Esperanto-Planedo

2021-07-26

Global Voices

Stratarta protesto en Kazaĥio iĝas rutino

La “murpentraĵa milito” daŭras en Almato, dum stratartistoj mokas la portreton de la eksa prezidanto

La lasta iteracio de la murpentraĵo antaŭ ol ĝi estis forigita. Ekrankopio el la Jutuba kanalo de Radio Azattyk.

Stencilo de malnovaj fotoj de la eksa prezidanto, transformita je murpentraĵo, kaŭzis demandojn ĉe la aŭtoritatoj en Kazaĥio. Tamen kiam la skribaĵo sur la muro iĝis politike sensiva, ili rapide superpentris ĝin. La “mura milito” inter stratartaj aktivuloj kaj la registaro ŝajne koncentriĝas je la heredaĵo de la plej influa homo de la sendependa Kazaĥio, Nursultan Nazarbajev.

Nazarbajev forlasis sian postenon en marto 2019, kadre de zorgeme aranĝita transdono de potenco kiu donis la prezidantan postenon al Kasimĵomart Tokajev, eksa diplomato kaj lojala estro de la Senato.

Sekve de la demisio kaj la elekto kiu cementis la pozicion de Tokajev, la popolo de Kazaĥio iris surstraten protestante kontraŭ la daŭrigo de la reĝimo, kiu longan tempon estis subpremanta malsamajn opiniojn [Ndlt: efektive la protestoj estis ne tre amasaj kaj grandparte naciismaj, direktitaj kontraŭ la ĉinoj kaj Ĉinio].

Strataj manifestacioj tamen okazis samtempe kun fulmaranĝoj kaj artistaj manifestoj, kiuj viruse disvastiĝis per la sociaj retoj tra la lando.

Plejparto de tiuj ĉi agoj okazis en Almato, la plej granda urbo de la lando, konsiderata ĝia “kultura kaj komerca ĉefurbo”.

Unu stratangulo en Almato, la kruciĝo de stratoj Ĵarokov kaj Minbajev, estis trafita de stratartistoj kiuj elektis prezenti Nazarbajev sur stilizitaj bildoj, kiuj estis rapide modifitaj por aldoni satirajn trajtojn al liaj ikonaj portretoj.

Origine sur la publika konstruaĵo estis murpentraĵo omaĝe al XXXTentacion, usona repkantisto kiu mortis 20-jaraĝa en 2018. Dane One, grafitia artisto el Almato, stilizis la repkantistan portreton kaj aldonis alineon el lia kanto: “Kio estas reala, tio prosperos”.

La lukto por la murpentraĵo

La muro estis viŝita kaj la murpentraĵo jam estis malaperinta en la memoro de almatanoj, kiam en 2021 ĝi iĝis la celo de stratartistoj kaj aŭtoritatoj.

La 4-an de majo aperis portreto de Nazarbajev, markita per kromnomo “01”, kiun kazaĥianoj uzas por referenci al li, “Jelbasi” aŭ “gvidanto de la nacio”, la titolo kiu estis donita al li per leĝo en 2010, kaj “Forever Jung” [Eterne Juna] , ironia komento pri lia daŭra povo.

La 19-an de majo frunto de Nazarbajev sur la murpentraĵo estis markita per la vorto “Cancel” [Nuligo], ĝenerala interreta termino por substreki ion aŭ iun, je kio aŭ kiuj oni malkonsentas kaj ne plu deziras vidi.

Juĝejoj emas kondamni aktivulojn kiuj ofendas Nazarbajev, kiu oficiale iĝis “Gvidanto de la Nacio” per leĝo en 2010, kiu protektas lin de persekutado.

Alfrontinte publikan insulton de Jelbasi, la aŭtoritatoj komencis stuki la murpentraĵon.

Tagojn poste, la muro denove aperis en la novaĵoj, ĉar stratartistoj skribis “I’ll be back…” [Mi revenos] sur ĝi, denove markinte ĝin per “01”.

Semajnojn poste, la 8-an de julio, du jarojn post la naskiĝtago de Nazarbajev, la muro ricevis plian artan dekoraĵon.

Ĉi-foje aperis portreto de la juna Nazarbajev, inspirita de serioj de arĥivaj fotoj el la 1960-aj jaroj, kiam li laboris kiel operaciisto de altforno en Centra Kazaĥio.

La marko “01”, priskribo de “Jelbasi”, kaj la ironia komento “Forever Jung” [Eterne Juna] akompanis la murpentraĵon, aludante ke la artisto aŭ kolektivo malantaŭ la dua murpentraĵo inspiris la unuan.

Tamen la dua murpentraĵo ankaŭ subiĝis al modifoj: la skribaĵo “Forever Jung” [Eterne Juna] estis krucstrekita el ŝprucfarbujo, la priskribon “Jelbasi” denove antaŭis la vorto “Cancel” [Nuligo], la vizaĝo de Nazarbajev estis repentrita en la stilo de Joker el la bildstrio de DC Comics pri Batman.

Evidente kiel finan insulton la stratartistoj finis siajn aldonaĵojn per la vortludo: “Uly dala URY”. En alia kazaĥlingva priskribo de Nazarbajev “uly dala uly” estas uzita por prezenti lin kiel “la filon de la granda stepo”. Ŝanĝinte unu konsonanton, la grafitio nun priskribas lin kiel “la ŝteliston (ury) de la granda stepo”.

Tvitaĵo de ĵurnalistino Assem Ĵapiŝeva sumis laŭtempe la kronologion de la Nazarbajev-murpentraĵoj sur la muro de la publika konstruaĵo en Almato.

Kronikoj de la murpentraĵo kun Nazarbajev. pic.twitter.com/4PqI4zpe0B

La murpentraĵa batalo daŭras

La murpentraĵo estis forigita nur kelkajn horojn post sia lasta modifo, laŭe al la politiko de nula toleremo kiun la aŭtoritatoj aplikas al satiro, ironio aŭ insultoj rilate Nazarbajev.

Anstataŭe la registaro daŭrigas honori la eksan prezidanton. Kaze de lia naskiĝtago ĉi-jare du bronzaj statuoj estis inaŭguritaj, unu en la ĉefurbo Nursultano kaj la alia en la suda urbo Turkistano.

La movado Qazaq Koktemi aŭ “Kazaĥa Printempo”, kiu pretendas esti malantaŭ la ideo de la murpentraĵoj, ŝajne intencas plu postuli ke Nazarbajev estu respondecigita.

Nursultan,
Everyone is equal before the law and you are responsible for all your actions.
No matter how many monuments are erected in your honor, the people will remember you only with disapproval.
The changes are already here and we say that you are not the son of the great steppe, but a great thief!
#qazaqkoktemi

Nursultan,
Antaŭ la leĝo ĉiuj estas egalaj kaj vi respondecas pri ĉiuj viaj agoj.

Kiom ajn da monumentoj oni povus starigi omaĝe al vi, la popolo rememoros pri vi nur kun abomeno.

Ŝanĝoj jam estas ĉi tie kaj ni diras al vi ke vi estas ne filo de granda stepo, sed granda ŝtelisto!
#qazaqkoktemi

de Stano BELOV je 2021-07-26 13:52

La Balta Ondo

Esperanto-festo: Antaŭ 134 jaroj aperis la Unua Libro

Unua LibroAntaŭ 134 jaroj, la 26an de julio 1887 (la 14an de julio, laŭ la Julia kalendaro) en Varsovio aperis la broŝuro Internacia lingvo. Antaŭparolo kaj plena lernolibro (por Rusoj) [Международный языкъ. Предисловiе и полный учебникъ (por Rusoj], konata nun kiel la Unua Libro. Ĝia aŭtoro, la 27-jara Ruslanda judo Lazarj Markoviĉ Zamenhof, kaŝis sin sub la pseŭdonimo “D-ro Esperanto”. Ĉi tiu dato, la 26a de julio, estas ĉiujara festata kiel la naskiĝtago de Esperanto.

La redakcio de La Ondo de Esperanto gratulas ĉiujn esperantistojn okaze de la hodiaŭa Esperanto-festo kaj proponas (re)legi la artikolon de Aleksander Korĵenkov pri la Unua Libro https://sezonoj.ru/2020/07/unua/

La red.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2021/07/unua-2

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Esperanto-festo: Antaŭ 134 jaroj aperis la Unua Libro appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-07-26 07:52

2021-07-25

KARAPACO-PANORAMO

Fratoj Grimm: Donacoj de nana popolo (fabelotraduko laŭ la lasta versio)

 

Fratoj Grimm
Donacoj de nana popolo


Tajloro kaj oraĵisto migris kune kaj ekaŭdis iuvespere, kiam subiris la suno malantaŭ la montoj, la sonadon de fora muziko, kiu fariĝis pli kaj pli bone aŭdebla; ĝi sonadis nekutime, sed tiel delikate, ke ambaŭ forgesis sian lacecon kaj paŝis rapide plu. Luno jam leviĝis, kiam ili atingis monteton, sur kiu ili ekvidis amason da nanoj kaj naninoj, kiuj tenis sin reciproke je la manoj kaj rapide turniĝadis kun granda plezuro kaj ĝojo. Ili kantis tre dolĉe laŭ la muziko, kiun aŭdis la migruloj antaŭe. En la mezo sidis maljunulo, kiu estis iom pli alta ol la ceteraj. Li surhavis buntkoloran veston kaj blanke nigra barbo pendis trans lian bruston malsupren. La duopo plena de miro haltis kaj observis la dancon. La maljunulo mangestis al ili, ke ili proksimiĝu. Kaj la nana popolo malfermis bonvoleme sian cirklon. La oraĵisto, kiu havis ĝibon, kaj kiu, kiel ĉiuj ĝibuloj, estis sufiĉe aŭdaca, iris al ili. La tajloro unue sentis certan embarason kaj staris plu flanke. Sed kiam li vidis, kiel gajaj ili estas, li ekkuraĝiĝis kaj paŝis en la cirklon. Baldaŭ la rondo denove fermiĝis kaj la nanoj kantis kaj dancis per la plej sovaĝaj saltoj plu. La maljunulo prenis larĝan tranĉilon, kiu pendis je lia zono. Li akrigis ĝin, kaj kiam ĝi estis sufiĉe akrigita, li ĉirkaŭrigardis pro la fremduloj. Ili ektimis, sed ili ne havis sufiĉe da tempo por pripensi la situacion. La maljunulo kaptis la oraĵiston kaj fortranĉis kiel eble plej rapide ties kaphararon kaj la barbon; kaj la samo okazis al la tajloro. Sed ilia timo malaperis, kiam la maljunulo post farita laboro frapis afable la ŝultrojn de ambaŭ, kvazaŭ li volus diri, ke ili faris tion bone, ke ili sen kontraŭstaremo bonvoleme lasis okazi tion. Li montris per fingro sur aron da karboj, kiuj kuŝis flanke, kaj instigis ilin per gestoj, ke ili plenigu siajn poŝojn per la karboj. Ambaŭ obeis, kvankam ili ne sciis, por kio taŭgu la karboj al ili, kaj poste ili iris plu por trovi tranoktejon.

Kiam ili atingis la valon, sonoris la sonorilo de la najbara monaĥejo la meznoktan horon: kaj subite ĉesis la kantado. Ĉio perdiĝis kaj la monteto etendiĝis en soleca lunbrilo.

Ambaŭ migrantoj trovis gastejon kaj sur la pajlo kovris sin per siaj surtutoj. Sed ili forgesis pro laceco preni la karbojn el la poŝoj. Peza premo sur iliajn membrojn vekis ilin pli frue ol kutime. Ili ŝovis la manojn en la poŝojn kaj poste ne povis fidi al siaj okuloj, kiam ili vidis, ke ili estas plenigitaj ne per karboj, sed per pura oro; ankaŭ la kaphararoj kaj la barboj bonŝance komplete reĉeestis. Ili do fariĝis riĉaj homoj, sed la oraĵisto, kiu plenigis laŭ sia avida maniero siajn poŝojn eĉ pli, havis duoble tiom, kiom la tajloro. Avidulo, kiu havas multon, postulas pli ol aliaj. La oraĵisto proponis al la tajloro restadi plian tagon por vespere denove eliri kaj havigi ĉe la maljunulo sur la monteto ankoraŭ pli grandajn trezorojn.

Sed la tajloro ne konsentis pri tio kaj diris: “Mi havas sufiĉe da oro kaj mi estas kontenta. Nun mi fariĝos majstro, edzinigos mian “agrablan aĵon” (kiel li nomis sian amatinon) kaj estos feliĉa homo.“

Sed por plaĉi al la alia, li ankoraŭ volis restadi tagon en la gastejo.

Vespere la oraĵisto ankoraŭ pendigis kelkajn sakojn sur la ŝultrojn por povi ensaki eĉ pli multe, kaj li survojiĝis al la monteto. Li trovis, kiel en la antaŭa nokto, la nanan popolon ĉe kantado kaj dancado. La maljunulo ankoraŭfoje glatrazis lin kaj mansignis al li, ke li kunprenu la karbojn. Li ne hezitis enmeti tiom da karboj en siajn sakojn, kiom eblis, revenis tute feliĉe kaj kovris sin per la surtuto.

„Eĉ, se la oro premos”, li diris, “mi ja eltenos tion.“ Fine li ekdormis kun dolĉa antaŭsento vekiĝi je la sekva mateno kiel riĉega viro.

Kiam li malfermis la okulojn, li leviĝis rapide por ekzameni la poŝojn kaj sakojn. Sed kiom li ekmiris, kiam li eltiris nenion krom nigraj karboj, egale, kiom ofte li elprenis ilin.

„Restas ja ankoraŭ al mi la oro, kiun mi gajnis en la nokto antaŭe“, li pensis kaj alportis ĝin. Sed kiom li teruriĝis, kiam li vidis, ke la trezoro same denove fariĝis karboj. Li batis sin per nigre polvokovrita mano al la frunto; jen li sentis, ke la tuta kapo estas kalva kaj glata kiel la haŭto, kie estis antaŭe la barbo. Sed lia misŝanco ankoraŭ ne finiĝis tiel. Li rimarkis tion nur tiam, ke aldoniĝis al la ĝibo sur la dorso ankoraŭ dua same tiel granda ĝibo, kiu estis kreskinta surbruste. Jen li ekkonis, ke tio estas la puno por lia avido, kaj li komencis laŭte plori.

La bona tajloro, kiu vekiĝis de tio, konsolis la malfeliĉulon tiel bone, kiel tio eblas; kaj li diris: „Vi estis mia kunulo dum la migrado, vi restu ĉe mi kaj kunkonsumu mian trezoron.“

Li plenumis sian promeson, sed la kompatinda oraĵisto devis porti dum sia tuta plua vivo la du ĝibojn kaj kovri sian kalvan kapon per ĉapelo.



Fonto: Jakobo kaj Vilhelmo Grimm: Infan-kaj domfabeloj,
Eldono lastmana, eldonejo Reclam, „Die Geschenke des kleinen Volkes“

tradukis Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser
lingve kontrolis Vladimir Türk

de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2021-07-25 21:45

Revuo Esperanto

Aperis "La Kolombo de Paco". Numero 14


La Redakcio
Aperis la dek kvara numero de La Kolombo de Paco. Legu, ĝuu, libere kaj aktive diskonigu ĝin al viaj amikoj en Esperantujo!

Elŝutu senpage

de Redakcio je 2021-07-25 21:10

Neniam milito inter ni

Brazilo : dekoj da miloj da manifestaciantoj postulas forigon de Jair Bolsonaro

EVARISTO SA / AFP 25/07/2021 La manifestaciantoj, kiuj defiladis sabaton por la kvara sinsekva semajnfino, kritikas la administradon de la sanitara krizo fare de la brazila prezidento. Brazilo surstratiĝas. Dekoj da miloj da Brazilanoj manifestaciis sabaton...

de neniammilitointerni je 2021-07-25 20:00

La Balta Ondo

Ridu kun Stanislav Belov!

vinjetoPropravole kaj kun kanto

Ruso, franco kaj usonano decidis aranĝi konkurson pri kiu plej bone manĝigos katon per mustardo.
Usonano kaptis la katon, forte premis ties makzelojn kaj enŝovis tien mustardon. La frostiĝinta je timego kato ĉion forglutis. “Ne”, – diris la ruso. “Tio estas perforto!
Franco prenis pecon da pano, metis sur ĝin belan fiŝeton, supre ŝmiris ĝin per butero kaj inter ili metis mustardon. La kato manĝis la pladon, sen kompreni ion. “Ne”, – diris la ruso. – “Tio estas fraŭdo”.
Fine venis lia vico. La ruso prenis la katon kaj ŝmiris la mustardon sub la kata vosto. La kompatinda besto ekhurlis kaj lekis sian bruldoloran nutraĵon. “Atentu!” – fiere deklaris la ruso. – “Propravole kaj kun kanto!”

Strategia problemo

En malnova domo loĝis granda musaro – feliĉa kaj bonfarta. Sed iun tagon aperis grandega kato, kiu komencis kapti kaj manĝi ilin. Finfine la musoj decidis aranĝi kunvenon por trovi savovojon. Longe ili disputis, sed solvo mankis.
Tiam el malantaŭaj vicoj eksonis laca voĉo: “Musoj, aŭskultu min!” Ĉiuj disiĝis kaj antaŭen paŝis maljuna rato, apoganta sin sur bastoneton. Ĝi diris: “Mi scias kion fari. Necesas alkroĉi al la kato malgrandan sonorilon. Ni aŭdos ĝin alproksimiĝi kaj forkuros”.
Ĉiuj ekĝojis kaj komencis kaprioli kaj hurai. Nur post ioma tempo iu museto elbuŝigis sian dubon: “Mi havas etan demandon: kiel ni alkroĉos al la kato tiun sonorilon?”
“Ho!” – ekkriis la maljuna rato. – “Ne ĉagrenu min, musoj! Mi ja solvas strategiajn problemojn…”

Jen por gloro, jen por ignoro

Post sinko de ŝipo judo saviĝis en neloĝata insulo meze de oceano. Tamen li aranĝis tie sian vivon sufiĉe bone kaj, kiam post unu jaro venis ŝipo, ties pasaĝeroj ekvidis la kontentan judon surborde kaj tri sinagogojn en diversaj anguloj de la insulo.
– Sed por kio vi, unusola homo en tiu insulo, havas tri sinagogojn?! – ili demandis.
– Ho, ĉio estas tre simpla, – klarigis la judo. – En unu sinagogon mi iradas ĉiutage, en la duan – nur sabate. Kaj en la trian – mi neniam faros eĉ unu paŝon!

Lerni ne nur koresponde

Fraŭlo decidis finfine edziĝi. Li konatiĝis kun bela, kvankam ne tre juna virino kaj aranĝis festenon okaze de la fianĉiĝo. Dum la vespero venis al li malnova amiko kaj iom hezite klarigis: “Via ino estas ĉarma, sed ĉu vi scias, ke duono da viroj en tiu ĉi urbo jam konas ŝin tre intime?”
Post la foriro de la gastoj, la fianĉino rimarkis ke ŝia estonta edzo estas malĝoja kaj demandis lin pri la kialo, Li rakontis, kaj sekvis jena dialogo:
– Kara, pripensu ĉion racie. Ĉu vi ne ŝatas, kiel mi faras koktelojn?
– Vi faras tion bonege!
– Ĉu vi ne ŝatas, kiel mi akceptas gastojn?
– Vi scias aranĝi belegan festenon!
– Bone, eble vi ne ŝatas, kiel mi amoras?
– Ho, vi estas plej lerta amorantino!
– Sed ĉu vi pensas, ke mi lernis ĉion ĉi en korespondaj kursoj?

Enspeziga feriado

Virino gajnis ferion loterie kaj unuafoje sola vojaĝis por ferii ĉe maro. Reveninte hejmen, ŝi prezentis al sia edzo ne nur la netuŝitan monrezervon, sed ankaŭ stakon da bankbiletoj.
– 2000 eŭroj! – ŝi fiere deklaris.
– Sed kiel vi kolektis tiom da mono?
– Viroj donacis al mi pro miaj etaj petolaĵoj.
– Ĉu vere? Mi ne donus al vi pli ol dek eŭrojn…
– Kaj mi ne petis pli multe!

Ho, tiuj serpentoj

Unu serpento demandas la alian:
– Ĉu mi estas tre venena?
– Jes. Sed kial vi interesiĝas?
– Mi hazarde mordetis mian langon.

Tro nova kaj nefidinda

Rifuzanto de vakcinoj haltas antaŭ nova ponto super rivero, en kiu svarmas krokodiloj, por demandi la gardiston:
– Ĉu vi povas centprocente garantii, ke ĉi tiu ponto ne falos, kiam mi estos sur ĝi
– Ne, neniu povus garantii ion centprocente, sed sendube temas pri 99-procenta garantio,
– Ho ne, prefere mi naĝu, ja la ponto estas tro nova kaj nefidinda.

Plukis kaj tradukis Stanislav Belov

Ĉi tiuj ŝercoj aperis en la marta kaj junia numeroj de La Ondo de Esperanto (2021).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2021, №1, 2 (307, 308).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2021/07/belov-6

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Ridu kun Stanislav Belov! appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-07-25 18:27

UEA facila

Insulo de la Rozoj

En la jaro 1968 la homoj komencis paroli pri novaj ideoj, povo de la popolo, libereco por ĉiuj. En Italio, kiel tra tuta Eŭropo kaj la mondo, tiuj ideoj fariĝis realaj, konkretaj, foje eĉ ŝtonaj: en la Adriatika Maro, 12 kilometrojn for de la itala marbordo, kaj 500 metrojn ekster la itala teritoria limo, Giorgio Rosa konstruis sian liberan ejon, kiu havis la nomon Esperantista Respubliko de la Insulo de la Rozoj. Rozo estas ankaŭ la familia nomo de la konstruisto, tradukita el la itala. Por montri ke la Insulo havas internacian celon, la lingvo de la malgranda (je 400 kvadrataj metroj) nacio estis Esperanto, sed la nacia kanto estis en la germana, el la verko de Wagner La fluganta nederlandano. La insula registaro presigis poŝtmarkojn en Esperanto, kaj la nacia koloro estis la verdo. Neniu loĝis sur la insulo, sed okazis sur ĝi multaj dancofestoj, kaj multaj homoj vojaĝis al ĝi el la itala marbordo per malgrandaj ŝipoj. La insulo estis tre fama inter la turistoj. Malgraŭ la fakto ke la insulo estis ekster la italaj landlimoj, la itala registaro timis, ke la komercaj agadoj okazantaj sur la insulo ne pagos impostojn al la ŝtato. Tial la polico esploris, ĉar italoj devas respekti la naciajn leĝojn eĉ se ili estas en eksterlando; farante tion, tamen, la itala registaro montris, ke ĝi konsideras la Insulon aparta “ŝtato”. Sekvis mallonga jura batalo, kiun la Insulo malgajnis: la 11-an de februaro 1969 la polico malkonstruis la insulon. Hodiaŭ restas malmultaj memoraĵoj de la mallonga vivo de la Respubliko: poŝtmarkoj kaj flagoj, kaj multaj paĝoj de la informfolioj de tiuj tagoj. La konstruisto, Giorgio Rosa, mortis antaŭ kelkaj jaroj, sed vidis sian laboron memorigita per pluraj libroj. En 2012 aperis romano verkita de la iama urbestro de Romo, Walter Veltroni. Ĝi estas bazita sur la historio de la Insulo, kaj enhavas kelkajn frazojn en Esperanto (ne ĉiuj estas ĝustaj). En 2020 aperis bela filmo pri la Insulo, La nekredebla rakonto pri la Insulo de la Rozoj, kiu gajnis plurajn premiojn ĉe la du plej gravaj filmkonkursoj de Italio. La filmo estas spektebla en la kanalo Netflix en la itala kun subtekstoj en la angla kaj pluraj aliaj lingvoj. La Insulo estis la plej konata “lando”, kiu havis Esperanton kiel propran lingvon. Alia estis la eta neŭtrala teritorio Moresnet. Ĝi nun apartenas al Belgio, sed de 1816 ĝis 1919 ĝi ekzistis kiel aparta teritorio inter Belgio kaj Germanio. Norberto Saletti Aperas en uea.facila artikolo pri tiu alia malgranda teritorio, kie oni parolis Esperanton: Moresnet. Legu ĝin ĉi tie.

2021-07-25 18:16

Libera Folio

UEA planas denove uzi profesian revizoron

De pluraj jaroj UEA ne uzas servojn de profesia revizoro por kontroli la kontojn. Pri tio atentigis la komitataj reviziantoj, kaj nun la estraro esploras la eblojn por trovi novan revizoron. La komitato aprobis la jaran raporton de la estraro en sia unua kunsido en sabato.

Aleks Kadar, Fernando Maia, Duncan Charters kaj Michela Lipari dum la komitata kunsido.

Kvardek komitatanoj el entute 61 ekde la komenco ĉeestis la unuan kunsidon de la komitato de UEA en sabato, la lasta tago de Virtuala Kongreso. Almenaŭ du pliaj komitatanoj provis aliĝi al la kunsido iom poste, sed ŝajne pro teknikaj kialoj ricevis nek parolrajton nek rajton voĉdoni.

Estas rimarkinde, ke en la retaj kunsidoj ne partoprenas pli da komitatanoj ol en la ordinaraj ĉeestaj kunsidoj dum Universalaj Kongresoj. En la plej lasta ĉeesta kunsido de la komitato en Lahtio partoprenis 42 komitatanoj.

La sabata kunsido faris neniujn gravajn decidojn – la demandoj pri la buĝeto de la venonta jaro kaj la investpolitiko de la asocio estos traktitaj en la sekva kunsido post tri semajnoj. Okazis tamen kelkaj interesaj diskutoj.

La ĉefa temo de la sabata kunsido estis la prezento kaj aprobo de la estrara raporto por la jaro 2020, publikigita en la junia numero de la revuo Esperanto kaj en la retejo de UEA. Intertempe aperis ankaŭ la financaj dokumentoj de la asocio por 2020: la spezokonto kaj la bilanco.

Pro reduktoj de la oficistaro kaj pro subvencio de 29 486 eŭroj ricevita de la nederlanda ŝtato, la spezokonto de UEA en 2020 ne plu estis deficita. La fina ekonomia rezulto montris pluson de 184 eŭroj, dum en 2019 la spezokonto ankoraŭ havis minuson de 62 890 eŭroj.

Efektive la enspezoj de UEA laŭ ĝenerala direktoro Martin Schäffer superis la elspezojn je multe pli ol 184 eŭroj, nome entute je 41 354 eŭroj. Tamen pli ol 40 000 eŭroj estis transmetitaj al rezervoj, kiujn la asocio povas uzi por kompensi mankon de enspezoj, ekzemple rilate kongresojn, en venontaj jaroj.

La komitataj reviziantoj Osmo Buller kaj Andreas Diemel en sia raporto trovis la ekonomian rezulton de la asocio bona kaj rekomendis al la komitato aprobi la estraran raporton kun la bilanco kaj spezokonto kaj malŝarĝi la estraron de respondeco por la jaro 2020.

"Ni aprezas, ke la totalaj enspezoj atingis tiujn en 2019 kaj superis la buĝeton per 14%. Malgraŭ tio ni havas la impreson, ke la membrovarbado devus ricevi pli da atento kaj atentigoj flanke de la Estraro", la reviziantoj skribas en sia raporto.

Samtempe ili atentigas, ke "sentebla tamen estas la manko de profesia revizoro", kaj urĝas la estraron solvi la problemon.

La komitataj reviziantoj estas mem komitatanoj de UEA, ne estas profesiuloj pri kontado kaj ne povas detale kontroli la financojn de la asocio, ekzemple esplorante efektivajn transpagojn. Tion povas fari profesia, ekstera revizoro, kaj tian UEA regule uzis ĝis la jaro 2018.

La profesia revizoro kiun UEA uzis ĝis 2018, scipovis Esperanton, kio evidente faciligas la kontrolon de esperantlingva librotenado. Dum la lastaj jaroj oni tamen ne sukcesis trovi novan revizoron, kiu kompetentus esplori la librotenadon de la asocio, interalie el la vidpunkto de ĝia konformeco al la leĝaj postuloj en Nederlando.

Responde al la atentigo de la komitataj reviziantoj prezidanto Duncan Charters diris, ke ankaŭ lia advokato konsilis al UEA nepre uzi la servojn de profesia revizoro. Laŭ Charters tio estas grava por klare montri ankaŭ al la propraj membroj, ke ĉio estas en ordo pri la kontoj kaj financoj de UEA.

Ĉar montriĝis malfacile trovi novan esperantistan profesian revizoron, laŭ Charters eblus, ke la librotenado de UEA povus esti dulingva – tio laŭ li estas nemalofta praktiko en internaciaj organizaĵoj. Laŭ li ekstera firmao eĉ povus tute prizorgi la librotenadon de UEA, se tio montriĝus ne tro kosta solvo.

Ĉar la revizoro tiukaze devus bone koni la leĝojn kaj regulojn en Nederlando, evidente devus temi pri nederlanda revizoro. Tial Charters taskis al la nederlanda oficisto en la Centra Oficejo, Ralph Schmeits, esplori diversajn solvojn. Charters esperas povi prezenti la rezulton en la sekva komitata kunsido la 14-an de aŭgusto.

Dum diskuto pri la diversaj kontoj menciitaj en la financaj dokumentoj leviĝis la demando, kial UEA entute tenas tiom da mono en bankokontoj. Komitatano Michela Lipari elkalkulis ke temas pri 500 000 eŭroj, trovis tion senrespondeca, kaj instigis la estraron anstataŭe zorgi, ke la mono estu bone investita.

Efektive la sumo de neinvestita mono laŭ la bilanco estas klare pli ol tiom – ĝi superas du milionojn da eŭroj.

Ĝenerala direktoro Martin Schäffer kaj vicprezidanto Fernando Maia argumentis, ke UEA havas multe da tia mono, kiu pro diversaj kialoj devas resti en bankokontoj – tio laŭ ili validas ekzemple pri mondeponoj de membroj, sed ankaŭ pri la mono en diversaj fondaĵoj. Pli da diskuto pri la investa politiko de UEA supozeble okazos en la dua komitata kunsido la 14-an de aŭgusto.

Michela Lipari levis ankaŭ la demandon pri la nova kotizosistemo kaj por kio ĝi utilas, se loĝantoj en landoj kun tre malalta kotizo tamen ne aliĝas, ĉar ili ne sukcesas transpagi la monon, aŭ ĉar ili kutimiĝis ricevi senpagan aliĝon pere de fondaĵo Canuto. Estrarano Jérémie Sabiyumva konsentis, ke tia problemo ekzistas almenaŭ en Afriko, sed ke oni nun klopodas "ŝanĝi la kulturon".

Leviĝis fine la demando, kial UEA ne pli aktivas pri libroeldonado, kiun cetere menciis ankaŭ la komitataj reviziantoj en sia raporto:

"La malkreskinta aktiveco de UEA kiel eldonisto estas bedaŭrinda. Pli aktiva eldonado kontribuus pozitive al la ĝenerala bildo pri la Asocio inter esperantistoj, eĉ se ĝia financa signifo ne estus tre granda."

Lige kun tio prezidanto Duncan Charters menciis, ke kuŝas grandaj stokoj de iuj pli fruaj eldonaĵoj de UEA en deponejoj, kaj indus aranĝi grandan rabatvendadon por ke tiuj indaj libroj trafu interesitan publikon.

Martin Schäffer siaflanke parolis pri la graveco modernigi la eldonadon, eldoni bitlibrojn, sed ankaŭ uzi servojn, kiuj ebligas facile kaj malmultekoste eldoni kaj tutmonde vendi librojn en bita kaj papera formatoj, eĉ en tre malgrandaj eldonkvantoj.

Tian servon uzas ekzemple la eldonejo Mondial, kies libroj estas haveblaj ne nur tra esperantistaj libroservoj, sed ankaŭ pere de ordinaraj retaj librovendejoj en multegaj landoj de la mondo. Laŭ Schäffer oni nun esploras, ĉu UEA povus same fari. Tamen ankoraŭ mankas konkretaj decidoj.

Dum la kunsido la komitato aldone elektis novan membron de la honora patrona komitato de UEA: Marco Lucchesi, kiu estas brazila verkisto, profesoro de Federacia Universitato de Rio-de-Ĵanejro kaj prezidanto de Brazila Beletristika Akademio.

de Redakcio je 2021-07-25 15:14

Neniam milito inter ni

Usono : radio-parolisto, kiu kontraŭis vakcinon, estas trafita de la Kovim-19, kaj ŝanĝas sian opinion

25/07/2021 Bildo: Vakcincentro en Tenesio. En tiu Ŝtato, la Kovim-19 plimulte tuŝas nun la nevakcinulojn. En Usono, la aŭtoritatoj plu alvokas la loĝantaron vakciniĝi, ĉefe en la Sudaj Ŝtatoj. Plimulte de la novaj kazoj koncernas nevakcinitajn personojn....

de neniammilitointerni je 2021-07-25 12:36

Esperanta Kunfarejo

Esploro pri stilo kaj esprimoj en Esperanto

Esplorista grupo, gvidata de Mireille Grosjean, lanĉis enketon cele al esploro de la stilo kaj esprimoj en Esperanto en priskribo de iu realaĵo.

La esploristoj deziras vidi, kiom grandaj estas la diferencoj en la priskriboj, kiom influas la stilon la origino de la priskribinto.
Ni petas vin vidi la tri, sube publikigitajn, ilustraĵojn kaj elekti unu el la tri bildoj. Bonvolu priskribi tion, kio okazas sur la bildo. Uzu maksimume cent vortojn.
Vian tekston kun familia nomo, persona nomo kaj loĝlando (aŭ/kaj regiono) sendu ĝin al la adreso mirejo.mireille{ĉe}gmail.com.

Ni kore antaŭdankas vin pro via valora kontribuo.

Nome de eta grupo de esploristoj: Mireille Grosjean

https://edukado.net/novajhoj?id=856

de frali je 2021-07-25 10:51

UEA facila

Fina Venko

La “Nova” Kosmokonkuro

Antaŭ 60 jaroj la mondo atestis la Kosmokonkuro inter du superpotencoj, Sovetunio jam gajnis la unuan sukceson metante la unuan sateliton sur teran orbiton, Sputnik, kaj nun la dua celo estis trafita metante la unuan homon en orbiton Yuri Gagarín je la 12-a  de aprilo 1961.

Jurij Gagarin

La embarasita Usono faris la samon kaj 23 tagojn poste prenis Alan Shepard sur orbiton, sed kvankam la misio sukcesis, ĝi estis profunde seniluziiga por ĉiuj kaj kaŭzis la popularan mokadon de la sovetianoj, kiuj nomis la mision “spaca pulo-salto”, Sed ni vidu per nombroj, kiaj estis la diferencoj inter unu kaj la alia.

Astronaut Shepard,Alan-B. One of the Original Seven and the First American In Space. MR-3 (Mercury-Redstone) Mission with Freedom7 Spacecraft REF: S63-02082 (MIXE FILE)
Vostok 1Mercury 3
Yuri GagarínAlan ShepardKomparo
Alteco [km]315187,559,52%
Daŭro [minutoj]1081513,89%

Nur 60% de la alteco kaj 14% de la daŭro!

Ĉi tio kaŭzis la faman promeson de prezidanto Kennedy surterigi usonanon sur la lunon kaj revenigi lin antaŭ ol la jardeko finiĝis, promeso realigita en unu el la plej ekscitaj momentoj en la homa historio. Bedaŭrinde Kennedy ne vivis por vidi ĝin.

Nun, la “nova” Kosmokonkuro.

Richard Branson, eble maltrankvila pri tio, kion pensos la 600 homoj, al kiuj li jam vendis biletojn kontraŭ $ 250.000, aŭ eble envios pri la grandeco kaj formo de la raketo de sia rivalo Jeff Bezos, kiu flugus antaŭe, decidis ŝanĝi sian flugon planita por la fino de la somero kaj esti “la unua vojaĝanta al la spaco” kvankam multe da gazetaro ricevita, en la realo ne estas la unua en io ajn, nek la plej maljuna, nek la plej riĉa, nek la unua, kiu forgesas pagu siajn impostojn en la spacon.

Ankaŭ estis iu diskutado, ĉu li atingis aŭ ne spacon en sia aviadilo, sed li ŝajnas esti atinginta la samajn 5 minutojn de nula gravito, kiujn li promesis al siaj klientoj.

9 tagojn poste, laŭ liaj planoj, Jeff Bezos alvenis en la spacon, tiu sen diskutado, sed kun multe malpli da gazetaro.

Ni nun rigardu la komparon inter ĉi tiuj 2 flugoj kaj la 2 de la originala kosmokonkuro, la vera.

GagarínShepardBransonBezos
Alteco[km]315187,585107
Daŭro [minutoj]108159011
Datumo1961/04/121961/05/052021/07/112021/07/20
Tempo ekde23 tagoj60 jaroj 2 monatoj9 tagoj
MisioVostok 1Mercury 3Virgin GalacticNew Shepard

Neniu el la vojaĝoj de ĉi tiu “nova” kosmokonkuro superis altecon de la sovetia flugo de antaŭ 60 jaroj, fakte ili ne superis eĉ duonon, ili eĉ ne superis la “spacan pulo-salton”, laŭ daŭro, denove neniu de vojaĝado superis tiun de Gagarin, kaj kvankam tiu de Branson daŭris pli longe ol tiu de Shepard, ni devas memori, ke aviadilo bezonas multe pli longe por supreniri ol raketo kaj ke ĝia tempo en spaco efektive multe malpli, eble la plej mallonga el ĉiuj.

Frazoj por la historio

Kion diris ĉi tiuj viroj dum siaj epopeaj vojaĝoj?

Homoj de la mondo, ni gardu ĉi tiun belecon, ni ne detruu ĝin.

Jurij Gagarin

Fixu vian problemeton kaj lumi ĉi tiu kandelo.

Alan Shepard

Kiam vi rigardas malsupren al la Tero, ne eblas eldiri vortojn

Richard Branson

Ne estas vortoj

Jeff Bezos

Ekflugaj lokoj

Yuri Gagarín ekis de Bajkonuro en Kazaistanio, kaj Alan Shepard de Kabo Kanaveralo en Usono.

Frapaj estas la nomoj de la lanĉejoj de la nova kosmokonkuro: Branson ekiris de “Vero aŭ Sekvoj” Nov-Meksiko, ne ŝercas, estas urbo kun la nomo de ĉi tiu infana ludo, kaj Bezos ekiris de Launch Site One, (lanĉa loko #1), kiel diris Bezos mem, “ne estas vortoj”.

Laŭ mia persona opinio ĉi tiu frazo perfekte resumas la du kosmokonkuro:

La historio okazas dufoje, la unua kiel tragedio, la dua kiel farso.

Karl Marx

The post La “Nova” Kosmokonkuro appeared first on Fina Venko.

de ddussich je 2021-07-25 02:18

2021-07-24

KARAPACO-PANORAMO

Fratoj Grimm: Niksino en lago (fabelotraduko laŭ la lasta versio)




Fratoj Grimm
Niksino en lago

Estis iam muelisto, kiu vivis kun sia edzino plezuran vivon. Ili havis monon kaj posedojn. Kaj ilia bonstato de jaro al jaro kreskis. Sed la malfeliĉo venis transnokte: tiel, kiel ilia riĉo kreskis, tiel ĝi ĉiujare malkreskis. Kaj laste la muelisto la muelejon, en kiu li troviĝis, apenaŭ plu povis nomi sia propraĵo. Li estis plena de zorgoj, kaj kiam li enlitiĝis post la laboro de la tago, li ne trovis trankvilon, sed turniĝadis en sia lito plena de timo.

Iumatene li jam ellitiĝis antaŭ la krepusko, iris eksteren sub la liberan ĉielon kaj pensis, ke tio malpezigos lian koron. Kiam li paŝis trans la muelejan digon, ĝuste ekvideblis la unuaj sunradioj, kaj li aŭdis plaŭdi ion en la lageto. Li turnis sian rigardon kaj ekvidis belan damon, kiu malrapide leviĝis el la akvo. Ŝia longa hararo, kiun ŝi tenis per siaj delikataj manoj super la ŝultroj, fluis ambaŭflanke de ŝi malsupren kaj kovris ŝian blankan korpon. Li vidis sendube, ke ŝi estas la niksino de la lageto. Kaj pro timo li ne sciis, ĉu foriri, ĉu stari plu? Sed la niksino aŭdigis sian mildan voĉon, nomis lin per lia nomo kaj demandis lin, kial li estas tiel malĝoja.

La muelisto komence silentiĝis, sed kiam li aŭdis paroli ŝin tiel afable, li ekkuraĝis kaj rakontis al ŝi, ke li vivis en feliĉo kaj riĉo, sed ke li estas nun tiel povra, ke li ne plu scias, kiel konsili al si.

„Estu trankvila“, respondis la niksino, „mi faros vin pli riĉa kaj pli feliĉa, ol vi estis iam, vi nur devos promesi al mi doni nur tion, kio ĝuste idiĝis de vi en via domo.“

„Kio tio povas esti“, pensis la muelisto, „ol juna hundo aŭ juna katineto?“ Kaj li promesis al ŝi, kion ŝi postulis.

La niksino sinkis en la akvo malsupren, kaj li rapidis, konsolite kaj plena de espero, en sian muelejon. Ankoraŭ li ne atingis ĝin, kiam jam paŝis la domservistino el la dompordo kaj vokis al li, ke li ĝoju, ĉar lia edzino naskis al li knabon. La muelisto staris kiel trafita de fulmo. Li ja komprenis bone, ke la malica niksino tion sciis kaj trompis lin.

Kun klinita kapo li paŝis al la lito de sia edzino. Kaj kiam ŝi demandis lin, kial li ne ĝojas pri la bela knabo, li rakontis al ŝi, kion li travivis kaj kiun promeson li donis al la niksino.

„Kion helpu al mi feliĉo kaj riĉo“, ŝi aldonis, „se mi perdos mian infanon? Sed kion mi povus fari?“

Ankaŭ la parencoj, kiuj vizitis ŝin por deziri feliĉon, ne sciis kion konsili.

Dum tio la feliĉo en la domo denove ĉeestis. Kion ajn li faris, sukcesis. Estis kvazaŭ kestoj kaj kestegoj plenigas sin per si mem kaj la mono en la ŝrankto pliiĝas transnokte. Ne daŭris longan tempon, ĝis kiam lia riĉo estis pli granda ol iam antaŭe. Sed li ne povis ĝoji senĝene pri tio: la promeso, kiun li donis al la niksino, turmentis lian koron. Tiom ofte, kiom li preteriris la lagon, li timis, ke la niksino aperos kaj lin admonos pri lia promeso. La knabon mem, li ne lasis en la proksimecon de la lago: „Gardu vin“, li diris al li, „se vi tuŝos la akvon, elŝoviĝos mano, kaptos vin kaj vin tiros malsupren.“

Sed kiam pasis jaro post jaro kaj la niksino ne plu montriĝis, la muelisto komencis trankviliĝi. La knabo fariĝis junulo kaj eklernis la metion de ĉasisto. Kiam li finis la lernotempon kaj fariĝis fervora ĉasisto, la vilaĝestro dungis lin. En la vilaĝo estis bela kaj fidela junulino, kiu plaĉis al la juna ĉasisto. Kaj kiam lia mastro tion rimarkis, li donacis al li malgrandan domon; ambaŭ geedziĝis kaj vivis trankvile kaj feliĉe kaj amis sin reciproke elkore.

Iam la ĉasisto persekutis kapreolon. Kiam la besto el la arbaro deflankiĝis en la liberan kamparon, li persekutis ĝin plu, kaj fine pafmortigis ĝin per unu fojo. Li ne rimarkis, ke li troviĝas proksime de la danĝera lago. Tial li iris, post kiam li sentripigis la beston, al la lago por lavi tie siajn sange kovritajn manojn. Sed apenaŭ li trempis ilin en la lagon, jam leviĝis la niksino el la akvo. Ridante ŝi brakumis lin per siaj malsekaj brakoj kaj tiris lin tiel rapide malsupren, ke la ondoj kunbatiĝis super li.

Kiam estis vespero kaj la ĉasisto ne venis hejmen, lia edzino ekhavis timon. Ŝi iris serĉi lin, kaj ĉar li ofte rakontis al ŝi, ke li devas gardi sin kontraŭ la insido de la niksino kaj ne rajtas iri en la proksimecon de la lago, ŝi jam divenis, kio okazis. Ŝi rapide kuris al la lageto, kaj kiam ŝi trovis sur la bordo la ĉasistan ledan mansaketon, ŝi ne pli longe povis dubi pri la malfeliĉo. Ve-plendante kaj kunkroĉante la manojn ŝi vokis pernome sian amaton, sed vane: ŝi kuris rapide al la alia flanko de la lageto kaj vokis lin denove. Ŝi riproĉis la niksinon per krudaj vortoj, sed sekvis neniu respondo. La surfaco de la lago restis nemovata, nur duono de la luno rigardis rigide al ŝi.

La kompatinda edzino ne forlasis la lageton. Rapidpaŝe, sen paŭzo kaj sen trankvilo, ŝi ĉirkaŭiris ĝin denove kaj denove, kelkfoje silente, kelkfoje elpuŝante laŭtan krion, kelkfoje plorsingulte. Fine ŝiaj fortoj finiĝis. Ŝi sinkis teren kaj falis en profundan dormon. Baldaŭ ŝi havis sonĝon.

Inter grandaj rokoblokoj ŝi grimpis timeme al la pinto; dornoj kaj grimpoplantoj kroĉiĝis al ŝiaj piedoj, la pluvo batis sur ŝian vizaĝon, kaj la vento taŭzis ŝian hararon. Kiam ŝi atingis altaĵon, ofertiĝis tie tute alia vidaĵo al ŝi. La ĉielo estis blua, la aero milda, la tero softe kliniĝis iom post iom malsupren. Tie staris sur verda, bunte floranta herbejo pure tenata kabano. Ŝi iris renkonte al ĝi kaj malfermis la pordon. Tie sidis maljunulino kun blanka hararo, kiu afable mansalutis ŝin. En tiu momento vekiĝis la kompatinda edzino.

La tago jam komenciĝis kaj ŝi decidis tuj post la sonĝo sekvi ĝin. Ŝi grimpis pene sur la monton, kaj ĉio estis tiel, kiel ŝi vidis ĝin en la nokto. La maljunulino akceptis ŝin afable kaj mansignis al seĝo, sur kiun ŝi sidiĝu.

„Certe okazis malfeliĉo al vi“, ŝi diris, „ĉar vi vizitas mian solecan kabanon.“

La edzino rakontis al ŝi larmante al ŝi kio okazis.

„Konsolu vin“, diris la maljunulino, „mi helpos al vi: vi havas oran kombilon. Atendu ĝis montriĝos plenluno. Poste iru al la lageto, sidiĝu ĉe ties rando, kaj per via kombilo kombu laŭlonge via nigran longan hararon. Sed, kiam via harao estos preta, metu la kombilon sur la bordon, kaj vi vidos, kio okazos.“

La edzino iris hejmen, sed la tempo, ĝis kiam la plenluno montriĝis, pasis nur malrapide. Fine aperis la ora luno je la ĉielo. Tiam ŝi iris al la lageto, sidiĝis tie kaj ekkombis sian longan nigran hararon per la ora kombilo; kaj kiam la hararo estis kombita, ŝi demetis ĝin sur la bordorando de la lago. Ne daŭris longan tempon, ĝis kiam io ekbruis en la profundeco, ondo leviĝis, ruliĝis al la bordo kaj prenis la kombilon kun si. Ne daŭris pli longan tempon ol la kombilo bezonis por sinki sur la grundon, ĝis kiam disiĝis la akvospegulo kaj la kapo de la ĉasisto leviĝis el la akvo. Li ne diris ion, sed rigardis sian edzinon per malĝojaj okuloj. En la sama momento dua ondo brue proksimiĝis kaj kovris la kapon de la viro. Ĉio vidita malaperis kaj la lageto montriĝis tiel kvieta kiel antaŭe kaj nur la vizaĝo de la luno brilis sur ĝi.

Senespere reiris la edzino hejmen, sed la sonĝo montris al ŝi la kabanon de la maljunulino. Denove ŝi survojiĝis je la sekva mateno kaj plendis al saĝulino pri sia kora sufero. La maljunulino donis al ŝi oran fluton kaj diris: „Atendu ĝis la plenluno denove aperos, poste prenu la fluton, sidiĝu sur la bordo, blovu belan kanton, kaj kiam vi estos finblovinta, demetu ĝin sur la sablo; vi vidos, kio okazos.“

La edzino faris tion, kion la maljunulino diris al ŝi. Apenaŭ la fluto kuŝis sur la sablo, io ekbruis en la profundo: ondo leviĝis, surbordiĝis kaj kunprenis la fluton kun si. Baldaŭ poste disiĝis la akvo kaj ne nur la kapo, sed ankaŭ la viro ĝis la koksoj elleviĝis. Plena de sopiro li etendis siajn brakojn al ŝi, sed dua ondo brue proksimiĝis, kovris lin kaj tiris lin denove malsupren.

„Aĥ, tio ne helpas“, diris la malfeliĉulino, „ke mi nur ekvidas mian amaton por perdi lin denove.“

Aflikteco denove plenigis ŝian koron, sed sonĝo kondukis ŝin je tria fojo en la domon de la maljunulino. Ŝi survojiĝis, kaj la saĝulino donis al ŝi oran ŝpinilon, konsolis ŝin kaj aldonis:„Ankoraŭ ne estas ĉio plenumita. Atendu, ĝis kiam aperos la plenluno, poste prenu la ŝpinilon, sidiĝu sur la bordo kaj ŝpinu, ĝis kiam la bobeno estos plenigita. Kaj kiam tio estos farita, metu la ŝpinilon al la akvorando, tiam vi vidos, kio okazos.“

La edzino plenumis ĉion tute precize. Tuj, kiam la plenluno aperis, ŝi portis la ŝpinilon sur la bordon kaj ŝpinis fervore, ĝis kiam la tuta lino estis foruzita kaj la bobeno tute plenigita per la fadeno. Kaj apenaŭ la ŝpinilo staris sur la bordo, ĝi bruis eĉ pli laŭte ol antaŭe en la profundo de la akvo, potenca ondo alruliĝis rapide kaj forportis la ŝpinilon kun si. Baldaŭ leviĝis la kapo kaj la tuta korpo de la viro sur akvostrio alten. Rapide li saltis sur la bordon, la edzino kaptis lian manon kaj ili kune fuĝis. Sed apenaŭ ili malproksimiĝis mallongan distancon, leviĝis kun terura bruo la tuta lageto kaj torentis kun forŝiranta forto en la vastan kampon. Jam la fuĝantoj imagis sian baldaŭan morton, jen vokis la edzino en sia timo pri la helpo de la maljunulino. Kaj en tiu momento ili estis transformitaj, ŝi en bufon, li en ranon. La torento, kiu atingis ilin, ne povis mortigi ilin, sed ĝi disigis ilin kaj kondukis ilin ambaŭ diverscele malproksimen.

Kiam la akvo jam malaperis kaj ambaŭ sentis sekan teron sub la piedoj, ili rericevis sian homan formon. Sed neniu el ili sciis, kie restis la alia; ili troviĝis inter fremdaj homoj, kiuj ne konis ilian hejmlandon. Altaj montoj kaj profundaj valoj troviĝis inter ili. Por vivteni sin, ambaŭ devis paŝti ŝafojn. Dum sep jaroj ili pelis siajn gregojn tra kampoj kaj arbaroj kaj estis plenaj de malĝojo kaj sopiro.

Kiam la printempo denove el la tero leviĝis, ambaŭ je la sama tago kun la gregoj ekmigris, kaj la hazardo volis, ke ili ambaŭ iris renkonte al la alia. Li ekvidis je fora montodeklivo gregon kaj pelis la ŝafojn al tiu regiono. Ili renkontiĝis en valo, sed ili ne rekonis sin reciproke, tamen ili ĝojis, ke ili ne plu estas tute solaj. De tiu tago ili pelis ĉiutage siajn gregojn unu apud la alia. ili ne interparolis multe, sed ili sentis sin konsolitaj. Iuvespere, kiam la plenluno brilis je la ĉielo kaj la ŝafoj ripozis, la ŝafisto prenis la fluton el sia poŝo kaj blovis belan, sed malĝojan kanton. Kiam li finis la blovadon, li rimarkis, ke la paŝtistino plorsingulte larmas.

„Kial vi ploras?“ li demandis.

„Aĥ“, ŝi respondis, „tiel ankaŭ brilis la plenluno, kiam mi blovis tiun kanton je lasta fojo sur fluto, kaj la kapo de mia amato leviĝis el la akvo.“

Li rigardis ŝin kaj estis kvazaŭ falus breto de liaj okuloj, li rekonis sian karan edzinon, kaj kiam ŝi rigardis lin kaj la luno radiis sur ŝiajn okulojn, ankaŭ ŝi lin rekonis. Ili brakumis kaj kisis sin reciproke, kaj ĉu ili estis beataj, neniu devas demandi.



Fonto: Jakobo kaj Vilhelmo Grimm: Infan-kaj domfabeloj,
Eldono lastmana, eldonejo Reclam, „Die Nixe im Teich“

tradukis Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser
lingve kontrolis Vladimir Türk


de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2021-07-24 21:41

Revuo Esperanto

Aperis "La Kolombo de Paco". Numero 13


La Redakcio
Aperis la dek tria numero de La Kolombo de Paco. Legu, ĝuu, libere kaj aktive diskonigu ĝin al viaj amikoj en Esperantujo!

Elŝutu senpage

de Redakcio je 2021-07-24 20:49

Global Voices

Por savi sian ekonomion, ĉu Tunizio povas reformi sian grandegan publikan sektoron?

Kun malplenaj ŝtataj monrezervoj, reformo estas la sola solvo

Registaraj konstruaĵoj en la urbo Tunizo [eo]. Foto de Amy Keus en Vikimedio (CC BY-SA 2.0).

La dungado de publikaj laboristoj kreskis amase en Tunizio [eo] ekde la revolucio de 2011. Nun, la ekonomia recesio kondukas la landon al reformo kiu provas redukti publikajn elspezojn.

La ekonomio de Tunizio jam estis en malbona stato post jardekoj da malaltaj salajroj kaj alta senlaboreco, kiuj estis la radikoj de la “Jasmina Revolucio“. La pandemio de KOVIM-19 plimalbonigis la aferojn, pliigis senlaborecon kaj profundigis la krizon. Ŝarĝita de ŝuldo, la tunizia registaro nun turnas sin al la Internacia Mona Fonduso (IMF) por financa helpo je 4 milionoj da usonaj dolaroj. Laŭ la ĉefministro Hichem Mechichi, ĉi tiu estas la “lasta ŝanco” savi la ekonomion de la lando, sed ĝi dependas de Tunizio reformanta sian ekonomion kaj reduktanta salajrojn kaj subvenciojn en publika sektoro.

Ofte, okcidentaj registaroj aklamas Tunizion kiel la sukcesan ekzemplon de la Araba Printempo, sed la stato de ĝiaj financoj minacas la politikan transiron al demokratio. La lando havas akumulitan kronikan deficiton taksitan je 11,5% de malneta enlanda produkto (MEP) kaj publikan ŝuldon je 90% de MEP [eo]. La pago de publikaj salajroj konsistigas pli ol duonon de la ŝtataj elspezoj kaj estas unu el la plej grandaj en la mondo, kompare kun la grandeco de la tunizia ekonomio, laŭ studo de IMF.

La alta prezo de ‘socia paco’

La nombro da publikaj laboristoj kreskis eksponente preskaŭ duobliĝante ekde la revolucio. Unu post alia, sinsekvaj registaroj uzas publikajn laborpostenojn por trankviligi publikan malkontenton. “Laboro, libereco kaj digno” estis senĉesaj postuloj de tuniziaj junuloj, frustritaj de vasta koruptado kaj manko de ŝancoj. La rajto labori kun digno kaj ricevi justan salajron estas enmetita en la Konstitucion, kaj diversaj registaroj estis premataj krei laborpostenojn. Sen solida ekonomika plano kaj bonfarta ŝtato, homoj estis dungitaj al publika servo ne pro neceso, sed kiel respondo al protestoj postulantaj laborpostenojn kaj socian justecon. Kamel Ayadi, eksa ministro pri publika sektoro, diris ke registaroj dungis homojn por aĉeti “socian pacon“. Strataj protestoj de senlaboraj junuloj tra la lando, postulantaj sian “rajton al disvolviĝo kaj laboro” en Kassrine, Tataouine kaj aliaj urboj rezultigis promesojn de publika dungado. Ĉi tio kulminis en 2020, kiam post monatoj da protestoj de tuniziaj diplomiĝintoj, la Parlamento aprobis leĝon garantiante ke tiuj kiuj estas senlabore almenaŭ jardekon devas esti dungitaj de la publika sektoro, kvankam ne estas klare kiel ĉi tiuj rimedoj estos efektivigitaj, aŭ ĉu ili estos efektivigitaj entute.

Krom respondi al la postulo pri laborpostenoj, dungado en publika sektoro ankaŭ estis uzata pro aliaj partiaj politikaj motivoj. Multaj estis akuzitaj, precipe la islamisma partio Ennahda, ke ili amase varbis siajn subtenantojn kaj lojalulojn por certigi sian firmiĝon en potenco. Sub la antaŭa reĝimo de Zine El-Abidine Ben Ali, islamistoj estis la ĉefa opozicio, ili estis procesitaj kaj malhelpitaj aliri al potenco. Post jardekoj da subpremado, la nova gvidantaro post la revolucio konsideras publikajn poziciojn kiel nur justan riparon kaj kompenson pro la ekskludo en la pasinteco. La plej granda kresko de publika kontraktado okazis dum la registaro de la alianco “Troika” inter 2011 kaj 2014, gvidata de Ennahda. Laŭ la Tunizia Sindikato de Publikaj Servoj kaj Neŭtrala Administracio, “90% de nomumoj en la publika sektoro dum regado de la Troika estis faritaj pro partiaj, regionaj aŭ familiaj kialoj”. Ambasadoroj kaj konsuloj, regantoj, magistratoj kaj administrantoj en strategiaj linioj kiel amaskomunikiloj, sekureco kaj informa teknologio estis dungitaj de subtenantoj, laŭdire. En 2012, ankaŭ estis aprobita polemika leĝo pri amnestio kiu donis laborojn en publika sektoro al pli ol 7000 homoj vunditaj dum la revolucio, kiel kompenson kaj rekonon de ilia ofero.

En intervjuo kun la juna inĝeniero Mohamed*, li diris al mi “Sinsekvaj politikistoj kontribuis al profundigo de koruptado. Ili igis la registaron malfunkcia mamuto ne kapabla plenumi siajn kernajn funkciojn. Ĉi tiuj mallongvidaj popolismaj rimedoj estas recepto por katastrofo”.

Malfunkcio de publikaj servoj kaj pliigitaj salajroj

Sub premo de la potenca Tunizia Ĝenerala Laborista Unio [eo], la nekontrolita kresko de la kvanto da ŝtatoficistoj estis akompanata de kresko de salajroj. Laŭ studo de la Nacia Instituto de Statistiko, salajroj kreskis je 23,18% inter 2011 kaj 2015, kaj la plej granda kresko okazis dum la regado de la Troika en 2013. Ĉi tiu kombinaĵo kaŭzis akran kreskon de la publika elspezo por salajroj en jam strikta ŝtata buĝeto. Tamen, la kresko de dungitoj kaj salajroj ne transformiĝis je pli bona agado, sed tute male. Plej multaj publikaj servoj (edukado, sano, sekureco, ktp.) malboniĝis. La privata sektoro plenigas la malplenon per la florado de privataj lernejoj kaj hospitaloj je prezo kiun plej multaj tunizianoj ne povas pagi.

“Ĉi tiuj dek jaroj post la revolucio, romantikigita de la Okcidento, firmiĝis por ni kiel pli da mizero kaj kunekzistado kun la fiasko de la ŝtataj institucioj. Ni havis bonegajn servojn. Sed nun, ĉiutage io fuŝiĝas. Bazaj servoj, kiel akvo, nun estas tro malbonkvalitaj por trinki. Ni aĉetas botelan akvon. Tansportado estas ŝtopita kaj danĝera. Lernejoj kaj hospitaloj tiel malboniĝis ke ni devas iri al la privata sektoro. Sed kiu povas pagi?” diris al mi amare Salwa*, emerita ŝtatoficisto.

La plej grava afero estas ne la grandeco sed la agado de la administrado. Ĉar ĝi ne baziĝas sur bezonoj, kompetentecoj kaj meritoj, la produktiveco kaj efikeco falis. En 2015, studo de la Tunizia Asocio por Lukti Kontraŭ Korupteco konkludis ke absentismo en la publika sektoro estas alarme alta kaj ke oficialuloj efektive laboris averaĝe nur ok minutojn tage. Tunizianoj perdis fidon al publikaj institucioj. Nacia konsultado de la Nacia Instanco kontraŭ Korupto en 2020 montris ke 87,2% de tunizianoj opinias ke korupto serioze pliiĝis kaj 28,5% deklaris ke ili spertis almenaŭ unu koruptan situacion en 2020.

La plimulto de la politika klaso kaj civitanoj konsentas, ke la publika sektoro estas nedaŭrigebla kaj bezonas urĝan reformadon. Estis multaj provoj pri reformado, sed sen reala progreso. Kiel en aliaj sektoroj, Tunizio malrapide ekagis, prokrastis aŭ faris unu paŝon antaŭen kaj du malantaŭen por la profito de kelkaj, malhelpante ŝanĝon koste de la plimulto. Internaciaj donacantoj kontribuis al ĉi tiu ekonomia malhaŭso, instigante Tunizion urĝe peti savprunton de la IMF. En malstabila regiono kaj lando ĉe la sojlo de Eŭropo, donacaj prioritatoj estis plifirmigi la demokratian transiron, eĉ se por tio necesis konservi malfukcian kaj malsukcesan ekonomian sistemon. Ĉi tio havis disvastigitan efikon, kreante malbonan financan ciklon kiu ne kongruas kun ekonomia progreso kaj kiu, longtempe, subfosas kaj ne subtenas demokratian transiron.

 *Nomoj ŝanĝiĝis laŭ peto.

de Aza Delgado Orduño je 2021-07-24 20:23

Neniam milito inter ni

Sieraleono : La Nacia Asembleo balotas favore al abolo de la mortopuno

24/07/2021 La Nacia Asembleo de Sieraleono balotis pasintan vendredon abolon de la mortopuno. La lastaj ekzekutoj en la lando datiĝas de antaŭ pli ol dudek jaroj. Vendredon 23an de julio, la Nacia Asembleo de Sieraleono balotis abolon de la mortopuno....

de neniammilitointerni je 2021-07-24 20:11

Fina Venko

Kiam Svislando ĉesis elsendi Esperante al Eŭropo

En la Biblio, la Babela Turo rezultigis, ke Dio disĵetas homojn tra la mondo kaj faras ilin nekapablaj kompreni unu la alian. Esperanto estas provo solvi tiun problemon Keystone / Natacha Pisarenko

De 1946 ĝis 1992, la antaŭaĵo de swissinfo.ch ankaŭ elsendis programojn en Esperanto. Kial ĉi tiuj bultenoj estis enkondukitaj, kaj kial ili estis ĉesi?

Septembro 1, 2019 – 11:00

Thomas Stephens. Naskita en Londono, Thomas estis ĵurnalisto ĉe The Independent antaŭ ol translokiĝi al Berno en 2005. Li parolas tri oficialajn svisajn lingvojn kaj ĝuas vojaĝi tra la lando kaj praktiki ilin, ĉefe en drinkejoj, restoracioj kaj manĝejoj.
Pri la aŭtoro

La 17-an de februaro 1946, la Svisa Mallongonda Servo, poste Svisa Radio Internacia (SRI) kaj finfine swissinfo.ch, elsendis semajnan programon ene de Eŭropo en Esperanto, facile la plej uzata konstruita lingvo en la mondo.

Kiel esperanta refreŝigo, en ĉi tiu arkiva tranĉeto de 2003 svisa psikologo kaj tradukisto de UN Claude Piron rakontas al SRI-ĵurnalisto Roy Probert pri la avantaĝoj de Esperanto kaj ankaŭ la antaŭjuĝoj, kiujn ĝi alfrontis:

Jen dosiero enhavanta la argumentojn de Claude Piron favore al Esperanto (en la angla)

Noto de Berno la 6-an de julio 1953 diras, ke la celo de la enhavo de la Mallonga Onda Servo estis “disvastigi la ideojn de la Ruĝa Kruco”. Ĉi tiuj elsendoj poste estis anstataŭigitaj per serio de elsendoj de Ruĝa Kruco pri internaciaj pacaj klopodoj.

Dum la Universala Kongreso de 1947 en Berno, mallongaj kongresaj raportoj kaj intervjuoj estis elsenditaj dumtempe ĉiutage. De oktobro 1947, dua kvin-minuta programo estis elsendita unufoje semajne sub la gvido de Arthur Baur, redaktisto ĉe la Neue Berner Zeitung. Lia raporto estis klarigi politikajn kaj kulturajn eventojn en Svislando al eksterlandaj esperantistoj.

La noto de 1953 diris, ke ekde la 1-a de aprilo 1949, la du semajnaj Esperanto-programoj aŭdiĝis ne nur dum la vespera elsendo por Eŭropo sed ankaŭ dum la tagmezo, ĉar la akcepto povus atingi malsamajn lokojn tage ol dum mallumo. Entute do Esperantaj transdonoj ricevis kvar kvin-minutajn transdonojn semajne.

Esperanto (laŭvorte “tiu, kiu esperas”) estis ideo de pola juda okulisto Ludwik Lejzer Zamenhof, kiu publikigis sian unuan broŝuron en la lingvo en 1887. Li volis, ke ĝi fariĝu dua lingvo por ĉiuj.

Svisa Esperanto-Societo fondiĝis en 1903.

Universala Esperanto-Asocio estis fondita en Ĝenevo en 1908. Ĝi nun havas sian sidejon en Roterdamo.

La asocio diras: “Laŭ la nombro de lernolibroj venditaj kaj membreco de lokaj societoj, la nombro da homoj kun iom da scio pri Esperanto estas en la centoj da miloj kaj eble milionoj”. Ĉirkaŭ 1.000 homoj parolas ĝin kiel sian unuan lingvon.

Esperanto havas relative simplan gramatikon sen esceptoj al siaj reguloj. Ĝia vortprovizo devenas ĉefe de latinidaj lingvoj kaj malpli multe de ĝermanaj kaj slavaj lingvoj.
Pri Esperanto

“Preter Eŭropo, neniuj regulaj Esperanto-elsendoj okazas,” la noto notis. La sola escepto estis speciala elsendo por esperantistoj en Brazilo la 31an de januaro 1953.

Baur – kiu laboris pri la Esperantaj programoj de la Svisa Dissendada Korporacio ĝis 1991 – kalkulis, ke ekzistas granda intereso pri Esperanto en Brazilo. La noto rimarkis, ke la respondo al la unufoja kvinminuta elsendo estis “plene ĝojiga”, rezultigante 25 leterojn (17 el Brazilo, ok el aliaj landoj kun ricevo).

“Sed dekomence ni emfazis, ke eĉ se homoj vere ŝatus ĝin, ĝi ne rezultigus la enkondukon de Esperanto-elsendoj en Sudameriko, ĉar, konsiderante la naciajn celojn de Esperanto, estus kontraŭdire aldoni trian lingvon al kontinento de nur du lingvoj pli-malpli reciproke kompreneblaj, “ĝi diris.

Celoj de la elsendoj

La Bern-noto klarigis, ke la ĉefa celo de la Esperantaj elsendoj ĉiam estis “atingi la intelektularon malantaŭ la Fera Kurteno, kiu sukcese transpontis sian lingvan diversecon – precipe en sudorienta Eŭropo – per Esperanto”.

Ĝi aldonis: “Niaj esperantaj elsendoj do povas disvastigi informojn pri Svislando kaj ĝiaj ideoj kaj idealoj en diskreta maniero en tiuj alie fermitaj regionoj – kondiĉe ke elsendoj en la naciaj lingvoj de tiuj regionoj ne havas sencon por ni.”

Estas malfacile diri, kiom da homoj aŭskultis ĉi tiujn elsendojn, el kiuj neniu bedaŭrinde konserviĝis en la arkivoj de SBC. Laŭ la memo de 1953 Berno ricevis du aŭ tri konfirmojn de akcepto semajne, plejparte de tiuj landoj malantaŭ la Fera Kurteno. “Ilia relativa maloftaĵo povas esti klarigita per la granda risko plej verŝajne alfrontita de la leteristoj”, diris la noto.

Poste, fine de januaro 1965, estis anoncita la ŝoka novaĵo, ke la 16 Esperantaj programoj monate ne plu estos elsenditaj pro financaj kialoj.

La Svisa Esperanto-Societo diris, ke tio estas “grava perdo por la okcidenta mondo”. “Redukto de kvar semajnaj programoj al du aŭ eĉ unu certe renkontus ĝeneralan komprenon, sed estas tre bedaŭrinde, ke la Svisa Dissendada Korporacio decidis tiri la esperantajn programojn tute,” ĝi diris.

Ankoraŭ ne mortinta

Kio okazis poste ne estas klara el la arkivoj. Ni tamen scias, ke – se la programoj efektive ĉesis – iam ili ekfunkciis denove en ia formo kaj ofteco ĉar fine de la 1980-aj jaroj Svisa Radio Internacia (SRI), ĉar la Mallonga Onda Servo estis renomita en 1978, sendis transskribajn bendojn kun Esperanta materialo tra la mondo.

Ĉi tiu estas unu el pluraj arkivitaj korespondaĵoj de 1988:

En ĉi tiu letero – en Esperanto – de majo 1990, John B Victery diras, ke li donos klasojn de Esperanto en la Ŝtata Universitato de San Francisco kaj demandas sin, ĉu SRI povus sendi al li iujn kasedajn registradojn de ĝiaj elsendoj:

Tamen la hakilo falis unu fojon por ĉiam sur la esperantan produktaĵon de SRI fine de marto 1992.

En letero de la 29-a de junio 1992, Walter Fankhauser, estro pri PR kaj merkatado de SRI, klarigas al aŭskultanto en Belgio, ke SRI “difinis novajn prioritatojn, kiuj emfazis la anglan kaj francan lingvojn kaj informojn por svisaj civitanoj loĝantaj eksterlande, kiuj ĵus ricevis la voĉdonrajton kaj tial dependas de ĝisdataj novaĵoj el Svislando “.

Ne ĉiuj aŭskultantoj estis kontentaj kun ĉi tiu klarigo. En julio 1992, Tobias Meissner en Berlino, al kiu Walter Fankhauser skribis la antaŭan monaton, diris, ke li “ankoraŭ ne feliĉas”.

“Gravaj lingvaj problemoj ekzistas en la eksaj landoj de la orienta bloko, ĉar la angla kaj la franca, pro ideologiaj kialoj, ne estas vaste parolataj tie kaj la rusa, kiu estis trudita anstataŭe, estas malaprobita”, skribis Meissner.

“Lerni nacian lingvon postulas multjaran studadon – tempo, kiu ekzistas, de kiam starigi funkcian ekonomion devas okazi rapide. Esperanto estas neŭtrala kaj povas lerni tre rapide. ”

Ŝanĝanta amaskomunikila pejzaĝo

En oktobro 1992 Fankhauser respondis al Andy Künzli, unu el la prezentantoj de la programoj SRI, por proponi plian klarigon pri la decido.

“Ni ne preteratentu la seniluziiĝon kaŭzitan de nia mezuro. Atentu, mi iom miras, ke la ĉesigo de ĉi tiuj programoj mobilizis nur 270 aŭskultantojn kaj organizojn (el kiuj nur 20% estis ekster Eŭropo!). Aliflanke, mi scias – kiel vi ĝuste atentigas – ke ekzistas granda silenta plimulto, por kiu nia paŝo certe ne estigis ĝojon. “

Fankhauser emfazis, ke ĉesigi la esperantajn kurtondajn elsendojn “ne estis elekta mezuro kontraŭ Esperanto-parolantoj” sed parto de nova orientiĝo por SRI kaj la amaskomunikiloj ĝenerale.

“La ŝanĝo en la amaskomunikila pejzaĝo estas realaĵo, kiu efikas kaj al la amaskomunikiloj kaj al uzantoj de amaskomunikiloj. Ĝi estas parto de vasta socikultura evoluo, kiu neeviteble efikas sur ne nur komunikadon en si mem sed ankaŭ pri unuopaj lingvoj. Sendube Esperanto okupas signifan lokon en la historio de komunikado. Ni konscias pri tio kaj fieras kontribui al ĝia laŭdinda pasinteco. Sed malfacilas vidi kial ĉi tiu lingvo devas esti devigita en estontecon, en kiu ĝi luktus por aserti sin”

La Svisa Mallongonda Servo (renomita Svisa Radio Internacia (SRI) en 1978) elsendis de 1935 ĝis ĝia fermo en 2004.

En 1939 ĝi ricevis sian propran antenon, situantan ĉe Schwarzenberg en centra Svislando.

La radiaj elsendoj destinitaj al fremda publiko atingis sian oran epokon dum la Malvarma Milito. Kun programoj en ok lingvoj, SRI atingis ĉirkaŭ kvin ĝis dek milionojn da aŭskultantoj tra la mondo.

La malkresko de mallonga ondo komenciĝis fine de la 1980-aj jaroj. Politikaj ŝanĝoj, kiel la fino de la Malvarma Milito, kaj teknologiaj progresoj inkluzive de satelitaj transdonoj kaj la apero de interreto, pridubis la bezonon daŭrigi kurtondajn elsendojn.

SRI elsendis siajn lastajn radioprogramojn en 2004. De tiu punkto la mandato doni novaĵojn pri Svislando al fremda publiko estis la sola respondeco de sia interreta servo, swissinfo.ch.
Pri la Svisa Mallongonda Servo

Tradukita sen ŝanĝoj ne komentoj

https://www.swissinfo.ch/eng/culture/language-from-the-archives_when-switzerland-broadcast-esperanto-around-europe/45177656#number_of_comments

The post Kiam Svislando ĉesis elsendi Esperante al Eŭropo appeared first on Fina Venko.

de ddussich je 2021-07-24 20:09

Global Voices

Kio estas Kurultajo: kirgiza politika institucio, bazita sur antikva nomada tradicio

Revivigante malnovan, neelektatan asembleon por kontroli la politikajn procezojn.

Ekrankopio el YouTube-filmeto eksplikanta la rolon de la Kurultajo. La teksto en la rusa tradukeblas jene: “Iam antaŭlonge dum kurultajoj, nomadaj popoloj estis solvantaj gravajn aferojn”

Kun pli naciisma registaro ekreginta fine de 2020, Kirgizio paŝon post paŝo plifortigis tradiciajn instituciojn, kiuj antaŭe estis marĝenigitaj. La kresko de la povo de la prezidanto, konfirmita dum referendumo okazinta la 10-an de januaro kun malmultaj partoprenintoj, nun iras brak-ĉe-brake kun la kreskinta signifo de la Kurultajo, tradicia politika institucio de nomadaj popoloj en Mongolio kaj Centra Azio.

La Mongola imperio alportis la Kurultajon al Centra Azio en la 13-a jarcento dum okupado de la regiono. De la mongola “khur” (kune) la institucio Kurultajo servis kiel asembleo de lokaj elitoj por fari politikajn kaj militajn decidojn.

Kurultajoj estis revivigitaj en la regiono post la kolapso de Sovetunio — kie ili estis malpermesitaj — kaj ili ekzistas en Kirgizio ekde 1993, kun diversaj niveloj de kultura kaj politika signifo.

Rapida reveno al tradicio

Askar Akajev, la unua prezidanto de Kirgizio, reginta de 1991 ĝis 2005, restarigis la Kurultajon. Tamen en 2004 la Kurultajo estis turnita al la opozicia tendaro kaj fortigis la politikan renverson fare de Kurmanbek Bakijev, kiu iĝis prezidanto de la lando kaj plu kreskigis la rolon de la asembleo, kiu estis financita sole per privataj kontribuoj kaj donacoj.

En 2010, post perdi politikan bazon, Bakijev reorganizis la institucion je la tiel nomata Kurultajo de Konsento, kiu inkluzivis 750 reprezentantojn de kamparaj distriktoj, urbaj centroj kaj diversaj religiaj komunumoj.

Post sangaj interetnaj bataloj en 2010 [Ndlt: temas pri pogromoj de lokaj uzbekoj fare de kirgizaj naciistoj] la asembleo ludis gravan rolon en superado de la dividoj kaj rekonstruado de la nacio.

La vorto Kurultajo nur aperis en la 52-a artikolo de la konstitucio de 2010, kiu donis al ĝi statuson de konsulta institucio. En oktobro 2010, post referendumo kaj parlamenta baloto, la rolo de la Kurultajo iĝis pli grava. Dum 2011, kurultajoj okazis en la regiona kaj nacia niveloj.

En lastaj jaroj kreskis interesiĝo inter politikistoj pri revivigo de tiu ĉi institucio.

En 2019, membroj de la Ĵogorku Keneŝ, la kirgiza parlamento, proponis malneton de leĝo “Pri Kurultajo”, kiu povus plifortigi ĝian rolon. Sed la leĝprojekto estis rifuzita de la parlamento.

Post kiam, daŭrintaj dum semajnoj, perfortaj manifestacioj forpelis la kirgizan registaron en oktobro 2020, tamen nova naciisma registaro subestre de prezidanto Sadir Ĵaparov aktivigis diskuton pri la Kurultajo.

En januaro 2021 homoj en Kirgizio voĉdonis dum prezidanta baloto — firmiginta la gvidantecon de Ĵaparov — kaj en konstitucia referendumo, kiu grave ŝanĝis la formon de regado, de la parlamenta al tiu prezidanta.

En aprilo 2021 nova konstitucia referendumo aprobis la prezidantan formon de regado kaj donis pli da povo al la Kurultajo.

La debato pri kurultajoj

Laŭ siaj proponantoj, la Kurultajo povus helpi kontroli la agojn de elektitaj individuoj per premo fare de klanoj kun kiuj la kirgizoj plu forte identigas sin. Subtenantoj de la Kurultajo estas konvinkitaj, ke ĉar la registaro en la lando estas formita ĉefe de kirgizoj, tradiciaj mekanismoj de influo sur ĝin estas necesaj. La Kurultajo strebas restarigi la tradician spiriton de la kirgiza popolo kiel sistemon de kolektiva respondeco de la klano rilate la nomumitajn gvidantojn kaj la servon de gvidantoj al la popolo. Kurultajo estas konsiderata kiel la sola mekanismo kiu igos la registaron servi al la popolo.

Oponantoj de la ideo diras, ke ekzistas probableco, ke tiu ĉi iniciato kaŝas provon centralizi potencon ĉirkaŭ la figuro de la prezidanto kun “enpoŝa parlamento” kaj la Kurultajo kiu servos al li. Laŭ la kritikantoj, ne necesas turni reen radon de historio; anstataŭe oni necesas serĉi novajn modernajn manierojn solvi la problemojn, kiuj multiĝis.

La nova konstitucio, aprobita en februaro kun raportitaj proceduraj rompoj, ne priskribas la procezon de elektado de la membroj de la Kurultajo. Observantoj notis ankaŭ, ke ĝia mandato estas praktike nedistingebla de tiu de la parlamento. Iljana Ĵedigerova, jura eksperto de la NRO Precedent, diris al Tutmondaj Voĉoj, ke la funkciado de la Kurultajo estas malklara.

We can assume that the Kurultai will, to some extent, duplicate the functions and powers of the Jogorku Kenesh. Kurultai members will essentially be duplicates of parliamentary deputies. But the concrete way in which Kurultai will work is still unknown.

Oni povas supozi, ke la Kurultajo iugrade dublos la funkciojn kaj potencon de la Ĵogorku Keneŝ. Membroj de la Kurultajo estos fakte dublaĵoj de parlamentaj deputitoj. Sed la konkreta vojo en kiu Kurultajo funkcios plu estas nekonata.

En intervjuo al la kirgiza servo de Radio Libera Eŭropo, Sanija Toktogazijeva, eksperto pri konstitucia juro ĉe la Usona Universitato de Centra Azio, avertis, ke la Kurultajo povus konduki al aŭtoritatismo.

In authoritarian states, all dictators like such quasi-constitutional bodies. Why? Because they are not elected and not accountable. The Kurultai will always consist of ‘loyalists’ to the president. [Former President of Kazakhstan Nursultan] Nazarbayev, with the help of the People's Assembly, dissolved the first parliament. At one time, [former President of Kyrgyzstan Kurmanbek] Bakiyev wanted to do the same thing. With the help of such institutions, dictatorships were established.

En aŭtoritataj ŝtatoj ĉiuj diktatoroj ŝatas tiajn kvazaŭ-konstituciajn instituciojn. Kial? Ĉar ili estas neelektitaj kaj nekontrolataj. La Kurultajo ĉiam konsistos el “lojalistoj” de la prezidanto. [Eks-prezidanto de Kazaĥio Nursultan] Nazarbajev, kun la helpo de la Popola Asembleo, dissolvis la unuan parlamenton. Siatempe [eks-prezidanto de Kirgizio Kurmanbek] Bakijev deziris fari la samon. Kun la helpo de tiaj institucioj diktaturoj estis establitaj.

Kun la nova konstitucio la Kurultajo havos voĉrajton en ĉiuj tri branĉoj de la potenco, laŭ Ĵedigerova.

Народный курултай будет иметь право законодательной инициативы, может вносить предложения Президенту об освобождении членов кабинета министров. Представитель Народного Курултая будет входить в состав Совета по делам правосудия, который заменит Совет по отбору судей, а Торага ЖК КР будет обеспечивать взаимодействие Жогорку Кенеша, в том числе с Народным Курултаем.

La Kurultajo havos rajton de leĝa iniciato, ĝi povos fari proponojn al la prezidanto rilate eksigon de registaranoj. Reprezentanto de la Kurultajo membros en la Konsilio pri la Juĝaj Aferoj, kiu anstataŭos la Konsilion pri Elektado de Juĝistoj, kaj la toraga [prezidanto] de parlamento de Kirgizio prizorgos interagon de Ĵogorku Keneŝ, inkluzive kun la Kurultajo.

La kirgizia konstitucio estis jam ŝanĝita 11 fojojn ekde kiam la lando sendependiĝis en 1991. Ĉiu prezidanto ŝanĝis la regulojn de la ludo dum li havis la potencon. Ĵaparov faris tion tuj post kapti la plej superan postenon. Oni vidos kian rolon la kurultajoj ludos en plia nova erao de Kirgizio.

de Stano BELOV je 2021-07-24 19:51

La Balta Ondo

Kaj la gajnanto estas…

Nomadlando

Frances McDormand ricevis la ĉefan aktorinan Oskaron pro sia rolo en Nomadlando, ricevinta ĉi-jare la filman ĉefpremion.

Estas jam banala observo, ke nenio estas kiel antaŭe. Tio validas kompreneble ankaŭ por la ĉi-jara disdono de la Oskaraj premioj. Neniu grandskala ceremonio por gesteluloj kaj gesteluletoj, sed iom pli intima ceremonio. Nenie publika spektado kun komuna krevmaizo, sed unuopa hejma observado sur la sofo aŭ en la lito.

MinariUsono klopodas retrovi sian animon

Ĉar la grandaj kompanioj ne lanĉis multajn grandajn furoraĵojn, pli malgrandaj filmoj povis grimpi en la kategorion “plej bona filmo”. Estis frape, ke kvar el la ok kandidatoj temis pri la ebleco de alternativa Usono, alternativo al la rasista vizio de la nun forigita kaj neniam plu mencienda prezidento. Tiel Minari de Lee Isaac Chung rakontas, kiel korea familio trovas novan hejmon en kampara Arkansaso. Judaso kaj la nigra Mesio (Judas and the Black Messiah) de Ryan Coogler rekonstruas epizodon el la movado Nigraj Panteroj. Dum la aktorado estis elstara, mi trovis la intrigon tro interna por kapti mian intereson. Sed Daniel Kaluuya prave ricevis la premion por plej bona apoga aktoro.

La proceso kontraŭ la ĉikaga-sepopo The Trial of the Chicago 7 de Aaron Sorkin kolektis ses nomumojn, sed gajnis neniun premion. Jes, estas elstara aktora ensemblo, sed la scenaro kapablas nur fokusi al iuj el ili. La plej multaj roloj estas nur skizoj. Sorkin rerakontas la farsan proceduron el la jaro 1968a. Tiam “la sistemo” klopodis meti admonon por protestantoj kontraŭ la milito en Vjetnamio laŭ la moto “punu unun, eduku centon”. La korupteco de la jura sistemo jam estas sufiĉe ŝoka, sed Sorkin sentis la bezonon dramatigi kelkajn eventojn por pligrandigi nian indignon. Tio povas esti distra, sed ne nepre estas recepto por la plej bona filmo de la jaro.

Esceptaj vivoj

Holivudo amas filmojn pri si mem, tiel Mank de David Fincher kolektis 10 nomumojn. Temas pri la evoluo de la scenaro por Citizen Kane (1941), ofte menciita kiel unu el la plej elstaraj filmoj de la mondo. Kutime oni atribuas la scenaron al la juna genio Orson Welles, sed ĉi tiu filmo postulas, ke la kunverkinto Mankiewicz havis pli grandan kontribuon, ol oni antaŭe sciis. Mank tamen nur marĝene temas pri konkretaj detaloj de la verkado de la scenaro, sed pli amplekse esploras la kreivan procezon kaj la fonon, en kiu la verkisto skribas pli ĝenerale. Fincher uzas diĝitajn trukojn, tiel Mank aspektas kiel filmo el la 1940aj jaroj.

patroDu aliaj biografoj kandidatis por plej elstara filmo La patro (The Father) de Florian Zeller kaj Sono de metalo (Sound of Metal) de Darius Marder. Ambaŭ estas treege rekomenditaj.

La patro invitas la spektanton vidi la mondon el la perspektivo de demenculo. Anthony loĝas en sia apartamento, sed strangaj aferoj okazas. Kial ade malaperas lia horloĝo? Kaj kiu estas tiu fremdulo, kiu asertas, ke li estas edzo de lia filino? Kaj kial ŝi foje volas transloĝiĝi al Parizo kaj foje ne? Ni spertas la frustriĝon de Anthony. Malsamaj aktoroj ludas la saman karakteron, kaj ankaŭ tiel ni atestas la konfuziĝon de Anthony. La patro estas korŝira ĝis la brutala fino. Kvankam ili parolas, eĉ parolas multe, tiu filmo neniam tedis min. Anthony Hopkins, kvankam iom surprize, sed prave gajnis la premion por plej elstara aktorado.

sono de metaloRiz Ahmed de Sono de metalo ankaŭ estintus digna gajnanto en tiu kategorio. Li kreas la rolon de surdiĝanta muzikisto Ruben Stone. Ahmed brile ludas la neadon de la onta handikapo, frustriĝon, batalon, rezignon kaj fine akcepton. Danke al la brila sona editorado ni partoprenas en la mondo de Ruben. Kutimaj sonoj malaperas aŭ distordiĝas. Tamen la rezulto ne estas plorriĉa kompato, sed prudenta portreto de malrezignanta menso. Filmo, kiu longe resonos en mia menso (pardonu la trivialan vortludon).

Promesplena juna virino (Promising Young Woman) de Emerald Fennel pritraktas en sia propra maniero revenĝon de, nu, promesplena juna virino sub la etikedo de #mi_ankaŭ. Tio estas iasence nova ebleco por intrigoj: interese, distre, ĝueble sed por mi ne tro profunde.

La favorito de ĉiuj tamen estis Nomadlando de Chloé Zhao (Zhào Tíng). Ĉiu filmo de Zhao ĝis nun rakontas pri vivoj marĝene de la socio. Kantoj, kiujn mia frato instruis al mi (2015) temas pri la komplikita kaj malstabila vivo de amerikaj indiĝenoj en rezervejoj. La Rajdanto (2017), unu el la plej ŝatataj filmoj de la usona eksprezidento Obama, estas nuntempa vesterno. Brady devas post grava akcidento decidi, ĉu li provu realigi sian revon iĝi rodeisto kaj eble morti, aŭ ĉu li pluvivu en anonimeco. Mi do havis grandajn anticipajn atendojn, kaj Zhao plene plenumis ilin.

Fren (brile aktorita de Frances McDormand), virino en la sesdekaj jaroj, perdis ĉion: edzon, laboron, domon. Restas nur la kamioneto, kaj per ĝi ŝi veturas kiel moderna nomado tra la lando, sendome, jes, sed ne senhejme. Tio elvokas la usonan miton de libereco sur la vojo. Zhao observas detale kaj proksime. Fren ne estas bedaŭrinda persono. Zhao ankaŭ evitas indignon, ekzemple, ŝi senkomente montras la laborkondiĉojn ĉe Amazon. Survoje Fren renkontas aliajn nomadojn. En tiu filmo veraj nomadoj ludas fikciajn versiojn de si mem. Ili aperas ankaŭ en samtitola nefikcia libro, sur kiu Zhao bazis la scenaron. Jen alia elvoko de la “vera esenco de Usono”, kiu tute prave gajnis la premion por la plej bona filmo de la jaro. Chloé Zhao ankaŭ gajnis la premion por plej bona reĝisorado. La Akademio jam 93 fojojn disdonis siajn premion, kaj Zhao estas nur la dua virina gajnanto. Honton al la Akademio! (Legu pli en La Ondo de Esperanto, 2020, №305, p. 108-110.)

Entute estis jaro kun tre vidindaj produktaĵoj. Estas nur bedaŭro, ke multaj el ili rekte aperis en elsendofluoj sen montrado en kinejoj.

Internacia rikolto

Internaciaj produktaĵoj eĉ pli malfacile atingas la spektantojn en kinejoj, des pli en absurda sezono kiel la nuna. 15 internaciaj filmoj estis en la mallonga listo, kiu aperis en decembro. Kvin estis finfine nomumitaj. Ofte ne facilas eltrovi la elektokriteriojn de la Akademio. Probable ili faras, kion ili kapablas.

Colectiv (tio estas nomo de klubo en Bukareŝto) de Alexander Nanau el Rumanio estas dokumenta filmo: ĝi aperis ankaŭ en la kategorio “plej bona dokumenta filmo” kaj devintus gajni tiun premion. Nanau esploris skandalon, kiam en 2015 pro incendio en ĉi tiu rumana klubo mortis 27 homoj, sed pli multaj mortis poste en la hospitalo pro diluitaj disinfektaĵoj. (La filmo Să nu ucizi (Ne mortigu!) de Gabi Virginia Şarga kaj Cătălin Rotaru el la jaro 2018 pritraktas la saman temon.)

filmoPli bonaj tagoj (Internacia titolo por Sháonián dĕ nĭ) de Derek Tsang temas pri ĉikanado en ĉina lernejo. Tio estas ofta temo en orientaziaj filmoj por la junularo. Verŝajne la ĉina cenzuro intermiksis, kaj tial tiu filmo estas pli eduka ol interesa. Estas facile trovi pli taŭgan kandidaton el la mallonga listo, ekzemple Karaj kamaradoj! (Дорогие товарищи!) de Andrej Konĉalovskij. Tiu filmo rakontas pri evento el la jaro 1962, kiam la Sovetunia armeo masakris la protestantojn kontraŭ malkresko de salajro kaj kresko de prezoj en la urbo Novoĉerkassk. (Bedaŭrinde la filmo iom banaliĝas en la dua parto.)

Ĉiam estas ĝojige, se filmo el Afriko ricevas atenton. Ĉi-jare La viro, kiu vendis sian haŭton (L’homme qui a vendu sa peau) de Kaouther Ben Hania el Tunizio estis kandidato por la plej bona internacia filmo. La filmo ĵonglas lerte inter la problemoj de rifuĝintoj, homaj rajtoj kaj la sinteno de intelektuloj kaj enkondukas, iom malsukcese, amhistorion kiel motivon de fuĝo.

drukLa favorita kandidato estis Ebriemo (Druk) de la dana reĝisoro Thomas Vinterberg. Bedaŭrinde, ĝi gajnis la premion. La scenaro de Ebriemo estas tute averaĝa. Kvaropo de mezaĝaj instruistoj legis pri la penseksperimento de norvega psikiatro, ke homoj funkcius pli bone, se ili konstante havus iom da alkoholo en la korpo. Ili volas pruvi ĉi tiun hipotezon kaj – jes, surprizo! – Ili subite fariĝas brilaj. Tiam ili pensas, ke pli da alkoholo estos eĉ pli bone. Ĉiu povus diri al ili, ke tio estas malbona ideo. Ili fiaskas kaj repensas sian sintenon al alkoholo, kaj faras tion drinkante ĉampanjon el la botelo… Elstara aktorado de la trupo, kaj precipe de Mads Mikkelsen, kaŝas la difektojn de la scenaro kaj savas la filmon.

Quo vadis, Aida de Jasmila Žbanić el Bosnio estas la filmo, kiu meritis gajni la premion. Ĝi rakontas pri Aida, kiu laboras kiel tradukisto por NATO en Srebrenica. Aida klopodas savi siajn familianojn, sed ŝi devas agnoski, ke ŝi estas senpova ŝraŭbo en la sistemo. La dramo fariĝas pli kaj pli intensa. Ni, la spektantoj, fariĝas tiel frustritaj, koleraj kaj senesperaj kiel Aida. Tiu filmo estas altnivela, sed la juĝoj de la Akademio laŭris anstataŭe banalan komedion. Ve!

La rikolto finita. Eĉ en la tempo de la monda pandemio eblis produkti elstarajn filmojn. Ni rikoltos denove en la sekva jaro. La gajnanto estas la spektanto de filmoj.

Wolfgang Kirschstein

Frances McDormand ricevis la ĉefan aktorinan Oskaron pro sia rolo en Nomadlando, ricevinta ĉi-jare la filman ĉefpremion.

Ĉi tiu teksto aperis en la junia (somera) numero de La Ondo de Esperanto (2021).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2021, №2 (308).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2021/07/oskaro-3

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Kaj la gajnanto estas… appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-07-24 18:32

Libera Folio

Fernando Maia pretas plu gvidi UEA-n

Vicprezidanto Fernando Maia pretas daŭrigi en la estraro de UEA, dum prezidanto Duncan Charters ŝajne ne rekandidatos por nova mandatperiodo. Tiu estis la ĉefa novaĵo de la tradicia programero La estraro respondas dum la daŭranta Virtuala Kongreso de UEA.

Ĝis 80 kongresanoj sekvis samtempe la programeron La estraro respondas dum la Virtuala Kongreso en vendredo la 23-a de julio 2021. Ĉeestis ĉiuj estraranoj, krom Jérémie Sabiyumva, kies neĉeesto ne estis aparte klarigita: eventuale temis pri problemoj kun reta konekto. La kvanto de spektantoj estis komence sub 30, sed kreskis ĝis la fino al maksimumo de 80 samtempe.

Multaj demandoj temis pri la nuna stato kaj estonteco de UEA. La antaŭa strategia plano de UEA estis aprobita en Rejkjaviko la 26-an de julio 2013 kaj validis dum la periodo 2013-2017. Nova plano daŭre mankas, sed laŭ prezidanto Duncan Charters jam komenciĝis preparado.

Jam okazis kunsidoj kun komitatanoj pri tio kaj kolektiĝis "amaso de bonegaj ideoj". Nun necesas nur organizi ilin, Charters klarigis. Fine de 2021 li esperas prezenti malneton.

La nova retejo, kiun oni preparas jam de ok jaroj,  laŭ la estraro nun praktike pretas, kaj la testado komenciĝis.

Tamen la provoj montris kelkajn cimojn, kiuj devis esti korektitaj. Oni esperas, ke oficistoj de UEA baldaŭ povos testi la novan sistemon, kiu, krom la retejon mem, ampleksos administrajn funkciojn. Nur poste la retejo estos malfermita al ĉiuj.

Pli frue dum la jaroj diversaj prezidantoj kaj estraranoj menciis diversajn datojn por la lanĉo de la retejo, sed ĉiuj venis kaj pasis sen apero de retejo, kaj nun la estraro jam ne volis mencii ajnan limdaton por la efektiva lanĉo.

Tra la jaroj ŝanĝiĝis la teamoj, kiuj okupiĝis pri ĝi, ne laste pro disputoj inter si kaj kun la estraro.

La ekonomia stato de UEA nun estas bona, laŭ Huang Yinbao (Trezoro), estrarano pri financoj:

– Laŭ mi la nuna ekonomia situacio iras en bona vojo. Unuflanke la kosto malmultiĝas kaj la enspezo altiĝas. Kaj estontece eble ni daŭre iros laŭ tiu vojo. La ĉefa enspezo laŭ mi daŭre estas la membra kotizo kaj donacoj. Ankaŭ ni pene serĉos eksteran subvencion.

Vicprezidanto Maia menciis la pasintjaran subvencion de la nederlanda ŝtato kiel unu ekzemplon. Tiu subvencio tamen estis specife celita por kovri perdojn kaŭzitajn de la pandemio, do apenaŭ oni povos esperi pri similaj subvencioj en aliaj jaroj. Maia ankaŭ rakontis, ke UEA kontaktis la entreprenon Kosmo por kunlaboro por havigi subvenciojn de Eŭropa Unio.

– Ankaŭ kun aliaj partneroj ni faras tion, ne nur kun Kosmo. Tiu enspezfonto tamen ne estas certa, ĉar oni ne povas garantii ke ni ricevos subvenciojn. Tial ankaŭ kotizoj kaj donacoj estas gravaj.

Maia aparte menciis la kampanjon Alianco 365, kiu estas plano por konstanta monata donacado al UEA. Laŭ tiu plano donacantoj pretas donaci po 31 eŭrojn monate al la Asocio.

– Tiujn, al kiuj eblas, mi urĝas tion fari. Tia donacado donas bazon por nia laboro.

Fernando Maia kaj Amri Wandel pretas kandidati por la sekva estraro, kiu estos elektita venontjare dum la Universala Kongreso en Montrealo, dum prezidanto Duncan Charters ne ŝajnis entuziasma pri plia mandatperiodo:

– Mi kredas ke Fernando absolute havas la vicon por kandidati por prezidanteco, ĉar lastfoje li havis fortan subtenon. Do mi absolute ne pledas por rekandidatiĝo kiel prezidanto. Ne nur Fernando sed ankaŭ aliaj estas preparitaj por transpreni la taskon kaj estas bone havi novan sangofluon, Charters diris.

Fernando Maia estas vicprezidanto de UEA, sed dum la lastaj jaroj li estas multe pli videbla en la gvidado de la asocio ol prezidanto Charters. Maia ne diris, por kiu posteno li kandidatos, sed alia klara kandidato por la prezidanteco momente mankas, se Charters ne daŭrigos, kiel li aludis.

– Mi pretas resti kiel estrarano de UEA, ne nepre kiel prezidanto aŭ vicprezidanto, sed mi pretas plu labori por la asocio kaj tre verŝajne kandidatos, sed ne scias por kiu posteno, Maia diris.

Kiel ”kondiĉon” por sia pluresto en la estraro Maia indikis, ke Alex Kadar restu kiel ĝenerala sekretario. Poste oni multe laŭdis la laboron de Kadar kaj diris, ke estus malfacile imagi la laboron de la estraro sen li. Kadar tamen atentigis, ke lia mandatperiodo kiel komitatano B finiĝos, kaj ke li povos daŭrigi kiel estrarano nur se li estos reelektita kiel komitatano.

Fernando Maia siaflanke ne bezonos aprobon de la individuaj membroj de UEA por resti en la komitato, ĉar li estas komitatano A, elektita de Brazila Esperanto-Ligo, kaj restos komitatano A ankaŭ en la sekva oficperiodo – pri tio li jam interkonsentis kun BEL.

La estraranoj Trezoro Huang Yinbao kaj So Jinsu nenion diris pri siaj planoj por la sekva mandatperiodo. Prezidanto Duncan Charters atentigis, ke virinoj nun mankas el la estraro kaj kuraĝigis virinojn kandidatiĝi. ”En la komitato estas talentaj virinoj”, li diris.

La delegita reto kaj ĉu iuj ĝin nuntempe uzas estis la temo de unu el la demandoj. La estraro asertis, ke la delegita reto reformiĝos post la renovigo de la retejo, kies dato tamen restas nekonata.

En 2018 la komitato sen diskuto aprobis la proponon de la estraro forigi la Jarlibron por ŝpari monon. Tiam oni asertis, ke la Jarlibron anstataŭos ĝuste la nova retejo, kaj krome ”almanako”, kiun oni povus publikigi ĉiun trian jaron en papera formo kaj kontraŭ pago sendi al dezirantoj.

Tamen nek retejo nek almanako aperis. Duncan Charters diris ke oni ja esploris pri la ideo de almanako, sed mankas decido pri la afero. Laŭ Orlando Raola montriĝis, ke estas tro koste produkti Jarlibron kaj mankas laborforto por tio en la Centra Oficejo.

Ĉu eblas pagi al UEA per bitmono, demandis iu el la ĉeestantoj. La respondo ne estis tute klara. UEA ankoraŭ ne uzas bitmonon, kaj eble estas bezonata longa tempo antaŭ ol tio povos okazi, interalie ĉar necesas bone informiĝi pri la reguloj en Nederlando, diris estrarano Trezoro Huang Yinbao.

Sed se tamen iu volas pagi per bitmono, Fernando Maia petis la koncernan personon kontakti UEA-n.

– Ni diskutas tion nun kun la ĝenerala direktoro Martin Schäffer, ni devas kelkajn aspektojn ankoraŭ esplori. Ankaŭ Facebook proponos peradon de pagoj, kaj tio verŝajne estos bona afero por afrikanoj, kiuj povas kvazaŭ senpage aliri ĝin. Se iu vere volas pagi per bitmono, tiu skribu al la estraro aŭ la ĝenerala direktoro. Ni analizos la aferon kaj tio donos al ni materialon ankaŭ por kompreni kiel procedi, Maia diris.

Universala Kongreso en Afriko estas multjara revo de UEA kaj nun aperis serioza kandidatiĝo de la landa asocio en Tanzanio. La afero ne estas ankoraŭ decidita.

Laŭ Orlando Raola, kiu respondecas pri kongresoj, ja eblus organizi kongreson en Afriko en iu luksa hotelo, sed tio signifus, ke granda parto de la afrikanoj mem tiam ne povus partopreni. Necesas trovi solvon, kiu ebligas ankaŭ al afrikanoj partopreni, li klarigis. Finance kongreso en Afriko estas certe malfavora por UEA.

La demandoj pri eventuala malpliigo de flugoj al kongresoj kaj ankaŭ pri eventuala kongreso en Afriko fokusiĝis plejparte al ekonomiaj sekvoj al UEA.

Orlando Raola respondis al Ulla Luin, ke la kongreso en Montrealo celas esti plej ekologie konscia kaj estas planata kampanjo por kolekti monon por planti arbojn, kiuj kompensos la karbonan dioksidon produktotan pro la venontjara kongreso.

Amri Wandel atentigis, ke UEA jam ŝparis multe da karbona oksido ĉar okazis du virtualaj kongresoj, kaj ankaŭ estonte grandan parton el la kongresaj programeroj eblos sekvi virtuale eĉ se okazos ĉeesta kongreso. Krome, la IKU-libro aperis virtuale, li menciis.

Apud la ekologiaj problemoj kiujn kaŭzas la flugoj kaj vojaĝado, ankaŭ ŝparado de paperaĵoj senditaj al membroj aperis inter la demandoj.

UEA laŭ la estraro jam multe reduktis la sendadon de papera poŝto kaj multaj eldonaĵoj de UEA estas haveblaj ankaŭ en bita formo. Tamen por kelkaj personoj kaj regionoj de la mondo estas ankoraŭ bezonataj paperaj eldonaĵoj kaj kelkaj ankoraŭ volas paperajn eldonaĵojn.

Laŭ informoj de Jukka Pietiläinen

de Redakcio je 2021-07-24 11:04

Paweł Fischer-Kotowski redaktos Kontakton

La revuo Kontakto havas novan redaktoron. Post dek jaroj Rogener Pavinski forlasas la postenon, kaj transdonas la torĉon al Paweł Fischer-Kotowski. La estraro de TEJO elektis lin el inter tri kandidatoj, post tri intervjuoj.

Paweł Fischer-Kotowski estas 30-jara pola esperantisto, kiu interalie estis estrarano de Pola Esperanto-Junularo, ĝenerala sekretario de TEJO kaj komitatano de UEA. Profesie li estas bibliotekisto kaj laboras en scienca biblioteko en Varsovio.

En intervjuo de Libera Folio li diras, ke li ne volas grave ŝanĝi la redaktopolitikon de Kontakto:

– Esperantistoj foje forgesas, ke oni ne ŝanĝu ion, kio jam bone funkcias. Kompreneble, la personeco de la redaktoro speguliĝas en la revuo kaj oni povas klare vidi diferencojn inter la kajeroj de la ĝisnunaj redaktoroj. Mi esperas, ke ankaŭ mi povos kontribui per io nova kaj pozitiva.

Laŭ li Rogener Pavinski dum dek jaroj brile redaktis revuon, kiu  havas prestiĝon kaj longan, preskaŭ 60-jaran historion. Paweł Fischer-Kotowski citas karakterizon de Humphrey Tonkin, la unua redaktoro de la revuo, kiu en ĝia beba periodo skribis jene:

Kontakto ne estas ”ankoraŭ unu gazeto”. Ĝi fundamente malsimilas ĉiujn aliajn Esperanto-gazetojn laŭ enhavo kaj prezento. Tiuj enhavo kaj prezento trovis ĉie laŭdojn. La prestiĝo kiun la revuo gajnis por la esperantista junularo interne kaj (precipe) ekstere de la Esperanto-movado estas nekalkulebla. Tiu prestiĝo estas kompreneble kontribuo al la prestiĝo de Esperanto mem.

– Estas por mi honoro povi redakti la revuon “Kontakto” kaj mi dankas la estraron de TEJO pro la fido. Lastatempe mia aktivado en la movado koncentriĝas al la instruado, post la instruista trejnado de ILEI mi ekinstruis komencantojn kaj progresantojn, en kursoj kaj individue. Tio donis al mi freŝan perspektivon pri niaj lingvo kaj komunumo. Mi esperas, ke mi povos utiligi en la redakta laboro la energion kiun donas al mi la lernantoj.

Kian signifon havas laŭ vi la gazetaro en Esperantujo, kaj kian rolon havas Kontakto?

– Ĉiam kreiĝas kaj malaperas novaj blogoj, podkastoj, retejoj kaj soci-retaj grupoj, sed Kontakto firme ekzistas dum jardekoj. Ĝi estas marko pri kiu UEA kaj TEJO prave zorgas. Mi strebos liveri al la membroj, patronoj kaj abonantoj interesan, belan revuon kun kvalita enhavo en senriproĉa lingvaĵo. Sed tion mi ne povas fari sola, tial mi esperas je kunlaboro de aŭtoroj, kaj jam nun mi atendas viajn proponojn kaj ideojn.

– Ekzistas bela amaseto da bultenoj kaj revuoj, kiuj temas pri Esperanto – la movado, la lingvo, la literaturo. Tamen ne estas multaj, kiuj koncentriĝas pri la soci-kultura, neesperantista temaro. Tiun niĉon plenigas Kontakto, kiu per sia enhavo celas interesi la junulojn kaj junulojn+.

– Aparte kara publiko – sed ne ekskluzive – estos por mi la novuloj kaj komencantoj, al kiuj mi celas liveri legindan revuon, kiu ne postulas sciojn pri la movado kun ĉiuj ĝiaj “sukcesaj” renkontiĝoj, komitatanoj Ĉ kaj simile. Mi kredas, ke la enhavo povas plaĉi ankaŭ al la engaĝitaj movadanoj kaj aktivuloj. Ne hezitu, abonu – kontraŭ modera prezo vi povas ricevi ĉiun duan monaton interesan legaĵon en Esperanto!

de Redakcio je 2021-07-24 10:28

2021-07-23

Revuo Esperanto

Aperis "La Kolombo de Paco". Numero 12


La Redakcio
Aperis la dek dua numero de La Kolombo de Paco. Legu, ĝuu, libere kaj aktive diskonigu ĝin al viaj amikoj en Esperantujo!

Elŝutu senpage

de Redakcio je 2021-07-23 22:05

La Balta Ondo

Kontakto havas novan redaktoron

Fischer-KotowskiEn 2021 TEJO faris alvokon por nova redaktoro de la revuo Kontakto, ĉar post dek jaroj la ĝisnuna redaktoro Rogener Pavinski mem decidis fini sian longan altkvalitan deĵoradon en la posteno. De la alvoko venis tri kandidatiĝoj, de tri sufiĉe interesaj kandidatoj, kaj post tri intervjuoj kaj diskutado la Estraro de TEJO decidis akcepti Paweł Fischer-Kotowski kiel la novan redaktoron de Kontakto.

TEJO kaj UEA gratulas al Paweł pro la elektiĝo kaj kore dankas al Rogener pro lia longdaŭra kontribuo kaj malavara decido doni lokon al novaj fortoj.

Ni informas, ke ankaŭ mankas grafikisto por kunlabori kun Paweł, kaj por tiu posteno TEJO devos tre baldaŭ sendi sekvan alvokon.

Se vi volas subteni la laboron de Kontakto, konsideru ĝin aboni papere aŭ elektronike (ekde nur 6 eŭroj: uea.org/alighoj/abonilo) aŭ fariĝu individua membro aŭ patrono de TEJO (uea.org/alighoj/alighilo). UEA kuraĝigas la komunumon montri sian subtenon al Kontakto, al TEJO, al Rogener kaj al Paweł.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2021, №968.

Ni gratulas Paŭlon, nia amiko kaj vicredaktoro de La Ondo de Esperanto, okaze de la redaktoriĝo kaj deziras al li daŭrigi ankaŭ en Kontakto sian laboron por la bono de la esperantista komunumo.

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Kontakto havas novan redaktoron appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-07-23 16:35

Neniam milito inter ni

Belgio : en Bruselo, la 450 sendokumentuloj interrompis sian malsat- kaj soif- strikon

23/07/2021 Sub premo, la belga registaro faris koncedon al la 450 sendokumentuloj, kiuj malsatstrikis dum du monatoj en Bruselo. Timante tujan dramon, la Ĉefministro Alexander De Croo ŝajne mildigis sian sintenon, eĉ se li asertis, ke « registaro neniam...

de neniammilitointerni je 2021-07-23 14:27

Libera Folio

Papo, Buller kaj Maia proponataj al UEA-estraro

Osmo Buller, Fernando Maia kaj Loes Demmendaal estis la tri personoj, kiuj ricevis pli ol unu subtenan voĉon en la enketo de Libera Folio pri la sekva estraro de UEA. Inter la pli surprizaj kandidatoj estis ”Komitatano Z” kaj Sankta Papo Francisco.

Sankta Papo Francisko, Osmo Buller kaj Francisco Maia estis inter la proponoj de la legantoj de Libera Folio por la sekva estraro de UEA. Foto: Vatikano, Aleks Andre, UEA.

Fine de junio la elekta komisiono de UEA sendis al la komitato de la asocio enketilon por kolekti vidpunktojn pri la nuna kaj sekva estraroj de la asocio. La sekva estraro estos elektita post unu jaro, kaj nun oni serĉas taŭgajn kandidatojn.

La enketilon de la elekta komisiono povas respondi nur komitatanoj, sed Libera Folio volis doni al ĉiuj legantoj la ŝancon respondi al la samaj demandoj. Ĝis nun pli ol 700 personoj vizitis la retpaĝon de la enketilo, sed nur 36 el ili efektive respondis al la demandoj.

Plej interesaj inter la respondoj estas la taksoj pri la sukceso de la nuna estraro kaj proponoj por la konsisto de la sekva. La mezuma noto sur skalo de 1 ĝis 5 (kie 3 do estas ”nek bona nek malbona”) la respondintoj donis al la nuna estraro la mezuman noton 2,53. Dek respondintoj donis la noton 1 (malbona) dum tri respondintoj donis la noton 5 (elstara).

Inter bone funkciantaj aferoj la respondintoj menciis la retajn eventojn kaj kongresojn. Inter mankoj ofte menciitaj estis la malbone funkcianta diskonigado de Esperanto kaj daŭre malfruanta nova retejo.

Jen kelkaj respondoj al la du malfermaj demandoj en la formularo:

 

Laŭ vi, kio bone funkcias en UEA nuntempe? Kio mankas?

Nur kongresoj ŝajne bone funkcias. Mankas utilaj veraj servoj kaj agadoj reale influaj en socio kaj politiko.

Bone funkcias la libroservo kaj la kongresa administracio (la fina neokazigo de UK ja ne signifas, ke ne necesis prepari ĝin, por ne paroli pri estontaj UK-oj).

Propagando kaj gvido mankas.

Komunikado al la membroj bone funkcias. UEA pli agu al la ĝenerala ne-esperantoparolanta publiko.

CO funkcias. Mankas saĝaj estraranoj.

Bone funkcias libroservo, kaj iomete revuo. Mankas ideo pri la estonto.

Malbone: manko de Jarlibro, malaltkvalita revuo, malfortiĝo de la agadoj en ĉiuj kampoj: eksteraj rilatoj, kulturo, scienca kaj faka agado.

VK bone funkcias, AKSO plu mankas.

 

Kion vi konsilus al nova estraro surbaze de viaj spertoj?

Oni daŭrigu la bonan laboron; daŭre retaj ofertoj kiel VK devas esti elementaj, pli bona agado ĉe laborkampo informado

Nova alfabeto sen super'signaj literoj por pli simpla internacia lingvo.

Plano vere realigebla.

Labori kaj esperi.

Produkti realisman bildon pri la vojo antaŭen

Forlasi la verkadon de tro ampleksaj strategiaj planoj kaj koncentriĝi unuavice pri malgrandaj, lokaj projektoj kiuj ja havas konkretan efikon por la disvastigo de Esperanto. Due, provi veni al reformo de la demokratiaj procezoj en UEA. Revenigi pli da voĉdonpovo por individuaj membroj. Zorgi ke la Komitato denove prenu sian Estraro-kontrolan taskon serioza.

Restarigon de serioza, bone kaj rapide funkcianta libroservo. Restarigon de la oficejo ĝenerale.

Ne malŝparu monon.

Pli da financa travidebleco.

Kontakti entreprenemajn esperantistojn en ĉiuj landoj de la mondo kaj helpi ilin labori gajni monon por subteni UEA-n kaj ĉiujn esperantajn agojn.

Necesas plialtigi la kvaliton de la revuo. Ĝia kria grafika aspekto estas forpuŝa kaj parte nelegebla, sed eĉ pli gravas igi la enhavon pli varia kaj leginstiga. Ne interesas tedaj raportoj pri renkontiĝoj nek aliaj "novaĵoj", pri kiuj oni ofte jam legis en la reto. Estu artikoloj pri evoluoj en la movado, pri niaj kulturo kaj historio, pri la lingvo. Estu pli da recenzoj, kies longeco respegulu la gravecon de la verko — nun libro ŝajnas ricevi des pli longan recenzon ju malpli ĝi gravas. La revuo ankaŭ povus aperi dumonate kaj kun pli da paĝoj ol nun.

Mi pensas ke oni necesas pli labori en (per) Telegramo kaj Tvitero.

Krei realigeblajn servojn.

Kreu videojn, kontaktu gazetarojn, rilatu kun jam ekzistantaj organizoj kaj firmaoj, ktp.

Plimodernu la UEA-on kaj kunlaboru multe kaj ofte kun aliaj organizoj

Ĉefe ŝanĝi la ĝeneralan direktoron kaj reforigi la oficejon kiu estas centro de UEA.

 

El la 36 respondintoj de la enketo, 26 proponis nomojn de novaj estraranoj.  Entute estis menciitaj la nomoj de 21 eblaj estraranoj. El tiuj Osmo Buller estis proponita kvinfoje, Fernando Maia trifoje kaj Loes Demmendaal dufoje. La ceteraj nomoj estis menciitaj po unu fojon:

  1. Anne Amblès
  2. Peter Baláž
  3. Thomas Bormann
  4. Osmo Buller (5-foje)
  5. Jose Antonio del Barrio
  6. Loes Demmendaal (2-foje)
  7. Mariana Evlogieva
  8. Albert Stalin Garrido
  9. Jagoda Greger
  10. Mirille Grosjean
  11. Saskia Idzerda
  12. Tobias Kaźmierski
  13. Didier Loison
  14. Rakoen Maertens
  15. Fernando Maia (3-foje)
  16. Ana Manero
  17. Guy Matte
  18. Seán Ó Riain
  19. Thomas Pusch
  20. Nikola Rašić
  21. Danny ten Haaf

Krome en iom malpli difinita formo estis proponitaj:

  • Teo (Teodor Konopka) el urbo Vroclavo, Pollando. Aŭ Marĉjo el Iĵevsko de Ruslando.
  • Komitatano Z
  • Ajna jutubisto: Alex Miller, EvilDea, Chelsea, ktp
  • Sankta Papo Francisko

La elekta komisiono starigis ankaŭ du demandojn pri la graveco de la fakaj scioj kaj personaj ecoj de la kandidatoj, sed la respondoj de niaj legantoj al tiuj iom malklaraj demandoj montras nenian klaran tendencon.

 

 

de Redakcio je 2021-07-23 09:50

2021-07-22

La Balta Ondo

E@I: Nova oficejo, nova urbo, nova estonteco

slovakio

Ĉio, kio komenciĝas, ankaŭ finiĝas. Jes ja, tiu ĉi malnova vero (kio estas la bazo interalie por budhismo) validas ankaŭ por la oficejo de E@I – kiu ĝis nun, ekde 1a de julio 2011 situis dum precize dek jaroj en la urbeto Partizánske en Slovakio. La organizaĵo havas la sidejon en la urbo jam ekde 2005, sed nur de 2011 ĝi havis sian plene funkciantan oficejon, kie laboris dungitoj, volontuloj kaj staĝantoj.

Nun, post dek jaroj da funkciado en Partizánske venis la tempo por ŝanĝo kaj plia evoluo. Nome, E@I-oficejo kaj la tuta E@I-teamo translokiĝas al alia urbo, en kiu ĝi ekhavas ankaŭ novan oficejon. La urbeto nomiĝas Nová Dubnica (Nova kverkejo), situas je 50 kilometroj for de la ĝisnuna loko, nur 6 km de la distrikta urbo Trenčín, apud la landlimo de Ĉeĥio. La apuda civito Trenčianska Teplá estas grava trajna nodo kaj situas nur je 2 kilometroj de Nová Dubnica – tie haltas ĉiuj rapidtrajnoj, do, ekzemple, al la ĉefurbo Bratislavo oni povas veturi ĉiuhore.

La urbeto estas eĉ pli eta ol Partizánske, sed ĝi havas pluraj plusojn:
– trankvila etoso (la vivo donas impreson de “feria loko”)
– ĉirkaŭa naturo (la urbo estas ĉirkaŭita de arbaroj)
– pieda/bicikla proksimeco de ĉio (facila kaj ekologia vivstilo)
– proksima aŭtoŝoseo (nur 5 km)
– bona trajna konekto (ĉiuhoraj trajnoj, konekto inter Bratislava-Košice)
– apudeco de pli grandaj urboj (6 km en ambaŭ direktoj)
– apudeco de Ĉeĥio (16 km)
ktp.

Nova loko — novaj planoj

En la urbo jam situas duetaĝa Esperanto-domo, en kiu nun loĝas parto de la E@I-teamanoj (nuntempe kvin homoj, aldoniĝos kelkaj pliaj dum sekvaj semajnoj/monatoj). La nova oficejo situas nur 250 metrojn for de la Esperanto-domo, kaj ĝuste nun ĝi estas rekonstruata, por ke ĝi povu esti somere plene ekipita kaj pretigita por E@I-laboroj. La oficejo estas duoble pli granda ol la ĝisnuna, kiu ebligos kaj gastigon de pli da volontuloj/staĝantoj, sed ankaŭ laboron de pliaj dungitoj. Aldone ja bezonatas spaco por stoki diversan ekipaĵon, kiu estas uzata por organizi diversajn eventojn, sed ankaŭ por stoki eldonaĵojn. Julio estos “translokiga” monato por E@I, dum kiu necesos ĉiun ekipaĵon, meblojn, librojn ktp. transporti de la ĝisnuna loko al la nova.

Kun la nova oficejo kompreneble ankaŭ venas novaj ebloj kaj novaj ideoj por agado. Estonte E@I intencas eĉ pli okupiĝi pri poresperanta agado – proponi pli da servoj al la Esperanto-komunumo, helpi pri diversaj projektoj kaj taskoj, pri kiuj ĝi specialiĝas.

Certe ne mankos ankaŭ peresperantaj projektoj (ideoj jam estas, en nuna tempo oni atendas reagojn pri kelkaj monpetoj, senditaj al EU-instancoj enkadre de la programo Erasmus+). Kelkaj projektoj certe temas pri ekologio kaj naturprotektado, kelkaj estas prilingvaj.

La unua nova projekto, kiu komenciĝos tre baldaŭ kaj jam ligiĝas kun la nova loko estas “Esperanto-Kvizo”, pretigata por lanĉiĝi la 17an de julio (dum la lanĉo de la Virtuala Kongreso), subtegmentita de UEA. Do jen, la translokiĝo jes ja estas temporaba, komplika kaj malfacila afero – tamen ĝi jam estis bezonata kaj espereble ĝi alportos al E@I plurajn novajn impulsojn kaj al Esperanto-komunumo helpos per sia onta agado, en sia nova loko!

Peter Baláž
E@I-kunordiganto

Sur la supra foto: Sabata ekskurso al la apuda vilaĝo Trenčianska Teplá kaj ties muzeeto pri trafiko.

Ĉi tiu teksto aperis en la junia (somera) numero de La Ondo de Esperanto (2021).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2021, №2 (308).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2021/07/slovakio-32

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post E@I: Nova oficejo, nova urbo, nova estonteco appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-07-22 18:53

Libera Folio

”Aparteni al kulturo sen esti posedata”

Clemens J. Setz, kiu ĵus ricevis Premion Georg Büchner, la plej altan literaturan distingon por germanlingvaj aŭtoroj, konsentis respondi al kelkaj demandoj de Libera Folio – en Esperanto. Li trovas enigma la ekziston de ”tiom bona” originala literaturo en Esperanto.

Clemens J. Setz.

Libera Folio: Refoje gratulon pro la premio! Kiel vi eksciis la novaĵon, kaj kiuj estis viaj unuaj pensoj?

Clemens J. Setz: – Telefone. Mia unua penso estis "trola voko".

Kian signifon havas por vi la premio?

– Hmm… La premio signifas al mi aparteni al vico de premiitaj verkistoj, kiel Josef Winkler (mia granda idolo).

Kiuj estas viaj propraj legantoj? Ĉu vi havas multan kontakton kun ili, ĉu vi pensas pri via publiko verkante, aŭ tute ne?

– Mi multe interagas kun legantoj en Twitter – sed ili kutime ne estas legantoj de miaj libroj sed nur de miaj pepoj.

Se mi ne eraras, vi rakontis, ke vi hazarde trovis la poemojn de William Auld, kaj tiel Esperanton. Kiel okazis tiu hazardo?

– Jes, mi hazarde malkovris lian poemon Mortanta Folio en la reto, kaj mi rimarkis ke mi povis legi kaj kompreni ĝin senprobleme, eĉ sen scii ion pri Esperanto. Tion mi sentis magiaĵo.

Multaj esperantistoj, nun eble unuafoje aŭdinte pri vi kaj la premio, sendube rapidos alproprigi vin kiel ”esperantistan verkiston”. Sed ĉu vi konsideras vin esperantisto? Ĉu vi havis la ideon iam verki ion en Esperanto?

– Mia pasiva kompreno de la lingvo ne malbonas, sed mia aktiva fraz-produkta Esperanto ne estas tre evoluinta aŭ flua. Ekzemple, respondante al ĉi tiuj demandoj, mi devas multe pripensi kaj mi ne certas pri kiel sonas miaj frazoj.

”Se zorge pensi pri la afero, la efektiva ekzisto de Esperanta literaturo estas ja konsterna.” Tion skribis en Libera Folio Sten Johansson. Ĉu vi konsentas?

– Mi dirus, ke la ekzisto de tiom bona originala literaturo en Esperanto estas ioma enigmo, sed mi ĝenerale amas enigmojn.

Ĉu estas iu plia esperantlingva aŭtoro kiun vi aparte aprezas, krom Auld?

– Oh… mi amas la librojn de Spomenka Štimec, precipe la Kroata Milita Noktlibro!

Krom la literaturo, kion vi trovas rimarkinda en la esperantista mondo?

– Aparteni al kulturo sen esti posedata de la kulturo. Eble tio venas de la sennacieca naturo de la esperanta mondo.


Pli pri la temo:

de Redakcio je 2021-07-22 18:08

Majstro de la malnova mondolingvo

La 20-an de julio iĝis konate, ke la aŭstria aŭtoro Clemens J. Setz ricevos la Premion Georg Büchner, la plej altan literaturan distingon por germanlingvaj aŭtoroj. Li estas ankaŭ unu el malmultaj ekstermovaduloj kiuj malkovris la Esperantan literaturon. Lige kun la novaĵo pri la premio, Libera Folio kun lia permeso republikigas lian prelegon pri la poezio de William Auld.

La originala teksto de la prelego aperis en la germana.

Supozeble, la plejmulto el vi jam iam aŭdis pri ĉi tiu eksterordinara magiaĵo: En 1887 la Varsovia okulisto Ludwik Zamenhof kreis lingvon kaj formulis ĝiajn regulojn kaj ekzistokialon en broŝuro. Li nomis sian kreaĵon “Lingvo internacia” kaj sin mem “Doktoro Esperanto”, kio en lia lingvo pli-malpli signifas “Doktoro Esperplena”. La lingvo baldaŭ estis konata per la nomo de ĝia kreinto: Esperanto. Nur du jarojn post ĝia naskiĝo oni jam eldonis en Nurenbergo la unuan gazeton tute en tiu lingvo. Ĉirkaŭ la jaro 1900 kreiĝis tra la mondo Esperanto-societoj. En 1907 aperis la unua kvincentpaĝa romano.

Eĉ laŭ hodiaŭaj normoj tia evoluo kaj disvastiĝo estas sufiĉe virusecaj.

Kaj certe la evoluo ne ĉesis kun tiu unusola romano. Sekvis nenombreblaj esperantlingvaj verkoj, rakontoj, dramoj, teoriaj artikoloj; fakte tiu ege sukcesa lingvo, kies lernantoj laŭŝajne tuj maniuliĝis pro ĝi, estis naskita en formo de poemo: Ho, mia kor’ de D-ro Zamenhof estas konsiderata kiel la unua poemeto en tiu lingvo. La Esperanta poezio estas giganta, sed ŝajnas al mi, ke tre malofte ĝi estas rigardata de ekstere, de malintimulo, kiel mi. Apenaŭ ekzistas dulingvaj eldonoj, kaj nur malmultaj tradukoj. Rilate al tio, menciindas ke en la germanan nur tri romanoj estis iam tradukitaj: unu en 1932 kaj alia en 1933, kaj la tria nur en la jaro 2017.1 La Esperanta beletro formas riĉan paralelan mondliteraturon kun siaj propraj avangardo, klasikuloj, malkonformuloj, geniuloj – kaj ĉio sen baziĝi en unu lando kun ties propraj politikaj kaj geografiaj cirkonstancoj. Ekde la komenco la literaturo estas kreata en virtuala lando, Esperantujo, kiu ĉiam ekestas kiam du aŭ pli da parolantoj iel ajn renkontiĝas. En ĝi ekzistas grandaj mondklasaj poetoj samrangaj kiel Heine aŭ John Keats; ekzistas ankaŭ frenezuloj, ekzistas fanatikuloj. Enorma kvanto da literatura energio konserviĝas en ĝi. Sed ĝis nun la digoj bone retenis tion, nur malofte elverŝiĝas iom de ĝi en aliajn lingvojn.

Al tiuj, kiuj vizitas Esperantujon je la unua fojo, multaj afero ŝajnos strangaj. Tiuj vizitantoj eble miros, ke ankoraŭ nuntempe ekzistas infanoj kiuj elkreskas kun Esperanto kiel gepatra lingvo; eble inter mil kaj du mil tra la mondo. Aldone surprizas kiel enorme memkonsciaj Esperantaj verkistoj estas ĝenerale. Ili verkas supermezure multe pri la homaro; tiu ja vere kompleksa temo ŝajnas al ili tiel kutima kaj konata kiel la propra dikfingro. Ili ŝategas inkluzivi sin mem en listoj de la majstroverkoj en sia lingvo, kiel faris ekzemple la poeto Edwin de Kock, en antaŭparolo al la poemaro de William Auld En barko senpilota. Foje ili eĉ proponas sin mem kiel Nobel-premiindan, almenaŭ tiel faris la – por mi iom mistera kaj maltrankviliga – Giorgio Silfer, Esperanto-poeto el Italujo, kiu aldone fondis iaspecan Esperanto-urboŝtaton kies konsulo li mem estis dum longa tempo. Aŭ oni povas ekscii pri la Esperanta verbo kabei, nomita laŭ la inicialoj K. B. de viro, kiu iam aŭdacis retiriĝi el la movado. Lia foriro tiel indignis la aliajn esperantistojn, ke ili por ĉiam enŝlosis la kompatindan Kazimierz Bein en la Horcrux-on2 de verbo. Eĉ ekzistas variaĵo de la amuzparka, Disney-monda mono por Esperantistoj, la Stelo. Mi ankoraŭ ne eltrovis kion do oni povas aĉeti per ĝi.

William Auld.

Oni konsideras la skoton William Auld la plej granda Esperanta poeto el la dua duono de la 20-a jarcento. Li naskiĝis en 1924 kaj mortis en 2006. Li lernis la internacian lingvon de d-ro Zamenhof dum sia infanaĝo ĉe la skoltoj. Poste, kiel juna viro, kiel multaj homoj tiutempe, li tre aktivis en la dissemado de la nova lingvo, verkis influhavajn lernolibrojn, kaj eĉ tradukis serion da klasikaj verkoj en Esperanton, kiel ekzemple La Mastro de l’ Ringoj de Tolkien, verkojn de Ŝekspiro kaj Oscar Wilde, sed ankaŭ la ĉarme melankolian eposon Aniara, kiu temas pri kosmoŝipo, verkita de la sveda Nobel-premiito Harry Martinson, kiu estas ne tiom multe konata ĉe ni. Auld mem estis proponita por la Nobel-premio en 1999, 2004 kaj 2006 – fakto, kiu iafoje estigis reagojn de miro, “Kiel oni povas proponi verkiston de inventita lingvo por la Nobel-premio?”, oni ofte demandas.

Tiu obĵeto, vidata de proksime, entenas altan gradon de interpretinda psikologio. Unue estas la vidpunkto, ke lingvo kreita de unusola homo devus esti fundamente malsama ol ia tiel nomata nature evoluinta lingvo. Due estas la konjekto, ke literaturo en inventita lingvo okazas en tute alia mondo, dum la Nobel-premio nemiskompreneble reprezentas la mondon de seriozuloj kaj respektinduloj, kaj aliflanke literaturo en Esperanto ŝajnas al iuj homoj aparteni al la sfero de bizaraj hobioj. Kaj fine la aserto baziĝas sur la ideo, ke tiel nomataj naturaj lingvoj ĉiuj vere kreiĝis nature, kio almenaŭ en la kazo de la germana restas dubinda, kiam oni studas la diversajn malnetojn kaj korektadojn de la Biblio de Martin Luther. Mi kredas ke li grandparte estas kunkreanto de tio kion mi nun parolas al vi.

Alia ekzemplo, tempe multe pli proksima, estus la tiel nomata Katarevuso, planlingvo aŭ artefarita lingvo enpremita inter la helenan kaj la grekan kaj bizare senigita de fremdlandaj influoj, veninta el la kapo de la poeto Adamantios Korais, kaj kiu ĝis 1976 estis la oficiala lingvo de Grekujo; ankoraŭ ĝis 1997 aperis granda tagĵurnalo en Katarevuso.

Ĉe la versoj de William Auld, mi tuj rivelu, oni povas bele ebriiĝi. Pensu pri Eliot, pri H. C. Artmann, pri Apollinaire, pri Friederike Mayröcker. Leginte tiujn poetojn oni sentas longdaŭran efikon.

La famo de Auld en Esperantujo baziĝas precipe sur lia verko La Infana Raso el la jaro 1956. Temas pri longa poemo dividita en plurajn partojn. Mi tute ne scias ĉu nuntempe oni ankoraŭ verkas longajn poemojn. Krom en la tviterkronologio, kie la dezajno de la retpaĝo aŭtomate kreas tiun formon, ŝajnas al mi ke ĝi formortis. Sed antaŭ nelonge ĝi estis ĉie sufiĉe populara. Poetoj kiel Eliot, William Carlos Williams aŭ Saint-John Perse gajnis mondfamon en ĉi tiu fako, kaj eĉ al malpli konataj reprezentantoj de tiu ĝenro, kiel Frédéric Mistral aŭ Carl Spitteler, oni aljuĝis de tempo al tempo la Nobel-premion por literaturo.

La raso en La Infana Raso estas la homaro. Tio malmulte mirigas onin. Mi jam menciis ke inter Esperantaj poetoj la plej populara temo estas La Homaro3. La dua plej populara temo estas krome la lingvo Esperanto mem, kaj ties filozofio pri interfratiĝo kaj paciĝo mondaj. En La Infana Raso oni multe miras. La unua kanto vivigas la penson pri longa ĉeno de prauloj, pri ĉiuj
tiuj nekonataj vivuloj, kiuj obeeme generas idojn nur por produkti tiun unu individuon kiu solene-senkonsile retrorigardas al tiu nekomprenebla ĉeno. Mi havas tridek kvin jarojn kaj neniujn infanojn. Do mi bone komprenas tiun rigardon. Ĉiuj tiuj estaĵoj kaj objektoj, aminoacidoj kaj mineraloj, sennomaj pulmofiŝoj kaj arbomusoj sukcese pludonas la bastoneton de tiu stafetkurado kaj mi nun staras ĉi tie kaj ekvilibrigas ĝin sur la frunto aŭ senpense ŝovas ĝin en la nazon.
Auld skribas:

Timige amasiĝas patrar’ senintermita,
multobligante sin laŭ kvadrato infinita
en la paseon retro, senbreĉa vivoĉeno,
maldika, forta, obstina, fragila vivfadeno,
kiu ekdisvolviĝis kiam kun elemento
kuniĝis elemento pro kosma akcidento
kaj la unua flagro de vivo ekaperis –
ho, tiu nekonebla momento MIN generis!

________

Drohend ballen sich Eltern- auf Elternschaften endlos,
sie explodiern quadratisch, vielgliedrig und unendlich
zurück in die Vergangenheit, eine starke Lebenskette,
ein feiner, fester, sturer, zerreißbar dünner Faden,
der sich ergab, wann immer ein Element sich anschloss
an andre Elemente: so baut der Kosmos ‘Zufall’,
bis schließlich erste Funken des Lebens sich einfanden –
in diesem unbekannten Moment bin ICH entstanden!

Dio, filozofio, tempo, sekso, heroeco, lingvo, dimensioj – ĉiujn ĉi tiujn temojn tuŝetas la poemego de Auld; elementoj en ĝi klare memorigas pri Eliot, aliaj pri Pound, iuj aferoj aspektas kiel konkreta poezio de Ernst Jandl aŭ E. E. Cummings, ekzistas vida poezio, estas blokoj kun nur vortludoj, unu tutan kanton konstituas citaĵoj el aliaj lingvoj, ekstazaj vizioj staras apud banalaj konsciaĵoj kiel “la bono ne ekzistas sen malbono / la abelo ne ekzistas sen mielo”. Krom fama himno al la naskiĝo de lia filino, mia plej ŝatata alineo temas pri homoj en kosmoŝipo. Ĝi sonas jene:

Ni, pioniraj homoj de l’ spacovojoj,
Trovas neniun ŝlosilon. Nia atome
Pelita ŝipo sagas lumorapide
Tra l’ kosmovastoj, cele alian sunon.
Por ni tagon ne sekvas nokto, nokton
Ne sekvas tago, ekstere nokto eternas,
Interne elektrolumo ŝajnigas tagon
Senfinan kaj senkomencan. Kalendaroj,
Horloĝoj kaj dormo perdis sian principon.
Ni ne vidos la celon; ni estos mortaj,
Kiam gefiloj niaj en novan orbiton
Gvidos la ŝipon kiu fariĝis mondo
Por ni, orfuloj de l’ tera sunsistemo.
Frenezo? Jes. Sed pelas nin la turmento
De senrespondaj demandoj, por kiuj respondo
Devas ekzisti, pelas nin la bezono
De vastiĝanta, malsata, tumulta homaro,
Kiu formanĝis akridosimile planedojn.
Ni fuĝas kaj ĉasas, ni pelas kaj estas pelataj.
Ni serĉis unue ĉielon, nun la ĉielon
Ni trovas malplena, malplena kaj tamen plena.
Per nia morto vivos niaj gefiloj:
Ni ne vidos la celon, ni ĝin plenumas.

Estis marbordo, mallaŭta susuro de ondoj,
Kvazaŭ de malproksimo. Blankaj sableroj
Sin kroĉis al miaj piedoj, etaj piedoj.
Salo krustiĝis ĉirkaŭ miaj kruretoj.
Spuron de miaj paŝoj akvo plenigis,
Neniu dividis mian izolan imunon.
Silento tegis mantele tiun golfeton,
Sola mi ludis en memsufiĉo tenera.
Rokoj leviĝis altaj apud la strando,
La blanka sablo brilis ĝis horizonto
Pale nebula, kie la maro grizas:
Pretere estas Kanado, oni sciigis
Iam? Kiam? Antaŭ aŭ post la momento?
(Pretere troviĝas Ithaka). Mildaj someroj
De ĉies infanaĝo, eterna ciruso!
Kaj tamen neniam mankas momentoj hontigaj:
Kiel, demandis iu molvoĉa gaelo,
En la butiko dum posttagmezo senmova,
Nomiĝas angle kion virino havas
Ĉi tie? Feliĉe tiam venis la onklo.
Kaj, mi memoras, dum tiu ferio mi fumis
La cigaredon unuan. Kia impulso?
Sed plej la maro susuras, la knabo sola
Ludas en memsufiĉo apud la akvo.

Ekstere ŝvebas la astroj. Lumorapide
Traarkas ni la vakuon, tamen ni ŝajnas
Senmovaj sur mondo malgranda kiel polvero,
Kie la tempo, homa kreaĵo, mortis.

________

Wir Pioniere, Weltraumstraßenwandler,
sind ahnungslos. Und unsere atom-
betriebnen Schiffe schießen lichtgeschwind
durchs Universum andren Sonnen zu.
Für uns folgt Tag nicht auf die Nacht, die Ränder
der Tage schwinden, Nacht herrscht ewig weit.
Elektrolampen tun, als wärn sie Tag,
dem weder eignet Ende noch Beginn.
Und all die Uhren, unsere Kalender
sogar der Schlaf, all das verliert den Sinn.
Wir sehn das Ziel nicht, sterben lange Zeit
bevor, in einem unbekannten Orbit,
die Kindeskinder dieses Raumschiff steuern,
das uns, den Waisen, Welt war, Erdenschwere.
Verrücktheit? Ja. Doch drängt uns diese Qual
beantwortbarer Fragen in die Leere –
denn irgendwo muss es doch Antwort geben –,
der Drang befällt uns, hungergrelle Rasse,
heuschreckengleicher Schwarm von Raum zu Raum.
Wir fliehen, laufen, jagen und verderben.
Wir suchten einen Himmel und sehn ein, dass
der Himmel leer ist – leer und dichtbesiedelt.
Und unsre Nachfahren finden, wenn wir sterben,
ein Leben, für das wir das Mittel stellen.
Wir sehn das Ziel nicht. Wir erfüllen es.

Hier eine Küste, Schaumgeräusch der Wellen,
in weiter Ferne. Weißer Sand vom Meer
befasst sich mit den kleinen Kinderfüßen.
Salzige Krusten bilden sich im Fließen.
Die Fußspur läuft mit Wasser voll, kein Wille
zerstört die abwehrstarke Inselzeit.
Wie einen Mantel trug die Bucht die Stille,
ich spielte sanft in Selbstgenügsamkeit.
Die Felsen in der Höhe überm Strand,
es glänzte weiß zum Horizont der Sand,
ein fahler Nebel, wo das Meer ergraut;
da drüben, da liegt Kanada, erzählt man.
Einmal? Ja wann denn? Vorher oder später?
(Fern, Ithaka…) In Kindheitssommern eilen
die Cirruswolken hoch im milden Licht.
Und trotzdem schämt und grämt man sich bisweilen;
„Wie“, fragt ein Kerl, der leise Gälisch spricht,
in dem Geschäft am stillen Nachmittag,
„nennt man auf Englisch das, was eine Frau
da hat?“ Mein Onkel ging zum Glück dazwischen.
In diesen Ferien, weiß ich noch genau,
da rauchte ich zum ersten Mal. Warum?
Doch flüstert noch das Meer, das kleine Kind
spielt selbstgenügsam vor dem Meer herum.

Und draußen schweben Sterne. Lichtgeschwind
durchmessen wir die Leere, aber sind
reglos auf einer sandkorngroßen Welt
wo auch die Zeit, dies Menschenwerk, zerfällt.

Kompreneble mi rimarkas ke en mia traduko mi uzis multe pli da rimoj ol Auld en la originalo. Tio verŝajne rilatas al la fakto, ke mi ankoraŭ havis en la oreloj la anglan tradukon de Girvan McKay, kiu vigle rimas en ĉiuj eblaj lokoj. Mi rimarkis ke tio funkcias ankaŭ ĉi tie, do mi faris ĝin tiel. William Auld mem diris pri tiu parto: “Unuflanke temas pri homoj en spacveturilo survoje al alia astro – vojaĝo, kiu daŭrus pli ol generacion; aliflanke mi esploras la memcentran mondon de knabeto sur izola strando. Ambaŭ estas, aŭ povas esti, aspektoj de la homa estado; ambaŭkaze oni agas laŭ malklare komprenataj impulsoj.”

Post La Infana Raso, aperis en 1960 la poemkolekto Unufingraj Melodioj, kiu post la tetrisa4 signiforiĉeco de longa poemo radias grandajn familiarecon kaj ludemecon. Etaj, elegantaj, momentfotaj poemoj pri tiu aŭ alia observita ĉiutaga mirindaĵo apudas aŭdacajn, altgrade eksperimentajn tekstojn, kiel Noktaj Pensoj el la jaro 1958. Ĝi komenciĝas jene:

Se l’ korvo de la grako noktas
kaj vojas melko de la lakta lago,
sub staroj de l’ ĉiela ŝakto
mi ŝtonas pro torporas ŝlim
      kaj tim kaj tim
kaj tikas tako…

En la germana eble:

Wenn die Krah der Schreihe nachts
und wenn Melk vom Milchsee straßt,
unter Ständesternen des Himmelsschachts
versteiner ich weil Schleim gerinnt
      und Angst beginnt
Und ….

Nu, kion oni faras kun la lasta linio? Jam tiuj antaŭe ne estis tute facilaj. La radiko “tak” troviĝas en la vorto “taki”, kiu signifas kreuzen (krozi) herumgehen (ĉirkaŭiri) verlaufen (direktiĝi), “tikas” signifas “es zuckt” (konvulsias). Sed “tako” estas uzata ankaŭ por la meksika manĝaĵo “taco”. Mi havas neniun ideon. “Es tickt der Takt” mia cerbo volas tuj traduki. Sed precize tio ĝi ne estas. Tamen, kiel la renoma esperanto-tradukisto István Ertl certigis al mi, estas precize tio: “Und es tickt der Takt”. Estas konate ke dumnokte multaj horloĝoj funkcias pli laŭte, por averti nin pri tio kiel vere rilatas tempo al homo. Nu bone, mi ne devas ĉion kompreni.

Alia superba linio el la poemo jenas: “kaj inter ŝtormoj nudis ŝirmo ŝirmon”, do pli-malpli “und zwischen Stürmen machte ein Schirm einen anderen Schirm nackt” (inter ŝtormoj unu ŝirmilo nudigis alian ŝirmilon) aŭ “und zwischen Stürmen entblätterte Schirm seinen Mitschirm” (kaj inter ŝtormoj senfoliigis ŝirmilo sian kunŝirmilon). Jam sufiĉe majesta.

Sed ni rerigardu la unuajn liniojn de la poemo kaj mian liberan tradukon. La germana laŭvorta traduko estas: “Wenn die Krähe des Krächzens nächtet”. Mi provis solvi tion per neologismoj. Eble mi troigis pro entuziasmo. Simile kun “la staroj”, “die Stände”, kiu enhavas la vorton “stars” – ĉu tio estis bona traduko? Esperanto estas tiel facilflua, tiel muldebla, ke dum tradukado oni deziras tion saman por la germana. Ekzistis tempo en kiu la germana kaj ankaŭ la angla estis tiel junaj, facilfluaj kaj malrigidaj kiel la Esperanto de la 50-aj jaroj. Auld mem nomis la epokon de Geoffrey Chaucer paradigmo por maksimuma muldebleco, kaj por la germana la nun ekanta epoko ŝajnas al mi tre promesplena; oni devas ekzemple rigardi al Tvitero.

Unufingraj melodioj aperis en 1960. Ĉirkaŭ la sama tempo la granda usona poeto John Ashbery publikigis sian duan poemaron, The Tennis Court Oath, en kiu li simile glore disbatis kaj remiksis la anglan lingvon. Do io devis esti en la aero, kiel oni kutimas diri. La postsekva volumo de poemoj titoliĝas Humoroj (“Stimmungen”), kaj kvankam ĝi estas iomete malpli aŭdaca kaj lerta, tamen ĝi entenas miaopinie la plej ĉarmajn versojn de Auld. Pensu pri somera kampo plena je kunikloj, tiuj potenc-tendenaj, fortaj kaj senĉese moviĝantaj estaĵoj. Tiel impresas ĉi tiuj poemoj. En “Novembra Spleno” ekzemple oni ekscias:

 

En la ĝardeno, klerika merlo promenas
kun manoj subbasken ŝovitaj.

________

Im Garten spaziert eine geistliche Amsel,
die Hände in ihre Rockschöße gesteckt.

 

Rave. Eĉ la poemoj en altliteratura stilo en Humoroj rivelas spiriton multe pli amikeman kaj mond-ebrian ol ĉio antaŭe. La lirika verko de T. S. Eliot, kun kiu oni ofte komparas Auld, montras, se konsideri ĝin simplige, tre similan strukturon. En la komenco staras io kiel poemego kun eklektika, multforma strukturo (ĉe Eliot The Waste Land), kiu ŝajnas dediĉi sin al “grandaj demandoj”, al la “bildo de la nuntempa homo” sur la tero, al la fremdiĝo, al la serĉo de aparteneco, al la fragmentigo de la percepto, kaj tiel plu, sed post kelkaj jaroj tion sekvas kolekto de delikataj, animjuniĝaj poemoj (en la kazo de Eliot la neforgesebla Old Possum’s Book of Practical Cats).

Antaŭ ol fari tro hastajn konkludojn pri tiu duflankeco, ni rigardu alian poemon de Auld en disvastigita mondliteratura stilo. Pluraj kritikistoj nomas tiun unu el la plej famaj kaj ŝatataj poemoj en Esperanto, kaj tio devas havi kialon. La poemo nomiĝas “Julia sur Pandaterio” kaj estis verkita en la jaro 1957. Temas pri juna virino en ekzilo, kaj nun ke mi cerbumas pri tio, mi rimarkas ke ne ekzistas multaj poemoj pri junaj virinoj en ekzilo.

Julia, laŭ historiaj raportoj nomita “la pli aĝa”, vivis de 39 a. K. ĝis 14 p. K. Ŝi estis la filino de la imperiestro Aŭgusto, kiu jam dum ŝiaj plej junaj infanjaroj devigis ŝin edziniĝi kun diversaj viroj cele al strategiaj avantaĝoj por la patro. Je la fino de ŝia tute malaŭtonoma vivo oni absurde kulpigis ŝin pro malmorala sinteno kaj prostituiĝo. Oni povas detale legi pri la intrigo ĉe Suetonio kaj Tacito; ĝi estas sufiĉe freneza kaj konfuza. Ĉiuokaze oni ekzilis la malfeliĉan Julian al la insulo Pandaterio. Ŝi ne rajtis forlasi la etan insulon, je grandeco de malpli ol du kvadrat-kilometroj, kiu pro antaŭzorgo estis sen viroj. Estis krome malpermesite al ŝi trinki vinon. Jen nun la poemo kaj mia traduko:

 

JULIA SUR PANDATERIO

Sur ĉi insulo viv’ subiras lante.
Dum longaj posttagmezoj morna vento
apud la mar’ susura, agitante
al mi la robon kun indiferento,
miajn memorojn frotas, kaj atestas:
morto, morto, morto… Mort’ ne estas.

Edzin’ trifoja, nokt-frandinto rava,
kiu la nunon taksis solvalora,
venas al tio ĉi: flutado meva,
paseo vana kaj futuro plora;
virin’ malplena palas kiel spirito,
al kiu mankas sang’ de oferito.

Kaj mi konstatas en ĉi loko kruda,
kie la karno putros sub la rosoj
fremdaj kaj fridaj, ke la vivo tuta
– kisoj parfumfrenezaj, vino, rozoj –
ĉiam malplena estis, kaj izola…
Monda reĝin’ kadavris ĉiam sola.

Plej sola dum duopoj, sed mi celis
mian feliĉon, kie mi nur povis;
kien sopiro stranga ĉiam pelis,
des pli serĉadis mi, ju pli mi trovis
nur malfeliĉon en la ĝojoj amaj.
Ĉiam surprizis min embuskoj samaj.

Tiu estis alia mi – nur fablo
aŭdita iam en fremdula revo.
Kion signifas Rom’? Ja nuda sablo,
rokoj, krudmana vent’, krianta mevo,
dum mia korpo velkas, apatia,
kaj Romo estas febro fantazia.

Ne plu la nuno gravas. Nun la tempo
estas eterna, sen komenc’, sen fino,
kaj mia juna karno pro la trompo
kaj troa martelado de l’ destino
ne ardas plu, ne plu al ĝoj’ incitas.
Kaj morto mortvivantan min evitas…

________

 

IULIA AUF PANDATERIA

Auf dieser Insel schwindet meine Zeit.
An langen Nachmittagen kommt ein Wind
und hebt gleichgültig mir mein langes Kleid,
ein träger Ostwind, der am Meer beginnt.
Er weckt Erinnerungen auf und spricht:
„der Tod, der Tod…“ Doch Tod – das ist es nicht.

Dreifache Gattin, Nachtverschlingerin,
die nur noch ihre Gegenwart vermisst.
Im Schrei der Möwen hör ich, was ich bin.
Vergangenheit umsonst, und Zukunft trist;
ein leeres Weib, das bleich wird wie ein Geist
dem niemand mehr ein Opferblut erweist.

So kann ich nur dies eine Urteil geben:
dass hier, wo Fleisch dahinwelkt unter Tau,
der fremd und kalt bleibt, sich das ganze Leben
(der Kuss, der Wein, die Rosen!) einer Frau
als abgetrennt herausstellt, frei von Sinn.
Ein Leichnam war die Weltbeherrscherin.

Vollkommen einsam in der Ehe hängte
ich mich ans Glück, wo ich nur konnte, während
mich rätselhafte Sehnsucht weiterdrängte.
Je mehr ich suchte, fand ich nur, begehrend,
mehr Leid in Liebesfreuden, mehr Gewalt.
Stets fiel ich in denselben Hinterhalt.

Das war ein andres Ich – nur eine Sage,
gehört in einem Traum aus zweiter Hand.
Was heißt noch „Rom“? Felshänge. Möwen. Tage.
Ein Wind mit Schwielen an den Händen. Sand.
Mein Körper welkt dahin in Apathie.
Und Rom ist eine Fieberfantasie.

Der Augenblick ist nichts, die Zeit bleibt stehen,
darf ohne Anfang, ohne Ende sein.
Doch meine Jugend muss getäuscht vergehen,
das Schicksal hämmert weiter auf sie ein,
und stellt auch keine Freuden mehr in Sicht.
Der Tod hilft mir Lebendigtotem nicht.

 

Tradukajn malfacilaĵojn prezentas “nokt-frandinto rava”, laŭvorte en la germana “betörend schöne Nächte-Schlemmerin” aŭ eble ankaŭ “Nächte- Vernascherin”. Aŭ la superba verbo “(ŝi) kadavris”, “(sie) kadaverte”. Sed kompreneble en Esperanto tio ne sonas tiel arnoŝmitece5 kiel en la germana, ĉar tiel oni kutime konstruas vortojn, kaj jen tial mia iom pli kutima alproksimaĵo. Ne, ĉi tiu poemo ne vere leviĝas, krom eble per la eleganteco de kelkaj parolturnoj en la originalo, sed oni ne povas danci laŭ ĝi; miaopinie, ĝi ripetas kaj variigas la saman temon, linion post linio. Finfine ĝi metas en la kapon de la juna virino, malgraŭ ĉia empatio por ŝia sorto, nur la opiniojn de la viroj kiuj regas ŝin, kaj tial ŝi taksas sin mem tro lasciva kaj maldisciplinita. La tuto pensigas onin pli pri katalogeca baroka poemo ol pri moderna psikologia studo. Ne, Auld ne ĉiam tie grandiozas, kie li poemas grandiozeme. Ne malmultaj el liaj amuzaj kromverkoj enhavas pli da spirito kaj animo ol la grandiozaj eposoj kaj klasike poluritaj poemoj. Aŭ por esprimi ĝin malklare-asociece: “in letzteren brezelt es viel zu sehr. Es stelzt, es kerzt”6. Male jen ekzemplo de simpla eta poemo, La pasinteco ne ekzistas, el Humoroj:

 

LA PASINTECO NE EKZISTAS

La pasinteco ne ekzistas;
kaj tamen ofte en la nuno
mi spiras pensojn de l’ aŭtuno
kaj pro l’ printempo tristas.

Se nur, se nur… Ja ne valoras
sopiri, kio jam ne eblas;
stultul’ bedaŭras kaj funebras,
al idiot’ doloras

pasintaj pekoj kaj eraroj,
ĉar nur la hodiaŭ’ realas…
Okulon mian larm’ vualas
kaj arĝentiĝas miaj haroj.

 

________

 

DIE VERGANGENHEIT IST GAR NICHT DA

Die Vergangenheit ist gar nicht da.
Doch oft passiert im Jetzt es mir,
dass ich so Herbstgedanken spür
und um den Frühling traurig war…

„Wenn nur, wenn nur…“ Sich nach was sehnen,
was gar nicht sein kann, ist sehr dumm.
Die Deppen trauern lang herum,
die Vollidioten stöhnen

vergangnen Fehlern nach auf Erden.
Ja, nur das Heute ist real,
wo mir die Augen tränenfahl
und mir die Haare silbrig werden.

 

Belas kiel la ekkono, ke ekzistas nur la nuno, transformiĝas konsole-paradokse en la ekzaktan malon: en la ĉi-tieo-kaj-nuno daŭre okazas perdoj. La enkonduka ekkono pri la pasinteco, krome, forte memorigas min pri poemo de Ernst Herbeck, “Die Vergangenheit” (“La pasinteco”). Ĝi tekstas jene:

 

Die Vergangenheit ist klar vorbei.
Vorüber diese Zeit der Ewigkeit.
Und nun bist du wieder ein Osterei.7

 

Kion volas esprimi tiu trilinia korboneca poemeto, el la postlasitaj verkoj de la granda aŭstra poeto, ne estas facile rakonti, sed oni almenaŭ sentas, ke temas pri io agrabla kaj fidinda, ke temas pri ia vero, kiu ne postulas tro multe de ni homoj. Je la fino de la tempo oni refoje fariĝos io, kio kuŝas en la herbo kaj kun iom da bonŝanco estos eĉ serĉata. Mi memoras pri teatraĵo de la japana verkisto Kobo Abe, en kiu viro transformiĝas al ligna bastono, simple ĉar “nenio posedas tiom da certeco esti levita kiel bastono”.

Sed ni reiru al Auld kaj liaj opinioj pri la pasinteco. Ankaŭ ĉi tie mi sentas ke estas pro bonkoreco kaj afableco ke estas dirate al ni: la pasinteco tute ne ekzistas, nur la hodiaŭo estas reala; tia senpera temposubstanco, kie onia korpo daŭre kadukiĝas kaj la hararo daŭre griziĝas.

En la unua provo traduki tiujn versojn mi komencis per “Die Vergangenheit ist übrigens vorbei”, sed malsprite mi implikiĝis en la rimoj. Tio kondukas nin al la sekvanta poemo: “Nokte”. Ĝi estas frua poemo, ekestinta eĉ antaŭ La Infana Raso. En mia traduko mi tute preterlasis la rimojn post longa ŝovado kaj grincado de dentoj. Tio simple ne funkciis.

 

NOKTE

Sur ambaŭ bordoj de l’ river’ olea
la konstruaĵoj kunpremiĝas time,
kvazaŭ animobando mute vea

apud malluma Aĥerono. Ŝlime
la surda akvo lekas lignofostojn,
plaŭde, gargare; ŝajne malproksime

obtuzaj tramoj trenas lumovostojn
sur la dormema, peza pontoĝibo.
La vento sugestias rubomoskojn.

Sklavoj pelataj de la vivovipo,
formikohomoj pugnas, ronkas, brulas,
en la etaĝodomoj…

      Ia ŝipo
Malgaje en senluna ĉerk’ ululas.

________

NACHTS

An beiden Ufern des öligen Flusses
rücken die Häuser ängstlich zusammen,
als wären es stumme, wehe Seelen

am dunklen Acheron. Schlackig beleckt
das taube Wasser die Pfosten aus Holz,
schwappt und gurgelt; Straßenbahnen

ziehn ihre leuchtenden Schweife über
den schläfrig-lidschweren Brückenbogen.
Der Wind bringt Moschusgeruch von Müll.

Und Sklaven, gejagt von der Peitsche des Lebens,
Ameisenmenschen, schnarchen, schrein, brennen
in Gemeindebauten…
      Irgendwo ruft
ein Schiff aus seinem mondlosen Sarg.

 

Etaĝdomoj (germane Etagenhäuser) estis konstruitaj specife por laboristoj en Glasgovo. Mia vorto “Gemeindebauten” (komunumaj konstruaĵoj) venas el iom alia mondo, sed tradukisto rajtas tiel elturniĝi. Auld restis dumvive kun la mirinda Esperanto kiel sia esprimlingvo, eĉ kiam ĝiaj internacia efiko kaj populareco iom post iom malpliiĝis. Mi memoras kiam en la 90-aj jaroj mi aĉetis albumon de la germana repogrupo Freundeskreis, kiu nomiĝis “Esperanto”. Mi tre ŝatis tiun albumon kaj demandis pri tiu lingvo kantata en ĝi. La respondo estis plej ofte: nu, tiu estas la stranga mondgefratiĝafero de antaŭ cent jaroj, aŭ eble el la 60-aj jaroj, oni ne precize sciis, ĉiuokaze ĝi estas malaktuala, naiva, somertendumada afero, kiun bedaŭrinde oni povas rigardi kiel historie superitan. Sed kun la ekesto de la interreto ĉirkaŭ la jaro 2000, tiu malnova helplingvo reviviĝis denove, kaj hodiaŭ, se mi ĝuste komprenas la nombrojn, ekzistas pli da lernantoj ol iam ajn antaŭe.

La pli malfruaj poemoj de Auld estas multe pli trankvilaj kaj retenataj ol la pli fruaj, sed ili ankoraŭ evidentigas imponajn bildigon kaj strukturan fajnecon. En El unu verda vivo (1978) estas sekvenco de poemoj, kiuj laŭ ĉia probablo estis inspiritaj de japana vojaĝo, kiel ekzemple ĉi tiu, “Al japana amiko”:

Sur voj’ tra l’ kampoj
forkuras ruĝokule
la aŭtolampoj.

________

Auf dem Weg durch die Felder
entfernen sich rotäugig
die Autoscheinwerfer

Aŭ oni povas ŝanĝeti la enhavon, tiel ke ĝi almenaŭ pli-malpli rimu, kaj ankaŭ la hajka silabonombro estu ĝusta.

Am Rand der Dörfer
entfernen sich rotäugig
Autoscheinwerfer.

Kvankam en tiu epoko Auld ankoraŭ estis jardekojn for de sia morto, oni ofte adiaŭas en ĉi tiuj poemoj, aŭ almenaŭ retrorigardas melankolie. Viro konstatas ke li estas vivinta sur la Tero.

Mi ja ekzistis, spertis kaj plenumis:
ĉeestis mi ne mense, nur fizike.
Ŝajnas, ke ĉiam ĉirkaŭ mi mallumis.
Spegulon alrigardas mi skeptike.

________

Es gab mich ja, ich wirkte und schaffte,
war niemals im Geiste, nur körperlich da.
Mir scheint, es war rund um mich immer nur dunkel.
Voll Zweifel nehm ich den Spiegel wahr.

 

William Auld was here.8 Kiam li mortis en 2006, aperis multaj nekrologoj, kiuj ĉiuj substrekis la kuriozaĵon, ke jen skoto, kiu ja estis reprezentanto de la angla, la mondlingvo kiu regas almenaŭ la plejmulton de la kulturoj okcidente orientitaj, sed kiu intence verkis en dua lingvo (“Kian grandegan legantaron li aŭtomate estus havinta!”), krome en lingvo tia kiu estis kreita eĉ nur antaŭ kulturhistoria momenteto. En resumo: oni estis tre surprizita. Mi komprenas tion. Sed samtempe estas al mi evidente kiel efike la akcelilo de tiu strange simpla lingvo funkcias. Kiam oni eklernas ĝin, oni tuj komencas poeti; tiom da vortoj rimas ke verkado estas neevitebla, ĝi estas komparebla al la lernado de la germana Tviter-lingvo, kie oni ankaŭ devas tuj ekverki por ne freneziĝi. Ni ne povas elekti la objekton de nia manio. Certaj strukturoj implikiĝas, animas kaj plenumas onin. Kaj kiam tiuj strukturoj, kiel en la menciita okazo, fakte estis elpensitaj de unusola homo, tiu prave povas esti konsiderata kiel spertulo pri nia specio. Mi volas fini mian prelegon per peto al vi krei lingvon, kiu estas tiel esprimpova kiel mia plej ŝatata poemo de Auld, kiun mi volas nun reciti. Ĝi estas tre mallonga, tre frua poemo, ankoraŭ el la 50-aj jaroj, kiu estis lia plej turbula periodo.

 

MORTANTA FOLIO

Lante falanta
flava foli’
takte baraktas en agoni’;
kaj la emajla
flava mort-farb’
ŝminkos la ringan
piedon de l’ arb’.

 

Kaj jen mia germana traduko, kiu bedaŭrinde ne atingas la belsonecon de la originalo, kaj krome permesas al si kelkajn elturniĝojn.

 

EIN STERBENDES BLATT

Ein langsam fallendes
gelbliches Blatt
das leidend und heftig
gezittert hat
trägt die emailgelbe
Sterbfarbe bald
rund um den Baum auf
wie Make-up im Wald

 

Multan dankon.

Clemens J. Setz
El la germana tradukis Detlef Karthaus
La traduko aperis en Beletra Almanako 33, kun la titolo
”William Auld, la majstro de la malnova monda helplingvo”

 


Notoj:

(1) Temas pri Mr. Tot aĉetas mil okulojn (1931) de Jean Forge (Mr. Tott kauft 1000 Augen, Leipzig: Goldmann, 1932), Hura! (1930) de Julio Baghy (Hurra für nichts!, Innsbruck: Verlag AMair, 1933) kaj Turstrato 4 (1934) de Hans Weinhengst (Turmstraße 4, Wien: Edition Atelier, 2017) – Red.

(2) Horcrux: En la romanoj pri Harry Potter, objekto aŭ kreitaĵo, kiun magiisto uzas por ekzili parton de sia animo kaj tiel eskapi la morton – La trad.

(3) Esperantlingve en la originalo – La trad.

(4) Tetriso – kompleksa puzloludo videa – Red.

(5) En la germana arnoschmidthaft, neologismo kreita de la aŭtoro, referencanta la germanan verkiston Arno Schmidt (1914-1979), malmulte konatan ekster Germanujo ĉar liaj verkoj prezentas penigan defion al tradukistoj. – La trad., laŭ Vikipedio.

(6) La aŭtoro, inspirita de Esperanto, kreis germanajn neologismojn nekompreneblajn al la tradukisto mem pro ilia arnoŝmiteco. (Vidu antaŭan piednoton.) – La trad.

(7) La pasinteco nete foriĝis / Ne plu tiu eterneca tempo / Nun vi refoje paskooviĝis. – Esperantigo de la trad.)

(8) (angle): William Auld estis ĉi tie. – La trad.


 

1    Temas pri Mr. Tot aĉetas mil okulojn (1931) de Jean Forge (Mr. Tott kauft 1000 Augen, Leipzig: Goldmann, 1932), Hura! (1930) de Julio Baghy (Hurra für nichts!, Innsbruck: Verlag AMair, 1933) kaj Turstrato 4 (1934) de Hans Weinhengst (Turmstraße 4, Wien: Edition Atelier, 2017) – Red.
2    Horcrux: En la romanoj pri Harry Potter, objekto aŭ kreitaĵo, kiun magiisto uzas por ekzili parton de sia animo kaj tiel eskapi la morton – La trad.
3    Esperantlingve en la originalo – La trad.
4    Tetriso – kompleksa puzloludo videa – Red.
5    En la germana arnoschmidthaft, neologismo kreita de la aŭtoro, referencanta la germanan verkiston Arno Schmidt (1914-1979), malmulte konatan ekster Germanujo ĉar liaj verkoj prezentas penigan defion al tradukistoj. – La trad., laŭ Vikipedio.
6    La aŭtoro, inspirita de Esperanto, kreis germanajn neologismojn nekompreneblajn al la tradukisto mem pro ilia arnoŝmiteco. (Vidu antaŭan piednoton.) – La trad.
7    La pasinteco nete foriĝis / Ne plu tiu eterneca tempo / Nun vi refoje paskooviĝis. – Esperantigo de la trad.
8    (angle): William Auld estis ĉi tie. – La trad.

de Redakcio je 2021-07-22 18:03

Neniam milito inter ni

10 jarojn poste, la postvivantoj de Utøya kreskas kun la memoro de la masakro

22/07/2021 La plej juna viktimo estis nur 14-jara. Antaŭ dek jaroj, sur la norvegia insuleto Utøya, 69 personoj, plimulte adoleskantoj, estis masakritaj de la ekstremdekstrulo Anders Breivik . Ĉiujare, eĉ se tio malfacilas, Ingvild Locien reiras tien....

de neniammilitointerni je 2021-07-22 15:08

KARAPACO-PANORAMO

Fratoj Grimm: Malsamaj infanoj de Evo (fabelotraduko laŭ la lasta versio)

 



Fratoj Grimm
Malsamaj infanoj de Evo


Kiam Adamo kaj Evo estis pelitaj el la paradizo, ili devis konstrui sur apenaŭ fekunda tero domon kaj en la ŝvito de siaj vizaĝoj manĝi sian panon. Adamo prilaboris per hakilo la kampon kaj Evo ŝpinis la lanon. Evo naskis ĉiujare infanon, sed la infanoj estis malegalaj, kelkaj belaj, kelkaj malbelaj.

Post kiam pasis certa tempo, sendis Dio anĝelon al ambaŭ kaj sciigis al ili, ke Li venos kaj rigardos ilian mastrumadon. Evo ĝojis, ke la Sinjoro estis tiel bonvolema. Ŝi purigis fervore sian domon, ornamis ĝin per floroj kaj disŝutis junkojn sur la plankojn.

Poste ŝi alkondukis siajn infanojn, sed nur la belajn. Ŝi lavis kaj banis ilin, kombis iliajn hararojn, vestis ilin per ĵus lavitaj ĉemizoj kaj admonis ilin konduti en la ĉeesto de la Sinjoro dece kaj ĉaste. Ili kondutu antaŭ Li laŭmore, ili etendu la salutmanon kaj respondu Liajn demandojn modeste kaj kompreneme.

La malbelaj infanoj ne rajtis montri sin. Unu el ili kaŝis sin sub la fojno, la dua sub la tegmento, la tria en la pajlo, la kvara en la forno, la kvina en la kelo, la sesa en bankuvo, la sepa sub la vinbarelo, la oka sub sia malnova pelto, la naŭa kaj deka sub tuko, el kiu Evo kutime faris iliajn vestojn, kaj la dekunua kaj dekdua sub la ledo, el kiu ŝi tranĉis iliajn ŝuojn.

Ĝuste kiam ŝi pretis, iu frapis jam la dompordon. Adamo rigardis tra la fendo kaj vidis, ke estas la Sinjoro. Plena de respekto li malfermis la pordon kaj la ĉiela patro enpaŝis. Jen staris la belaj infanoj en vico, kliniĝis kaj etendis obeeme la manojn kaj surgenuiĝis.

La Sinjoro komencis beni ilin, metis sur la unuan siajn manojn kaj diris: „Vi fariĝu potenca reĝo.“ Simile tiel li diris al la dua: „Vi princo.“ Al la tria: „Vi grafo.“ Al la kvara: „Vi kavaliro.“ Al la kvina: „Vi nobelulo.“ Al la sesa: „Vi civitano.“ Al la sepa: „Vi komercisto.“ Al la oka: „Vi erudito.“ Li do ĉiun el ili benis riĉe.“

Post kiam Evo vidis, ke la Sinjoro estis tiel milda kaj gracoplena, ŝi pensis: „Mi ankaŭ alkonduku miajn neperfektajn infanojn, eble Li benos ankaŭ ilin.“

Ŝi do kuris eksteren kaj alkondukis ilin el la fojno, pajlo kaj forno, kaj kie ajn ili kaŝis sin. Jen venis la tuta kruda, fava kaj fulgokovrita aro al Dio. La Sinjoro ridetis, rigardis ĉiun el ili kaj diris: „Ankaŭ ilin mi benos.“

Li metis sur la unuan la manojn kaj diris al li: „Vi fariĝu kamparano.“ Al la dua: „Vi fiŝisto.“ Al la tria: „Vi forĝisto.“ Al la kvara: „Vi tanisto.“ Al la kvina: „Vi teksisto.“ Al la sesa: „Vi faristo de ŝuoj.“ Al la sepa: „Vi tajloro.“ Al la oka: „Vi potisto.“ Al la naŭa: „Vi ĉaristo.“ Al la deka: „Vi ŝipisto.“ Al la dekunua: „Vi heroldo.“ Al la dekdua: „Vi domservisto dum via tuta vivo.“

Post kiam Evo ĉion ĉi aŭskultis, ŝi diris al Dio: „Sinjoro, vi dividas vian benon tute malsame! Estas ja ĉiuj miaj infanoj, kiujn naskis mi, via graco trafu ĉiujn same.“

Sed Dio respondis: „Evo, tion vi ne komprenas. Estas mia tasko kaj mia devo, ke mi donu taskon al ĉiuj el viaj infanoj en la tuta mondo. Se ili ĉiuj estus princoj kaj mastroj, kiu tiukaze kultivus la grenon, kiu draŝu, farunigu kaj baku ĝin? Kiu forĝu, teksu, ĉarpentu, tajloru kaj tranĉu kaj kudru? Ĉiu prezentu sian rangon, por ke unu konservu la alian kaj ĉiuj estu nutrataj, kiel ĉe la korpo la membroj.“

Jen Evo respondis: „Aĥ, Sinjoro, mi estis tro hastema, kiam mi parolis al viaj oreloj. Via dia volo okazu, ankaŭ je miaj infanoj.“



Fonto: Jakobo kaj Vilhelmo Grimm: Infan-kaj domfabeloj,
Eldono lastmana, eldonejo Reclam, „Die ungleichen Kinder Evas“

tradukis Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser
lingve kontrolis Vladimir Türk


de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2021-07-22 15:01

Revuo Esperanto

Aperis "La Kolombo de Paco". Numero 11


La Redakcio
Aperis la dek unua numero de La Kolombo de Paco. Legu, ĝuu, libere kaj aktive diskonigu ĝin al viaj amikoj en Esperantujo!

Elŝutu senpage

de Redakcio je 2021-07-22 12:51

2021-07-21

KARAPACO-PANORAMO

Fratoj Grimm: Paŝtistino de anseroj ĉe puto (fabelotraduko laŭ la lasta versio)




Fratoj Grimm
Paŝtistino de anseroj ĉe puto


Estis iam pramaljuna avino, kiu vivis kun grego da anseroj en soleca valo inter montoj kaj havis tie malgrandan domon. La trista valo estis ĉirkaŭata de granda arbaro. Kaj ĉiumatene prenis la maljunulino sian lambastonon kaj paŝis ŝanceliĝante en la arbaron. Tie la avino laboris multe pli vigle ol oni povus supozi, se oni pripensas ŝian grandan aĝon. Ŝi kolektis herbojn por la anseroj, deŝiris sovaĝajn fruktojn, kiujn ŝi povis atingi per siaj manoj, kaj portis ĉion sur sia dorso hejmen. Oni povus supozi, ke la peza ŝarĝo devus premi ŝin surteren, sed ŝi ĉiam sukcese portis ĝin hejmen.

Kiam iu renkontis ŝin, ŝi salutis tre afable: „Bonan tagon, kara najbaro, hodiaŭ estas bela vetero. Vi certe miras, ke mi portas la herbojn, ĉu? Ja ĉiu devas porti sian ŝarĝon sur la dorso.“

Tamen la homoj ne volonte renkontis ŝin, sed prefere evitis ŝin ĉirkaŭvoje, kaj kiam preteriris ŝin patro kun sia filo, li ĉiam diris mallaŭte al li: „Estu memgarda kontraŭ la maljunulino, ŝi estas plena de malico, ŝi estas sorĉistino.“

Iumatene iris juna belaspekta viro tra la arbaro. La suno radiis hele, la birdoj kantis kaj frideta venteto iris tra la foliaro, kaj la juna viro estis plena de ĝojo kaj plezuro. Ĝis tiam li ankoraŭ ne renkontis homon, kiam li subite ekvidis la maljunan sorĉistinon, kiu surgenue sidis surtere kaj detranĉis la herbojn per serpo. Tutan ŝargon ŝi jam kolektis kaj metis en sian portotukon. Kaj apud ŝi staris du korboj, kiuj estis plenaj de sovaĝaj piroj kaj pomoj.

„Nu, avineto“, li diris, „kiel vi povas forporti ĉion ĉi?“

„Mi devas, kara sinjoro“, ŝi respondis. „Nur la infanoj de riĉuloj ne bezonas fari tion. Sed ĉe kamparano oni diras:

„Ne dorsen turnu vin;
dorso ĝiba montrus sin.“

„Ĉu vi volas helpi al mi?“ ŝi demandis, kiam li haltis plu apud ŝi. „Vi havas ankoraŭ rektan dorson kaj junajn gambojn, tio estos facila afero por vi. Krome mia domo ne malproksimas de ĉi tie. Malantaŭ la monto ĝi staras sur erikejo. Rapide supren saltetante, vi baldaŭ estos tie.“

La juna viro havis kompaton kun la maljunulino. „Kvankam mia patro ne estas kamparano, sed riĉa grafo, por ke vi vidu, ke ne nur la kamparanoj povas porti tion, mi volas surdorsigi vian portosakon.“

„Se vi provus tion“, ŝi diris, „tio estus kara al mi. Dum horo ni kompreneble ankoraŭ devos iri, sed tio ja ne ĝenos vin! Jen, ankaŭ la pomojn kaj pirojn vi devos porti.“

La juna grafo, estas vere, iom hezitis, kiam li aŭdis, ke la vojo estas tiom longa. Sed la maljunulino ne plu lasis foriri lin; ŝi metis la portotukon sur lian dorson kaj pendigis ambaŭ korbojn al liaj brakoj.

„Ĉu ne? La ŝarĝo estas tute malpeza“, ŝi diris.

„Ne, ĝi ne estas malpeza“, respondis la grafo kaj grimace tordis la vizaĝon pro la doloro. „La tuka enhavo premas tiom, kvazaŭ estus nur ŝtonegoj en ĝi. Kaj la pomoj kaj piroj tiom pezas, kvazaŭ ili estus el plumbo; mi apenaŭ povas spiri.“

Li intencis demeti la tutan ŝarĝon, sed la maljunulino ne permesis tion.

„Ha, vidu“, ŝi diris mokeme, „la juna sinjoro ne volas porti tion, kion mi, la maljunulino, forportis jam tiom ofte. Pri belaj vortoj ili ĉiam disponas, sed, se laboro minacas, ili volas skui la polvon de la piedoj. Kial vi staras tie kaj hezitas?“ ŝi daŭrigis. „Levu la piedojn. Neniu deprenos la sakon de vi.“

Tiom longe, kiom li iris sur ebena tero, li tion eltenis ankoraŭ, sed kiam ili atingis la monton kaj devis grimpi supren kaj la ŝtonoj sub liaj piedoj ruliĝis tiel malsupren kvazaŭ ili vivus, jen la grimpado estis tro fortostreĉa por li. Gutoj de ŝvito montriĝis sur lia frunto kaj fluis jen varmege jen malvarme sur lia dorso malsupren.

„Avineto“, li diris, „mi ne povas iri plu, mi devas iom ripozi.“

„Tute ne“, respondis la maljunulino, „kiam ni atingos la celon, vi povos ripozi, sed nun antaŭeniĝu. Oni ne povas scii, eble tio povus esti utila al vi.“

„Maljunulino, vi fariĝas impertinenta“, diris la grafo kaj volis deĵeti la sakon, sed li penis vane, ĝi pendis tiel firmkroĉite sur lia dorso, kvazaŭ ĝi estus alkreskinta. Li turnadis sin kaj skuiĝadis, sed li ne povis deigi ĝin. La maljunulino ridis pri tio kaj saltadis tute plezurigite malgraŭ la lambastono.

„Ne ekkoleriĝu, kara sinjoro“, ŝi diris, „vi fariĝas ja tiel ruĝa vizaĝe kiel meleagro. Portu vian ŝarĝon kun pacienco, se ni fine estos hejme, mi ja donos al vi bonan servomonon.“

Ja kion li povus fari? Li devis akcepti sian sorton kaj pacience treniĝi malantaŭ la maljunulino. Ŝi fariĝis ŝajne pli kaj pli vigla kaj lia ŝarĝo pli kaj pli peza. Subite ŝi saltis sur la sakon kaj eksidis sur liaj ŝultroj. Kvankam ŝi estis svelta kiel lato de latbarilo, ŝi tamen pezis pli multe ol la plej dika kamparanino. La genuoj de la junulo tremis, sed kiam li volis halti, vipis lin la maljunulino per vergo kaj per urtikoj sur la gambojn. Senĉese ĝemante, li grimpis sur la monton kaj fine venis sur la alia flanko al la domo de la maljunulino, tiumomente, kiam li estis sinkanta teren. Kiam la anseroj ekvidis la maljunulinon, ili levis la flugilojn kaj etendis la kolojn antaŭen, kuris renkonte al ŝi kaj gakis laŭte.

Malantaŭ la grego, iris kun vergo enmane jam relative maljuna inaĉo, forta kaj granda, sed malbela kiel la nokto.

„Kara patrino“, ŝi diris al la maljunulino, „ĉu io aĉa okazis al vi? Vi forestis tiom longe.“

„Tute ne, filineto mia“, ŝi respondis, „al mi okazis nenio malbona, tute male, la kara sinjoro portis mian ŝarĝon, kaj imagu, kiam mi fariĝis laca, li mem prenis min sur sian dorson. La vojo tute ne fariĝis longa por ni, ni estis gajaj kaj ankaŭ kune ŝercis survoje.“

Fine glitis la maljunulino malsupren, prenis la portotukon de la dorso de l’ juna viro kaj la korbojn de la brakoj, rigardis lin tute afable kaj diris: „Nun sidiĝu sur la benko antaŭ la pordo kaj ripozu. Vian servomonon vi honeste perlaboris, kaj vi baldaŭ ricevos ĝin.“

Poste li diris al la paŝtistino de anseroj: „Iru en la domon, filineto mia, ne decas, ke vi restu sola kun juna sinjoro. Oni ne devas verŝi oleon en fajron; li povus ekami vin.“

La grafo ne sciis, ĉu ridi ĉu plori. „Kia kortrezorulino“, li pensis, „kaj eĉ, se ŝi havus tridek jarojn malpli, tamen ŝi ne povus tuŝi mian koron.“

Intertempe la maljunulino dorlotis kaj mankaresis la anserojn kiel infanojn kaj iris poste kun la filino en la domon. La junulo etendis siajn membrojn sur la benko sub sovaĝa pomarbo. La aero estis varmeta kaj milda: ĉirkaŭe etendiĝis ĉie verda herbejo kovrata de primoloj, de sovaĝa timiano kaj de mil aliaj floroj. Enmeze trafluis murmure klara rojo, sur kiu respeguliĝis la suno. Kaj la blankaj anseroj promenis tien kaj reen aŭ ĝuis bani sin en la akvo.

„Estas tre idilie ĉi tie“ li diris, „sed mi estas tiel laca, ke mi ne povas teni la okulojn malfermitaj, mi iom dormos. Mi timas nur, ke ventkirliĝo leviĝos kaj forblovos la gambojn de mia korpo, ĉar ili fariĝis tiel molaj kiel tindro.“

Kiam li dormis dum kelke da tempo, venis la maljunulino kaj skuante vekis lin.

„Ekstaru“, ŝi diris, „ĉi tie vi ne povos resti. Kompreneble mi ŝvitigis vin. Sed la vivon ĝi ja ne kostis al vi. Nun vi ricevos vian rekompencon; monon kaj posedon vi ne bezonas; mi donos al vi ion alian.“

Dum tio ŝi metis skatoleton eltranĉitan el unu smeraldo.

„Konservu ĝin bone“,„ŝi aldonis, „ĝi feliĉigos vin.“

La grafo saltis surpieden, kaj ĉar li sentis, ke li estas refreŝigita kaj refortigita, li dankis al la maljunulino pro la donaco kaj survojiĝis sen eĉ unufoje retrorigardi al la bela filineto. Kiam li jam malproksimis certan distancon, li ankoraŭ aŭdis el la foro la gajan gakadon de la anseroj.

La grafo devis vagi tri tagojn en la sovaĝejo, antaŭ ol li trovis la vojon eksteren. Poste li atingis grandan urbon, kaj ĉar neniu lin konis, oni kondukis lin en la reĝan kastelon, kie la gereĝoj sidis sur la trono. La grafo surgenuiĝis, tiris la smeraldan skatoleton el la poŝo kaj metis ĝin antaŭ la piedoj de la reĝino. Ŝi diris, ke li ekstaru kaj transdonu la donacon al ŝi. Sed apenaŭ ŝi malfermis la kesteton kaj enrigardis, ŝi falis kvazaŭ senviva planken. La servistoj de la reĝo firmtenis la grafon kaj ricevis la ordonon konduki lin en la prizonon, sed jen la reĝino malfermis la okulojn kaj vokis, ke oni liberigu lin, kaj ke ĉiu eliru, ĉar ŝi volas interparoli sen atestantoj kun li.

Kiam la reĝino estis sola kun li, ŝi komenis kordisŝire plori kaj diris: „Por kio taŭgu gloro kaj honoro, kiuj ĉirkaŭas min, se ĉiumatene mi vekiĝas kun zorgoj kaj ĉagreno. Mi havis tri filinojn, el tiuj la plej juna estis tiel bela, ke la tuta mondo rigardis ŝin miraklo. Ŝi estis tiel blanka kiel neĝo kaj tiel ruĝa kiel pomofloroj, kaj ŝia hararo estis tiel brila kiel sunradioj. Kiam ŝi ploris, ne falis larmoj el ŝiaj okuloj, sed puraj perloj kaj juveloj. Kiam ŝi estis dek kvin jarojn aĝa, la reĝo venigis ĉiujn tri filinojn al sia trono. Mi dezirus, ke vi estus vidinta, kiel la homoj malfermegis la okulojn, kiam enpaŝis la plej juna, tio estis kvazaŭ aperus la suno.

La reĝo diris: „Filinoj miaj, mi ne scias, kiam venos mia lasta tago, sed mi volas hodiaŭ decidi, kion ĉiu el vi ricevos post mia morto. Vi ĉiuj amas min, sed tiu el vi, kiu min plej amas, ricevu la plej bonan de mi.“

Ĉiu el la filinoj diris, ke ŝi plej amas lin.

„Ĉu vi povus esprimi“, respondis la reĝo, „kiel vi amas min? Je tio mi ekkonus, kiel vi opinias tion.“

La plej aĝa diris: „Mi amas la patron kiel la plej dolĉan sukeron.“

La mezaĝa: „Mi amas mian patron tiel, kiel mian plej belan robon.“

Sed la plej juna silentis.

Jen demandis la reĝo: „Kaj vi, mia plej kara filino, kiel amas vi min?“

„Mi ne scias“, ŝi respondis, „mi povas kompari mian amon kun nenio.“

Sed la patro insistis, ke ŝi diru ion.

Fine ŝi diris: „La plej bona manĝo ne bongustas al mi sen salo, tial mi amas la patron kiel salon.“

Kiam la patro aŭskultis tion, li ekkoleris kaj diris: „Se vi amas min kiel salon, via amo ankaŭ estu rekompencata per salo.“

Li do dividis la regnon inter la du pli aĝaj filinoj, sed al la plej juna li lasis kroĉi sakon kun salo sur la dorson, kaj du servistoj devis konduki ŝin en la sovaĝan arbaron.

„Ni ĉiuj petegis kompaton por ŝi kaj surgenuiĝis“, diris la reĝino, „sed la kolero de la reĝo ne trankviligeblis. Kiom ŝi ploris, kiam ŝi devis forlasi nin! La tuta vojo estis kovrata per perloj, kiuj kvazaŭ fluis el ŝiaj okuloj. La reĝo baldaŭ poste pentis sian grandan krudan severecon kaj ordonis serĉi la kompatindan infanon en la tuta arbaro, sed neniu trovis ŝin. Se mi konsideras, ke la sovaĝaj bestoj manĝis ŝin, mi apenaŭ povas bridi mian malgajecon; de tempo al tempo mi konsolas min per la imago, ke ŝi ankoraŭ vivas kaj kaŝas sin en kaverno aŭ trovis protekton ĉe kompatemaj homoj. Sed imagu, kiam mi malfermis la smeraldan skatoleton, kuŝis en ĝi perlo tia, kiaj fluis el la okuloj de mia filino. Tial vi povas facile imagi, kiel la vidaĵo tuŝis mian koron. Diru al mi, kiel vi fariĝis la posedanto de tiu perlo?“

La grafo rakontis al la reĝino, ke li ricevis ĝin de la maljunulino en la arbaro, kiu estis tre suspektinda, kaj certe sorĉistino, sed ke pri la reĝa infano li ne aŭdis aŭ vidis ion. La gereĝoj decidis viziti la maljunulinon; ili pensis, ke tie, kie estis la perlo, devas esti trovebla ankaŭ sciigo pri la filino.

La maljunulino sidis en sia soleca domo ĉe sia ŝpinilo kaj ŝpinis. Jam fariĝis malhele, kaj keno, kiu brulis malsupre ĉe la forno, estigis malfortan lumon. Subite fariĝis laŭte ekstere, la anseroj revenis hejmen de la paŝtejo kaj aŭdigis sian raŭkan gakadon. Baldaŭ poste ankaŭ la filino enpaŝis. Sed la maljunulino apenaŭ dankis al ŝi kaj skuis nur iomete la kapon. La filino sidiĝis al ŝi, prenis ŝpinilon kaj turnis la radon tiel vigle kiel juna knabino. Tiel ambaŭ sidis dum du horoj, kaj tute ne interparolis. Fine io susuris ĉe la fenestro kaj du fajraj okuloj enrigardis. Estis maljuna gufo, kiu trifoje ululis.

La maljunulino nur iom rigardis alten kaj poste diris: „Venis la tempo, eliru kaj faru vian laboron.“

Ŝi leviĝis kaj eliris. Sed kien ŝi do iris? Trans la herbejojn kaj ĉiam plu en la valo. Fine ŝi atingis puton, ĉe kiu staris tri maljunaj kverkoj. Intertempe la luno leviĝis ronda kaj granda super la valo. Estis tiel hele, ke oni povus trovi pinglon. Ŝi detiris haŭton kovrantan ŝian vizaĝon, kliniĝis al la puto kaj komencis sin lavi. Post kiam ŝi finlavis sin, ŝi trempis ankaŭ la haŭton en la akvon, kaj tiam kuŝigis ĝin sur la herbejon, por ke ĝi povu repaliĝi kaj resekiĝi. Sed kiom ŝanĝiĝis la junulino! Ion tian oni ankoraŭ ne vidis! Kiam la griza hararplektaĵo falis, radiis la ora hararo kiel sunradioj de ŝia kapo kaj disvastiĝis tiel, kvazaŭ ĝi estus mantelo, sur la tuta persono. Nur la okuloj fulmis el ĝi kiel trembrilaj steloj de la ĉielo; kaj la vangoj briltremis en milda ruĝo kiel pomaj floroj.

Sed la bela knabino estis malgaja. Ŝi sidiĝis kaj ploris maldolĉe. Larmoj fluis laŭvice el ŝiaj okuloj kaj ruliĝis inter la longa hararo teren. Tiel ŝi sidis kaj dum longa tempo sidus plu tie, se ne estus io kraketinta kaj susurinta en la branĉoj de la plej proksime staranta arbo. Ŝi saltis surpieden kiel kapreolo, kiu ĵus aŭskultis la pafon de ĉasisto. La luno estis ĝuste kovrata de nigra nubo, kaj tuj la junulino resaltis en sian maljunan haŭton kaj malaperis kiel flamo, kiun estingas blovanta vento.

Tremante kiel tremola foliaro ŝi kuris hejmen. La maljunulino staris antaŭ la pordo, kaj la junulino volis rakonti al ŝi, kio renkontis ŝin.

Sed la maljunulino ridis nur kaj afable diris: „Mi jam scias ĉi tion.“

Ŝi kondukis ŝin en la loĝoĉambron kaj ekbruligis novan kenon. Sed ŝi ne residiĝis al la ŝpinilo, sed alportis balailon kaj komencis balai kaj froti la plankojn. „Ĉio devas esti pura kaj ordigita“, ŝi diris al la junulino.

„Sed, avino mia“, diris la junulino, „kial vi komencas tiom malfrue tiun laboron? Kion vi intencas fari?“

„Ĉu vi scias, kioma horo estas?“ demandis la maljunulino.

„Ankoraŭ ne estas noktomeze“, respondis la junulino; „sed certe jam post la dudektria, ĉu?“

„Ĉu vi ne memoras pri tio“, daŭrigis la maljunulino, „ke vi venis precize antaŭ tri jaroj al mi? Via tempo ĉi tie estas finita, ni ne pli longe plu povos resti kune.“

La filino ektimis kaj diris: „Aĥ, kara avino, ĉu vi volas forpuŝi min? Kien mi povus iri? Mi havas nek nek amikojn nek hejmlandon, al kiu mi povus turni. Mi plenumis ĉion, kion vi deziris de mi, kaj vi estis ĉiam kontenta. Ne forpelu min.“

La maljunulino ne volis diri al la junulino, kio okazos al ŝi.

„Mi ne plu povas resti ĉi tie“, ŝi diris al la junulino, „sed antaŭ mia foriro, la domo kaj la loĝoĉambro devos esti puraj: tial ne ĝenu min ĉe mia laboro. Pro vi estu sen zorgoj, vi trovos tegmenton, sub kiu vi povos vivi. Kaj ankaŭ pri la pago, kiun vi ricevos de mi, vi estos kontenta.“

„Sed diru al mi, kio okazos?“ demandis la junulino plu.

„Mi ja jam diris al vi, ne ĝenu min pri mia laboro. Ĉesu paroli, iru en vian ĉambron, demetu la haŭton de via vizaĝo kaj vestu vin per la silka robo, en kiu vi venis al mi, kaj poste atendu en via ĉambro, ĝis kiam mi vokos vin.“

Sed necesas denove rakonti pri la gereĝoj, kiuj foriris kun la grafo kaj intencis viziti la maljunulinon en la soleca loko. La grafo nokte en la arbaro eraris pri la vojo kaj devis iri sola plu. Je la sekva tago li havis la senton, ke li trovis la ĝustan vojon. Li iris ĉiam plu, ĝis kiam komenciĝis la mallumo. Tial li grimpis sur arbon por pasigi la nokton tie, ĉar li timis, ke li denove povus erari pri la vojo. Kiam la luno heligis la terenon, li ekvidis personon, kiu iris de montdeklivo malsupren. Ŝi ne havis vergon ĉemane, sed li tamen povis vidi, ke ŝi estas la paŝtistino de la anseroj, kiun li vidis iam en la domo de la maljunulino.

„Hoho!“ li diris, „jen unu sorĉistino proksimiĝas, kaj se mi renkontis unu el ambaŭ, ankaŭ la alia retroviĝos.“

Sed li ekmiris tre, kiam ŝi iris al la puto, demetis la haŭton kaj sin lavis, dum ŝia ora hararo falis sur ŝia tuta korpo malsupren, kaj ke ŝi estis tiel bela, kiel li vidis antaŭe neniun en la mondo. Li apenaŭ kuraĝis spiri, sed li etendis la kolon inter la foliaro tiom antaŭen, kiom li povis, kaj rigardis ŝin kvazaŭ fremdulino. Ĉu li tro antaŭenigis la kapon ĉu estis io alia, kio kulpis tion, ne direblas, sed subite la branĉo krakis kaj en la sama momento la junulino glitis rapide en la haŭton, forsaltis kiel kapreolo, kaj ĉar la luno tuj kaŝiĝis, ŝi malaperis dum momento el liaj okuloj.

Apenaŭ ŝi malaperis, la grafo grimpis de la arbo malsupren kaj postkuris ŝin per viglaj paŝoj. Li ankoraŭ ne iris dum longa tempo, kiam iris en la krespusko du pliaj personoj trans la herbejon. Ili estis la gereĝoj, kiuj vidis el malproksimo la lumon de la domo de l’ maljunulino kaj iris renkonte al ĝi.

La grafo rakontis al ili, kiujn miraklojn li vidis ĉe la puto, kaj ili ne dubis ke ŝi estas la perdita filino. Plenaj de ĝojo ili iris plu kaj venis baldaŭ al la domo. La anseroj sidis ĉirkaŭe, iliajn kapojn ili estis klinintaj inter siaj flugiloj kaj dormis. Neniu el ili moviĝis. Ili rigardis en la fenestron. Jen sidis la maljunulino tute kviete kaj ŝpinis, ŝi balancis la kapon kaj ne ĉirkaŭrigardis. La ĉambro estis tute purigita, kvazaŭ vivus tie la nebulviretoj, kiuj ne havas polvon sur la piedoj. Sed sian filinon ili ne vidis. Ili rigardis ĉion ĉi dum certa tempo, fine ili ekkuraĝis kaj frapis mallaŭte la pordon.

La maljunulino ŝajne atendis ilin. Ŝi ekstaris kaj vokis tute afable: „ Eniru do, mi jam konas vin.“

Kiam ili enpaŝis, diris la maljunulino: „La longan vojon ĉi tien vi ne devis iri, se vi ne estus antaŭ tri jaroj maljuste forpelintaj vian infanon, kiu estas tiel bona kaj aminda. Al ŝi tio ne damaĝis, ŝi devis paŝti tri jarojn la anserojn, dum tio ŝi lernis nenion malbonan, sed konservis sian noblan koron. Sed vi per la timo, en kiu vi vivis, estas sufiĉe punitaj.“

Poste ŝi iris en la ĉambreton kaj vokis: „Elvenu, filineto.“

Jen malfermiĝis la pordo kaj la filino elpaŝis en sia silka robo kun sia ora hararo kaj siaj lumantaj okuloj; estis kvazaŭ anĝelo aperis el la ĉielo.

Ŝi iris renkonte al siaj gepatroj, ĉirkaŭbrakis kaj kisis ilin: ne eblis io alia, ili ĉiuj devis plori pro ĝojo. La juna grafo staris apud ŝi, kaj kiam ŝi ekvidis lin, ŝi fariĝis tiel ruĝa kiel muskorozo; ŝi mem ne sciis pro kio.

La reĝo diris: „Kara infano, mian regnon mi fordonacis, kion mi donacu al vi?“

„Ŝi bezonas nenion“, diris la maljunulino, „mi donacos al ŝi la larmojn, kiujn ŝi ploris pro vi, ĉiuj estas larmoj, kiujn ŝi ploris pro vi. Ili ĉiuj estas perloj pli belaj ol tiuj, kiujn oni trovas en la maro, kaj ili pli valoras ol via tuta regno. Kiel pagon por ŝia servo, mi donos al ŝi mian dometon.“

Post kiam la maljunulino diris tion, ŝi malaperis antaŭ iliaj okuloj. Iom knaris kaj kraketis en la vandoj, kaj kiam ili ĉirkaŭrigardis, la domo estis transformita en pompan palacon kaj reĝa festtablo estis kovrita per luksaj manĝoj kaj trinkaĵoj. La palacaj servistoj kuradis tien kaj tien.

La rakonto ankoraŭ ne estas finita, sed la memorkapablo de mia avino, kiu rakontis ĝn al mi, malfortiĝis. Ŝi forgesis la ceteran. Mi supozas, ke la bela reĝa filino geedzigis la grafon, kaj ke ili kune restis en la palaco, kaj ke ili tie vivis en beateco tiom longe, kiom tio plaĉis al Dio. Ĉu la neĝe blankaj anseroj sin paŝtintaj ĉe la dometo, estis ĉiuj junulinoj, kiujn la maljunulino prenis al si (pri kio neniu pensu malbone), kaj ĉu ili rericevis tiam sian homajn figurojn kaj restis kiel servistinoj ĉe la juna reĝino, tion mi ne scias tute certe, sed mi tamen supozas tion.

Tute certa estas, ke la maljunulino ne estis fia sorĉistino, kiel la homoj opiniis, sed feino, kiu havis bonajn intencojn. Verŝajne ŝi estis ankaŭ tiu, kiu jam ĉe la nasko donis al la filino la kapablon plori perlojn kaj juvelojn anstataŭ larmojn. En nia tempo tio ne plu okazas, alie la povruloj baldaŭ povus fariĝi riĉaj.



Fonto: Jakobo kaj Vilhelmo Grimm: Infan-kaj domfabeloj,
Eldono lastmana, eldonejo Reclam, „Die Gänsehirtin am Brunnen“

tradukis Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser
lingve kontrolis Vladimir Türk


de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2021-07-21 21:32

Libera Folio

Tradukinto de Auld ricevis pintan premion

La plej prestiĝa premio por germanlingvaj verkistoj estis aljuĝita al Clemens J. Setz, en Esperantujo konata interalie pro tradukoj de William Auld al la germana. Li hazarde malkovris Esperanton tra poezio kaj nun bone konas la lingvon, eĉ se li supozeble ne konsideras sin esperantisto.

Clemens J. Setz. Foto: Amrei-Marie CC BY-SA 4.0

La 20-an de julio iĝis konate, ke la aŭstria aŭtoro Clemens J. Setz ricevos la Premion Georg Büchner, la plej altan literaturan distingon por germanlingvaj aŭtoroj. Krom la honoro, la distingo inkluzivas monpremion de 50 000 eŭroj.

Laŭ sia propra rakonto, li iam hazarde trovis poemojn de William Auld en Esperanto, kaj miris, ke li povas kompreni la enhavon. Poste li decidis traduki ion el la verkoj de Auld al la germana.

Laŭ li, la originala literaturo en Esperanto estas ampleksega – kaj tamen ekzistas preskaŭ neniuj tradukoj al la germana.

"La Esperanta beletro formas riĉan paralelan mondliteraturon kun siaj propraj avangardo, klasikuloj, malkonformuloj, geniuloj – kaj ĉio sen baziĝi en unu lando kun ties propraj politikaj kaj geografiaj cirkonstancoj", li skribis.

Li tradukis al la germana interalie la 14-an ĉapitron de La infana raso de Auld, kaj en 2018 aperis lia germanlingva libreto pri Auld, poste publikigita ankaŭ en Esperanto en Beletra Almanako.

En Beletra Almanako aperis ankaŭ du liaj rakontoj en Esperanta traduko.

En 2020 publikiĝis lia libro "Die Bienen und das Unsichtbare" (La abeloj kaj la nevideblaĵo), kiu temas pri planlingvoj, ĉefe pri Esperanto. En tiu libro li skribas ne nur pri historiaj faktoj kaj biografioj, sed ankaŭ pri siaj konversacioj kun konataj esperantistoj.

Laŭ la libro kaj pluraj intervjuoj, li mem nun flue parolas Esperanton, kvankam li supozeble ne konsiderus sin esperantisto.

Clemens Johann Setz naskiĝis en 1982 en Graz, Aŭstrio. Li nun loĝas kaj laboras en Vieno. En 2007 aperis lia unua romano ”Söhne und Planeten” (Filoj kaj planedoj). Krom propraj verkoj li publikigis ankaŭ tradukojn el la angla.

Li jam pli frue ricevis diversajn literaturajn premiojn, sed la nun donita premio estas la plej prestiĝa en la tuta germanlingva literatura mondo. Inter pli fruaj premiitoj estas Max Frisch, Günter Grass kaj Heinrich Böll. Pasintjare la premion ricevis la poeto Elke Erb. La premio estas nomita laŭ la aŭtoro Georg Büchner (1813–1837).

En komento al la gazeto Zeit Online Clemens J. Setz diris: ”La nomo de Georg Büchner kaj tiuj de la premiitoj de la lastaj jaroj – vidi sin inter tiuj estas honoro, kiun mi ankoraŭ ne vere kapablas kompreni.”

de Redakcio je 2021-07-21 18:08

Revuo Esperanto

Gazetara Komuniko 966. Aliĝilo kaj temo de la 107-a UK (Montrealo): “Lingvo, vivo, tero: Jardeko de Indiĝenaj Lingvoj”


Malfermiĝis la aliĝilo de la 107-a Universala Kongreso de Esperanto (UK), kiu okazos en Montrealo, de la 6-a ĝis la 13-a de aŭgusto 2022. Frue aliĝu por ĝui la plej bonajn aliĝkotizojn: http://uea.org/kongresoj.

La kongresa temo estas: “Lingvo, vivo, tero: Jardeko de Indiĝenaj Lingvoj”. La temon proponis la Loka Kongresa Komitato (LKK) de Montrealo kunlabore kun la eks-prezidanto de UEA Mark Fettes kaj la Estraro de UEA. La Jardeko de Indiĝenaj Lingvoj estis deklarita de UN kaj Unesko fine de la Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj, kiu ludis gravan rolon en la agado de UEA kaj en la pritrakto de la kongresa temo de la 104-a UK, “Vivanta naturo, floranta kulturo” en 2019. Nun la 107-a UK estos unu el la internaciaj aranĝoj, kiuj helpos lanĉi la Jardekon por la periodo 2022-2032. La atento al indiĝenaj lingvoj nekontesteble praviĝas, ĉar ili entenas grandan parton de la lingva kaj kultura diverseco de la homaro kaj estas la portantoj de valoroj kaj praktikaj konoj, kiuj montras kiel homaj socioj povas kunvivi harmonie kun la naturo. Kaj malpli pozitive: ĉar ili grandparte estas minacataj ! de malape ro. Pri tio la LKK preparis specialan gazetaran komunikon en la angla kaj en la franca por diskonigi en Kanado, i.a. okaze de la 26-a de julio.

Esperantistoj jam delonge montris sin konsciaj kaj engaĝitaj pri lingvaj rajtoj kaj scivolemaj pri la apartaĵoj de malpli konataj lingvoj – do la du unuaj vortoj de la temo invitas nin al konatiĝo kun la fascina panoramo de indiĝenaj lingvoj kaj kun la streboj por ilin vivteni kaj revigligi. La tria vorto, “tero”, atentigas nin pri la bataloj de indiĝenaj popoloj por la rajto mastrumi siajn proprajn teritoriojn, sed ankaŭ memorigas, ke tia indiĝena mastrumado estas efika strategio por konservi arbarojn kaj aliajn ekosistemojn. Tiamaniere la temo ankaŭ ligiĝas al la diversaj engaĝiĝoj de UEA kaj la Esperanto-movado, subtene al la 17 Celoj por Daŭripova Evoluigo (CDE) de Unuiĝintaj Nacioj. La graveco de lingva diverseco por la realigo de la Celoj certe troviĝos inter la ĉefaj diskuttemoj en Montrealo.

La prezidanto de UEA, Duncan Charters, komentis pri la temo: “La tero estas la kunteksto de la kiel eble plej diversa koncepto de vivo. La sankteco de niaj rilatoj kun la komune posedata kaj posedanta tero estas aparte rimarkebla en indiĝenaj kulturoj. Kaj la lingvoj estas la plej alta kaj plej diversa esprimiĝo, kiu en diverseco povas ĉiujn unuigi”.

Ne maltrafu dum la 2-a Virtuala Kongreso, okazanta, partopreni la montrealajn programerojn (http://vk.retevent.com/programo?s=Montrealo) kaj la babilrondon pri indiĝenaj lingvoj kun Mark Fettes (http://vk.retevent.com/programo?s=Kanado). Aliĝi al la VK eblas per http://vk.esperanto.net.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2021-07-21 17:00

La Balta Ondo

Aliĝilo kaj temo de la 107a UK en Montrealo

UK-107Malfermiĝis la aliĝilo de la 107a Universala Kongreso de Esperanto (UK), kiu okazos en Montrealo, de la 6a ĝis la 13a de aŭgusto 2022. Frue aliĝu por ĝui la plej bonajn aliĝkotizojn: uea.org/kongresoj.

La kongresa temo estas: “Lingvo, vivo, tero: Jardeko de Indiĝenaj Lingvoj”. La temon proponis la Loka Kongresa Komitato (LKK) de Montrealo kunlabore kun la eks-prezidanto de UEA Mark Fettes kaj la Estraro de UEA. La Jardeko de Indiĝenaj Lingvoj estis deklarita de UN kaj Unesko fine de la Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj, kiu ludis gravan rolon en la agado de UEA kaj en la pritrakto de la kongresa temo de la 104a UK, “Vivanta naturo, floranta kulturo” en 2019. Nun la 107a UK estos unu el la internaciaj aranĝoj, kiuj helpos lanĉi la Jardekon por la periodo 2022-2032. La atento al indiĝenaj lingvoj nekontesteble praviĝas, ĉar ili entenas grandan parton de la lingva kaj kultura diverseco de la homaro kaj estas la portantoj de valoroj kaj praktikaj konoj, kiuj montras kiel homaj socioj povas kunvivi harmonie kun la naturo. Kaj malpli pozitive: ĉar ili grandparte estas minacataj de malapero. Pri tio la LKK preparis specialan gazetaran komunikon en la angla kaj en la franca por diskonigi en Kanado, i.a. okaze de la 26a de julio.

Esperantistoj jam delonge montris sin konsciaj kaj engaĝitaj pri lingvaj rajtoj kaj scivolemaj pri la apartaĵoj de malpli konataj lingvoj – do la du unuaj vortoj de la temo invitas nin al konatiĝo kun la fascina panoramo de indiĝenaj lingvoj kaj kun la streboj por ilin vivteni kaj revigligi. La tria vorto, “tero”, atentigas nin pri la bataloj de indiĝenaj popoloj por la rajto mastrumi siajn proprajn teritoriojn, sed ankaŭ memorigas, ke tia indiĝena mastrumado estas efika strategio por konservi arbarojn kaj aliajn ekosistemojn. Tiamaniere la temo ankaŭ ligiĝas al la diversaj engaĝiĝoj de UEA kaj la Esperanto-movado, subtene al la 17 Celoj por Daŭripova Evoluigo (CDE) de Unuiĝintaj Nacioj. La graveco de lingva diverseco por la realigo de la Celoj certe troviĝos inter la ĉefaj diskuttemoj en Montrealo.

La prezidanto de UEA, Duncan Charters, komentis pri la temo: “La tero estas la kunteksto de la kiel eble plej diversa koncepto de vivo. La sankteco de niaj rilatoj kun la komune posedata kaj posedanta tero estas aparte rimarkebla en indiĝenaj kulturoj. Kaj la lingvoj estas la plej alta kaj plej diversa esprimiĝo, kiu en diverseco povas ĉiujn unuigi”.

Ne maltrafu dum la 2a Virtuala Kongreso partopreni la montrealajn programerojn (vk.retevent.com/programo?s=Montrealo) kaj la babilrondon pri indiĝenaj lingvoj kun Mark Fettes (vk.retevent.com/programo?s=Kanado). Aliĝi al la VK eblas per vk.esperanto.net.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2021, №966.

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Aliĝilo kaj temo de la 107a UK en Montrealo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-07-21 16:24

Neniam milito inter ni

La inundoj en Ĝengĝoŭo, centre de Ĉinio, blokis pasaĝerojn en la metroo

21/07/2021 Post la mortigaj riveraltiĝoj en Eŭropo, la provinco Henano, centre de Ĉinio, suferas siavice pri gravaj inundoj. Almenaŭ dek du personoj mortis en la metroo de la urbo Ĝengĝoŭo. « Tio similas hororan filmon », ekkrias viro en unu el la multaj...

de neniammilitointerni je 2021-07-21 15:09

Esperanta Kunfarejo

Subtenu la movadon en Afriko

Kampanjo Hans Bakker de la Afrika Komisiono de UEA

Estas pluraj celoj de la projektoj, legu pli en uea.org/gk/967. Speciale temas ankaŭ pri monkolektado por komputiloj. Pagmanierojuea.org/alighoj/donacoj/afriko kun la indiko “por la konto Afriko-komputiloj” aŭ rekta Paypal-ligilopaypal.com/donate?hosted_button_id=LMXLGAJ7746GC

de frali je 2021-07-21 10:46

Scivolemo

La sekretoj de veneno

Milito temas pri komunikado. Tion rimarkis homoj, kiuj militas per propagando kaj infiltrado en komunikaj retoj. Tiaj strategioj sonas modernaj, sed estas antikvaj. Jam dum centoj da milionoj da jaroj plantoj kaj bestoj uzas similan sabotadon por forpeli predantojn aŭ mortigi predojn. Tiel eĉ la plej eta besto povus mortigi elefanton.

Insulino kiel armilo
Unu el la plej danĝeraj helikoj kiuj ekzistas estas Conus geographus, kiu uzas insulinon kiel armilon*. En bestaj korpoj, insulino estas uzata kiel hormono, signalmolekulo kiu transportiĝas per la sango. La pankreato produktas insulinon kiam la koncentriteco de sukero (specife glukozo) en la sango estas tro alta. Ĉeloj sensas tiun insulinon en la sango per ricevantoj en siaj membranoj. Tiuj estas molekuloj kun tre specifa formo, en kiu la insulina molekulo taŭgas kiel ŝlosilo en seruro. Kiam la ricevantoj sensas insulinon, la ĉelo sorbas la sukeron kaj faras pli grandajn molekulojn el ĝi kiel glukogenon aŭ grason. La rezulto estas ke la koncentriteco de sukero en la sango malkreskas ĝis akceptebla nivelo. La heliko misuzas tiun komunikan sistemon injektante multege da insulino en fiŝon. Ĝi esence diras al la korpo de la fiŝo ke ĝi havas tro da sukero en la sango, eĉ se la vera koncentriteco estas tute bona. Tio kaŭzas ke la koncentriteco de sukero draste sinkas ĝis danĝeraj niveloj kaj ke la fiŝo svenas. Per infiltrado de la komunikada sistemo de la fiŝo, la multe malpli rapida heliko povas venki ĝin.

*Preskaŭ ĉiuj venenoj enhavas multege da malsamaj toksoj. En ĉi tiu artikolo mi priparolas nur specifajn ekzemplojn por ke la teksto restu komprenebla.

Conus-geographicus.jpg Conus geographus

Oni povas demandi sin kiel la heliko povas veneni alian beston, sed ne si mem. Por kompreni tion, necesas kompreni ke insulino estas nur signalmolekulo. Ĝi ne partoprenas en la procezoj mem. La strukturo de la signalmolekulo ne gravas, se la ricevanto povas rekoni ĝin. Pli detale, insulino estas peptido, kio signifas ke ĝi estas ĉeno de pli etaj molekuloj, kiuj nomiĝas aminoacidoj. Kiam du specioj diskreskas pro evoluo, la ekzakta sekvenco de tiuj aminoacidoj povas ŝanĝiĝadi malrapide, ĝis unu specio ne plu rekonas la insulino de la alia kaj inverse. La heliko produktas du malsamajn variaĵojn de insulino. La unuan insulinon ĝi uzas en sia propra sango kaj estas malsimila al fiŝa insulino. La dua aspektas multe pli kiel fiŝa insulino kaj ne estas rekonata de la korpo de la heliko. Evoluaj premoj faris ke ĝi similu kiel eble plej al fiŝa insulino kaj samtempe estu kiel eble plej eta kaj facile produktebla. La rezulto estas danĝera molekulo kiu estas rekonata de la fiŝo kaj povas esti produktata en grandaj kvantoj kontraŭ relative malgranda kosto.

Kiam la insulina ricevanto (oranĝkolora) sensas insulinon, ĝi aktivigas aliajn proteinojn kiuj rilatas al la konsumado de glukozo. Grava efiko de tio estas ke la transportproteino GLUT4 (verda) translokiĝas al la ĉelmembrano kaj enlasas glukozon en la ĉelon.

Ĝeligi sangon
Alia sistemo kiun oni povas saboti estas la koaguliĝo de sango. En sana besto, la sango povas iomete ĝeliĝi kiam sangovaskuloj estas vundata. La ĝelo povas kovri la truon aŭ fendon kaj preventi ke la sango elfluu. La sistemo necesas, ĉar oni mortus de eĉ la plej sensignifa vundeto se ĝi ne funkcius. La komunikado kiu okazas en la korpo estas sufiĉe interese, ĉar ĝi okazu rapide. Ne estas tempo por produkti tro da molekuloj. Tial la signalmolekuloj, la koagulfaktoroj, jam estas en la sango en neaktiva stato. Kiam la sangovaskulo damaĝiĝas, aliaj signalmolekuloj de ekster la sangovaskulo povas eniri kaj aktivigi la unuan grupon de koagulfaktoroj. Tiuj aktivigas la sekvan grupon kaj tiel plu, plifortigante la signalon ĉiun paŝon. Finfine tiu kaskado kondukas al la ĥemiaj reagoj kiuj necesas por krei la ĝelon.

File:Coagulation full.svgĈi tiu skemo servas nur por montri la kompleksecon de la komunikada sistemo. Ĉiu nomo en la skemo estas signalmolekulo kaj la sagoj montras kiel ili interagas inter si. Malsamaj venenoj povas ataki malsamajn paŝojn en la skemo por influi la koaguliĝon de sango.

Multaj serpentoj povas stimuli la koaguliĝon en la predo per sia veneno. Ili uzas signalojn kiujn la korpo de la predo rekonas, sed igas ilin multe pli intensaj. Pro la granda kvanto de signalmolekuloj envolvitaj en la signalkaskado, malsamaj serpentoj povas infiltri en malsamaj paŝoj. Unu el tiuj estas koagulfaktoro X (elparolata kiel ”koagulfaktoro dek”). La serpento Tropidechis carinatus produktas du tre similaj versioj de koagulfaktoro X, kiuj verŝajne estas la rezulto de genduobliĝo. La unua simple protektas la serpenton kiam ĝi vundiĝas, same kiel en aliaj vertebruloj. La dua tamen, estas nur produktata en la veneno de la serpento kaj funkcias kiel armilo. Malkiel la alia molekulo, ĝi ĉiam estas aktiva. Tio signifas ke kiam ĝi eniras la sangon, ĝi tuj kaŭzas ekstreman reagon. Por la serpento tio ne estas problemo, ĉar la molekulo restas en la veneno. Sed kiam ĝi mordas predon, la tuta volumeno de sango en la korpo ĝeliĝas kaj ne plu povas flui. La muskoloj (inkluzive de la koro) kaj la cerbo ne plu ricevas oksigenon, post kio la predo kolapsas. La sistemo kiu devus savi ĝin de vundetoj iĝis ĝia morto.

Tropidechis carinatus

La Meduzo inter la insektoj
La plej grava sistemo pri kiu mi ankoraŭ ne parolis devas esti la nervaro. Mi konservis ĝin ĝis la fino, ĉar ĝi estas vere stranga. Oni facile imagas ke la regulado de sukerkoncentritecoj kaj la resaniĝado de vundetoj okazus per saboteblaj ĥemiaj reagoj, sed nervoj devas esti pli ol tio. Neŭronoj (nervaj ĉeloj) kaŭzas ĉiujn el niaj spertoj, sentoj kaj pensoj, do ili devas esti malsamaj ĉu ne? Mi konfesas ke la cerbo estas kompleksa kaj ne tute komprenata, sed tio estas pro la eksterkutime granda kvanto de neŭronoj. Individua neŭrono estas sufiĉe simpla kaj povas esti sabotata same kiel ĉiuj aliaj ĉeloj. La komunika reto de la nerva sistemo havas tri malsamajn elementojn, kiuj ĉiuj povas esti atakataj de toksoj. Estas la sensiloj, ekzemple dolorsensiloj, la motoraj neŭronoj kiuj influas la muskolojn, kaj ĉiuj neŭronoj kiuj ligas la du.

La muskoloj kaj la neŭronoj kiuj regas ilin estas oftaj viktimoj de venenoj. Per ŝalti aŭ malŝalti la neŭronojn oni povas kaŭzi paralizon aŭ spasmojn. Tiel besto povas senmovigi predon aŭ predanton. Kiam la veneno estas sufiĉe forta, la plej granda risko fakte ne estas senmoveco, sed ke la koro aŭ la spirado ne plu funkcias.

Mi ne emas legi pri homa suferado por skribi ĉi tiun artikolon kaj mi imagas ke vi havas la saman senton. Tial mi elektis ekzemplon pri insektaj larvoj anstataŭe. Temas pri la vespo Habrobracon hebetor. La vespo estas nur 2,5 mm granda kaj havas parazitan vivstilon. Ino povas venenigi larvojn de pli grandaj papilioj kaj tiel paralizi ilin. Post tio, ŝi metas ovojn sur aŭ ĉe la larvo. La larvo estas senmova dum pluraj semajnoj, kio igas ĝin perfekta nutraĵo por la larvoj de la vespo. Ili elsuĉas ĝiajn sukojn sen ĝeniĝi de ĝiaj moviĝoj.

Bracon hebetor.jpg Habrobracon hebetor

Estas multaj meĥanismoj per kiuj veneno povas paralizi viktimon, sed oni pensas ke la veneno de la vespo atakas la ligon inter la motora neŭrono kaj la muskola ĉelo. Kiam elektra signalo atingas la finon de neŭrono, ĝi devas esti tradukata al ĥemia signalo por transiri al la sekva neŭrono aŭ muskola ĉelo. Tio okazas per neŭrotransigiloj, signalmolekuloj kiuj estas rekonataj de ricevantoj sur la sekva ĉelo. La neŭrotransigiloj estas konservataj en etaj vezikoj, kiuj troviĝas je la fino de la neŭrono. Kiam la elektra signalo atingas la finon de la neŭrono, ĉenreakcio faras ke la vezikoj kunfandiĝas kun la ĉelmembrano, liberigante la neŭrotransigilojn. Tiel ili povas atingi la membranon de la sekva ĉelo kaj liĝiĝi al ĝiaj ricevantoj. La veneno de la vespo sabotas tiun procezon, blokante la ellasadon de neŭrotransigiloj inter motoraj neŭronoj kaj muskolĉeloj. Tiel la signalo ne povas pluiri al la muskolo, paralizante la larvon. La naturo klare ne ĉiam ludas laŭ la reguloj

File:Synapse-Neurotransmitter Release.pngĈi tiu bildo montras skeme kaj ne laŭskale kiel la neŭrotransigiloj liberiĝas. Ili troviĝas en etaj vezikoj, kiuj povas kunfandiĝi kun la ĉelmembrano kiam ili ricevas elektran signalon. Tiel la ĉelo tradukas la signalon al ĥemiaĵo, kiu povas flui al la sekva ĉelo.

Ĉu veneno vere tiom malbonas?
Veneno estas fascina temo kaj instruas multe pri kiel la korpo funkcias. Sed eble eĉ pli gravas ĝiaj aplikoj. Oni povas studi kun du malsamaj aliroj. Se oni vidas ĝin kiel venenon, oni povas uzi ĝin por disvolvi kontraŭvenenojn. Tio estas grava laboro, ĉar mordoj de serpentoj kaj aliaj bestoj estas ofta kaŭzo de morto, specife en tropikaj lokoj kun multaj specioj kaj/aŭ malbona infrastrukturo. Aldone, venenoj povas esti tre specifaj, kio signifas ke oni povas reguligi pestojn sen damaĝi la ekosistemon. Alternativa aliro estas ke oni vidas venenojn kiel eblajn medikamentojn. Ni vidis tiun paradoksan aliron en la kazo de la heliko Conus geographus. Insulino, kiu estas uzata de homoj kun sukera diabeto por malpliigi la simptomoj, estas uzata kiel armilo de la heliko. Ankaŭ la malo povas okazi. Foje oni analizas molekulon en veneno kiu atakas la saman sistemon en la korpo kiel iu malsano. En kelkaj kazoj tia molekulo povas nuligi la efikojn de la malsano. Tiaj molekuloj povas esti la bazo por nova medicino, ĉar kial oni mem dezajnus molekulon se evoluo faris la plejparton de la laboro? Se estas io kion ni povas lerni de venenoj estas ke molekuloj ne havas moralon. La plej grava faktoro kiu influas la danĝerecon de molekulo estas kion oni faras per ĝi.

Jen kelkaj sciencaj artikoloj pri la specioj kiujn mi menciis en ĉi tiu artikolo:
Ghimire, M. N., & Phillips, T. W. (2010). Suitability of Different Lepidopteran Host Species for Development of Bracon hebetor (Hymenoptera: Braconidae). Environmental Entomology, 39(2), 449–458. https://doi.org/10.1603/EN09213

REZA, M. A., LE, T. N. M., SWARUP, S., & KINI, R. M. (2006). Molecular evolution caught in action: gene duplication and evolution of molecular isoforms of prothrombin activators in Pseudonaja textilis (brown snake). Journal of Thrombosis and Haemostasis, 4(6), 1346–1353. https://doi.org/10.1111/J.1538-7836.2006.01969.X

Safavi-Hemami, H., Gajewiak, J., Karanth, S., Robinson, S. D., Ueberheide, B., Douglass, A. D., Schlegel, A., Imperial, J. S., Watkins, M., Bandyopadhyay, P. K., Yandell, M., Li, Q., Purcell, A. W., Norton, R. S., Ellgaard, L., & Olivera, B. M. (2015). Specialized insulin is used for chemical warfare by fish-hunting cone snails. Proceedings of the National Academy of Sciences, 112(6), 1743–1748. https://doi.org/10.1073/PNAS.1423857112

Licencoj por la bildoj:
Koaguliĝo – Joe D: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Coagulation_full.svg
Tropidechis carinatus – Donald Fischer: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tropcarin3.jpg
Neŭrotransigiloj – Rcchang16: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Synapse-Neurotransmitter_Release.png

de Frank van Hertrooij je 2021-07-21 06:30

UEA facila

La unua tago de la Virtuala Kongreso

La 17-an de julio komenciĝis la 2-a Virtuala Kongreso de Esperanto. La Universala Kongreso estas la plej grava kaj plej granda ĉiujara renkontiĝo de esperantistoj, sed ĉi-jare la duan fojon ĝi devis okazi virtuale. Tradicie, la UK (Universala Kongreso) komenciĝas per la Inaŭguro. Ankaŭ ĉe la VK (Virtuala Kongreso) okazis en sabato la inaŭguro, kiu pli-malpli sekvis la modelon de la kutima inaŭguro, per paroladoj de estraranoj, prezento de la programo, salutoj de gravaj internaciaj asocioj, kaj iom da muziko. Duncan Charters, la prezidanto de UEA, parolis pri la kongresa temo “Paco kaj konfido: universalaj valoroj”. Salutis la kongresanojn Margaret Zaleski-Zamenhof, pranepino de la kreinto de Esperanto. Salutis ankaŭ reprezentantoj de la Akademio de Esperanto, Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT, kiu ĉi-jare festas sian 100-jaran datrevenon), Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI), kaj la junulara asocio TEJO. Salutis ankaŭ kvin virinoj kiel reprezentantoj de la kvin kontinentoj, kaj la prezidanto kaj sekretario de la Loka Kongresa Komitato, kiu organizis la kongreson en Belfasto ĝis ĝi bedaŭrinde devis esti nuligita. Speciala momento estis salutletero de Unesko al la kongreso. Dum la inaŭguro la kongresanoj povis aŭskulti 20-minutan koncerton de la litova muzikgrupo Sepa kaj Asorti.

2021-07-21 04:20

Revuo Esperanto

Aperis "La Kolombo de Paco". Numero 10


La Redakcio
Aperis la deka numero de La Kolombo de Paco. Legu, ĝuu, libere kaj aktive diskonigu ĝin al viaj amikoj en Esperantujo!

Elŝutu senpage

de Redakcio je 2021-07-21 01:32

2021-07-20

KARAPACO-PANORAMO

Fratoj Grimm: Majstro Aleno (fabelotraduko laŭ la lasta versio)





Fratoj Grimm
Majstro Aleno


Majstro Aleno estis malgranda, magra, sed vigla viro, kiu ne trankvilis eĉ dum momento. Lia vizaĝo, el kiu elstaris nur kvazaŭ surmetita nazo, estis variolmarkita kaj pala kiel ĉe mortinto. Lia hararo griza kaj hirta, liaj okuloj malgrandaj, sed ili fulmis seninterrompe dekstren kaj maldekstren. Li rimarkis ĉion, riproĉis ĉion, sciis ĉion pli bone kaj ĉiam pravis. Kiam li iris surstrate, li kvazaŭ ĵetadis ambaŭ brakojn, kaj iam li puŝis la sitelon de knabino, kiu portis akvon, tiom alten, ke li mem estis priŝprucata de ĝi.

„Ŝafkapa stultulino“, li vokis al ŝi, dum li skuis sin, „ĉu vi ne povis vidi, ke mi proksimiĝis al vi de malantaŭe?“

Laŭ metio li estis ŝuisto, kaj kiam li laboris, li etendis la draton tiel impetege, ke li boksis al ĉiu, kiu ne troviĝis en sufiĉe granda distanco de li, pugnon sur la korpon. Neniu metilernanto restadis dum pli longa tempo ol dum monato ĉe li, ĉar li riproĉis eĉ la plej bonan laboron. Aŭ la steboj ne estis same faritaj, aŭ ŝuo tro longa, aŭ kalkanumo pli alta ol la alia, aŭ la ledo ne sufiĉe moligita.

„Atendu“, li diris al metilernanto, „mi ja montros al vi, kiel oni moligas la haŭton per batoj.“

Li alportis ledovipon kaj traktis lin per kelkaj batoj sur la dorson. Pigrulo, li nomis ĉiun el ili. Sed li mem ne faris tro multe je sia loko, ĉar li ne sidis trankvile eĉ dum kvaronhoro.

Kiam lia edzino ellitiĝis kaj ekbruligis la fajron, li saltis el la lito kaj kuris nudpiede en la kuirejon.

„Ĉu vi volas ekbruligi la domon?“ li kriis, „tio estas ja fajro, per kiu oni povus rosti tutan virbovon! Ĉu la ligno eventuale senkostas?“

Kiam la servistinoj staris ĉe la lavbarelo, ridis kaj rakontis reciproke, kion ili eksciis, li riproĉis ilin: „Jen staras la anseroj kaj gakadas kaj forgesas pro la babilaĉo sian laboron. Kaj por kio la freŝa sapo? Senmezura disipo! Kaj krome kia hontiga pigreco: ili ne volas domaĝi la manojn kaj ne froti laŭorde la lavaĵojn.“

Li forsaltis, sed renversigis sitelon plenan de alkala likvaĵo tiel, ke la tuta kuirejo estis inundata. Se oni konstruis novan domon, li kuris al la fenestro kaj observis tion.

„Jen ili uzas denove la ruĝan sabloŝtonon ĉe la masonado“, li vokis, „kiu neniam elsekiĝas, en la domo eĉ ne unu homo restos sana. Kaj rigardu foje, kiel aĉe la masonistoj surmetas la ŝtonojn. Ankaŭ la mortero ne taŭgas, gruzo devas enesti, ne sablo. Mi ankoraŭ travivos, ke la domo falos sur la kapojn de la loĝantoj.“

Li sidiĝis, faris kelkajn stebojn, poste li denove eksaltis, dekroĉis sian antaŭfelon kaj vokis: „Mi nur volas eliri kaj konsciencriproĉi la homojn.“

Li ekkverelis kun la ĉarpentistoj. „Kio estas tio?“ li vokis, „vi ja ne prihakas la lignon laŭŝnure. Ĉu vi opinias, ke la traboj estos rektliniaj? Iam la trabaro tute eljuntiĝos.“

Li ŝiris de ĉarpentisto la hakilon elmane kaj volis montri, kiel oni prihaku trabon, sed kiam preterveturis ĉaro ŝarĝita per argilo, li forĵetis la hakilon kaj saltis al la vilaĝano, kiu iris apud la ĉaro.

„Ĉu mankas klapo en via kapo?“ li vokis, „kiu enjungas junajn ĉevalojn antaŭ peze ŝarĝitan ĉaron? La kompatindaj bestoj ja tuj renversiĝos antaŭ vi.“

La kamparano tute ne respondis al li kaj majstro Aleno plena de ĉagreno rekuris en sian metiejon. Kiam li volis residiĝi, transdonis metilernanto ŝuon al li.

„Kio estas tio denove?“ li kriis al li „ĉu mi ne diris al vi, ke vi ne tro pritondu la ŝuojn? Kiu aĉetos tiajn ŝuojn, je kiuj estas preskaŭ nenio krom la plandumo? Mi postulas, ke miaj ordonoj estu obeataj sen manko.“

„Majstro“, respondis la metilernanto, „vi ja eble pravas, ke la ŝuo ne taŭgas, sed estas la sama, kiun vi mem eltranĉis kaj prilaboris mem. Kiam vi saltis supren antaŭe, vi ĵetis ĝin de la tablo, kaj mi nur levis ĝin. Al vi eĉ anĝelo en la ĉielo ne povus fari ion sen via riproĉo.“

Majstro Aleno sonĝis iunokte, ke li jam mortis kaj troviĝas survoje en la ĉielon. Kiam li alvenis tien, li frapis laŭte la enirpordon.

„Mirigas min, ke ili ne havas ringon sur la pordego, oni ja vundfrapas al si la fingrojn je la pordego.“

La apostolo Petro malfermis la pordon kaj volis vidi, kiu postulas tie tiel senpacience eniron.

„Aĥ, estas vi, majstro Aleno“, li diris, „mi ja pretas enlasi vin, sed mi vin avertas, ke vi lasu vian kutimon, ne riproĉu ion en la ĉielo, ĉar tio povus finiĝi aĉe por vi.“

„Vi ne devis averti min“, respondis majstro Aleno. „Mi ja scias, kio decas, kaj ĉi tie estas, danke al Dio, ĉio perfekta kaj ne riproĉinda kiel surtere.“

Li do enpaŝis kaj iradis en la vastaj ĉambroj de la ĉielo tien kaj tien. Li rigardis dekstren kaj maldekstren, sed skuadis de tempo al tempo la kapon aŭ murmuris ion por si mem. Dum tio li ekvidis du anĝelojn, kiuj estis forportantaj trabon. Estis ĝuste tiu trabo, kiun iu havis enkape, kiam li serĉis la lignan spliton en la okuloj de aliaj. Sed ili ne portis la trabon laŭlonge, sed transverse.

„Ĉu oni jam vidis tian malmenson?“ pensis majstro Aleno; sed li silentis kaj maltrankviligis sin. „Esence estas ja egale, kiel oni portas trabon, ĉu rekte laŭlonge aŭ transverse, se oni nur bone atingas la celon, kaj efektive, mi vidas, ke ili ne puŝiĝas ie.“

Baldaŭ poste li ekvidis du anĝelojn, kiuj ĉerpis akvon el puto en barelon, sed samtempe li rimarkis, ke la barelo estas truigita kaj la akvo elfluas ĉiuflanke. Ili trinkigis la teron per pluvo.

„Fulmotondro kaj hajlo!“ li elkrevis, sed bonŝance li bridis sin ankoraŭ kaj pensis: „Eble tio estas pura tempdisipo; se tio plaĉas al oni, oni povas fari tiajn senutilajn aferojn, ĉar ja en la ĉielo, kiel mi jam rimarkis, ĉiu nur pigras.“

Li iris plu kaj ekvidis ĉaron, kiu firmpinĉiĝis en profunda truo.

„Neniu miraklo“ li diris al la viro, kiu staris apude: „Kiu tiel malprudente ŝarĝos ĉaron? Kion vi havas tie?“

„Piajn dezirojn“, respondis la viro, „per ĝi mi ne povis trovi la ĝustan vojon, sed mi ankoraŭ bonŝance ŝovis la ĉaron supren, kaj ĉi tie ili ne lasos stari min kun la firmpinĉita ĉaro.“

Efektive proksimiĝis anĝelo kaj antaŭe enjungis du ĉevalojn.

„Tute bone“, opiniis majstro Aleno „sed du ĉevaloj ne eltiros la ĉaron, devas esti almenaŭ kvar antaŭe.“

Alia anĝelo venis tien, kaj alkondukis du pliajn ĉevalojn. Sed li ne enjungis ilin antaŭe, sed malantaŭe. Tio estis tro por majstro Aleno.

„Fifarulo“, li ekfuriozis, „kion vi faras tie? Ĉu oni iam, tiom longe, kiom ekzistas la mondo, jam eltiris ĉaron tiel? Ili pensas pro sia orgojla petolemo, ke ili scias ĉion pli bone.“

Li volis parolis plu, sed unu el la ĉielaj loĝantoj kaptis lin kolume kaj elŝovis lin per nehaltigebla forto eksteren. Malantaŭ la pordego la majstro ankoraŭfoje turnis la kapon kaj vidis, kiel la ĉaro de kvar flugilaj ĉevaloj estis levita alten.

En tiu ĉi momento vekiĝis majstro Aleno. „Kompreneble en la ĉielo ĉio iras iom alie ol surtere“, li diris al si mem, kaj tiukaze lasas senkulpigi sin kelke da aferoj; sed kiu povas pacience observi, ke samtempe oni aljungas la ĉevalojn antaŭe kaj malantaŭe? Kompreneble, ili havas flugilojn, sed kiu povas scii tion? Cetere estas granda stultaĵo doni al ĉevaloj, kiuj havas kvar krurojn por kuri, aldone paron da flugiloj. Sed mi devas nun ellitiĝi, alie ili farus en la domo multajn tute malĝustajn aferojn. Estas vera bonŝanco, ke mi ne vere mortis.“



Fonto: Jakobo kaj Vilhelmo Grimm: Infan-kaj domfabeloj,
Eldono lastmana, eldonejo Reclam, „Meister Pfriem“

tradukis Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser
lingve kontrolis Vladimir Türk


de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2021-07-20 20:47

Fina Venko

Diru ne al Instagramo

Junuloj kiu volas kirurgiojn por grandigi sian okulojn, manĝaĵojn elpensitajn por aspekti bonajn kaj ne por esti bongustajn, malfeliĉeco kaj solecon en la epoko de hiperkonektebleco.

Instagramo malbonas por manĝo.

Manĝanto vokas la kelneron ĉe la restoracio, kiun li kutime ĉeestas de jaroj, kaj diras “Adamo, kio okazis al la saŭco?, ĝi estas akva kaj malpli intensa!” “Sinjoro Z., ni ŝanĝis ĝin, ĉar ĉi tiu recepto aspektas pli bone en la fotoj!”

Konsilistoj pri kiel reklami restoraciojn en Instagramo, donas konsilojn pri kiel kontentigi la okulon de kiu estas for anstataŭ la kontento de la homoj, kiuj tie manĝas. Ili rekomendas fotojn de feliĉaj laboristoj anstataŭ feliĉigi laboristojn.

Ĉi tio ne mencii la influantojn, stelojn, kiuj parolas pri tio, kion ili ne scias, pri nutrado inter multaj aliaj aferoj, influante milojn da homoj, kiuj sekvas ĉi tiujn konsilojn, kvazaŭ ili venus de vera aŭtoritato pri la afero, farante absurdajn dietojn kaj eĉ manĝante malbone al siaj propraj infanoj.

Antaŭ kelkaj jaroj la diferenco inter manĝaĵoj por foti kaj por manĝi estis evidenta.

Instagramo malbonas por memfido.

Instagram-dismorfio, antaŭe konata kiel Snapchat-dismorfio, estas la nomo donita al la petoj ricevitaj de plastaj kirurgoj, en kiuj la paciento deziras havi trajtojn asociitajn kun la modifita bildo per la filtriloj de tiuj sociaj retoj, kreante nerealajn belecajn idealojn, ni rigardu kelkaj ekzemploj:

Jessica Cediel, la plej bela pugo en Kolombio, elektita de famaj revuoj kaj interretaj enketoj, estis operaciita per biopolimeroj, kiuj fuŝiĝis kaj havis devastajn efikojn sur ŝia aspekto kaj sano, la demando estas: Ĉu ŝi jam estis la plej bela pugo de Kolombio, kiu ŝi estis provante bati? Eble la respondo estas:  al sia propra bildo en sociaj retoj, tio estas, ŝi provis venki nerealisman belan atendon, nerealan, malveran kaj sekve neatingeblan.

Vidi fotojn ĉi tie: https://caracol.com.co/radio/2021/04/08/tendencias/1617836962_646580.html

Khloé Kardashian erare publikigis netuŝitan foton en siaj sociaj retoj la 7an de aprilo kaj de tiam ŝi komencis juran, komputilan kaj amaskomunikan batalon por eviti esti vidata sen filtriloj.

Vidi fotojn ĉi tie: https://www.infobae.com/america/entretenimiento/2021/04/07/khloe-kardashian-y-su-equipo-estan-desesperados-intentando-retirar-esta-foto-de-ella-en-bikini-y-sin-retocar/?outputType=amp-type

Instagramo malbonas por mensa sano

Unu el kvar pacientoj en Hispanio, kiuj venas al plastika kirurgo petanta plibonigojn bazitajn sur bildoj retuŝitaj de filtriloj, provis sinmortigi. Unu el ĉiu kvar!

Kirurgoj konsentas, ke ĉi tiu tipo de paciento preskaŭ neniam kontentiĝas post ricevo de ia interveno.

“Post la interveno, pacientoj sentas strangecon kun sia propra korpo, pli malbonfartas kaj” bezonas “pli da intervenoj, kio igas ilin eniri dinamikon de pli da konsultoj, serĉado en aliaj urboj, ktp. Ĉi tiu memdetrua dinamiko povas konduki al depresia malordo. La plej radikalaj intervenoj povas konduki al posttraŭmaj simptomoj, tio estas, ke ili ne nur havas dismorfion, deprimajn simptomojn kaj socian izoladon, sed ankaŭ havas la sperton, ke ili spertis traŭmaton post interveno nekontentiga “

Vidi pli: https://time.com/4793331/instagram-social-media-mental-health/

Kiel diris la urugvaja ĵurnalisto Eduardo Galeano: “Ni estas en plena uja kulturo. La geedza kontrakto gravas pli ol amo; la funebro pli ol la mortintoj; la vestaĵoj pli ol la korpo; la fiziko pli ol la intelekto kaj la meso pli ol Dio. La kulturo de la ujo malestimas la enhavon ”.

The post Diru ne al Instagramo appeared first on Fina Venko.

de ddussich je 2021-07-20 19:47

La Balta Ondo

Renkonte al BET-56: Gravaj interkonsentoj en Klaipėda

Klaipeda

Progresas la organizado de la 56aj Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET-56), okazontaj la 9-17an de julio 2022 en la havenurbo Klaipėda (Litovio). La 15-16an de julio 2021 la prezidanto de Litova Esperanto-Asocio (LEA) Povilas Jegorovas la duan fojon venis al Klaipėda. La ĉefa celo de ĉi tiu vizito estis renkontiĝo kun Vytautas Grubliauskas, la urbestro de Klaipėda.

Dum ĉi tiu renkontiĝo estis diskutitaj kaj interkonsentitaj jenaj aferoj:

1. La urbo pere de sia turisma kaj informa centro eldonos en Esperanto gvidlibron pri Klaipėda por ĉiuj partoprenantoj de BET-56.
2. La urbo aranĝos almenaŭ unu reprezentan koncerton por la partoprenantoj de BET-56. Koncertos artaj kaj kulturaj kolektivoj de Klaipėda.
3. La urbestro aranĝos akcepton por partoprenantoj de BET-56.
4. La urbo helpos finance al BET-56. Konkretaj sumoj estos deciditaj poste en la urba Konsilio.
5. Se necesos, la urbo senpage disponigos grandan koncertan salonon por komunaj programeroj de BET-56 (solena inaŭguro, solena fermo, vesperaj koncertoj k. s.).
6. La Urba Konsilio diskutos la eblecon senpage uzi urban transporton por la partoprenantoj de BET-56 dum ties tuta daŭro.
7. La urbo enigos BET-56 en sian kalendaron de ĉefaj eventoj en 2022.
8. La urbo en sia retejo konstante informos pri BET-56.
9. Estas decidite, ke BET-56 estos dediĉita al la 770-jariĝo de Klaipėda.

La prezidanto de LEA renkontiĝis ankaŭ kun la direktoro de la Litovia supera marista lernejo, eksparlamentano kaj eksdiplomato Vaclav Stankevič. Estis interkonsentite, ke la partoprenantoj de BET-56 povos loĝi en la studenta domo de la marista lernejo. Tio estas tre oportuna, ĉar ĝi troviĝas tre proksime de la universitato.

Kun la vicrektoro de la universitato de Klaipėda d-ro Bendiktas Petrauskas estis inspektitaj ĉiuj ejoj, kiuj povos esti uzeblaj dum BET-56, kaj estis diskutita demando pri loĝigo de la partoprenantoj de BET-56.

Okazis renkontiĝo kun la direktoro de la universitata kafejo Jogundė Eugenijus Milašius. Estis diskutita la manĝado dum BET-56.

Ĵaŭde vespere okazis renkontiĝo kun esperantistoj de Klaipėda Adomas Skiezgelas, Vilmantas Jakštas kaj Palmira Milašienė. Estis diskutitaj diversaj organizaj demandoj de BET-56.

La prezidanto de LEA denove venos al Klaipėda fine de aŭgusto.

Povilas Jegorovas

Sur la supra foto: Vytautas Grubliauskas kaj Povilas Jegorovas (Fotis Nijolė Požarskienė)

Legu ankaŭ:
Povilas Jegorovas. BET denove okazos en Litovio!

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2021/07/bet-98

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Renkonte al BET-56: Gravaj interkonsentoj en Klaipėda appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-07-20 18:59

Neniam milito inter ni

Siberio : 800 000 hektaroj da arbaroj estas detruitaj de incendioj : la degelo de la tundro liberigas katastrofajn kvantojn da forcejefikaj gasoj

Russian Aerial Forest Protection Service / TASS 20/07/2021 Tiu senprecedenca situacio kaŭzita de la nekutimaj altaj temperaturoj en la tundro atestas pri la detruaj efikoj de la klimata ŝanĝiĝo. La nordo de Siberio, unu el la plej malvarmaj regionoj en...

de neniammilitointerni je 2021-07-20 16:57

Libera Folio

Neniuj maldungoj okazis en la Centra Oficejo

En majo ni raportis, ke UEA en 2020 sukcesis eviti deficiton interalie pro maldungoj en la Centra Oficejo. Efektive tamen ne okazis maldungoj en la Centra Oficejo, nur reduktoj, atentigis la vicprezidanto de UEA, Fernando Maia.

La kvanto de oficistoj de UEA kalkulitaj en plentempaj dungoj, laŭ informoj en la estraraj raportoj.

Neniam dum la lastaj kvardek jaroj UEA havis tiel malmultajn oficistojn kiel nun. En 1984 la asocio havis 6 272 individuajn membrojn kaj 12,2 plentempajn oficistojn. Tiu estis la rekordo dum la aktuala periodo.

Pasintjare la asocio havis 4 293 individuajn membrojn kaj nur 3,2 plentempajn oficistojn. La efektiva kvanto de personoj kiuj laboris kaj laboras ĉe UEA estis kaj estas iom pli alta, ĉar ne ĉiuj laboras plentempe.

Rapida redukto en la kvanto de oficistoj okazis dum la lastaj kvar jaroj. Libera Folio en majo raportis, ke la asocio sukcesis eviti buĝetan deficiton en 2020 interalie pro la malpliiĝo de la dungitoj. Ni tamen erare skribis, ke temus pri maldungoj. Tiaj ne okazis en la Centra Oficejo, atentigas vicprezidanto Fernando Maia.

Efektive la reduktoj de la laborforto estis realigitaj sen formalaj maldungoj. En junio 2019 restis ankoraŭ sep oficistoj, el kiuj unu, ĝenerala direktoro Martin Schäffer, laboras ne en la Centra Oficejo. (Ne ĉiuj laboris plentempe nek nepre la tutan jaron, do en nia statistiko ĉe 2019 aperas 4,4 plentempaj oficistoj.)

Kvin el la sep oficistoj en junio 2019 laŭ informoj de Libera Folio ricevis proponon pri eksigo aŭ reduktita labortempo. Nur du oficistoj ne estis tuŝitaj de la redukto: ĝenerala direktoro Martin Schäffer kaj konstanta kongresa sekretario Clay Magalhães.

Du oficistoj konsentis akcepti unufojan financan kompenson kaj libervole maldungiĝi: la partatempa sekretario kaj la partatempa purigisto. Do, formale ili ne estis maldungitaj.

Aliaj tri oficistoj devis akcepti reduktitajn labortempon kaj salajron, se ili volis plu labori ĉe UEA. Tiuj tri estis la libroserva respondeculo kaj la du kontistoj. Neniu el ili akceptis la proponon pri reduktitaj laborhoroj, do UEA turnis sin al la nederlanda laboroficejo por ricevi aprobon por deviga redukto.

Post la reduktoj, la statistiko por la jaro 2020 montras ke UEA dum tiu jaro mezume havis 3,2 tuttempajn oficistojn. Fizike en julio 2021 el la sep oficistoj nun restas kvar, el kiuj tri troviĝas en la Centra Oficejo.

Dum UEA reduktas sian propran dungitaron, ĝi samtempe aĉetas diversajn servojn de TEJO kaj E@I. La nun okazanta Virtuala Kongreso estas grandparte organizata de E@I. Laŭ informoj en la retejo de TEJO, unu oficisto de TEJO efektive laboras kiel oficisto de UEA, kaj TEJO respondecas ankaŭ pri la reteja renovigo, por kiu UEA buĝetis 100 000 eŭrojn.

Por komparo, ni donas ankaŭ grafikaĵon pri la evoluo de la individua membraro.

de Redakcio je 2021-07-20 07:48

2021-07-19

Revuo Esperanto

Aperis "La Kolombo de Paco". Numero 9


La Redakcio
Aperis la naŭa numero de La Kolombo de Paco. Legu, ĝuu, libere kaj aktive diskonigu ĝin al viaj amikoj en Esperantujo!

Elŝutu senpage

de Redakcio je 2021-07-19 22:47

Libera Folio

Vikipedio nun havas 300 000 artikolojn

La Esperanta Vikipedio atingis novan rekordon: 300 000 artikoloj. Ĝi nun estas la 35-a Vikipedio laŭ la amplekso. Malpli grandaj estas ekzemple la bulgara, dana kaj kroata Vikipedioj.

La nova rekordo estis atingita pro instigo de la kampanjo Vikipedio 300 000, subtenita interalie de UEA, ELiSo, ILEI, E@I kaj la Fonduso Instigo. La 300 000-a artikolo aperis la 18-an de julio, kaj ĝi temas pri la franca vilaĝeto Auppegard, kiu laŭ la artikolo havas 704 loĝantojn.

Post tiu eble ne plej bezonata artikolo jam aperis kelkdek pliaj, el kiuj multaj sendube enhavas gravajn informojn kaj estas bonkvalitaj.

La antaŭan grandan mejloŝtonon la Esperanta Vikipedio atingis en 2014, kiam estis publikigita la 200 000-a artikolo. Ĝi temas pri (12731) 1991 RW12, malbone konata asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 10-an de septembro 1991 de la usona astronomo Henry E. Holt el la Observatorio de Monto Palomar en Kalifornio.

Pri la 30 000-a artikolo oni ĝojis jam en 2004. Dum la 17 jaroj kiuj pasis de tiam do mezume aperis preskaŭ 16 000 novaj artikoloj ĉiujare. En intervjuo pri la kampanjo 300 000 en majo Michal Matúšov – en Esperantujo pli konata sub la nomo KuboF Hromoslav – klarigis, kial gravas atingadi novajn rekordojn:

Michal Matúšov
Foto: Niccolò Caranti CC BY-SA 3.0

– Parte simple pro tio, ke Vikipedio tiel kovros pli multajn aferojn kaj donos al la esperantistoj utilajn informojn pri pli multaj temoj. Kaj tio per si mem pliriĉigas la Esperantan komunumon. Sed, ja, estas ankaŭ alia kialo – pli emocia. Atingo de ronda sojlo per novaj altkvalitaj artikoloj montras kaj al Vikipedianoj mem, kaj al la Esperanta komunumo, ke ni tion kapablas fari kaj sukcesas. Kiam oni venas al tia sojlo, oni nature plirapidigas la kreadon de novaj artikoloj; sed dum kutima tempo oni pli atentas pri jamaj artikoloj kaj plibonigas ilin.

Laŭ la aktuala statistiko la artikoloj en la Esperanta Vikipedio ekde la lanĉo en 2001 estis redaktitaj pli ol 7,2 milionojn da fojoj. Ĉiu paĝo estis averaĝe redaktita pli ol dekfoje, do eblas esperi, ke iom post iom la kvalito de la enhavo pliboniĝas. Kaj se vi trovos eraron, vi povos ĝin mem korekti, atentigas Michal Matúšov:

– Rilate al plibonigado de la jama enhavo mi povas diri: tio ja okazas, kvankam eble ne tiom rapide, kiom iuj volas. En Vikipedio ni havas diraĵon: ”Ĉu vi demandas, kial plu estas tiu aŭ tiu eraro en Vikipedio? Ĉar vi ĝin ne korektis!” Kiel mi skribis, Vikipedio estas malfermita, kaj se vi opinias, ke al iu artikolo io mankas, vi ŝajne estas la plej taŭga persono por tion aldoni!


Pli pri la temo:

de Redakcio je 2021-07-19 19:44

La Balta Ondo

La somera Ondo: Bunta kaj rekorde ampleksa

308Rekorde ampleksa, 136-paĝa, estas la somera (laŭ la nordhemisfera vidpunkto) eldono de la ĉiusezona almanako La Ondo de Esperanto (№308), legebla laŭ la normoj “pdf” kaj “ePub”. Sur ĉi tiuj paĝoj estas publikigitaj preskaŭ sesdek tekstoj kaj multaj bildoj kaj fotoj, inkluzive de la kovropaĝa foto de Halina Gorecka, fotinta petolemajn infanojn sur la apudredakcieja fontana placeto en varmego nekutima por Kaliningrado.

La someran eldonon inaŭguras la redakcia artikolo Antaŭ tridek jaroj, en kiu la eldonanto kaj la redaktoro de La Ondo de Esperanto rakontas pri la lanĉo de la plej unua numero de ĉi tiu gazeto kaj pri aliaj memorindaj eventoj de la 1991a jaro. Sekvas ampleksa intervjuo kun la titolo Entuziasmo kaj bonvolemo ne sufiĉas, en kiu la demandojn de la vicredaktoro de La Ondo Paweł Fischer-Kotowski respondas Ionel Oneţ, kiu antaŭnelonge 65-jariĝis.

Pro la koronvirusa pandemio nur malmultaj esperantistaj agadoj okazas malvirtuale, kaj la primovada sekcio “Eventoj” denove estas mallonga – nur 18-paĝa. La koronvirusan temon en la sekcio “Tribuno” traktas Amri Wandel en sia artikolo Ĉu Israelo venkis la pandemion?: Malgraŭ la viruso kaj la virtualaj kunvenoj, denove kunvenas “homoj kun homoj”.

Nekutime ampleksa, 20-paĝa, estas la lingva sekcio kun du studoj: Ĉu novas Lingua Franca Nova? de Věra Barandovská-Frank kaj Malgranda fina venko – kaj velko en Hungario de László Szilvási.

En la sekcio “Arkivo”, krom la tradicia listo de Esperantaj jubileoj kaj memordatoj, kiun dum pluraj jaroj ĉiumonate kompilas Aleksander Korĵenkov, estas kelkaj tekstoj pri la 3a Tutruslanda Kongreso Esperantista, okazinta antaŭ 100 jaroj en Petrogrado kaj artikolo de Bert Boon pri la Internacia Esperanto-Arkivo.

Post la transformiĝo de La Ondo je ĉiusezona almanako, ĝia plej ampleksa sekcio estas “Kulturo”. Ankaŭ ĉi-foje la kultursekcio gastigas la ciklon pri la rusaj romanoj de la 20a jarcento, kies oka ero estas En la unua rondo de Aleksandr Solĵenicyn. Kelkajn ĉapitrojn el la komenco de ĉi tiu romano tradukis kaj komentis Aleksander Korĵenkov. En “Kulturo” estas ankaŭ originalaj noveloj de Ewa Grochowska, Laure Patas d’Illiers kaj Paulo Sérgio Viana. Wolfgang Kirschstein prezentas la plej interesajn filmojn, kiuj kandidatiĝis aŭ laŭreatiĝis por ĉi-jara filmpremio Oskaro. En “Kulturo” estas ankaŭ ses artikoloj pri realigitaj kaj planitaj muzikaj projektoj, recenzo de Paŭlo Moĵajevo pri la albumo Nenifar’ de Guillaume Armide kaj aliaj kulturnovaĵoj.

István Ertl kun sia populara rubriko Spritaj splitoj kaj preskeraroj kaj Stanislav Belov kun sia ŝercpaĝo plenigas la revuofinan sekcion “Mozaiko”.

La Ondo de Esperanto aperas dumaniere: unue, kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo; due, kiel ampleksa trimonata almanako en kiu estas publikigataj la plej gravaj tekstoj el nia retejo kaj ankaŭ artikoloj, eseoj kaj beletraĵoj, verkitaj kaj tradukitaj speciale por la almanako, kiu konservis la gloran nomon La Ondo de Esperanto. Ankaŭ en 2021 la redakcio pretigos kvar 100-120-paĝajn eldonojn de la almanako kaj samampleksan literaturan suplementon.

La novaĵretejo estas libere legebla de ĉiu deziranto, sed la almanakon ricevas nur tiuj, kiuj abonis ĝin. Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

La nomoj de ĉiuj amikoj kaj patronoj aperas en la rubriko “Donacoj” de nia novaĵretejo.

La Ondo de Esperanto estas abonebla ĉe niaj landaj perantoj (preferinda maniero), ĉe nia UEA-konto kaj per PayPal. Pri la pagomanieroj legu ĉi tie: https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.

La sekva eldono de La Ondo de Esperanto (№309) aperos fine de septembro.

Enhavtabelo de la junia Ondo (2021, №308)

1 Kovropaĝa foto (Halina Gorecka)
2 Bazaj informoj pri La Ondo de Esperanto
3 En ĉi tiu numero
5 Redakcie
5 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. Antaŭ tridek jaroj
6 Intervjuo
7 Paweł Fischer-Kotowski. Ionel Oneţ: Entuziasmo kaj bonvolemo ne sufiĉas (Intervjuo kun Ionel Oneţ)
11 Eventoj
12 Povilas Jegorovas. Litovia mozaiko
14 Peter Baláž. E@I: Nova oficejo, nova urbo, nova estonteco
15 SES 2021 denove virtuala
16 Han Xin, Xie Ruifeng. Ĉinaj esperantistoj vizitis la muzeon de Lusin
17 Przemysław Wierzbowski. Bjalistoko: Mardaj renkontiĝoj en Esperanto-Libraro
17 Renato Corsetti. Afiŝo por la Esperanto-Tago 2021
18 Reala Esperantio nur en Greziljono kaj KCE
18 Esperanto-kastelo Greziljono en julio kaj aŭgusto
19 Esperanto oficiale menciita en ALTE-laborprogramoj
19 Ĉeesta kurso en Liaoning
20 Unesko ĝojas pro 5 686 respondoj en Esperanto
20 Renato Corsetti. Por Esperanto en Eŭropa Unio
21 Virtuala Kongreso anstataŭ UK
22 Nitobe-Simpozio 2021
23 Nova retkurso: Lernu prelegi en dek simplaj paŝoj
24 NASK: Nord-Amerika Somera Kursaro de Esperanto
25 Mireille Grosjean. Instruistoj kongresos virtuale ankaŭ en 2021
26 Povilas Jegorovas. BET denove okazos en Litovio!
27 Fernando Maia Jr. Redakta maratono Unesko 2021
28 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. Funebraj notoj
29 Tribuno
30 Amri Wandel. Ĉu Israelo venkis la pandemion?: Malgraŭ la viruso kaj la virtualaj kunvenoj, denove kunvenas “homoj kun homoj”
36 11 vortoj el la kurso en Duolingo kiujn eble vi ne konas
37 TEJO pri la Monda Tago de Rifuĝintoj 2021
38 Mesaĝo de UEA okaze de la Monda Tago de Rifuĝintoj
39 Informi pri Esperanto en la festivalo Pol’and’rock
40 Fernando Maia Jr., Peter Baláž. Nova projekto de UEA: “Esperanto-Kvizo”
41 Lingvo
42 Věra Barandovská-Frank. Ĉu novas Lingua Franca Nova?
53 László Szilvási. Malgranda fina venko – kaj velko en Hungario
62 Arkivo
63 Aleksander Korĵenkov. Jubileoj kaj memordatoj en julio 2021
66 Aleksander Korĵenkov. Antaŭ cent jaroj
67 Vasilij Devjatnin. Historia kongreso
68 La III-a Tutruslanda Kongreso Esperantista
71 Bert Boon. Internacia Esperanto-Arkivo
73 Kulturo
74 Aleksandr Solĵenicyn. En la unua rondo: Romanfragmentoj (Tradukis el la rusa Aleksander Korĵenkov)
104 Rusaj romanoj. La 20a jarcento
105 Ewa Grochowska. Ferioj ĉe la maro
107 Laure Patas d’Illiers. 18:03
112 Paulo Sérgio Viana. Viro laŭte parolanta al neniu
114 Wolfgang Kirschstein. Kaj la gajnanto estas…
118 Floréal Martorell. Nova bitalbumo: MArta kaj JOmo kantas MAYOMA-n
119 Floréal Martorell. Kvin Jarcentoj: Nova albumeto de BaRok-Projekto
119 Floréal Martorell. Nova albumo de i.d.c.: vinila, K-diska kaj bita
120 Floréal Martorell. Memorante Gondolandon: Senpaga albumo de Korvaks
121 Floréal Martorell. Esperanto Subgrunde 2: Antaŭmenda kampanjo
122 Paŭlo Moĵajevo. Nenifar’: iom monotona, sed nepre atentinda albumo (Recenzo: Guillaume Armide. Nenifar’)
123 Vinilkosmo lanĉis la bitan unuopaĵon Mozaiko de Kjara
124 Przemysław Wierzbowski. Vigla eldonado en la naskiĝurbo de Zamenhof
126 Halina Gorecka. Beletra Almanako, 2021, №40
128 Literatura Foiro, 2021, №310
129 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. 500+ tagoj da seninterrompa informado
130 “Esperanto ligas homojn”: Literatura Konkurso 2021
130 Ricevitaj gazetoj
131 Mozaiko
132 Stanislav Belov. Ridu kune ni!
133 István Ertl. Spritaj splitoj kaj preskeraroj
134 Perantoj de La Ondo de Esperanto
135 Reklamo

La red.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2021/07/ondo-82

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La somera Ondo: Bunta kaj rekorde ampleksa appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-07-19 19:13

UEA facila

Ĉina drako

Drako estas nobla besto en Ĉinujo. Ĝi alportas bonan ŝancon. Drako estas ankaŭ la simbolo de reĝo. En Novjaro oni dancas drako-dancon kaj leono-dancon, por ke venu bonŝancoj. Multaj ĉinoj kredas, ke drako estas reĝo de akvo kaj vetero, kaj precipe ke ĝi regas la marojn. Drako estas unu el dekdu bestoj de la jaroj laŭ la ĉina kalendaro. La drako-jaro estas la plej ŝatata jaro, kiu estas malo de la tigro-jaro. Infanoj naskiĝintaj en la drako-jaro estas ĉie bonvenaj. Novaj geedzoj eĉ trovas drak-infanon por esti unua uzanto de ilia nova lito. Oni kredas, ke drak-infano kunportas bonŝancon. Ĉinoj uzas kvar bestojn por montri la direktojn: blua drako estas en oriento, blanka tigro estas en okcidento, ruĝa birdo estas en sudo, nigra testudo estas en nordo. Ankaŭ la direktoj de ĉambro estas nomataj tiel. Irante el la domo eksteren, maldekstre estas la drako-direkto. Kutime oni nepre eniras domon el la drako-direkto (kaj nepre NE eniras en la tigro-direkton!) La korpo de drako konsistas el naŭ bestoj: ĝi havas okulojn de kuniklo, kornojn de cervo, kolhararon de leono, nazon de bovo, buŝon de hundo, lip-harojn de katfiŝo, ungegojn de aglo, skvamojn de fiŝo, kaj korpon de serpento. Tial oni ankaŭ nomas ĝin “estaĵo kun naŭ malsimilaĵoj”, alivorte drako nek tute similas kuniklon, nek cervon, nek leonon, ktp. Fama ĉina diraĵo estas Karpo salte pasas la Drakan Pordon. Ĉe Flava Rivero estas akvofalo, kies nomo estas Draka Pordego. Sub la akvofalo flavaj karpoj daŭre saltadas. Oni diras, ke se la karpo saltus super la akvofalon Draka Pordego, ĝi transformiĝus en drakon, ĉar fakte drako havas skvamojn kiel karpo. La diraĵo signifas, ke laborante kuraĝe kaj persiste, la homoj povos atingi altan sukceson kiel la karpo, kiu fariĝus drako, se ĝi daŭre saltante sukcesus salti super la akvofalon. Malsimile al ĉinaj drakoj, okcidentaj drakoj estas danĝeraj bestoj. Ni ĉinoj opinias, ke tiuj estas malbonaj parencoj de niaj noblaj drakoj. Liru CHEN

2021-07-19 17:11

Neniam milito inter ni

Kartvelio : manifestacio de la opozicio denuncas la ekstremdekstrajn perfortaĵojn

VANO SHLAMOV/AFP/GETTY IMAGES 19/07/2021 En Kartvelio, la opozicio kolektiĝis sabaton vespere por protesti kontraŭ la maniero, laŭ kiu la registaro turnas la dorson al Eŭropo. La 5an de junio, perfortaĵoj okazis sur la stratoj de Tbiliso , la ĉefurbo,...

de neniammilitointerni je 2021-07-19 15:07

2021-07-18

Revuo Esperanto

Aperis "La Kolombo de Paco". Numero 8


La Redakcio
Aperis la oka numero de La Kolombo de Paco. Legu, ĝuu, libere kaj aktive diskonigu ĝin al viaj amikoj en Esperantujo!

Elŝutu senpage

de Redakcio je 2021-07-18 22:19

Fina Venko

Morto al la Reĝoj

La Reĝo kiu tatuidiĝis «Morto al la Reĝoj».

Franca Jean-Baptiste Bernadotte estis fervora revoluciulo kies militaj kvalitoj kaŭzis lian rapidan pliiĝon meze de la Franca Revolucio. En 1804 Napoleono nomumis lin marŝalo de Francio sed, malgraŭ tio, lia rilato kun la imperiestro estis malproksima de idilia, irante de rekono al konfrontiĝo.

Aliflanke, en Svedio, ili havas la reĝon, Karolo la 13-a, malsanan kaj sen heredonto de la trono pro la antaŭtempa morto de la princo, kaj Jean Baptiste Bernadotte kun reputacio kiel bona kaj vertikala viro post traktado de grupo da 30 svedaj oficiroj kaptitoj en Lubeko. La surprizo venis en 1810 kiam Otto Mörner, sendita de la reĝo de Svedio por anonci la morton de la kronprinco, sub sia propra risko, decidas oferti la sinsekvon al la trono al Bernadotte. Unue Napoleono ridis pri tio, sed kiam li zorge pripensis ĝin, li konstatis, ke li “mortigis du birdojn per unu ŝtono”: ribelema militisto estas forigita kaj Svedio fariĝas aliancano kun timema reĝo … li decidas subteni lia kandidateco.

Kiam Mörner revenas al Svedio, li estas arestita pro malobeado, sed la kandidateco de Bernadotte akiras sekvantojn, homoj vidas lin kiel honesta soldato, kiu povas konduki ilin al reakiro de Finnlando el Rusio ekde 1809. En 1810 li estis nomumita kronprinco. Napoleono eraris … la reĝo lasis ĉian potencon en siajn manojn kaj Bernadotte aliĝis al la Sesa Koalicio por batali kontraŭ Napoleono, kaj en 1813 li integrigis Norvegion al la krono de Svedio.

En 1818, post la morto de Karolo la 13-a, li estis kronita Reĝo de Svedio kaj Norvegio kiel Karolo la 14-a Johano.

Revenante al la titolo de la poŝto, en lia revolucia juneco, Bernadotte surhavis tatuon, kiu diris “Mort Aux rois” (morto al la reĝoj). La kurioza afero estas, ke, krom esti reĝo, Bernadotte komencis dinastion, kiu travivis ĝis nun.

The post Morto al la Reĝoj appeared first on Fina Venko.

de ddussich je 2021-07-18 21:43

KARAPACO-PANORAMO

Fratoj Grimm: Senditoj de Morto (fabelotraduko laŭ la lasta versio)


Fratoj Grimm
Senditoj de Morto


En malnovaj tempoj migris iam giganto sur granda kampara vojo, subite saltis fremdulo al li kaj vokis: „Haltu! Eĉ ne paŝon iru plu!“

„Kion vi diras?“ demandis la giganto, „vi, nano, kiun mi povus dispremi inter la fingroj, vi kuraĝas bari al mi la vojon? Kiu vi estas, ke vi aŭdacas paroli al mi?“

„Mi estas Morto“, la alia respondis, „al mi rezistas neniu, ankaŭ vi devos obei miajn ordonojn.“

Sed la giganto rifuzis tion kaj komencis lukti kun Morto. Estis longa kaj furioza batalo. Laste la giganto avantaĝis, kaj per unu bato de pugno li trafis lin tiel, ke li kunrompiĝis apud ŝtono. La giganto daŭrigis sian migradon kaj Morto kuŝis venkita kaj estis tiel senforta, ke li ne povis leviĝi.

„Kio fariĝu el tio?“ li demandis sin, „se mi ĉi tie kuŝos ĉiam? Neniu plu mortus en la mondo, kaj la mondo tiom plenigus sin per homoj, ke ili eĉ ne plu havus sufiĉe da spaco por stari unu apud la alia.“

Intertempe proksimiĝis junulo freŝa kaj sana survoje, kantis kaj turnis siajn okulojn tien kaj tien. Ekvidinte la ulon, kiu aspektis, kvazaŭ li tuj senkonsciiĝus, li iris kompate al li, rektigis lin kaj verŝis al li vivigan trinkaĵon el sia botelo kaj atendis, ĝis kiam refortiĝis la alia.

„Ĉu vi scias“, leviĝante demandis la fremdulo, „kiu mi estas, kaj kiun vi surpiedigis?“

„Ne“, respondis la junulo, „mi ne konas vin.“

„Mi estas Morto“, li diris, „mi indulgas neniun kaj ankaŭ rilate al vi mi ne povos fari escepton. Sed, por ke vi sciu, ke mi estas dankema al vi, mi promesas ne ĵeti min senpere sur vin, sed mi sendos unue miajn senditojn, antaŭ ol mi venos por forkonduki vin.“

„Bonege“, diris la junulo, „estas avantaĝo scii, kiam vi venos kaj almenaŭ ĝis tiam mi estos en sekureco kontraŭ vi.“

Poste li migris plu, estis gaja kaj esperoplena, kaj vivis laŭplaĉe. Sed la juneco kaj sano ne dum longa tempo ĉeestis, baldaŭ li havis malsanojn kaj suferojn, kiuj antaŭnokte ĉiam turmentis lin kaj nokte ĝenis lian dormadon.

„Morti mi ja ankoraŭ ne devos“, li diris al si mem, „ĉar unue devos aperi la senditoj de Morto. Mi nur dezirus, ke la aĉaj tagoj de la malsanoj baldaŭ pasu.“

Tuj, kiam li sentis sin sana, li rekomencis vivi en ĝojoj. Jen iu frapis lin iutage surŝultre. Li rigardis malantaŭen, kaj tie staris Morto kaj diris: „Sekvu min, via horo por adiaŭi sin de la mondo estas veninta.“

„Kiel?“ respondis la homo, „ĉu vi volas rompi vian promeson? „Ĉu vi ne promesis al mi, ke aperos viaj senditoj antaŭ ol vi mem venos? Mi vidis neniun.“

„Silentu“, respondis Morto. Ĉu mi ne sendis multajn senditojn al vi? Ĉu ne venis la febro, kiu skuadis vin kaj ĵetis vin liten? Ĉu kapturnoj ne okupis vian kapon? Ĉu ne pinĉis vin la artrito en ĉiuj viaj membroj? Ĉu ne zumis en viaj oreloj? Ĉu ne ronĝadis vin dentdoloroj? Ĉu ne fariĝis malhele antaŭ viaj okuloj? Kaj antaŭ ĉio alia, ĉu Dormo, mia korfrato, ne memorigis vin pri mi ĉiuvespere? Ĉu vi ne kuŝis dum noktoj kvazaŭ senviva?“

La homo ne sciis, kion respondi. Tial li akceptis sian sorton, kaj foriris kun Morto.



Fonto: Jakobo kaj Vilhelmo Grimm: Infan-kaj domfabeloj,
Eldono lastmana, eldonejo Reclam, „Die Boten des Todes“

tradukis Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser
lingve kontrolis Vladimir Türk


de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2021-07-18 21:16

Neniam milito inter ni

Nukleaj testoj en Franca Polinezio : pli ol 2 000 personoj kolektiĝis pasintan sabaton

©Association 193 18/07/2021 La asocioj 193 , Moruruoa e tatou , la Protesta kleriko maohi , Eden parc , la Tavini Huiraatira kaj la asocio Radio Te Reo o Tefana organizis pasintsabate 17an de julio, datrevenon de la nuklea-testo Centaure . Tiu evento...

de neniammilitointerni je 2021-07-18 20:21

La Balta Ondo

La dua Virtuala Kongreso malfermiĝis kun bunta programo kaj salutletero de Unesko

VK-2La 2a Virtuala Kongreso de Esperanto (VK) oficiale malfermiĝis la 17an de julio. La virtuala kongresejo tamen jam estis alirebla ekde la 16a de julio: vk.retevent.com (por eniri la virtualan kongresejon necesas esti aliĝinto de la 2a VK kaj aliĝi eblas per vk.esperanto.net; novaj aliĝintoj aŭtomate ricevos pasvorton per sia registrita retadreso).

La filmoj Varsovio cent jarojn poste (1987) kaj La centjara Esperanto (1987), de Roman Dobrzyński, kaj la Nacia Vespero de la 88a Universala Kongreso (UK) de Gotenburgo (2003) konsistigis la inaŭguran kinejon de la 16a de julio. La celo estis ebligi al kongresanoj ekscii (aŭ rememori!), kia estas la etoso de ĉeesta UK. Varsovio gastigis la plej grandan UK-on de la historio kaj Gotenburgo proponis modernan nacian vesperon. Aliaj programeroj de tiu ĉi VK ankaŭ omaĝos aliajn UK-ojn.

La Virtuala Movada Foiro (ViMF) inaŭguriĝis la 17an julio je la 10h00 UTC, du horojn antaŭ la kerna programo. La dua parto de la ViMF okazis inter la 18h00 kaj 20h00 UTC. Tiel estos dum la tuta kongresa semajno. Pli ol ol 70 asocioj kaj grupoj aliĝis al ĝi kaj entute estos pli ol 160 virtualaj budoj.

La Malfermo de la VK havis salutojn de Duncan Charters, kiu priparolis la kongresan temon “Paco kaj konfido: universalaj valoroj”; de Margaret Zaleski-Zamenhof, kiu salutis el Britio; de Akademio de Esperanto, SAT (kiu ĉi-jare 100-jariĝas), ILEI kaj TEJO; de virinaj reprezentantoj de la 5 kontinentoj anstataŭ la tradiciaj landaj salutadoj; kaj de la belfasta Loka Kongresa Komitato, kiu atentigis pri la programeroj belfastrilataj de la VK. Sepa kaj Asorti koncertis el Litovio omaĝe al la nuligita 106a UK. Jam en la unua tago okazis la prelego “Naciaj historioj en Esperantujo: la Gaeloj kaj la Skotoj en Skotlando kaj Irlando” kaj aŭtora momento kun Anna Lowenstein. Krom tio okazis inaŭguro de la 74a sesio de la Internacia Kongresa Universitato, de kiu Michele Gazzola estas rektoro, kaj Javier Alcalde faris la enkondukan prelegon de la kongresa temo.

Speciala momento de la unua tago estis salutletero de Unesko al la 106a UK/2a VK. Ĝi estis ricevita vendredon, la 16an de julio de Mirejo Grosjean, kiu laŭ peto de la Estraro de UEA skribis al Unesko por inviti la ĝeneralan direktorinon de Unesko Audrey Azoulay saluti la eventojn. Respondo venis nome de ŝi pere de la vic-ĝenerala direktoro de Unesko, Prof. Tawfik Jelassi, kiu bondeziris kaj parolis pri la eventoj, UEA kaj ILEI en tre pozitivaj frazoj. Prof. Jelassi venas el Tunizio kaj eniris sian oficon en julio 2021. La letero venis en la franca. La originalo troviĝas en la Teko de UEA: uea.org/l/teko/agado. Tradukon faris Mirejo Grosjean:

De: Sinjoro Tawfik Jelassi, Vic-ĝenerala direktoro de Unesko, respondeculo pri la sektoroj de komunikado kaj informado
Sinjorino prezidanto,
Nome de la Ĝenerala Direktorino mi elkore dankas al vi pro via letero, en kiu vi invitas ŝin partopreni en la tutmonda kongreso de Universala Esperanto-Asocio, kiu okazos de la 17a ĝis la 24a de julio.
Unesko estas dankema al vi pro tiu invito partopreni en tiu grava jara aranĝo de la Esperanto-komunumo. Tiu evento esprimas trafe la viglecon de UEA, ĝi ankaŭ spegulas ties ĵusajn pozitivajn iniciatojn.
Unesko estas feliĉa kaj fiera labori flanke de UEA ekde jardekoj por antaŭenigi la kulturan kaj lingvan diversecon, same kiel por antaŭenigi la gravecon de tiu diverseco por konstrui kaj fortigi pacon. La publikigo, danke al vi, de la Unesko-Kuriero en Esperanto, pruvas bone la vastecon de niaj samopiniadoj.
Tamen mi bedaŭras, ke mi devas anonci al vi, ke la Ĝenerala Direktorino ne povos partopreni la eldonon de 2021 de la Kongreso pro aliaj devoj de longa tempo jam deciditaj.
Mi volas certigi vin, ke Unesko konsideras kun plej alta graveco la laboron faritan de UEA kaj de la Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI), kies prezidanto vi estas. Ĉiuj oficejoj de Unesko staras kompreneble je via dispono por plani kun vi novajn formojn de kunlaboro ĉirkaŭ niaj komunaj perspektivoj.
Kun ripetitaj dankoj pro via invito, mi petas vin akcepti mian plej altan respekton.
Tawfik Jelassi

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2021, №965.

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La dua Virtuala Kongreso malfermiĝis kun bunta programo kaj salutletero de Unesko appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-07-18 18:40

Libera Folio

Virtuala Kongreso inaŭgurita

La duan jaron sinsekve pro la kronvirusa pandemio ne okazas la Universala Kongreso de Esperanto. Anstataŭe okazas reta Virtuala Kongreso, kiu estis inaŭgurita sabate la 17-an de julio. Aliĝis al la kongreso pli ol 1 750 personoj, sed nur kelkcent partoprenis la inaŭguron.

Prezentado de Edukado.net dum la 2-a VK.

La nuligo de la ĉi-jara Universala Kongreso estis anoncita la 26-an de aprilo, sed jam longe antaŭ tio UEA komencis plani retan kongreson, rakontis vicprezidanto Fernando Maia en intervjuo de Libera Folio en majo.

Individuaj membroj de UEA povis senpage aliĝi al la 2-a Virtuala Kongreso ĝis la 4-a de julio, dum nemembroj devis pagi 50 eŭrojn – do, malpli kostis aliĝi al UEA ol simple pagi la kongreskotizon. Post la 4-a de julio la nemembroj devas pagi eĉ pli, 75 eŭrojn, dum membroj de UEA devas pagi de nul ĝis 20 eŭroj, depende de loĝolando.

Reklamkampanjo por la VK en Facebook.

Oni eĉ lanĉis anglalingvan reklamkampanjon por la kongreso en Facebook, por logi eksterulojn gustumi la etoson de la Virtuala Kongreso. Laŭ Amri Wandel, estrarano de UEA pri scienca kaj faka agado, la pagita reklamo estis vidita de pli ol 60 000 homoj dum ses tagoj.

”Bedaŭrinde, preskaŭ neniu aliĝis, ĉar pro teknikaj kialoj oni ne povis efektivigi mian peton fari anglalingvan aliĝilon kun simbola kotizo. Sekve la 360 kiuj intencis registriĝi renkontis E-lingvan aliĝilon kiun ili ne komprenis kaj altan kotizon”, skribas Amri Wandel mem en Facebook.

Tamen 360 estas la kvanto de homoj, kiuj entute alklakis la anoncon, do tre dubindas, ĉu vere tiom da neesperantistoj pretis aliĝi al la Virtuala Kongreso, des malpli sekvi babilaĵojn en nekomprenebla lingvo.

Por diskonigi la Virtualan Kongreson UEA aldone aŭtomate aligis sesdekon da membroj de UEA, kiuj pli frue aliĝis al la nuligita Universala Kongreso sed ne mem kompletigis la senpagan aliĝon al la Virtuala Kongreso, rakontas Fernando Maia, vicprezidanto de UEA.

– Pro la fino de la senpaga aliĝperiodo al la VK mi mem persone zorgis, ke ĉiuj aliĝintoj de la nuligita UK, jamaj individuaj membroj de UEA en 2021, povu aliri la Virtualan Kongreson senpage kiel specialaj gastoj.

Dum la malfermo de la 2-a VK.

Entute estas pli ol 1 700 aliĝintoj al la Virtuala Kongreso, sed kiel kutime ĉe retaj kongresoj, neniam ĉiuj samtempe ĉeestas, kaj iuj senpagaj aliĝintoj certe eĉ neniam aliras la kongresan retejon. Dum la sabata malfermo de la kongreso ŝajne samtempe ĉeestis proksimume 350 kongresanoj.

La ampleksa programo de la kongreso evidente estis preparata ĝis la lasta minuto, ĉar ĝi estis publikigita nur en ĵaŭdo la 17-a de julio, unu tagon antaŭ la komenciĝo de la unuaj programeroj: du filmoj faritaj en 1987 kaj unu farita en 2003, pri la Universalaj Kongresoj de tiuj jaroj. La celo laŭ gazetara komuniko de UEA estis ”ebligi al kongresanoj ekscii (aŭ rememori!), kia estas la etoso de ĉeesta UK”.

Teknike la kongreso parte funkcias per la platformo Zoom, kaj eĉ se la kongresa retejo mem estas komplete en Esperanto, Zoom ne estas. La bezono uzi la anglan lingvon por aliĝi ĝenis almenaŭ iujn kongresanojn. Aldone, Zoom estas blokita en kelkaj landoj, kaj ekzemple en Ĉinio povas partopreni nur tiuj, kiuj sukcesas ĉirkaŭiri la blokadon.

Dum la sabata malfermo estis prezentita salutletero de Unesko, subskribita de Tawfik Jelassi, vic-ĝenerala direktoro de Unesko, kun laŭdaj vortoj pri la agado de UEA:

Unesko estas feliĉa kaj fiera labori flanke de UEA ekde jardekoj por antaŭenigi la kulturan kaj lingvan diversecon, same kiel por antaŭenigi la gravecon de tiu diverseco por konstrui kaj fortigi pacon. La publikigo, danke al vi, de la Unesko-Kuriero en Esperanto, pruvas bone la vastecon de niaj samopiniadoj.

La tuta teksto de la letero en Esperanto legeblas en la koncerna gazetara komuniko de UEA, kiu enhavas ankaŭ pliajn detalojn pri la malfermo de la VK.

La programo de la 2-a Virtuala Kongreso por dimanĉo enhavis interalie diversajn fakajn kunsidojn. En la bunta programo poste troviĝas ankaŭ la tradicia ero La estraro respondas (vendrede je 12.00), dum mankas Centra Oficejo respondas. Al la dimanĉa programo aliflanke estis jam post la publikigo aldonita renkontiĝo kun Martin Schäffer, la ĝenerala direktoro de UEA.

En sabato la 24-a de junio kadre de la Virtuala Kongreso ekde la 12-a horo okazos ankaŭ la unua kunsido de la komitato de UEA.

de Redakcio je 2021-07-18 17:31

UEA facila

Global Voices

El Kubo, kun VPN

Haveblas pruvoj ke Kubo blokis WhatsApp, Telegram kaj Signal pro protestoj

Protestoj en Havano, Kubo, la 11-an de julio 2021. Foto: Periodismo de Barrio.

Tiu ĉi teksto estis origine verkita de Geisy Guia Delis por la kuba amaskomunikila retejo Periodismo de Barrio kaj estis redaktita de Tutmondaj Voĉoj.

Mi havis eblecon spekti la unuan filmeton en Tvitero la 11-an de julio, je la 11-a matene: grupo el 20 homoj estis frapanta kaserolojn meze de la nokta malŝalto de elektro en loko, kiu aspektis kiel Holguín. La filmeto daŭris nur 10 sekundojn, sed mi spektis ĝin plurfoje. Baldaŭ poste rektaj elsendoj de centoj da homoj sur la stratoj de San Antonio de los Baños en la provinco Artemiso disvastiĝis viruse en Fejsbuko. La krioj “Liberecon!”, “Ni ne timas” kaj “Finu la diktaturon!” estis same ŝokaj kaj nekredeblaj. Mi bezonis iom da tempo por konvinki min mem ke ĉio ĉi estas realo.

La 11-an de julio miloj da kubanoj tra la insulo aliĝis al la plej grandaj dum jardekoj protestoj kontraŭ la kuba komunista registaro, dum kiuj multe da homoj estis arestitaj. Ili protestis kontraŭ la manko de nutraĵoj kaj kuraciloj en la lando, kiu alfrontas severan ekonomian krizon malbonigitan de la pandemio de Kovim-19 kaj de la usona embargo.

Mi komprenis kio okazis kaj tuj ekpensis ke post kelkaj minutoj la retkonekto en Kubo aŭ almenaŭ en San Antonio de los Baños estos rompita. Tio estas nun aŭtomata penso. Ĉiu en la insulo konas tiun ĉi protokolon, ĉar ni lernis nian lecionon la 26-an de novembro 2020, kiam la Ministerio pri internaj aferoj kaj ETECSA, la sola telefonkompanio en Kubo, malŝaltis retkonekton tiel ke agentoj de ŝtata sekureco, vestitaj kiel medicinistoj, sukcesis penetri en Damas 955, la rezidejon de kuba artisto Luis Manuel Otero Alcántara kaj ĉefsidejon de la Movado San Isidro.

La filmeto pri la protestoj en San Antonio de los Baños restis enrete sufiĉe longe por esti spektita en ĉiuj provincoj de la lando. Tuj post kiam la “polvo” disvastiĝis al Palma Soriano, Santiago de Kubo, la unuaj problemoj pri WhatsApp, Facebook kaj Telegram estis raportitaj. Iuj uzantoj de Tvitero ankaŭ parolis pri la misfunkciado de la servo. Kelkaj homoj, kiuj sukcesis resti enrete danke al VPN, penis elŝuti bildojn de Moleo en Havano, bulvardo San Rafael, Bauta kaj Güines — lokoj superplenaj je homoj kriantaj “Patrujo kaj vivo!”

En kelkaj diskutgrupoj de kubaj programistoj kaj softvaraj evoluigantoj oni supozis, ke ETESCA dividas siajn uzantojn je “farmoj”, por ĉiu el kiuj ĝi kreas malsamajn sistemojn de distribuado kaj liverado. Tio ebligas la testadon de novaj funkcioj, sed tio ankaŭ ebligas al la kompanio malŝalti retkonekton parte. Tio povas klarigi kial la sama VPN ekzemple funkcias ĉe iuj uzantoj kaj ne funkcias ĉe aliaj, eĉ se ili loĝas en la sama domo.

Kvankam iuj uzantoj povis aliri Interreton per la nacia retservo Nauta Hogar kaj aliaj sukcesis retumi uzante Wi-Fi-konektejojn, plejparto de kubanoj ne havis aliron al Interreto per siaj movtelefonoj eĉ post 48 horoj. Iuj homoj el la privata sektoro raportis, ke ili apenaŭ povis labori pro tiu ĉi afero.

Kaj se vi vokos varman linion de ETESCA, oni respondos al vi ke la servo estas malŝaltita.

La homoj kiuj estis manifestaciantaj kaj organizantaj per sociaj retoj estis malkonektitaj. Kaj oni ne estu naivaj: tio estas ĝuste kion la aŭtoritatoj celas por haltigi la disvastiĝon de la protestoj. Tamen limigado de Interret-rajtoj havas rektan influon al la perdo de aliaj civilaj rajtoj, oble pli ol tio okazas ĉe aŭtoritataj reĝimoj.

Laŭ OpenObservatory, retejo dediĉita al monitorado de Interret-cenzuro, haveblas pruvoj ke Kubo blokis WhatsApp, Telegram kaj Signal responde al la protestoj. Ankaŭ DougMadory, direktoro pri Interret-analitiko en Kentikinic, raportis hieraŭ posttagmeze ke, laŭ la kontraŭregistaraj manifestaciantoj en Kubo, datumoj kaj interreta trafiko — al kaj el la insulo — falis ĝis nulo je 4:05 vespere (loka tempo).

En radioprogramo kuba ĵurnalisto Arleen Rodriguez Derivet konfirmis la ekziston de fajroŝirmilo ĉe sociaj retoj, supozeble por forigi malamajn parolojn.

En junio 2011 la Unuiĝintaj Nacioj aprobis la Unuigitan Rezolucion pri Esprimlibereco kaj Interreto, en kiu ĝi asertis ke ŝtatoj devas “Promocii universalan aliron al Interreto por promocii respekton al aliaj rajtoj kiel la rajtoj pri edukado, sanservo kaj laboro”.

Simile ĝi detalas ke ne ekzistas kialoj por pravigi la suspendon de aliro al Interreto, ĉu por la tuta loĝantaro aŭ segmentoj de la publiko, nek eĉ por celoj de publika ordo kaj nacia sekureco.

Dum sia parolado la 12-an de julio prezidanto Miguel Díaz-Canel Bermúdez per televido akre kritikis sociajn retojn kaj certajn amaskomunikilojn, akuzante ilin pri promociado de “mola puĉo” kontraŭ la revolucio.

Dum protestoj daŭre estas raportataj en diversaj lokoj, kubanoj atendas restarigon de la servo kiun pagis ili per siaj propraj salajroj aŭ iliaj parencoj loĝantaj eksterlande. En tiuj ĉi tagoj kiam rideto ĉe la alia flanko de la ekrano estas tiom valora, la kuba registaro elektis pli da izolado.

de Stano BELOV je 2021-07-18 02:05

2021-07-17

Revuo Esperanto

Aperis "La Kolombo de Paco". Numero 7


La Redakcio
Aperis la sepa numero de La Kolombo de Paco. Legu, ĝuu, libere kaj aktive diskonigu ĝin al viaj amikoj en Esperantujo!

Elŝutu senpage

de Redakcio je 2021-07-17 22:05

Fina Venko

La Vera Kosto de la Angla – Kanado

La sinistraj loĝlernejoj, kie mortis pli ol 6000 indiĝenaj infanoj en Kanado, estis parto de plano por kultura genocidio.

De 1863 ĝis 1998, pli ol 150,000 indiĝenaj infanoj estis apartigitaj de siaj familioj kaj kondukitaj al ŝtataj loĝlernejoj en Kanado. Ĉi tiuj registaraj lernejoj, kaj plejparte funkciigitaj de la katolika eklezio, estis parto de la politiko asimili indiĝenajn infanojn. Neplenaĝuloj ne rajtis paroli sian lingvon aŭ praktiki sian kulturon kaj multaj estis mistraktitaj kaj misuzitaj.

Nun, la terura malkovro de la restaĵoj de 215 infanoj, kiuj estis studentoj en unu el tiuj loĝlernejoj, la Kamloops Indian Residential School, denove enfokusigis la misuzojn faritajn en ĉi tiuj institucioj.

“Kultura genocido”

Kristanaj eklezioj estis esencaj en la fondo kaj funkciado de ĉi tiuj specoj de lernejoj. La Katolika Eklezio, precipe, respondecis pri funkciigado de ĝis 70% de la 130 loĝlernejoj, laŭ la Indiĝena Loĝlerneja Pluvivantoj-Asocio. La infanoj estis devigitaj forlasi siajn gepatrajn lingvojn, paroli la anglan aŭ la francan, kaj konvertiĝi al kristanismo.

Joseph Maud estis unu el tiuj infanoj. En 1966, en la aĝo de kvin, li eniris la loĝlernejon Pine Creek en Manitobo. Studentoj estis atendataj paroli la anglan aŭ la francan, sed Maud nur parolis sian denaskan Oĝibvon. Se studentoj parolis sian propran lingvon, iliaj oreloj estis tiritaj kaj iliaj buŝoj lavitaj per sapo, Maud diris al BBC en 2015, kiam raporto de la Komisiono por Vero kaj Repaciĝo (TRC) estis publikigita.

“Sed la plej granda doloro estis disigita de miaj gepatroj, kuzoj kaj onkloj kaj onklinoj,” Maud diris al la BBC.

La raporto priskribis la politikon gvidatan de registaro kiel “kulturan genocidon”.

“Ĉi tiuj rimedoj estis parto de kohera politiko por elimini indiĝenojn kiel apartajn popolojn kaj asimili ilin en la kanadan ĉeftendencon kontraŭ sia volo,” la resumo de la raporto legas.

“La kanada registaro sekvis ĉi tiun politikon de kultura genocido ĉar ĝi volis forĵeti siajn leĝajn kaj financajn devojn al indiĝenaj homoj kaj akiri kontrolon de iliaj teroj kaj rimedoj.”

Malbonaj kondiĉoj kaj misuzo

La raporto ankaŭ detaligis radikalajn malsukcesojn en la prizorgado kaj sekureco de ĉi tiuj infanoj, kun la kunkulpeco de la Eklezio kaj la registaro. La studentoj ofte loĝis en malbone konstruitaj, malbone hejtitaj kaj nesanigaj konstruaĵoj, laŭ la raporto. Al multaj mankis aliro al edukita medicina personaro.

Kun la laboro de la CVR, oni kalkulis, ke ĉirkaŭ 6.000 infanoj mortis dum internulejoj. Iliaj korpoj malofte revenis hejmen kaj multaj estis entombigitaj en sennomaj tomboj.

La Projekto Mankantaj Infanoj dokumentas la mortojn kaj tombolokojn de infanoj kaj ĝis nun pli ol 4 100 infanoj estis identigitaj. Sed multaj pli suferis emocian, fizikan kaj seksan misuzon.

Maud diris al BBC en 2015, ke ŝi devas surgenuiĝi sur la konkreta planko de la kapelo, ĉar la monaĥinoj diris al ŝi, ke “nur tiel Dio aŭskultas vin.” “Mi ploris, kiam mi surgenuiĝis, kaj mi pensis, ‘Kiam ĉi tio finiĝos? Iu helpos min.’

Li memoris, ke kiam li malsekigis la liton, la monaĥino estro de sia dormoĉambro frotis sian vizaĝon per ŝia propra urino. “Ĝi estis tre degradanta, humiliga. Ĉar mi dormis en dormoĉambro kun 40 aliaj infanoj,” li diris.

En 2008, la kanada registaro formale pardonpetis pro la sistemo.

La trovaĵo en la lernejo Kamloops

La lernejo Kamloops, kiu funkciis inter 1890 kaj 1969, estis la plej granda el ĉi tiu speco de lernejo, konata kiel la Lerneja Sistemo pri Indiĝenaj Loĝejoj.

Estis 130 loĝlernejoj kiel Kamloops

Sub katolika administrado, ĝi havis eĉ 500 studentojn kiam ĝi atingis la pinton en la 1950-aj jaroj. La malkovro fine de la pasinta majo de la restaĵoj de almenaŭ 215 indiĝenaj infanoj en amastombo en ĉi tiu lernejo vekis indignon en la tuta lando.

Ĉefministro Justin Trudeau nomis la trovon “dolora rememorigilo” pri “honta ĉapitro en la historio de nia lando.” Trudeau ankaŭ instigis la katolikan eklezion “respondeci” pri ĝia rolo en indiĝenaj loĝlernejoj.

La centra registaro transprenis la administradon de la lernejo en 1969, uzante ĝin kiel loĝejon por lokaj studentoj ĝis 1978, kiam ĝi estis fermita.

“Ni bezonas havi la veron antaŭ ol paroli pri justeco, resanigo kaj repaciĝo,” diris Trudeau.

The post La Vera Kosto de la Angla – Kanado appeared first on Fina Venko.

de ddussich je 2021-07-17 17:52