum la tria sabato de la monato.

Ni okazigas ĝin trifoje: la unua jam okazis en aprilo, venas nun la dua en majo, kaj la tria okazos en junio. Aliĝu al la semajna defio kaj sukcesu verki, legi, ĝui literaturon dum semajno!

Legu pli kaj aliĝu ĉe https://bobelarto.ink/verse/

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Verse: La dua Verk-Semajno de Bobelarto appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-05-09 17:05

Neniam milito inter ni

Tajlando: la advokato Arnon Nampa estas kondamnita ĝis dek jaroj da enkarcerigo pro krimo de majestatenco

SAKCHAI LALIT / AP 09/05/2024 Lundon 29an de aprilo, tribunalo de Bankoko kondamnis Arnon Nampa, advokato 39-jara kaj pordemokratia aktivulo ĝis du pliaj jaroj kaj dudek tagoj da enkarcerigo. Li estis juĝita en tri aferoj pro sia politika engaĝiĝo, kaj...

de neniammilitointerni je 2024-05-09 12:31

Vanege

0237 Fari kukon sen kuiri helpe de tofuo

Fari kukon estas multe pli facile ol homoj kutime pensas. En malpli ol 10 minutoj de preparado, oni povas pretigi kukon kiu estas pli bongusta, pli bonsana kaj multe malpli kosta ol en ajna superbazaro aŭ bakejo. Por tradicia kuko, oni ne bezonas pli ol (soja) lakto, faruno, ovo (aŭ linosemoj), fonto de sukero, ujo kaj forno.

Sed mi trovis manieron eĉ pli facilan, ĉar ĝi ne postulas kuiri. Oni anstataŭe uzas fridujon kaj la malsamaj partoj de la kuko solidiĝas.

La magiaj ingrediencoj estas firma tofuo kaj citronsuko. Kiam oni miksas (per miksilo) tofuon kun citronsuko, oni akiras paston kiu solidiĝas post kelkaj horoj en fridujo. Al tiu pasto oni povas aldoni sukeron, aliajn sukojn (por doni guston aŭ koloron). Fakte, oni povas aldoni ion ajn ĉar ĉio estas miksita, sed oni zorgu ke oni ne aldonu tro da likvo ĉar tio povas multe malrapidigi la solidiĝon.

En granda ujo, oni povas pretigi bazon el kuketoj aŭ miksita haveno kun nuksoj. Poste oni povas meti la paston. Se oni volas havi kukon kun "tavoloj", oni povas meti la ujon en fridujon dum iom da tempo por ke la unua tavolo solidiĝu antaŭ ol aldoni plian tavolon de pasto al kiu oni aldonis ion alian.

Se oni kutimas prepari tian kukon, oni povas fari ilin vere rapide. La ĉefa paŝo estas meti ĉion en miksilon kaj meti la rezulton en ujon. Iu ajn povas fari tion kaj estas pli amuze kaj oportune ol iri al superbazaro.

https://www.youtube.com/watch?v=7oM2lyaAalo

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-05-09 07:41

Esperanta Retradio

Karbondioksido kiel nutraĵo

 

Emerita profesoro pri bioteknologio de la universitato de Graz sukcesis kun sia teamo ĉerpi proteinojn el karbondioksido. La pulvoro kiu estas produktita helpe de bakterioj nun estas testata pri sia taŭgeco kiel fiŝa voraĵo - aprobo kiel nutraĵo por homoj povus sekvi. La procedo ne nur kontribuu al protekto de la klimato, sed ĝi fermu ankaŭ truojn en la provizado per nutraĵoj. 

La ideo ne estas nova. La profesoro pritraktis tiun temon jam antaŭ 50 jaroj en sia disertacio, sed tiam oni ankoraŭ ne sentis la efikojn de la klimata krizo kaj tial la sciencisto direktiĝis al aliaj temoj. Sed nun la tempoj ŝanĝiĝis kaj li prenis la alirojn al tiu temo el la tirkesto. Li laboras nun en propra entrepreno ĉe la universitato de Graz.

La procedo, kiu produktas el karbondioksido manĝeblan proteinon, funkcias jene: En bioreaktoron estas enmetita bakterio kiu aperas en la natura medio kaj kiu metabolizas karbondioksidon. Ĝi bezonas karbondioksidon - same kiel la homo bezonas nutraĵon por transvivi - kaj digestas ĝin. Dum la digestado la bakterio konvertas la karbondioksidon al diversaj proteinoj. Por ke ĝi povu plimultiĝi kaj transvivi, la bakterio tamen bezonas multe pli. Necesas tiel enkonduki nutrajn substancojn en la bioreaktoron, kaj same la gasojn oksigeno kaj hidrogeno kiuj estas produktitaj per daŭripova energio.

Post kiam la bakterioj plimultiĝis en la bioreaktoro kaj metabolizis sufiĉe da karbondioksido, ili unue estas mortigataj per varmego. La ĉe tio ekestinta biomaso estas tiam kondukata al separilo en kiu granda parto de la likvaĵo estas separata de la proteinoj. En lasta paŝo la proteinoj estas sekigataj. La rezulto egalas al tiu pulvoro kiun konsumas sportistoj por miksitaj laktotrinkaĵoj.

Nuntempe okazas testoj ĉe la veterinara universitato en Vieno ĉu la proteinoj el bakteria produktado taŭgas kiel fiŝa voraĵo. Por atingi aprobon por la homa konsumo necesus ankoraŭ elfiltri certajn proteinojn. La procezoj por tio estas ankoraŭ esplorotaj.

Se la procedo tamen iutage estos aplikata industrie, tiam tio estus aliro al solvo por du aktualaj grandaj problemoj: La klimata krizo kaj la malabundeco de nutraĵoj. Ĉar inter unu kvinono kaj unu triono la enaerigoj de forcejaj gasoj devenas el la nutraĵindustrio kaj tiel plifortigas la tutteran varmiĝon je enorma amplekso.

Gravan parton en tio havas la vianda ekonomio por kiu arbaroj estas forhakataj por kultivi sojon por utilbestoj, kaj same la klimatodamaĝa eligo de metano de bovinoj. Samtempe la klimata krizo minacas per misrikoltoj la provizadon per nutraĵoj. Proteinoj el karbondioksido povas ne nur konverti klimatodamaĝan gason al nutraĵoj, sed ili povas ankaŭ fermi eblajn truojn en la provizado kiuj eventuale povus malfermiĝi estonte.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-05-09 06:00

2024-05-08

La Balta Ondo

Nia literaturo influe reprezentita en Slovenio

PENLa 56a PEN-konferenco de Verkistoj por Paco okazis en Bledo (Slovenio) la 16-18an de aprilo 2024. La esperantan literaturon reprezentis kiel kutime Giorgio Silfer, kandidatigita al la Nobel-premio, per prelego pri la ĉi-jara kontribuo de Literatura Foiro al packulturo, kaj per almenaŭ du gravaj intervenoj dum la debatoj. Unuafoje lin asistis Alessio Giordano, vicĉefredaktoro de Literatura Foiro.

Fakte verkistoj kaj eldonistoj partoprenis en tablorondoj kaj prelegoj, kie ili esploris la rolon de literaturo en konstruado de paco kaj superado de konfliktoj. La eventoj ankaŭ inkluzivis literaturan vesperon, kiu celis inspiri dialogon kaj komprenon inter kulturoj per recitalo de dudek kvar poemoj diverslingvaj, fare de la eksterordinara poliglotino Tajda Leske.

La temoj diskutitaj en la kunveno inkluzivis “Sekvoj de katastrofoj por paco: respondo de verkistoj”, kiu esploris kiel verkistoj povas atentigi pri danĝeroj, uzi poezion kaj fikcion por alfronti katastrofon, kaj urĝi al agado. Alia grava temo estis “Multkultureco kaj dialogo en la balkana literaturo”, kiu fokusiĝis pri la difino kaj riĉeco de balkana literaturo kaj ĝia diverseco, koncerne ankaŭ la buntecon de la balkanaj kulturoj kaj la procezon de integriĝo en Eŭropa Unio.

La kunveno en Bledo estas parto de longa tradicio de PEN Internacia, kiu ekde 1967 organizas ĉiujare konferencon en Slovenio, komence en Pirano kaj poste en la laga feriejo de Bledo. La ĉefa mesaĝo de PEN Internacia estas, ke verkistoj havas la respondecon uzi sian voĉon kaj literaturon por konstrui pacon kaj dialogon, superante la dividojn kaŭzitajn de militoj kaj konfliktoj.

Fonto: HeKo 834 6-B, 19 apr 2024

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Nia literaturo influe reprezentita en Slovenio appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-05-08 21:49

Esperanta Retradio

La libro "Inter amikoj" de la israela verkisto Amos Oz

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Gian Piero Savio el Israelo

Du norditalaj geesperantistoj eldonis kolekton da rakontoj "Tra amici" (Inter amikoj) de la tre konata israela verkisto Amoz kiu mortis en 2018. La lasta el la ok rakontoj de tiu libro titoliĝas "Esperanto".

Por kompreni la verkadon de Amos Oz oni nepre devas iom konatiĝi kun fenomeno, verŝajne unika en la mondo: la israela kibuco, en kies medio li vivis, kaj je kies idealoj li firme kredis dum multaj jaroj. 

"Kibuco" estas kolektiva komunumo loĝanta en kampara vilaĝo. En la dua duono de la 20-a jarcento agadis en Israelo pli ol 200 kibucoj kun membraro de ĉirkaŭ 100,000. La kibucaj membroj, pro bezono kaj inspiritaj de sia propra ideologio, socialista kaj cionista, elvolvis kolektivan vivmodon kaj tiel ili allogis la interesiĝon de la tuta mondo. Dum la kibucoj daŭris plurajn generaciojn kiel utopiaj komunumoj, la plej multaj el ili hodiaŭ estas apenaŭ malsamaj ol kapitalistaj firmaoj aŭ tute normalaj vilaĝoj. Kvankam la kibuca movado neniam transpasis 7 % el la loĝantaro, ĝi kontribuis por formi la bildon, kiun la israelanoj havas pri sia lando kaj tiun, kiun eksterlandanoj havas pri Israelo, pli ol ĉiu alia institucio.

La libro "Inter amikoj" estas la 27-a libro de Amos Oz, kiu en 1965 eldonis sian unuan libron "Lando de la ŝakalo", ankaŭ ĝi kolekto da rakontoj sur la fono de la vivo en kibuco. Malagrablaj, foje krudaj, eventoj okazis en la malantaŭa korto de la kolektiva komunumo kaj malantaŭ la fermitaj pordoj de ĝiaj domoj. En la rilataj rakontoj estis fortaj pasioj sed malmulte da sereneco, se entute ĝi aperis. La novaj rakontoj de "Inter amikoj" estas skribitaj en tute alia tono kaj kun tre malsimila rigardo. Ili temas ĉefe pri rezigno kaj nostalgio. 

Supre, maldekstre de la fotoj de la verkisto, aperas la kovrilo de la hebrea versio, kaj dekstre tiu de la itala versio. Mi preferas la kovrilon de la itala versio, kiu, miaopinie pli trafe interpretas la enhavon de la verko. Viro, vestita de kruda laborvesto preskaŭ uniformo, regas per manoj, konsumitaj de la aĝo kaj laboro, buntkoloran tason da trinkaĵo, verŝajne iuspeca kafo.

Inter la protagonistoj de la mallongaj rakontoj troviĝas Zvi Provizor,  obsede pesimista ĝardenisto; Davido Degan, instruisto kaj konvinkita marksisto, kiu amas ĥorkanton kaj virinojn; Henja Kaliŝ, kies riĉa frato volas pagi por ŝia filo Jotam, studadon en Italujo, dum Jotan mem dubas, ke li kuraĝos forlasi la kibucon kaj alfronti nekonatan mondon; Nina Sirota, dogmema feministino, kiu ne plu eltenas, eĉ unu plian nokton, sian geedziĝon; kaj Martino Vandenberg, kronike malsana holokaŭsta supervivinto kaj kibuca ŝuisto, kies fiero kaj ĝojo estas Esperanto. Interalie, iom simile al la konduto de Ludoviko Zamenhof, ankaŭ Martino, malgraŭ la gravegaj sanproblemoj pro la fumado, obstine persistas kiel entuziasma ĉenfumanto de... duoncigaredoj!

Respondante al demando pri kial, siaopinie, siaj verkoj, bazitaj sur la vivo en tiom aparta medio kiel kibuco, fariĝis tiom konataj kaj aprezataj en la mondo, Amos Oz diris: "La kibuco estas iuspeca laboratorio, kie ĉio estas koncentrita: amo, morto, soleco, nostalgio, deziro, ĉagreno. El tio venas al mi la inspiro por rakonti pri la homaro kaj ĝia senĉesa strebado alproksimiĝi unu al la alia... sen neniam sukcesi tuŝi unu la alian. Miaj rakontoj okazas en kibuco sed pritraktas universalajn situaciojn kaj plej bazajn fortojn en la homa ekzistado. Fakte temas pri la plej simplaj profundaj aferoj, kiujn sendube neniu persono en la mondo povas ne koni".

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-05-08 06:00

Diversaj diversaĵoj

COLETTE - La sinjorino, kiu kantas (1908)

 

 COLETTE


Jen alia novelo kiu aperis en la kolekto Les vrilles de la vigne (La spiralaĵoj de la vito) kiu arigas novelojn kun membiografia fono.
 

 

La sinjorino, kiu kantas 

 

La sinjorino kiu estis kantonta iris al la piano, kaj mi subite sentis mian animon sovaĝiĝi, ribelon senmovan kaj koncentriĝintan de prizonulo. Dum ŝi malfacile trairis la sidantajn jupojn, kun sia robo gluiĝanta al siaj genuoj kvazaŭ kota ondo, mi deziris al ŝi sinkopon, morton, aŭ eĉ samtempan rompiĝon de ŝiaj kvar ĵarteloj. Ankoraŭ restis kelkaj metroj irendaj, tridek sekundoj, spaco por kataklismo... Sed ŝi serene marŝis sur kelkajn vernisitajn piedojn, franĝis falbalan puntaĵon, murmuris "senkulpigu", salutis kaj ridetis, kun sia mano jam sur la malhela palisandro de Pleyel1 havanta rebrilon de nokta Sejno. Mi komencis suferi.


Mi ekvidis, tra la dancanta nebulo kiun nimbigas la lustroj de finiĝantaj vesperoj, la kurbigitan dorson de mia dika amiko Maugis, lian rondigitan brakon, kiu kontraŭ kubutoj defendis plenan glason... Mi sentis, ke mi malamis lin pro lia sukceso atingi la bufedejon, dum mi estis velkanta, blokata, oblikve sidanta sur la orumita kano de rompiĝema sidilo...


Per malestima malvarmeco, mi fiksrigardis la sinjorinon, kiu estis kantonta, kaj mi detenis mian rikanon de diabla ĝojo trovi ŝin eĉ pli malbela ol mi esperis.


Kirasita de metalblanka sateno, ŝi tenis alten kapon kiu portis kaskon de intense kaj kontraŭnature blonda hararo. La tuta aroganteco de tro malalta virino flagris en siaj severaj okuloj kie estis multa bluo kaj ne sufiĉa nigro. Ŝiaj elstaraj vangostoj, moviĝema nazo malfermita, forta mentono preta disputi, ĉio tio komponis buldogan vizaĝon, agresivan, al kiu mi estus respondinta "Manĝu!"2 eĉ antaŭ ol ŝi ekparolus.


Kaj ŝia buŝo! Ŝia buŝo! Mi fiksis mian doloran kontempladon al tiuj malegalaj lipoj, fuŝe fenditaj de malatenta poŝtranĉilo. Mi konjektis la vastan aperturon, kiun ili baldaŭ malkaŝos, la kvaliton de la sonoj, kiujn muĝos tiu kavernaĉo... Kia bela blekilo! Miaj oreloj anticipe fajfadis kaj mi premis miajn makzelojn.


La sinjorino, kiu estis kantonta, senpudere instaliĝis fronte al la ĉeestantaro, kaj hisis sin en sia rekta korseto, por elstarigi sian pomformajn mamojn. Ŝi forte spiris, tusis kaj skrapigis sian gorĝon laŭ naŭza maniero de la grandaj artistoj.


En la maltrankvila silento en kiu knaris, etetaj pankahoj3, la parfumaj armaturoj de ventumiloj, la piano preludis. Kaj subite akuta noto, vibranta krio, boris mian cerbon, hirtigis la haŭton de mia spino: la sinjorino estis kantanta. Tiun unuan krion, ĵetitan el la profundaĵo de ŝia brusto, sekvis langvoro de frazo, nuancita de la mezzo plej velura, plej plena, plej tuŝebla, kiun mi neniam aŭdis...

Mirigita mi relevis mian rigardon al la sinjorino, kiu estis kantanta... Ŝi estis certe plialtiĝinta de momento. Kun vaste malfermitaj kaj blindaj okuloj, ŝi kontemplis ion ne videbla de mi, al kiu ŝia korpo impetis, el ŝia satina blanka kiraso... La bluo de ŝiaj okuloj estis nigriĝinta kaj ŝia hararo, ĉu tinkturita ĉu ne, superis ŝin kvazaŭ fiksa flamo, tutrekta. Ŝia granda malavara buŝo malfermiĝis, kaj mi vidis ekflugi el ĝi brulajn notojn, iujn kiuj similis orajn bubelojn, aliajn, rondajn purajn rozojn... Triloj brilis kvazaŭ vibranta rojo, fajna kolubro. Malrapidaj silabokantoj karesis min same kiel milda freŝa mano. Ho! Neforgesebla voĉo! Mi ekadmiris, fascinita, tiun grandan buŝon kun ŝminkitaj lipoj, volvitaj sur larĝaj dentoj, tiun oran pordon de sonoj, ujon de mil juveloj... Rozkolora sango farbis la kalmukajn vangostojn, la ŝultrojn ŝvelatajn de rapida spiro, la ofertatan bruston... Ĉe la bazo de torso streĉita en pasia senmoveco, du esprimemaj manetoj tordis siajn nudajn fingrojn... Nur ŝiaj okuloj, preskaŭ nigraj, ŝvebis super ni, super ĉio, blindaj kaj serenaj...


"Amo!..." kantis la voĉo... Kaj mi vidis la neregulan buŝon, malsekan kaj purpuran, premiĝi sur tiu vorto, desegnante la bildon de kiso... Deziro, tiom subita kaj tiom freneza, prenis min, ke miaj palpebroj malsekiĝis de spasmaj larmoj. La mirinda voĉo estis treminta, kvazaŭ dampita de sanga fluo, kaj la densaj okulharoj de la sinjorino, kiu estis kantanta, batis, unu fojon... Ho! trinki tiun voĉon el ĝia fonto, senti ĝin ŝpruci inter la poluritaj ŝtonetoj de tiu brilanta dentaro, digi ĝin dum nur unu minuto kontraŭ miaj propraj lipoj, aŭdi ĝin, rigardi ĝin salti, libera torento, kaj disflori kiel longa harmonia tavolo, kiun mi fendos per kareso... Iĝi la amanto de tiu virino, kiun ŝia voĉo transfiguras, - kaj de tiu voĉo! Enŝlosi por mi, - nur por mi! - tiun voĉon pli kortuŝan ol la plej sekreta kareso, kaj la duan vizaĝon de tiu virino, ŝian maskon provokan kaj ĉastan de nimfo, kiun revo ebriiĝas!...


Ĉe la momento, kiam mi subfalis al delico, la sinjorino, kiu estis kantanta, silentis. Mia krio de falanta viro perdiĝis en bruego de aplaŭdoj, en tiuj "uao-uao", kiuj signifas bravo en la salona lingvo. La sinjorino, kiu estis kantinta, kliniĝis por danki, disvolvante inter ŝi kaj ni rideton, palpebrobaton, kiu disgis ŝin el la mondo. Ŝi prenis la brakon de la pianisto kaj provis atingi pordon. Ŝia satina trenaĵo, premata, ĝenis ŝiajn paŝojn... Dio! ĉu mi estis perdonta ŝin? Jam, mi nur vidis de ŝi angulon de ŝia blanka kiraso... Mi impetis, sovaĝe, kun la sama ruiniga teroro kiel iuj "elsaviĝintoj" de la bazaro de la strato Jean-Goujon4...


Fine, fine, mi atingis ŝin, kiam ŝi ĵus alvenis al la bufedo, fortuna insulo, ŝarĝita de fruktoj kaj floroj, scintilanta de kristaloj kaj brilaĵetplenaj vinoj.


Ŝi etendis sian manon, kaj mi impetis, kun miaj tremantaj fingroj donantaj plenan ĉampanglason... Sed ŝi senindulge repuŝis min, kaj diris atingante botelon de Bordoza vino: "Koran dankon, sinjoro, sed ĉampano kontraŭas min, des pli kiam mi ĵus kantis. Ĝi falas en miajn krurojn. Des pli, ke tiuj gesinjoroj volas, ke mi plu kantu Vivon kaj amon de virino5, pensu do..." Kaj ŝia granda buŝo - ogra groto kie nestas la mirinda birdo - refermiĝis sur fajna kristalo, kiun ŝi povis, per unu rideto, pecete dispremi.


Mi sentis nek doloron, nek koleron. Mi nur komprenis tion: ŝi estis denove kantonta... Mi atendis, respekteme, ke ŝi, per puriga gesto, viŝis sian nazalojn, la priplorindajn angulojn de siaj lipoj, aerumis siajn malsekajn akselojn, platigis sian ventron per severa frapo kaj firmigis sur sia frunto la perukan "antaŭaĵon" de siaj peroksidita hararo.


Mi atendis, rezignita kaj vundita sed plena de espero, ke la miraklo de ŝia voĉo redonu ŝin al mi...

1Nomo de la plej fama franca marko de piano.

2Ofta respondo en Francio al tiu, kiu sakras "Fek!"

3Laŭ la hinda pankha, grandaj ofte tabulformaj ventumiloj fiksitaj ĉe plafono dum la kolonia epoko en Hindio.

4La 4-an de majo 1897 okazis katastrofa incendio de karitata bazaro ĉe tiu adreso. Laŭ tiamaj rumoroj, forkurantaj homoj sovaĝe piedpremis falintojn.

5Frauenliebe und Leben, lidaro de Robert Schumann




de Tjeri (noreply@blogger.com) je 2024-05-08 04:57

2024-05-07

Vanege

0236 Eŭrovido 2024 1a duonfinalo, miaj impresoj

Kipro: 7,5/10
Mi ŝatas la dancon kaj la specialaj efikoj.
Bona muziko sed la ritmo iom ŝanĝiĝas strange.

Serbio: 5
La sceno estas iom bela.
Sed la kanto estas tre enuiga, kun monotona voĉo.

Litovio: 8,5
Mi tre ŝatas la muzikon. Ĝi havas emociajn partojn kaj ankaŭ tre dancigaj rapidaj partoj. Bela etoso.

Irlando: ?
Mi ne povas bone juĝi ĉar tro malkomfortiga por spekti. Sed mi aŭdis la muzikon kaj ĝi ŝajnis al mi mezbona.

Unuiĝinta Reĝlando: 8
Tre originala sceno. Mi ŝatas la muzikon kaj la originalan dancadon.

Ukraino: 8,5
Tre bela sceno. Mi tre ŝatis la kantadon, sed mi malŝatis la repan parton. La vibrado de la kamerao (kiu ne kongruis kun la ritmo de paŝado) dum la repa parto ĝenis min.

Pollando: 6,5
Ĉio estis enuiga (la muziko, la sceno, kaj paroloj, la kostumoj). Sed nenio estis aparte terura.

Kroatio: 9
La muziko estas tre tre danciga. La dancoj sur la sceno estas amuzaj. Mi ŝatas la integriĝon de tradiciaj elementoj.

Islando: 4
Estas kvazaŭ ni revenis 20 jarojn antaŭen je enscenigaj kapabloj kaj muzikstiloj. La sceno estas enuiga, la muziko inspiras nenion al mi, la kantisto havas monotonan vizaĝesprimon kaj nur movas sian liberan brakon kaj manon.

Germanio: 6,5
Tre averaĝa kanto. Muziko ne tre interesa, la fino de la muziko sonis aparte aĉa. La sceno estas averaĝa. Sed la ulo kapablas vere bone kanti, sed li sonis malhelpita de ĉio alia.

Slovenio: 6,5
Enuiga muziko, krom la fino.
Sed originala danco.

Suomio: 8,5
Tre tre amuza, ili aldonis multajn ideojn kaj suprizojn por tiuj kiuj jam spektis ilian nacian prezenton. Mi tre ŝatis la muzikon, mi ŝatis la dancojn. Mi tre ŝatas la originaleco kaj aŭdaco.

Moldavio: 6,5
Enuiga muziko (krom la manfrapa parto), enuiga sceno.

Svedujo: 6,5
Mi vere ne ŝatis ĝin. Tre averaĝa popmuziko, tre anstataŭebla. Stultaj paroloj, stultaj "hakista" sceno kun agresemaj lumoj kaj rapide ŝanĝiĝantaj koloroj. Sonas tre artefarita kaj konata, kvazaŭ ili nur sekvis recepton. Estas bedaŭrinde ke Svedujo venkis lastjare, ĉar mi devos aŭdi tiun muzikon denove dum la finalo...

Azerio: 7,5
La muziko havas emocion kaj kulturan originalecon. La sceno estas tre minimalisma, sed mi ŝatas tion kiam tio permesas fokusi sur la kantado (kiu laŭ mi estis sufiĉe bona).

Aŭstralio: 7
Mi ne aparte ŝatas la muzikon, sed mi ŝatas la bonenergian etoson kiun la uloj alportis. Interesaj kulturaj elementoj.

Portugalio: 6
Tute enuiga, krom la danco de la uloj tute vestitaj de blanko. Ili bone moviĝis kun la ritmo de la muziko.

Luksemburgo: 4
Neĝuebla kaoso. Estas kvazaŭ 3 malsamaj kantoj estis arbitre kunmetitaj. Tiu monstrokanto ĉiam varias laŭ ritmo, dancoj, muzikiloj, lingvoj, sen ajna klara kialo. Ĉiam kiam oni pensas trovi ion muzikan en la kanto, la kanto detruas ĝin. Suno AI multe pli bonas je krei kanton kiu estas stile kongrua.

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2024-05-07 21:19

Diversaj diversaĵoj

Jack LONDON - Konstrui fajron (1908)

 

 

Jack LONDON


 
Tiu novelo de Jack London estis jam tradukita en esperanto de la esperantista klubo de Agen kaj publikigita de SAT en 1984. Bedaŭrinde, tiu traduko estis farita laŭ la franclingva versio de Louis Postif, kies tradukoj estis fakte reverkaĵoj tre kritikindaj. Tial la versio de la esperantistoj de Agen eble bone tradukis Louis Postif, sed ne spegulas la stilon nek la ritmon de la originala teksto de Jack London, foje aldonas frazojn kaj eĉ ideojn, kiujn la originala teksto ne enhavas.

Por komprenigi kia diferenco okazas, jen ekzemplo tirita el la unuaj paragrafoj de la teksto, kaj ĝi ne entenas la plej strangajn aferojn de tiu traduko:

Originala teksto:

He was a new-comer in the land, a chechaquo, and this was his first winter. The trouble with him was that he was without imagination. He was quick and alert in the things of life, but only in the things, and not in the significances. Fifty degrees below zero meant eighty odd degrees of frost. Such fact impressed him as being cold and uncomfortable, and that was all. It did not lead him to meditate upon his frailty as a creature of temperature, and upon man's frailty in general, able only to live within certain narrow limits of heat and cold; and from there on it did not lead him to the conjectural field of immortality and man's place in the universe. Fifty degrees below zero stood for a bite of frost that hurt and that must be guarded against by the use of mittens, ear-flaps, warm moccasins, and thick socks. Fifty degrees below zero was to him just precisely fifty degrees below zero. That there should be anything more to it than that was a thought that never entered his head.


Traduko en la versio de 1984:

Li estas novveninto, iu "Chechaquo", kaj li unuafoje travintras sur la Norda Tero. Sed nenia superflua imago ĵetas timon en lian cerbon. Kun energia kaj neta spirito li ne malfruiĝas por filozofi pri la realaĵoj. Fronte al la impona naturo, kiu lin premas, li ne meditas pri la fragileco de la homa estaĵo, pri la loko al ĝi atribuita en ia universo, pri la ekstremaj limoj de la varmo kaj malvarmo, kiuj ebligas al ĝi tie vivi, aŭ ĝin kondamnas tie morti, kaj se ĝi mortfalas pri la senmorteco de ĝia animo. Kvindek gradoj sub nulo ne impresas lin pli ol okdekgradoj. Lia nura intereso en tia malvarmo kuŝas en tio, ke li estas pro tiu penata. La frosta mordo dolorigas, kaj gravas sin antaŭŝirmi kontraŭ ĝi, enŝovante siajn manojn en dikajn mufgantojn, mallevante sur siajn orelojn la kaskedklapojn, protektante siajn krurojn kaj piedojn en ŝtrumpoj kaj dikaj mokasenoj. Kvindek gradoj sub nulo estas fakto, kaj nenio pli. 

 

Mia traduko:

Li estis novalveninto en la lando, chechaquo, kaj tio estis lia unua vintro. Sed al li tute mankis imago. Li estis lerta kaj vigla pri la aferoj de la vivo, sed nur pri la aferoj, kaj ne pri ilia signifo. Kvindek gradoj sub nulo estis okdek gradoj da malvarmo. Tia fakto efektis al li, kiel malvarmega kaj malkomforta afero, nenio pli. Ĝi ne kondukis lin al medito pri sia malforteco, kiel estaĵo kun temperaturo, kaj ĝenerale pri la malforteco de la homoj, kapablaj vivi nur inter limigitaj varmo kaj malvarmo, kaj ekde tio al la kampo de konjektoj pri senmorteco kaj la rolo de la homoj en nia universo. Kvindek gradoj sub nulo reprezentis frostan mordon, kiu dolorigas kaj de kiu oni devas defendiĝi per mufgantoj, orelŝirmiloj, varmaj mokasenoj kaj dikaj ŝtrumpoj. Kvindek gradoj sub nulo estis por li nur precize kvindek gradoj sub nulo. La penso, ke povas temi pri io plia, neniam eniris lian cerbon.

 


Mi elkore dankegas S-ron Neil Roberts, kiu afable reviziis mian tradukon kaj faris ja trafajn rimarkojn.


Konstrui fajron


La ektagiĝo estis malvarma kaj griza, ekscese malvarma kaj griza, kiam la viro devojiĝis el la ĉefa vojo de Jukono kaj supreniris la altan riverbordon, kie svage desegnita mallarĝa kaj preskaŭ neuzita vojeto kondukis orienten tra densa piceejo. La deklivo estis kruta, kaj li paŭzis por retrovi spiron, senkulpigante sin per rigardo al sia brakhorloĝo. Estis la naŭa. Ne estis suno, nek indico de suno, kvankam neniu nubo estis en la ĉielo. La tago estis pura, tamen neperceptebla vualo etendiĝis sur ĉiuj aĵoj, fajna malhelo, kiu obskurigis la tagon pro la manko de suno. Jam de multaj tagoj li ne estis vidinta la sunon, kaj li sciis, ke kelkaj tagoj ankoraŭ pasos antaŭ ol tiu ĝoja globo iomete videbliĝos ĉe la suda horizonto kaj tuj remalaperos.


La viro retroĵetis rigardon al la vojo de kie li estis veninta. Jukono etendiĝis, unu mejlon larĝa kaj kaŝita sub tri futoj da glacio. Sur tiu glacio estis samtiom da neĝo. Ĝi estis tute blanka, milde ondiĝanta tie, kie formiĝis glaciblokoj dum la frostiĝo. Norden kaj suden, tiom for kiom liaj okuloj povis vidi, ĝi estis senfine blanka, krom malhela fadensimila linio, kiu serpentis el picekovrita insulo al nordo, kie ĝi malperis malantaŭ alia picekovrita insulo. Tiu linio estis la vojo, la ĉefa vojo, kiu kondukis kvin cent mejlojn suden al la montpasejo Chilcoot, la haveno Dyea kaj la sala akvo, kaj sepdek mejlojn norden al Dawson, kaj plue mil mejlojn norden al Nulato kaj fine post pliaj mil kvin cent mejloj al St-Michael ĉe Beringa maro.


Sed ĉio tio, la foren etendiĝanta fadensimila vojo, la manko de suno en la ĉielo kaj la strangeco kaj sovaĝeco de la tuto, tute ne efektis al la viro. Ne ĉar li estis delonge alkutimiĝinta al tio. Li estis novalveninto en la lando, chechaquo1, kaj tio estis lia unua vintro. Sed al li tute mankis imago. Li estis lerta kaj vigla pri la aferoj de la vivo, sed nur pri la aferoj, kaj ne pri ilia signifo. Kvindek gradoj2 sub nulo estis okdek gradoj da malvarmo. Tia fakto efektis al li, kiel malvarmega kaj malkomforta afero, nenio pli. Ĝi ne kondukis lin al medito pri sia malforteco, kiel estaĵo kun temperaturo, kaj ĝenerale pri la malforteco de la homoj, kapablaj vivi nur inter limigitaj varmo kaj malvarmo, kaj ekde tio al la kampo de konjektoj pri senmorteco kaj la rolo de la homoj en nia universo. Kvindek gradoj sub nulo reprezentis frostan mordon, kiu dolorigas kaj de kiu oni devas defendiĝi per mufgantoj, orelŝirmiloj, varmaj mokasenoj kaj dikaj ŝtrumpoj. Kvindek gradoj sub nulo estis por li nur precize kvindek gradoj sub nulo. La penso, ke povas temi pri io plia, neniam eniris lian cerbon.


Kiam li turniĝis por plu iri, li scivoleme kraĉis. Okazis eksploda krakbrueto, kiu tremetigis lin. Li denove kraĉis. Kaj same, en la aero, antaŭ ol atingi la neĝon, la kraĉaĵo kraketis. Li sciis, ke en kvindek gradoj sub nulo kraĉaĵo kraketas sur la neĝo, sed tiu kraĉaĵo kraketis en la aero. Certe estis pli malvarme ol kvindek sub nulo, kiom pli malvarme li ne sciis. Ne gravis la temperaturo. Li estis iranta al la malnova koncesiejo en la maldekstra brako de la rivero Henderson-Creek, kie la aliaj knaboj jam estis. Venante de la teritorio de la indianoj Creek ili rekte trairis la firstlinion, dum li iris laŭ ĉirkaŭvojo por rigardi ĉu eblos printempe eltiri ŝtipojn el la insuloj de Jukono. Li estos en la tendejo ĉirkaŭ la sesa vespere, iom post la noktiĝo vere, sed la knaboj estos tie, ankaŭ flamanta fajro, kaj ankaŭ jam preta varma vespermanĝo. Pri la tagmanĝo, li metis sian manon sur la paketon ĝibigantan lian jakon. Ĝi estis eĉ sub lia ĉemizo, envolvita en poŝtuko kontraŭ lia haŭto mem. Tio estis la sola maniero por malebligi la frostiĝon de la biskvitoj. Li agrable ridetis al si mem pensante pri tiuj biskvitoj, ĉiu duonpartigita, trempita en lardan grason, kaj enhavantaj dikan tranĉaĵon de fritita lardo.


Li penetris sub la grandajn piceojn. La vojo estis apenaŭ videbla. Futo da neĝo estis falinta post kiam lasta sledo pasis, kaj li ĝojis ne havi sledon kaj vojaĝi senŝarĝe. Fakte li portis nenion krom la tagmanĝo envolvita en poŝtuko. La malvarmo tamen mirigis lin. Certe estis malvarmo, li konkludis dum li frotis sian nazon kaj siajn vangostojn per mufganto. Li havis densajn vangoharojn, sed tio ne ŝirmis la elstarajn vangostojn nek la nazon, kiu atakeme sin ĵetis antaŭen en la frostan aeron.


Ĉe liaj kalkanoj trotis hundo, granda loka sledhundo, vera luphundo, kun griza felo kaj sen ajna videbla aŭ sintena malsameco el sia frato, la sovaĝa lupo. La besto deprimiĝis pro la eksterordinara malvarmo. Ĝi sciis, ke tia vetero ne taŭgas por vojaĝi. Ĝia instinkto diris pli ĝustan rakonton ol tiu dirita al la viro de lia racio. Fakte, la temperaturo ne estis nur pli malvarma ol kvindek gradoj sub nulo, ĝi estis pli malvarma ol sesdek gradoj sub nulo, pli ol sepdek gradoj sub nulo. Ĝi estis sepdek kvin gradoj sub nulo. Tial, ke la frostopunkto estas tridek du super nulo, tio egalas cent sep gradojn sub frosto. La hundo sciis nenion pri termometroj. En ĝia cerbo verŝajne ne estis preciza konscio, kiel tiu en la cerbo de la viro, pri tio, kio estas malvarmego. Sed la animalo havis sian instinkton. Ĝi sentis svagan sed minacan maltrankvilon, kiu premis ĝin kaj rampigis ĝin ĉe la kalkanoj de la viro, kaj igis ĝin ege demandema pri ĉiuj movoj de la viro, kvazaŭ ĝi atendis, ke li iru al tendejo aŭ serĉu ŝirmejon por konstrui fajron. La hundo lernis pri fajro, kaj ĝi volis fajron aŭ lokon por ŝoviĝi sub la neĝo kaj buliĝi protektita de la aero.


La frostigita malsekeco de ĝia spiro estis pudrinta ĝian felon de prujna polvo, aparte ĝiaj vangoj, muzelo kaj okulharoj blankiĝis de la kristala spiro. Ankaŭ la rufa barbo de la viro kaj liaj lipharoj estis frostiĝintaj, sed pli dense, la deponaĵo jam iĝis glacio kaj plidikiĝis laŭ ĉiu varma malseka elspiro de li. Krome, la viro tabakmaĉis kaj la glacia muzelingo tiel rigidigis liajn lipojn, ke li ne povis kraĉi la tabaksukon sen makuli sian mentonon. La rezulto estis kristala barbo kun la koloro kaj solideco de sukceno, kiu pli longiĝis sur lia mentono. Se li falus, ĝi dispecetiĝus same kiel vitro. Sed li ne atentis tiun elkreskaĵon. Ĝi estis la prezo, kiun ĉiuj tabakmaĉantoj pagis en tiu lando, kaj li jam estis troviĝinta ekstere dum du malvarmegaj periodoj. Ili ne estis tiom malvarmaj, kiel ĉi tiu, li sciis, eĉ la alkohola termometro de Sixty-Mile instruis al li, ke ili estis atingintaj kvindek kaj kvindek kvin gradojn sub nulo.


Li plu iris en vasta arbara platejo dum pluraj mejloj, trairis ebenaĵon de nigraj arbustetoj, kaj malsupreniris krutaĵon al glaciiĝinta rojo. Tio estis Henderson-Creek, kaj li sciis, ke li estas dek mejlojn for el la forko. Li rigardis sian brakhorloĝon. Estis la deka. Li marŝis hore po kvar mejloj, kaj li kalkulis, ke li alvenos la forkon je la dek dua kaj duono. Li decidis, ke li festos tion tagmanĝante tie.


La hundo reprenis sian lokon ĉe la homaj kalkanoj kun vosto pendanta pro senkuraĝiĝo, kiam la viro eklaŭiris la riveran fluejon. La sulko de la malnova sledvojo estis tute videbla, sed dek du coloj da neĝo kovris la spurojn de la lasta veturanto. De unu monato neniu homo laŭiris la silentan rojon, ire aŭ revene. La viro regulpaŝe plu iris. Li ne inklinis al pripenso, kaj precize tiam li havis nenion pripensindan, krom ke li tagmanĝos ĉe la forko, kaj ke li estos je la sesa en la tendejo kun la knaboj. Estis neniu al kiu paroli, kaj se estus, li ne povus paroli pro la glacia muzelingo sur sia buŝo. Li do monotone plu maĉis tabakon kaj plilongigis sian sukcenan barbon.


Foje revenis la ideo, ke ja estis granda malvarmo, ke li neniam spertis tian malvarmegon. Marŝante li frotis siajn ostovangojn kaj nazon per la dorso de sia mufganto. Li aŭtomate tion faris, iam kaj tiam, jen per unu mano, jen per alia. Sed malgraŭ liaj senĉesaj frotoj, la momenton, kiam li ĉesis froti, la ostovango denove rigidiĝis kaj tuj poste ankaŭ la nazpinto. Li estis certa, ke la vangoj frostiĝos, li sciis tion kaj tre bedaŭris ne esti farinta nazbendon, kiel tiu, kiun portas Bud dum malvarmegaj tempoj. Tia bendo ligita sur la vangoj protektis ankaŭ ilin. Ba! Tio ne vere gravis. Kio estas frostiĝintaj vangoj? Iom da doloro, jen ĉio. Ili neniam vere gravis.


Kvankam la menso de tiu viro estis tute malplena de ideoj, li bonege observis, kaj rimarkis la ŝanĝojn de la rojo, ĝiajn kurbiĝojn kaj direktoŝanĝojn, la ŝtipamasojn, kaj ĉiam atentis tie, kie li metas siajn piedojn. Unu fojon, eliranta el turniĝo, li subite kalcitris, kvazaŭ surprizita ĉevalo, ĉirkaŭevitis la lokon, kien li estis iranta, kaj plurpaŝe retroiris laŭ la vojo. La rojo, li sciis tion, frostiĝis ĝis sia fundo – neniu rojo povas enhavi akvon en tia arkta vetero – sed li ankaŭ sciis, ke estas fontoj, kiuj ŝprucas el la montetaj flankoj kaj fluas sub la neĝo kaj sur la glacia surfaco de la rojo. Li sciis, ke eĉ la plej malvarmaj periodoj ne glaciigas tiujn fontojn, kaj li ankaŭ konis ilian danĝeron. Ili estis enfaliloj. Ili kaŝis akvujojn sub neĝo dika je tri coloj aŭ tri futoj. Foje fajna glacitavolo apenaŭ duoncole dika kovris ilin, kaj poste estis kovrita de neĝo. Foje estis sinsekvaj tavoloj de akvo kaj glaciŝelo, kaj do kiam iu ektrarompis, tiu daŭre trarompis kaj foje malsekigis sin ĝis la talio.


Tial li tiel estis terurite kalcitrinta. Li sentis fleksiĝon sub lia piedo kaj aŭdis la krakon de glacio kaŝita sub la neĝo. Kaj havi siajn piedojn malsekaj en tia temperaturo signifis problemon kaj danĝeron. Tio signifis almenaŭ malfruiĝon, ĉar li estus devigita halti kaj konstrui fajron, kaj sub ĝia protekto nudigi siajn piedojn dum li sekigos ŝtrumpojn kaj mokasenojn. Starante li observis la rojajn fluejon kaj bordojn, konkludis, ke la akvofluo venas dedekstre. Li iom pripensis, frotis siajn nazon kaj vangojn, poste li ŝoviĝis dekstren, singardeme piedprovanta ĉiujn paŝojn. Kiam la danĝero ĉesis, li prenis novan maĉaĵon de tabako kaj plu iris laŭ sia pokvarmejla hormarŝado.


Dum la postaj du horoj, li renkontis multajn tiajn enfalilojn. Kutime la neĝo kuŝanta sur tiuj kaŝitaj akvujoj havis kavetan, glatan aspekton, kiu anoncis la danĝeron. Novan fojon, tamen, li preskaŭ enfalis. Kaj alian fojon, supozante danĝeron, li devigis la hundon paŝi antaŭe. La hundo rifuzis iri. Ĝi hezitis ĝis kiam la viro puŝis ĝin antaŭen, kaj tiam ĝi rapide trairis la blankan sendifektan surfacon. Subite ĝi enfalis, vadis flanken, kaj eskapis per pli firma piedteno. Liaj piedoj kaj kruroj malsekiĝis kaj preskaŭ tuj la akvo sur ili glaciiĝis. Li rapide strebis por forleki la glacion sur siaj kruroj, poste ĝi lasis sin fali sur la neĝo kaj komencis formordi la glacion, kiun li havis inter siaj fingroj. Temis pri instinkta ago. Ebligi la restadon de glacio signifis dolorajn piedojn. Ĝi ne sciis tion. Ĝi nur obeis la misterajn impulsojn, kiuj leviĝis el la profundaj kriptoj de ĝia animo. Sed la viro sciis, ĉar li eltiris konkludon el antaŭaj spertoj. Li demetis la dekstran mufganton kaj helpis ĝin fortiri la glacieretojn. Li ne elmetis siajn fingrojn dum pli ol unu minuto, kaj konsterniĝis pro la rapidega frostigo, kiu trafis ilin. Certe estis ja malvarme. Li haste remetis la mufganton, kaj fortege frapadis sian manon sur la bruston.


Je la dek dua la tagolumo estis plej brila. Tamen la suno estis tro for al sudo en sia vintra vojaĝo por lumigi la horizonton. La ĝibo de Tero intermetiĝis inter ĝi kaj Henderson-Creek, kie la viro marŝis senombre je la dek dua. Je la dek dua kaj duono, akurate, li alvenis al la forko de la rojo. Li estis kontenta pro la rapideco de sia marŝado. Se li ĝin daŭrigos, li sendube estos kun la knaboj je la sesa. Li malbutonis jakon kaj ĉemizon por eltiri sian tagmanĝon. Tiu ago ne superis kvaronon de minuto, tamen tiu momenteto sufiĉis por froste rigidigi liajn fingrojn. Li ne remetis sian mufganton, sed dekdufoje vigle frapis siajn fingrojn kontraŭ la kruron. Tiam li sidiĝis sur neĝkovritan stumpon por manĝi. La piketado, kiu sekvis la frapadon de la fingroj kontraŭ la kruron tiel rapide ĉesis, ke li miris, li ne eĉ estis povinta ekmanĝi sian biskviton. Li ree frapis siajn fingrojn kaj remetis ilin en la mufganton, nudigante sian alian manon por manĝi. Li provis ekmordi pecon, sed la glacia muzelingo malebligis tion. Li estis forgesinta konstrui fajron por degeli. Li rikanis pro sia stulteco, kaj dum la rikano li rimarkis, ke la rigideco jam rampis en liaj nudaj fingroj. Li ankaŭ rimarkis, ke la piketado, kiun li sensis en la piedfingroj, kiam li sidiĝis, jam estis malaperanta. Li demandis al si ĉu la piedfingroj varmiĝis aŭ rigidiĝis. Li movis ilin en la mokasenoj kaj konkludis, ke ili rigidiĝis.


Li haste remetis la mufganton kaj stariĝis. Li iomete sentis timon. Li surloke stamfis ĝis la piketado revenis en liaj piedoj. Estas ja malvarmege, li pensis. Tiu ulo en Sulfur-Creek diris la veron, kiam li rakontis kiom malvarma la vetero povas fariĝi en tiu lando. Kaj tiam li mokridis al li. Tio montris, ke oni devas ne esti tro certa pri aferoj. Ne erareble estas ja malvarme. Li ire kaj revene marŝis, piedfrapis, brakbatis ĝis la reveno de varmeco trankviligis lin. Tiam li elirigis alumetojn kaj komencis konstrui fajron. El sub la veproj, kie la superbordiĝo de la lasta printempo amasigis branĉetojn nun sekajn, li prenis sian fajrolignaĵon. Atenteme laboranta el ekfajreto li rapide akiris krepitantan fajron, super kiu li degelis la glacion de lia vizaĝo, kaj sub la protekto de kiu li manĝis siajn biskvitojn. Por nun, li superis la spacan malvarmon. La hundo kontentiĝis pri la fajro, etendiĝinte sufiĉe proksime por la varmo, kaj sufiĉe malproksime por eviti bruleton.


Kiam la viro finis sian manĝon, li plenigis sian pipon kaj fumante ĝuis kvietan tempon. Poste li remetis siajn mufgantojn, firme ligis la orelŝirmilojn de sia ĉapo sur sia oreloj, kaj ekiris laŭ la maldekstra branĉo de la roja forko. La hundo ĉagreniĝis bedaŭrante la fajron. Tiu viro ne konis la malvarmon. Eble la tutaj generacioj de liaj prauloj ne sciis pri malvarmo, pri vera malvarmo, malvarmo de cent sep gradoj sub frostopunkto. Sed la hundo sciis, ĉiuj ĝiaj prauloj sciis, kaj li estis heredinta la scion. Kaj li sciis, ke ne estas bone marŝi foren en tia terura malvarmo. Tio estas tempo por komforte kuŝiĝi en truo sub la neĝo, kaj atendi ĝis nubkurteno estu tirita antaŭ la ĉielan spacon el kie venis la malvarmo. Cetere, ne ekzistis vera intimeco inter la hundo kaj la viro. La unua estis la sklavo de la alia, kaj la solaj karesoj, kiujn li foje ricevis estis la karesoj de la vipbato, kaj tiuj de krudaj kaj admonaj gorĝbruoj, kiuj minacis pri vipado. Tial la hundo neniel klopodis por sciigi sian antaŭtimon al la viro. La bonstato de la viro tute ne interesis ĝin, nur pro sia propra bonstato ĝi bedaŭris la fajron. Sed la viro fajfis, kaj alparolis ĝin per viptono, kaj la hundo turniĝis al liaj kalkanoj kaj eksekvis lin.


La viro prenis tabakmaĉon kaj komencis la formadon de nova sukcena barbo. Tiel, lia spiraĵo rapide blankpudris liajn lipharojn, brovojn kaj okulharojn. Sur tiu maldekstra branĉo de Henderson-Creek la fontoj ŝajnis malmultaj, kaj dum duonhoro la viro vidis neniun tian spuron. Kaj jen tio okazis. En loko, kie videblis neniu signo, kie regula kaj glata neĝo ŝajnis indiki fortikecon, la viro enfalis. Ne profunde. Li malsekigis sin duonkrure, antaŭ ol vadi ĝis firma krusto.


Li koleriĝis kaj laŭte malbenis sian sorton. Li esperis atingi la knabojn en la tendejo je la sesa, kaj tio malfruigos lin per unu horo, ĉar li devas konstrui fajron kaj sekigi ŝuojn kaj ŝtrumpojn. Tio estis nepre necesa dum tia malalta temperaturo - li bone sciis tion. Li do turniĝis al la riverbordo, kiun li grimpis. Tie, interplektitaj en la arbustoj ĉe la trunkoj de multaj piceetoj troviĝis brullignoj amasigitaj de superbordiĝo – ĉefe branĉetoj kaj vergetoj, sed ankaŭ sekegaj branĉoj kaj lastjaraj herboj ja sekaj kaj fajnaj. Li ĵetis multajn dikajn branĉojn sur la neĝon. Tio utilis, kiel fundaĵo por eviti, ke la juna flamo dronu en la neĝon, kiu alie estus degelinta. Tiun flamon li faris per alumeto tuŝanta peceton de betulŝelon, kiun li prenis el sia poŝo. Ĝi ekflamiĝis eĉ pli rapide ol papero. Metinte ĝin sur la fundaĵon, li nutris la junan flamon per sekaj herberetoj kaj la plej etaj sekaj branĉetoj.


Li procedis senhaste, atenteme, tute konscia pri sia danĝera situacio. Iom post iom, dum la flamo plialtiĝis, li enmetis pli kaj pli dikajn branĉetojn por nutri ĝin. Kaŭrante sur la neĝo, li tiris branĉetojn el ilia interplektaĵo en la arbustoj kaj rekte metis ilin en la fajron. Li sciis, ke malsukceso ne eblas. Kiam estas sepdek kvin gradoj sub nulo viro ne povas malsukcesi sian unuan provon konstrui fajron – almenaŭ kun malsekaj piedoj. Kiam liaj piedoj estas sekaj, li povas kuri laŭ la vojo dum duonmejlo kaj restimuli la sangocirkuladon. Sed cirkulado en malsekaj frostiĝintaj piedoj ne povas esti restimulita de kurado, kiam estas sepdek kvin gradoj sub nulo. Kiel ajn rapide li kurus, la malsekaj piedoj frostiĝus eĉ pli rapide.


Ĉion ĉi la viro sciis. La maljunulo de Sulphur-Creek tion estis dirinta al li la pasintan aŭtunon kaj nun li ŝatis lian konsilon. Jam ĉiu sensaĵo malaperis el liaj piedoj. Por konstrui la fajron li devis demeti siajn mufgantojn, kaj liaj fingroj rapide rigidiĝis. Dum li marŝis po kvar mejloj hore, lia koro pumpis sangon ĝis la surfaco de lia korpo kaj ĝiaj ekstremaĵoj. Sed ĉe la momento kiam li haltis, la pumpo malpli funkciis. La malvarmo de la spaco frapis la neprotektitan kulminon de la planedo, kaj li, sur tiu neprotektita kulmino, ricevis la tutan forton de tiu frapo. La sango de lia korpo retretis antaŭ ĝi. La sango vivis, same kiel la hundo, kaj same kiel la hundo ĝi volis forkaŝiĝi kaj ŝirmiĝi el la terura malvarmo. Dum li marŝis po kvar mejloj hore, li vole nevole pumpis tiun sangon ĝis la surfaco, sed nun ĝi retiriĝis kaj sinkis ĝis la plej profundaĵoj de lia korpo. Liaj ekstremaĵoj estis la unuaj, kiuj sentis tiun mankon. Liaj malsekaj piedoj unue frostiĝis, kaj liaj neprotektitaj fingroj rigidiĝis plej rapide, kvankam ili ankoraŭ ne frostiĝis. La nazo kaj vangoj jam estis frostiĝantaj, dum la haŭto de lia korpo malvarmiĝis pro la sangoperdo.


Sed li estis sekura. Piedfingroj, nazo kaj vangoj estis nur difektotaj de frostiĝo, ĉar la fajro nun forte flamis. Li nutris ĝin per branĉoj fingrodikaj. Post unu minuto li povos nutri ĝin per branĉoj pojnodikaj, kaj tiam li povos demeti siajn malsekajn ŝuojn kaj ŝtrumpojn, kaj dum ili sekiĝos, li varmigos siajn piedojn ĉe la fajro, unue frotante ilin, kompreneble, per neĝo. La fajro estis sukceso. Li estis sekura. Li memoris la konsilon de la maljunulo de Sulphur-Creek kaj ridetis. La maljunulo tre serioze eldiris leĝon, laŭ kiu en Klondiko neniu homo devas vojaĝi sola kiam la temperaturo troviĝas sub kvindek gradoj sub nulo. Tamen li estis ĉi tie, li trafis akcidenton, li estis sola kaj li savis sin mem. Tiuj maljunuloj iel estas inecaj, almenaŭ iuj el ili, li pensis. Sufiĉis gardi klaran menson, kaj ĉio iras glate. Iu ajn viro, kiu ja estas viro, povus vojaĝi sola. Sed mirigis lin la rapideco laŭ kiu liaj vangoj kaj nazo frostiĝis. Kaj li ne antaŭe pensis, ke liaj fingroj povus rigidiĝi en tiel mallonga tempo. Senviva ili iĝis, ĉar li apenaŭ povis kune movi ilin por preni branĉeton, kaj li sentis ilin for el sia korpo kaj el li mem. Kiam li prenis branĉeton, li devis rigardi ĝin kaj kontroli ĉu li tenas ĝin aŭ ne. La konektoj inter li kaj liaj fingropintoj estis preskaŭ kadukiĝintaj.


Ĉio tio ne gravis. Estas la fajro, klakanta kaj krakanta kaj promesanta vivon per ĉiu dancanta flamo. Li komencis malligi siajn mokasenojn. Ili estis kovritaj de glacio. La dikaj germanaj ŝtrumpoj estis kvazaŭ mezkruraj feraj ingoj, kaj la mokasenaj laĉoj similis ŝtalajn vergojn tute torditajn kaj noditajn kvazaŭ de ia eksplodo. Dum momento li ektiradis ilin per siaj rigidaj fingroj, sed konsciiĝis pri tiu sensencaĵo, kaj elingigis sian tranĉilon.


Sed antaŭ ol li povis tranĉi la laĉojn, jen, tio okazis. Tio estis lia propra kulpo, aŭ pli precize, lia eraro. Li devis ne konstrui la fajron sub piceo. Li estus devinta konstrui ĝin subĉiele. Sed estis pli facile eltiri la branĉojn el la veproj kaj tuj ĵeti ilin rekte en la fajron. Nu, la arbo, sub kiu li tion faris, havis amason de neĝo sur sia branĉaro. Dum semajnoj neniu vento estis blovinta kaj ĉiuj branĉfaskoj estis plenplenaj de neĝo. Ĉiufoje, kiam li tiris branĉon el la vepro, li estis doninta al la arbo etan skueton – ne percepteblan skueton laŭ sia sento, sed skueton sufiĉan por kaŭzi katastrofon.

Alte en la arbo, branĉaro renversis sian neĝan ŝarĝon. Ĉi lasta falis sur la subajn branĉojn, kiuj siavice renversis sian. Tiu sinsekvo plu okazis, pli disvastiĝante al la tuta arbo. Ĝi grandiĝis kiel lavango kaj senaverte desupris sur la viron kaj ties fajron, kaj la fajro neniiĝis. Kie ĝi estis flamanta estis mantelo de freŝa kaj senforma neĝo.


La viro estis konsternita. Konsternita kvazaŭ li ĵus aŭdis sian propran kondamnon al morto. Dum momento li sidiĝis kaj gapis al la loko, kie estis la fajro. Sed li ja rekvietiĝis. Eble la maljunulo de Sulphur-Creek pravis. Se li nur havus vojaĝkunulon, li ne estus nun endanĝerigita. La kunulo povus konstrui la fajron. Nu, la tasko estis lia, li devis rekonstrui la fajron, kaj ĉi duan fojon neniu fiasko eblis. Eĉ se li sukcesos, li verŝajne perdos piedfingrojn. Liaj piedoj nun estis severe frostiĝintaj, kaj pasos iom da tempo antaŭ ol la dua fajro estos preta.


Tiaj estis liaj pensoj, sed li ne sidiĝis por pensi. Ili ĉiam kirliĝis en lia menso dum lia okupado. Li faris novan fundaĵon por fajro, ĉifoje subĉiela, kie neniu perfida arbo povos neniigi ĝin. Poste, li

kolektis sekajn herbojn kaj etajn branĉetojn el la superbordiĝaj lasitaĵoj. Li ne povis kunigi siajn fingrojn por tiri ilin, sed povis kolekti ilin per manplenoj. Tiel li prenis multajn putrintajn branĉetojn kaj pecojn de verda musko, tute ne bonvenajn, sed fari pli bone li ne povis.


Li procedis metode, eĉ kolektante kelkajn pli dikajn branĉojn por uzi ilin kiam la fajro estos pli forta. Dume la hundo sidante observis lin, kun bedaŭrplena deziro, ĉar ĝi rigardis lin kiel fajroprovizanton, kaj la fajro estis malfruiĝanta.


Kiam ĉio estis preta, la viro serĉis en sia poŝo duan pecon de betulŝelo. Li sciis, ke la ŝelo estis tie, kaj kvankam li ne povis perfingre senti ĝin, li palpante povis aŭdi ĝian ĉifsusuron. Malgraŭ ĉiuj liaj streboj, li ne povis firmkapti ĝin. Kaj dum la tuta tempo, li tutklare konsciis pri la daŭra plua frostiĝado de siaj piedoj. Liaj pensoj pelis lin al paniko, sed li reagis kaj restis kvieta. Li remetis siajn mufgantojn per la dentoj, kaj per grandaj brakmovoj tutforte frapadis siajn manojn kontraŭ siaj flankoj. Li faris tion sidante, kaj stariĝis por fari tion, kaj dum la tuta tempo la hundo sidanta sur la neĝo, kun sia tufega vosto de lupo varmige volvita sur la antaŭkruroj, siaj pintaj oreloj de lupo atenteme streĉitaj antaŭen, observis la viron. Kaj la viro dum li frapadis siajn brakojn kaj manojn, sentis grandan envion rigardante la kreitaĵon, kiu ĝuis varmon kaj sekuron en sia natura kovrilo.


Post iom da tempo, li perceptis la unuan signalon de fora senso en siaj frapitaj fingroj. La eta piketado grandiĝis evoluante ĝis neeltenebla dolora pikbrulo, kiun la viro tamen ĝoje akceptis. Li demetis la dekstran mufganton kaj refoje serĉis la betulŝelon. La nudaj fingroj denove kaj rapide rigidiĝis. Poste li prenis sian faskon da sulfuralumetoj. Sed la terura malvarmo jam senvivigis liajn fingrojn. Dum liaj klopodoj por disigi unu alumeton el la aliaj, la tuta fasko falis sur la neĝon. Li provis repreni ĝin el la neĝo, sed fiaskis. Liaj senvivaj fingroj povis nek preni nek teni. Li estis tre atentema. Li forpelis el sia menso la pensoj pri siaj frostiĝintaj piedoj, kaj nazo, kaj vangoj, streĉante sian tutan animon al la alumetoj. Li rigardis, uzante la vidsenson anstataŭ la tuŝa, kaj kiam li vidis siajn fingrojn ambaŭflanke de la fasko, li fermis ilin – tio signifas, ke li volis fermi ilin, ĉar la konektoj kadukiĝis, kaj la fingroj ne obeis. Li remetis la dekstran mufganton kaj sovaĝe frapis ĝin kontraŭ la genuon. Poste li ĉerpis la alumetan faskon per ambaŭ mufgantitaj manoj, kun multa neĝo, kaj metis la tutaĵon sur siaj genuoj. Nu, li ne plibonigis sian situacion.


Post kelkaj manipuladoj li sukcesis teni la faskon inter la bazoj de siaj mufgantitaj manoj. Tiamaniere li levis la faskon ĝis sia buŝo. Kiam li, per fortega streĉo, malfermis la buŝon, glacio kraketis. Retroigante la malsupran makzelon, li kuspis la supran lipon kaj perdente gratis la faskon por disigi alumeton. Li sukcesis havi unu, kiun li lasis fali sur siajn genuojn. Li ankoraŭ ne plibonigis sian situacion. Li ne povis preni ĝin. Li konceptis rimedon. Li prenis ĝin inter la dentoj kaj frotis ĝin sur sia kruro. Dudek fojojn li frotis antaŭ ol sukcesis flamigi ĝin. Li alproksimigis la flamantan alumeton al la betulŝelo. Sed la brulanta sulfurfumo eniris liajn naztruojn kaj pulmon, kaj spasme tusigis lin. La alumeto falis neĝen kaj estingiĝis.


La maljunujo de Sulphur-Creek pravis, tion li rezulte pensis en momento de regata malespero: sub kvindek gradoj sub nulo, homo des ne vojaĝi sole. Li frapis siajn manojn, sed ne sukcesis eksciti ian ajn senson. Subite, li nudigis siajn du manojn demetante la mufgantojn per la dentoj. Li prenis la tutan faskon inter siaj manartikoj. Liaj brakmuskoloj ankoraŭ ne frostiĝintaj ebligis lin firme premigi la alumetojn per la manartikoj. Li frotis la faskon sur sia kruro. Ĝi ekflamiĝis, sepdek alumetoj samtempe! Neniu blovanta vento povis estingi ilin. Li flanken metis sian kapon por eskapi la sufokan fumon, kaj tenis la flamantan faskon ĉe la betulŝelo. Dum li tiel tenis ĝin, li ekkonsciiĝis pri senso en sia mano. Lia karno brulis. Li povis flari tion. Profunde sub la surfaco, li povis senti tion. La sento iĝis doloro, kiu intensiĝas. Tamen li eltenis ĝin, tenante la faskan flamon sed mallerte ĉe la betulaĵo, kiu ne ekflamiĝas ĉar liaj brulantaj manoj intermetiĝis kaj sorbis preskaŭ la tutan flamon.


Fine li ne povis plu elteni kaj konvulsie ekdisigis siajn manojn. La flamantaj alumetoj falis kaj krepitis sur la neĝo, sed la betulŝelo estis flamanta. Li komencis meti sekajn herbojn kaj la plej etajn branĉetojn sur la flamon. Li ne povis apartigi kaj elekti, ĉar li devis levi la brulaĵon inter siaj manartikoj. Pecetoj de putrinta ligno kaj verda musko teniĝis sur la branĉetoj, kaj li plimalpli bone forprenis ilin per siaj dentoj. Li zorge kaj mallerte kovis la flamon. Ĝi signifis vivon, kaj devis ne perei. La malapero de sango el la surfaco de lia korpo nun ektremetigis lin, kaj li iĝis pli mallerta. Granda peco da verda musko falis ĝuste sur la fajreton. Li provis forpuŝi ĝin per fingroj, sed lia tremetado foren mislokis lian geston kaj li malordigis la fajrokernon, kaj la brulantaj herboj kaj branĉetoj tute disiĝis. Li provis rekunigi ilin, sed malgraŭ liaj klopodoj, la tremetado superis lin kaj la branĉetoj definitive disiĝis. Ĉiu branĉeto eligis fumbloveton kaj estingiĝis. La fajroprovizanto fiaskis. Dum li apatie rigardis ĉirkaŭ si, liaj okuloj hazarde trafis la hundon, sidantan trans la ruinoj de la fajro, sur la neĝo, farantan kliniĝantajn movojn, iomete levantan unu antaŭpiedon kaj poste la alian, tiel balancantan sian pezon de unu al la alia, kun bedaŭrplena deziro.


La vido de la hundo metis frenezan ideon en lian cerbon. Li rememoris la rakonton pri viro, kaptita en neĝoŝtormo, kiu mortigis bovon, enŝoviĝis en ties internaĵon, kaj tiel saviĝis. Li mortigos la hundon kaj ŝirmos siajn manojn en ĝian varman korpon ĝis rigideco foriru el ili. Tiam li povos konstrui novan fajron. Li parolis al la hundo, vokis ĝin. Sed en lia voĉo estis stranga tono de teruro, kiu timigis la beston, ĉar ĝi neniam antaŭe aŭdis tiun parolmanieron de la viro. Io maltaŭgis, kaj ĝia malfidema naturo sentis danĝeron- ĝi ne sciis kian, sed ie, iel, en lia cerbo aperis malinklino al la viro. Ĝi kuŝigis siajn orelojn pro lia voĉo, la kliniĝanta movo kaj la levado de piedoj pliiĝis, sed ĝi ne obeis al la viro. Li metis sin sur siaj manoj kaj genuoj kaj rampis al la hundo. Tiu nekutima sinteno estigis suspekton, kaj la besto afekte flankenpaŝis.


La viro pormomente sidiĝis en la neĝo kaj luktis por kvietiĝi. Poste li perdente demetis siajn mufgantojn kaj stariĝis. Unue li rigardis teren por certiĝi, ke li ja estas staranta, ĉar la sensomanko en liaj piedoj igis lin sen rilatoj al la tero. Lia stara sinteno mem forpelis el la hunda cerbo la unuajn suspektojn. Kaj kiam li ordone parolis, kun la tono de vipado en sia voĉo, la hundo retrovis sian kutiman obeemon kaj iris al li. Kiam ĝi estis je atingebla distanco, la viro perdis sian memregecon. Liaj brakoj fulme eketendiĝis al la hundo, kaj li spertis veran surprizon, kiam li konstatis, ke liaj manoj ne povas preni, ke liaj fingroj ne fleksiĝis nek sentis. Li estis momente forgesinta, ke ili frostiĝis, kaj estis pli kaj pli frostiĝantaj. Ĉio tio okazis rapide, kaj antaŭ ol la besto povu foriri, li perbrake ĉirkaŭprenis ĝin. Li sidiĝis en la neĝo kaj tiel tenis la hundon dum ĝi gruntis, ĝemis kaj baraktis.


Sed nur tion li povis fari, ĉirkaŭteni ĝian korpon per la brakoj kaj sidi. Li konsciis, ke li ne povos mortigi la hundon. Neniel. Per siaj malkapablaj manoj li povis nek elingigi sian tranĉilon, nek strangoli la beston. Li ellasis ĝin, kaj ĝi furioze forsaltis, kun la vosto inter la kruroj kaj daŭre gruntanta. Ĝi haltis kvar dek futojn for, kaj scivoleme observis lin, kun la oreloj antaŭen streĉitaj. La viro rigardis al siaj manoj por lokalizi ilin, kaj trovis ilin pendantaj ĉe la fino de la brakoj. Li estis ŝokita de la stranga ideo, ke iu devas uzi siajn okulojn por trovi kie estas ties propraj manoj. Li komencis per grandaj brakmovoj frapadi siajn manojn kontraŭ siajn flankojn. Li tion faris dum kvin minutoj, fortege, kaj lia koro pumpis sufiĉan sangon por ĉesigi lian tremetadon. Sed neniu senso revenis en liaj manoj. Li havis la impreson, ke ili pendas kiel peziloj ĉe la ekstremaĵoj de liaj brakoj, sed kiam li provis kompreni la devenon de tiu impreso, li ne sukcesis.


Ia timo de la morto, morna, premanta, kaptis lin. Tiu timo rapide intensiĝis, kiam li ekkonsciis, ke ne plu estis afero pri frostiĝo de fingroj aŭ pri perdo de mano kaj piedo, sed afero pri vivo aŭ morto kun probableco malfavora al li. Tiam terurego kaptis lin, kaj li turnis sin kaj ekkuris en la roja fluejo laŭ la malnova svaga vojo. La hundo eksekvis kaj akompanis lin. Li blinde kuris, sencele, kun teruro, kiun li neniam spertis en sia vivo. Iom post iom, dum li stumblante trasulkis la neĝon, li denove vidis aĵojn- la riverbordojn, la malnovajn ŝtipamasojn, la senfoliajn tremolojn, kaj la ĉielon. La kurado sentigis lin pli bonfarta. Li ne plu tremetis. Eble, se li daŭre kuras, liaj piedoj degelos, kaj, ĉiel, se li kuras sufiĉe longe, li atingos la tendejon kaj la knabojn. Certe li perdos kelkajn fingrojn kaj parton de la vizaĝo, sed kiam li alvenos, la knaboj flegos lin kaj savos la ceteron de li. Sed samtempe alia penso estis en lia menso, kiu diris, ke li neniam atingos la tendejon kaj la knabojn, ke tro da mejloj disigis lin de ili, ke la frostiĝo jam tro mordis lin, kaj ke li baldaŭ estos rigida kaj morta. Tiun penson li forpelis kaj rifuzis konsideri. Foje ĝi trudiĝis kaj petis atenton, sed li repuŝis ĝin kaj penis pensi alion.


Frapis lin la strangeco de kurado per tiel frostigitaj piedoj, ĉar li ne povas senti la momenton kiam ili frapas la teron kaj prenas la pezon de lia korpo. Ŝajnis al li, ke li flugtuŝadas ĝian surfacon sen havi ligon kun la tero. Ie li iam vidis flugilhavan Merkuron, kaj li demandis al si ĉu Merkuro havis la saman senton, kiam li flugtuŝadis la teron.


Lia teorio de kurado ĝis atingo de la tendejo havis difekton: li ne havis la necesan eltenemon. Multfoje li stumblis, kaj fine li ŝanceliĝis, mismoviĝis kaj falis. Kiam li provis restariĝi, li ne povis. Li devas sidi kaj ripozi, li decidis, kaj la sekvontan fojon li simple marŝos kaj daŭre iros. Dum li sidis kaj reakiris sian spiron, li rimarkis, ke li sentas sin varma kaj komforta. Li ne plu tremetadis, kaj ŝajnis eĉ, ke varma radio trafis lian bruston kaj sinon. Tamen, kiam li tuŝis sian nazon aŭ vangon, li sentis nenion. Kuri ne malfrostigos ilin. Nek malfrostigos liajn manojn kaj piedojn. Venis en lia menso la ideo, ke la frostiĝintaj partoj de lia korpo plivastiĝis. Li provis forpeli tiun penson, forgesi ĝin, pensi alion, li konis la frenezigan senton, kiun ĝi estigis kaj li timis freneziĝon. Sed la penso defendis sin kaj persistis, ĝis estigi vidon de lia korpo tute frostigita. Tio ja estis tro, kaj li denove ekkuris laŭ la vojo. Momente, li malrapidiĝis ĝis marŝado, sed la penso pri la plivastiĝanta frostiĝo denove kurigis lin.


Kaj dum la tuta tempo la hundo kure akompanis lin ĉe liaj kalkanoj. Kiam li falis duan fojon, ĉirkaŭmetante sian voston sur la antaŭpiedoj ĝi sidiĝis antaŭ li, rigardanta lin, strange viglema kaj atentema. La varmeco kaj sekureco de la besto kolerigis lin, kaj li insultis ĝin ĝis kiam submetiĝe ĝi mallevas siajn orelojn. Ĉi fojon la viro ektremetadis eĉ pli rapide. Li estis malvenkanta sian batalon kontraŭ la frostiĝo, kiu enŝoviĝis en lin de ĉiuj flankoj. Tiu penso pelis lin ekkuri, sed li kuris nur centon da futoj antaŭ ol ŝanceliĝi kaj tutkorpe fali antaŭen. Tio estis lia lasta panikaĵo. Kiam li reakiris sian spiron kaj memregadon, li sidiĝis kaj konsideris la ideon digne akcepti la morton. Tamen tiu ideo ne venis en lian menson per tiaj terminoj. Lia pensmaniero diris, ke li sintenis kiel stultulo, ĉien kuranta kvazaŭ senkapigita kokido - tiel estis la komparo farita de li. Nu, ĉiel li ja frostiĝos, kaj do li povas dece akcepti tion. Kun tiu nova menskvietiĝo venis la unuaj simptomoj de dormemo. Jen bona ideo, li pensis, dormi ĝis morto. Tio similas preni anestezilon. Frostiĝi ne estas tiel terura kiel la homoj opinias. Ja estas multaj aliaj pli malbonaj manieroj morti.


Li imagis la knabojn trovantaj lian kadavron, la postan tagon. Subite li vidis sin kun ili, alvenanta ĉe la vojkurbiĝo kaj trovanta sin kuŝanta sur la neĝo. Li ne plu apartenis al si mem, ĉar li jam estis ekster si, staranta kun la knaboj kaj rigardanta sin sur la neĝo. Ja estas malvarmego, li pensis. Reirinte en Usonon, li povos rakonti al homoj tion, kio estas vera malvarmo. Li drivis el tiu vido al tiu de la maljunulo en Sulphur-Creek. Li klare vidis lin, varma, kaj komforta, kaj fumanta pipon.


"Vi pravis, maljuĉjo, vi pravis," murmuris la viro al la maljunulo de Sulphur-Creek.


Tiam la viro sinkis en tion, kio ŝajnis al li la plej komforta kaj feliĉa dormo, kiun li spertis. La hundo sidis fronte al li kaj atendis. La mallonga tago finiĝis per longa, malrapida krepusko. Estis neniu indiko de farota fajro, kaj, plie, neniam okazis en la hunda sperto, ke homo tiel sidas en la neĝo kaj ne faras fajron. La krepusko alvenante, ĝia forta deziro pri fajro superis, kaj kun grandaj levoj kaj mallevoj de antaŭkruroj, ĝi milde ĝemis, kaj kuŝigis siajn orelojn en preparo de la vira skoldado. Sed la viro restis silenta. Pli poste, la hundo forte ĝemis. Ankoraŭ pli poste ĝi rampis al la viro kaj ekflaris la odoron de morto. Pro tio la besto hirtigis sian hararon kaj retropaŝis. Li iom atendis, hurlante sub la steloj, kiuj saltis kaj dancis kaj brile scintilis en la malvarma ĉielo. Kaj jen, ĝi turniĝis kaj trotis laŭ la vojo al la tendejo, kie, li sciis, estis la aliaj nutroprovizantoj kaj fajroprovizantoj.

1Malestima nomo de novalvenintoj en Jukono, flavbekulo, laŭ la indiana ĉinuka lingvo

2Temas, same kiel en la tuta rakonto, pri farenhejtaj gradoj, tie : -45°C.


de Tjeri (noreply@blogger.com) je 2024-05-07 15:50

Émile ZOLA - La fragoj (1874)

 Émile ZOLA



 Ankaŭ tiu noveleto apartenas al la kolekto "Nouveaux contes à Ninon" (Novaj rakontoj al Ninon).


La fragoj

 

1.

Junian matenon, malfermante la fenestron, mi ricevis al mia vizaĝo blovon de freŝa aero. Estis dumnokte okazinta vigla ŝtormo. La ĉielo ŝajnis kvazaŭ nova, milde blua, lavita de pluvo ĝis ĝiaj plej etaj anguloj. La tegmentoj, la arboj, kies altajn branĉojn mi povis vidi inter kamentuboj, estis ankoraŭ trempitaj de pluvo, kaj tiu peco de horizonto ridis sub la flava suno. El la najbaraj ĝardenoj leviĝis bona odoro de malsekigita herbo.

-Nu, Ninjo, mi gaje kriis, metu vian ĉapon, knabino... Ni ekiru al kamparo.

Ŝi aplaŭdis. Ŝi finis sian tualeton en dek minutoj, kaj tio estas tre laŭdinda pri dudekjara koketulino. 

Je la naŭa, ni estis en la arbaro de Verrières.


2.

Kiaj sekretaj arbaretoj, kaj kiom da amantoj tie promenigis sian amon! Dum la semajno, la boskoj estas dezertaj, oni povas marŝi flankalflanke, kun brako ĉe la talio, la lipoj sin serĉantaj, sen alia danĝero ol esti vidataj de silvioj kaj arbetoj. La aleoj longas, altaj kaj larĝaj, tra grandaj arbegaroj. La grundo estas kovrita de fajna herba tapiŝo, sur kiun la suno, truante la foliarojn, ĵetas orajn disketojn. Kaj estas intertalusaj vojoj, mallarĝaj padoj, tre malhelaj, kie oni devas premiĝi unu al la alia. Kaj ankaŭ estas nepenetreblaj veproj, kie oni povas malaperi, kiam la kisoj tro akute kantas.

Ninon lasis mian brakon, kuris kvazaŭ juna hundo, feliĉa senti herbojn tuŝeti ŝiajn maleolojn. Kaj ŝi revenis, ekpendis ĉe mia ŝultro, laca, karesanta. Kaj daŭre la arbaro etendiĝis, senfina maro kun verdaj ondoj. La tremetanta silento, la vivanta ombro, kiu falis el la grandaj arboj turnis niajn kapojn, ebriigis nin de la arda printempa suko. Oni reiĝas infano en la mistero de boskoj.

-Ho! Fragoj! Jen fragoj! kriis Ninon transsaltante fosaĵon, same kiel eskapinta kaprino kaj priserĉante arbustojn.


3.

Ĉu fragoj? Ve, ne! Sed fragujoj, tuta tapiŝo da fragujoj, kiu etendiĝis sub dornujoj. Ninon ne plu pensis pri bestoj, kiujn ŝi terure timis. Ŝi vigle promenigis siajn manojn meze de la herboj, levante ĉiujn foliojn, malesperinta ne renkonti eĉ unu frukton.

-Iu antaŭvenis, ŝi diris kun ĉagrena mieno ... Ho! Ek, ni bone serĉu, verŝajne restas kelkaj. Kaj ni ekserĉis per ekzemplodona zorgo. Kun klinita korpo, kun streĉita kolo, kun la okuloj fiksitaj al la grundo, ni iris per singardaj paŝetoj, sen aŭdaci paroli, por ne forflugigi fragojn. Ni estis forgesinta la arbaron, la silenton kaj la ombron, la larĝajn aleojn kaj la etajn padetojn. La fragoj, nur la fragoj. Ĉe ĉiu tufo, kiun ni renkontis, ni kliniĝis kaj niaj tremantaj manoj intertuŝiĝis sub la herboj.

Ni tiel iris pli ol unu leŭgon, kliniĝantaj, vagantaj dekstren, maldekstren. Ne eĉ unu frageton. Belegajn fragujojn, kun belaj malhelverdaj folioj. Mi vidis la lipojn de Ninon premiĝi, kaj ŝiajn okulojn ekmalsekiĝi.


4.

Ni estis alvenintaj fronte al larĝa taluso, sur kiun la suno rekte falis, per peza varmo. Ninon alproksimiĝis al tiu taluso, decidita ne serĉi poste. Subite, ŝi akute ekkriis. Mi alkuris, timante, kredante ŝin vundita. Mi trovis ŝin kaŭranta, emocio sidigis ŝin surgrunden, kaj ŝi perfingre montris frageton, apenaŭ dika kiel pizo, nur unuflanke matura.

-Pluku ĝin ja vi, ŝi diris per basa kaj kaĵola voĉo.

Mi sidiĝis apud ŝi, ĉe la talusa bordo.

-Ne, mi respondis, ja vi trovis ĝin, ja vi devas pluki ĝin.

-Ne, plezurigu min, pluku ĝin.
Mi tiel bone defendi min, ke fine Ninon perunge ektranĉis la tigon. Sed okazis alia problemo, kiam necesis scii, kiu el ni manĝos tiun kompatindan frageton, kiu kostis al ni du grandajn horojn da serĉado. Trude Ninon volis enmeti ĝin en mian buŝon. Mi firme rezistis. Kaj fine mi iel cedis. Estis decidita, ke ni partigu la fragon.

Ŝi metis ĝin inter siaj lipoj, dirante kun rideto:

-Ek, prenu vian parton.

Mi prenis mian parton. Mi ne scias, ĉu la frago estis juste partigita. Mi eĉ ne scias ĉu mi gustumis la fragon, tiom la mielo de ŝia kiso ŝajnis bongusta al mi.


5.

La taluso estis kovrita de fragujoj, kaj tiuj fragujoj estis seriozaj fragujoj. La rikolto estis impona kaj ĝoja. Ni sternis surgrunden blankan tukon, solene ĵurante tien meti nian rikolton, sen defraŭdo. Tamen, plurfoje ŝajnis al mi, ke mi vidis Ninon meti la manon al sia buŝo.

Kiam la rikolto estis finita, ni decidis, ke estas tempo por serĉi ombrejeton por komforte tagmanĝi. Post kelkaj paŝoj, mi trovis ĉarman truon, folian neston. Ni pie metis la tukon apud ni.

Dio granda! Kiom bona estis la etoso tie, sur muskoj, en la volupto de tiu verda mildeco! Ninon rigardis min per malsekaj okuloj. La suno metis mildajn ruĝaĵojn sur ŝian kolon. Tial, ke ŝi vidis mian tutan tenerecon en mia rigardo, ŝi kliniĝis al mi, etendante siajn du manojn, per admirinda gesto de cedo.

La suno, ardanta sur la altaj foliaroj, ĵetis orajn disketojn, al niaj piedoj, en la fajnan herbon. Eĉ la silvioj silentis kaj ne rigardis. Kiam ni ekserĉis la fragojn por manĝi ilin, ni surprizege konstatis, ke ni estis kuŝantaj rekte sur la tuko.



de Tjeri (noreply@blogger.com) je 2024-05-07 15:50

Émile ZOLA - La vilaĝeto (1870)

 Émile ZOLA

 



Ĉi tiu rakonteto de Zola estis verkita post terura batalo dum la milito inter Francio kaj Prusio en 1870. Ĝi estis poste integrita en la kolekto "Nouveaux contes à Ninon" (Novaj rakontoj por Ninon).
La vilaĝeto, kiun li rakontas, estis en Francio, sed oni povas legi tiun tekston pensante pri hodiaŭa vilaĝeto en Ukrainio, kompreneble, sed ankaŭ en Etiopio, en Sirio, en Birmanio, kie tiaj vilaĝetoj bedaŭrinde ne mankas...


La vilaĝeto

I

Kie ĝi estas, la vilaĝeto? En kiu terenfaldo ĝi kaŝas siajn blankajn domojn? Ĉu ili ariĝas ĉirkaŭ preĝejo, en la fundo de iu kaveto? Aŭ laŭlonge de granda vojo ili sinsekve kaj gaje iras? Aŭ eble, ĉu ili grimpas sur deklivon, kvazaŭ kapricaj kaprinoj, etaĝigante kaj duonkaŝante siajn ruĝajn tegmentojn en verdaĵoj?

Ĉu ĝi havas nomon agrabla por la oreloj, la vilaĝeto? Ĉu temas pri milda nomo, facila por francaj lipoj, aŭ ia germana nomo, raspa, kun hirtaj konsonantoj, raŭka kiel korva krio?

Kaj, ĉu oni rikoltas tritikon aŭ uvarojn en la vilaĝeto? Ĉu temas pri tritiklando aŭ vitlando? Je la nuna horo, kion faras la loĝantoj en la kampoj, sub tia granda suno? Vespere, revenante, laŭ la vojoj, ĉu ili haltas por vidi per unu rigardo la vastajn rikoltojn, dankante la ĉielon pro la feliĉa jaro?


II

Mi kontente imagas ĝin sur deklivo. Ĝi estas tie, tiel kaŝema en la arboj, ke, de malproksime oni kredas ĝin kampo de disfalintaj rokoj, kovritaj de muskoj. Sed fumoj eliras el la branĉoj. Sur pado malsupreniranta la deklivon, infanoj puŝas ĉarumon. Tiam, el la ebenaĵo, oni rigardas ĝin kun ĵaluza envio. Oni pasas kunportante la memoraĵon de tiu duonvidita nesto.

Ne, mi plibone kredas ĝin en angulo de la ebenaĵo, ĉe bordo de rivereto. Ĝi estas tiom malgranda, ke kurteno de poploj kaŝas ĝin de niaj okuloj. Ĝiaj dometoj, samaj al ĉastaj baniĝantinoj, malaperas en la bordaj vimenejoj. Peco de verda herbejo utilas kiel tapiŝo. Sovaĝa heĝo ĉiuflanke fermas ĝin, kvazaŭ grandan ĝardenon. Oni pasas apud ĝi sen vidi ĝin. La voĉoj de lavistinoj sonas simile al silviaj voĉoj. Ne eĉ unu fumfadeno. Ĝi dormas en sia paco, ĉe la fundo de sia verda alkovo.

Neniu el ni konas ĝin. La najbara urbo apenaŭ scias, ke ĝi ekzistas, kaj ĝi estas tiel humila, ke ne eĉ unu geografiisto zorgis pri ĝi. Ĝi estas neniu. Ĝia dirata nomo vekas neniun memoraĵon. En la urbaj homamasoj, kun trumpetaj nomoj, ĝi estas nekonato, sen historio, sen gloroj kaj sen hontoj, kiu modeste svenas.

Kaj tial, verŝajne ĝi tiel milde ridetas, la vilaĝeto. Ĝiaj kamparanoj vivas en kaŝejo, la infanoj ruliĝas sur la riverbordo, la virinoj ŝpinas en la arbaj ombroj. Ĝi, ja feliĉa pro sia senfamo, pleniĝas de la ĉielaj gajoj. Ĝi estas tiel malproksima de la koto kaj de la bruego de grandaj urboj! Ĝia sunradio sufiĉas al ĝi, ĝia ĝojo konsistas el ĝia silento, ĝia humileco, kaj tiu kurteno de poploj, kiu kaŝas ĝin de la tuta mondo.

III

Kaj, eble morgaŭ, la tuta mondo scios, ke ĝi ekzistas, la vilaĝeto.

Ah! Mizero! La rivero estos ruĝa, la kurteno de poploj estos neniigita de obusoj, la krevitaj dometoj montros la mutan malesperon de familioj, la vilaĝeto famiĝos.

Ne plu kantoj de lavistinoj, ne plu infanoj ruliĝantaj sur la riverbordo, ne plu rikoltoj, ne plu silento, ne plu feliĉa humileco. Nova nomo en la historio, venko aŭ malvenko, nova sanga paĝo, nova angulo de nia lando sterkita de la sango de niaj infanoj.

Ĝi ridas, ĝi dormetas, ĝi ne scias, ke ĝi donos sian nomon al buĉado, kaj morgaŭ ĝi singultos, ĝi bruegos en Eŭropo per agoniaj stertoroj. Poste, ĝi restos sur la tero kiel sangmakulo. Tiu vilaĝeto, tiel gaja, tiel milda, rondo de malgajegaj ombroj ĉirkaŭos ĝin, ĝi vidos palajn vizitantojn pasi en ĝiaj ruinoj, same kiel oni pasas antaŭ la slaboj de kadavrejo. Ĝi estos malbenita.

Se ĝi estas Austerlitz aŭ Magenta, ni aŭdos ĝin soni en niaj koroj kun klarionaj tintadoj. Kaj se ĝi estas Waterloo, ĝi tristege tamburos, kvazaŭ sono de krepvualita tamburo taktanta nacian funebraĵon.

Kiom ĝi tiam bedaŭros siajn dezertajn riverbordojn, siajn sensciajn kamparanojn, sian solecan terangulon, tiom foran el la homoj, konatan nur de hirundoj, kiuj ĉiun printempon revenas! Malpurigita, hontema, kun sia ĉielo plena de korvoj, kaj siaj grasaj teroj fetorantaj morton, ĝi eterne vivos dum jarcentoj, kvazaŭ murdejo, dubinda loko kie du nacioj interbuĉis sin.

IV

Francujo semis en la mondon tiajn forajn tombejojn. Ĉe ĉiuj anguloj de Eŭropo, ni povus surgenui kaj preĝi. Niaj ripozkampoj nomiĝas ne nur Père-Lachaise, Montmartre, Montparnasse. Ili havas ankaŭ la nomojn de ĉiuj niaj venkoj kaj de ĉiuj niaj malvenkoj. Ne ekzistas sub la ĉielo terangulo, kie ne kuŝas mortigita franco, de Ĉinujo ĝis Meksiko, de la rusaj neĝoj ĝis la egiptaj sabloj.

Silentaj kaj dezertaj tombejoj, kiuj peze dormas en la giganta paco de kamparoj. Plejofte, preskaŭ ĉiuj, rigardas ian izolitan domareton, kies ruinigitaj muroj daŭre estas plenaj de terurego. Waterloo estis nur bieno, Magenta enhavis apenaŭ kvindek domojn. Terura vento blovis sur tiuj tre malgrandaj ejetojn, kaj iliaj silaboj, senmalicaj la antaŭtagon, prenis tian odoron de sango kaj pulvo, ke la homaro poreterne tremetos sentante ilin sur siaj lipoj.

Penseme mi rigardis mapon de la militsceno. Mi sekvis la bordojn de Rejno, mi pridemandis la ebenaĵojn kaj montarojn. Ĉu la vilaĝeto estis ĉe dekstro, ĉe maldekstro de la riverego? Ĉu mi devis serĉi ĝin en la ĉirkaŭaĵoj de fortresoj, aŭ pli malproksimen en ia vasta soleco?

Kaj tiam mi provis, fermante la okulojn, imagi tiun pacon, tiun kurtenon de poploj tiritan antaŭ blankaj domoj, tiun angulon de herbejo, kiun tanĝis hirundaj flugoj, tiujn kantojn de lavistinoj, tiun virgan teron, kiun la milito perfortos, kaj kies klarionoj abrupte sonoros la malpurigon al la tuta horizonto.

Kie do ĝi estas, la vilaĝeto?1







1La vilaĝeto estis en Alzaco. Ĝia nomo estas Wœrth.

de Tjeri (noreply@blogger.com) je 2024-05-07 15:50

Atahualpa YUPANQUI - Demandetoj pri Dio (1969)

 

Atahualpa YUPANQUI

Jen alia kanzono de li, kiun mi provis traduki.

https://www.youtube.com/watch?v=Z81bPPknxDU

 

Demandetoj pri Dio


Iun tagon, mi demandis:
avoĉjo kie estas dio?
Avoĉjo malĝojiĝis,
nenion li respondis.

Avoĉjo en la kampoj mortis
sen preĝo nek konfeso,
indianoj lin sepultis:
kanfluto kaj tamburo.

Iom poste mi demandis:
paĉjo kion vi scias pri dio?
Paĉjo serioziĝis,
nenion li respondis

Paĉjo mortis en la mino
sen flegado nek protekto,
koloron de minista sango
havas la oro de l'mastro.

Mia frato vivas en la montoj
kaj konas neniun floron,
ŝvito, malario kaj serpentoj
ĉirkaŭas arbohakiston.

Neniu demandu al li
ĉu li jam renkontis dion,
lia domo neniam ricevis
tiom gravan sinjoron.

Paŝante sur vojoj mi kantas
kaj kiam estas en prizono,
mi aŭdas la voĉon de homoj
kiuj pli bone ol mi kantas.

Sur la tero estas afero
pli grava ol tiu de dio:
ke neniu sputu sangon
por aliula bonstato.

Ĉu dio mizerulojn vartas?
eble jes, kaj eble ne.
Tamen mi certas, ke li manĝas
ĉe la tablo de la mastro.


de Tjeri (noreply@blogger.com) je 2024-05-07 15:49

La Balta Ondo

Marjorie Boulton naskiĝis antaŭ cent jaroj

BoultonAntaŭ cent jaroj, la 7an de majo 1924 en Teddington (Middlesex) naskiĝis Marjorie Boulton (1924-1949-2017), angla instruistino kaj esperantistino, aŭtorino de libroj beletraj (Kontralte, 1955; Cent ĝojkantoj, 1957; Eroj kaj aliaj poemoj, 1959; Dekdu piedetoj, 1964; Okuloj, 1967; Rimleteroj, kun W. Auld, 1976 k. a.) kaj nefikciaj (Zamenhof. Creator of Esperanto, 1960; Poeto fajrokora, 1983; Faktoj kaj fantazioj, 1984 k. a.).

Boulton estis membro de Akademio de Esperanto dum kvindek jaroj (1967-2017), prezidanto de Rondo Kato / Esperantista Kat-Amikaro (1986-2017), honora membro de UEA (1985), laŭreato de la Esperanto-Kulturpremio de Aalen kaj FAME (1998), de la premio Deguĉi (2004) kaj de la premio de la Fondaĵo Grabowski (2014). La Esperanta PEN-Centro kelkfoje proponis ŝin kiel kandidaton por la literatura Nobel-premio.

En 2022 Esperanto-Asocio de Britio eldonis du volumojn de ŝia plena poezia verkaro Unu animo homa (pli ol 1200 paĝoj).

Okaze de la hodiaŭa jubileo de Marjorie Boulton ni publikigas ses ŝiajn poemojn el la kvara eldono de Baza literatura krestomatio.

NENASKOTAJ INFANOJ

Infanoj la plej malbonaj
Estas nenaskotaj –
Neŭrozaj, aŭ frenezaj, idiotaj,
Mortaj, senkarnaj, ŝtonaj.
Ili tiras la manon
De sola virino.
Ŝi sentas infanon.
Sub virina retino.
Ilia imago
Kreskas kvazaŭ malsano
Aŭ blindiga paralizo.
La naskito
Neniam estas tia infano.

Amo devas esti ago.

Infanoj nenaskotaj
Virinojn vekadas
Aŭ per manetoj narkotaj
Kaj spiro de kloroformo
En sonĝoplena, abomena dormo
Ilin enbarikadas.
Solaj virinoj estas monda plago.
Ni ne tro parolu
Pri la penso
De sola virino;
Ni ne multe konsolu
La koron; la sino
Estas malplena
Ĉio gangrena
Putras en menso.

Amo devas esti ago.

Nenaskotaj infanoj
Estas diabloj fosforeskaj,
Neniam iĝas adoleskaj,
Neniam maturaj.
En la infere varmaj korvulkanoj,
Tiu ĉi lafa lago,
Infanoj malpuraj
Plorkrias, fekas kaj koleras;
Kaj la malsana koro degeneras.
Tiaj infanoj estas monstraj fruktoj
De ombra utero,
Naskitaj pro inferaj sonĝoluktoj,
Kaj ne post naŭ monatoj,
Sed pli rapide ol ratoj
Per hontigaj akuŝoj,
El la kor-kratero.
Kaj ili mortas kiel muŝoj.
Deziro!
Disŝiro!

Amo devas esti ago.

(1953)

AMARAJ SONETOJ
(Fragmento)

III

Kiom mi amis vin kaj vin malamis!
La duobleco ĉiam min turmentis;
Mi vin malamis kaj angore pentis;
Mi amis vin kaj tiel mi inflamis
Per la mizer’; neniu ĝin balzamis,
La ambiguon mi torture sentis,
Ŝtorme kaj brue la pasio ventis;
Tra tia ŝtorm’, lacega, mi nur lamis.
Min vidi ŝajne igis vin vomema,
Sed vi deziris ĉiam min posedi
Kaj ĉirkaŭbrakis min per ŝtala ĉeno.
Mi apud vi balbutis, staris trema;
Kiel vi povis tiel min obsedi,
Vi, ho ĥimero mia, ho malbeno?

LUNO

Febre flavruĝa, froste pala,
aŭ en nubranda aŭreolo,
la ripetema, nebanala
luno restadas amsimbolo;

mortaj vulkanoj, blankaj valoj
ŝajnas, per mensa tajdotiro,
la rigardanto de fataloj,
la hipnotisto de sopiro.

Aliaj geamantaj ostoj
sub tiu luno senpersona
ripozis en aliaj frostoj,
ostoj estintaj, senbezonaj…

Kaj multaj postvenontaj paroj
kredos pri lunrigard’ infane,
en longaj, revobrilaj staroj
sub sama luno, man-en-mane.

(1957)

ĈE LA MURO DE HADRIANO

Muzeo. Mondo mapa kaj vitrina.
La griza kato de la kuratoro
sidas sur griza ŝton’ kun skrib’ latina.

Peco de kasko. Peco de amforo.
La kato lavas sin; la ŝton’ silentas.
Super ruinoj imperiaj, ventas.
La vivodaŭro estas tre obstina.

(1959)

“DORMI KUN VI”

Ne kredu ke mi eŭfemismas
Se nun mi diras ke mi volus
Dormi kun vi; mi realismas.
– Aŭskulti la trankvilan spiron,
Kaj vidi vin en peza paco –
Ne svatus mi, mi ne parolus,
Kaj, apud via dolĉa laco,
Forgesus amon kaj deziron.
Ho, nei sangoŝvelan histon,
Kaj sen amoro brakoteni
Vin, kara, kara, partopreni
Vian sanktegan ne-ekziston!

(1953-54)

ALIĜILO

Kion mi faru pri la aliĝilo –
Blanka kaj nigra, sen vivanta brilo?

Nomo: ne scias mi; mi estas homo
Kun multaj memoj kaj nenia nomo.

Adreso: eble mia eĉ ankoraŭ
Kaj por eterno estos simple: Morgaŭ.

Aĝo: eterno eble je la lundo,
Kaj je la mardo, eble nur sekundo.

Metio: serĉi veron kaj ne trovi,
Taŭzita, lasi venton min trablovi.

Sekso: virino vira, ina viro,
Mi diru, eble, dama kavaliro.

Nacio: homo. Ĉu mi ŝajnas besto?
Hejmo: la nuna loko de ĉeesto.

Kaj religio: amo, kreo, vero,
Kaj akceptita devo de espero.

Kaŝnomoj: mi ne havas; por la taskoj
De la poeto, tuj naskiĝas maskoj.

Sanstato: havas mi moderan forton,
Sed certe, iam, mi atingos morton.

Unu animo homa – preter scio.
Ni diru ke mi estas mi. Jen ĉio.

(1958)

Baza Literatura KrestomatioĈi tiuj poemoj de Boulton aperis inter la 199 verkoj/fragmentoj de 82 aŭtoroj, publikigitaj en la nova eldono de la Baza Literatura Krestomatio (BLK) (p. 188-192), kuneldonita de Sezonoj (Kaliningrado) kaj Litova Esperanto-Asocio en julio 2019.

Legu pli pri BLK http://esperanto-ondo.ru/Knigi/Kniga121.htm.

Baza Literatura Krestomatio estas aĉetebla kontraŭ 27 eŭroj en la libroservo de UEA.

Legu la biografion de Marjorie Boulton en la enciklopedio Nia diligenta kolegaro, p. 43-44.

Legu pri la poezia kreado de Boulton en la artikolo de Antonio Valén, aperinta en la rubriko Nia trezoro de La Ondo de Esperanto (2012, №11) kaj en nia novaĵretejo http://sezonoj.ru/2012/11/217boulton/.

Aleksander Korĵenkov

Foto de Inga Johansson, Gotenburgo (Svedio), 1997.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/05/boulton-3

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Marjorie Boulton naskiĝis antaŭ cent jaroj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-05-07 11:05

Libera Folio

Planado pri laborplano por UEA daŭras de 2017

Kion volas atingi Universala Esperanto-Asocio dum la proksimaj jaroj? Tion oni atendus legi en la strategia laborplano de la asocio – se ĝi ekzistus. En 2017 ĉesis validi la antaŭa plano, el kiu preskaŭ nenio estis realigita. De tiam daŭras babiloj pri nova plano.

La artikoloj pri la reta enketo de UEA estas akompanataj de ŝajngrafikaĵoj, kiuj havas nenian rilaton al la efektivaj rezultoj de la enketo.

La Esperanto-movado vivas samtempe en du paralelaj mondoj. Unuflanke en la mondo de ideoj, kun ŝvelantaj planoj kaj celoj – aliflanke en la reala mondo, kun daŭre ŝrumpantaj rimedoj, malaperantaj servoj kaj marĝeniĝo disde la ĉeffluoj de la socio.

En tiaj cirkonstancoj facile okazas, ke oni fuĝas en la mondon de ideoj. Multaj Esperanto-organizaĵoj grandparte perdis la kontakton kun la ĉirkaŭa realo kaj profundiĝis en siaj grandaj planoj pri lingva revolucio.

En la kazo de UEA jam eĉ ne temas pri planoj, sed planoj pri planoj. Ellaborado de nova strategia laborplano de multaj jaroj estas unu el la ĉefaj okupiĝoj de la estraro de UEA. Babiloj pri la graveco de strategia planado daŭras minimume ekde 2019, kiam ekoficis la nuna prezidanto de la asocio, Duncan Charters.

Konkreta plano tamen daŭre ne ekzistas, krom en la formo de kvar ”kolonoj” kun la komuna akronimo KIRI: Kunlaborado, Informado, Rilatoj kaj Instruado.

La plej aktuala strategia laborplano de UEA estis aprobita de la komitato de UEA en Rejkjaviko en julio 2013, kiam Mark Fettes estis elektita nova prezidanto de la asocio. Tiu plano estis la rezulto de trijara laboro de Komisiono pri strategiaj demandoj, elektita en Havano en 2010. Efektive ĝin verkis Mark Fettes mem.

La bombasta plano estis pli ol 30-paĝa kaj tre detala. Por igi ĝin iom pli superrigardebla, la ”strategiaj prioritatoj” de UEA por la jaroj 2013–2017 estis resumitaj en aparta, kvarpaĝa apendico. La unua en tiuj prioritatoj estis “Modernigi kaj kompletigi la publikan bildon pri Esperanto”.

Kadre de tiu prioritato UEA devis interalie ellabori informilojn kiuj objektive kaj konvinke prezentu Esperanton por diversaj celpublikoj, kaj komunajn normojn por informado, kiuj konsistigu karakterizan informstilon de UEA.

Eĉ tiu unua strategia prioritato ne estis realigita. Same ĝis nun ne estis realigita la reteja renovigo, por kiu la komitato de UEA en Rejkjaviko dediĉis 100 000 eŭrojn. (La mono ja estis elspezita.) Similan sorton efektive havis preskaŭ la tuta enhavo de la ampleksega plano, konstatis Paweł Fischer-Kotowski en artikolo aperinta en Libera Folio en aŭgusto 2017.

Dum 2023 aperis en la revuo Esperanto granda kvanto de tekstoj de Duncan Charters pri la graveco de strategia planado. Jen en la maja numero.

Aparte miriga nia aŭtoro tiam trovis, ke daŭre mankis nova strategia plano por la sekvaj kvin jaroj. Des pli oni povus do miri, ke de tiam jam pasis pli ol ses jaroj, kaj la plano plu mankas.

Oni povas kompreneble demandi, ĉu necesas nova laborplano, se eĉ la antaŭa ne estis plenumita. Tamen la nuna prezidanto de UEA, Duncan Charters, kiu oficas ekde 2019, ja multfoje kaj multvorte esprimis sian opinion pri la graveco de strategia planado. La planado pri nova laborplano efektive daŭras dum lia tuta oficperiodo.

En sia unua novjara mesaĝo kiel prezidanto de UEA, aperinta en la revuo Esperanto en januaro 2020, Duncan Charters skribis:

“Ni nun komencas diskuti pri strategia plano, kiu aperos en la Forumo por komentoj de la membroj kaj diskutado antaŭ akcepto dum la UK en Montrealo.”

La Montreala UK devis okazi en 2020, sed estis nuligita pro la pandemio. Neniu strategia laborplano estis akceptita dum la virtuala kongreso en 2020, aŭ dum la virtuala kongreso 2021, aŭ en 2022, kiam fine ordinara Universala Kongreso povis okazi en Montrealo.

Tuj antaŭ la UK en 2022 Duncan Charters en la komitata diskutejo denove akcentis la gravecon de strategia planado:

“Por decidi pri la sekvantaj novaj direktoj, ne eblas prokrasti la strategian planadon kiu ne plu prenu duan lokon al premaj ĉiutagaj urĝaĵoj.  Ni devas navigi la estontecon, ne lasi la ondojn decidi kien iru nia ŝipo.”

Gravaj demandoj por la strategia planado laŭ li estis interalie, kio anstataŭos la Jarlibron (malaperigitan en 2018), la sorto de la delegita reto, sed ankaŭ enkonduko de Esperanto en lernejojn. Por tia granda projekto laŭ li necesos vasta kunlaboro.

“Tiu kunlaboro estos tre konkreta venontjare kiam ĉiuj kongresos en la amata lando de la italoj, ILEI kaj TEJO kune!”, Charters deklaris.

En la junia numero de la revuo aperis pli ol tripaĝa, dense enpaĝigita artikolo de Duncan Charters pri “Kvar grandaj strategiaj temoj – niaj defioj”-

Tamen ankaŭ en 2023 en la UK en Torino ne estis akceptita strategia laborplano. Dum la pasinta jaro aliflanke aperis en la revuo Esperanto pluraj ampleksaj tekstoj de Charters pri la iam kompletigota strategia laborplano de UEA.

“Printempe ni kune ellaboros dokumenton por la trijara periodo de la nuna mandato de la Estraro de UEA”, Charters skribis en sia novjara mesaĝo en januaro 2023. En la marta numero li listigis fadenojn en la (nun ne funkcianta) reta forumo de UEA, kiuj rilatis al la planado de la strategia laborplano. Li krome atentigis la legantojn pri diversaj aliaj dokumentoj, kiujn ili nepre studu:

“Kaj ne forgesu la antaŭajn planojn; kaj la rezultojn de la sesioj dum la UK en Montrealo pri Strategiaj Prioritatoj kaj Konkretaj Agoj Ligitaj al Strategiaj Prioritatoj, dokumentoj 19-22 en [la komitata teko].”

En la sekva, maja numero aperis dupaĝa teksto de Duncan Charters pri planata reta enketo, kiu devis doni plian inspiron por la nova strategia laborplano. En la junia numero aperis ampleksa teksto kun la titolo “Kvar grandaj strategiaj temoj – niaj defioj”, kaj en la julia numero ĝia same ampleksa resumo kaj kompletigo kun la titolo ”Aliroj al strategia laborplano: resume kun detalo pri la kvara”.

Samnumere aperis ankaŭ la estrara raporto pri la jaro 2022, kiu refoje resumis la planojn por nova strategia laborplano:

2022 anonciĝis kiel ”Jaro de strategia planado” en la novjara mesaĝo de la Prezidanto, kaj dum la jaro okazis multaj interŝanĝoj kaj intervenoj pri aspektoj de la temo, kaj rekte kun la Prezidanto kaj sendepende kun raportado kaj rekomendoj de diskutgrupoj kaj individuoj. Dum la UK en Montrealo la Komitataj forumoj fokusiĝis pri la temo, la Estraro havis la temon en la tagordo de ĉiu kunsido, kaj rezulte reorientiĝis la diskuto al pli klaraj kaj konkretaj celoj por fintrakto kaj realigo en 2023.

La strategia laborplano tamen ne estis fintraktita, des malpli realigita, en 2023. Ja estis realigita la reta enketo, pri kiu Charters raportis en la oktobra numero de la revuo:

“Mi finos kun granda ĝojo, kaj pri tio ni kunlaboros en nia strategia planado: Vi, niaj membroj, deziras labori kaj pretas aktive aliĝi al laborgrupo kun specifa celo! Dankegon pro via sindediĉo! Tion do ni organizu, kaj ni kontaktos vin…”

En unu el la artikoloj pri la rezultoj de la reta enketo Duncan Charters citis kelkajn el la komentoj de la respondintoj.

La rezultoj de la enketo estis plue kaj multvorte klarigitaj de Duncan Charters en du aldonaj artikoloj, aperintaj en la novembra kaj decembra numeroj de la revuo Esperanto. Li skribis interalie:

95% de la membroj trovas kompreneblaj kaj utilaj la kvar kolonojn pro­ponitajn por nia strategia plana­do, KIRI. Jen, kun aldonaj klarigaj notoj: Kunlaborado (interna, prepare al pli efika ekstera), Informado (kun ĝene­rala plibonigo de komunikado), Rilatoj (kun la ekstera mondo), Instruado (kaj lernado de Esperanto).

En sia novjara mesaĝo en januaro 2024 Charters fine skribis:

En la venontaj numeroj de la revuo, vi ricevos informojn pri tio kiel aliĝi individue al la novaj projektoj de nia strategia laborplano, kiu evoluos surbaze de viaj rekomendoj en nia enketilo.

Tamen aperis post tio jam kvar pliaj numeroj de la revuo, sed neniuj informoj pri tiuj promesitaj novaj projektoj. Same nevidebla restas ankaŭ la teksto de la iam kompletigota strategia laborplano, kies baldaŭan aprobon Duncan Charters anoncis en januaro 2020.

Spite la senfinan kvanton da revuaj artikoloj pri la planado pri la strategia laborplano – aŭ eble pro tiuj tekstegoj – ne ĉiuj membroj de UEA bone komprenis la staton de la afero. Ĵus en la diskutejo UEA-membroj Didier Janot demandis:

– ILEI havas laborplanon. Ĉu ekzistas io simila por UEA? Mi serĉis sed ne trovis.

Respondis al li Renato Corsetti:

– Ĝi ne ekzistas, sed la prezidanto de UEA ofte artikolas pri la farado de ĝi. Eble li volos respondi al vi.

de Libera Folio je 2024-05-07 06:01