Blogoj en Esperanto

2024-06-16

Esperanta Retradio

Virinoj en muziko (220)

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Sonia Risso el Urugvajo
María Luisa Sepúlveda (1883-1958) ) estis ĉilia pedagogo, pianisto, violonisto, kantistino, esploristo kaj komponistino.

María Luisa enskribiĝis ĉe la Nacia Konservatorio de Muziko de Santiago en la aĝo de 15 kie ŝi studis pianon ĉe la itala profesoro Bindo Paoli kaj ŝi diplomiĝis 7 jarojn poste. Tie ŝi ankaŭ studis violonon, harmonion, komponadon, kontrapunkton kaj kanton. María Luisa Sepúlveda estis unu el la unuaj virinoj kiuj diplomiĝis pri muzika komponado en Ĉilio (1918). Jarojn pli frue, en tiu ĉi sama institucio ŝi estis nomumita pianinstruisto, posteno kiun ŝi okupis preskaŭ dum 20 jaroj.

Ankaŭ ŝi instruis en sia propra lernejo, same kiel en la Lernejo pri Arta Edukado de Santiago, kie ŝi instruis harmonion kaj folkloron. 

María Luisa Sepúlveda estis forte koncentrita pri muzika edukado, tio kondukis ŝin al kreado de repertuaro de voĉaj kaj instrumentaj didaktikaj verkoj uzeblaj en la junulara medio, pro kio ŝi klare elstaris. Tia kreiva laboro inkludas studojn por piano, kiel La infana amiko, metodo por instrui pianon, kiu havis grandan influon en Latin-Ameriko; verkojn por gitaro: Nova gitarmetodo, kio estis metodo por lerni ludi per figuroj kaj per muziko sen instruisto, tiu ĉi verko havis plurajn eldonojn; ankaŭ verkojn por harpo, kaj orkestrajn verkojn kiel ekzemple La Canción de las Corhuilas kaj La Trutruca. Elstaras ankaŭ ŝiaj Lernejaj Kantoj, pro kiuj ŝi ricevis premion de la Universitato de Ĉilio.

Ŝi formis tute virinan orkestron (1916) kiun ŝi mem dirigentis en koncerto. La membroj estis parto de la Nacia Konservatorio kaj la iniciato estis sukceso. Tiun jaron, per sia komponaĵo Bourrée por piano, ŝi gajnis unuan premion en la muzika konkurso de la Zig-Zag revuo; ŝi publikigis ĝin sub la pseŭdonimo "Alfonso y Corbalán."

Ŝi elstaris en diversaj komponaj konkursoj dum sia vivo, kaj ŝiaj komponaĵoj komencis cirkuli en naciaj muzikaj publikaĵoj. Dum multaj jaroj ŝi estis la nura virino en la publika panoramo de ĉiliaj komponistoj. 

Ŝi ankaŭ interesiĝis pri folklora muzika esplorado, areo en kiu elstaras la kompilado kiun ŝi faris de popularaj kantoj en sia ĉilia Cancionero, verkita por kantado kaj piano. Ŝi poste redaktis La voĉo de la pasinteco, malnovaj strat-reklamoj de Santiago kaj aliaj folkloraj temoj, kiuj inkludis transskribojn kaj ilustraĵojn de la antikvaj tradicioj de la strat-vendistoj. Ŝi ankaŭ publikigis kompilon de kantoj kaj melodioj de la XIX-a jarcento. 

La asimilado, kiun María Luisa Sepúlveda faris de la popolmuziko por sia kreiva kompona laboro, estas karakteriza, tial kelkaj aŭtoroj montras al ŝi kiel naciisman komponiston. Tamen, ŝia laboro estas pli vasta kaj ankaŭ havas impresionismajn, romantikajn kaj avangardajn influojn.

María Luisa Sepúlveda estas kompleksa figuro ene de la ĉilia kompona panoramo ĉe la alveno de la XX-a jarcento. Kiel aliaj komponistinoj de sia tempo “ŝi komponis grandformatajn simfoniajn, koncertajn aŭ operecajn pecojn; tamen, ŝi havis teknikan kompetenton kaj talenton, kiuj permesis al ŝi krei artajn pecojn ene de avangarda tona lingvo, same kiel taŭgaj verkoj de hejma cirkulado.”

Tiel, ene de la stile klera kampo, ŝi moviĝis inter la influo de franca impresionismo kaj kreolismo, pro sia aŭtenta aprezo por la urba kaj kamparana folkloro. En ŝia listo de verkoj povas bone aperi himnoj, kiel tiu de la Unua Tutlanda Virina Kongreso, pedagogiaj skribaĵoj por instruado de piano, kiel tradiciaj melodioj de kamparana folkloro. 




de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-16 06:23

UEA facila

2024-06-15

La Balta Ondo

La 12a kongreso de kroataj esperantistoj okazos en Prvić Luka

kroataj

Laŭ la decido de Dokumenta Esperanto-Centro (DEC) el Đurđevac, al kiu Kroata Esperanto-Ligo komisiis organizadon de naciaj Esperanto-kongresoj por la periodo 2024-28, la 12a kongreso de kroataj esperantistoj okazos de la 21a ĝis la 28a de junio 2024 en Prvić Luka sur la insulo Prvić en la arkipelago de Šibenik.

DEC invitas ĉiujn kroatiajn esperantitojn, sed ankaŭ interesatajn esperantistojn el aliaj landoj, aliĝi al ĉi tiu aranĝo kaj eluzi la eblecon de malmultekosta kaj interesa feriado, kombinita kun la kongresa programo, ĉar la 12a kongreso estas la unua tia aranĝo okazonta sur la adriatika marbordo, proksime al kelkaj naciaj parkoj kaj grandaj dalmatiaj urboj, tute proksima ankaŭ al Primoŝteno, kie iam funkciis la monde fama Esperanto-kampadejo. Plurajn el tiuj lokoj ni vizitos dum la kongresaj ekskursoj.

Kiel ni ekscias de la organizanto, por sekvaj kvar jaroj estas serĉataj eblecoj por organizi la kongreson en aliaj partoj de la lando: Slavonski Brod (2025), Karlovac (2026), Delnice (2027) kaj Vukovar (2028).

Kontaktoj de la organizanto:
dec.kroatio@gmail.com
+385 98 248 574

Fonto: https://esperanto.hr/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La 12a kongreso de kroataj esperantistoj okazos en Prvić Luka appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-15 18:46

Neniam milito inter ni

Venezuelo: malliberuloj malsatstrikas por akiri respekton de siaj homaj rajtoj

Federico Parra / AFP 15/06/2024 Dimanĉon la 9an de junio, malliberuloj en Venezuelo komencis malsatstrikon por protesti kontraŭ malobservadoj de Homaj ratoj, de kiuj ili konsideras sin viktimoj, anoncis du Negistaraj Organizaĵoj pris defendo de la enkarcerigitoj....

de neniammilitointerni je 2024-06-15 08:56

Diversaj diversaĵoj

Théophile GAUTIER - La mumia piedo (1840)

 

Théophile GAUTIER


Temas pri unu el la fantastaj noveloj de Théophile Gauthier verkita en 1840, kiam li estis 29 jara. Lia plej fama romano Le capitaine Fracasse (Kapitano Frakaso), kiun mi legis kiam mi estis 12 jara, inspiris dekon da filmoj, kvar aŭ kvin televidseriojn, kaj nenombreblajn teatrajn adaptaĵojn.
 
 

La mumia piedo 

 

Mi estis enirinta, pro senokupeco, ĉe unu el tiuj vendistoj de kuriozaĵoj, nomitaj brikabrakistoj en la pariza slango, tiom perfekte nekomprenebla por la cetero de la francoj.

Verŝajne vi jam okulumis, tra montrofenestro, al kelkaj el tiaj butikoj, kiuj tiom multobliĝis de kiam furoriĝis aĉeti malnovajn meblojn, kaj la plej banala kambiŝanĝisto opiniis necese havi sian mezepokan ĉambron.

Temas pri afero, kiu konsistas same el feraĵa butiko, el tapiŝvendejo, el alkemiista laboratorio kaj el pentrista ateliero. En tiuj misteraj grotoj kie ŝutroj filtras moderan taglumon, tio, kio estas plej malnova estas polvo. Ĝiaj araneaĵoj estas pli aŭtentaj ol ĝiaj gipuroj, kaj la malnova pirujaĵo estas pli juna ol la mahagono, kiu hieraŭ alvenis el Ameriko.

Mia brikabrakista butiko estis vera pelmelejo, ĉiuj jarcentoj kaj ĉiuj landoj ŝajnis tie rendevuintaj. Etruska lampo el ruĝa tero pozis sur ŝranko de Boulle1, kun mahagonaj paneloj strikte striitaj de kupraj fadenoj. Kuŝsidilo de la epoko de Ludoviko la 15-a senzorge etendis siajn cervinajn piedojn sub dika tablo de la reĝado de Ludoviko la 13-a, kun pezaj kverkaĵaj spiraloj, kaj interplektitaj skulptaĵoj de foliaro kaj kimeroj.

Damaskenita kiraso el Milano rebriligis en angulo sian ventron ornamitan de rubandoj. Biskvitaj kupidoj kaj nimfoj, ĉinaj magotoj, kornetoj el celadonverda kaj fendita porcelano, tasoj el Saksujo kaj Sèvres obstrukcis bretojn kaj angulmeblojn.

Sur la dentitaj bretoj de servicoŝrankoj radiis gigantaj japanaj pladoj, kun ruĝaj kaj bluaj desegnaĵoj substrekitaj de oraj strioj, flanke de emajloj de Bernard Palissy2 prezentantaj reliefajn kolubrojn kaj lacertojn.

El krevintaj ŝrankoj eliris relieftaftoj arĝente glaceigitaj, fluoj de brokaĵaj ŝtofoj punktitaj de lumgrajnoj de oblikva sunradio. Ĉiaj portretoj ridetis tra sia flava verniso en kadroj plimalpli velkaj.

La butikisto singardeme sekvis min en la zigzaga pasejo inter stakoj de mebloj, per siaj manoj faliganta la hazardajn movojn de la baskoj de mia frako, observanta miajn kubutojn per la maltrankvila atento de antikvaĵisto kaj uzuristo.

Kia stranga figuro, tiu de la butikisto: vastega verto, polurita same kiel genuo, ĉirkaŭita de blankhara krono, kiun pli vigle kontrastis la hela tono de lia rozkolora haŭto, donis al li falsan mienon de patreca simplanimulo, cetere kompensata de la scintilado de du flavaj okuletoj, kiuj tremetis en siaj orbitoj same kiel du oraj ludovikoj3 sur hidrargo. Lia naza kurbeco havis aglan trajton, kiu elvokis orientan aŭ judan tipon. Liaj manoj, maldikaj, maldikegaj, vejnaj, plenaj de nervoj elstaraj, kvazaŭ kordoj sur violonkolo, kun ungoj similantaj tiujn, kiuj finas la membranajn flugilojn de vespertoj, havis senilecan osciladan movon, kies vidaĵo maltrankviligis. Sed tiuj manoj skuitaj de nervaj tikoj iĝis pli firmaj ol ŝtalaj tenajloj aŭ omaraj pinĉiloj tuj kiam ili levprenis iun valoran aĵon, oniksan pokalon, venecian glason aŭ bohemujan pleton. Tiu maljuna bubaĉo havis tiom profundan rabenan kaj kabalistan ŝajnon, kiun oni estus ŝtiparuminta lin nur pro lia mieno, antaŭ tri jarcentoj.

"-Cu vi aĉetos de mi nenion hodiaŭ, sinjoro? Jen malaja kriso kies klingo ondiĝas, kvazaŭ flamo. Rigardu jenajn foldetojn por gutigi sangon, tiujn dentetarojn inverse faritajn por ŝirpreni la internaĵon reprenante la ponardon. Temas pri sovaĝa armilo, en bela stilo, kiu tre bele efikos en via trofeo. Tiu ĉi ambaŭmana spado estas belega, ĝi estas farita de Josepe de la Hera. Kaj jen koŝelimardo4 kun aĵurita konko, kia splenda artaĵo!

-Ne, mi havas sufiĉajn armilojn kaj buĉilojn. Mi volus statueton, iun ajn aĵon, kiu povas utili kiel paperpremilo, ĉar mi ne povas elteni ĉiujn butikajn bronzaĵaĉojn, kiujn vendas la paperistoj, kaj kiujn oni do trovas same sur ĉiuj skribotabloj."

La maljuna gnomo, priserĉante en siaj antikvaĵoj, eksponis antaŭ mi antikvajn, aŭ tiel certigatajn, bronzaĵojn, malakitajn ŝtonojn, idoletojn hindajn aŭ ĉinajn, iajn jadajn dikuletojn, figurojn de Brahmao aŭ Viŝnuo mirinde taŭgajn por tia, tamen ne dia, uzo restigi en sia loko leterojn kaj ĵurnalojn.

Mi estis hezitanta inter porcelana drako tute punktita de verukoj, kun faŭko ornamita per dentegoj kaj dornoj, kaj meksika fetiĉeto ja malbelega, figuranta la dion Huicilopoĉtli, kiam mi ekvidis ĉarman piedon, kiun mi unue prenis por fragmento de antikva Venuso.

Ĝi havis tiujn belajn falvajn kaj rufajn tonojn, kiuj donas al florencaj bronzaĵoj ian varman kaj vivoplenan aspekton, tiom preferindajn al la verdigra tono de ordinaraj bronzaĵoj, kiujn oni facile prenas por putrantaj statuoj: satenaj briloj tremetis sur ĝiaj formoj rondaj kaj poluritaj de dudek jarcentoj da amaj kisoj. Ĉar ĝi verŝajne estis korinta bronzaĵo, verko de la plej bona epoko, eble eĉ gisaĵo de Lisipo5!

"-Ĉi tiu piedo taŭgos por mi", mi diris al la butikisto, kiu rigardis min per ironia kaj ruza mieno antaŭmetante la petitan aferon, por ke mi pli precize ekzamenu ĝin.

Surprizis min ĝia malpezeco. Ne temis pri metala piedo, sed ja karna piedo, enbalzamigita piedo, mumia piedo: deproksime rigardante ĝin oni povis vidi la haŭtan grajnecon kaj la krispecon gladpremitan de la bendetaj veftoj. Ĝiaj fingroj estis fajnaj, delikataj, kun perfektaj, puraj kaj diafanaj ungoj, kvazaŭ agataj. La dikfingro, iomete disigita, bele kontraŭis la vicon de la aliaj, laŭ la antikva maniero, kaj donis al ĝi malstriktan sintenon, sveltecon de birda piedo. La plando, apenaŭ striita de nevideblaj haĉoj, montris ke ĝi neniam tuŝis la teron, kaj estis ĉiam metita sur la plej fajnaj matoj el kanoj de Nilo kaj la plej ŝvelmolaj tapiŝoj el leopardaj feloj.

"-Ha! ha! vi volas la piedon de princino Hermontiso6, diris la butikisto kun stranga rikano, fiksrigardante min per gufaj okuloj: ha! ha! por paperpremilo! Jen originala ideo, artista ideo. Tiu, kiu estus dirinta al la maljuna faraono, ke la piedo de lia amata filino utilos kiel paperpremilo ja vere mirigus lin, tiam, kiam li borigis granitan monton por tien enmeti la trioblan oran ĉerkon tute kovritan de hieroglifoj kaj pentraĵoj pri la juĝo de animoj, plu diris mezvoĉe, kvazaŭ parlante al si mem, la stranga eta butikisto.

-Kiom vi vendos al mi tiun mumian fragmenton?

-Ah! Plej multekoste, kiel mi povos, ĉar temas pri splenda peco. Se mi havus ĝian respondaĵon, vi ne havus ĝin eĉ por kvin cent frankoj: filino de faraono, nenio estas pli malofta.

-Certe, tio ne estas komuna afero. Sed, fine, kiom vi volas por ĝi? Unue, mi avertu pri unu afero, mi posedas kiel trezoron nur kvin ludovikojn, nenion pli. Mi aĉetos ion ajn, se tio kostos kvin ludovikojn, sed nenion plian.

Se vi zorge priserĉus la postpoŝojn de mia veŝto, kaj miajn plej intimajn tirkestojn, vi ne trovus eĉ nur kompatindan kvinungan tigron7.

-Kvin ludovikoj por la piedo de princino Hermontiso, tio estas ja malmulto, tre malmulto vere, por aŭtenta piedo, diris la butikisto ekbalancante sian kapon kaj rotaciante siajn pupilojn.

Nu, prenu ĝin, kaj mi eĉ donacas ĝian koverton, li plu diris envolvante ĝin en malnova ŝirpeco de damasko, tre bela, aŭtenta damasko, damasko el hindujo, kiun oni neniam retinktis, tio estas fortika, tio estas ŝvelmola" li murmuris promenigante siajn fingrojn sur la ŝtofo per komerca kutimado laŭdi vendotaĵon tiom malmulte valorantan, ke li mem taksis ĝin donacebla.

Li ŝutis la monerojn en ian mezepokan monujon, kiu pendis de lia zono, ripetante:

"-La piedo de princino Hermontiso uzota kiel paperpremilo!"

Kaj fiksante al mi siajn fosforeskajn pupilojn, li diris per akutega voĉo, kvazaŭ miaŭado de kato englutinta fiŝoston:

"-La maljuna faraono ne estos kontenta, li amis sian filinon, tiu kara viro.

-Vi parolas pri li, kvazaŭ vi estis lia samtempulo. Kvankam maljuna, vi tamen ne datiĝas de la egiptaj piramidoj", mi ridante respondis el la sojlo de la butiko.

Mi reiris hejmen kontenta pri mia akiritaĵo.

Por tuj profiti el ĝi, mi metis la piedon de la dia princino Hermontiso sur stakon de paperoj, skizoj de versoj, nekompreneblaj mozaikoj de forstrekitaĵoj, komencitaj artikoloj, forgesitaj leteroj poŝtitaj en tirkeston, tio estas ofta eraro de senatentaj homoj. La efekto estis ĉarma, stranga kaj romantika.

Tre kontenta pri tiu plibeligo, mi desupris en la straton, kaj iris promeni kun la deca seriozeco kaj la fiereco de viro, kiu sur ĉiuj homoj, kiujn li apudestas, havas la nedireblan avantaĝon posedi pecon de princino Hermontiso, filino de faraono.

Mi trovis tute ridindaj ĉiujn, kiuj ne posedis, kiel mi, paperpremilon tiel fame egiptan, kaj la vera zorgo de prudenta homo ŝajnis al mi esti la posedo de mumia piedo sur sia skribotablo.

Feliĉe la renkonto de kelkaj amikoj distris min de mia entuziasmo de freŝdata akirinto. Mi iris vespermanĝi kun ili, ĉar estis malfacile vespermanĝi kun mi mem.

Kiam mi revenis hejmen kun mia cerbo marmorita de kelkaj ebrietaj vejnoj, nepreciza ondo de orienta parfumo milde tiklis mian flarilon. La ĉambra varmo estis varmetiginta la natron, la bitumon, la mirhon en kiujn la paraskistoj8, kadavrotranĉistoj, estis banintaj la korpon de la princino. Temis pri milda parfumo, kvankam persistema, kiun kvar mil jaroj ne sukcesis malaperigi.

La revo de Egiptujo estis eterno: ĝiaj odoroj havas la fortikecon de granito, kaj same daŭras.

Rapide mi tutgorĝe trinkis el la nigra pokalo de dormo. Dum unu horo, aŭ du, ĉio restis nebula, forgeso kaj nenieco inundis min de malhelaj ondoj.

Tamen mia intelekta malhelo lumiĝis, sonĝoj komencis tuŝi min per siaj silentaj flugoj.

La okuloj de mia animo malfermiĝis kaj mi vidis mian ĉambron tia, kia ĝi reale estis: mi povus kredi min vekiĝinta, sed svaga sento indikis, ke mi dormas, kaj ke io stranga okazos.

La odoro de myrho estis plifortiĝinta, kaj mi sentis malfortan kapdoloron, kiun mi racie atribuis al kelkaj glasoj da ĉampano, kiujn ni estis trinkintaj je nekonataj dioj kaj niaj estontaj sukcesoj.

Mi rigardis mian ĉambron per atendosento, kiun nenio ĝustigis. La mebloj estis ĝuste en siaj lokoj, la lampo brulis sur la konzolo, mildigita de la lakta blankeco de sia kristala globo, la akvareloj briletis sub siaj bohemujaj vitroj, la kurtenoj senmove pendis: ĉio ŝajnis dormanta kaj trankvila.

Tamen, post momento, tiu tiom kvieta mastrumaĵo ŝajnis perturbiĝi. La murlignaĵoj susure krakiĝis, la ŝtipo fosita sub cindroj subite lanĉis bluan gasŝprucon, kaj la diskoj de vestohokoj ŝajnis metalaj okuloj atentemaj, same kiel mi, al tio, kio estis okazonta.

Hazarde, mia rigardo iris al la tablo sur kiun mi estis metinta la piedon de princino Hermontiso.

Anstataŭ esti semova, kiel decas al piedo balzamita de kvar mil jaroj, ĝi skuiĝis, spasmiĝis kaj saltetis sur la paperoj kvazaŭ timigita rano. Oni kredus ĝin konektita al voltaa pilo. Mi tre precize aŭdis la sekan bruon, kiun faris ĝia kalkaneto, malmola kiel gazelhufo.

Mi estis sufiĉe malkontenta pri mia akiritaĵo, ĉar mi ŝatas senmovajn paperpremilojn kaj opiniis tute nenature vidi piedojn promeni sen kruroj, kaj mi eksentis ion, kiu ja similis teruron.

Subite mi vidis plison de unu el miaj kurtenoj moviĝi, kaj aŭdis ian piedpremon, kvazaŭ iu, kiu unupiede saltetas. Mi devas konfesi, ke mi alterne sentis varmon kaj malvarmon, ke mi sentis nekonatan venton blovi sur mian dorson, kaj ke mia hararo hirtiĝante forĵetis mian noktoĉapon ĝis du aŭ tri paŝoj.

La kurtenoj malfermiĝis, kaj mi vidis la plej strangan imageblan figuron.

Temis pri junulino, brunhaŭta, similanta la bajaderon Amanio9 , perfekte bela kaj elvokante la plej puran egiptan stilon. Ŝi havis migdalformajn okulojn kun altiĝantaj anguloj kaj brovojn tiom nigrajn, ke ili ŝajnis bluaj. Ŝia nazo havis delikatan silueton, preskaŭ grekan per ĝia fajneco, kaj oni povus preni ŝin por bronza statuo de Korinto, se la elstareco de ŝiaj vangostoj kaj la iel afrika pleneco de ŝia buŝo ne estus evidente indikintaj la hieroglifan rason de la bordoj de Nilo.

Ŝiaj brakoj maldikaj kaj ŝpinile tornitaj, same kiel tiuj de tre junaj knabinoj, estis ĉirkaŭitaj de metalaj pletetoj kaj vitraĵetoj. Ŝia hararo estis ŝnurete plektitaj, kaj sur ŝia brusto pendis idolo el verda vitro, kies sepbranĉa vipilo rekonigis kiel Izison, kondukiston de animoj. Ora pleto scintilis sur ŝia frunto, kaj kelkaj restaĵoj de ŝminko aperis sur la kupra koloro de ŝiaj vangoj

Kaj pri ŝia kostumo, ĝi estis ja stranga.

Imagu zontukon el bendetoj ornamitaj de nigraj kaj ruĝaj hieroglifoj, rigidigitaj de bitumo, kaj kiuj ŝajnis aparteni al ĵus elvindita mumio.

Per iu el tiuj penssaltoj tiom oftaj en sonĝoj, mi aŭdis la falsan kaj raŭkan voĉon de la brikabrakisto, kiu ripetis, kvazaŭ monotonan refrenon, la frazon, kiun li estis dirinta en sia butiko per tiom mistera tono:

"-La maljuna faraono ne estos kontenta, li amis sian filinon, tiu kara viro."

Aparta stragaĵo ne trankviligis min: la aperinto havis nur unu piedon, la alia kruro estis rompita ĉe sia maleolo.

Ŝi iris al la tablo, kie la mumia piedo skuiĝis kaj saltetis eĉ pli rapide. Tie alveninte, ŝi apogis sin sur la randaĵo, kaj mi vidis larmon ĝermi kaj perli en ŝiaj okuloj.

Kvankam ŝi ne parolis, mi klare komprenis ŝian penson: ŝi estis rigardanta la piedon, ĉar ja temis pri ŝia, per koketa mieno de malĝojo tre graciplena. Sed la piedo saltis kaj kuris ien kaj tien, kvazaŭ pelata de ŝtalaj risortoj.

Du aŭ tri fojojn ŝi etendis sian manon por preni ĝin, sed ne sukcesis.

Tiam estiĝis inter princino Hermontiso kaj ŝia piedo, kiu ŝajnis havi sian propran vivon, stranga dialogo en tre malnova kopta lingvo, tia, kian oni parolis ĝin antaŭ tridek jarcentoj ĉe la reĝaj tombegoj de la lando de Ser10. Feliĉe, ĉi tiun nokton, mi perfekte scipovis la koptan.

Princino Hermontis per milda kaj vibranta voĉtono, kvazaŭ kristala sonorileto, diris jene:

"-Nu, kara piedeto mia, vi ĉiam fuĝas el mi, tamen mi ja bone vartis vin. Mi banis vin en parfumita akvo, en alabastra akvujo. Mi poluris vian kalkanon per pumiko trempita en palmoleon. Viaj ungoj estis tonditaj per oraj pinĉiloj kaj poluritaj per hipopotama dento. Mi zorge elektis por vi thabebojn11 broditajn kaj farbitajn kun kurbaj pintoj, kiujn enviis ĉiuj junulinoj de Egiptujo. Vi havis ĉe via piedfingro ringojn montrantajn la sanktan karabon, kaj vi portis unu el la plej malpezajn korpojn, kiun povis esperi pigra piedo."

La piedo respondis per paŭta kaj ĉagrina tono:

"-Vi ja scias, ke mi ne plu apartenas al mi mem, mi estis aĉetita kaj pagita, kaj la maljuna komercisto bone sciis tion, kion li faris. Li daŭre koleras kontraŭ vi pro via rifuzo edziniĝi al li: temas pri ruza venĝo lia.

La arabo, kiu enrompis vian reĝan ĉerkon en la subtera ŝakto de la nekropolo de Tebo, estis sendita de li. Li volis malhelpi vin iri al la kunveno de la tenebraj popoloj, en la subaj civitoj. Ĉu vi havas kvin orajn monerojn por reaĉeti min?

-Ve! ne! Miaj juvelojn, miajn ringojn, miajn orajn kaj arĝentajn monojn, ĉion oni ŝtelis for de mi, vespire respondis princino Hermontiso.

-Princino, mi tiam ekkriis, mi neniam retenis piedon de iu ajn: kvankam vi ne havas la kvin ludovikojn, kiujn ĝi kostis al mi, mi bonvole redonas ĝin al vi. Mi tute aflektiĝus se mi restigus lama tiel amindan homon, kiel princinon Hermontiso."

Mi emfaze diris tiujn vortojn per galanta kaj poeta tono, kiu verŝajne mirigis la belan egiptinon.

Ŝi direktis al mi dankoplenan rigardon, kaj ŝiaj okuloj ekbrilis de blua lumo.

Ŝi prenis sian piedon, kiu ĉi-foje lasis sin preni, kvazaŭ virino, kie estas metonta duonboton, kaj tre lerte alĝustigis ĝin al sia kruro.

Tiun operacion fininte, ŝi faris du aŭ tri paŝojn en la ĉambro, kvazaŭ ŝi volas certigi, ke ŝi vere ne plu lamas.

"-Ha! Kiel mia patro estos kontenta, ĉar li ege bedaŭris mian kripliĝon, kaj li, ekde la unua tago post mia naskiĝo, laborigis tutan popolon por bori tiom profundan tombegon, kiu povos konservi min sendifekta ĝis la suprema tago, kiam la animoj devos esti pezataj en la peziloj de Amentio12.

Venu kun mi ĉe mian patron, li bone akceptos vin, vi redonis al mi mian piedon."

Mi trovis tiun proponon tute natura. Mi vestis min per noktosurtuto kun grandaj baskoj, kiu donis al mi tre faraonan silueton, mi haste metis turkajn babuŝojn, kaj mi diris al princino Hermontiso, ke mi estas preta sekvi ŝin.

Antaŭ ol foriri, Hermontiso malligis el sia kolo la verdan figureton kaj metis ĝin sur la disigitajn paperfoliojn, kiuj kovris la tablon.

"-Ja justas, ŝi diris ridetante, ke mi anstataŭigu vian paperpremilon."

Ŝi etendis al mi sian manon, kiu estis milda kaj malvarma same kiel kolubra haŭto, kaj ni foriris.

Dum kelkaj tempoj ni iris per saga rapideco en flua kaj grizaĉa medio, kie apenaŭ skizitaj siluetoj pasis dekstre kaj maldekstre de ni.

Momenteton, ni vidis nur akvon kaj ĉielon.

Kelkajn minutojn poste, obeliskoj ekvideblis, pilonoj, deklivoj apud sfinksoj konturiĝis ĉe la horizonto.

Ni estis alvenintaj.

La princino kondukis min antaŭ monton el rozkolora granito, kie troviĝis aperturo mallarĝa kaj malalta, kiun estus malfacile distingi el la ŝtonaj fendoj, se du buntaj steleoj kun skulptaĵoj ne ebligus trovi ĝin.

Hermontiso lumigis torĉon kaj ekmarŝis antaŭ mi.

Temis pri koridoroj krude boritaj en la roko. La muroj, kovritaj de hieroglifaj paneloj kaj alegoriaj procesioj, verŝajne okupis milojn da brakoj dum miloj da jaroj. Tiuj senfine longaj koridoroj finvenis al kvadrataj ĉambroj, meze de kiuj estis ŝaktoj en kiuj ni desupris per krampoj aŭ spiralaj ŝtuparoj. Tiuj ŝaktoj kondukis nin en aliajn ĉambrojn, el kiuj foriris aliaj koridoroj same ornamitaj per nizoj, serpentoj ronde volviĝintaj, taŭo, pedumo, mistika bariso13, ja mirinda verko, kiun neniu vivantula okulo devis vidi, senfinaj granitaj legendoj, kiujn nur la mortintoj havis sufiĉan eternan tempon por legi.

Fine ni alvenis en ĉambron tiel vastan, tiel gigantan, tiel senmezuran, ke ne eblis vidi ĝiajn limojn. Ĝis nevidebleco etendiĝis vicoj da grandegaj kolonoj inter kiuj tremetis palaj flavlumaj steloj: tiuj brilaj punktoj rivelis nekalkuleblajn profundaĵojn.

Princino Hermontiso daŭre tenis mian manon kaj gracie salutis la mumiojn konatajn de ŝi.

Miaj okuloj alkutimiĝis al tiu krepuska duontago, kaj mi ekdistingis aferojn.

Mi vidis, sidantajn sur tronoj, la reĝojn de subteraj rasoj: ili estis grandaj sekaj majunuloj, faltitaj, nigraj de nafto kaj bitumo, kapvestitaj per oraj pŝentoj, kovritaj de brustoplatoj kaj kolŝirmiloj, punktitaj de ĵuvelŝtonoj, havantaj okulojn kun sfinksa fikseco kaj longajn barbojn blankajn de jarcentaĝaj neĝoj: malantaŭ ili, iliaj balzamitaj popoloj staris en la rigidaj kaj embarasitaj pozoj de la egipta arto, eterne gardantaj la teniĝon ordonitan de hieratika kodekso. Malantaŭ la popoloj miaŭis, flugilbatis kaj rikanis samepokaj katoj, ibisoj kaj krokodiloj, iĝintaj eĉ pli monstraj pro siaj bendetaj vindaĵoj.

Ĉiuj faraonoj ĉeestis, Keopso, Kefreno, Psametiko, Senusreto, Amenotefo, ĉiuj la nigraj regantoj de la piramidoj kaj de la reĝaj tombegoj. Sur pli alta podio sidis la reĝo Kronoso, kaj Ksisutro, samtempulo de diluvo, kaj Tubal-Kaino14, kiu antaŭis lin.

La barbo de reĝo Ksisutro estis tiom kreskinta, ke ĝi jam sepfofe ĉirkaŭis la granitan tablon sur kiu li apogis sin revante kaj duondormante.

Plimalproksime, en polvoplena vaporo, tra la nebulo de eterneco, mi neprecize distingis la sepdek du antaŭadamajn reĝojn kun iliaj sepdek du popoloj por ĉiam malaperintaj15.

Princino Hermontiso lasis al mi kelkajn minutojn por ĝui tiun kapturniĝan spektadon, kaj prezentis min al la faraono, sia patro, kiu majeste kapsignis al mi.

"-Mi retrovis mian piedon! mi retrovis mian piedon! kriis la princino frapante siajn manetojn unu kontraŭ la alia kun ĉiuj signoj de freneza ĝojo, ja tiu sinjoro redonis ĝin al mi."

La rasoj de Kemeo, la rasoj de Nahaso16, ĉiuj nacioj, nigraj, bronzkoloraj kaj kuprokoloraj, koruse ripetis : "-Princino Hermontis retrovis sian piedon."

Ksisutro mem emociiĝis:

Li levis sian pezan palpebron, pasigis fingron sur sia lipharo, kaj direktis al mi sian rigardon plenan de jarcentoj.

"-Je Oms, hundo de inferoj, kaj je Tmej, filino de la suno kaj de la vero, jen brava kaj digna knabo, diris la faraono svingante al mi sian skeptron kun lotusfloro. Kion vi volas kiel rekompencon?"

Per la aŭdaco, kiun donas la sonĝoj, en kiuj nenio ŝajnas neebla, mi petis la manon de Hermontiso: la mano por la piedo ŝajnis al mi bonstila antiteza rekompenco.

La faraono grande malfermis siajn vitrajn okulojn, surprizita de mia ŝerco kaj mia peto.

"-El kiu lando vi venas, kaj kiom vi aĝas?

-Mi estas franco kaj havas dudek sep jarojn, faraona moŝto.

-Dudek sep jarojn! kaj li volas edziĝi al la princino Hermontiso, kiu havas tridek jarcentojn!" samtempe kriis ĉiuj tronoj kaj ĉiuj nacioj.

Nur Hermontiso ne ŝajnis trovi mian peton malkonvena.

"-Se vi havus nur du mil jarojn, plu diris la maljuna reĝo, mi bonvole donus al vi la princinon, sed la diferenco estas tro granda. Kaj niaj filinoj bezonas edzojn, kiuj daŭras. Vi ne plu scias, kiel konservi vin: la lastaj, kiujn oni alportis antaŭ apenaŭ dek kvin jarcentoj, nun estas nur pinĉpreno da polvo. Rigardu, mia karno estas malmola kiel bazalto, miaj ostoj estas ŝtalaj stangoj.

Mi ĉeestos la lastan tagon de la mondo kun la korpo kaj la vizaĝo, kiujn mi vivanta havis. Mia filino Hermontiso daŭros pli longe ol bronza statuo.

Tiam, la vento estos disportinta la lastan grajnon de via polvo, kaj eĉ Iziso mem, kiu sciis retrovi la pecojn de Oziriso, estus embarasita retroformi vian estaĵon.

Rigardu kiel mi estas ankoraŭ forta, kaj kiel bone tenas miaj brakoj", li diris skuante mian manon laŭ la angla kutimo, preskaŭ tranĉante miajn fingrojn kun iliaj ringoj.

Li tiel forte premis, ke mi vekiĝis, kaj mi ekvidis mian amikon Alfredo, kiu tiris min je la brako kaj skuis min por veki min.

"Ah do! obstina dormanto, ĉu mi devos portigi vin en la stratmezon kaj fajrigi piroteknikaĵon ĉe viaj oreloj?

Jam pasis tagmezo, ĉu vi do ne memoras, ke vi promesis veni ĉe min por ke ni iru kune rigardi la hispanajn pentraĵojn de S-ro Aguado17 ?

-Dio mia! mi ne plu pensis pri tio, mi respondis vestante min, ni tuj iru: mi havas la invitilon sur mia skribotablo."

Mi fakte iris por preni ĝin, sed imagu mian surprizon kiam anstataŭ la mumian piedon, kiun mi hieraŭe aĉetis, mi vidis la figureton el verda vitro metitan de princino Hermontiso!

 

 

1Laŭ André-Charles Boulle (1642-1732) fama franca meblofaristo, kies nomon prenis la plej fama meblarta altlernejo de Parizo.

2Franca potisto kaj emajlisto (ĉ.1510-ĉ.1590), kiu famas pro lia strebo imiti la ĉinan emajladon.

3Temas pri populara nomo de la ora monero valoranta dudek frankojn, sur kies reverso estis la profilo de reĝo Ludoviko.

4Ne serĉu la francan vorton cauchelimarde en via vortaro, ĝi ne ekzistas, nek la esperanta koŝlimardo. Fakte Gauthier eraris, en du verkoj liaj, la ĝusta vorto estas colichemarde, speco de granda rapiro.

5Λύσιππος , greka skulptisto de la 4-a jarcento a.K naskiĝinta en Korinto

6Fakte nomo de urbo, nuntempa Erment en alta Egiptujo.

7Slanga nomo de kvinfranka monero.

8Laŭ la malnova greka παρασχίστής, egiptaj pastroj kiuj balzamis la kadavrojn por mumiigo.

9Gauthier longe aludas la bajaderon Amany en sia vojaĝrakonto "Caprices et Zigzags" (1845). Ekzistas ankaŭ tiel nomita statueto skulptita de Jean-Auguste Barre en 1838, du jarojn antaŭ ol Gauthier verkis ĉi tiun novelon.

10Ĉefurbo de tiama samnoma ŝtateto en Arabujo.

11Speco de korkaj sandaloj.

12En la egipta mitologio Amenti estas la okcidento, kie oni situigis la landon de mortintoj.

13Taŭo, el la greka litero ταῦ (T), kies formon ĝi havas, estas sankta instrumento, kiun tenas multaj egiptaj dioj, pedumo el la latina pedum estas la bastonsceptro atribuita al preskaŭ ĉiuj dioj, kaj bariso, el la greka βᾶρις estas barka tipo, kiu tranportas la animon de forpasintoj al Amentio.

14Tubal-Kaino, frato de Noa, estas, laŭ la Biblio, la praulo de ĉiuj forĝistoj.

15Laŭ teorio de la 18-a jarcento, okazis du Genezoj, tiu de la homaro antaŭ tiu de la judoj, rakontita en la Biblio.

16Nigraj popoloj de la Alta Nilo, kiuj provizis sklavojn al Egiptujo.

17Alexandre-Marie Aguado (naskiĝinta en Sevilo 1784-1842) posedis riĉan kolekton de pentraĵoj.


 

de Tjeri (noreply@blogger.com) je 2024-06-15 08:55

Esperanta Retradio

Migrantoj nepre bezonataj

Jam delonge dekstraj partioj varbas por "minusa migrado" kaj ekzemple postulas haltigon de azildonado kaj elŝovadon de krimecaj enmigrintoj. La realigo de tiu ideo estus fatala, avertas esploristoj. Laŭ ili enmigrintoj estas gravaj por la sociala ŝtato.

Sen homoj kun eksterlanda civitaneco en multaj branĉoj de la ekonomio ne plu eblus daŭrigi la negocan aktivecon, akcentis sociologo de la universitato de Vieno. En la purigado kaj prizorgado de konstruaĵoj, en la hotela metio kaj en la gastronomio kaj en la ludonado de laborfortoj ekzemple jam pli ol la duono de la nememstare okupitaj laborantoj ne estas aŭstraj civitanoj. En la nutraĵa industrio, en la konstruado kaj en flegado estas almenaŭ triono.

"Se mankas triono de la laborantoj, tiam en realo ne plu eblas daŭrigi la aferojn", skizas la sociologo la sekvojn de la plano kiun fine de la jaro 2023 skizis la eksa estro de la ekstremdekstra identeca movado en Aŭstrio.

En Vieno kie vivas aparte multaj homoj kun enmigra fono, laŭ la sociologo sen tiuj homoj la provizado de la loĝantaro tute ne eblus. En gastigado kaj gastronomio ekzemple tri kvaronoj de la laborantoj havas enmigran fonon, en konstruado kaj ĉe ceteraj servoj - ekzemple en la purigado en konstruaĵoj - estas du trionoj, en la kampoj edukado kaj instruado kaj en la sanservoj kaj socialaj institucioj estas kvar el dek laborantoj.

"La enmigrintoj estis por la socialaj kasoj en Aŭstrio ĝis nun bona negoco", diris profesoro pri historio de orienta centra Eŭropo ĉe la universitato de Vieno. Kompreneble lingvokursoj kaj kvalifikaj paŝoj precipe post la enmigra ondo de la jaroj 2015/16 kostas iom. La bilanco tamen el historia vidpunkto estas tute pozitiva. "Enmigrintoj ĉiam kontribuis al la bonstato kaj prospero de la akceptantaj socioj, se oni sufiĉe bone traktas ilin."

La historiisto pledis tiam ankaŭ por pli forte akcenti kiun pozitivan rolon plenumas la enmigrintoj en Aŭstrio per sia laboro. Koncepto de radikala "remigrado", ĉe kiu homoj kun eksterlanda civitaneco aŭ kun radikoj en eksterlando estu ŝovataj el la lando, tio estus "atako al la tuta loĝantaro".

Deviga reportado de homoj kun enmigra fono estus komparebla kun etna purigado, akcentis la profesoro, kaj tiaj etnaj purigadoj historie kondukis - ekzemple en la eksa Jugoslavio - ĉiam al eksplodo de perforto kiu krome direktiĝis ankaŭ ĉiam kontraŭ pluaj grupoj, kiel aliaj minoritatoj, intelektuloj kaj ĵurnalistoj. Kunligita kun tio estus ankaŭ la fino de laŭjura ŝtata regado kaj la konverto de la liberala demokratio al etnokratio, kune kun perdo de bonstato kaj malriĉiĝo, diris la profesoro.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-15 06:00

2024-06-14

La Balta Ondo

Mesaĝo de UEA al UN okaze de la Monda Tago de Rifuĝintoj, la 20a junio 2024

rifuĝintojRifuĝintoj estas inter la plej vundeblaj homoj de nia hodiaŭa mondo. Krom fuĝi el persekuto, teroro, konflikto aŭ katastrofo, ili ofte ankoraŭ frontas danĝerojn survoje al rifuĝo kaj en la regionoj kie ili serĉas sekurecon. Tamen, rifuĝintoj estas homoj kaj havas homajn rajtojn: ili rajtas rekonstrui siajn vivojn. Kune ni povas garantii ilian sekurecon kaj subteni ilian ekonomian kaj socian inkluzivon. Kaj kune ni povas labori por elimini la kialojn de ilia fuĝado.

La nunjara temo de la Alta Komisiono de UN por Rifuĝintoj (UNHCR) estas: “Por mondo kie rifuĝintoj estas bonvenigataj“. Solidareco estas la ŝlosilo: en gastigaj landoj, solidareco por ricevi rifuĝintojn kaj helpi ilin prosperi en la nova komunumo; internacie, solidareco por helpi fini konfliktojn kaj ripari naturajn katastrofojn, rekonstrui landojn, kaj subteni gastigajn landojn per bezonataj rimedoj.

La sperto esti rifuĝinto kaŭzas profundan senton de senpoveco. Filozofo Hannah Arendt, mem rifuĝinto, priskribis tiun senpovecon jene: “Ni perdis nian hejmon, kiu signifas la familiarecon de ĉiutaga vivo. Ni perdis nian okupon, kiu signifas la memfidon, ke ni iel utilas en ĉi tiu mondo. Ni perdis nian lingvon, kiu signifas la naturecon de reagoj, la simplecon de gestoj, la senafektan esprimon de sentoj”. [Arendt, We Refugees 1943]

Ĉar lingvo estas tiel baza en homa vivo, ĝi devas ricevi specialan atenton. Kie komuna lingvo mankas, la lingvo estas ofte la ĉefa baro por rifuĝintoj; kie komuna lingvo ekzistas, ĝi povas esti malferma pordo kaj vojo al plena integrado. Ni pledas por urĝa atento al lingvaj homaj rajtoj de rifuĝintoj. Same kiel ĉiuj aliaj homoj, ili rajtu uzi siajn lingvojn, kaj rajtu lerni, aliri servojn, kaj partopreni publikajn diskutojn per siaj gepatraj lingvoj. Krome, ili rajtu lerni la lingvojn de sia nova hejmo.

Kiel komunumo de parolantoj de la internacia lingvo Esperanto, ni strebas por faciligi komunikadon, plifaciligi rilatojn inter homoj, kreskigi fortikan senton de solidaro kaj disvolvi komprenon kaj estimon. Mondo kie rifuĝintoj estas bonvenaj estas mondo kie ĉiuj lingvoj estas bonvenaj: ni konstruu kune tiun mondon.

[Mesaĝo sendota al UN. Kun afabla peto republikigi ĝin en viaj lokaj kaj landaj gazetoj kaj aperigi ĝin en viaj aliaj komunikiloj. Dankon!]

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2024, №1169.

Abonu La Ondon de Esperanto por 2024 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2022 kaj 2023. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Mesaĝo de UEA al UN okaze de la Monda Tago de Rifuĝintoj, la 20a junio 2024 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-14 21:46

Neniam milito inter ni

1 infano el 4 suferas pri « grava nutraĵa malriĉeco »

Ilustra bildo. Phhere/CCO 14/06/2024 La nombro estas alarma: en la mondo, kvarono el la infanoj malpli ol 5-jara (27%) vivas en « grava nutraĵa malriĉeco » laŭ studaĵo publikigita la 6an de junio fare de la Infan-Fonduso de la Unuiĝintaj Nacioj ( Unicef...

de neniammilitointerni je 2024-06-14 13:40

Le Monde diplomatique en Esperanto

Milito kaj paco sur la Korea Duoninsulo

Diskurso de la nord-korea gvidanto Kim Ĝong-un, en Januaro 2024, estigis gravajn maltrankvilojn en okcidentaj kancelarioj. Anoncante strategian rompon, Pjongjango ŝajnis minaci sian sudan najbaron kaj prepari armean atakon. Kiel ofte okazas, la pli influaj analizoj de la situacio ne enkalkulis la respondecojn de la aliaj agantoj en la konflikto.

JPEG - 809.2 kio
Nord-korea balistika misilo dum parado en Pjongjango

Certe ekzistas kialoj por maltrankviliĝi pri ebla milito sur la Korea Duoninsulo – sed ne tiuj, kiujn donas la ĉefaj amaskomunikiloj kaj ties preferataj ekspertizistoj, aŭgurantaj ke Nord-Koreujo, ĉiam pli malzorgema kaj ekspluatante la absorban zorgon de Okcidento pri la milito en Ukrainujo, serioze konsideras atakon kontraŭ Sud-Koreujon. La franca gazeto La Croix publikigis artikolon titolitan « En Nord-Koreujo, Kim Ĝong-un diras ke li pretas militi kontraŭ Sud-Koreujon » (16-a de Januaro 2024). Kaj laŭ du respektataj analizistoj pri nord-koreaj aferoj, la nuna situacio sur la duoninsulo « estas pli danĝera ol tia, kia ĝi iam ajn estis ekde frua Junio 1950 » (1). Almenaŭ kelkaj usonaj oficialuloj ŝajne konsentas. Kiel raportis The New York Times, usonaj oficialuloj kredis ke Kim Ĝong-un « povas iniciati ian mortigan militan agadon kontraŭ Sud-Koreujo dum la venontaj monatoj, post ŝanĝi sian politikon al malkaŝa malamikeco » (2).

Tiuj, kiuj malfidas la intencojn de Nord-Koreujo, trovis subtenon por siaj timoj en la drama anonco de Kim Ĝong-un pri nova politiko rilate al Sud-Koreujo dum lia diskurso al la Supera Popola Asembleo la 15-an de Januaro (3). S-ro Kim deklaris Sud-Koreujon la « unuaranga malamiko » de la nacio kaj alvokis malfondon de « ĉiuj organizaĵoj, kiujn ni fondis kiel solidarecajn instancojn pri paca reunuiĝo » same kiel « ĉiuj kanaloj de nord-suda komunikado laŭlonge de la landlimo, inkluzive de tio, ke ni materie kaj tute tranĉu la niaflankajn relvojojn ». Li krome ordonis eliminon de tiaj « konceptoj, kiaj estas “reunuiĝo”, “reakordiĝo” kaj “samlandanoj”, el la nacia historio de nia Respubliko ».

Ĉi tiu obstina rompo de la promesa ligo, kiun Nord-Koreujo delonge asertis pri paca reunuiĝo kun la Sudo (eĉ inkluzivante malkonstruon de la Monumento al la Tri-Punkta Ĉarto por Nacia Reunuiĝo), kune kun plioftiĝanta horaro de misilpafadoj, estas la pruvoj ofte citataj rilate al la kreskanta ebleco de milita agado fare de Nord-Koreujo. Tamen, se iu plene legos la diskurson de s-ro Kim, tiu trovos gravajn kontraŭpruvojn.

Fakte, la plejparto de la Kim-a parolado temis pri la nord-korea ekonomio – kiel emfazis ĝia titolo, « Pri la Tujaj Taskoj por la Prospero kaj Disvolviĝo de Nia Respubliko kaj Antaŭenigo de la Bonfaro de Nia Popolo ». S-ro Kim parolis pri la neceso kompletigi projektojn en pluraj ŝlosilaj sektoroj, inkluzive de la metalurgia, ĥemia, maŝinila kaj energia industrioj, por « firme meti la ĝeneralan ekonomion de la lando sur la vojo al stabila kaj daŭripova disvolviĝo ».

Li ankaŭ emfazis la gravecon venki « la grandan malegalecon de vivniveloj inter la ĉefurbo kaj provincoj, kaj inter urboj kaj la pejzaĝo », notante ke ĉi tiu malegaleco « kontraŭas la ideon pri ampleksa disvolviĝo de socialista konstruado ». Unu aparte emfazata respondo estis nova regiona politiko pri disvolviĝo, kio postulos planatan konstruadon de novaj industrioj, san- kaj eduk-institucioj, kaj loĝejoj en dudek gubernioj dum la venonta jardeko por redukti regionajn malekvilibrojn. Resume, temis ne pri diskurso signalanta militismigon de la nord-korea ekonomio ; ĝia ĉefa fokuso estis la defioj de disvolviĝado, ne militopretigoj.

« Ni neniam unuflanke startos militon »

S-ro Kim plurfoje diris ke la nova politiko de sia lando rilate Sud-Koreujon estis respondo al la degeneranta sekureca medio, ne deziro al milito. Jen unu ekzemplo : « Parolante eksplice, ni neniam unuflanke startos militon se la malamikoj ne provokos nin ». Alia : « Ne estas ajna kialo preferi militon, kaj do ne estas ajna intenco unuflanke ekmiliti, sed tiam kiam milito fariĝos realaĵo kontraŭ ni, ni neniam provos eviti ĝin, kaj ni faros perfektajn kaj rapidajn agojn, ĝisfunde preparitajn, por defendi niajn suverenecon, popolan sekurecon kaj ekzistorajton ».

Estas facile dokumenti la degeneradon de la sekureca medio de Nord-Koreujo. Jen unu specimeno ilustranta la kreskantan agresemon de la usona eksterlanda politiko : en 2023 Usono kaj Sud-Koreujo kondukis 42 komunajn armeajn ekzercojn. Ĉiuj celis Nord-Koreujon. Pluraj tre malsimilis al tiaj simplaj ekzercoj, kies celo estas testi aparatojn kaj komunikadon. Pluraj inkluzivis planadon de unuafrapa nuklearmila atako, aliaj eliminon de la nord-korea ŝtatestraro.

Sep apartajn fojojn, Usono flugigis nuklebomb-kapablajn aviadilojn super la Korea Duoninsulo por afekte montri sian potencon. Plurajn flugojn faris bombaviadiloj de la tipo B-1, akompanataj de ĉasaviadiloj sud-koreaj kaj kelkfoje japanaj, por testi la nord-koreajn aerdefendojn. En Julio Nord-Koreujo plendis pri usonaj aviadiloj, kiuj kondukis spionmisiojn super « la ekskluziva ekonomia zono de la Nordo » dum ok sinsekvaj tagoj (4).

Eble plej maltrankviliga por Pjongjango estis tio, ke Usono sukcesis venki la antaŭan rezistadon de Sud-Koreujo kontraŭ triflanka armea interkonsento, en kiu partoprenos Japanujo. Tian interkonsenton oni aprobis dum la pintkunveno ĉe Camp David en Aŭgusto 2023. La tri landoj konsentis okupiĝi pri kundividado de armeaj spion-informoj en reala tempo, kunlaborado pri balistikaj misiloj por defendado, ĉiujaraj triflankaj armeaj ekzercoj, kaj armea kunlaborado por alfronti minacojn de ajna komuna malamiko « trans agadkampoj kaj trans Hind-Pacifiko kaj pretere » (5).

Usona regado de la Komandejo de Unuiĝintaj Nacioj

Tri monatojn poste, okazis por la unua fojo la « Kunveno de Defendoministroj de la Korea Respubliko kaj de la Membroŝtatoj de la Komandejo de Unuiĝintaj Nacioj [KUN] » en Seulo. KUN-on establis Usono dum la Korea milito, sen UN-a aprobo (6), kaj ĝiaj fortoj daŭre funkcias sub rekta usonarmea komandado. Instigite de Usono, la defendoministroj devontigis sin plifortigi la militpretecon de KUN por respondi al nord-koreaj provokoj. Usono nun klopodas por certigi japanan partoprenadon en trejnado kaj operacoj de KUN (7).

Preskaŭ unu jaro antaŭ ol s-ro Kim parolis, la sud-korea prezidanto Jun Sok-jol ordonis ke Nord-Koreujo enlistiĝu kiel « ĉefa malamiko » en la registara resuma dokumento pri defendopolitiko. Kaj en Decembro 2023, dum vizito al la senarmea zono kiu apartigas Sudon kaj Nordon, s-ro Jun diris al tieaj sudkoreaj trupoj : « Kaze de provokoj, mi petas vin tuj rebati, kaj raporti ĝin poste » (8).

La nord-koreaj gvidantoj estus malsaĝaj se ili ne konsiderus serioze tiujn aferojn, precipe la membrecon de Sud-Koreujo en triflanka armea alianco estigita por subteni la eksterlandajn politikajn celojn de Usono. Estante parto de tiu alianco, la eksterlanda kaj armea politikoj de Sud-Koreujo apenaŭ povas ne fariĝi ĉiam pli interplektitaj kun, kaj formitaj fare de, la interesoj de Usono kaj (due) Japanujo. La usona komandanto de la Komandejo de Kombinitaj Fortoj en Sud-Koreujo jam tenas la operacan regopovon rilate al sud-koreaj fortoj dum okazas milito. Konsekvence, Sud-Koreujo verŝajne fariĝos ĉiam pli nefidinda, se ne malamika, partnero por intertraktadoj.

Tiu lastatempa historio helpas klarigi la decidon de s-ro Kim por malmunti ĉiujn ligojn inter la du Koreujoj. Ĝi ankaŭ subtenas tiun interpreton, ke la rimarkoj de s-ro Kim rilate al eksterlanda politiko ĉefe celis averti sud-koreajn kaj usonajn gvidantojn pri la risko de neintencitaj konsekvencoj de iliaj agoj, ne signali novan agreseman sintenon.

Restas vidi ĉu la decido de s-ro Kim bone servos al nord-koreaj interesoj en la estonteco. Li povis simple kviete malpliigi laboradon pri komunaj nord-sudaj projektoj dum konservi la diversajn solidarecajn organizaĵojn, kiujn establis Pjongjango por subteni klopodojn pri paca reunuiĝo. La decido malfondi tiujn organizaĵojn certe lasis en malfacila situacio sud-koreajn aktivulojn laborantajn por senmilitismigo de la duoninsulo kaj pli bonaj rilatoj inter Nordo kaj Sudo. Ĝi ankaŭ lasas al tiuj en la korea diasporo, kiuj daŭre konvinke laboras por reunuiĝo aŭ almenaŭ por normigo de la rilatoj inter la du Koreujoj, malmultajn kanalojn por konservi dialogon kun Nordo. Krome, la politika medio en Sud-Koreujo tute ne estas stabila. La nuna sud-korea prezidanto, Jun Sok-jol, estas tre malpopulara pro siaj decidoj pri laborado, homaj rajtoj kaj eksterlanda politiko ; la sekvonta registaro eble montriĝos pli respondema intertraktanto.

Bezono por nova politiko rilate al Usono

Tio, kion ni vidas sur la Korea Duoninsulo, estas danĝera spiralado de agoj kaj retroagoj. Ekzemple, en Decembro 2023 usona nukleenergia submarŝipo albordiĝis en Pusano, Sud-Koreujo, montrante la firman decidon de Usono por defendi Sud-Koreujon. La sekvan tagon Nord-Koreujo testis interkontinentan balistikan misilon. Ĝi deklaris, ke ĝi tion faris kiel respondon al la ĉeesto de la submarŝipo. Sud-Koreujo kaj Usono kondamnis la agon kiel provokon.

Kaj en Januaro, mallonge post la diskurso de s-ro Kim, Usono, Japanujo kaj Sud-Koreujo faris grandegan triflankan mararmean ekzercon, kiu inkludis usonan nukleenergian aviadilŝipon. AP News nomis tion « eble la plej grandaj komunaj mararmeaj ekzercoj, kiujn ili iam ajn faris, kiel elmontro de sia forto kontraŭ Nord-Koreujo havanta nukleajn armilojn » (9). Du tagojn poste, Nord-Koreujo faris provon pri tio, kion ĝi asertis esti sia plej lasta armilo, la « submara nuklearmila sistemo » Haeil-5-23.

En frua Marto 2024, Usono kaj Sud-Koreujo aranĝis siajn ĉiujarajn komunajn armeajn ekzercojn, Freedom Shield (Ŝildo de Libereco). Por la unua fojo, 12 membroŝtatoj de KUN (inkluzive de Aŭstralio, Kanado, Francujo, Unuiĝinta Reĝlando, Grekujo kaj Italujo) ankaŭ partoprenis la ekzercojn (10). En malfrua Marto, Vaŝingtono kaj Tokio decidis efektivigi « la plej grandan promocion de sia sekureca alianco ekde kiam ili subskribis reciprokan traktaton pri defendo en 1960 » (11).

Per unu mispaŝo ĉi tiu mortiga danco facile povus ekigi plenskalan regionan militon, kun neimageblaj sekvoj. Kaj se ni ja haltigos ĝin, ni devos transigi la publikan atenton for de la nord-koreaj intencoj al la usonaj intencoj, ĉar Usono ja estas la gvidanto de tiu ĉi spiralado.

Ekde la disiĝo de Sovet-Unio, Nord-Koreujo petadis rektajn intertraktadojn kun Usono. Ĝi volis subskribi pactraktaton kiu finigos la Korean Militon, kiel paŝo al normigo de rilatoj. Sed ĝis nun Usono rifuzis engaĝi sin en tiaj intertraktadoj.

Estas pluraj kialoj por ĝia malinklino. La nord-korea minaco multe profitigis la usonan arme-industrian komplekson, pravigante financadon por la disvolviĝo de gamo de multekostaj kaj enspezigaj armilosistemoj. Ĝi disponigas utilan raciigon por konservado de usonaj bazoj kaj trupoj en kaj Japanujo kaj Sud-Koreujo, proksime al Ĉinujo same kiel Nord-Koreujo. La daŭra minaco ankaŭ helpas plifortigi la politikan pozicion de usonemaj konservativaj partioj en ambaŭ landoj.

Ĝis nun Usono do volis renkontiĝi kun Nord-Koreujo nur se la tagordo limiĝus al tio, kiam kaj kiel Nord-Koreujo finos sian nuklean programon kaj detruos siajn armilojn. Sed al Nord-Koreujo, tia postulo estis netolerebla.

Usono, ne Nord-Koreujo, alportis nukleajn armilojn sur la Korean Duoninsulon, en 1958. Ilin oni ripete uzis por minaci Nord-Koreujon, jardekojn antaŭ ol Nord-Koreujo komencis sian propran nuklean programon, malobservante la principojn de la Traktato kontraŭ Pliigo de Nukleaj Armiloj. Kaj nun Nord-Koreujo alfrontas aliancon de bone armataj malamikaj landoj, superregatan de Usono. Dum la pojara armea elspezado proksimas al 900 bilionoj da dolaroj en Usono kaj proksimume 40 bilionoj da dolaroj en Sud-Koreujo, Nord-Koreujo elspezas nur 4 bilionojn da dolaroj, laŭ taksoj de la Usona Ŝtat-departemento (ministerio pri eksterlandaj aferoj) (12). Unuflanka nuklea senarmiĝo sendube devas ŝajni sinmortiga al nord-koreaj gvidantoj. Ĉu tio signifas, ke Nord-Koreujo estas minaco al paco ?


(1) Robert L Carlin kaj Siegfried S Hecker, « Is Kim Jong Un Preparing for War ? » 38 North, 11-a de Januaro 2024.

(2) Edward Wong kaj Julian E Barnes, « US is watching North Korea for signs of lethal military action », The New York Times, 25-a de Januaro 2024.

(5) « The Spirit of Camp David : Joint Statement of Japan, the Republic of Korea and the United States », Gazetara Konferencoĉambro de la Blanka Domo, 18-a de Aŭgusto 2023.

(6) « In Name Only : the United Nations Command and US Unilateralism in Korea », Instituto de Korea Politiko, 1-a de Julio 2020.

(7) Ĝang Ĉang-ĝun, « 한반도 전쟁 위기 : 과거의 반복인가, 새로운 국면인가 », « Milita krizo sur la Korea Duoninsulo : ĉu ripeto de la pasinteco, ĉu nova fazo ? », Minplusnews, 24-a de Januaro 2024,

(8) Kim Han-ĝu, « Yoon orders military to retaliate first, report later in case of enemy attacks », Yonhap News Agency, 28-a de Decembro 2023.

(11) Demetri Sevastopulo kaj Kana Inagaki, « US and Japan plan biggest upgrade to security pact in over 60 years », Financial Times, Londono, 24-a de Marto 2024.

(12) Kim Tong-hjung, « North Korea passes new defense budget », Defense News, 19-a de Januaro 2023.

de Martin HART-LANDSBERG je 2024-06-14 13:13

Neniam milito inter ni

Argentino: la virinoj estas apartaj viktimoj de la aŭstereca politiko de la prezidento Milei

REUTERS - MARIANA NEDELCU 14/06/2024 La argentina prezidento Javier Mileil anoncis ĵaŭdon vespere malfundon de la sub-sekretario pri Protektado kontraŭ la genra perforto, kun konsekvenco maldungo de 500 funkciuloj. Memorige, la ultraliberala prezidento...

de neniammilitointerni je 2024-06-14 07:34

Esperanta Retradio

La babela turo de surd-mutuloj

Tiun ĉi sonartikolon verkis Paŭlo S. Viana el Brazilo
“Paroli” per gestoj estas tre antikva, praa trajto de la homaro. Ĝi ekzistis jam antaŭ la ekzisto de Homo sapiens. Fakte, produktado de sona lingvo dependis de la evoluo de la homa laringo. Homoj, kiuj en nia moderna mondo troviĝas en la situacio, ke ili ne povas aŭdi-paroli, evoluigis rafinitajn signolingvojn, sed ilia komunikproblemo ne sidas nur en la lingvo mem, sed en ilia socia medio.

En Brazilo, oni kreis tutlandan gestolingvon, nome “Libras”. Pro tio, oni povus supozi, ke ĉiuj koncernaj bezonantoj havas sian malfacilaĵon solvita. Sed ĝi ne estas la sola lingvo uzata en komunumoj de surduloj en ĉi tiu lando. En simila maniero, estas eraro pensi, ke la portugala lingvo estas la sola lingvo en Brazilo. Ekzistas multaj etaj komunumoj de surduloj, dise tra la lando, kiuj uzas signolingvojn tute malsamajn ol “Libras”, kaj leksike, kaj gramatike. Tiuj etaj komunumoj estas relative izolitaj, kaj ne kontaktas aliajn homojn en la ekstera mondo. Ili uzas loke sian propran lingvon, kiu estas “natura”, aŭ “spontanea”. Nuntempe, fakuloj studas tiujn lingvojn kiel gravan lingvistikan fenomenon.

Efektive, temas pri sociaj rajtoj. Tiuj homoj troviĝas ja en situacio de manko de civitanaj kaj lingvaj rajtoj. Oni simple ignoras ilian komunikobezonon. Edukado fariĝas por ili malfacila, same kiel interagado kun aliaj civitanoj en pli ampleksa socionivelo.

En la 18-a jarcento fondiĝis en Parizo la unua lernejo por surduloj, kaj tiam oni ekuzis signolingvon kiel lingvon por edukado. En Brazilo, la unua lernejo por surduloj kreiĝis en 1856, fare de Imperiestro Petro la II-a, en Rio-de-Ĵanejro. Ĝi funkcias ĝis nun. Tamen, en Eŭropo, dum cent jaroj estis malpermesita la uzado de tiaj lingvoj por edukado de surduloj; nur en la 20-a jarcento tio estis restarigita. En Brazilo, oni leĝe oficialigis la lingvon “Libras” en la jaro 2002.

En la tuta mondo, oni nuntempe rekonas la bezonon apogi kaj uzi komunumajn signolingvojn. Estas tre grave, ke tiuj homoj frekventu lernejojn, kie ili povas libere komuniki kaj kunvivi. Oni konstante klopodas evoluigi teknologiaĵojn, kiuj permesus, ke tiuj surduloj fakte aŭdu kaj lernu paroli. Oni supozas, ke oni devas “resanigi” surdulojn. Tamen, lingvistoj opinias, ke gestolingvoj estas por tiuj homoj pli natura kaj facila, kaj unuigas ilin en pli harmonian socian kunvivadon, inkluzive kun aŭdkapablaj homoj. Kompreneble, ili poste devas transiri de siaj lokaj lingvoj al pli ĝenerale uzata lingvo, kiu plivastigas ilian komunikokampon. 

Temas pli vera Babelturo, pri kiu la tuta socio devas atenti kaj prizorgi. Temas pri homa rajto.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-14 06:00

2024-06-13

La Balta Ondo

Malferma alvoko – estraranoj de Tejo 2024–2025

estraro

La Elekta Komisiono de TEJO serĉas kandidatojn al la Estraro de TEJO por la mandato 2024–2025. La elektitoj enoficiĝos la 1an de septembro 2024 kaj finos la mandaton la 31an de aŭgusto 2025.

La Estraro estas la ĉefa plenuma instanco de TEJO. Novaj estraranoj estos elektitaj kadre de la ĉi-jara Internacia Junulara Kongreso en aŭgusto aŭ per reta voĉdono en julio. Kandidato por iĝi estrarano de TEJO devas esti individua membro de TEJO en 2024 naskita inter la 1a de septembro 1989 kaj la 31a de aŭgusto 2006. Aliaj dezirindaj trajtoj de kandidato estas sperto en gvidado de volontula organizo, sperto en la Esperanto-movado, laboremo kaj flekseblo.

La Estraro konsistas el maksimume 9 estraranoj, inter kiuj estas la Prezidanto, la Ĝenerala Sekretario, la Kasisto kaj de unu ĝis tri Vicprezidantoj.

Ĉiu estrarano povas havi unu aŭ plurajn estrarajn fakojn. Inter eblaj fakoj troviĝas:

  • Aktivula Trejnado, Eksteraj Rilatoj, Edukado, Scienco, Kulturo, Kongresoj, Landa & Faka Agado, Merkatiko & Informado, Talento, Transnaciaj Projektoj.
  • Adoleska Agado, Genra Egaleco, Juro, Moviĝeblo, Teĥnologio, Universitata Agado
  • Pasporta Servo, Rilatoj kun UEA, Volontuloj.

Kandidato estu preta okupiĝi pri iuj el la listigitaj fakoj.

Por kandidatiĝi, sendu mesaĝon al elekta.komisiono@tejo.org ĝis la neŝovebla limdato de la 30a de junio 2024. Alkroĉu viajn vivresumon, motivan leteron kaj eksplicitan indikon pri la fakoj kaj la oficoj, kiujn vi estos preta transpreni en la Estraro, se elektita.

Se vi scias pri alia taŭga kandidato, konvinku tiun homon sendi sian kandidatiĝon aŭ sendu mesaĝon al elekta.komisiono@tejo.org, tiel ke ni mem povu kontakti la eblan kandidaton.

K(unlab)ore,
la Elekta Komisiono de TEJO:

Fonto: https://www.tejo.org/alvoko-estraro-2024-2025/

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Malferma alvoko – estraranoj de Tejo 2024–2025 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-13 21:58

Global Voices

La liberigaj luktoj en Centra Ameriko kaj Palestino estas interplektitaj

La kontrolteknologioj kaj la armiloj el Israelo superregas en Centra Ameriko

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Ilustraĵo de Melissa Vida por Tutmondaj Voĉoj prezentanta la simbolon de Gvatemalo, la kecalon, kaj la simbolon de Palestino, la akvomelonon.

Ĉi tiu artikolo estis verkita de Sussan García por ContraCorriente [Kontraŭ la Fluo]. Ĝi estis reeldonita kaj redaktita ĉe Global Voices [Tutmondaj Voĉoj] laŭ komunikila interkonsento.

Ĉi tiuj pasintaj monatoj eĉ pli pruvis la farson de la “okcidenta” monda ordo, sub kiu ni vivas. La ŝtato Israelo mortigis pli ol 30 000 palestinanojn [en], kun la subteno de nordamerikaj kaj eŭropaj “demokratioj”, dum homoj en la tuta mondo spektas senfinajn masakrojn kaj malhumanigon rekte elsenditajn sur sociaj amaskomunikiloj. Ni vidas internaciajn koaliciojn disvolviĝi, strukturitaj laŭ la akso koloniantoj kaj koloniatoj, ĉar tutmonde subpremitaj komunumoj identiĝas [en] kun la malhumanigo de senhistoriaj rakontoj, faŝismo, genocidneado kaj terurigo kiun palestinanoj spertas el la manoj de Israelo kaj Usono.

Dum jardekoj, Israelo, en partnereco kun Usono kaj kiel ĝia reprezentanto, subtenis, armis kaj trejnis perfortajn faŝismajn diktatorojn en Centra Ameriko [eo]. Ili aktive subpremis demokratajn procezojn kaj alcelis centramerikan reziston, kiuj estas simile markitaj kiel “teroristoj”. Dum Israelo delokigis, etne purigis, diskriminaciis kaj buĉis palestinanojn en ties propraj hejmoj, Israelo daŭre eksportas siajn “batal-testitajn” teknologiojn al Centra Ameriko per armeaj kaj spionaj partnerecoj kaj armileksportoj. La palestina liberiĝa lukto estas do intime ligita kun tiu de Centra Ameriko, serĉante finon al la israela militmaŝino, al la usona imperiismo kiu mastrumas ĝin, kaj al la perforta monda ordo kiu ebligas ĝin.

Same kiel Usono direktas financadon, armilojn kaj soldatojn al Israelo kaj aliaj faŝismaj registaroj, Israelo estis etendaĵo de la usona militmaŝino. Dum la Malvarma Milito, Usono estis unu el la ĉefaj provizantoj de armiloj, financado kaj trejnado al faŝismaj reĝimoj en Salvadoro, Gvatemalo kaj Honduro. Kiam la abomenaĵoj faritaj de tiuj registaroj iĝis tro videblaj, Usono ricevis leĝajn malpermesojn plu subteni ilin ĝis 1974, kaj ĝi taskis [en] Israelon ke tiu ĉi daŭrigu fari tion anstataŭe.

En Salvadoro, Israelo disponigis 83 procentojn de armiloj inter 1975 kaj 1979 kaj helpis [en] trejni la Agentejon de Nacia Sekureco de Salvadoro (ANSESAL [es]), la sekretan policon kiu poste formos la fifamajn mortotaĉmentojn, mortigontajn dekojn da miloj da civiluloj. Ene de la teknologio kaj trejnado disponigitaj de Israelo, ekzistis fokuso sur la kontraŭribelo kaj la gvatado celanta gerilgrupojn. Unu tia teknologio [en] estis komputiligita sistemo, kiu disponigadis al dekstrulaj mortotaĉmentoj liston de nomoj, kaj estis uzita en Gvatemalo kaj Salvadoro. Kolonelo Sigifredo Ochoa Perez, ĉefa aktoro en la intensigado de la kontraŭribela militado, esprimis, ke li volis, ke la salvadora armeo prenu la “israelan solvon” por la nikaragva subteno por salvadoraj geriloj; li vidis Nikaragvon kiel “la centramerikan Libanon”.

Post la Sandinista Revolucio [eo], kiu iĝis koŝmaro por la kontraŭkomunistoj kaj sukcesrakonto por la revoluciuloj de la regiono, Nikaragvo iĝis celo de Usono, Israelo kaj la dekstrulaj centramerikaj gvidantoj. Antaŭe la rilato inter Nikaragvo kaj Israelo estis varma, jam antaŭ la ekzisto de Israelo. Diktatoro Anastasio Somoza García disponigis [en] al agentoj de Haganah [eo], cionisma milicia organizo kiu poste integriĝos en la israelan militistaron, diplomatian kovradon por aĉetado de armiloj en Eŭropo. Dum la 1970-aj jaroj, Israelo respondecis pri 98 procentoj de la armiloj importitaj de Nikaragvo. Post kiam la sandinista revolucio sukcese forpelis Somoza-n, Israelo intervenis por armi kaj trejni la kontraŭrevoluciulojn (Contras) dum la 1980-aj jaroj en la uson-aliancitaj Kostariko [eo] kaj Honduro [eo], kun la celo senpotencigi la sandinisman registaron kaj anstataŭigi ĝin per kontraŭkomunista dekstrula registaro. Tiuj iniciatoj kompletiĝis per planoj de israeltipaj setlejoj serĉantaj izoli Nikaragvon, kio kondukis al la setlado de kontraŭkomunistaj farmistoj laŭlonge de la nikaragva-kostarika limo. Tiu sama aliro estis uzita de Israelo, precipe en la limo kun Libano [eo].

En Gvatemalo, Efraín Ríos Montt [eo], armea generalo kiu organizis puĉon en 1982 por fariĝi prezidento, agnoskis la esencan rolon de la israela trejnado por ĝia sukceso; lia stabestro diris, ke “la israela soldato estas la modelo por niaj soldatoj”. Ríos Montt ankaŭ modeligis sian kontraŭribelan agraran strategion “Fazeoloj kaj Kugloj” bazitan sur la Nahal-programo de Israelo, kiu trejnas soldatojn en agrikulturaj teknikoj por starigi kaj vastigi landlimajn setlejojn. La regadjaroj de Ríos Montt estas rekonataj kiel la plej sangaj el la armita konflikto kaj en 2013 li estis juĝita en gvatemalaj tribunaloj pro genocido [en] kontraŭ indiĝenaj majaaj grupoj.

Nuntempe Israelo trejnas policistojn en Belizo [eo] kaj Panamo [eo]. En tiu ĉi lasta lando la programo ricevis severan kritikon en 2021, post kiam fotoj de la trejnado publikigitaj de la Panama Nacia Polico kaj la Israela Komerca Ĉambro montris viron kun pafilo celanta al bildo de armita persono portanta la palestinan kaptukon (kefijon, arabe:  كُوفِيَّة). La Panama Komitato de Solidareco kun Palestino kritikis la okazaĵon kiel stimuladon de rasismo kaj perforto, kaj alvokis la registaron nuligi tiajn “intervenojn” de Israelo. Panamo, historie fervora subtenanto de Israelo kaj fidinda bastiono de usona politiko en la regiono, konservas sian subtenon al Israelo kaj oficiale neas la suferon de palestinanoj. Same kiel Panamo alfrontis oficialajn minacojn por devigi la landon sekvi la regulojn, Belizo renkontis publikajn minacojn [en] de Israelo redukti la israelan turismon kaj malpliigi financadon fare de cionismaj investantoj post kiam la lando anoncis la interrompon de diplomatiaj rilatoj kun Israelo en novembro 2023.

La kresko de la kristana cionismo kreis kulturan kaj religian vehiklon [en] por akiri subtenon en Mezameriko, enradikiĝinta eĉ en la palestindevena prezidento de Salvadoro, Nayib Bukele. Antaŭ sia prezidanteco kaj kiel urbestro de Sansalvadoro, Bukele faris viziton subvenciitan de Israelo en Jerusalemon, dum kiu li renkontis la urbestrojn de Tel-Avivo kaj Jerusalemo, estis deklarita “amiko de Israelo” de ĉi-lasta, kaj preĝis [en] ĉe la Muro de Lamentadoj [eo].

En la bazo de la maltrankviligaj kontraŭkonstituciaj kaj krimigaj movoj de la salvadora prezidento estas israelaj teknologio kaj armiloj. Bukele uzis la spionprogramaron Pegasus [en] por kontraŭleĝe gvati kaj spuri kritikajn ĵurnalistojn. La programo estis evoluigita de eks-militisto kaj spionoficiro Yaniv David Zangilevitch kaj distribuita en Latin-Ameriko fare de Mossad, la israela spionagentejo. Pegasus estas prikontestata ĉar kelkaj registaroj uzis ĝin por atenci la homajn rajtojn per kontraŭleĝa kontrolado de politikistoj, disidentoj kaj ĵurnalistoj.

Rilate la malmultajn komentojn de Bukele esprimantajn fieron pri siaj palestinaj radikoj kaj rigardantajn teknologion kaj komercon kiel la vojon antaŭen por ebla nacio, akademiulo kaj verkisto Yousef Aljamal diris: “Por Bukele, Palestino estas nur malproksima memoro. Li estas parto de politika sistemo, kiu volas esti konforma al la ekstremdekstro, havi bonajn ligojn kun Israelo, plistreĉigi la rilaton kun aliaj dekstrulaj registaroj en Latin-Ameriko kaj havi bonajn konektojn kun Usono”.

En landoj kiel Honduro kaj Salvadoro, palestinanoj “longe konsistigis ekonomian eliton, ofte karakterizitan de politika konservativismo” [en]. Por ili, palestinaj revoluciaj batalantoj estas “danĝere similaj al latinamerikaj gerilaj movadoj”, kio pruvas ke Bukele estas parto de tradicio prefere ol anomalio. En la sekvo de la 7-a de oktobro [eo], Bukele rapidis forte kondamni Hamason [eo], diris ke ili ne reprezentas palestinanojn, kaj pledis por ĝia elimino. Li komparis ilin kun bandanoj de MS-13 [eo], kiuj estas la ĉefcelo de lia kampanjo kontraŭ bandoperforto kaj krimado, kondukanta al pli ol 70 000 homoj en malliberejo sen adekvata proceso. Liaj klopodoj estis kritikataj [en] de komunumaj kaj homrajtaj grupoj kiel alia maniero ataki ĵurnalistojn, aktivulojn kaj aliajn grupojn lin kritikantajn.

En Centra Ameriko, tia “palestinigo” de iuj grupoj ne estas nova. Per ĝi rezistaj grupoj kaj kritikantoj de perfortaj faŝismaj reĝimoj estas karakterizataj kiel minacoj al nacia sekureco kaj kiel teroristoj. Koncerne la militan strategion kontraŭ la gerilanoj en 1971, gvatemala prezidento Carlos Arana diris: “Se necesas igi la landon tombejo por pacigi ĝin, mi ne hezitos tion fari”, kio eĥas la saman retorikon lastatempe esprimitan de israelaj oficialuloj kaj la deklaron de Unuiĝintaj Nacioj, ke Gazao fariĝis “tombejo por infanoj”. Ĉi tiuj genocidaj projektoj kaj en Gvatemalo kaj en Palestino ne estus povintaj okazi sen la subteno de Usono. Centra Ameriko longe estas sub la regado de usonaj interesoj, same kiel Palestino. Kiel plurfoje esprimis [en] la nuna usona prezidanto Joe Biden: “Se ne ekzistus Israelo, ni estus devinta inventi ĝin … por protekti [usonajn] interesojn en la regiono.” Ĉi tio estas la sinsekva linio de la usona ekstera politiko por konservi kontrolon ĉie en la mondo, al kiu Centra Ameriko estas submetita ekde la Monroe-doktrino [eo], deklarita antaŭ 200 jaroj.

La alianco inter Usono kaj Israelo ne estis memevidenta; ĝi naskiĝis en la sekvo de la milito de 1967, kiam Usono unue identigis Israelon kiel potencan aliancanon en la Proksima Oriento. Ĉi tio poste kreskis al plena imperiisma kunlaboro inter ambaŭ en la tuta mondo. Do, tiel longe kiel Palestino estos submetita al israela teroro subtenata de Usono, Centra Ameriko estos submetita al la sama teroro, simple eksportita kaj “batalprovita”. Ĝi signifas, ke la internacia monda ordo regata de imperiismaj supernaciaj instancoj kaj aliancoj efektive ebligas kaj kuraĝigas tiajn projektojn.

Centramerikanoj batalantaj por liberigo devas persisti en la subteno al la palestina lukto kaj rezistado. Ni devas kondamni cionismon [eo], rasapartismon, kaj ĉiujn koloniajn ideologiojn de setlado; kaj ni devas puŝi niajn komunumojn, instituciojn kaj registarojn fari same. Kiel asertis Martin Luther King Jr.: “Maljusteco ie ajn estas minaco al justeco ĉie”. Ni ankaŭ devas lerni de Palestino [eo], dum ĝi liberigas nin de iluzioj, timo kaj respektindeca politiko, kiuj daŭre limigas nian praktikon, kaj uzi tion por daŭre batali por liberigo por ĉiuj, ĉie: de Centra Ameriko ĝis Palestino kaj pretere.

de Toño DEL BARRIO je 2024-06-13 20:13

Esperanta Retradio

AI-modelo tradukas pli ol 200 lingvojn


Nova modelo de artefarita inteligenteco (AI) povas interpreti pli ol ducent diversajn lingvojn. Inter tiuj ankaŭ tiajn kiuj ĝis nun mankis en la kutimaj tradukiloj. La lingvomodelo plifaciligu precipe al homoj en Afriko kaj Azio la aliron al ciferecaj enhavoj.

Sur la tero estas parolataj pli ol 7.000 diversaj lingvoj. Por traduki fremdan lingvon ekzistas intertempe jam multnombraj ciferecaj helpiloj. La gugla tradukilo kaj aliaj similaj tamen funkcias nur tiam se la sistemo povas ankaŭ ĉerpi sufiĉe da informoj pri la koncerna lingvo kaj se ili estis trejnitaj por tio helpe de ampleksaj datumbankoj.

Ĉe vaste parolataj lingvoj el ekonomie fortaj landoj kiel la germana, mandarena, hispana aŭ angla tio ne estas problemo - ĉe la multaj diversaj afrikaj kaj aziaj lingvoj tamen la afero aspektas alie. Por centoj da lingvoj mankas ĝis hodiaŭ altkvalitaj tradukiloj.

Tio havas la konsekvencon ke miliardoj da homoj ankoraŭ ne havas aliron al ciferecaj enhavoj en sia gepatra lingvo. Ankaŭ eblecoj pri plua kleriĝo helpe de la interreto ankaŭ ofte ne estas disponeblaj. Tion volas ŝanĝi esploristoj de la usona firmao Meta AI.

Ili envivigis la projekton "Neniu lingvo postlasita" el kiu nun ekestis la AI-modelo "NLLB-200". Ĝi kapablas produkti altkvalitajn tradukojn en kaj el pli ol 200 diversaj lingvoj - de la vaste parolata angla ĝis lingvoj kiuj ĝis nun estis apenaŭ konsiderataj kiel la kikamba lingvo el Kenjo aŭ la laota lingvo kiu estas parolata en Laoso kaj Tajlando.

Por multaj homoj en Afriko kaj Azio la nova AI-modelo povus konsiderinde plifaciligi la aliron al ciferecaj enhavoj. Ĝisnunaj tradukiloj subtenas plej ofte malpli ol 25 afrikajn lingvojn kaj multaj el ili liveras laŭ la esploristoj nur mankohavajn tradukojn. Kontraŭe al tio la tradukilo "NLLB-200" sukcesas atingi altkvalitajn rezultojn en 55 afrikaj lingvoj, kiel tion komunikis la teamo en aktuale prezentita studaĵo en faka ĵurnalo.

La modelo estas laŭ la kalkuloj de la esplorista teamo je averaĝe 44 procentoj pli bona ol la ĝisnuna stato de la tekniko. Ĉe kelkaj afrikaj kaj hindaj lingvoj la efektiveco  kompare kun aktualaj traduksistemoj povis eĉ esti plialtigita je ĉirkaŭ 70 procentoj. Tiu nova sistemo tradukas krome 71 lingvojn kiuj ekzemple en la gugla tradukilo ne estas subtenataj.

La teamo de Meta AI nun senpage disponigas sian traduksistemon sub malfermfonta licenco kaj aldonas ankaŭ aron da esploriloj per kiuj aliaj sciencistoj povas plivastigi la modelon al pluaj lingvoj kaj povas ankoraŭ disvolvi pli da inkluzivaj teknologioj. La entrepreno krome disponigas ankaŭ subvenciojn en la sumo de 200.000 usonaj dolaroj al ĉiuj senprofitaj organizoj kiuj deziras apliki la AI-modelon en la praktiko.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-13 06:00

Le Monde diplomatique en Esperanto

Kial Rusujo estas superanta la punojn

Trudante subpremajn dispoziciojn al Rusujo laŭ senprecedenca skalo, la okcidentaj regnoj celis, ke ĝi retretu en Ukrainujo. Ĉio ĉi sen konsideri la fortikecon de la rusuja ekonomio, kies petrolenspezoj jam reatingis antaŭmilitajn nivelojn. La politiko de anstataŭigo de importaĵoj, komerco kun evoluiĝantaj regnoj kaj disvolviĝo de aŭtonoma financa sistemo kompletis la aferon.

Ni provokos la disfalon de la rusuja ekonomio”, deklaris la franca ministro pri Ekonomio s-ro Bruno Le Maire komence de Marto 2022. Post dek du serioj de punoj, Rusujo spertas, je dua sinsekva jaro, ekonomian kreskon superan al tiu de Eŭropa Unio kaj Usono : post pliiĝo de 3,6% de la malneta enlanda produkto (MEP) en 2023, Internacia Mona Fonduso (IMF) –kiu denove reviziis siajn prognozojn supren– aŭguras, ke la ekonomio de la regno kreskos je 3,2% en 2024. Veras, ke militigo de ĝia ekonomio, same kiel manko de laboristoj aŭ malfacilaĵoj por akiri okcidentajn teknikaĵojn, povos estigi negativan efikon meztempe, sed la bona rezulto de la rusuja ekonomio, agnoskita de la plimulto de analizistoj kaj konfirmita de internaciaj institucioj, estis granda surprizo por Okcidento. Efektive, la vortoj de s-ro Bruno Le Maire ripetis similajn deklarojn de la usona prezidento s-ro Joseph Biden aŭ de prezidanto de la Eŭropa Komisiono s-ino Ursula von der Leyen. Ĉiuj ili reflektis opinion ĝeneralan inter la okcidentaj elitoj laŭ kiu la rusuja armeo, malhavante armaron post mallonga tempo pro la manko de elektronikaj komponantoj kaj senigita je financado pro foresto de petrodolaroj, estos venkita en Ukrainujo. Du jarojn poste, ni estas tre malproksimaj de tiu situacio. Ĉe la nunaj cirkonstancoj, kiel interpreti la grandegan diferencon inter la elrevigaj rezultoj –laŭ milda esprimado– de punpolitiko kaj la komencaj atenditaĵoj ?

La unua eraro estis subtaksi la rusujan ekonomion. S-ro Clément Beaune, tiama franca ŝtatsekretario pri Eŭropaj Aferoj, resumis ĉi tiun senton deklarante, en Februaro 2022, ke “Rusujo estas regno kun MEP de Hispanujo”. La deklaro estas samtempe kaj proksimuma kaj trosimpliga. Laŭ la Monda Banko, la nominala MEP de Rusujo okupis okan pozicion en 2022 (Hispanujo okupis la dekkvinan), dum, se oni ĝin kalkulas laŭ egaleco de aĉetpovo (MEP EAP), la rusuja ekonomio altiĝis al la kvina loko en la mondo, tuj antaŭ Germanujo. Aliflanke, la grandoj de ekonomio nur neperfekte reflektas la povon de regno. Malgraŭ ĝiaj malfortoj, cetere nediskuteblaj –kiel ĝia dependeco de petrol- kaj gas-enspezoj–, Moskvo okupas unuarangan lokon en multaj strategiaj sektoroj : krom esti unu el la tri ĉefaj regnoj produktantoj kaj eksportantoj de hidrokarbonoj, neferaj metaloj kaj cerealoj, Rusujo estas ankaŭ la unua eksportanto de atomcentraloj kaj unu el la tri plej grandaj kosmaj potencoj. En 2023 ĝi faris 19 kosmolanĉojn kompare kun nur tri faritaj de la tuta Eŭropo. Ĝia elektroproduktado –altnivela indikilo ofte uzata por mezuri industrian potencon– metas ĝin en la kvaran tutmondan lokon, malantaŭ Ĉinujo, Usono kaj Barato. Kiam oni havas en la menso la antaŭajn datumojn, estas malpli surprize, ke Rusujo nuntempe produktas pli da obusojn ol ĉiuj okcidentaj regnoj kune.

Ofte oni perceptas la rusujajn elitojn, kiel nekompetentajn pro politika sistemo bazita sur korupto kaj nepotismo. Kvankam, evidente, ĉi tiuj ne estas senbazaj konsideroj, tio ankaŭ ne klarigas la realaĵon de la regno. Prezidanto Vladimir Putin de antaŭ dek kvin jaroj faras ampleksan renovigon de la politikaj kaj administraj elitoj, tiel je nivelo de regionaj ekzekutivoj, kiel ene de la federacia registaro. Temas pri teknokratoj, kiuj pruvis sian efikecon en la privata sektoro aŭ la Administracioj de siaj devenlokoj. Tiu politiko de renovigo de altrangaj funkciuloj estis efektivigita de s-ro Sergej Kirienko : devenanta de la liberala tendaro, li transformis Rosatom-on en tutmondan giganton de la atomenergia sektoro antaŭ ol iĝi vicestro de la potenca Prezidenta Administracio en 2016. En artikolo publikigita en Foreign Affairs, la esploristo de Carnegie Foundation s-ino Alexandra Prokopenko –cetere tre kritika de la situacio en Rusujo–, asertas, ke “la rusuja ekonomio estas administrata de kompetentaj teknokratoj kaj Putin aŭskultas ilian opinion (1).

Ekde 2014 kaj la aneksado de Krimeo, Kremlo efektivigis politikon de ekonomia rezisto por spiti al la okcidenta ekonomia premo. La politiko de “anstataŭigo de importaĵoj” ebligis la regnon atingi nutraĵan memsufiĉon post malmultaj jaroj. La politiko de rezisto ankaŭ estis efika en la financa kampo : en 2015, la aŭtoritatoj efektivigis la Tutlandan Rusan Sistemon de Perkreditkartan Pagoj, kiu garantias la funkciadon en la regna teritorio de ĉiuj kreditkartoj emisiitaj de rusaj bankoj. La Centra Banko de Rusujo ankaŭ kreis financan mesaĝsistemon (SPFS, pro ĝiaj komencliteroj en la rusa), kiu aspiris iĝi la regna ekvivalento de la pagsistemo SWIFT (2). Ambaŭ dispozicioj pruvis siajn efikecojn en Marto 2022, kiam la punoj devigis Visa-on kaj Mastercard-on “malkonekti” ĉiujn siajn kreditkartojn emisiitajn en Rusujo. La regna sistemo tuj ĝin anstataŭis, kio ebligis, ke la okcidentaj kreditkartoj emisiitaj de lokaj bankoj daŭre funkciis sen interrompo en la regno. Aliflanke, la dek grandaj bankoj de la regno ekskluzivigitaj de SWIFT daŭre operaciis pere de SPFS. Tiel do, tiuj financaj punoj ne estis la “financa nuklea armilo“ priskribita de s-ro Le Maire en Februaro 2022 : moderiginte la ŝokon de la punoj en 2022, la banka sektoro akiris rekordajn profitojn, kiuj atingis 33 miliardojn da eŭroj en 2023. Kaj malgraŭ la frostigo de 300 miliardoj da dolaroj en financaj rezervoj fare de okcidentaj regnoj, la rusa Centra Banko daŭre regas sumon egalvaloran al 300 miliardoj da dolaroj (en oro aŭ juanoj), nombron egalvaloran al la totalaj rezervoj de Bundesbank (3).

Fronte al kolosaj ekonomiaj punoj, la rusaj aŭtoritatoj scipovis efektivigi krizadministradon karakterizitan, unuflanke, de parta regado de la kapitalfluoj por subteni la kurzon de la rublo kaj, aliflanke, de parta liberaligo de ekstera komerco por doni novan impulson al interŝanĝoj, same kiel la leĝigo de la “paralelaj importadoj” de okcidentaj teknikaĵoj. Ĉi tiuj dispozicioj estis akompanitaj de grandega reorientiĝo de loĝistikaj fluoj al “amikaj regnoj”. Koncerne la petroleksportojn -kies enspezoj estas decidaj por la ekonomio kaj federacia buĝeto–, la aŭtoritatoj sukcesis minimumigi la efikon de la punoj. Oni supozis, ke la embargo sur la rusan petrolon kaj la limo de po 60 dolaroj por barelo devis esti forta bato al la ŝtataj enspezoj. Sed, kvankam komence ili ja havis realan efikon, ekde Septembro 2023 la prezo de la rusa petrolo multe superis la okcidentan limon, atingante pli ol po 80 dolaroj por barelo. Komence de Decembro de la pasinta jaro, la agentejo Bloomberg konstantis, ke, per siaj 11 miliardoj da dolaroj monate, la petrolenspezoj de Moskvo revenis al antaŭmilitaj niveloj (4). Por atingi ĉi tiun rezulton, Moskvo akiris improvizitan ŝiparon el cisternoŝipoj, reorientigis siajn eksportaĵojn al la regnoj apartenantaj al Brics+ (5) kaj atingis interkonsenton kun Saud-Arabio por redukti la ofertadon de petrolo en la tutmonda merkato.

Krom la subtaksado de la rusaj ekonomio kaj ŝtato, la politiko de sankcioj stumblis sur siaj propraj liberalaj antaŭsupozoj, nome : ke la libera komerco kaj malreguligo estas la solaj rimedoj por certigi ekonomian kreskon. Kiel do kompreni, ke regno grandparte apartigita de la internacia financa sistemo kaj kies komerco kun Okcidento suferis fortan falon, povis sperti kreskon ?

Unuflanke, en Rusujo oni konstatas formon de milita kejnsismo, ĉar Kremlo faris fortan kreskon de la buĝetaj elspezoj por nutri la militpenadon, kio rezultigis du grandajn konsekvencojn. Unue, la forta kresko de la mendoj de la militindustria komplekso kaŭzis puŝefikon, kiu estis sentita en multnombraj ekonomiaj sektoroj : amasan dungadon kaj pliiĝojn de industriaj salajroj profitas laboristoj kaj inĝenieroj –du kategorioj de laboristoj, kiuj estis inter la grandaj malgajnintoj de la terciarigo de la rusuja ekonomio ekde finoj de la 1990-a jardeko–. Due, la centoj da miloj da soldatoj deplojitaj en Ukrainujo ricevas salajrojn kaj premiojn, kiuj triobligas la mezan salajron. Tamen, la rusaj Armitaj Fortoj precipe rekrutigas inter la plej malfavorataj sociaj tavoloj, aro de loĝantaroj kaj teritorioj, kiuj ĝenerale malmulte profitas de la kreado de riĉeco. Ĉi tiu fluo de kontanta mono en medioj kaj teritorioj, kiuj kutime limiĝas al pli-malpli memsufiĉa supervivo, stimulas hejmajn konstruon kaj konsumon. En situacio de plena dungiĝado, realaj enspezoj pliiĝis je 4,8% en 2023, kio ebligis, ke la malriĉeco-indico reduktiĝis al unu el la plej malaltaj niveloj registritaj de post la disfalo de Sovetunio.

Aliflanke, la punoj agas kiel speco de protektismo trudita el eksterlando, dum la retiriĝo de multaj okcidentaj agantoj kreis novajn ŝancojn por lokaj ekonomiaj agantoj. Krome, se oni konsideras, ke Rusujo havas strukture plusan pagbilancon, la veto de Moskvo ne precipe baziĝas sur la altiro de eksterlanda kapitalo, sed sur la limigo de eliro de la kapitalo produktita ĉefe de la eksportado de krudaj materialoj. Tamen, la ekonomiaj punoj –kiuj grandparte apartigis Rusujon de la okcidenta financa sektoro kaj, kiuj igas rusajn oligarkojn domaĝi siajn eksterlandajn havaĵojn–, emas, pli ĝuste, bremsi la fuĝon de kapitaloj, kiuj parte estas reinvestitaj en la regno, kio siavice kontribuas al ĝia vigleco. Ĉi tiu nova cirkonstanco povas klarigi kial, de antaŭ du jaroj, la nombro de milionuloj en Rusujo konsiderinde pliiĝis, kaj ke ilia riĉaĵo duobliĝis, de 217 ĝis 537 milardoj da dolaroj (6). Inter la novalvenintoj oni inkluzivigas nek petrolmagnatojn nek armilkomercistojn, sed entreprenistojn de la agroindustrio, nemoveblaĵa sektoro, distribuo aŭ transportado, kio konfirmas, ke la kresko ne limiĝas nur al la militindustria komplekso : kresko de 8% de la konstrusektoro, stimulita de helpoj por ke la familioj akiru loĝdomojn ; pliiĝo de 10% en la aertransporto kaj 9% en la hotela sektoro danke al la disvolviĝo de enlanda turismo ; reaktiviĝo de la aŭtomobila industrio (pli ol 19% de kresko), kiu iom post iom superas la efikon de la punoj kaj la retiriĝon de okcidentaj konstruistoj en 2022.

La militaj elspezoj, kiuj altiĝas al 7% de MEP laŭ oficialaj datumoj, certe estas grava penado, sed oni ankoraŭ ne povas karakterizi Rusujon, kiel “militekonomion”. Tion atestas la malgranda buĝeta deficito, kiu estas ĉirkaŭ 2% de MEP, kaj tio kvankam la publika ŝuldo de Rusujo (17% de MEP) estas unu el la plej malaltaj de la mondo. Konsiderante, ke la ekonomia politiko de la registaro sukcese ebligis superi la efikon de la punoj, Putin decidis apliki ĝiajn receptojn al la Ministrejo pri Defendo kaj nomumi unu el ĝiaj ĉefaj farintoj por direkti ĝin : s-ro Andrej Belousov, iama esploristo pri ekonomio, kiu iĝis konsilisto de Kremlo antaŭ ol esti nomumita unua vicĉefministro taskita pri ekonomio kaj novaj teknikaĵoj en 2020. Lia surpriza nomumo, en situacio de arestoj de altrangaj oficiroj akuzitaj pri korupto, celas pliigi la efikecon de la militpenado, samtempe akcelante la uzon de novaj teknikaĵoj fare de la Armitaj Fortoj kaj faciligante la fluon de novigoj inter la civila kaj milita industrioj.

Tamen, la miskalkuloj ne limiĝas nur al Rusujo, ili ankaŭ malkaŝas mankon de kompreno pri la strukturaj transformoj de la internaciaj rilatoj. La fiasko de la punoj okazas, efektive, pro internaj faktoroj de Rusujo kaj la rifuzo de granda plimulto de regnoj puni Moskvon. Malgraŭ tiu malfavora fortorilato, la okcidentaj regnoj ŝajnis fidi je la graveco de siaj ekonomioj por trudi siajn vidpunktojn. Sed pri tio, kiel pri la cetero, ili ne sciis ĝuste taksi la pliiĝon de la ekonomia povo de Azio. Moskvo tiel sukcesis reorienti sian eksteran komercon al evoluiĝantaj regnoj, unue Ĉinujo, sed ankaŭ Brazilo kaj, precipe, Barato : post du jaroj, rusujaj eksportaĵoj al la barata merkato kvinobliĝis. Tamen, ju pli da punoj akumuliĝas, ju pli problemajn dispoziciojn el la vidpunkto de internacia juro faras la okcidentaj regnoj, des pli ili embarasas la ceteron de la mondo. La frostigo de la aktivoj de la Centra Banko de Rusujo jam vekis timojn inter la evoluiĝantaj regnoj, sed ilia rekta konfisko sin elmetis al la risko tute ruinigi la kredindecon de okcidentaj juraj kaj financaj sistemoj. S-ino Valérie Urbain, tiama direktoro de la kompanio Euroclear, kiu administras grandan parton de la frostigitaj rusujaj financoj, deklaris ĉi-rilate, ke konfisko “havos tre negativan efikon ne nur sur Euroclear, sed ankaŭ sur la financaj merkatoj ĝenerale. Se niaj klientoj havas la impreson, ke oni ne plu respektas la juron kaj, ke iliaj aktivoj povas esti konfiskotaj, io tia malfermas la skatolon de Pandora (7). Tial, la eŭropaj regnoj, tre dividiĝintaj ĉi-rilate, decidis limigi sin disponi nur la interezojn estigitajn de rusaj aktivoj kaj ne tuŝi ĉi-lastajn, almenaŭ momente. La uzo de la dolaro por trudi flankajn punojn ankaŭ estas aparte malbone akceptata. Saud-Arabio kaj Ĉinujo reduktis siajn investojn en usonaj obligacioj, kaj la evoluiĝantaj regnoj ekfunkciigis instrumentojn por pagi siajn interŝanĝojn per siaj respektivaj valutoj. Koncentrante sian spiton kontraŭ Moskvo, la okcidentaj elitoj ne taŭge taksis la flankajn damaĝojn de siaj politikoj laŭ tutmonda nivelo. Kvankam veras, ke tiel Vaŝingtono, kiel la eŭropaj regnoj subtaksis la kapablon de adaptiĝo kaj industrian potencialon de Rusujo, ĉi tiuj “miskalkuloj” ankaŭ konfirmis ian okcidentan izolitecon laŭ tutmonda skalo.


(1) Alexandra Prokopenko, “Putin's Unsustainable Spending Spree”, Foreign Affairs, 8-an de Januaro 2024, https://foreignaffairs.com

(3) (JG) Germana Federacia Banko

(4) “How Russia Punched an $11 Billion Hole in the West's Oil Sanctions”, Bloomberg, 6-an de Decembro 2023, https://bloomberg.com

(5) Brazilo, Rusujo, Barato, Ĉinujo, Sud-Afriko kaj krome, Sauda Arabujo, Egiptujo, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, Etiopujo kaj Irano.

(6) “The Countries with the most billionaires 2024”, Forbes, 2-an de Aprilo 2024.

(7) Intervjuo kun Valérie Urbain “Confisquer les avoirs russes, c'est ouvrir la boîte de Pandore”, 7-an de Majo 2024, https://lecho.be

Hispana

de David TEURTRIE je 2024-06-13 04:34

2024-06-12

La Balta Ondo

Vytenis Andriukaitis: Esperantisto en la Eŭropa Parlamento

AndriukaitisLa 9an de junio 2024 en Litovio okazis elektoj al la Eŭropa Parlamento. Konforme al la kvanto da loĝantoj Litovio havas 11 lokojn en ĉi tiu grava Eŭropa instanco. La balotado okazas laŭ partiaj listoj. En la elektoj konkurencis 15 partiaj listoj. En la listo de Litovia Socialdemokrata Partio sub la numero kvar estis konata litova kaj Eŭropa politikisto kaj esperantisto Vytenis Andriukaitis. Ĉi tiu partio en la Eŭropaj elektoj gajnis du lokojn. Tamen Vytenis Andriukaitis fare de elektantoj estis prioritatigita en la listo kaj aperis sub la numero 2. Tiamaniere li estis elektita al la Eŭropa Parlamento nome de Litovio.

Vytenis Andriukaitis nun estas la plej altranga politikisto, kiu mem estante esperantisto aktive subtenas la Esperanto-movadon en Eŭropo. Li lernis Esperanton en 1976, kiam li laboris kiel kirurgo en hospitalo de la urbo Ignalina, proksime de Vilno. Foje li rakontis, ke dum noktaj deĵoroj en la hospitalo, kiam mankis konkreta laboro, li aŭtodidakte studis Esperanton. Tio estis lia protesto kontraŭ la rusigado de ĉiuj vivoflankoj de Litovio en Sovetunio. Al Esperanto lin logis Viktoras Kutorga, medicinisto, esperantisto kaj konvinkita socialdemokrato.

De tiam Vytenis Andriukaitis sufiĉe diligente vizitadis kunvenojn de Vilna Esperanto-klubo, gvidata ankaŭ de medicinisto kaj elstara esperantisto Adomas Vaitilavičius. Poste, dum la aktiva agado por la sendependeco de Litovio li iĝis tre aktiva socialdemokrato kaj iom deflankiĝis de Esperanto, tamen li neniam forgesis ĝin kaj, kiam li povis, helpis la esperantistojn.

Vytenis Povilas Andriukaitis naskiĝis en 1951 en Siberia ekzilo, lia familio revenis al Litovio en 1958. Dum 1969-1975 li studis medicinon en Kaŭna Medicina Instituto, dum 1979-84 en Vilna Universitato li foreste studis historion; laboris kiel kirurgo en Ignalina, Kaŭno kaj Vilno.

Andriukaitis aktive partoprenis en la kontraŭsovetia sendependiga movado de Litovio, unue kaŝe, poste oficiale. En 1990 li estis elektita kiel parlamentano de Litovio, kaj restis parlamentano ĝis septembro 2014 (escepte de 2004-08), dum 2000-04 li estis vicprezidanto de la Litovia parlamento. Dum 2012-14 li estis ministro pri sanprotektado de Litovio. En 1999-2001 li estis prezidanto de Litovia Socialdemokrata Partio. Nuntempe li estas Honora Prezidanto de tiu partio.

Ekde 2014 li estis membro de Eŭropa Komisiono (la registaro de Eŭropo), kiel reprezentanto de Litovio. En la Eŭropa Komisiono li respondecis pri sano kaj sekureco de nutraĵoj. Post la kvinjara deĵoro en tiu grava posteno ĝis nun li estis speciala sendito de Monda Organizo pri Sano en Eŭropo.

Dum lia laboro en la Litovia parlamento mi kelkfoje renkontiĝis kun li, ĉefe pro la organizaj aferoj de la 90a Universala Kongreso de Esperanto en Vilno (2005). En 1996 li kun du aliaj parlamentanoj, esperantistoj Mečislovas Treinys kaj Antanas Račas akceptis la prezidanton de UEA prof. Lee Chong-Yeong. En 1998 dum BET-34 en Veisiejai li, kiel parlamentano, partoprenis la inaŭguron de la impona monumento al Ludoviko Zamenhof.

Krom en Esperanto kaj en la litova, Andriukaitis parolas pole, angle, ruse kaj germane. Li estas edziĝinta kaj havas tri infanojn. Li estas dekorita per kelkaj gravaj ordenoj kaj medaloj.

Laborante en Eŭropa Komisiono, Andriukaitis helpe de mi kontaktis gvidantojn de Eŭropa Esperanto-Unio (EEU) kaj jam dum kelkaj jaroj kun ili fruktodone kunlaboras.

En 2016 li partoprenis en la lingvo-politika konferenco “Perspektivoj de lingva komunikado en Eŭropa Unio”, okazinta en Nitra (Slovakio) samtempe kun la 101a UK, kaj faris ĉefparoladon en Esperanto. En sia parolado li nomis Esperanton simbolo de humanismo kaj demokratio (legu ĉe https://sezonoj.ru/2017/06/andriukaitis-2/).

En 2017 li partoprenis en la komuna kongreso de EEU kaj Germana Esperanto-Asocio en Freiburg (Germanio) kaj ankaŭ tie faris ĉefparoladon en Esperanto “Zamenhof kiel antaŭulo de homaj rajtoj”. En ambaŭ paroladoj Vytenis Andriukaitis emfazis la rolon de Esperanto en konservado de paco kaj en problemaro de homaj rajtoj. Lian paroladon en Freiburg la Eŭropa novaĵportalo “Politico” agnoskis kiel paroladon de la semajno. Liaj paroladoj en Esperanto iĝis la unuaj Esperanto-tekstoj, aperintaj en la oficiala retejo de la Eŭropa Komisiono. Tiuj paroladoj aperis ankaŭ en la angla, franca kaj germana lingvoj.

En 2017 al Vytenis Andriukaitis estis atribuita honora membreco en EEU. En la 103a Universala Kongreso de Esperanto (Lisbono, 2018) la Komitato de UEA elektis lin membro de la Honora Patrona Komitato de UEA. Reprezentanto de Litovio la unuan fojon aperis en tiom alta honora pozicio de UEA.

En 2019 li aktive helpis kaj subtenis la 55ajn Baltiajn Esperanto-Tagojn en Panevėžys.

Nun post lia elektiĝo al la Eŭropa Parlamento, Eŭropa Esperanto-Unio kaj Universala Esperanto-Asocio havas bonajn eblojn kunlabori kun li en la Eŭropa kaj tutmonda nivelo.

Povilas Jegorovas
Prezidanto de Litova Esperanto-Asocio

Ĝi estas artikolo el la junia (somera) eldono de La Ondo de Esperanto (2024).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2024, №2 (320).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/06/andriukaitis-3

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Vytenis Andriukaitis: Esperantisto en la Eŭropa Parlamento appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-12 17:55

TEJO

Malferma alvoko – TEJO-estraranoj 2024 – 2025

La Elekta Komisiono de TEJO serĉas kandidatojn al la Estraro de TEJO por la mandato 2024–2025. La elektitoj enoficiĝos la 1-an de Septembro 2024 kaj finos la mandaton la 31-an de Aŭgusto 2025.

La Estraro estas la ĉefa plenuma instanco de TEJO. Novaj estraranoj estos elektitaj kadre de la ĉi-jara Internacia Junulara Kongreso en Aŭgusto aŭ per reta voĉdono en Julio.

Kandidato por iĝi estrarano de TEJO devas esti individua membro de TEJO en 2024 naskita inter la 1-a de Septembro 1989 kaj la 31-a de Aŭgusto 2006.

Aliaj dezirindaj trajtoj de kandidato estas sperto en gvidado de volontula organizo, sperto en la Esperanto-movado, laboremo kaj flekseblo.

La Estraro konsistas el maksimume 9 estraranoj, inter kiuj estas la Prezidanto, la Ĝenerala Sekretario, la Kasisto kaj de unu ĝis tri Vicprezidantoj.

Ĉiu estrarano povas havi unu aŭ plurajn estrarajn fakojn. Inter eblaj fakoj troviĝas:

  • Aktivula Trejnado, Eksteraj Rilatoj, Edukado, Scienco, Kulturo, Kongresoj, Landa & Faka Agado, Merkatiko & Informado, Talento, Transnaciaj Projektoj.
  • Adoleska Agado, Genra Egaleco, Juro, Moviĝeblo, Teĥnologio, Universitata Agado
  • Pasporta Servo, Rilatoj kun UEA, Volontuloj.

Kandidato estu preta okupiĝi pri iuj el la listigitaj fakoj.

Por kandidatiĝi, sendu mesaĝon al elekta.komisiono@tejo.org ĝis la neŝovebla limdato de la 30-a de Junio 2024. Alkroĉu viajn vivresumon, motivan leteron kaj eksplicitan indikon pri la fakoj kaj la oficoj, kiujn vi estos preta transpreni en la Estraro, se elektita.

Se vi scias pri alia taŭga kandidato, konvinku tiun homon sendi sian kandidatiĝon aŭ sendu mesaĝon al elekta.komisiono@tejo.org, tiel ke ni mem povu kontakti la eblan kandidaton.

K(unlab)ore,

la Elekta Komisiono de TEJO:

The post Malferma alvoko – TEJO-estraranoj 2024 – 2025 appeared first on Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

de Tejo Oficejo je 2024-06-12 16:00

Libera Folio

TEJO elektas komitatanon por neesperantistoj

Ĉe TEJO ankaŭ eksmembroj estas membroj: ili estas Junaj Amikoj. Eĉ neesperantistoj povas iĝi Junaj Amikoj, plenigante formularon en retejo. Nun la Junaj Amikoj unuafoje rajtos elekti propran komitatanon de TEJO. Sed kiel oni trovu kandidaton, kaj kiun lingvon parolos la reprezentanto de la neesperantistoj en TEJO?

Ĉiu homo pli juna ol 35 povas iĝi Juna Amiko kaj elekti komitatanon de TEJO. Foto: Nino Souza

Dum la pasintaj ok jaroj, la posteno de komitatano C de TEJO restis vaka. Finfine, TEJO anoncis ke okazos elekto de la komitatano por la unua fojo ekde la kreiĝo de la posteno. Sed povus esti malfacile trovi kandidaton, ĉar tiu komitatano reprezentu homojn kiuj plejparte ne aktivas kiel esperantistoj.

En 2016 TEJO kreis la novan membrokategorion Junaj Amikoj de Esperanto. Tiu kategorio estas por homoj kiuj volas subteni TEJO sed ne scipovas Esperanton kaj ne volas esti plenaj membroj de TEJO. Oni krome kreis la postenon komitatano C, kiu reprezentu la Junajn Amikojn en la komitato de TEJO. Sed malgraŭ la statutŝanĝo, neniam okazis elekto de la nova komitatano C.

Oni povas iĝi Juna Amiko per senpaga aliĝo ĉe la retejo Esperanto.net. Inter 2016 kaj 2018 TEJO krome organizis budojn ĉe renkontiĝoj kaj kolektis subskribojn de homoj kiuj interesiĝas pri Esperanto. Sed en 2018, la estraro agnoskis ke ili ne povis kontakti la junajn amikojn pro problemoj rilate al la datumprotektaj reguloj de EU, ĜDPR.

TEJO konfirmis al Libera Folio ke ĝis nun la junaj amikoj neniam estis kontaktitaj de TEJO. Ne klaras kiom el ili ankoraŭ interesiĝas pri Esperanto aŭ TEJO post multaj jaroj sen kontakto.

La 1-a de junio 2024 TEJO alvokis kandidatojn por la rolo de komitatano C anonci sin ĝis la 1-a de julio. La kondiĉoj similas al tiuj por aliaj komitatanoj, sed valida kandidatiĝo postulas la subskribon de almenaŭ 5 Junaj Amikoj el 2 landoj. Ne klaras, kiel kandidato povus kontakti Junajn Amikojn, aŭ eĉ eltrovi kiuj estas Junaj Amikoj, ĉar tiuj supozeble ne aktivas en la movado.

Patricio Agustín Iglesias.

Grava problemo por kontakti la Junajn Amikojn krome estas la manko de komuna lingvo, ĉar ili evidente plejparte ne estas esperantistoj. Laŭ la datumbazo de TEJO, la preferata lingvo por 39% el ili estas la angla. 12% preferas la hispanan, 10% la portugalan, 7% la rusan kaj 6% la persan.

Interese estas, ke 8% elektis Esperanton, kio sugestas ke iuj almenaŭ komencis lerni la lingvon. Entute, la junaj amikoj petis kontakton per 20 apartaj lingvoj, kaj ne estus facile por TEJO aŭ iu kandidato traduki sian mesaĝon al ĉiuj lingvoj.

Patricio Agustín Iglesias, la estrarano de TEJO respondeca pri la Junaj Amikoj, klarigis kiel TEJO provos kontakti la Junajn Amikojn:

– Se ni trovas sufiĉe da tempo, ni povos provi traduki la tekston al manpleno da lingvoj. La angla estis konsiderata preferata lingvo por komunikado kun 341 homoj, kaj la hispana, kun 109, do pli ol duono de nia juna amikaro. Aldonante la portugalan kaj evidente Esperanton, ni jam atingus preskaŭ 70% de la tuto.

Tamen ne ĉiuj Junaj Amikoj estas ne-esperantistoj. En 2019 la komitato decidis, ke ĉiuj individuaj membroj de TEJO, kiuj ne renovigas sian membrecon pro nepago de la kotizo, aŭtomate iĝos Junaj Amikoj. En 2021, TEJO raportis ke ĝi havas 2 800 junajn amikojn, el kiuj 1 700 estis eks-membroj.

Al Libera Folio Iglesias diras ke nun estas 883 junaj amikoj kiuj aliĝis per Esperanto.net. La aliajn li baldaŭ kalkulos.

Michal Matúšov
Foto: Niccolò Caranti CC BY-SA 3.0

Kvankam estas centoj da Junaj Amikoj, estos nur unu komitatano C por reprezenti ilin. Laŭ Iglesias la kialo estas, ke Junaj Amikoj ne estas pagantaj membroj;

– Estas vaste akceptata kutimo en neprofitcelaj societoj, ke homoj kiuj pagas pli malaltan aŭ nenian kotizon havu aliron al malpli da rajtoj en la organizo ol plenaj anoj. Ni kompreneble emas ke junaj amikoj iĝu individuaj membroj kaj pasie enplektiĝu al la junulara movado.

Kiam Libera Folio demandis kial la unua elekto okazas nur nun, Michal Matúšov (KuboF Hromoslav), la Ĝenerala Sekretario de TEJO, respondis ke tiu estas demando por pluraj antaŭaj ĝeneralaj sekretarioj kaj estraroj kaj li ne povas respondi por ili.

Iglesias diris ke li prenas “plenan respondecon” por la manko de voĉdonado ekde septembro 2022, kiam li eniris la estraron kun respondeco por la junaj amikoj.

Povas esti problemo allogi kandidatojn por la posteno de komitatano C, ĉar eĉ por la posteno de komitatano B, kiu reprezentas efektivajn individuajn membrojn de TEJO, malmultas kandidatoj. En la ĵusa elekto en majo estis 8 liberaj lokoj, sed aperis nur 3 kandidatoj, kiuj ĉiuj estis elektitaj. Pasintjare estis nur ses kandidatoj por la estraro de TEJO.

Robert Nielsen

de Libera Folio je 2024-06-12 09:06

Esperanta Retradio

Banaleco de historiaj eventoj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Gian Piero Savio el Israelo

Du ekzemploj: Jerusalemo 1917 kaj Taba 1982 

El miaj klasikaj studoj mi heredis pompan vizion de la historiaj eventoj.  Ĝis nun mi emas konsideri ilin kiel solenajn, oficialajn, ceremoniajn okazintaĵojn,  per kiuj historiistoj prave povas dokumenti la homan historion.

Fakte, ekzamenante pli detale la historiajn eventojn, oni povas malkovri, ke ili  ofte okazis tre banale, kvankam poste ili ricevis honoran lokon en la historia memoro. Jen du ekzemploj.

En la “Imperia Muzeo de Milito” en Londono, mi persone vidis en la vitrino dediĉita al la liberigo de Jerusalemo el la turkoj en 1917 fare de la trupoj de la Brita Imperio, iun blankan tukon pendantan fone. Fakte la kapitulaco de Jerusalemo al la trupoj de generalo Edmond Allenby estas konata kiel unu el la plej groteskaj eventoj en la historio de la urbo. Laŭ fidindaj atestoj, la tiama urbestro, Hussein al-Husseini, estis devigita kapitulaci ne malpli ol kvin fojojn, ĉiufoje fronte de pli altrangaj britaj soldatoj. Sed certe la unua kapitulaco estis la plej ridinda.

Kiam, post malfacilaj bataloj, la britoj alproksimiĝis al la urbo, la turka garnizono de Jerusalemo kaŝe forlasis ĝin, sed Allenby, verŝajne pro timo de kuraĝega otomana rezisto, ordonis al siaj trupoj surkampiĝi malproksime de la urbaj muregoj. La morgaŭon du britaj kuiristoj, trankvile promenante alproksimiĝis al pordego de la urbo kaj tiam, subite ĝi malfermiĝis kaj grupo da aŭtoritatuloj, levante improvizitan blankan flagon, kuris al ili por kapitulaci (vidu supre en la maldekstra foto).

Nur post du tagoj, Allenby faris oficilan, solenan eniron en Jerusalemo, ne surĉevale aŭ per veturilo, sed piedirante por montri sian grandan respekton por la sankta loko. La brita gazetaro surnomis lin “la lasta krucisto”, kiu post pli ol 600 jaroj el la forlaso de la sankta tero fare de la kristanoj, liberigis la “Sanktan Tombon”. Multaj gazetoj publikigis fotojn de la evento sed, laŭ lastatempaj esploroj la sola vera foto de Allenby estas tiu, kiu aperas supre dekstre, kie oni povas vidi lin, ĝuste piedirante, post lia eniro en la urbon tra la pordego de Jafo.

La dua evento, multe pli modeste, havas min mem kiel vidan atestanton. Temas pri la oficiala kompletigo de la redono al Egiptujo de la duoninsulo de Sinajo, kiun Israelo okupis en 1967 dum la Sestaga Milito. Kadre de la interkonsentoj por la paco inter Israelo kaj Egiptujo, la fiksita dato por la kompletigo de la lasta fazo de retreto estis la 22-a de aprilo 1982. Mi tiam servis en la israela armeo kaj garnizonis en Taba, kiu devis fariĝi la nova limo inter la du ŝtatoj. La fiksita horo estis la 11 matene kaj mi estis unu el la dekduo da soldatoj ĉeestantaj en la dezerto ĉe la nova limpunkto sur la asfaltita ŝoseo, kiu serpentumis suden al la koro de Sinajo. Kelkaj aŭtomobiloj de turistoj kaj kamionoj daŭre veturadis norden kaj suden.

Jam estis preskaŭ tagmezo kaj el la egipta flanko nenio okazis. Finfine alvenis kaj haltis apud ni egipta ĵipo kun oficiro kaj du soldatoj. Sen saluti aŭ eĉ kapsigni al ni, ili elŝarĝis el la veturilo metalstrion kun najlegoj por haltigi la trafikon kaj simple malvolvis ĝin transverse de la strato.

Baldaŭ ambaŭflanke, kreiĝis longaj vicoj da veturiloj, kies sensciaj pasaĝeroj, dum multaj horoj sub plena suno en plendezerta areo, estis devigitaj blinde atendi ĝis kiam ambaŭflanke oni ekfaris taŭgajn aranĝojn por transiro.

Kaj tiel banale plenumiĝis la kondiĉoj por la historia interkonsento de paco inter Egiptujo kaj Israelo.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-12 06:00

2024-06-11

La Balta Ondo

Krakovo valoris vojaĝon

krakovo

Krakovo estas, el mia vidpunkto, certe la plej bela kaj plej interesa urbo de Pollando. Mi tre ĝojis pro tio, ke 37 jarojn post la Internacia Junulara Kongreso de 1987 mi denove havis la okazon viziti ĝin. Kiam mi vidis ĉe Eventa Servo la anoncon de la 35aj Esperantaj Tagoj de Krakovo, mi ne povis rezisti aliĝi. Oni jam frue anoncis detalan kaj allogan programon, postulis nur mirige malaltan kotizon de ĉ. 7 €, kaj la kunvenejo estis en piedira distanco de la monto Vavelo kaj la malnova urbocentro rekonita de Unesko kiel monda kultura heredaĵo.

Alvenis pli ol 60 partoprenantoj el Pollando, Hungario, Slovakio, Britio, Germanio kaj Ukrainio por ĝui de la 30a de majo ĝis la 2a de junio tri tagojn plenajn je interesaj programeroj. Ĉio estis bonege organizita. La ĉefa salono en la kulturdomo ekzakte sufiĉis por la partoprenantaro. Kaj la preskaŭ nula kotizo inkluzivis eĉ trinkaĵojn.

Aparte menciindas la muzikaj programeroj. Estis inter ni pluraj kapablaj muzikistoj kiel Halina Różanek (akordiono), Wojtek Ławnikowicz kaj Jerzy Stefański (gitaro kaj ukulelo), kaj Aleksandra Czajka (piano). Wojtek kaj Jerzy tre beligis per sia kantado kaj sia gitarludo ankaŭ la Sanktan Meson en Esperanto, kiun celebris pastro Roman Gmyrek en belega preĝejo tre proksima al nia kunvenejo.

Urbogvidado tra Krakovo ne apartenis al la oficiala programo de la aranĝo, sed bonŝance mi sukcesis trarigardi la urbon jam ĵaŭde en la tago de mia alveno per buso el Germanio. En tiu tago la plej gravaj muzeoj de Krakovo estis fermitaj pro la Kristokorpa Festo, sed mi prenis al mi sabate matene iom da tempo por viziti la muzeon Czartoryski. Kiel unu el la unuaj vizitantoj tie, mi povis tute trankvile admiri la plej faman pentraĵon en Pollando, la Damon kun ermeno de Leonardo da Vinci.

En la vesperoj, ni trairis dum varma vetero la belan urbocentron por viziti restoraciojn. Ni agrable interparolis tie. Ni eksterlandanoj aparte dankas al niaj polaj geamikoj, ke en nia ĉeesto ili ĉiam evitis krokodiladon.

La renkontiĝo finiĝis dimanĉe per tuttaga ekskurso al Niepołomice, urbeto 20 km oriente de Krakovo kun reĝa ĉaskastelo el la 16a jarcento. La 32 lokoj en tiu ekskurso estis jam frue elĉerpitaj. Ankaŭ tie la kotizo estis mirige malalta, ĉar je ĉ. 28 € ni ricevis busveturon al multaj allogaj lokoj, enirbileton al la ĉaskastelo (kun tre vidindaj ekspozicioj de pentraĵoj, armiloj kaj remburitaj bestoj), tagmanĝon, kafon kaj kukon en la Palaco Żeleński en Grodkowice – kaj ankaŭ 42-paĝan esperantlingvan broŝuron verkitan speciale por tiu ekskurso. Danke al la klarigoj de nia ĉiĉerono Adam Wilkus kaj al tiu broŝuro ni povis multon lerni pri pola historio.

Resume, mi ege dankas al la organizantoj pro belegaj tagoj en belega urbo.

Ulrich Matthias

Ĝi estas artikolo el la junia (somera) eldono de La Ondo de Esperanto (2024).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2024, №2 (320).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/06/pollando-27

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Krakovo valoris vojaĝon appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-11 21:58

Esperanta Retradio

Trankviligaj labirintoj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Labirintoj ravas la homojn ekde antikva tempo. Eble la plej fama troviĝas en la greka mitologio: ĝin devis trairi la heroo Tezeo, por atingi kaj mortigi la monstran Minotaŭron; por trovi la revenan vojon, lin helpis la fadeno de Ariadno. En Eŭropo kaj Afriko oni trovis ŝtonajn desegnaĵojn de labirintoj de antaŭ 4 mil jaroj. Ankaŭ en multaj antikvaj katedraloj oni povis trovi ilin. En la jaro 1996 oni fondis organizon por instigi la konstruadon de novaj labirintoj en la tuta mondo. En la unua sabato de majo, homoj festas la Mondan Tagon de Labirintoj, kaj grupe trairas tiajn vojojn. Nuntempe oni jam kalkulis pli ol 6 mil labirintojn konstruitajn en pli ol 90 landoj. 

Laŭ la retejo BBC, labirintoj denove ĉie allogas homojn, en moderna tempo. Nun oni konsideras ilin lokoj por trankvilaj promenoj, kiuj malstreĉas promenantojn. Laŭ esploroj faritaj en Usono, iradi en labirinto estas maniero integri la korpon kaj la menson, kaj tio helpas resanigi, paralele al medicinaj flegadoj. Ĝi estigas senton de paco kaj aliaj pozitivaj emocioj, kiel kunsentemo kaj eltrovado de novaj signifoj por la vivo. Oni atingas tion per kombinado de sekura paŝado ĝis la centro de la strukturo, malrapide kaj konscie, laŭ la rondirado de la vojo.

Laŭlonge de jarmiloj, homoj konstruadis labirintojn laŭ diversaj desegnoj. Nuntempe oni konstruas tion en Britujo, en Kornvalo. Ĝia diametro estos 56-metra, kaj la muroj estos herbaj. Sed la plej granda en la mondo troviĝas en la nordo de Britujo, en Tapton Park, kun diametro 130-metra. Nuntempe, oni konstruas labirintojn ne per muroj, sed per ŝtonoj aŭ herbo, kiuj indikas la antaŭeniradon. Veninte al la centro, la promenanto povas kontempli la trairitan vojon kaj la pejzaĝon ĉirkaŭe. Oni jam ne interesiĝas pri labirintoj, kiuj celas enkapti homojn en senelirejon. Male, oni celas spertojn de mensa ripozo kaj  liberiĝo. 

En la modernaj labirintoj, oni certe ne trovos danĝerajn monstrojn, kontraŭ kiuj necesas batali. Male, oni serĉas harmonion kaj pli pacan vivon, por si kaj por la mondo. 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-11 06:00

2024-06-10

La Balta Ondo

Lingvaj demandoj por la Pintkonferenco de la Estonteco

Reprezentantoj de UEA partoprenis en Civilsocia Konferenco, kiu okazis en Najrobio, Kenjo, de la 9a ĝis la 11a de majo. Organizis la konferencon la Departemento de UN pri Tutmonda Komunikado, prepare al Pintkonferenco de la Estonteco, kiu kunvenos en Novjorko en septembro por ekzameni progreson pri la Celoj por Daŭripova Evoluigo kaj klopodi renovigi la energion bezonatan por ilin atingi.

Niaj reprezentantoj, Mana Brinson (el D.R. Kongo) kaj Anny Joanice (Burundo), aktive partoprenis la diskutojn, emfazante la lingvan dimension de la kunlaborado necesa por realigi la Celojn, kaj kontaktante aliajn partoprenantojn rilate al Esperanto kaj lingvaj demandoj. Inter la homoj kiujn ili kontaktis en Najrobio estis Liberato Bautista, prezidanto de la Konferenco de Neregistaraj Organizoj en Konsulta Rilato kun UN (CoNGO), kie UEA estas estrara membro. Ni ŝuldas multajn dankojn al Mana kaj Anny pro ilia kontribuo.

Intertempe, en Novjorko, nia reprezentanto Francis M. Hult partoprenas la pretigon de dokumento de NROj por prezento al la Pintkonferenco de la Estonteco. Kiel jam tro ofte okazas, la lingva dimensio en plenumo de la Celoj estas plejparte ne atentata de la gvidantoj de NROj. Francis forte batalas por inkluzivi en la dokumenton atentigon pri la lingvaj problemoj kiuj nun malhelpas la kunlaboron necesan por realigi la Celojn.

Li prezentis tekston al la kunaŭtoroj de tiu dokumento. Ĝi bone ilustras la problemon kiun ni frontas ĝenerale en la agado ĉe UN – nome, ke, kvazaŭ laŭdifine, la nunaj partoprenantoj en UN-aferoj (precipe parolantoj de la angla) havas la lingvajn rimedojn por tion fari, sed ne pensas pri la granda amaso da homoj kiuj estas ekskluzivitaj ĉar ili ne posedas tiujn rimedojn. Malmultaj homoj serioze pensas pri plivastigo kaj pliegaligo de tiuj lingvaj rimedoj, kiuj estas tamen unu el la plej grandaj obstakloj en la realigo de la Celoj. UEA argumentas, ke UN devas inkluzivi la tutan homaron se ĝi deziras vere realigi la Celojn, ĉar la tuta homaro respondecos pri ilia realigo. Kaj tiuj lingvaj rimedoj enhavu ne nur la kapablon de la centro paroli al la periferio, sed la kapablon de la periferio alparoli la centron.

Legu la tekston prezentitan de Francis Hult.

Sciu pli pri la Pintkonferenco de la Estonteco.

Humphrey Tonkin

Fonto: https://unesperante.wordpress.com/2024/06/01

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Lingvaj demandoj por la Pintkonferenco de la Estonteco appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-10 21:58

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 03

Antaŭ du semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Sekvis antaŭ unu semajno la dua porcio. Jen la tria porcio. Ĝuu ĝin!
---
Tre taŭgas ekzerci la lingvon en grupo.
Aktivaj klubanoj nun povas mem verki
la materialon por viaj ekzercoj.
Do eblos elekti la temojn memstare,
laŭ via bezono kaj via plezuro.

Laŭtlegi la tekstojn ne estos problemo.
Lernantoj en ĥoro ripetos la frazojn.
Kaj same tre taŭgas alterne paroli:
Jen foje parolas virino aŭ viro.

La lingva nivelo nun kreskos konstante.
Kaj kreskos la ĝojo paroli la lingvon.

Ne estas facile elteni kritikon.
Pro manko de mono projekto fiaskis.
La leĝo permesas liberan agadon.
Konata firmao nun serĉas dungitojn.
Kaj oni ofertas tre bonan salajron.

Ho, lasu min sola! Mi volas ripozi.
Tuj poste denove mi venos al vi.
Mi havas donacon por via edzino.
Ĝi certe prezentos suprizon al ŝi.

Nek mia fratino, nek mia kuzino
tre ŝatas veturi per aŭtomobilo.
Do ili preferas vojaĝi per buso.
Ĝi kostas malmulte kaj estas sekura.

Per aviadilo, en plena trankvilo
mi flugas komforte de lando al lando.
Agrable forfluas la tempo en trajno.
Veturi per trajno protektas klimaton,
publikan transporton ni uzas volonte.

Belegajn feriojn sur verda insulo
pasigis infanoj kun siaj gepatroj.
Libere moviĝi sub blua ĉielo
ĝojigis la gastojn de luksa hotelo.
La pladoj bongustis kaj estis abundaj.
Malvarmaj trinkaĵoj haveblis tuttage.
Tre ĉarma fraŭlino disdonis dolĉaĵojn.

Agrablan surprizon mi spertis hieraŭ:
Mi manĝis bongustan rostitan viandon.
Frititaj terpomoj ja estas bongustaj,
sed ili enhavas damaĝajn substancojn.
Tre dolĉaj trinkaĵoj damaĝas la sanon.

Kaj min akompanis malnova amiko.
Li vivis tre longe en Skandinavio
sed nun li revenis kaj trovis edzinon.

Mi hejme forgesis la poŝtelefonon.
Neniu gazeto raportis la veron.
Li fine senvole malkaŝis sekreton.
Neniam mi kredis ke tio okazos.
Post lia averto ni ĉiuj silentis.

Avino rakontis mirindan fabelon.
Bonkora onklino aĉetas trinkaĵojn.
Agrablan surprizon mi spertis hieraŭ.
Muzika ensemblo ĝojigis la homojn.

Tutjara abono validas ĝis majo.
Semajna gazeto aperas sabate.
Monata revuo enhavas nur bildojn.

Malsana kuzino suferis silente.
Lerneja kolego ricevis premion.
Helpema amiko laboris senpage.
Teamo prezentis ampleksan projekton.
Por multaj problemoj ekzistas jam solvoj.
Sentaŭga rimedo ne solvas problemon.
Elstara fakulo postulas subtenon.

Necesas diskuti pri tiu demando.
Laŭ mia kompreno neniu protestis.
Kun mia fratino promenis amiko.
Post unu semajno alvenis letero.
Malantaŭ la viro atendis polico.
---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-10 06:00

2024-06-09

La Balta Ondo

La metamorfozo: Junia oferto de la libroservo de UEA

Metamorfozo

Kafka, Franz. La metamorfozo / Tradukis Mauro Nervi. – Pisa: Edistudio, 1996. – 75 paĝoj. Prezo: 12.00 €.
Kafka, Franz. La metamorfozo / Tradukis Reinhard Haupenthal. – Chapecó: Fonto. 2000. – 58 paĝoj. Prezo: 5.40 €.

“Se necesus mencii nur unu novelon el la eŭropa literaturo de nia jarcento, La metamorfozo (Die Verwandlung) de Franz Kafka estus natura elekto. Ĝi estas lia plej konata verko, kreita en 1912, aperinta en 1915, kaj apartenas al tiu limigita aro da tekstoj, pri kiuj la aŭtoro estis tiel kontenta ke li aprobis publikigon”, – skribis Sten Johansson en sia recenzo.

Okaze de la centjariĝo (la 3an de junio) de la morto de Franz Kafka (1883-1924) okazis metamorfozo en la katalogo de la libroservo de UEA, kaj lia Metamorfozo vendiĝas kontraŭ rabatita prezo dum la tuta junio sendepende de la mendata kvanto.

Mendu la tradukon de Nervi https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=5115
Mendu la tradukon de Haupenthal https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=6279

Legu ankaŭ
Recenzo de Sten Johansson pri la traduko de Mauro Nervi
https://www.angelfire.com/ok/stenjo/rec/metamorfozrec.html
Recenzo de Sten Johansson pri la traduko de Reinhard Haupenthal
https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=6279&id=228&recenzo=montru#ek

AlKo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/06/metamorfozo

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La metamorfozo: Junia oferto de la libroservo de UEA appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-09 21:47

Iĝu TEJO-volontulo en la Centra Oficejo en Roterdamo

volomtulo

Kadre de Eŭropa Solidareca Korpuso (ESK – antaŭe “Eŭropa Volontula Servo”), Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) invitas vin por iĝi plentempa TEJO-volontulo en la Centra Oficejo en Roterdamo, Nederlando.

ESK estas malferma al junaj kandidatoj kies aĝo estas inter 18 kaj 30 jaroj, laŭ la ŝtatanecoj listigitaj fine. La volontulado daŭrŭ ideale 12 monatojn, tiel ebligante al multaj akiri tiujn spertojn, ideale ekde Septembro aŭ Oktobro. Kiel volontulo vi certe lernos memstare labori kaj povos profundigi viajn spertojn, interalie en la sube menciitaj taskoj.

Ankaŭ estas oportuno ĉi-jare kandidatiĝi nur por 3-monata volontulado. Kvankam ni preferas kandidatojn por 12-monatoj, se vi interesiĝas bonvolu kontakti nin pri tio.

Eblas kandidatiĝi ĝis la 30a de junio!

Legu pli en la retejo de TEJO https://www.tejo.org/volontuloj2025/

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Iĝu TEJO-volontulo en la Centra Oficejo en Roterdamo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-09 10:30

2024-06-08

UEA facila

Drako inter Okcidento kaj Oriento

La suba artikolo unue aperis en Kontakto n-ro 317 (2024:1). Drako, kiel tradicia totemo de Ĉinio, ĉiam ricevis grandan respekton kaj adoron de ĉinoj. En la tradicia kulturo, drako estas simbolo de bonŝanco, forto, kaj sukceso. Pro tio, en multaj lokoj en Ĉinio okazas ceremonioj por esprimi respekton kaj dankemon al drakoj. En Okcidento, oni havas malsaman komprenon pri drakoj. Drako en la okuloj de ĉinoj En antikvaj mitoj, drako estis dia besto kapabla regi la veteron, kiu ankaŭ certigas, ke estu riĉaj rikoltoj. Krom tio, drako troviĝas ankaŭ en arto, literaturo kaj la ĉiutaga vivo de ĉinoj. En konstruaĵoj, pentraĵoj, skulptaĵoj kaj aliaj kampoj, oni ofte beligas artaĵojn per bildo de drako. Drako simbolas bonŝancon kaj riĉecon. En literaturo kaj popolaj rakontoj, drako ofte estas ĉefa rolulo kun diversaj mirindaj kapabloj. En la ĉiutaga vivo, drakoj estas ĉie troveblaj. Drak-boata konkurso estas tradicia sporta evento en Ĉinio. Tio okazas ĉiu-jare dum la Festo de la kvina tago de la kvina monato, kiam oni preĝas al drako por paco kaj riĉa rikolto. Krome, la drako-danco estas grava kultura prezento. Dancistoj en drakaj kostumoj imitas la movojn de drako por peti bonŝancon kaj feliĉon. Tio estas grava parto de la tradicia kulturo de Ĉinio. Kompreneble, klarigoj kaj komprenoj pri drako ne restas senŝanĝaj. En malsamaj periodoj kaj kulturoj, homoj ŝanĝis la imagon kaj signifon de drako. Malgraŭ tiuj ŝanĝiĝoj, la simbolo de drako pri bonŝanco, forto kaj sukceso daŭras, kaj tio fariĝis spirita heredaĵo de la ĉinoj. Hodiaŭ ni vivas en epoko de altaj scienco kaj teknologio, tamen niaj respekto kaj adoro al drakoj ne malkreskis, ĉar drako estas ne nur tradicia kultura simbolo, sed estas ankaŭ signo de la ĉinaj spirito, kulturo kaj valoroj. Ĉina drako en la okuloj de okcidentanoj La signifo de la ĉina drako en la okuloj de okcidentanoj evoluas laŭ tempopaso kaj kulturaj interŝanĝoj. Tio ne nur montras la okcidentajn scivolemon, komprenon kaj rekonon de la ĉina kulturo, sed ankaŭ montras diferencojn kaj kunfandiĝon de la orienta kaj okcidenta kulturoj. Komence, okcidentanoj eksciis pri la ĉina drako per la priskriboj de esploristoj kaj komercistoj, kiuj vizitis Ĉinion. Tiuj priskriboj temis plejparte pri la ekstera aspekto kaj misteraj ecoj de drakoj, ekzemple ke ili kapablas voki venton kaj pluvon, kaj ke ili estas kapricaj. Okcidentanoj kutime rigardis drakon kiel malbonan estaĵon, tial la ĉina drako vekis ilian scivolon. En la okcidentaj mitoj kaj literaturo, drako estas malbona kaj danĝera estaĵo, kiu estas venkita de kuraĝulo, dum la ĉina drako montras tute malsaman spiritan enhavon. Iom post iom, interŝanĝoj inter la ĉina kaj okcidenta kulturoj profundiĝis, precipe pro disvastiĝo de ĉinaj artaĵoj, literaturaj verkoj kaj historiaj dokumentoj. Tiel okcidentanoj iom post iom komencis kompreni la kulturon kaj simbolan signifon de la ĉina drako. Por ĉinoj la drako estas ne nur mistera mita estaĵo, sed ankaŭ reprezentas la ĉinajn kulturon, pensomanieron kaj religiajn ideojn. La ĉina drako simbolas saĝecon, forton kaj bonkorecon, kaj estas ligita al kunekzisto kaj respekto al naturaj fortoj. La ĉina drako ne estas nur ĉarma besto el popol-rakontoj, sed ankaŭ grava simbolo de la ĉinaj kulturo kaj spirito. En okcidentaj filmoj, desegnofilmoj, kaj artaj verkoj, la ĉina drako ofte kunfandas tradiciajn aspektojn kun pli moderna prezento, por krei novan kulturan esprim-manieron. Jiang Limin

2024-06-08 12:44

Le Monde diplomatique en Esperanto

La pasio al malpermeso

En la okcidentaj landoj, kiuj volonte trumpetas domaĝi demokration, la decidoj reduktantaj la esprimrajton de subtenantoj de Palestino multobliĝas ekde la pasinta oktobro. Ĉar ili akceptis la cenzuron de opinioj, kiujn ili malŝatas, iuj defendantoj de la publikaj liberoj silentiĝis.

EN januaro 2015, ĵus antaŭ la gigantaj solidarecaj manifestacioj post la murdo de parto de la redakcio de Charlie Hebdo, la desegnisto Luz demandis : "Post unu jaro, kio restos de tiu granda impeto progesista pri libero de esprimo ? (1)" Post dek jaroj, oni konas la respondon : malpermesoj manifestacii, nuligoj de publikaj prelegoj, elprogramigoj de artistoj kaj intelektuloj, punoj kontraŭ humuristoj, malpermesoj de frapfrazoj skanditaj jam de jardekoj, interrompoj de publikaj subvencioj por universitataj institucioj taksitaj tro toleremaj pri la studentoj subtenantaj Palestinon, kiuj ritmas la aktualaĵojn. Al tio aldoniĝas justicaj minacoj. La pasintan aprilon, pluraj politikaj gravuloj estis kunvokitaj de polico kadre de enketo pri laŭdado de terorismo, kaj sindikata respondeculo estis kondamnita al unu prokrastita jaro en prizono pro la sama kialo. Siaflanke Bernard Henri Lévy paradas de radistudioj al televidstudioj por pravigi la detruon de Gazao kaj postuli la invadon de Rafaho, sen riski akuzojn pri laŭdado de militkrimoj, tamen leĝe punata per ĝis kvin jaroj en prizono kaj 45 000 eŭroj da monpuno.

Francio ne estas la sola liberala demokratio kiu malrespektas esprimliberon, kiu principe distingigas la "liberan mondon" el "aŭtoritataj popolismaj reĝimoj". De post la baloto de Bundestag en majo 2019 pri rezolucio kvalifikanta la movadon BDS (Bojkoto, Malinvesto, Punoj) kiel antisemita, kaj eĉ pli de post la buĉado de la pasinta 7-a de oktobro, la germana registaro klopodas silentigi la manifestaciojn solidarajn kun la palestina rezistanco (2), dum la gazeto Bild (10-a de majo) publikigas liston de "universitataj krimuloj" sub la titolo : "Tiuj instruistoj subskribis leteron subtenantan la malamajn al judoj manifestaciojn en Usono". En Usono, laŭ preteksto batali antisemitismon en la universitatoj, la Ĉambro de reprezentatoj en majo plivastigis la difinon de tiu termino. Iuj formoj de kritiko al Israelo iĝos kontraŭleĝa opinio : kontraŭi cionismon, kvalifiki tiun ŝtaton kiel rasisma, alvoki al intifada (ribelo) estos punenda. S-ro Eric Adams, demokrata urbestro de Novjorko, sendis tri cent policanojn por elpeli el la universitato Columbia pacajn porpalestinajn studentojn. "Tiu movado provas radikaligi la junularon kaj mi ne lasos tion fari sen reago (3)" tiel li pravigis sin. En demokratia reĝimo "radikaligi" junulojn tamen ne estas krimo postlanta reagon de municipaj regantoj.

En ordinaraj tempoj, unu vorto sufiĉas al la liberaluloj por pravigi siajn aŭtoritatemaj drivadoj : terorismo. Post la atencoj de la 11-a de septembro 2001, la ĝihadismaj atakoj de 2015-2016 en Francio kontraŭ Charlie Hebdo, koŝera superbazaro, teatro Bataclan, Nico, ktp. la okcidentaj regantoj disvolvis punleĝaron ebligantan restrikti la fundamentajn rajtojn nome de sekureco, unue por escepta periodo kaj poste permanente (4). Helpataj de la amaskomunikiloj, ili ankaŭ puŝis la homojn adopti la ekstremdekstrajn penskodojn, kiuj asimiligas la minacon, ja realan, de ekstremisma islamismo al tiu, ja imaga, kiun la luktoj mobilizantaj islamajn kredantojn metas sur la okcidentaj socioj. Tiel, reformuli la israel-palestina konflikto en defendo de demokratio kontraŭ la terorismo de Hamaso, iĝis facila infanludo. Je la risko ke la punleĝoj malpermesu klami "Israelo murdisto" , kiam la armeo de tiu lando kulpas pri krimoj kontraŭ la homaro.

Kiam ĉiu kritiko iĝas perfido

La pasio al malpermeso tute ne limiĝas al Gazao. La invado de Ukrainio fare de Rusio en februaro 2022 instigis la aliancanojn de Kievo forpeli la rusajn atletojn el la parizaj olimpikoj, senigi muzikistojn de koncertoj kiam ili ne publike denuncis la rusian prezidanton, malpermesi en Eŭropo la komunikilojn RT kaj Sputnik nome de la lukto kontraŭ la t.n. fake news. Konsiderataj de siaj regantoj kiel stulte kredemaj homamasoj, la eŭropaj loĝantoj devas esti protektataj de propagando, kiu kontraŭdiras tiun de la okcidento. Farita nome de bono, tiu cenzuro aperas al la ĵurnalistoj tiel evidenta, ke ĉefartikolo de Le Monde (7-a de majo 2024), denuncanta la malpermeson de la televidkanalo Al-Ĵazira en Israelo, prave opinias, ke "tiaj praktikoj estas kutima propraĵo de aŭtoritataj reĝimoj, kiuj ne toleras aliajn voĉojn ol sia", sen imagi, ke tiu frazo same validas pri malpermeso de la rusaj komunikiloj en Eŭropo, tiam laŭdita de Le Monde ... La malpermeso de TikTok en Nov-Kaledonio fare de la registaro la 14-an de majo, unuafoje en Eŭropo, ankaŭ havas ja foran rilaton kun "libera komunikado de pensoj kaj opinioj".

Eĉ antaŭ la militoj en Ukrainio kaj en Gazao, la neatendita elekto de S-ro Donald Trump en 2016 pelis parton de la politikaj elitoj konsideri liajn kontraŭulojn kiel enlandajn malamikojn aŭ agentojn pagatajn de Moskvo, same kiel dum la McCarthy-isma periodo. Post kiam S-ro Trump estis (malprave) suspektita esti elektita danke al helpo de la rusia prezidanto, kutimo instaliĝis : "flavaj veŝtuloj" en 2018, kontraŭvakcinuloj en 2021, S-ro Jean Luc Mélenchon en 2022, manifestaciantoj kontraŭ la reformo de emeritado en 2023, koleraj agrokulturistoj de la sekvanta jaro, kaj eĉ la psikozo pri litcimoj, ĉio estis atribuita al Moskvaj manovroj. Dum parlamenta debato pri Ukrainio la pasintan 27-an de februaro, la ĉefministro Gabriel Attal eĉ aŭdacis diri : "Necesas demandi al si, cû la trupoj de Vladimir Putin ne estas jam en nia lando. Mi parolas pri vi mem kaj viaj trupoj, S-ino Le Pen." Samtempe, sed en Usono, la eksprezidanto de la ĉambro de reprezentantoj, Nancy Pelosi, pretendis ke parto de studentoj manifestaciantaj por subteni Palestinon estis "ligitaj al Rusio", kaj postulis ke Federal Bureau of Investigation (FBI) traktu tiun aferon.

Kompense, la eventuala ekzisto de usona "kvina kolono" aŭ de francaj agentoj de Telavivo ne ŝajnas ĝeni la okcidentajn politikajn respondeculojn. La franca deputito Meyer Habib, ligita al la deputitgrupo de Les Républicains (LR), kiu planis iĝi ministro de S-ro Benjamin Netanjahu, agas kiel influisto, ofte kruda, servanta la israelan armeon. Ekde la 7-a de oktobro, multaj urbodomoj, kiel tiuj de Aix-en-Provence aŭ Nico, elmetis la israelan flagon, sen neniam konsenti la saman geston pri la palestinaj civiluloj. En 1969, post kiam li decidis malpermesi la liveron de francaj armiloj al Israelo, prezidanto Charles de Gaulle reagis al la gazetaj malbenoj tiele : "Tio estas rimarkinda, kaj estis rimarkita, ke la israelaj influoj iel efikas en la informilaj medioj (5)". Tio ankoraŭ estas rirmarkinda, sed multe malpli rimarkita.

La sfero de publikaj liberoj ŝrumpiĝas, kiam la rifuzo de cenzuro mobilizas nur tiujn, kiujn oni volas silentigi. En Usono, la prava batalo kontraŭ rasismo, seksismo, gejofobio estis akompanata, precipe en la universitatoj, de la volo trudi progresistan ortodoksismon por krei spacon de sociemo kaj instruado libera el ĉiuj diskriminacioj. Sed la ses paĝoj da kriterioj pri "diverseco, justeco kaj inkluzivemo" truditaj al la kaliforniaj instruistoj - "akcepti, ke la sociaj kaj kulturaj identecoj estas diversaj, fluaj kaj intersekciaj", "analizi siajn proprajn biasojn kaj klopodi korekti la lezojn, kiujn ili faris" - elvokas malpli liberecon ol patriotajn ĵurojn de la malvarma milito (6). La dekstro unue taksis tiun novan regulon maltolerema, "wokisma", ktp., kaj poste pligravigis ĝin postulante, ke la universitatoj malpermesu ĉiun subtenon al la palestinan aferon povantan ofendi la judajn studentojn.

JPEG - 230.2 kio
La punkuglego de cenzuro
Karikaturo de Alfred Le Petit, tirante punkuglegon sur kiu sidas Anastasia, simbolo de la cenzuristoj.

Kial la malfermitaj kaj edukitaj elitoj, kiuj regas demokratiojn tiel prenas la metodojn de diktatoroj, kiujn ili malamegas ? Unue pro la miskredito de siaj regantoj. "Institucioj fidemaj kaj memfidaj donas pli da libero al la loĝantaro, kiam ili scias, ke oni fidas ilin kaj havas nenion timindan, asertas la advokato kaj ĵurnalisto Glenn Greenwald. Kompense, kiam ĉi tiuj samaj institucioj perdas sian krediton, ili iĝas pli aŭtoritatemaj kaj pli punemaj ĉar ili timas (7)." Kaj tiam ili malindigas aŭ cenzuras la malakordajn informojn kaj opiniojn metante al ili misfaman etikedon : fake news, estremisma, malamiga diro, instigo al perforto, laŭdado de terorismo.

La precedenco de trudizoliĝo

La usona registaro tiel devigis Facebook-on kaj Twitter-on interrompi kontojn de uzantoj, kiujn ĝi opiniis malamikaj al la registaraj politikoj, eĉ kiam la enhavo de iliaj mesaĝoj estis ĝusta, aŭ apartenis al normala debato (8). Tiu vicentreprenigo de cenzuro al privataj oligopoloj floris dum la monda epidemio de kovim-19. Perrete diskuti pri la deveno de la viruso fakte estis malpermesite ĉe tiuj retejoj. En oktobro 2020, kelkajn tagojn antaŭ la prezidanta balotado, la plejparto de la grandaj amaskomunikiloj kaj sociaj retoj, el sia propra decido, malebligis la diskonon de dokumentoj kompromitantaj, trovitaj en forlasita komputilo apartenanta al S-ro Hunter Biden kaj publikigitaj de la konservativa klaĉĵurnalo New York Post. Apogante sin sur deklaro de 51 eksrespondeculoj de la sekretservoj, kiuj vidis tiun sensacian informon kiel "rusa misiformada operaco", la ĉefredaktistoj malamikaj al S-ro Trump cenzuris tion, kio riveliĝos kiel ĝusta informo ... post kiam la patro de S-ro Hunter Biden estis elektita.

La cenzuro progresista kredas sin virta. Apogante sin sur burĝa kaj edukita socia bazo, ĝi intencas protekti la regnon el la skuoj de popolistoj, kiujn malpli edukitaj popolaj voĉdonantoj povas eble preferi. Ĝi facile ligas la opiniojn kiujn ĝi malaprobas al manko de informo, de klereco, de modero, de nuanco. Ĝi ankaŭ metas sian ofte ordoneman pedagogion sub la signo de la Lumoj. Tia raciigo de aŭtoritatismo ĝeneraliĝas kiam la maldekstro similas pli al amfiteatro de fakuloj ol al popola fronto.

Sed la pasio al malpermeso ankaŭ profitas la mankon de renkontita rezistado. Trudizoliĝo, elirblokado, permesa mematestilo por eliri, devigo porti maskon, eĉ kiam oni estas sola ĉe la marbordo, sanitara paspermeso : neniu kontraŭpotenco justica, politika, aŭ gazetara kontraŭstaris tiun lavangon de decidoj dum la monda epidemio. Tiel lasante tiun punpreman furiozecon libere disvolviĝi, ĉar ĝi opiniis ĝin prava, la diplomita maldekstro, eĉ liberacana, donacis neesperitan precedencon al siaj kontraŭuloj. Al la ĵurnalisto Ruth Elkrief, kiu opiniis neebla malpermeson de islama kaptuko en la stratoj, S-ro Éric Zemmour objetis : "Mi ne konsentas. Oni enfermis sesdek milionojn da francoj dum ses monatoj. Tiuj, kiuj eliris en la stratoj estis kontrolitaj de polico dum la trudizoliĝo de kovim-19. Ĉu tio estis neebla ? Ĉu vi diras, ke oni ne povas malhelpi kelkajn milojn da vualitaj virinoj ? Jes ja, oni povas malpermesi tion (9)."

Ĉu estas "neebla" rezisti tiun soifon al malpermeso, tiun ilizion, ke cenzuro malaperigos punendajn, mensogajn, abomindajn enhavojn ? Malmultaj homoj memoras, ke la 29-an de decembro 1978, la fama ĵurnalo Le Monde publikigis tekston, "kun ĝia titolo kaj ĝiaj piednotoj", de Robert Faurisson neantan la ekziston de la naziaj gasĉambroj. Kompreneble la ĵurnalo opiniis fantaziaĉa la tezon de tiu aŭtoro. Tamen "por pluraj el niaj legantoj, estis necese juĝi per dokumentoj". En la sama numero historiisto korektis "la trompajn asertojn de laŭdantoj de nazismo". Tiam la ĵurnalo atribuis al siaj legantoj la kapablon juĝi. En 2005 jen samtipa rifuzo de cenzuro, ĉi-foje la memorleĝoj pri la genocidoj de judoj, de armenoj kaj pri sklavigo estigis peticion de ses cent subskribintoj, kiel Pierre Vidal-naquet, Mona Ozouf, Pierre Nora, aŭ Marc Ferro. Ĉiuj postulis "la nuligon de tiuj leĝoj malindaj je demokrata reĝimo", kiuj pretendis dikti al la historiistoj "sub minaco de punoj, tion, kion ili devas esplori kaj tion, kion ili devas trovi, kaj kiuj metas limojn (10).

"Estas limo, ni ne povas lasi maltoleremajn ideojn libere moviĝi" freŝdate respondis Edwy Plenel, direktoro de la retgazeto Mediapart, obsedita de la kresko de ekstremismoj. "Por protekti sin, li klarigis, demokratio ne povas akcepti senliman esprimliberon por kontraŭdemokratiaj opinioj (11)". Kiu decidas la signalon de demokrataj diroj ? Ĉu la protekto sugestita de Plenel konsistas en apliki al la tuta socio la redaktistan ĉarton de Mediapart ? Sed foje pli bonas esti ŝokita ol vivi sub kuratoreco.

En marto 2021, post vigla atako al S-ro Trump - "rasisto, seksisto, gejfobulo, patologia mensogisto, aŭtoritatulo", - la senatano Bernie Sanders tamen plu diris : "Mi ne opinias normala afero, ke la eksprezidanto de Usono ne plu povas esprimi sin ĉe Twitter. Iu tre malsimila morgaŭ ja povos esti forbatita."

Morgaŭ jam alvenis.


(1) Intervjuo publikigita la 10-an de januaro 2015, www.lesinrocks.com

(2) Legu : Sonia Combes, "Peut-on critiquer Israël en Allemagne ?, kaj Pierre Rimbert "À Berlin, la politique du pire au nom du bien", Le Monde diplomatique, aprilo kaj decembro 2023.

(3) Citita de The Nation, Novjorko, 3-a de majo 2024.

(4) Legu : Raphaël Kempf, "La loi des suspects", Le Monde diplomatique, julio 2017.

(5) Citita de Alain Gresh, Palestine, Un peuple qui ne veut pas mourir, Les Liens qui libèrent, Parizo 2024.

(8) Vidu la artikolojn de Matt Taibbi en https://twitterfiles.substack.com kaj ankaŭ Philip Hamburger kaj Jenin Younes, "The Biden administration's assault on free speech", The Wall Street Journal, Novjorko, 28-a de julio 2023.

(9) LCI, 30-a de septembro 2022.

(10) "Liberté pour l'histoire", Libération, Parizo, 13-a de decembro 2005.

(11) BFM TV, 3-a de majo 2023.

franca

de Serge HALIMI & Pierre RIMBERT je 2024-06-08 05:38

2024-06-07

Esperanta Retradio

Virinoj en muziko (219)

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Sonia Risso el Urugvajo
Rosa Mercedes Ayarza Morales (1881 - 1969 ) estis rimarkinda perua pianisto, kantinstruisto, komponistino kaj folkloristo naskita en Lima. Ŝi studis kanton kaj pianon ĉe Claudio Rebagliati kaj elstaris ekde la aĝo de 8 kiel koncertpianisto en recitaloj, kaj ekde la 14-a kiel dirigento de ekleziaj korusoj.

Rosa Ayarza sukcesis akiri renomon kaj esti agnoskita de tiamaj eminentaj kritikistoj, kiel la plej bona pianisto de Sudameriko. La prezento kiu gajnis al ŝi la plej grandan laŭdon estis la premiero de la malfacila kaj bela Konĉerto en La de Schumann, por piano kaj orkestro, en 1909.

Pliajn malsamajn facetojn havas la interesa arta personeco de Rosa Ayarza, ĉar kiel folkloristo ŝi kultivis  ambaŭ aspektojn: kiel kompilisto, pro kiu ŝi estis nomita "Konservanto de Kreola Folkloro", posteno kiun ŝi plenumis kun vera fervoro kaj sukceso; kaj en sia kreiva agado ŝi enfokusiĝis pri la uzo de ritmoj, melodioj kaj folkloraj ĉeftemoj; ŝi stiligis plurajn tradiciajn temojn, kiuj en ŝiaj versioj akiris novan vivon kaj kvaliton. 

Ŝia hejmo estis scenejo de vesperaj muzikaj prezentadoj, en kiuj paradis mulatoj kaj zamboj, kopleroj kaj dancistoj, de kiuj ŝi aŭdis repertuaron, kiu ĝis tiam ne estis vaste disvastigita ekster siaj propraj sociaj sferoj. Kun tiu influo, ŝi rekonstruis antikvajn muzikajn praktikojn, ankaŭ kontribuante per sia propra kreivo.

Danke al ŝia laboro konserviĝas popularaj muzikpecoj sur notliniaro kaj kun transskribitaj tekstoj. Ŝi kompilis “La strat-reklamaj kantoj de Lima” (Los Pregones de Lima) tiuj strat-kantoj kiuj, ekde la XVII-a jarcento, estis transdonitaj voĉe de generacio al generacio. La verko estis premierita en 1937 ĉe la Societo "Entre Nous".

Kiel komponistino, ŝi kreis kelkajn liederojn, religiajn muzikojn, lernejajn kantojn, korusajn aranĝojn de kreolaj kantoj ktp. En ĉi tiu ampleksa katalogo estas kantoj de granda lirika forto kaj melodia delikateco, eĉ popularaj koloraj paĝoj de ritma varmo,  kaj sennombra strat-reklamaj kantoj.  

Inter la pluraj gravaj mejloŝtonoj kiujn Rosa Mercedes Ayarza markis en la vivo, estas du: estis ŝi mem kiu transskribis en partituron kaj kantotekston unu el la unuaj ‘marineraj’ "La concheperla". Ŝi ankaŭ respondecis por la unua fojo, ke folklora spektaklo el la perua marbordo estis prezentita en la Municipa Teatro, la ĉefa scenejo de la ĉefurbo, kiu ĝis tiam en 1938, estis malpermesita por perua populara muziko.

Ŝi ankaŭ organizis kaj dirigentis orkestrajn kaj korusajn grupojn, prezentante koncertojn kaj publikajn prezentojn de baletoj, operetoj kaj zarzueloj. Resume, ŝi estis konstanta vigligisto de la Lima muzika medio.

Ŝiaj verkoj inkludas: "Pregones Limeños" kaj "Estampas Criollas", por kantado kaj piano; “La Concheperla”, marinera aranĝita por 7-voĉa ĥoro; “El Picaflor”, "India Bella", kanto kaj ĥoraranĝo; "Lernejaj kantoj."

Rosa Mercedes Ayarza reprezentas la transiron inter la kanzono de la malfrua XIX-a jarcento kaj la komenco de la XX-a jarcento. Kvankam ĉiu muziko kaptis ŝian intereson, estis la kantoj de la marbordo, precipe de Lima, kiuj vekis viglan pasion en ŝi. Ŝia originala verko kiel komponisto povus esti konsiderita la fundamento de la perua marborda kanzono komence de la XX-a jarcento.




de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-07 19:44

Kiel balbutado ekestas en la cerbo

Por homoj kiuj balbutas la vivo estas ofte malfacila. La kaŭzoj por tiu misfunkcio estas variaj. Esploristoj nun trovis en la cerbo certan retaron kiu staras en kunteksto kun tio. La aktualaj ekkonoj povus konduki al novaj efikaj formoj de terapio.

Balbutado povas havi diversajn kaŭzojn - sendepende de tio ĝi laŭ studaĵo tamen fontas en certa retaro en la cerbo. La lokigo malfermas novajn eblecojn por la medicina kuracado, esperas la esplorista teamo. Eble povus ekzemple cerbostimulado direktiĝi  aparte al tiu retaro.

Balbutantoj ne estas malpli bonaj en tio trovi la ĝustajn vortojn ĉe parolado. Malhelpata estas la kapablo elparoli la intencitajn vortojn adekvate. La misfunkcio de la parolritmo estas markita per senvolaj ripetoj de sonoj kaj silaboj, diras la studaĵo en faka ĵurnalo pri cerbo.

Laŭ tio ĉirkaŭ kvin ĝis dek procentoj de la infanetoj balbutas, laŭ takso precipe viroj daŭre balbutas ĝis la plenkreska aĝo, preskaŭ ĉiam dumvive. Balbutado aperas tra ĉiuj kulturoj simile ofte kaj amasiĝas familie. En Germanio laŭ taksoj proksimume 800.000 homoj daŭre balbutas.

Forta balbutado povas efiki negative al la trafitaj homoj, precipe pro ofendaj aŭ eĉ agresemaj reagoj de kunsociuloj. Helpi povas terapioj cele al lernado de paroltekniko kaj por redukto de streso. Efikaj farmakologiaj aŭ neŭromodulecaj kuraceblecoj laŭ la esplorista teamo de la universitato de Turku en Finnlando ĝis nun ne disponeblas.

"Balbutado estis pli frue konsiderata kiel psika misfunkcio", klarigis la studestro. Intertempe oni kutime supozas ke temas pri misfunkcio de la cerbo kiu kuntekstas kun la reguligo de la parolproduktado. Ankaŭ certaj neŭrologiaj malsanoj kiel la parkinsona aŭ apopleksio povas rezulti en balbutado.

En la studon la teamo inkluzivis homojn kiuj estis suferintaj apopleksion kaj kiuj rekte poste estis komencintaj balbuti. La apopleksio laŭ tio ja aperas en diversaj partoj de la cerbo, sed ili ĉiuj koncernis la saman cerban retaron - kontraŭe al apopleksioj kiuj ne kaŭzis balbutadon.

Aldone la esploristoj prilumigis helpe de magnetresona tomografio la cerbojn de dudek homoj ĉe kiuj la balbutado jam evoluis en infanaĝo. Ankaŭ ili montris strukturajn modifojn en la nodopunktoj de tiu cerba retaro.

La teamo konkludas el tio ke balbutado ĉiam ekestas en tiu retaro, sendepende de tio ĉu ĝi estas kaŭzita pro evoluo aŭ neŭrologie. La centron de la cerba retaro formas laŭ tio regiono de la putameno, kiu estas kerna regiono en la granda cerbo. La putameno partoprenas laŭ la esploristoj en la interna tempatribuado kaj en la programado de motoraj movoj, ankaŭ en la vizaĝo inkluzive de la lipaj movoj. Partoprenas krome regionoj de la amigdalo kaj de la klaŭstro kiuj same profunde situas en la cerbo, kaj ankaŭ ligaĵoj inter ili.

"Tiuj ekkonoj klarigas konatajn karakterizaĵojn de la balbutado kiel la motoraj malfacilaĵoj ĉe la parolproduktado kaj la signifa variebleco de la fortecogrado de la balbutado en diversaj emociaj statoj", klarigas la studestro. "Kiel gravaj areoj en la cerbo la putameno reguligas la motorajn funkciojn kaj la amigdalo la emociojn". La klaŭstro siavice funkcias kiel nodopunkto por pluraj cerbaj retaroj kaj plusendas informojn inter ili.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-07 13:46

La Balta Ondo

Rusa novelaro 2

runo

Meze de la 1990aj jaroj Nikolai Lozgaĉev kaj Aleksander Korĵenkov eklaboris pri la granda projekto Rusa novelaro. Ili baldaŭ komprenis, ke ne eblos realigi ĉi tiun projekton en nur unu libro kaj dividis ĝin je du volumoj – por la 19a kaj 20a jarcentoj. La kompilintoj unue elektis la aŭtorojn kaj iliajn verkojn por la unua volumo (RuNo-1), kaj la traduka teamo eklaboris pri ili. Estis elektitaj kaj tradukitaj 28 rakontoj kaj noveloj de Aleksandr Puŝkin, Miĥail Lermontov, Nikolaj Gogol, Ivan Turgenev, Fjodor Dostojevskij, Miĥail Saltykov-Ŝĉedrin, Lev Tolstoj kaj Anton Ĉeĥov.

runoLa eldonejo Sezonoj prezentis la unuan volumon de RuNo (400 paĝoj) en julio 2003 kadre de la dua Balta Esperanto-Forumo en Olŝtino (https://esperanto-ondo.ru/Novaj/Nov03-19.htm). Bedaŭrinde, Nikolai Lozgaĉev (1957-1998) ne ĝisvidis la aperon de la unua volumo, kaj la laboro pri la dua volumo paŭzis por preskaŭ dudek jaroj.

Nur en 2022, post la fino de la ciklo “Dek rusaj romanoj”, aperinta dum 2019-21 en La Ondo de Esperanto (https://sezonoj.ru/2022/04/romanoj/), estis decidite reveni al la dua parto de la Rusa novelaro, kiu nun realiĝas ne libroforme, sed gazete. Nun en ĉiu eldono de la Ondo aperas prozaĵoj de rusaj aŭtoroj, kiuj publikigis siajn ĉefajn verkojn en la 20a jarcento.

En naŭ sinsekvaj Ondoj jam aperis tradukoj de 45 verkoj de naŭ rusaj aŭtoroj. La tradukojn garnas enkondukaj artikoloj, notoj kaj ilustraĵoj. Ĉiu publikaĵo ampleksas ĉirkaŭ 30 paĝojn. En la laboro pri RuNo-2 partoprenas kvar tradukantoj: Vladimir Jurganov, Aleksander Korĵenkov, Ludmila Novikova kaj Vladimir Vyĉegĵanin; ĉiu el ili, krom Ludmila, partoprenis ankaŭ en RuNo-1.

Jam aperis:

Ivan Bunin. En bieneto. Facila spirado. Sunfrapo. En Parizo. “Madrido” (Tr. A. Korĵenkov). La Ondo de Esperanto, 2022, №1.
Aleksandr Kuprin. Siringo. Viando. Helenjo. Nokta violo (Tr. V. Jurganov, A. Korĵenkov, L. Novikova). La Ondo de Esperanto, 2022, №2.
Maksim Gorjkij. Foje en aŭtuno. La naskiĝo de homo. Helgriza kaj lazura. La gvidisto (Tr. V. Jurganov, A. Korĵenkov, L. Novikova). La Ondo de Esperanto, 2022, №3.
Fjodor Sologub. La belo. Transformiĝoj. La reĝino de kisoj. Traserĉo. La vojo al Emaus. La fianĉino de Judaso (Tr. V. Jurganov, A. Korĵenkov, L. Novikova). La Ondo de Esperanto, 2022, №4.
Leonid Andrejev. La anĝeleto. Silento. La abismo. El rakonto, kiu neniam estos finita (Tr. V. Jurganov, A. Korĵenkov, L. Novikova, V. Vyĉegĵanin). La Ondo de Esperanto, 2023, №1.
Ivan Ŝmeljov. La febro. La oveto. La mirakla bileto. La eterna lumo. La agrabla promeno (Tr. V. Jurganov, A. Korĵenkov, L. Novikova, V. Vyĉegĵanin). La Ondo de Esperanto, 2023, №2.
Aleksej N. Tolstoj. La morto de la familio Nalymov. La inkmakulo. Nataŝa. Manjo. La kunloĝanto (Tr. V. Jurganov, A. Korĵenkov, L. Novikova, V. Vyĉegĵanin). La Ondo de Esperanto, 2023, №3.
Vladimir Nabokov. La vorto. Kristnasko. Fabelo. Razilo. Teruro. Nubo, lago, turo (Tr. A. Korĵenkov, L. Novikova, V. Vyĉegĵanin). La Ondo de Esperanto, 2023, №4.
Aleksandr Grin. La pilorio. Nokte kaj tage. La parolema koboldo. La edziĝo de Aŭgusto Esborn. La akvarelo. La komandanto de l’ haveno (Tr. V. Jurganov, A. Korĵenkov, L. Novikova). La Ondo de Esperanto, 2024, №1.

Nur la abonantoj de La Ondo de Esperanto povas legi la tradukojn de RuNo-2. Sed tiuj, kiuj unuafoje abonos La Ondon ĉi-jare. rajtos elŝuti ankaŭ ĉiujn numeron de La Ondo por 2022 kaj 2023, kaj do ili ricevos ĉiujn tekstojn de la projekto.

AlKo

Legu pli pri RuNo-1 https://esperanto-ondo.ru/Knigi/Kniga082.htm
RuNo-1 estas aĉetebla ĉe UEA https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=7088
Abonu La Ondon https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/06/runo-2

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Rusa novelaro 2 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-07 12:16

TEJO

Iĝu TEJO-volontulo en la Centra Oficejo en Roterdamo (2024-2025)!

Kadre de Eŭropa Solidareca Korpuso (ESK – antaŭe “Eŭropa Volontula Servo”), Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) invitas vin por iĝi plentempa TEJO-volontulo en la Centra Oficejo en Roterdamo, Nederlando.

ESK estas malferma al junaj kandidatoj kies aĝo estas inter 18 kaj 30 jaroj, kaj havas loĝpermesojn en la landoj listigitaj fine. La volontulado daŭrŭ ideale 12 monatojn, tiel ebligante al multaj akiri tiujn spertojn, ideale ekde Septembro aŭ Oktobro. Kiel volontulo vi certe lernos memstare labori kaj povos profundigi viajn spertojn, interalie en la sube menciitaj taskoj.

Ankaŭ estas oportuno ĉi-jare kandidatiĝi nur por 3-monata volontulado. Kvankam ni preferas kandidatojn por 12-monatoj, se vi interesiĝas bonvolu kontakti nin pri tio.

Eblas kandidatiĝi ĝis la 30-a de Junio! 

Pliaj detaloj pri la volontula programo

TEJO serĉas 3 volontulojn por la volontula periodo ekde la 1-a de Julio 2024 ĝis la 31-a de Januaro 2026, kun eblaj komencdatoj prefere ekde Septembro aŭ Oktobro.

Volontulado signifas ne nur grave kontribui al la bonfarto de la organizo, sed estas samtempe persona pliriĉiĝo. La volontulo laboras en la koro de la Esperanto-movado – la Centra Oficejo de Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj TEJO –, povas kunlabori pri tre interesaj projektoj (ekz. organizado de aranĝoj, inform-agadoj, kampanjoj aŭ evoluigo de interretaj projektoj), partopreni aranĝojn reprezentante TEJO-n kaj kunlabori en tutmonda medio pri la specifaj agadkampoj de la organizo.

Oni kalkulas kun subteno pri jenaj taskoj (la taskoj estos atribuitaj laŭ la personaj interesoj, spertoj kaj kapabloj de la volontuloj. La volontuloj estos akompanataj por lerni kiel plenumi la taskojn):

  • ĉiutagaj administraj taskoj de la organizo;
  • ĉeesto kaj protokolado dum EstrarKunsidoj, KomitatKunsidoj kaj kunplanado de la estonta strategio de la organizo;
  • pritraktado de la poŝto (papera kaj reta) de TEJO kaj prizorgado de la arkivoj;
  • informado pri la agado de TEJO dum esperantaj kaj ne-esperantaj kongresoj kaj seminarioj: prezentado de la organizo, deĵorado ĉe TEJO-budoj, kunplanado de la movada programo, k.s.;
  • reprezentado de TEJO ĉe internaciaj aranĝoj kaj konferencoj: partopreno en eventoj de Forumo Junulara Eŭropa (FoJE), UNITED-konferencoj, UNOY-forumoj (United Network of Young Peacebuilders) aŭ Unuinĝintaj Nacioj, k.s.;
  • partopreno en diversspecaj kaj diverslingvaj trejnadoj, rete kaj ĉeeste, laŭ viaj interesoj;
  • aktiva kunlaboro en la aktualigo de la retpaĝaro kaj la sociretaj kanaloj de TEJO, inkluzive de kreado de novaj enhavoj kaj tradukado al via denaska lingvo;
  • aktiva subtenado de la agado de la estraranoj kaj komisiitoj de TEJO en la fakoj, kiujn vi plej ŝatas;
  • helpado al la organizado tutmonde kaj surloka volontulado dum Esperanto-eventoj, ekzemple dum la Internacia Junulara Kongreso (IJK);
  • kontribuo al verkado de subvencipetoj por Erasmus+ kaj Konsilio de Eŭropo (KdE) kaj kunmastrumado de tiuj projektoj;
  • ekspedado de la revuo Kontakto.

La ideala kandidato

  • havu bonan scipovon de Esperanto kaj se ne, pretu lerni la lingvon antaŭ aŭ tuj post la komenco de la volontulado*;
  • ŝatu administran laboron farendan per komputilo (bazaj scipovoj pri retpoŝtoj, interreto, tekstprilaborado, kreado de prezentaĵoj ktp.);
  • estu kapabla memstare preni decidojn;
  • estu kapabla labori en teamo kaj taŭge sinesprimi en grupaj situacioj;
  • estu preta aktive kunlabori kun la Estraro de TEJO rilate al la ĝenerala funkciado de la organizo;
  • havu konojn pri la eŭropaj junularaj strukturoj kaj eŭropaj instancoj;
  • neniam antaŭe partoprenis ESK-projekton.

* Ĉar nia laborlingvo estas Esperanto, ni provizos la volontulon per lingvokursoj kun instruisto(j) antaŭ la komenco kaj dum la unuaj monatoj de la volontulado, se la elektita volontulo ankoraŭ ne sufiĉe bone parolas Esperanton. 

Kompreneble, tiuj estas ecoj de la ideala kandidato kaj ni konscias, ke ne facilas ĉiujn ilin plenumi. Krome, inter la elekto kaj komenco de la volontulado estos ankoraŭ sufiĉe da tempo por plibonigi iujn aferojn kaj ankaŭ la taskoj estas interkonsenteblaj. Do ne hezitu kandidatiĝi ankaŭ se vi ne trovas en vi ĉion de ĉi tiu listo!

Ideale vi volontulos dum unu jaro kaj via komencdato estos interkonsentita (eblos ekde la 1-a de Julio 2024). Vi ricevos poŝmonon ĉiumonate, senpagan loĝejon kaj repagon de la vojaĝkostoj por alveni Roterdamen kaj por reveni hejmen. La volontulado kutime ankaŭ kovras la kostojn por partopreni diversajn esperantajn eventojn.

Kiel kandidatiĝi

Sendu vian kandidatiĝojn retpoŝte al info@tejo.org kaj ne forgesi alkroĉi:

  • vivresumon (priskribanta vian formalan kaj neformalan edukadon, movadan aktiviĝon, ekstermovadajn spertojn, kaj tiel plu);
  • motivleteron (priskribanta kial vi volas volontuli por TEJO).

La kandidatiĝperiodo estas malferma ĝis la 30-a de Junio. Gravas scii ke ni pritraktos la kandidatiĝojn kaj organizos la intervjuojn laŭ ordo de ricevado. Ni konsideros kandidatiĝojn senditajn dum la kandidatiĝperiodo ĝis la trovado de taŭgaj kandidatoj, do sendu la vian kiel eble plej frue!

Se vi havas aldonajn demandojn pri la programo, pri taskoj, poŝmono kaj loĝejo, ne hezitu kontakti nin je info@tejo.org.

Grave:  TEJO-volontulo devas daŭre labori en la Centra Oficejo en Roterdamo. Civitanoj de Eŭropa Unio kaj Eŭropa Ekonomia Areo povas senprobleme loĝi kaj labori en Nederlando, sed civitanoj el plej multaj aliaj landoj bezonas labor- kaj restadpermeson. Nederlando malfacile disponigas al volontuloj vizojn, male ol aliaj landoj. Tial, ni rajtas nur akcepti volontulojn se vi havas ŝtatanecon de aŭ loĝpermeson* en lando de ŝengena zono.

Loĝpermeso en:
  • Lando de Eŭropa Unio;
  • Norda Makedonio kaj Turkio;
  • Liĥtenŝtejno, Islando kaj Norvegio;
  • Albanio, Bosnio kaj Hercegovino, Kosovo, Montenegro kaj Serbio;
  • Armenio, Azerbajĝano, Belorusio, Kartvelio, Moldavio, Ukrainio;
  • Alĝerio, Egiptujo, Israelo, Jordanio, Libano, Libio, Maroko, Palestino, Sirio, Tunizio,
  • Rusa Federacio.

The post Iĝu TEJO-volontulo en la Centra Oficejo en Roterdamo (2024-2025)! appeared first on Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

de Tejo Oficejo je 2024-06-07 08:00

2024-06-06

La Balta Ondo

TEJO en LevelUP!

LevelUP

Ĉi-aprile okazis LevelUp! 2024, evento organizita de Forumo Junulara Eŭropa (FoJE), kies plenrajta membro estas TEJO. FoJE estas tegmenta organizo de kaj internaciaj organizoj kaj naciaj konsilioj junularaj de Eŭropo. Ĉar TEJO estas plenrajta membro, ĝi ricevis rezervitajn lokojn por sendi sian propran delegacion.

La evento okazis en Bruselo, la ĉefurbo de Belgio. Pli precize, la evento okazis en konstruaĵoj de institucioj de Eŭropa Unio – speciale rimarkinda en la konstruaĵo Spinelli, kie situas la Eŭropa Parlamentejo. La evento daŭris du tagojn kaj kunigis ĉirkaŭ 1200 junajn homojn el la tuta Eŭropo. La evento estis en la angla, sed la TEJO-delegacianoj kompreneble uzis Esperanton inter ili.

La delegacio de TEJO konsistis el sep homoj, kiuj venis el Francio, Hispanio, Katalunio, Italio, Pollando kaj Serbio. La delegaciestro estis David Ruíz Sánchez.

Pri kio temis?

LevelUp! 2024 estas evento financita de Eŭropa Unio. Ĝia ĉefa celo estis la promociado de la ĉi-juniaj Eŭropaj Balotoj. Tamen, tio ne estis la nura temo pritraktita, ĉar partoprenantoj povis elekti diversajn atelierojn kaj aktivaĵojn laŭ ilia propra intereso. Estis tri klasoj de atelieroj kun malsamaj nomoj: Mia Voĉo; Mia Eŭropo; Mia Voĉdono.

  • Mia Voĉo atelieroj temis pri perdona kreskado kaj plibonigado de lertecoj, aplikeblaj ankaŭ en junularaj organizoj (ekzemple, AI: kiel fari pli kun malpli).
  • Mia Eŭropo atelieroj temis pri profundigado de kompreneco de politika internmaŝinaro de Eŭropa Unio (ekzemple, Esploru niajn rajtojn).
  • Mia Voĉdono atelieroj temis pri junulara partoprenado en balotoj, ne nur Eŭropaj sed ĝenerale (ekzemple, Fariĝu venonta juna kandidato).

Ĉar ĉiu homo elektis partopreni malsamajn atelierojn, ĉiu malsame spertis la eventon. Kiel vi verŝajne jam konkludis, ĉi tiu evento estis politika, sed ĝi ne estis partia. Tamen, ĝi estis bona oportuno por TEJO retiĝi kun aliaj junularaj organizoj kaj plifortigi siajn eksterajn rilatojn.

La delegacio de TEJO alvenis Bruselen unu tagon antaŭ la komenco, kaj foriris unu tagon post la fino. Ni havis tempon por amikumi kaj urbumi, kune aŭ sole. Sufiĉe antaŭ la evento, esperanta amikumado en Bruselo estis planita kaj krom delegacianoj venis ankaŭ Bruselaj – eĉ el aliaj partoj de Belgio – kaj Francaj esperantistoj.

Ĝenerale, la evento plaĉis al mi. Atelieroj mem estis bonaj, sed mi ankaŭ ĝuis revidi konatajn homojn kaj ekkoni novajn homojn el malsamaj junularaj organizoj. Mi ankaŭ ŝatis esplori la urbon tiel historie riĉa, lingve unika kaj internacie grava.

Vuk Mladenović

Fonto: https://www.tejo.org/levelup2024/

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post TEJO en LevelUP! appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-06 18:43

2024-06-05

Neniam milito inter ni

« La infanoj estas trafitaj de skabio »: en Gazao, la delokitoj pluvivas en teruraj sanitaraj kondiĉoj

ABED RAHIM KHATIB / ANADOLU 05/06/2024 La enklavo fariĝis vastega subĉiela kampadejo de delokitoj, kie nenio plu funkcias, kaj kie la vivaj kaj higienaj kondiĉoj estas de nun katastrofaj. La atestoj estas maloftaj. La vivo fariĝis « apokalipsa » en sudaj...

de neniammilitointerni je 2024-06-05 20:38

Esperanta Retradio

Kio estigas bonan instruiston?

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

Ne ekzistas preta recepto por bona lerneja instruado. Kio bone funkcias en unu lando aŭ regiono ofte ne bone funkcias en alia. Eĉ tio, kio bone funkcias rilate unu lernanton ofte ne bone funkcias rilate alian. Pro tio, brita fondaĵo Sutton Trust, kiu sin dediĉas al esploroj pri malegaleco en edukado, kunigis datumojn pri efikaj instrupraktikoj dum dek jaroj, por trovi tiujn, kiuj ripete montriĝas pozitivaj. La studaĵo estis farita kunlabore kun la Universitato de Durham, en Anglujo.

    Kvar precipajn elementojn oni distingis, kiuj karakterizis la praktikadon de bonsukcesaj instruistoj:

1.    Solida specifa kono pri la instruata lernobjekto.
Ĉi tiu ŝajnas evidenta, sed ni memoru, ke (precipe en subevoluintaj landoj) nefakuloj ricevas la taskon instrui pri objektoj, kiujn ili ne plene regas. Estas tamen esence grave, ke instruisto bone konu tion, kion li instruas. Aliflanke, tre profundaj konoj, multe pli altaj ol tio, kion oni instruas en la koncerna nivelo, tute ne plibonigas la instruadon. Alivorte, instruisto pri Biologio en mezgrada lernejo, ne bezonas profundajn fakajn konojn, sed nur devas bone regi la konon en tiu nivelo.

2.    Kreado de favora etoso.
Ĉi tio ne signifas grandan materian komforton aŭ disponeblecon de teknologiaĵoj. Temas pri estigo de psika etoso tia, ke lernantoj sentu, ke ili rajtas erari, kaj ke plej valora estas ilia klopodado, ilia penado lerni. Oni devas do stimuli lernantojn al sinesprimo, sendepende de eventualaj misaĵoj en ilia lernoproceso. Oni devas klare valorigi tiun penadon, pli ol la atingojn mem. Ili devas senti, ke fronte al iliaj eraroj, la instruisto nek koleros, nek senpacienciĝos, kaj la kolegoj ne mokos, sed ke ĉiuj komprenas, ke tio estas  normala lernovojo. Grave estas, ke la etoso stimulu al pensado. Laŭ la filozofo Gaston Bachelard, “kono estas respondo al demando” kaj “vero estas alĝustigita eraro”. Bedaŭrinde, en multaj socioj, regas en lernejoj konkurado kaj individuismo.

3.    Kunlaborado inter instruistoj.
Kiam instruprofesiuloj kunlaboras inter si, aŭ agadas pare, instruado pliboniĝas. Kiam instruisto permesas, ke lia kolego ĉeestu lian instruadon kaj proponu solvojn por liaj malfacilaĵoj, tiam ĉiuj profitas. Estas tre grave, ke oni ne konsideru tion “entrudiĝo” aŭ “spionado”. Reciproka respekto kaj fido inter instruistoj estas klare pozitiva trajto en lernejo.

4.    Kono pri la lernantoj.
En ĉi tiu punkto, ne tre gravas kono pri la persona vivo de la lernantoj (kvankam la familiaj kondiĉoj certe influas). Temas precipe pri saĝa kompreno pri la maniero, kiel lernantoj pensas, kion ili opinias pri sia lernejo, kio motivas ilin al aktiva partoprenado, kio faras ilin scivolemaj. Sociaj agoj de lernantoj ekster la lernejo povas esti por la instruisto pozitivaj aŭ negativaj, sed estas lia tasko konstante provi envolvi ilin kaj stimuli al lernado. Ne ĉiam facila tasko.

Multaj Esperantistoj, eĉ ne estante profesiaj instruistoj, idealisme klopodas instrui la lingvon. Ne ĉiam okazas kontentigaj rezultoj. Estus saĝe pripensi la demandon, ankaŭ rilate nian movadon: kio estigas bonan Esperantoinstruiston?

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-05 18:51

La Balta Ondo

Labor-plano, planoj kaj laboroj

corsetti

Dankon, Ondo, pro tio, ke vi reprenis la artikolon de Duncan Charters pri la labor-plano de UEA (https://sezonoj.ru/2024/05/uea-95).
Mia ĝenerala ideo estas, ke, se oni ne havas ion konkretan por fari, oni povas tre longe debati pri la unuopaj vortumoj. Mi mem preferus alian pli mallongan version, kiun mi prezentas ĉi-sube, sed samtempe mi diras, ke ĝenerale la plano estas akceptebla kun kelkaj modifoj, sed tio ne estas la ĉefa problemo. La ĉefa fakto estas, ke ĝi aperis post longa atendado kaj nun oni ĉesu paroli pri ĝi kaj ekiru al apliko.
Ĉiuokaze jen la versio, kiun mi mem preferas, sed ĝi estas samvalora kiel aliaj versioj:

MISIO
Konsciigi la publikon kaj decido-farantojn pri la logiko kaj valoro de Esperanto kiel instrumento de edukado al kunlaborema mondo, celanta problem-solvadon per justa kaj efika komunikado.

NIAJ STRATEGIAJ KOLONOJ – IRIK

1. Informado kaj komunikado
– Organizi sub la gvido de estrarano de UEA pri informado laborgrupojn kun grupestroj kaj membroj dediĉitaj al la antaŭenigo de la diversaj flankoj de informado: retejo esperanto.net; utiligo de eventoj kiel kongresoj por diskonigi Esperanton (gvidilo, trejnado); amaskomunikiloj (trejnado por kontaktoj kaj intervjuoj, preparo de materialoj);
– Sociaj retoj (oportuneco de agado, komunikado); respondoj al kritikoj kaj misprezentoj (help-dokumento, reaga teamo); kontaktoj al opinigvidantoj (politikistoj, ĵurnalistoj, edukistoj); konstanta fluo de bultenoj aŭ gazetaraj komunikoj kiuj celu eksterajn informfontojn, ne nur la internajn de UEA.

2. Rilatoj kun la ekstera mondo
– Daŭrigi subtenon de oficejoj kaj agado ĉe UN, Unesko kaj aliaj internaciaj organizaĵoj.
– Subteni CED kaj ESF en la daŭra organizado de konferencoj, simpozioj, seminarioj kiuj helpas al niaj partneroj atentigi pri lingvaj rajtoj, lingva diskriminacio, solvoj por komunikaj problemoj.
– Kuraĝigi esperantistojn al aktiva engaĝiĝo kun lokaj asocioj havantaj mondan perspektivon.
– Organiziĝi kaj prepariĝi por peti agnoskon de Esperanto (Esperanto-Tago, asembleoj de UN, Unesko, kaj iliaj neregistaraj organizaĵoj [NROj], parlamentoj).
– Diskonigi kaj kuraĝigi al partopreno esperantistajn kaj interesantajn esploristojn en konferencoj, eldonprojektoj.

3. Instruado
– Kunlabori kun ILEI por helpi realigi ĝiajn celojn rilate instruadon de Esperanto en la lernejoj.
– Subteni la laboron de edukado.net kaj la KER-ekzamenoj por kvalifiki instruistojn.
– Kuraĝigi al subvencipetado por helpi lernejojn kaj edukajn instancojn atingi siajn celojn uzante Esperanton kiel instrumenton por transnacia interkompreniĝo.
– Subteni projektojn kiel la 30 Oraj Horoj kaj la Multlingva Akcelilo por progresi al organizitaj internaciaj eksperimentoj pri la valoro de Esperanto kiel eduka instrumento, faciliganta lingvolernadon kaj transkulturan interkomprenon inter samaĝaj lernejanoj.

4. Kunlaborado
Ni faciligu kunlaboradon inter esperantistoj per la jenaj rimedoj:
– Modernigita retejo por aŭtomatigi administrajn kaj financajn procedurojn, faciligi servojn al la membroj per provizo de necesaj kontaktoj, materialoj, mendiloj, aliĝiloj, membreco-renovigoj.
– Trijara Almanako reta kaj presita por kunigi ĉiujn necesajn informojn pri la Asocio, ĝiaj Landaj Asocioj kaj reprezentantoj, kunlaborantaj partneroj, agadraportoj, estontaj planoj.
– Doni pli da subteno al Landaj Asocioj kaj kuraĝigi al pli da interasocia kunagado.
– Krei komisionojn portempajn kaj longdaŭrajn por atingi difinitajn celojn.
– Atentigadi pri la neceso kunlaborigi malsamcelajn individuojn por realigi komunajn projektojn.

PLANOJ
Nun ni bezonas eklabori laŭ la plano aperigita de Duncan aŭ laŭ mia plano, kaj por fari tion ni bezonas havi kvar unupaĝajn subplanojn pri la unuopaj punktoj.

Informado. Tio prezentas grandajn problemojn, ĉar de la fino de la pasinta jarcento UEA ĉesis okupiĝi pri informado, ne la membroj, kiuj en siaj urboj daŭre produktis Esperanto-stratojn, sed la centraj fortaj povoj, kaj do nun repreni la aferon estos aparte malfacile. Oni povus re-ek-iri de www.esperanto.net, kiu devis esti la juvelo en ĉi tiu kampo kaj povus ankoraŭ esti kun iom da polurado. La gvido devus esti “Se homoj ne lernas Esperanton, ĉio cetera estas senutila”.

Rilatoj. Tio prezentas malpli da problemoj, laŭ mi, kaj ni devus peti la reprezentantojn ĉe UN kaj Unesko kaj ESF kaj CED redakti tiun unupaĝan planon.

Instruado. Ankoraŭ pli facile. Ĉar UEA transdonis instruadon al ILEI, ni simple petu ILEI-n produkti tiun unupaĝan planon, sen revoj sed kun konkrete atingeblaj celoj.

Kunlaborado. Tio estas tre malfacila. Sub tiu vorto kaŝiĝas la reorganizo de la Centra Oficejo de UEA en la nuna reta mondo. Iam la Centra Oficejo de UEA estis unu el la bazaj elementoj de la Esperanto-Movado. Gi faris ĉion, sciis ĉion, respondis al ĉiuj petoj el ĉiuj anguloj de la mondo kaj ne havis komputilojn. Ĝi faris tion per homoj kaj homa inteligento. Nun tio ne plu eblas, ĉar oni devas uzi komputilojn kaj artefaritan inteligenton. Sed eĉ la artefarita inteligento atentus la ordonon: “La Esperanto-movado estas unu kaj UEA estas ĝia centro”, se iu donus ĝin. Post tio oni povas reorganizi la oficejon rete kaj malcentre kun oficistoj unu en Kanado kaj unu en Japanujo, sed kunordigataj de reta superĝenerala direktoro. Eliri el tiu kaĉo ne estos facila, sed la estraro varbu la konsilojn de la konsilemaj komitatanoj kaj ne igu la komisionanojn foriri pro laciĝo.

LABOROJ
Atendinte dum kvin jaroj ĉi tiun paĝon, nun estus donkiĥote plenumi la laboron en unu jaro, sed ni komencu por lasi al la posta estraro kadron jam ekfunkciintan.
Mi mem pretas redakti la subplanon por informado kunlabore kun ĉiuj interesigantoj kaj mi pretas funkcii kiel sekretario de Duncan por kolekti la konsilojn kaj la helpojn por pluredakti la subplanojn kaj por trovi laborantojn pri ili.

Kaj jen la vera mesaĝo de ĉi tiu artikolo: se vi pensas, ke vi povas esti taŭgaj kandidatoj por la venonta estraro de UEA, kontaktu min. UEA bezonas kuraĝulojn, kiuj konsentas pri la misio kaj pretas labori por ĝi.
Kontaktu min ankaŭ se vi pensas, ke vi ŝatus kunlabori en unu el la kreotaj labor-grupoj pri la kvar punktoj.

Renato Corsetti
renato.corsetti@gmail.com

Legu ankaŭ:
Duncan Charters: Strategia laborplanado – ĉu resumebla?
https://sezonoj.ru/2024/05/uea-95/

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/06/corsetti-4

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Labor-plano, planoj kaj laboroj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-05 18:42

KARAPACO-PANORAMO

Hans-Georg Kaiser: La sciiganta sciulo (prozpoemo)


Hans-Georg Kaiser
La sciiganta sciulo 

Li sciis, ke tio okazos.
Tio estis ja antaŭvidebla,
ke li sciis tion,
ke tio okazos, 
ke oni iam ĉesos esti
kaj silentiĝos.

Sed sciigon el la transmondo
li tamen ankoraŭ sendas al ni!


Hans-Georg Kaiser
Der mitteilsame Wissende

Er wusste, dass das geschehen wird.
Das war ja voraussehbar,
dass er das wusste, 
das das geschehen wird,
das man irgendwann aufhört zu sein
und verstummt.  

Doch eine Nachricht aus dem Jenseits
sendet er uns dennoch!

 



de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2024-06-05 09:10

2024-06-04

La Balta Ondo

Sukcesa redebuto de Danuba Esperanto-Rendevuo

danuba

Revenas la bona tradicio de la Danubaj Esperanto-Rendevuoj ekde Budapeŝto, kie ili naskiĝis fine de la pasinta jarcento. Fajszi Amika Rondo, helpate de la kongresa buroo de la Esperanta Civito la 17-20an de majo 2024 okazigis en Budapeŝto Danuban Esperanto-Rendevuon (DER).

La omaĝon por la karmemora majstro István Szerdahelyi, naskiĝinta antaŭ cent jaroj en 1924, en la unua tago ĉeestis trideko da intelektuloj, kun pli alta reprezento de eksterlandanoj kompare al hungaroj. Prelege kontribuis Ilona Koutny kaj Giorgio Silfer, kun gravaj atestoj ankaŭ de Blazio Wacha kaj Georgi Mihalkov. Sian atenton alportis la redakcio de Literatura Foiro, kies lingvistika redaktoro Szerdahelyi estis.

danuba

Ilona Koutny prelegas en Budapeŝto

Post la omaĝa tago por Szerdahelyi, DER proponis seminarion pri andragogio. Ĉi tiun relative novan sciencon prezentis al la publiko Giorgio Silfer, kiu en 1970 partoprenis ĝian oficialigon, fare de la Ligue de l’Enseignement, de l’Éducation et de la Culture populaire, kies italan sekcion li reprezentis ĉe la junulara komisiono dum mondkongreso en Dakaro (Senegalo). Li klarigis la evoluon de la konstanta edukado (aŭ edukado de adoltoj) en nia kontinento, per la starigo de Eŭropa Sociala Fonduso, kiam evidentiĝis, ke senlaboreco estas endemia socia malsano kaj eŭropaj instancoj komencis interveni por profesia formado kaj reciklado. La prezento de Silfer ne estis nur retrospektiva: li enfokusigis andragogion ĉe enmigrintoj, specife per la profundigo de interkulturaj demandoj kaj konciza aludo ankaŭ al proksemiko.

Intervenis poste Lorena Bellotti kaj Alessio Giordano, kiuj reprezentas Esperanton ĉe Asocio de LingvoTestistoj en Eŭropo (ALTE), danke al kiu Kultura Centro Esperantista (komisiite de la Esperanta Civito) jam dufoje ricevis financan kontribuon de Konsilio de Eŭropo. Ilia prezento klarigis multon pri la mekanismo por lingvotestado de plenkreskuloj, precipe enmigrintoj kaj lernantoj de minoraj lingvoj. En la debato Rubén Fernández, profesoro pri Esperanto en la distanc-universitato de Barcelono, havis la ŝancon klarigi, kio estas la nuna ekzamena sistemo ĉe UEA/ILEI, kaj kiel oni mensogas pri ĝi, specife pri la valoro de ĝiaj diplomoj nuntempe.

Post Anjo Amika en la unua tago, Kajto estis la grava muzika gasto en la dua, kun granda vervigado de la publiko ĝis la oka vespere.

La semajnfinon kompletigis la asembleoj de Esperanta PEN-Centro kaj Feminisma Esperanta Movado, plus diversaj gravaj konsultiĝoj kaj la lasta parlamenta sesio de la Civito dum la nuna mandato 2020-24.

Fonto: HeKo 837 1-B, 20 maj 2024 https://www.esperantio.net/index.php?id=4977

Fotoj de Anjo Amika

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Sukcesa redebuto de Danuba Esperanto-Rendevuo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-04 21:32

TEJO

TEJO partoprenis la eventon LevelUP!

Artikolo de Vuk Mladenović

LevelUP!

Ĉi-aprile okazis LevelUp! 2024, evento organizita de Forumo Junulara Eŭropa (FoJE), kies TEJO estas plenrajta membro. FoJE estas tegmenta organizo de kaj internaciaj organizoj kaj naciaj konsilioj junularaj de Eŭropo. Ĉar TEJO estas plenrajta membro, ĝi ricevis rezervitajn lokojn por sendi sian propran delegacion.

La evento okazis en Bruselo, la ĉefurbo de Belgio. Pli precize, la evento okazis en konstruaĵoj de institucioj de Eŭropa Unio – speciale rimarkinda en la konstruaĵo Spinelli, kie situas la Eŭropa Parlamentejo. La evento daŭris du tagojn kaj kunigis ĉirkaŭ 1200 junajn homojn el la tuta Eŭropo. La evento estis en la angla, sed la TEJO-delegacianoj kompreneble uzis Esperanton inter ili.

La delegacio de TEJO konsistis el sep homoj, kiuj venis el Francio, Hispanio, Katalunio, Italio, Pollando kaj Serbio. La delegaciestro estis David Ruíz Sánchez.

Pri kio temis?

LevelUp! 2024 estas evento financita de Eŭropa Unio, kies ĉefa celo estis la promociado de la ĉi-juniaj Eŭropaj Balotoj. Tamen, tio ne estis la nura temo pritraktita, ĉar partoprenantoj povis elekti diversajn atelierojn kaj aktivaĵojn laŭ ilia propra intereso. Estis tri klasoj de atelieroj kun malsamaj nomoj: Mia Voĉo; Mia Eŭropo; Mia Voĉdono.

  • Mia Voĉo atelieroj temis pri perdona kreskado kaj plibonigado de lertecoj, aplikeblaj ankaŭ en junularaj organizoj (ekz. AI: kiel fari pli kun malpli). 
  • Mia Eŭropo atelieroj temis pri profundigado de kompreneco de politika internmaŝinaro de Eŭropa Unio (ekz. Esploru niajn rajtojn).
  • Mia Voĉdono atelieroj temis pri junulara partoprenado en balotoj, ne nur Eŭropaj sed ĝenerale (ekz. Fariĝu venonta juna kandidato).

Ĉar ĉiu homo elektis partopreni malsamajn atelierojn, ĉiu malsame spertis la eventon.

Kiel vi verŝajne jam konkludis, ĉi tiu evento estis politika, sed ĝi ne estis partia.

Tamen, ĝi estis bona oportuno por TEJO retiĝi kun aliaj junularaj organizoj kaj plifortigi siajn eksterajn rilatojn.

Delegacio de TEJO alvenis Bruselen unu tago antaŭ la komenco, kaj foriris unu tagon post la fino. Ni havis tempon por amikumi kaj urbumi, kune aŭ sole. Sufiĉe antaŭ la evento, esperanta amikumado en Bruselo estis planita kaj krom delegacianoj venis ankaŭ Bruselaj – eĉ el aliaj partoj de Belgio – kaj Francaj esperantistoj.

Ĝenerale, la evento plaĉis al mi. Atelieroj mem estis bonaj, sed mi ankaŭ ĝuis revidi konatajn homojn kaj ekkoni novajn homojn el malsamaj junularaj organizoj.

Mi ankaŭ ŝatis esplori la urbon tiel historie riĉa, lingve unika kaj internacie grava.

Eksciu pli…

The post TEJO partoprenis la eventon LevelUP! appeared first on Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

de Tejo Oficejo je 2024-06-04 18:00

Libera Folio

La ĉefverko de John Francis denove presita

La granda kaldrono de John Francis estas unu el la plej gravaj originalaj romanoj en Esperanto. Ĝi aperis en 1978, elĉerpiĝis kaj poste dum jardekoj ne estis havebla. En 2017 oni reeldonis la verkon en elektronika formo, kaj nun tiu ĉefverko de la Esperanta literaturo fine denove haveblas ankaŭ kiel presita libro, eldonita de Esperanto-Asocio de Britio. Ni petis ĝian direktoron Tim Owen rakonti, kiel tio okazis.

La granda kaldrono estas inter la plej ampleksaj originalaj beletraĵoj en Esperanto.

Libera Folio: Kio estas speciala pri La granda kaldrono kaj ĝia aŭtoro?

Tim Owen: – John Francis estis samlernejano de William Auld en Helensburgh, Skotlando, kaj komencis lerni Esperanton laŭ instigo de la amiko. Al Francis plaĉegis vakeraj romanoj, kaj tial li volis, ke la duopo lernu la hispanan. La ruzulo Auld, jam renkontinte Esperanton, akceptis tion fari, se Francis unue ekstudus la Internacian Lingvon, kaj poste ĝin ne ŝatus. La hispanan, almenaŭ laŭ miaj supozoj, ili neniam lernis.

– Unu jardekon poste Francis debutis internacie – post milittempa deĵorado en la Reĝa Flugarmeo – apud Auld, John Dinwoodie kaj Reto Rossetti, en la unua volumo eldonita de la poste fama Esperanto-eldonejo Stafeto: Kvaropo (1952). Li poste plu famiĝis ene de Esperantujo kiel verkisto de prozo. Unue aperis kolekto de rakontetoj, Vitralo, en 1960. Lia renomo, tamen, venis per la libro, laŭ la vortoj de Osmo Buller, ”konsiderata la plej alta atingo de la Esperanta romano”: temas pri La granda kaldrono, eldonita en 1978.

John Francis.

– Mi devas konfesi, ke mi neniam sukcesis legi la 592 paĝojn longan originalon. Mi provlegis la elektronikan version eldonitan de Esperanto-Asocio de Skotlando en 2017, do povus pretendi, ke mi legis la tuton, sed mia Kindlo montras ĝin apenaŭ tuŝita (ĝi restas je 3%, malgraŭ pluraj provoj), kiel ankaŭ estas la papera versio, kiu kuŝas polvkovrite sur miaj bretaroj kun la aliaj pli ol cent nelegitaj Esperanto-libroj, kiuj hantas min. Ne gravas tamen mia opinio pri literaturo: mi libere agnoskas, ke mi ne estas granda adepto. Anstataŭ min, oni priatentu Sten Johansson: ”Pli ol ĉiu ajn alia verko Esperanta, ĝi meritus reeldonon.”

Kial la libro dum longa tempo ne estis havebla?

– Ĉar realiĝis la deziro de William Auld: ”Espereble la libro furore disvendiĝos, ĉar tion ĝi meritas.” Post kelkaj jaroj ne plu restis ekzempleroj. Mi supozas, ke reeldoni ne estis tiel facile, kiel oni atendus: la libron eldonis TK-Stafeto, kaj Torben Kehlet bedaŭrinde mortis 59-jara en 2001, antaŭ ol John Francis, post plurjara malapero, revenis en Esperantujon, trovite de mia amiko Hju Rid. Iu kompreneble povus kaj devus poste kontrakti kun Francis pri re-eldonado. Lia reveno ne estis sekreto: li verkis La Kastelo de Vitro, kiun eldonis UEA en 2004.

Kial estis grave reeldoni ĝin en presita formo?

– Ĉar ĝi de jaroj ne plu estis disponebla en tiu formo… kaj elektronikan version ni ne rajtis eldoni.

Kiel oni sukcesis aranĝi pri la kopirajto?

– Kiel estas notite en la nova eldono, ni dankas al Hju Rid de Esperanto-Asocio de Skotlando, kiu aranĝis tion mallonge post la morto de Francis. Oni invitis lin paroli pri la Esperanta vivo dum celebrado de la forpasinto en literatura klubo en Glasgovo. Ĉeestis la duonfilo kaj ĉefa heredinto de Francis, Donald MacDonald. Ili poste traktis inter si, kaj MacDonald al Rid donis skribitan permeson reeldonigi la libron paperforme kaj elektronike. Rid, siavice, donis permeson al EAB publikigi tiun ĉi novan version, kiam mi diskutis kun li la eblon reeldoni ĝin.

– Malfeliĉe miaj provoj kontakti Donald MacDonald por diskuti pliajn reeldonojn en 2024, la jaro en kiu centjariĝus Francis, ĝis nun ne ricevis respondon.

Kie oni povas aĉeti la presitan libron?

– Kiel la plimulton el niaj libroj eldonitaj en la lastaj jaroj, eblas aĉeti La granda kaldrono de ĉiutagaj retbutikoj kiel Amazono. Ankaŭ FEL havas kelkajn ekzemplerojn, kiujn ĝi vendas kontraŭ po 25 eŭroj. Ni mem ne proponas tiajn niajn librojn, krom surloke ĉe kongresoj: ne estus sencohave, ĉar Amazono vendas kontraŭ la sama prezo, sed senafranke.

Ĉu la libro do restas havebla ankaŭ en elektronika formo?

– De 2017 la libro estas disponebla elektronike. Eldonis ĝin Esperanto-Asocio de Skotlando, laŭ la permesilo, kiun la heredinto transdonis al Hju Rid.

Tim OwenTim Owen.

– Estas notinde, tamen, ke ĝi ne estis tute sama kiel nia paperforma, ĉar okupiĝis pri la du versioj malsamaj homoj. La elektronikan pretigis ĉefe Hju Rid, kun helpo de kelkaj provlegantoj. Nian redaktis dum kelkaj monatoj Edmund Grimley Evans, certe multege pli detale ol mi la antaŭan. Kvankam li redaktis ”tre konservative”, li uzis korektofolion verkitan de Francis kaj sian propran juĝon, ŝanĝante la tekston en proksimume 130 lokoj. Detalojn oni povas legi en la postparolo de la 626 paĝojn longa reeldono.

La kovrila ilustraĵo ne plaĉis al ĉiuj. Ĉu vi volus ion respondi al la kritikantoj?

– Laŭ kion mi legis, ĝi ne plaĉas al vi kaj al du aliaj miaj amikoj. Pri aliaj homoj mi ne scias. Eblas kritiki ĝin plurkiale: parton kreis artefarita inteligento, kaj tio facile rekoneblas. Ĝi estas klare nekonsekvenca: super tranĉeo – do, simbolo de la Unua mondmilito – flugas Fajrosputanto – aviadilo famiĝinta dum la Dua.

– Laŭ mi la kovrilo do estas pli-malpli taŭga. Ĝi montras la diversajn epokojn inter kiuj saltas kaj revenas la rakonto fone, kaj la homan flankon tutunue. Ĝi ja estas ”bildo de la turniĝanta likvo kun kirliĝantaj individuaj eroj”, laŭ la originala pensmaniero de Francis. Kaj supo en kiu kirliĝas diversaj ingrediencoj ofte ne aspektas elstare invitanta: pli bone estas gustumi.

Pli pri la temo

de Libera Folio je 2024-06-04 07:42

Esperanta Retradio

Kion korvoj ŝatas komuniki inter si

Korvoj estas inteligentaj bestoj kaj ili estas mirinde kogne produktivaj. La birdoj estas krome tre sociemaj kaj disponas pri mirinde kompleksa komunikado. Tion montras prilumigoj de esplorista teamo de la universitato de Vieno kiu analizis sonregistraĵojn de korvoj.

Same kiel iliaj proksimaj parencoj, la kornikoj, la korvoj apartenas al la kantobirdoj. Kiel ĉiuj membroj de tiu grupo ili posedas specon de dua laringo, kiu estas ankaŭ nomata sirinkso. Tiun specialan organon ili tamen ne uzas por kantado, sed por produkti certajn vokojn, per kiuj ili komunikas inter si.

La esplorista teamo de la universitato de Vieno esploras sur esplorstacio en Malsupra Aŭstrio kion tiuj vokoj signifas. La komunikado de la korvoj estas tie konsiderata kiel "fenestro al la scio" de la bestoj. La esploristoj tiucele faris eksperimentojn en kiuj estis prezentataj sonregistraĵoj de konataj kaj nekonataj individuoj al la korvoj kaj oni tiam observis la reagojn de la birdoj.

Ĉe tio la grupo povis montri ke korvoj povas ekkoni unu la alian laŭ la voĉo, ĉar kiel ĉe la homo ĉiu korva voĉo havas individuan sonkoloron. Kiam korvo vokas, tiam do la aliaj scias kiu parolas. Sed kion ili diras unu al la aliaj? Kelkaj vokoj havas certan fiksan signifon kaj estas uzataj ĉiam en la sama kunteksto. Al tio apartenas vokoj de alarmo, de defendo kaj ankaŭ pri nutraĵo. Tiuj vokoj estas celite aplikataj de la korvoj por komuniki al samspecianoj en la ĉirkaŭaĵo minacantan danĝeron aŭ la ĉeeston de nutraĵo.

Komence ŝajnis paradokse ke la bestoj vokas siajn samspecianojn al fonto de nutraĵo kiun ili ja povus havi por si mem solaj. La esploristoj montris ke ili faras tion precipe tiam kiam ili ne povas atingi la nutraĵon sen helpo de aliaj korvoj. Ofte naturaj nutraĵofontoj estas defendataj de pli grandaj bestoj, ekzemple de lupoj.

Unusola korvo en tio ne havus ŝancon. Pro tio ĝi vokas kiam ĝi ne progresas, aliajn grupanojn al "manĝado". Nur kiam sufiĉe da bestoj kolektiĝis por rezisti kontraŭ la lupo kaj por misgvidi ĝin, tiam ili alproksimiĝas kune.

La bone elformita socia konduto ja eble surprizos, ĉar korvoj ne estas ĉiam konsiderataj el pozitiva vido. Parolturnoj kiel "ŝteli kiel la korvoj", "nigra birdo" kaj "korvonigra tago" aperas en la ĉiutaga lingvouzo tre ofte. Ankaŭ la esprimo "korvaj gepatroj" ofte estas aplikata por priskribi senaman kaj senemocian konduton de gepatroj al siaj infanoj.

En realo korvoj zorgas sinofere por siaj idoj ĝis ili estas komplete plenkreskintaj. Ĉe tio regas justa labordivido: Patrino kaj patro zorgas samgrade pri la idaro kaj ne havas en tio fiksan atribuadon de laboro.

Ekde kiam la junaj birdoj estas plenkreskaj ili alianciĝas al grandaj grupoj. Nun gravas pruvi antaŭ aliaj korvidoj siajn kapablojn, amikiĝi kun aliaj kaj trovi vivopatneron. Tiucele ili prezentas specon de danco kiun ili akompanas per plej diversaj sonoj.

La tie uzataj vokoj estas, alie ol la nutraĵovokoj, tre varieblaj: La korvoj en la esplorstacio faris tre individuajn bruaĵojn por prezenti sin.

La esploristoj kredas ke la bestoj ĉe tiu prezentado antaŭ siaj samspecianoj ŝajnigas sin pli fortaj por akiri pli bonan pozicion en la socia strukturo de la grupo. Krome verŝajne tiu konduto servos por trovi partneron kaj krome ĝi ludos gravan rolon por la longtempa daŭrigo de para rilato.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-04 07:08

2024-06-03

Neniam milito inter ni

Argentino: mortis Nora Cortiñas, emblema figuro de la movado « Patrinoj de la Placo de Majo »

03/06/2024 Nora Cortiñas, unu el la fondintinoj de la « Patrinoj de la Placo de Majo », kiu defiis la argentinan diktaturon de 1976-1983 mortis 94-jara. « Kun profunda malĝojo, ni adiaŭas nian lukto-fratinon, nekontesteblan gvidantinon de la movado pri...

de neniammilitointerni je 2024-06-03 20:45

La Balta Ondo

Restas du monatoj ĝis la 109a UK: 521 aliĝintoj el 61 landoj

aruŝoJe la 3a de junio 2024, ekzakte du monatojn antaŭ la komenco de la 109a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazos de la 3a ĝis la 10a de aŭgusto 2024 en Aruŝo (Tanzanio), al ĉi tiu kongreso aliĝis 521 personoj el 61 landoj. Ekde la 1a de majo aliĝis 73 novaj kongresanoj, precipe el du Afrikaj landoj: Burundo kaj DR Kongo.

Plej multe da aliĝoj venis el Germanio (48) kaj Francio (44).
Vidu la liston de la landoj, el kiuj aliĝis pli ol dek personoj.

48 Germanio
44 Francio
39 Burundo
30 Italio
27 Japanio, Koreio
26 Ĉinio
24 DR Kongo, Usono
17 Belgio, Pollando
16 Brazilo, Tanzanio
13 Britio
12 Hispanio

Ĝis nun al la unua Afrika UK aliĝis 104 Afrikaj esperantistoj el 15 landoj, inkluzive de 16 el la kongreslando Tanzanio, tio estas ĉ. 20% de la aliĝintaro. Tute mankas aliĝintoj el la nordo de Afriko: Alĝerio, Egiptio, Libio, Maroko, Sudano kaj Tunizio, kaj el Niĝerio – la plej loĝata Afrika lando kun pli ol ducent milionoj da loĝantoj.

Probable la 109a Universala Kongreso estos la malplej amasa el ĉiuj UKoj, okazintaj post la Dua Mondmilito, krom se oni iel sukcesos etpreze aŭ senpage partoprenigi multajn afrikanojn.

Nun validas la tria aliĝtarifo: por la A-landoj ĝi estas 290 eŭroj por individuaj membroj de UEA kaj 360 eŭroj por ne individuaj membroj.
Aliĝu rete ĉe https://uk.esperanto.net/2024/.

AlKo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/06/afriko-33

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Restas du monatoj ĝis la 109a UK: 521 aliĝintoj el 61 landoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-03 16:51

Le Monde diplomatique en Esperanto

La dekstrularoj kunfandiĝas

La grandaj eŭropaj partioj longatempe formis sanitaran kordonon ĉirkaŭ la ekstrema dekstro. Sed proporcie kiel ĉi tiu progresis, tiel la barilo forsolvis, kaj ksenofobiaj aŭtoritatismaj ideoj fariĝis la komuna sorto de kunularo ĉiam pli impona. Ĉu la ekstremaj dekstruloj sen landlimoj baldaŭ superregos la politikan pejzaĝon de Eŭropa Unio ?

ŜAJNAS interkonsentite : Eŭropo baskulas al la ekstrema dekstro. Ĝi jam sidas en la registaroj itala, hungara, slovaka, kroata, finna, kaj baldaŭ nederlanda. Ĝi estas parto de la majoritata koalicio en Svedujo. Alilande, ĝi faris trarompajn sukcesojn, kiel en Portugalujo la pasintan Marton. La brita semajngazeto The Economist rimarkas, ke « pli ol 20% da enketitoj en dek kvin el la dudek sep membroŝtatoj de Eŭropa Unio, inter kiuj estas ĉiuj grandaj landoj escepte de Hispanujo », sentas simpation al la partioj de la « malmola dekstro (1) ». En aliaj kolumnoj oni nomas ĝin « popolisma », « malliberala », « naskolokisma », « naciisma »… Efektive malfacilas ĝin nomi, kaj pri ĝi paroli. Eble ĉar unuavide oni trovas en ĝi iometon da ĉio.

PNG - 820.1 kio

La hispanoj de Vox kaj la portugaloj de Chega adeptiĝas al novliberalismo ; la Demokratoj de Svedujo kaj la Veraj Finnoj bedaŭras la socialeman ŝtaton. De 2015 ĝis 2023, Juro kaj Justeco (PiS) atakis la liberecojn de la poloj, sed ankaŭ redistribuis riĉaĵojn ; kaj, dekstre de ĝi, la Konfederacio « Libereco kaj Sendependeco » riproĉas ĝin pri tio. Tiu politika grupo, reprezentata en la Dieto ekde 2019, apenaŭ provas maski sian antisemitismon – la sama trajto, kontraŭ kiu la gvidantoj de Nacia Ariĝo (RN) manifestaciis en Parizo en Novembro. Marte en Romo, prezidanto Volodimir Zelenskij dankis la prezidanton de la Konsilio, Giorgia Meloni, pro ŝia subteno. La Slovaka Nacia Partio (SNS) kaj la hungara Fidesz kritikas la militan helpon al Ukrainujo. Same faras la Ligo de s-ro Matteo Salvini. En Italujo, en Pollando kaj en Francujo, fakte, la grandeco de la spaco dekstre de la dekstro instigas plurecan ofertadon.

Kontinentskale, la kolorkatalogo de brunoj, nigroj kaj bluoj devenas pli de la historio, geografio kaj pozicio de ĉiu lando en la internacia labordivido, aŭ eĉ de la loko donata al virinoj aŭ al la tradicia familio. Alternativo por Germanujo (AfD) riproĉas la germanojn pri troaj abortoj, inverse al RN kiu nun favoras memvolan interrompadon de gravedeco, sed samopinie kiel Fratoj de Italujo. S-ino Meloni ankaŭ kontraŭas ŝtatan matrikuladon de la infanoj de samseksaj paroj, dum s-ino Le Pen finfine akceptis edz(in)iĝon por ĉiuj. Kaze de s-ro Geert Wilders, li neniam rezignis la kaŭzon de la samseksemuloj.

Tiu engaĝiĝo fare de la prezidanto de la nederlanda Partio por la Libereco (PVV) ŝuldiĝas al lia furioza malamo al islamanoj, kiujn li konsideras netoleremaj. Sen ĉiam egali lian fobion, la aliaj eŭropaj gvidantoj de la sama movado malakceptas Islamon kaj enmigradon. Trans iliaj malkonverĝoj kaj la nuancoj, ili certe kunhavas unu celon – defendi la « veran Okcidenton » –, unu projekton – la identecan preferadon –, kaj unu strategion – formi novan majoritatan blokon kun dekstruloj, el kiuj ili finfine eltiros kadrulojn, aktivulojn kaj balotantojn. Ĉar la plej lastan periodon karakterizas la radikaliĝo de tutaj partoj de la centro, de politika liberalismo, de kristana demokratio kaj de konservativismo. Kaj ĉi-rilate necesas pridemandi la evidentaĵon asertatan de la kvazaŭfrenezaj komentariistoj : ĉu vere renversiĝas ja tuta Eŭropo ? Je la tuja momento, ĉu ne pliĝuste diri ke ja la eŭropa dekstro aliĝas al la ekstrema dekstro, aŭ ke ĝi radikaliĝas celante aliancon kun ĝi ?

Ne al trampaj punkuloj

Kompreni ĉi tiun konverĝon logike entenas reveni al la komenco de la 2010-aj jaroj. Tiam la radikalaj dekstruloj jam estis en akordo pri malakcepto de enmigrado, sed malkonverĝis pri sia rilato al eŭropa integriĝo. Cirkonstance de la ŝtatŝulda krizo, la naciistoj de la Sudo disputis la severŝparadon deciditan en Berlino kaj Bruselo, ekzemple la itala Ligo, aŭ la grekaj sendependuloj kiuj subtenis radikalan maldekstron en Ateno… pri kies triumfo la franca Nacia Fronto (FN) pretendis ĝoji. En Germanujo, male, AfD sin dediĉis kontraŭ la planoj protekti Grekujon kaj favoris ties forlason de la eŭro. Ankoraŭ gvidataj de moderaj liberaluloj, la pola, slovaka kaj ĉeĥa registaroj siaparte subtenis la budĝetan disciplinon truditan al Ateno fare de Berlino, ilia unua kunkomercanto.

Ĉio renversiĝis dum la jaro 2015. Sed dufoje. La 20-an de Aŭgusto, malgraŭ rifuzoj al la ĉantaĝo de Bruselo esprimitaj dum la referendumo de la 5-a de Julio, la registaro de s-ro Alexis Tspiras rezignis maltiman alfrontadon al Eŭropa Komisiono (2). La kontraŭbatalantoj al la federaciisma projekto ekkonsciis sian senpotencon iri kuraĝe kontraŭ ĝi, kaj des pli la malfacilecon emancipi sin el ĝi. La plej dekstraj el ili tamen rapide trovis novan batalkampon, dank' al s-ino Angela Merkel. La 31-an de Aŭgusto, la kanceliero decidis malfermi ŝiajn landlimojn al preskaŭ unu miliono da siriaj rifuĝintoj, antaŭ ol Eŭropa Konsilio decidis relokigi 160.000 kromajn migrintojn en aliajn membroŝtatojn. Ĉi tiuj decidoj helpis naski la koleregon de la poloj kaj hungaroj. Ili opiniis ke, por persiste kontraŭstari malabundecon de laborpostenoj en Germanujo, la Unio rezignas pri ilia protektado kontraŭ la enmigrado de islamanoj, kaj riproĉadmonas ilin (3). En Oktobro 2015, PiS gajnis absolutan plimulton en la Dieto. Kvar monatojn post kiam la Komisiono lanĉis proceduron por trudpeli Budapeŝton, Pragon kaj Varsovion partopreni la akceptadon de rifuĝintoj, Libereco kaj Rekta Demokratio (SPD) elkreskegis en la ĉeĥaj parlamentaj balotadoj en Oktobro 2017. Poste, en Aprilo 2018, la hungara Fidesz gajnis 133 seĝojn el 199 en la Parlamento.

En la regionaj balotadoj de Decembro 2015, la koincido de du aferoj– subita alfluego de siriaj rifuĝintoj en la Malnovan Kontinenton, kaj la islamistaj atencoj en Januaro kaj Novembro en la pariza regiono – favorigis por FN la voĉdonojn de preskaŭ sep milionoj da francoj. Tio estas pli ol trioble la nombro da voĉdonoj ricevitaj en la sama balotado en 2010. La Dana Popola Partio (DF) atingis la duan lokon en la parlamentaj balotadoj en 2015. Flandra Intereso (VB) revenis al la antaŭo de la flandra scenejo en la belgaj komunumaj balotadoj en 2018. Sed dum la sekvaj jaroj, la radikalaj dekstrularoj de la okcidentaj landoj procedis precipe al strategia akomodiĝo. Unu post la alia, ili perforte ekkaptis la kontraŭmodelon « Eŭropo de la nacioj » proponitan de Fidesz kaj PiS. Le Pen kaj Meloni de tiam kontentiĝos pri simpla liberkomerca zono inter suverenaj ŝtatoj ; des pli multe post la malfacila Briteliro, ili ne plu sentas la bezonon forlasi komunumon kiu, danke interalie al s-ro Viktor Orbán, emas fariĝi areno de kulturaj kaj identecaj debatoj pri enmigrado kaj sekureco.

La interargumenton pri la « granda anstataŭado » ne relanĉis la alveno de milionoj da ukrainaj rifuĝintoj en Eŭropon. Sed la milito, kiu forflugigis ĉi tiujn blankulajn familiojn, precipe kristanajn, ankaŭ plialtigis la kostojn de krudaj materialoj kaj pligravigis inflacion. Ekde 2022, preskaŭ ĉie, la ekstrema dekstro fine sukcesas deturni la koleron naskitan de plikostaj motorfuelo kaj hejtado kontraŭ la naturprotektismo kaj kontraŭ tiuj, kiuj ĝin defendas. Halto de la « klimata propagando [kiu diras] kion fari kaj kion manĝi », de la « trampaj punkuloj » kiuj ĵetas « tomatosaŭcon sur La Gioconda », agace deklamis s-ro Éric Zemmour en Marto ; halto de la « malracia histerio pri CO2 kiu strukture detruas nian socion, nian kulturon kaj niajn vivmanierojn », jam insiste diris AfD en 2023, tiam kiam la germanaj Verduloj celis malpermesi gas- kaj naft-energiajn akvokaldronojn (4).

La radikalaj dekstrularoj jam nun ĉasas al unu sama celo malgraŭ siaj diferencoj : defendi tiun faman « vivmanieron » resumitan per la slogano de la Konfederacio « Libereco kaj Sendependeco » en Pollando, « domo, herbobedo, rostokrado, du aŭtoj, ferioj » ; ĉiuj denuncas ideologiojn – islamismon, naturprotektismon, konscion pri sociaj malegalecoj, tutmondismon – kiuj al ili ŝajnas kunagi por eldetrui la civilizitecon aŭ sovaĝigi ĝin. « La fundamenta demando de nia epoko estas ekscii tion, ĉu Okcidento havas la volon por postvivi », asertis prezidanto Donald Trump en Pollando en 2017.

PiS, Fidesz, RN kaj la tutaĵo de la eŭropa ekstrema dekstro kunhavas ĉi tiun postulaton, kiu prezentas almenaŭ tri avantaĝojn laŭ iliaj okuloj. Tiun de kombinado de la « komuna saĝo » kaj malobeado, kiam denove fariĝas eble diri tion, kion la tuta mondo – aŭ preskaŭ ties tuto – pensus silente. Tiun de la kapablo transiri ajnan terenon kaj perforte kapti ajnan temon kohermiene, de la transgenreco, kiu estas la lastega figuro de la dekadenco, al la konflikto en Proksim-Oriento – « Se Jerusalemo falos en la manojn de la islamanoj, » alarmis s-ro Wilders jam en 2010, « Ateno kaj Romo sekvos, Jerusalemo estas la ĉefa defendolinio de Okcidento (5). » Fine, la avantaĝon enkapti politikajn kontraŭulojn.

La respondo de la ekstrema dekstro al la sociala krizo efektive donas al ĝi duoblan aŭtoritaton sur la maldekstro : la efikecon, neniam kontraŭdiritan kiel malveran, de la denuncado de propeka kapro ; kaj la dividon de popolaj klasoj, kiujn la progresistoj volonte unuigus. Kaj ĝiaj pozicioj ne plu timigas la dekstron, kiu mem radikaliĝis pro erozio de sia fundamento en la socio (6). Kiom longe ni laŭiris tiun vojon… En 2000, la partopreno de la Partio de la Libereco de Aŭstrujo (FPÖ) de Jörg Haider en la aŭstra registaro estigis publikan malhonoron de la liberaluloj kaj kristandemokratoj de la kontinento. Prezidanto Jacques Chirac denuncis ideologion kontraŭan al « la valoroj de humanismo kaj de respekto de la homa digno ». En 2024, La Respublikanoj (LR), politikaj posteuloj de s-ro Chirac, havas kiel sian unuarangulon en la elektolisto s-ron François-Xavier Bellamy, kiu diris ke li estus voĉdoninta por s-ro Zemmour en la dua vico de la prezidanta balotado, se tiu estus troviĝinta kontraŭ s-ro Emmanuel Macron.

La propono de la kandidato de Rekonkero, nome krei ministron pri remigrigado, estigis (iometan) skandalon en Marto 2022. La pasintan 15-an de Majo, dek kvin membroŝtatoj skribis al Eŭropa Komisiono por peti migradan politikon eĉ pli ferman ; kaj, apud Italujo, la registaroj dekstraj, centrismaj, kaj eĉ socialdemokrataj kaze de la danoj kaj rumanoj finfine publike laŭdegis translokigadon de azilpetantoj al triaj landoj, uzante kiel modelon la interkonsenton faritan de la britaj konservativuloj kun Ruando. Francujo ne subskribis tiun peton sed partoprenis ĝian redaktadon. Pli ĝenerale, la konformiĝo de Makronismo pri la « nacia prefero » (favora traktado de samnacieculoj) – evidenta post la alpreno de la tiel-nomata « enmigrada » leĝo en Decembro 2023 –, pri la « asistademo » (supozata fiprofitado de la socialema ŝtato) kaj pri la « punema ekologio » eble komprenebligas la persistegan penadon de la prezidanto kaj de lia ĉefministro Gabriel Attal por prezenti RN-on kiel rusujan partion en Francujo, provante tiel diferenciĝi de ĝi.

LR siaparte ofte elektas konkuremon. Ĝia prezidanto Éric Ciotti pretendas paroli pri « granda anstataŭado » aŭ rifuzas kondamni la perfortajn agojn de ultradekstraj aktivuloj, kriintaj « Islamo for el Eŭropo » post kiam oni mortigis la junulon Thomas Perotto en Crépol en Novembro 2023. S-ro Jordan Bardella tiam invitis lin al modereco en la televidkanalo France 2 : « Oni ne respondas al perforto en la socio per punekspedicioj, privata justeco kaj venĝaj sloganoj. » Forlasante la Gaŭlisman tradicion, s-ro Ciotti ankaŭ emas tute superpaŝi RN-on per sia subteno tiom senkondiĉa kiom akrega por la ekstremdekstra israela registaro. Rilate enmigradon kaj la naturprotektajn normojn, LR ĉiam montriĝas pli kritikema pri la politikoj de Eŭropa Unio.

Jes al eŭro, ne al NATO

Kelkfoje La Respublikanoj atentigas pri la manko de kredindeco de RN. « La francoj forte dubas la kompetentecon de Marine Le Pen, kiu neniam plenumis la plej etan respondecon », tiel s-ro Laurent Wauquiez penis por trankviligi en Le Figaro je la 13-a de Julio 2023. Sed tiu argumento perdas sian forton kiam altrangaj ŝtatoficistoj kiel s-ro Fabrice Leggeri aliĝas la liston de s-ro Bardella por la eŭropaj balotadoj, aŭ kiam Le FigaroLes Échos malfermas siajn kolumnojn al ekspertizistoj kiuj pravigas la proponojn de RN.

La dekstro do ekstremiĝas en politika ludo reagordita de la ekstrema dekstro, kiu jam rabotis la plej malakordigajn elementojn de sia programo. La prezidanto de la itala Konsilio – nun subtenanto de atlantikismo kaj la eŭro – afekte montras sian amikecon kun s-ino Ursula von der Leyen (7). Post la balotado de la 9-a de Junio, la prezidanto de la Komisiono ne plu malakceptos aliancon inter sia grupo, la Eŭropa Popola Partio (EPP), kaj tiu de la Eŭropaj Konservativuloj kaj Reformemuloj (EKR), kiun konsistigas la trupoj de s-ino Meloni interalie kun Vox kaj PiS. La koaliciaj interkonsentoj ankaŭ alkondukis la Demokratojn de Svedujo rezignacie akcepti aliĝon al Eŭropa Unio, kaj la nederlandan PVV akcepti militan subtenon al Kievo. Koncerne tutmondiĝon, tio ne plu metas la dekstron – malpli fanatikan pri libera komerco de post la sanitara krizo kaj la stariĝo de Ĉinujo kiel tergloba minaco – kontraŭ ekstrema dekstro kiu reformulas la demandon per vortoj ĉiam malpli sociaj, ĉiam pli civilizaciaj.

Tiaj akomodiĝoj servos la planon devualigitan de la grupestro de Fratoj de Italujo en la Ĉambro de Deputitoj ĉe Radio France Internationale (RFI) la 1-an de Majo : « Eŭropo kiu regas sen la socialistoj kaj sen ĉi tiuj grupoj, kiuj difinas sin esti naturprotektistoj sed kiuj reale estas naturekstremistoj. » La plej tuja vetaĵo de la balotado en Junio efektive kuŝas en la kapableco de la malmola dekstro dubebligi daŭrigon de la nuna kunadministradon de la Parlamento fare de EPP kaj la socialistoj. Oni povus substitui al ĝi sistemon de interkonsentoj variantaj laŭ la cirkonstancoj. En la eŭropa parlamentejo, tiel venkos sociaj debatoj ĉiam pli furiozaj ; kaj rilate ekonomiajn aferojn, en la kuliso, la aranĝoj estos same maldiafanaj kiel ĉiam.


(1) « The hard right is getting closer to power all over Europe », The Economist, Londono, 16-a de Septembro 2023.

(2) Vidu Serge Halimi, « La Eŭropo, kiun ni ne plu volas », Le Monde diplomatique, Aŭgusto 2015.

(3) Vidu Pierre Rimbert, « De Varsovio al Vaŝingtono, Majo 1968 inverse », Le Monde diplomatique, Majo 2018.

(4) Matthieu Jublin, « “L'écologie punitive”, une imposture des droites », Alternatives économiques, Quétigny, Majo 2024.

(5) Roee Nahmias, « Geert Wilders : Change Jordan's name to Palestine », Ynetnews, 20-a de Junio 2010.

(6) Komparu, kaze de la franca, Bruno Amable kaj Stefano Palombarini, Où va le bloc bourgeois ?, La Dispute, Parizo, 2022.

(7) Vidu Benoît Bréville, « La modelo Meloni », Le Monde diplomatique, Julio 2023.

de Grégory RZEPSKI je 2024-06-03 14:06

Esperanta Retradio

Fikcio kaj terura realo

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Gian Piero Savio el Israelo
Pripensante la tragedion de la germana aviadilo kraŝita sur la francaj Alpoj, oni ŝokiĝas ne nur pro la pereo de 150 homoj sed ĉefe pro la ĉiam pli certaj kaŭzoj de la terura aviadila kraŝo. La penso, ke freneza ulo intence kaj decide frakasis aviadilon je krozrapido sur montoflanko, tiel dispeciginte 150 homajn vivojn, plenigas nin per nekredebleco kaj teruro.

Ĝuste en tia animstato, tute hazarde mi spektis la filmon “Relatos salvajes”, t.e. “Sovaĝaj rakontoj”. Temas pri argentina filmo el  2014, kolekto de ses mallongdaŭraj filmoj, kies komuna temo estas perforta venĝo. En la unua rakonto, kiu estas ankaŭ la prologo de la filmo, du pasaĝeroj de avia flugo malkovras, ke ili ambaŭ konas viron je nomo “Pasternak”: la knabino estis lia eksfianĉino, dum la viro estis muzika kritikisto, kiu senindulge lin detruis per recenzo dum muzika konkurso. Aŭskultante la konversacion ankaŭ la aliaj pasaĝeroj, inkluzive de la  stevardino, ekrimarkas, ke ili ĉiuj estas iamaniere ligitaj al viro, kies nomo estas Pasternak. Tiel klare evidentiĝas, ke la flugo estas kaptilo organizita ĝuste de Pasternak, kiu nun estas la piloto kaj venĝe frakasas la aviadilon sur la domo de siaj gepatroj. Inter la pasaĝeroj estis ankaŭ la psikologo, kiu ekkuracis Pasternak por poste forĵeti lin, kaj diris al li, ke ĝuste liaj gepatroj ĉefe kulpis pri liaj gravaj kompleksoj.

Kompreneble mi estis tre surprizita pro la koincido de la reala okazintaĵo kun la fikcia filma rakonto. Vere tre stranga koincido.

Laŭ lastaj informoj de la amaskomunikiloj oni povas preskaŭ definitive konkludi, ke la germana help-piloto, Andreas Lubitz, intence kaj decide frakasis la aviadilon, ĝuste kiel faris Pasternak en la filmo.

La psikologia profilo de Lubitz, skizita fare de la eminenta itala psikiatro Emilio Sacchetti, estas malsimila ol tiu ĝis nun publike evidentigita. Li asertas, ke Lubitz havis personecon karakterizitan de “malica narcisismo”. Por subteni sian tezon, kiu tute kontraŭas la amaskomunikilan supraĵan diagnozon, li firme asertas, ke en la scienca literaturo ne aperas eĉ unu kazo de murdinto pro “elĉerpiĝego” (angle burnout), kiel oni skribas nun en ĉiu komenta artikolo pri la motivoj de la freneza konduto de la help-piloto. Elĉerpiĝego (aŭ elbruliĝo) estas psika sindromo, kiu trafas plej ofte homhelpajn laboristojn. Ĝi aperas pro longtempa psika, emocia ŝarĝo, streso kaj la sekvoj estas fizika kaj emocia laciĝo, cinikeco, depresio kaj/aŭ forlaso de la profesio.

“Mi ne fidas”, aldonas la psikiatro, “la hipotezon de depresio, ĉar kutime murdisto pro depresia stato murdas siajn karulojn por savi ilin, tio estas por malebligi al ili iamaniere suferi. Do, kutime, la depresio ne instigas al ekstremaj agoj kontraŭ fremduloj. Mi timas, ke fine ni havu malbelan surprizon: oni venos al la konkludo, ke la help-piloto ne estis malsana subjekto, t.e. trafita per difinita mensa patologio. Ni nomas tian homon - nenorma psika subjekto. Mi opinias, ke temas pri situacio de narcisismo malica kaj akrigita fare de personeco, kiu fronte de siaj ne realigitaj atendoj kaj celoj, postulis venĝon. Estis tie klarmensa volo puni.

Bedaŭrinde tia konduto ne estas rilatigebla al iu difinita perturbo, do tiu freneza ago de Lubitz estis tute ne antaŭvidebla aŭ antaŭevitebla”.

Tre maltrankviliga konkludo, ĉu ne? Mi persone pensas, ke ankaŭ la “rivaleca spirito” povus influi la frenezan piloton. Ĉu li ankaû spektis la filmon kaj ekdeziris imiti Pasternak?

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-03 06:41

Orfaj planedoj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Ni ĉiuj lernis en la gimnazio, ke planedoj estas astroj, kiuj rondiras ĉirkaŭ stelo. Ili estas kvazaŭ “idoj” de steloj. Nia kara Tero estas unu ekzemplo, al ni tre kara: ĝi ne eligas propran lumon sed ricevas lumon de la Suno, nia patrina stelo. En ordo.

Tamen, de nun, gimnazianoj (kaj ne gimnazianoj) devas reformuli siajn konojn pri la kosmo. La spac-teleskopo Euclid eltrovis sep novajn orfajn planedojn, nome solecajn astrojn, kiuj vagadas tra la kosmo sen ia ligiĝo kun stelo. Ĉi tiu informo estas ĵus publikigita per faka teksto. Probable ili kreiĝis, kiam ili dekroĉiĝis de la bordo de stela sistemo. 

La unua kurioza konkludo estas, ke tiuj solecaj planedoj havas nek tagojn, nek noktojn, kompreneble. Kaj sekve ili ne havas monatojn kaj  jarojn. Sciencistoj nuntempe supozas, ke ekzistas miliardoj da ili en nia galaksio, kaj ke kelkaj el ili povus enhavi vivantajn estaĵojn. Ili estas tre grandaj, laŭ nia takso. Ili povas konsisti el amaso da gasoj, almenaŭ kvaroble pli granda ol la volumeno de Jupitero. Ili estis trovitaj en la nebulozo Orion, 1500 lum-jarojn for de nia Tero. Tiu trovado estas aparte malfacila, ĉar ili vidiĝas inter milionoj da aliaj astroj. 

La teleskopo Euclid estis lanĉita en 2023, kaj jam eltrovis dekojn da aliaj orfaj planedoj. Oni kalkulas, ke ekzistas ĉirkaŭ 20-oble pli da vagantaj planedoj ol da steloj. Nome, certe ekzistas miloj da miliardoj da tiaj planedoj en la Lakta Vojo, kaj nekalkulebla kvanto en la tuta Universo. Kelkaj el ili vojaĝas tra la spaco en duuma maniero, nome ili vagas kun alia orfo, unu apud la alia. 

Rilate al la ekzisto de vivo en tiuj planedoj, la afero ankoraŭ estas tre duba. Sen la proksimeco de stelo, certe ili estas tre malvarmaj, eĉ glaciaj astroj. Sekve, varmo bezonata por vivaj estaĵoj devus liveriĝi el la interno de ilia strukturo. Supozeble, nur tre primitivaj vivoformoj povus troviĝi tie.

Alia kuriozaĵo: tiuj planedoj eble havos eternan ekzistadon, ĉar ili ne estas konstante proksimaj al stelo. Male, nia Tero iam malaperos, ĉar ĝi brulos aŭ ensorbiĝos de la Suno. Oni kalkulas, ke tio okazos post pli ol 7 miliardoj da jaroj. Do, ne urĝas pensi pri tio...

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-03 06:22

2024-06-02

UEA facila

Bela sperto en Strasburgo

La franca urbo Strasburgo estas hejmo de pluraj gravaj eŭropaj institucioj, kiel la Eŭropa Parlamento kaj aliaj. Tial ĝi estis aparte taŭga urbo por gastigi la Eŭropan Esperanto-Kongreson (EEK), de la 8-a ĝis la 12-a de majo 2024. La franca kaj germana Esperanto-asocioj jam plurajn fojojn organizis komunan kongreson. Tamen pro la aparta eŭropa signifo de la urbo Strasburgo, la du organizantaj asocioj decidis ĉi-jare inviti al la renkontiĝo ankaŭ aliajn naciajn asociojn. Do, ankaŭ la Esperanto-asocioj de Belgujo, Italujo kaj Svislando kaj aliaj Esperanto-organizaĵoj partoprenis la kongreson. Entute, pli ol 600 homoj aliĝis! Mi esperantistiĝis nur en 2023, do, por mi, la EEK estis mia unua sperto en Esperantujo. Kvankam mi ĉiusemajne renkontas aliajn luksemburgajn esperantistojn, estis iom timiga la ideo pasigi 24 horojn tage parolante nur Esperanton dum kvin tagoj! Tamen, mi havis nenian kialon por timi. Ekde mia alveno al la kongresejo, ĉe la Universitato de Strasburgo, ĉiuj estis helpemaj kaj parolemaj. Mi renkontis kelkajn esperantistojn, kiujn ĝis tiu momento mi konis nur rete. Tuj ŝajnis al mi, kvazaŭ mi renkontus malnovajn amikojn! Ankaŭ la luksemburgaj samideanoj min multe helpis, prezentante al mi kelkajn el siaj konatoj. Antaŭ la kongreso, Maria (maldekstre) kaj Gabriele konis unu la alian nur rete. Tiun vesperon okazis la inter-kona vespero. Oni petis ke ni kunportu iun pladon de nia regiono por proponi al la aliaj kongresanoj. Tio estis bona okazo por babili kaj konatiĝi kun homoj el multaj eŭropaj landoj. La oficiala malfermo de la EEK okazis la postan matenon, la 9-an de majo. Ĉar tio estas la Tago de Eŭropo, dum la ceremonio ni kune kantis la eŭropan himnon. La ĉefa temo de la kongreso estis "Dialogo inter eŭropaj popoloj, portanto de paco". Tial, multaj el la interesaj prelegoj temis pri paco kaj la nuna politika situacio. Ĉar mi ŝategas muzikon, mi ankaŭ partoprenis en laborgrupo pri kantado. Por mi estis nova kaj interesa sperto kanti en Esperanto. Post la taga programo, tradiciaj alzacaj restoracioj kaj trinkejoj en la bela urbo Strasburgo atendis nin por la vespermanĝo. Tie ni malstreĉiĝis kaj amikiĝis, ĝuante la bonan etoson. Poste, la vespera programo enhavis koncertojn de esperantistaj muzikistoj. Vendredo estis la tago de ekskursoj. Feliĉe la vetero estis suna kaj varma kaj mi tre ĝuis la viziton al la alzaca urbeto Obernais kaj al la Monto Sankta Odilia. Dimanĉon, kiam venis la fino de la kongreso, mi estis elĉerpita, sed tre feliĉa. Mi jam antaŭĝuas la venontan kongreson! María Mesías

2024-06-02 21:06

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 02

Antaŭ unu semajno aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la dua porcio. Ĝuu ĝin!
---
Saluton al ĉiuj en tiu ĉi kurso!
Vi baldaŭ rimarkos tre bonan progreson.
Atente aŭskultu kaj legu la frazojn.
Parolu la lingvon por via plezuro.
La teksto pritraktas la mondan kulturon.

Vi estas libera, elektu la temojn!
Kaj ĝuu la lingvon dum via parolo!
La ritma parolo akcelas lernadon.
La bona strukturo ordigas la pensojn.
Vi estas kapabla, daŭrigu la kurson!

Okazos kongreso de samideanoj.
Ne ĉiuj parolas la lingvon jam bone.
Ne timu paroli, vi certe sukcesos.
Neniu kritikos, vi rajtas erari.

Saluton amikoj! Ni povas paroli!
Ni volas kompreni la vortojn kaj frazojn.
Ni aŭdas tre bone kaj lernas rapide.
Ni legas la tekston laŭ ritmo agrabla.

Personaj kontaktoj varmigas la koron.
Do kaptu la ŝancon por novaj amikoj!
Komuna kantado malfermas la korojn. 
Ni baldaŭ kunvenos en rondo amika.

Bonvenon, amikoj, en nia kunveno!
Ni volas hodiaŭ paroli kaj kanti.
Ni amas la vivon. Ni ŝatas muzikon.
Laŭ takto agrabla ni movas la korpon.
Ni sidas aŭ staras, etendas la brakojn.
Ni kantas kaj dancas, kun granda plezuro.
Ni aŭdas la lingvon, ripetas la frazojn,
facile parolas silabojn kaj vortojn.
Ni estas kontentaj, ni bone progresas.
Por monda pli bela, por homa kompreno,
ni agas volonte, kun ĝojo en koro.

Ĉu tio kongruas kun viaj ideoj?

Jen pluaj ekzemploj de frazoj lernindaj:

Ŝi trinkis la kafon kaj manĝis la kukon.
Li trinkis bieron kaj manĝis kolbason.
Finfine la gastoj forlasis la domon.
Li vokis kelneron por mendi bieron.

Infanoj pilkludas sur verda gazono.
Kvin knaboj kaj pluraj knabinoj promenas.
Babilas knabinoj kaj ankaŭ la knaboj.
Post horo la grupo forlasas la parkon.

Sinjoro en aŭto salutas najbaron.
La juna virino promenas kun hundo.
Maljuna avino rakontas fabelon.
La lito atendas la lacajn genepojn.
Iliaj gepatroj vizitas koncerton.

Ni ŝatas matene promeni en parko.
Sur monto ni spiras tre puran aeron.
Surmetu mantelon kaj prenu ombrelon!

Edzino demandas: "Ĉu estas jam tempo?"
La edzo respondas: "Jes, certe, rapidu!"
"Ni devas foriri, por baldaŭ alveni".
"Mi estas jam preta, elŝaltu la lumon!"

Vi devas kontroli, ĉu ĉio funkcias.
Konektu la kablon al via ekrano!
Kaj uzu eksteran klavaron por tio!
Vi povas komforte entajpi la tekston.
Sed ankaŭ ja eblas manskribi ĉi-tion.

Mi volas aĉeti elektran biciklon.
Vi devas veturi tre longan distancon.
Jen solvo perfekta por mia problemo.
Vi povas facile separi la dratojn.
La poŝtelefonoj funkcias sendrate.

Ĉu tio sufiĉas aŭ ĉu io mankas?
Aŭ ĉu mi prefere nun faru nenion?
Atendu momenton! Jen venas la helpo.


Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de


de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-02 15:58

Neniam milito inter ni

Akvo-leviĝo: en Meksiko, la loĝantoj de la vilaĝo El Bosque estas devigataj foriri

02/06/2024 En la marborda vilaĝo El Bosque, sude de Meksiko, la atlantika Oceano iom-post-iom ronĝas la teron. Tiom grade, ke plimulte da ĝiaj loĝantoj decidas evakui la lokon. Sude de Meksiko, preskaŭ nenio restas de la marborda vilaĝeto El Bosque, mardon...

de neniammilitointerni je 2024-06-02 15:12

UEA facila

Global Voices

Prezidentaj voĉdonadoj en Meksikio: ĉu unuafoje virino alvenos al prezidenteco?

Ni rigardu tiujn, kiuj kandidatas por la meksikia prezidenteco

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Ekrankopio de la debato ĉe la Nacia Balota Instituto (INE) el la video “Unua prezidenta debato – Meksikio 2024″ en la Jutuba kanalo de INETV. Justa uzo.

La 2-an de junio 2024 okazos en Meksikio prezidentaj elektoj, kaj, por la unua fojo en la historio de la lando, ekzistas realaj kondiĉoj por ke ĝi havu sian unuan inan prezidenton. Claudia Sheinbaum Pardo kaj Berta Xóchitl Gálvez Ruiz konkuras por la plej alta loko en la balotenketoj, lasante la trian kandidaton Jorge Álvarez Máynez je komforta distanco. Ekzemple, la opinisondado farita de la grupo Mitofsky por la revuo El Economista [es] lokas Sheinbaum je 56 procentoj, Gálvez je 32,2 procentoj kaj Máynez je 11,8 procentoj.

La elektoj okazas en streĉa scenaro en kiu la plenuma kaj leĝdona povoj troviĝas en konflikto kun la juĝistaro, ĉar la leĝproponoj aprobitaj en la Kongreso estas blokataj en la Supera Justica Kortumo. Aliflanke, perforto kontraŭ kandidatoj al lokaj kaj provincaj institucioj flanke de la organizita krimo ankaŭ pliiĝas.

Claudia Sheinbaum vetas je politika kontinueco

Foto de Claudia Sheinbaum ĉe Wikimedia Commons CC BY-SA 4.0 DEED

La nuntempe ĉefa kandidato [es], Claudia Sheinbaum estas sciencisto kaj esploristo ĉe la Nacia Aŭtonoma Universitato de Meksiko (UNAM). Ŝi estis la sekretario pri Mediprotektado de Meksikurbo (CDMX) en 2000, laborante por la registaro de Andrés Manuel López Obrador (AMLO), kiu tiam estis la urbestro kaj nun estas prezidento de Meksikio. En 2016, ŝi iĝis la urbestro de Tlalpan, distrikto de la ĉefurbo. En 2018, ŝi iĝis la unua ina urbestro de la ĉefurbo, sekvante la saman ideologion kiel AMLO kaj pledante por social-demokratia maldekstremo.

Claudia Sheinbaum iĝis la kandidato por la koalicio de la Movado por Nacia Regenerado (MORENA), la Partio de la Laboro (PT) kaj la Verda Ekologiista Partio de Meksikio (PVEM) en septembro 2023, post polemikaj internaj elektoj kie ŝi venkis super eksa sekretario (ministro) pri Internaciaj Rilatoj Marcelo Ebrard Casaubón kaj eksa sekretario pri Interna Regado Adán Augusto López Hernández.

Kiel urbestro de Meksikurbo, ŝi gvidis unu el la plej ambiciaj rearbarigaj programoj, kiu plantis 30 milionojn da arboj. Ŝi ankaŭ aprobis la konstruadon de du telferaj linioj por ligi la plej altajn partojn de la grandurbo, konataj kiel Cable Bus [es]. Ŝi ankaŭ gvidis la vastigon de metro-busaj linioj. Dum la Kovim-19-pandemio, Unesko rekompencis la urbon [es] pro ĝia rezistema respondo al Kovim-19 kaj la tertremoj de 2017.

La meksikia opozicio atribuas al ŝi skandalojn, kiel la subaĉetaĵon kiun ŝia eksedzo Carlos Imaz ricevis en 2006 de entreprenisto Carlos Ahumada. Ekzistas ankaŭ la kolapso de la bazlernejo Rébsamen dum la tertremo de septembro 2017, kiu rezultigis la mortojn de 26 homoj, plejparte infanoj, dum la regado de Sheinbaum kiel urbestro de Tlalpan. En 2022, unu el la metro-pontoj kolapsis en okazaĵo konata kiel “Linio 12″, kie mortis pluaj 26 homoj.

Xóchitl Gálvez: batalante el la dua loko

Foto de Xóchitl Gálvez Wikimedia Commons CC BY-SA 4.0 DEED

La esprimplena Xóchitl Gálvez estas senatano de la dekstra opozicia partio, la Partio de Nacia Agado (PAN). Ŝi havis humilajn komencojn, devenante el indiĝena familio en la subŝtato Hidalgo, ŝi ricevis titolon kiel komputilinĝeniero ĉe la UNAM. Gálvez eniris politikon en 2000, kie ŝi funkciis kiel respondeculo de la Oficejo por la Evoluo de Indiĝenaj Popoloj (CDI) en la prezidenta administracio de Vicente Fox. En 2015, ŝi iĝis la urbestro de la distrikto Miguel Hidalgo en Meksikurbo. En 2018, ŝi iĝis senatano reprezentante la partion PAN. Ŝi ankaŭ estas entreprenisto specialiĝanta pri konstruado de inteligentaj domoj kaj mastrumado de komputilaj sistemoj.

Kiel senatano, ŝi fariĝis kritika voĉo al la registaro de AMLO. Inter ŝiaj memorindaj momentoj estas kateni sin [es] al la podio en la sidejo de la senato, ĉeesti voĉdonon vestita kiel dinosaŭro, kaj peti la “rajton de respondo” ĉe gazetara konferenco de AMLO. Tiu ĉi lasta agado katapultis ŝin esti la kandidato por la opozicia bloko Ampleksa Fronto por Meksikio (Frente Amplio por México), alianco konsistanta el PAN, la Institucia Revolucia Partio (PRI) kaj la Partio de la Demokata Revolucio (PRD). Gálvez estis elektita post stranga procezo kie ĉiuj ŝiaj rivaloj retiriĝis.

Ĝis nun, nur la opinisonda firmao Massive Caller lokis ŝin super Sheinbaum, kvankam la metodaro montras sindetenon de respondado al la enketo je 95 procentoj.

Ankaŭ Gálvez estas rilatigita al koruptagoj. En 2023, la posteulo de Gálvez en la urbestra oficejo de Miguel Hidalgo, Víctor Romo, denuncis la ekziston de kontraktoj inter la firmaoj de Gálvez kaj la registaro. Simile, enketo de la gazeto Sin Embargo [es] malkaŝis ke la domo de Gálvez, taksata je 8 milionoj da pesoj, estis konstruita sub maldiafana konstruskemo. Ĉi tiu kazo estas konata kiel “La Casa Roja” (La Ruĝa Domo).

Máynez: konstruante trian vojon

Foto de Jorge Álvarez Máynez per Wikimedia Commons CC0 1.0 DEED

Federacia deputito Jorge Álvarez Máynez ne estis la favorata elekto de la liberal-progresema (centro-maldekstra) partio, Civitana Movado (MC). Fakte, la guberniestro de subŝtato Nova Leono (Nuevo León), Samuel García, estis tiu, kiun oni pretis elekti kandidato kaj jam estis komencinta sian antaŭkampanjon. Tamen, alfrontante la eblecon esti devigita eksiĝi [es] fare de la ŝtata kongreso, li rezignis la vetkuron. Tiel, la juna zakatekano [eo] Máynez eniris kiel lia anstataŭanto.

Máynez malfermis niĉon ĉe la junulara voĉdonantaro, pledante por mediaj iniciatoj, verda energio, kaj socialaj aferoj kiel la reduktado de la labortago aŭ la plibonigo de loĝalirebleco.

Álvarez Máynez serĉis poziciigi sin uzante sociajn amaskomunikilarojn kaj profitante la unuajn du prezidentajn debatojn por prezenti siajn kampanjoproponojn. Ĝis nun, la plej reprezenta diskuto kun iu ajn kandidato okazis dum la dua debato, kiam li demandis Gálvez pri tio, ĉu ŝi subtenos la iniciaton redukti la laborsemajnon al 40 horoj.

En 2022, li estis kritikata en sociaj retoj pro sia vizito al Kievo, kiu estis etikedita kiel “milita turismo”, kaj en aprilo 2023, subtenanto de lia partio akuzis lin je seksĉikanado.

Malgraŭ ke ĝi reprezentas parton de la opozicio en Meksikio, la linio de la partio estas kontraŭa al la aliĝo al la bloko de la Ampleksa Fronto. Civitana Movado celas pliigi sian nombron de reprezentantoj en la federacia kongreso kaj prezenti sin al la publiko kiel trian alternativon al la politika polusaro.

La 2-an de junio, krom elekto de prezidanto, balotantoj elektos 500 federaciajn deputitojn kaj 128 senatanojn. Aldone, la subŝtatoj Ĉiapaso, Gvanaĥŭato, Ĥalisko, Morelo, Pŭeblo, Tabasko, Verakruco kaj Jukatano elektos siajn guberniestrojn kaj ŝtatajn kongresojn.

de Toño DEL BARRIO je 2024-06-02 12:12

La Balta Ondo

Petras Čeliauskas forpasis

Hodiaŭ, la 2an de junio 2024 en Švėkšna forpasis elstara litova esperantisto

petras

Petras Čeliauskas (1929-2024)

Petras Čeliauskas naskiĝis la 18an de marto 1929 en la vilaĝo Surinkiškiai (distrikto Švėkšna, okcidenta Litovio). En 1948 li finis la mezlernejon en Švėkšna kaj post unu jaro eklaboris en ĝi kiel instruisto de matematiko. Čeliauskas koresponde studis en la Vilna Pedagogia Instituto kaj en 1960 ricevis diplomon de instruisto. Li laboris en lernejo entute dum 45 jaroj kiel instruisto de matematiko kaj astronomio, dum 17 jaroj ankaŭ kiel vicdirektoro. Čeliauskas estis konata lokhistoriisto, fondinto de la loka muzeo, aŭtoro de multaj artikoloj kaj de kelkaj libroj en la litova lingvo, interalie, de la ampleksa enciklopedio Švėkšna: homoj, regiono, eventoj (2012). Laŭreato de la distrikta premio La Arĝenta Kano (1995) kaj de la tutlanda konkurso Vilaĝa Lumradio (2012).

Petras Čeliauskas lernis Esperanton en 1957 per kurso en la revuo Švyturys. Li organizis kaj gvidis fakultativan Esperanto-kurson en sia lernejo. Partoprenis en pli ol dudek BEToj, kie li prelegis, interalie, pri la historio de Litovio kaj pri la litova literaturo, kaj prezentis siajn verkojn kaj tradukojn. Li verkis la librojn Nuo Babelio iki esperanto (De Babelo ĝis Esperanto, 1989) kaj Litovio dum jarcentoj (2002), kompilis bibliografion de litoviaj Esperanto-eldonaĵoj (2008), kaj tradukis plurajn librojn el la litova lingvo en Esperanton. Inter liaj poeziaj tradukoj estas poemoj de 23 litovaj kaj 16 alilingvaj poetoj kaj 86 kantoj.

Okaze de lia 80-jariĝo en 2009 aperis la 520-paĝa volumo El mia Esperanta skatolo kun liaj tradukoj kaj artikoloj. Lian leksikografian agadon kronis du grandizaj verkoj: Granda Litova-Esperanta Vortaro (2018) kaj Granda Esperanta-Litova vortaro en kies lanĉo en majo 2023 li partoprenis.

Dum 11 jaroj Čeliauskas estis redaktoro de Litova Stelo (1995-2005) kaj redaktis ĉiutagajn informilojn de pluraj BEToj. En Litova Stelo kaj en aliaj Esperanto-gazetoj aperis multaj liaj artikoloj pri diversaj temoj. Petras Čeliauskas estis membro de LKK de la 90a UK (Vilno, 2005) kaj redaktoro de la kongresa kuriero Vilna Sonoro. En 1997 li ricevis premion de la Fondaĵo Grabowski kaj en 1999 li iĝis Honora Membro de UEA.

Ni funebras pro la forpaso de nia samideano kaj amiko Petras kaj kondolencas al liaj proksimuloj.

Ripozu en paco!

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov
Aleksej Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/06/litovio-73

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Petras Čeliauskas forpasis appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-02 09:50

Esperanta Retradio

Virinoj en muziko (218)

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Sonia Risso el Urugvajo
Carmela Mackenna Subercaseaux (1879-1962), estis ĉilia komponistino, filino de unu el la plej potencaj familioj de la elito de la ĉefurbo, Santiago. Kiel membro de aristokrata familio ŝi ricevis zorgan privatan edukadon pri muziko, pentrado kaj fremdaj lingvoj. Ŝi studis pianon kun la fama itala instruisto Bindo Paoli, profesoro ĉe la Nacia Konservatorio. Ĉe li Carmela Mackenna komprenis sian propran muzikan talenton kaj trejniĝis en la majstrado de sia instrumento, kio instigis ŝin distri familiajn vesperojn en kiuj partoprenis gravaj ĉiliaj intelektuloj.

Carmela Mackenna geedziĝis (1902) kun la diplomato Enrique Cuevas Bartholín, do la paro devis vojaĝi kaj loĝi en multaj malsamaj lokoj en Sudameriko kaj Eŭropo.  
Dum ŝia restado en la grandurbo Valdivia, kie ŝia edzo estis la urbestro, ŝi laboris kiel pian-prezentisto  kaj organizanto de koncertoj. Tie ŝi preparis recitalon profite de la Orfeja Domo (1907) okaze de kio ŝi prezentis wagneran kaj beethovenan repertuaron.

Estis en tiu epoko kiam ŝi skribis sian unuan verkon (1909), al kiu sekvis nur paro da pliaj sporadaj ekzercoj. Estis nur du jardekoj poste, kiam ŝi estis preskaŭ kvindekjara, ke ŝi komencis sian plej gravan komponan laboron. 

En 1926, ŝi kaj ŝia edzo alvenis en Berlinon, kie ili loĝis ĝis la sekva jardeko. Tie, Carmela Mackenna studis private kun la pianisto kaj komponisto Conrad Ansorge kaj la muzikologo Hans Mersmann. Ĉe ili ŝi profundigis sian scion pri la nuntempa eŭropa avangarda muziko, precipe tiuj de germanaj majstroj, kio kontrastis kun la itala kaj franca trejnado, kiun ŝi akiris en Ĉilio. 

Ŝi komencis verki per malgrandaj ĉambraj pecoj, kiel sonatoj, sonatoj kaj preludoj por violono, voĉo kaj piano. Poste, motivigita de Mersmann, ŝi kompletigis  la “Pianokonĉerton” (Klavierkonzert) (1933), kiu estis premierita la sekvan jaron en Germanio kaj Ĉilio. Sekvis en orkestra formato la komponaĵoj “Du Malgrandaj Pecoj por Orkestro” (Zwei kleine Orchesterstücke) (1935) kaj “Triopo por Violono, Violonĉelo kaj Piano” premieritaj en Ĉilio en 1975 kaj 1944 respektive. 

Carmela Mackenna kreis vastan gamon da verkoj, inkluzive de solludaj pianoj, ĉambra muziko, korusmuziko, orkestra muziko, kaj kantoj kun tekstoj en la germana, la hispana, la angla, la latina kaj la franca, uzante poezion de Pablo Neruda, Paul Verlaine kaj multaj aliaj verkintoj. 

La muziko de Mackenna atingis kritikan renomon kiam ŝi gajnis duan lokon en la Frankfurta Sakramuzika Konkurso (1936) per sia “Meso por Miksita Akapela Koruso”.

Laŭ la muzikologino Raquel Bustos, "ŝia stilo reflektas la interesojn de ŝia tempo, precipe ekspresionismon kaj novklasikismon", kaj ŝi aldonas, ke “estis miro kiam la publiko rimarkis, ke malantaŭ la mallonga nomo C. Mackenna, kiu aperis en la programeroj, estis virino”.

Inter la kontribuoj de Mackenna al nacia muziko, Bustos indikas ke ŝi estis la unua ĉilia komponisto kiu muzikigis tekstojn de Pablo Neruda. Ŝi faris tion (1930) sur la versoj de la 15-a “Poemo de amo” el la famega libro de Neruda “Dudek poemoj de amo kaj Kanto de malespero” (1924). Ĝi estis premierita en Berlino kaj prezentita unuafoje en Ĉilio en 1983. 

La esploristino Camila Ossés  diras ke la produktado de Mackenna por voĉo kaj piano estas vigla kaj inspira, traktante malsamajn lingvojn kaj muzikstilojn: “ŝia ‘Lieder’, memoras la popolkantojn de Schubert, dum ŝia “Du kantoj” (Zwei Gesänge) sonas pli ekspresionisme, kun pli granda tona libereco kaj kromatismo kaj pli sendependaj pianpartoj.  






de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-02 06:00

2024-06-01

TEJO

Iĝu Komitatano C de TEJO ekde Aŭgusto 2024

La 1-a de Aŭgusto 2024 estos oficiĝtago de nova Komitatano C de TEJO. Tial ekde nun ni bonvenigas kandidatiĝojn por Komitatano C de TEJO ekde la 1-a de Aŭgusto 2024 ĝis la 31-a de Majo 2026.

Komitatano C en la Komitato, la supera organo de TEJO, reprezentas membrojn de la kategorio Junaj Amikoj de Esperanto.

La posteno de Komitatano C estis kreita jam antaŭ pluraj jaroj, lige al kreo de membra kategorio Junaj Amikoj de Esperanto. Sed intertempe neniu Komitatano C estis elektita, pro kio en la organizo ankaŭ mankis sperto pri tiu elekto. Pro bezono bone prepariĝi estis la elekto prokrastita. Laŭ Reglamento, oficiĝtago devus esti la 1-a de Decembro 2023, aŭ poste la 1-a de Junio 2024. La elekton ni konsultis kun la Komitato kaj fine decidis lanĉi ĝin kun 2 (aŭ 8) monata prokrasto. Fino de la mandato restos tia kia estas en la Reglamento, la 31-a de Majo 2026, por ke ekde tiam povu la mandata periodo funkcii plene kohere. Dankon pro pacienco, subteno kaj kompreno! Se vi volas plibonigi tiajn ĉi procedurojn, vi estas bonvena kandidatiĝi kiel Ĝenerala Sekretario aŭ ties helpanto!

Ĉiu Juna Amiko de Esperanto rajtas elekti sian reprezentanton en la TEJO-Komitato. Kiel Komitatano C rajtas kandidatiĝi ĉiu individua membro de TEJO kiu aĝos almenaŭ 18 jaroj la tagon de la elektiĝo kaj dum la mandato ne fariĝus 36-jaraĝa (aŭ pli); kaj tiel rekte kundecidi en la Komitato pri gravaj okazaĵoj en la organizo.

Elektebla estas 1 Komitatano C. Kandidatiĝi rajtas individuaj membroj naskiĝintaj inter la 1-a de Aŭgusto 1990 kaj la 31-a de Majo 2006.

Kiel kandidatiĝi

Por ke via kandidatiĝo estu valida, bonvolu sendi, retpoŝte aŭ paperpoŝte, al la Centra Oficejo kaj al la Ĝenerala Sekretario de TEJO, la jenajn informojn:

  • personajn datumojn (nomon, naskiĝdaton, retan kaj poŝtan adresojn, telefonnumeron);
  • biografieton kaj priskribon de viaj movadaj celoj (kiuj kune ampleksas maksimume 100 vortojn);
  • subskribon de la kandidato (akceptata estas ankaŭ teksta subskribo en retpoŝta mesaĝo);
  • subtenleterojnsubtenajn subskribojn de minimume 5 Junaj Amikoj de Esperanto el minimume 2 landoj.

Kvanto de esprimitaj subtenoj kaj kvanto de landoj de subtenintoj estos sciigita al voĉdonantoj. Se kaj subteninto kaj la kandidato eksplice permesas tion, estos sciigita ankaŭ la nomo kaj lando de subteninto kaj enhavo de subtenletero en maksimuma longeco de 100 vortoj (se subtenletero estas pli longa, ĝi estos aŭtomate tranĉita sen plua konsulto).

Memoru subskribi vian kandidatiĝon, se ĝi estas paperpoŝta! Aldone memoru, ke sen iu el la menciitaj eroj via kandidatiĝo ne estos valida! Via kandidatiĝletero devas alveni plej laste la 1-an de Julio 2024 (inklude). Uzu la jenajn adresojn:

Por pliaj informoj, bonvolu legi la reglamenton.

The post Iĝu Komitatano C de TEJO ekde Aŭgusto 2024 appeared first on Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

de KuboF Hromoslav je 2024-06-01 19:40

La Balta Ondo

Esperantaj jubileoj kaj memordatoj en junio 2024

junio

2. Antaŭ 130 jaroj naskiĝis Robert Kreuz (krojc, 1894-1908/9-1936), germana administranto, ekonomikisto, stenografisto kaj esperantisto (profesia esperantisto de 1923); enkondukinto de Esperanto en la Frankfurtan Foiron; oficisto de UEA kaj ICK en Ĝenevo (1924-36), i.a., direktoro de UEA (1934-36); redaktoro de Internacia Komerco (Suplemento al Esperanto Triumfonta, 1923-24), Ekonomia Kuriero (Suplemento al Esperanto, 1925), Internacia Esperanto-Servo (1926-28), Esperanto (1934-36); ĉefkunlaboranto de Enciklopedio de Esperanto, membro de Lingva Komitato (LK, 1927-36); aŭtoro de Vortaro de komercaĵoj (Kun M. Urban, 1921), Esperanto in Handel und Verkehr (1926), Komerca vortaro en Esperanto (Kun A. Mazzo­lini, 1927), Vara vortaro germana, angla, franca, itala, hispana, Esperanto (1927), Esperanto: 500 komercaj frazoj (1928), Sistem-resumo de la Esperanto-stenografio Stolze-Schrey (1932); tradukinto de Eŭropo ĉe la abismo (F. S. Nitti, 1924), Libera Urbo Danzig (H. Martin, 1927) k. a.
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro (p. 162-164).

2. Antaŭ 95 jaroj naskiĝis Sylla Chaves (ŝavíz, 1929-1946-2009), brazila juristo, pedagogo, UN-oficisto kaj esperantisto; prezidanto de Brazila Esperanto-Ligo (1978-82), membro de la Akademio de Esperanto (AdE, 1986-95); aŭtoro de pluraj beletraĵoj kaj lerniloj (Animo prisma, 1959; Por pli bona mondo, 1970; Plurnacia bukedo, 1981; Karnavalo, 1981; Originala Esperanta bildvortaro, 1991; Oportuna poŝvortaro Esperanta-portugala, 2008); honora membro de UEA (1992).

5. Antaŭ 60 jaroj naskiĝis Gonçalo Neves (néviŝ, 1964-1987- ), portugala agronomo, instruisto, tradukisto; esperantisto kaj idisto; membro de AdE (1995-98), aŭtoro de pluraj libroj en Ido kaj Esperanto, i.a.: Kompreni (1993), Simptomoj (2000), Historia vortaro de Esperanto (2011), Recenze (2018), Periskope (2018), Reveno al Lisbono (2019), Esperanto kaj Ido: malsamaj vojoj sur Parnason. Kompara studo pri la disvolviĝo de Esperanto kaj Ido kiel poeziaj lingvoj (2019); tradukinto de pluraj verkoj de X. de Maistre, J. L. Borges, F. Pessoa, F. C. Xavier kaj de aliaj aŭtoroj.

15. Antaŭ 65 jaroj mortis Kazimierz Bein (1872-1903-1959), pola okulisto kaj esperantisto, konata en Esperanto kiel Kabe; kunfondinto kaj la unua sekretario de la Varsovia Esperanto-Societo (fondita en 1904 kiel filio de la Peterburga societo “Espero”), unu el la kvar kunfondintoj de PES (1908); dekomenca membro de LK (1905-12), dekomenca membro kaj vicprezidanto de Akademio de Esperanto (1908-1912); aŭtoro de la klariga Vortaro de Esperanto (1910); elstara Esperanto-tradukanto, i.a., de La fundo de l’ mizero de W. Sieroszewski (1904), Pola Antologio (1906), Elektitaj fabeloj de fratoj Grimm (1906), Internacia krestomatio (1907), La Faraono de B. Prus (1907), Bona sinjorino (1909) de E. Orzeszkowa, Patroj kaj filoj de I. Turgenev (1909), Versaĵoj en prozo de I. Turgenev (1909); En malliberejo de Je. Ĉirikov (1909) k. m. a. En 1911 post la brila sepjara Esperanto-kariero Kabe ĉesis okupiĝi pri Esperanto sen klarigi la motivojn de ĉi tiu ago. El lia pseŭdonimo estiĝis la vorto kabei: “Agi kiel Kabe, kiu, estante tre vigla E-isto, subite kaj tute ĉesis verki en Eo”.
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro (p. 149-150).

16. Antaŭ 80 jaroj naskiĝis Neil Salvesen (1944-196?-1990), brita historiisto, teksaĵ-industria oficisto kaj esperantisto; sekretario de la Belartaj Konkursoj de UEA (1985-88), direktoro de la Centra Oficejo de UEA ekde novembro 1987 ĝis sia morto en marto 1990.

18. Antaŭ 80 jaroj naskiĝis Barbara Pietrzak (pjétŝak, den: Przybysz, 1944-1958- ), pola radioĵurnalistino kaj esperantistino; kunlaboranto (1968-2007) kaj estro (2000-07) de la Esperanto-redakcio de la Pola Radio ĝis sia emeritiĝo en 2007, sed daŭra kontribuanto al la podkasta servo ĝis ties fermo komence de 2011; kunfondinto kaj redakciestro de la Pola Retradio en Esperanto (2011- ); komitatano (2007-19), estrarano (2007-16) k ĝenerala sekretario (2007-13) de UEA, komisiito de UEA pri Zamenhof-Jaro 2017; estrarano de Pola Esperanto-Asocio (2011-14), ĉefredaktoro de Pola Esperantisto (2012-13), membro de AdE (2007- ).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro (p. 228-229).

19. Antaŭ 15 jaroj mortis Dalibor Brozović (1927-1946-2009), kroata filologo kaj socia aganto, membro de la Jugoslavia (1986) kaj Kroatia (1991) sciencaj akademioj, vicprezidanto de la jugoslavia respubliko Kroatio (1990), parlamentano de Kroatio (1992-95); prezidanto de Kroata Esperanto-Ligo (1992-2009), prezidanto de LKK de la 86a UK en Zagrebo (2001), membro de la Honora Patrona Komitato de UEA (1988).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro (p. 46-47).

22. Antaŭ 140 jaroj naskiĝis Pjotr Jevstafjeviĉ Stojan (Стоян, 1884-1903-1961), ruslandano loĝinta en pluraj landoj, matematikisto, instruisto, verkisto, vortaristo kaj esperantisto, aŭtoro de pluraj lingvoprojektoj; oficisto de la Centra Oficejo de UEA en Ĝenevo (1925-1930), membro de LK (1910-38, 1947-48); aŭtoro de pluraj vortaroj kaj aliaj esperantologiaj verkoj, inter kiuj elstaras Bibliografio de Internacia Lingvo (1929) kaj Deveno kaj vivo de la lingvo Esperanto (1953).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro (p. 267-269).

26. Antaŭ 100 jaroj naskiĝis Jadwiga Gibczyńska (gibĉinska, 1924-1963-2012), pola aktorino kaj esperantistino; instruistino de Esperanto, Esperanto-aktorino, fondinto de la Esperanto-teatro en Gdansko (1964) kaj Krakovo (2001) kun repertuaro el 15 spektakl(et)oj prezentitaj ankaŭ en pluraj UKoj; juĝanto pri teatraĵoj en la Belartaj Konkursoj de UEA (1981-89), aŭtorino de la teatra adaptaĵo de De tajgo al minaretoj de A. Fighiera-Sikorska (2000); laŭreatro de premio de la Fondaĵo Antoni Grabowski (1996), honora membro de UEA (1997).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro (p. 103-104).

29. Antaŭ 115 jaroj naskiĝis Nikola Aleksiev (1909-1924-2002), bulgara ĵurnalisto, socia aganto, vicprezidanto de Bulgaria societo por amikeco kaj kulturaj ligoj kun eksterlando. La ĉefa gvidanto de la Esperanto-movado en la socialisma Bulgario, prezidanto de BEA (1964-76), prezidanto de LKK de UK-48 (Sofio, 1963) kaj de UK-63 (Varna, 1978), prezidanto de MEM (1963-78), komitatano de UEA (1963-80), aŭtoro de pluraj libroj en/pri Esperanto.
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro (p. 13-14).

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu listo de jubileoj kaj memordatoj por junio 2024 aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/06/junio-11

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Esperantaj jubileoj kaj memordatoj en junio 2024 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-06-01 12:39

Esperanta Retradio

Empatio estas heredebla

La kapablo al empatio povas esti transdonata de unu generacio al la sekva - amikeco ludas ĉe tio same grandan rolon kiel la familio. Tion montras studaĵo el Usono kun datumoj el 25 jaroj.

La empatio kiun patrinoj montras al siaj infanoj en la dekkelkjara aĝo, influas la empatikapablon de la gejunuloj direkte al siaj geamikoj kaj - jarojn poste - ankaŭ direkte al siaj propraj infanoj. Tiel priskribas evolupsikologino la rezulton de studaĵo de la universitato de Virĝinio en Usono.

Ŝia esplorista teamo povis utiligi por tio datumojn kiuj estis kolektitaj tra periodo de 25 jaroj. La longtempa studo komenciĝis en la jaro 1998 ĉe la universitato de Virĝinio. 184 personoj partoprenis en ĝi - ekde la aĝo de 13 jaroj ĝis iliaj 30-aj jaroj. Ĉiujare ili estis invititaj kune kun iliaj gepatroj kaj geamikoj al la esplora laboratorio.

"Kiam la dekkelkjaruloj estis dek-tri-jaraj, ni observis ilin kiel ili parolis kun sia patrino pri problemo ĉe kiu ili bezonis helpon aŭ konsilon. Ni prilumigis kiom da empatikapablo la patrino direktis al sia infano dum tiu interparolo", diras la psikologino. La esplorista teamo ekzemple dokumentis kiel emocie engaĝita estis la patrino, ĉu ŝi ĝuste komprenis la problemon kaj kiom da helpo kaj subteno ŝi ofertis al la infano.

Post tio oni observadis dum sep jaroj kiel la gejunuloj dum sia junaĝo parolis kun siaj malvastaj geamikoj pri problemoj. Apud subtenofertoj montriĝas emocia engaĝiĝo ekzemple ankaŭ tiam se oni direktas sin al sia vidalvidulo, se oni kapjesas kaj montras intereson pri tio, kion la persono diras, klarigas la psikologino.

Helpe de tiuj interparoloj la esplorista teamo dokumentis kiom la testpersono subtenis siajn geamikojn - ekde la frua dekkelkjaraĝo ĝis la plenkreska aĝo. La rezultoj de la studaĵo montras laŭ la evolupsikologino ke la interagoj kun geamikoj prezentas "trejnan kampon" sur kiu gejunuloj ekzercas en siaj rilatoj al samaĝuloj la prizorgemon kaj kie ili povas transdoni la empation kiun ili estis spertintaj de siaj patrinoj.

Jarojn poste la testpersonoj kiuj mem havis infanojn, raportis al la esploristoj pri sia eduka konduto. Laŭ la psikologino montriĝis ĉe tiuj kiuj en sia malfrua junaĝo estis subtenintaj siaj geamikojn kun empatio, montris ankaŭ empatian konduton en la edukado de siaj infanoj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-06-01 06:00

2024-05-31

UEA facila

La Balta Ondo

Printempa kunflugo en Litovio

kunflugo

Laŭ bona tradicio eĉ du Esperantaj aranĝoj okazas en Litovio printempe. Krom “Boatado”, kiu daŭras dum jardekoj, estas nova tradicio renkontiĝi en turisma bieno por maja semajnfino. Ĉi-foje la 18-19an de majo 57 esperantistoj renkontiĝis en la 1a Printempa Kunflugo de Litoviaj Esperantistoj.

La trian fojon esperantistoj revidis sin en la turisma bieno apud la vilaĝo Anatalkiai kaj eĉ ne ĉiuj, kiuj deziris, povis partopreni, ĉar la kvanto da lokoj estis limigita. Esperantistoj jam scias, ke la bienmastroj zorgas pri bona manĝo kaj dank al sponsoroj, trovitaj de la prezidanto de Litova Esperanto-Asocio Povilas Jegorovas la renkontiĝo estas malmultekosta.

La planita programo promesis interesan semajnfinon. Post la malfermo kaj komuna fotado ni esperis havi renkontiĝon kun la fama litova ĵurnalisto Laimonas Inis, sed li ne povis veni pro la malbona sanstato. Anstataŭ la konversacio kun la ĵurnalisto ni havis eblecon renkontiĝi kun amiko de Litoviaj esperantistoj, fama pentristo kaj karikaturisto Vlaber (Vladimir Beresniov). Li montris multegajn ilustraĵojn el la libroj de L. Inis kaj rakontis pri ilia kunlaboro.

jeroŝenkoGrava programero de la kunflugo estis la prezentado de la libro “Aklasis, nustebinęs pasaulį. Vasilijus Jerošenka – La blindulo, kiu surprizis la mondon. Vasilij Eroŝenko”. Partoprenis la prezentadon la aŭtoro de la libro prof. Vytautas Gudonis kaj la prezidanto de la bonfara fondaĵo de Vasilij Jeroŝenko “Espero” Euheno Kovtonyuk. Se por esperantistoj V. Jeroŝenko estas jam konata danke al la agado de la fonduso “Espero” kaj multaj pubikaĵoj de J. Patlan kaj de aliaj aŭtoroj – por litovoj la vivo de la unika blindulo kaj esperantisto estas apenaŭ konata. Dulingva libro, eldonita kunlabore kun Litova Esperanto-Asocio, certe trovos siajn legantoj en Litovio kaj en eksterlando.

Kiel daŭrigo de temo sekvis interesa renkontiĝo kun blinda poeto, prozisto, ĵurnalisto, esperantisto Alvydas Valenta kaj eldonisto Juozas Žitkauskas. Pri verkado, eldonado kaj fontoj de la inspiro interese rakontis ambaŭ gastoj. Parton de siaj versoj la poeto legis en Esperanto.

La vespera programo enhavis tri malsamajn erojn: unue sonis bardaj kantoj de du junulinoj Živilė Mackevičiūtė kaj Rugilė Staskevičiūtė, kiujn esperantistoj aŭdis la unuan fojon, sekvis la esperantlingva koncerto de Valdas Striužas, kiu kun akompanantino plezurigis la aŭskultantojn. La vespero finiĝis nokte per tradicia kantado, gvidata se Vytautas Šilas kaj de lia gitaro. Sonis litovaj kaj ukrainaj kantoj en Esperanto, bonege tradukitaj de Šilas mem kaj de aliaj aŭtoroj.

Pli kurta programo estis por dimanĉo. Unue okazis la antaŭvidita prelego “Ideala lingvo, ideala mondo Esperanto kaj ĝia vojo en Litovio”, kiun prezentis Nijolė Petraitytė el la klubo “Ruto” en Šiauliai. Bedaŭrinde, la projekciilo de la turisma bieno estis difektita, kaj la ilustraĵojn al la teksto eblis vidi nur sur komputila ekrano, Tamen konsolis la aŭskultantojn la ideo, ke la tuta teksto aperos en la retejo de LEA.

La dua prelego estis pri la 14a Nepala Himalaja Renkontiĝo, kiun partoprenis Gražina Opulskienė. La tre interesa kaj fora lando danke al nepalaj esperantistoj lasis multajn impresojn, grandajn emociojn kaj deziron refoje veni tien.

La kunflugo estis fermita per la komuna “amika rondo”, kiu estas tradicia en la Litovaj aranĝoj kaj de la printempa renkontiĝo esperantistoj revenis al ĉiutaga vivo kun espero, ke kunflugoj ankoraŭ okazos en tiu bieno proksima al Kaŭno, ĉar la loko kaj kondiĉoj etas tre bonaj. Kaj ni adiaŭis kun espero kaj promeso, ke en sekvaj renkontiĝoj estos multe malpli da krokodilado.

Gražina Opulskienė

Foto: Asta Nastarav

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2024/05/litovio-72

“La Ondo” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

Alklaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Printempa kunflugo en Litovio appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2024-05-31 18:52

Le Monde diplomatique en Esperanto

La vojo el Istanbulo

KION DO faras la francaj ĵurnalistoj kaj komentistoj, kutime tiom avidaj je “sekretaj dokumentoj” pri Ruslando ! Ili kiuj persekutas ĉian “kaŝitan planon” de Moskvo celantan dissolvi la kunteniĝon de la demokratiaj socioj, ĉian rusan “talpon” en la ŝtat-aparato ? La 28-an de Aprilo, la germana konservativa gazeto Die Welt servis al ili sur arĝenta pleto konfidencan projekton el la Oriento, la lastan version de la Pac-interkonsento intertraktita de Kievo kaj Moskvo komence de la milito. Do, teksto grava, kies akcepto povintus eviti du jarojn da alfrontiĝo kaj centmilojn da mortintoj. La francaj komunikiloj faris el tio preskaŭ nenion (1), eble en zorgo ne insisti pri afero en kiu la pozicio de la okcidentaj militemuloj ne estas brila. (2)

Istanbulo, la 29-an de Marto 2022. La rusa kaj ukraina delegitaroj kuniĝis por nova sesio de intertraktadoj, la sepa en monato, en moviĝanta milita kunteksto, en kiu la rusa agresanto ricevis siajn unuajn rebatojn. Fine de la diskutoj, ĉiu flanko salutis “signifajn” progresojn kaj montris sian optimismon. Kievo malfermis la pordon al statuso de neŭtraleco. Moskvo al batalhalto. Tamen la diskutoj interrompiĝis, pro kialoj daŭre en diskuto. La dokumento de Die Welt donas kelkajn precizigojn. Laŭ la oficiala versio, la malkaŝo de la masakroj en Butĉa, en la unuaj April-tagoj, ŝanĝis la situacion kaj konvinkis la prezidanton Volodimir Zelenski ke li ne povas plu intertrakti kun “popolekstermuloj”. En la realo, oni daŭrigis la diskutojn en vid-aŭda konferenco, preskaŭ dum du semajnoj post la malkovro de la militkrimoj, ĝis la 15-a de Aprilo. Du semajnoj da intertraktadoj, kiuj transformis la grandajn liniojn fiksitajn en Istanbulo en detalan tekston, dek sep paĝojn longan. Kiam oni legas ĝin, oni vidas la prioritatojn de la du flankoj kaj la amplekson de la kompromisoj, kiujn ili pretis fari por ĉesigi la batalojn. Anstataŭ terajn konkerojn, Ruslando provis akiri garantiojn pri sekureco ĉe siaj landlimoj, metante jam en la unua artikolo la “konstantan neŭtralecon” de Ukrainujo, kiu akceptis rezigni pri ĉia milit-alianco, malpermesi ĉeeston de eksterlandaj trupoj sur sia teritorio, redukti sian milit-materialon, kaj tamen konservis la eblecon aliĝi al la Eŭropa Unio. Moskvo siavice engaĝis sin retiri siajn trupojn el la okupataj zonoj ekde la 24-a de Februaro, ne plu ataki Ukrainujon, kaj konsentis, por garantii tiun engaĝiĝon, pri la helpo-meĥanismo postulita de Kievo : en kazo de agreso al Ukrainujo, la membroj de la Sekurec-Konsilantaro de la Unuiĝinta Naciaro devintus ĝin defendi.

Kial la ukrainoj fine forlasis la tablon de intertraktadoj, kvankam ili daŭrigis la diskutojn spite al Butĉa kaj al la fakto ke la paco ŝajnis tuj atingebla ? Jam dum du jaroj la indikoj montras la respondecon de Usono kaj de Britujo, kiuj, tro konfidaj pri la malvenko de Moskvo, laŭdire firme rifuzis la protekto-dispozicion celitan de la intertraktantoj. “Kiam ni revenis el Istanbulo, Boris Johnson alvenis en Kievon [la 9-an de Aprilo] kaj diris : « Ni subskribos nenion [kun la rusoj], ni daŭrigu batali »”, rakontis antaŭ nelonge la ĉefo de la ukrainaj intertraktintoj, s-ro David Araĥamia. (3) Tiu raporto estis kontestita de la koncernato, sed konfirmita de enketo farita de la gazeto Wall Street Journal. (4)

La francaj amaskomunikiloj, rigardas ja aliloken...


(1) Le Figaro, ligita kun la grupo kiu aperigis tradukon de la artikolo el Die Welt, ja sciigis tion, sed en sia Interret-paĝo. La informo estis, se entute, plu sciigata sinsekve de la retejoj de la Midi Libre, de La Dépêche du Midi kaj de Le Parisien.

(2) La “novaĵo” tute ne estas nova por tiu, kiu ne limigis sin konsumi informilojn nur de la NATO-landa inform-veziko, sed rigardas ankaŭ aliflanken, ekz-e al Russia Today ; ties leginto scias tion jam de pli ol jaro. -vl

(3) Citita en Olena Roshchina, “Head of Ukraine's leading party claims Russia proposed “peace” in exchange for neutrality”, Ukrainska Pravda, 24-an de Novembro 2023, www.pravda.com.ua

(4) Yaroslav Trofimov, “Did Ukraine miss an early chance to negotiate peace with Russia ?”, The Wall Street Journal, Novjorko, 5-a de aprilo 2024.

de Benoît BRÉVILLE je 2024-05-31 18:48

Esperanta Retradio

Amelreviĝo ne trafas nur la animon

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Enamiĝo povas estis unu el la plej sublimaj travivaĵoj. Pri tio demandu la poetojn. Sed ĝi povas esti ankaŭ danĝera afero, pro la risko de amelreviĝo. Ankaŭ pri tio demandu la poetojn — sed ĉi-foje demandu ankaŭ la medicinistojn. Dum la lastaj jaroj, medicinistoj profunde studas la konsekvencojn de amelreviĝo en la fizika korpo: ĝi ne damaĝas nur la animon, sed ankaŭ la korpon.

De longa tempo oni konas la “Sindromon de Rompita Koro”, nome la kormalsanon alnomatan “Kardimiopatio de Takotsubo”. Pro forta emocia sento, ekzemple pro morto de familiano aŭ rompo de amrilato, homo eksentas brustan doloron, svenon, fortan korbatadon, misspiradon. Ĝin kaŭzas hormonoj de streso, kiuj influas en la sangocirkulado en la koro. 

Ne nur tio. Usonaj esploristoj rimarkis, ke soleco influas la manieron, kiel genoj funkcias. Ĝi estas vere toksa situacio. Perdo de amrilato povas esti draste damaĝa al la sentoj, sed ankaŭ al la korpa sano. Ĉeloj modifiĝas kaj ekaperas reagoj similaj al inflamoj. En tiaj okazoj, la korpo reagas, kvazaŭ ĝi travivus forlasitecon kaj danĝeron. Produktiĝas ĥemiaj substancoj por defendi la organismon kontraŭ atakoj el la medio.
 
Solecaj homoj pli ofte riskas rilate al demenco, korvaskulaj malsanoj kaj aliaj kronikaj malsanoj. 

Ekzamenoj de la cerbo de homoj trapasantaj amelreviĝon montras, ke ilia doloro esprimiĝas en cerbaj lokoj tre proksimaj al tiuj de fizika doloro. La brusta doloro estas ekzemplo de tio. 15 procentoj el tiuj homoj ne resaniĝas post tia terura krizo. 

La granda instruo de tiuj sciencaj esploroj tamen estas, ke tiu speco de sufero ne estas ia senelira kondamno. Ankaŭ ekzistas natura vojo al restariĝo. La elirejo estas evidenta: konektiĝo kun aliaj homoj, kun la naturo, kun la mondo. Krome, oni devas longe mediti pri tio, kion oni povas lerni post perdo de amrilato. Eleganta kaj humana rimedo estas klopodi helpi aliajn homojn, kiuj same (aŭ simile) suferas.

Alivorte, oni ĉiam povas doni alian, malsaman signifon al sia vivo. Jen la ĝusta ŝlosilo. Pri tio oni ne konsultu poetojn, sed sian propran koron.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2024-05-31 06:00