Esperanto-Planedo

2021-01-16

Fina Venko

Terurega Optimumo

Futurologoj kaj spertuloj pri Artefarita Inteligenteco maltrankviliĝas pri la konsekvencoj, kiujn povus havi la ekzisto de inteligentaj maŝinoj, kaj eĉ pli zorgas pri la ebleco, ke ni finiĝu regataj de ĝi kun teruraj sekvoj.

Ekzemple artefarita inteligenteco kreita por regi la homaron kaj kies maksimuma funkcio estas nia feliĉo povus fini konektante elektrodojn al la plezura centroj de niaj cerboj kaj ĉiam lasi nin en stato de permanenta feliĉo, sed malhavanta vivon kaj liberecon. Optimuma sed nedezirinda rezulto.

Sed ni ne devas iri tiel malproksimen kaj fari tiom da ideoj kaj supozoj, la plej terura optimuma mekanismo estas ĉi tie delonge, ĝi regas nin kaj tenas nin malkonektitaj de sia groteska naturo, la nomo de ĉi tiu sistemo estas kapitalismo.

Parto 1 – Ovokapitalismo.

Prenita de BBC Brazilo sen ŝanĝoj.

La industrio kreskigas du specojn de birdoj: tavoloj, kiuj demetas ovojn, kaj buĉkokidoj, kreskigitaj por esti mortigitaj kaj manĝitaj.

Se maskla ido elkoviĝas en la ovodemetado, ĝi estas senutila kaj probable estos ĵetita en ian muelilon tuj kiam ĝi elkoviĝos kaj ĝia sekso estos identigita.

Samtempe ili estas konsiderataj maltaŭgaj por grasigi ĉar ili bezonas pli da tempo por akiri pezon kaj ne havas la grandecon de kokido de la tipo uzata por buĉado.

La Brazila Agrikultura Esplora Korporacio (Embrapa) diras, ke en Brazilo ĉi tio estas la morta celloko de ĉirkaŭ 6 aŭ 7 milionoj da viraj idoj monate, konsiderante, ke ĉirkaŭ 50% aŭ 52% de la elkovitaj fekundaj ovoj estigos kokidojn de ĉi tiu sekso.

La mortigo de viraj idoj baldaŭ post eloviĝo estas ofta praktiko en manĝaĵproduktado tra la mondo. La mekanika macera metodo, ia dispremado, estas la plej vaste adoptita en la mondo.

Eĉ kompanioj, kiuj vendas ovojn de “kulpa-libero” kokinoj kaj havas profilon pli zorgantan pri bestaj bonfartoj, aĉetas bestojn en kovejoj, kie ofta mortigo de maskloj.

Konkludo

Kia sistemo kreus du maŝinojn, unu, kiu produktas idojn, kaj alia, kiu muelas ilin vivaj? Kia sistemo konvertus la eliron de la unua maŝino en la enigon de la dua? Winston Churchill iam diris: “20-jaraĝa, kiu ne estas maldekstre, ne havas koron, kaj 40-jaraĝa, kiu ankoraŭ estas maldekstre, ne havas kapon”  Eble estas tempo havi iom pli da koro.

“Mi ĉiam kredis, ke la mondo estas tio, kion ni faras el ĝi.” Filma citaĵo el: Kontakto (1997) de Carl Sagan

The post Terurega Optimumo appeared first on Fina Venko.

de ddussich je 2021-01-16 00:26

2021-01-15

Neniam milito inter ni

Kamboĝo: proceso okazas kontraŭ grava sindikata gvidanto pro «instigo al sociaj tumultoj»

15/01/2021 Kamboĝa sindikata gvidanto aperis vendredon ĉe la tribunalo de Pnompeno pro «instigo al sociaj tumultoj», ĉar li kritikis la reĝimon de Hun Sen, kiu silentigas ĉian disidentecon. Pasintan julion, la gvidanto de la "Kamboĝa Konfederacio de la...

de neniammilitointerni je 2021-01-15 21:11

Revuo Esperanto

La ILEI-kongreso 2021 en Benino


Pro diversaj pandemiaj kaj organizaj malfacilaĵoj la Estraro de ILEI decidis dum sia lasta retkunsido 2021/01/12 translokigi la ILEI-kongreson 2021 al Benino, al ĝia ekonomia ĉefurbo Kotonuo. La loko estis elektita pro diversaj kialoj: trankvila lando kun favorprezaj kondiĉoj, relative sekura rilate al koronviruso, lerta loka Esperanto-movado, longaj interrilatoj kun ILEI, UEA kaj TEJO.

La kongreso okazos de la 7-a ĝis la 14-a de aŭgusto, por eviti kolizion kun aliaj planataj famaj Esperanto-renkontiĝoj.

La Estraro arde petas membrojn, kiuj ŝatus partopreni en la ILEI-kongreso en Benino, anonci sin. Tiel multe pli facilos plani la preparadon. Ne temas pri tuja aliĝo, certe, ĉar decido mem dependas de multaj cirkonstancoj kaj postulas detalajn pripensojn. Tamen simple anonci, ke “mi intencas partopreni kaze de favora situacio” – tio ege helpos en preparado de la kunveno.

La kongreso estos hibrida: fizika (se eblos) kaj virtuala. La Estraro interkonsentis, ke firma definitiva decido pri fizika kunveno okazos ne pli frue ol komence de junio, du monatojn antaŭ la kongreso. Tion postulas la nuna epidemia situacio.

de Redakcio je 2021-01-15 16:45

UEA facila

“Esperanto per rekta metodo”

Esperanto per rekta metodo Stano Marček. Ilustris Linda Kuruc-Marček. Eldonejo Stano Marček. Martin, 2013. 110 paĝoj, 25 cm. ISBN 9788089312276. Prezo 8.40 €. Ekzistas multaj metodoj por lerni kaj instrui lingvojn. Unu el la plej efikaj estis la tiel nomata “rekta metodo”. Tio estas la metodo, per kiu niaj gepatroj instruis al ni nian gepatran lingvon. Sen tradukado kaj sen gramatikaj klarigoj ili instruis al ni rekte pensi en nia lingvo. Mi prezentos al vi mian riĉe ilustritan lernolibron Esperanto per rekta metodo. Ĝis la fino de la jaro 2020 ĝi aperis jam en 45 lingvoj (la angla, araba, armena, bulgara, ĉeĥa, ĉina, dana, finna, franca, germana, greka, hindia, hispana, hungara, indonezia, irlanda, islanda, itala, japana, korea, kroata, kurda, latina, latva, litova, luksemburga, nederlanda, norvega, persa, pola, portugala, brazila portugala, rumana, rusa, serba, slovaka, slovena, sveda, taĝika, taja, tajvana, turka, ukraina kaj vjetnama – kaj ankaŭ en Esperanto). La 22-leciona studmaterialo baziĝas sur la rekta metodo. Ĝeneralaj reguloj de la lingvo estas prezentataj per bildoj kaj simplaj frazoj, tiel ke la lernantoj sub-konscie ricevas la klarigojn de la novaj elementoj. Poste – en tekstoj kaj ekzercoj – ili rerenkontas tiujn novajn elementojn kaj ekzerciĝas pri ili, ĝis ili uzas ilin tute nature. Rande de la paĝoj aperas bildoj por prezenti la novajn vortojn. Se la jam konataj vortoj ebligas klarigi la signifon de tiuj novaj, aperas en la paĝ-randa bildvortaro klarigo en Esperanto. Fine de ĉiu leciono aperas la sekcio Gramatiko. Tie per nacilingvaj klarigoj oni prezentas la regulojn, kiujn la lernantoj jam komencis subkonscie kompreni. La lernolibra vortoprovizo respektas la oficialan ofteco-liston rekomenditan de la Akademio de Esperanto por ĉiuj lernolibroj de Esperanto (Baza Radikaro Oficiala). Ĝi prezentas 750 vort-elementojn, komencante de tiuj plej ofte uzataj. Tial la lernanto unue lernas la plej ofte uzatajn kaj bezonatajn vortojn por povi paroli pri oftaj situacioj de la ĉiutaga vivo. Ankaŭ la gramatikaj elementoj estis ordigitaj laŭ sia graveco, kaj en la lernolibro ili aperas en tiu sinsekvo. La komprenon de la vortoprovizo helpas ilustraĵoj kaj la bildvortaro, kiu aperas laŭ la rando de la paĝoj (la lernolibron ilustris mia filino Linda). Fine de ĉiu leciono, aperas vortolisto kun nacilingvaj tradukoj de la novaj vortoj. Fine de la lernolibro aperas dulingva vortaro. La lernolibro enhavas multajn tekstojn pri ĉiutagaj temoj kiel familio, aĉetumado, homa korpo, taga rutino, naturo, sezonoj, kalendaro ktp. Krome estas lingvo-ekzercoj, por ke lernantoj ne nur legu, sed ankaŭ skribu kaj respondu. Internacia Esperanto-Instituto en Hago, Nederlando, eldonis androidan programon kun la teksto kaj ilustraĵoj de la lernolibro Esperanto per rekta metodo. Ĝi estas senpage elŝutebla ĉe www.iei.nl/apo/ , aŭ ĉe https://play.google.com/store/apps/details?id=com.embarcadero.esperanto (nacilingve, unua parto) kaj https://play.google.com/store/apps/details?id=com.embarcadero.esperantoplus (dua parto). Stano Marček

2021-01-15 11:13

La Balta Ondo

ILEI raportas pri trimonata agado de 2020-10-15 ĝis 2021-01-15

ILEI

Eventoj

Kongreso 2021

Pro diversaj pandemiaj kaj organizaj malfacilaĵoj la Estraro de ILEI decidis dum sia lasta retkunsido 2021/01/12 translokigi la ILEI-kongreson 2021 al Benino, al ĝia ekonomia ĉefurbo Kotonuo. La loko estis elektita pro diversaj kialoj: trankvila lando kun favorprezaj kondiĉoj, relative sekura rilate al koronviruso, lerta loka Esperanto-movado, longaj interrilatoj kun ILEI, UEA kaj TEJO. La kongreso okazos de la 7a ĝis la 14a de aŭgusto, por eviti kolizion kun aliaj planataj famaj Esperanto-renkontiĝoj.
La Estraro arde petas membrojn, kiuj ŝatus partopreni en la ILEI-kongreso en Benino, anonci sin. Tiel multe pli facilos plani la preparadon. Ne temas pri tuja aliĝo, ĉar decido mem dependas de multaj cirkonstancoj kaj postulas detalajn pripensojn. Tamen simple anonci, ke “mi intencas partopreni kaze de favora situacio” – tio ege helpos en preparado de la kunveno.
La kongreso estos hibrida: fizika (se eblos) kaj virtuala. La Estraro interkonsentis, ke firma definitiva decido pri fizika kunveno okazos ne pli frue ol komence de junio, du monatojn antaŭ la kongreso. Tion postulas la nuna epidemia situacio.
Tiu informo jam estas vaste dissendita tra diversaj kanaloj de ILEI, inkluzive grandan artikolon en IPR 2021, №1, kie aperos detala skizo de la kongreso.

La unua virtuala kongreso VEKI 2020

Survojas la preparado de la Kongresa libro kaj financa raporto.

Venontaj kongresoj

La Estraro menciis la lokon por 2022, kiu estas Kebekurbo, kaj la prezidanto informis la Estraron, ke venis propono pri ebla loko por la ILEI-kongreso en 2023 en Italio en rilato kun UK en Torino.

La Estraro

Fine de decembro la Estraro pritraktis la situacion pri entrepreno kun la nomo “Gutenberg Orchestra” flanke de japana iniciatinto. Temas pri registrado de la vorto “Esperanto Culture Magazine” kiel varmarko. La prezidantino Mireille Grosjean preparas protestojn por la firmao kaj loka japana agentejo pri patentoj. Registrado kaj protektita uzo de tiu vorto povas kaŭzi problemojn por Esperanto-agado ĝenerale.

La Komitato

Pro la malfacila financa situacio en ILEI finfine, post longaj kaj streĉaj debatoj kaj voĉdono rezultiĝis solvo: ete altigi la kotizojn ekde 2021. La informo estis vaste dissendita tra kanaloj de ILEI kaj publikigita en IPR 2020/4 por la jaro 2021.

Sekcioj

La 1an de januaro venas tempo por prepari raportojn pri la pasinta jaro 2020. Tio koncernas sekciestrojn kaj reprezentantojn. Malgraŭ la malfacilaj cirkonstancoj de 2020 pro la pandemio okazis multe da eventoj tra la mondo, kiuj, sendube, interesas la tutan Esperanto-instruistaron. La Estraro arde petas ĉiujn sekciestrojn, reprezentantojn raporti pri sia Esperantumado en 2020. Tiu informo bele riĉigos la agadon de la monda instruistaro. Dankon! La alvoko kaj modelo por raporto estas dissendita pere de la sekretario. La modelon oni trovas en la ĉefpaĝo de www.ilei.info.
Ankaŭ la Estraro petas ĉiujn sekciojn akltualigi sian membroliston kaj sendi ĝin al Sebastian CYPRYCH, ILEI komisiito pri membroprizorgado (ilei.oficejo@googlemail.com). Dankon!

ILEI tra siaj kanaloj helpis disvastigi informon pri tri kursoj de Esperanto en Pollando.

Projektoj

Komuna legado okaze de Zamenhof-tago la 15an de decembro

La projekto bone evoluis pasintdecembre. Por la legado estis proponita la poemo “Dialogo”de Julia Sigmond, poetino kiu forpasis en marto 2020 pro koronviruso. Novembre la prezidantino Mireille Grosjean dissendis alvokon por partopreni la 66an Sumoo-n, la projekton de Hori Jasuo el Japanio, kiun subtenas ILEI.

Esperanto-centroj

Tio estas projekto, kiun UEA kaj ILEI lanĉis kune okaze de la Jaro de la Lernanto (2016). Tamen pro teknikaj kialoj ĝi iom dormis ĝis nun. Novembre la prezidantino Mireille Grosjean interkonsentis kun Gobi Parfait, juna esperantisto el Kotonuo, kiu finis studadon kiel softvara inĝeniero pri konstruado de la nova retejo (Mirejo pripagis). Nun jam du centroj aperas en la retejo. Kiam la tria pretos, vasta anonco kaj varbado okazos. Vi jam povas viziti la retejon www.esperanto-centroj.info.

“Savu la planedon kun Kungfua Kunikleto”

ILEI lanĉas novan projekton kun la Fondaĵo NINGNA. Temas pri produktado de lerniga serio de bildstrioj por ekologia edukado de homoj, unuavice gejunuloj kaj infanoj. Jam estas preparita detala agadplano. Diversaj filmetoj pri tiu projekto vidiĝas tie: https://www.youtube.com/c/EsperantoEdukadoILEI/videos.

Universitata agado

La Komisiono de ILEI pri Universitata Agado laboras diligente kaj arigas ĉiam pli da universitataj profesoroj. Januare la laborgrupo pri Esperanto en universitatoj komencis traktadon pri organizado de la ILEI-simpozio 2021. Flanke de la Estraro Radojica Petrović respondecos pri tio.

Eldonado

Finfine finiĝis enorma kaj elstara laboro pri la kvara eldono de la “Manlibro pri Instruado de Esperanto”, kiun ILEI lanĉis kun d-ino Katalin Kovats kaj E@I jam en 2016 okaze de la Jaro de la Lernanto. La libro estas preta: novigita, aktualigita, enhavas 176 artikolojn de 12 aŭtoroj. Meze de novembro komenciĝis antaŭmendo kun rabatoj. Decembre la libro aperis. Ĉiuj povas mendi kaj aĉeti ĝin. La gvidantoj de la projekto sukcesis kolekti subtenon, donacojn, tial la afero ne tre elspezigos la Ligon, bonŝance. Rezulte de tiu komuna laboro aperis en novembro tre valora faka libro por instruistoj de nia lingvo. Dankoj iru al Katalin Kovàts, Mireille Grosjean, Ivan Colling kun lia edzino, kiuj ambaŭe faris grandan provlegadon, al Peter Baláž kaj al ĉiuj kunlaborantoj de tiu projekto!
Dezirantoj povas mendi la Manlibron ĉe https://manlibro.ikso.net/.
La informo pri eblo mendi la libron estis vaste disvastigita tra la kanaloj de ILEI, UEA kaj edukado.net.

Internacia Pedagogia Revuo (IPR)

Malgraŭ malfacila jaro 2020 la ĉefa organo de ILEI funkcias seninterrompe. IPR №4 por 2020 bonstate aperis kaj povas nutri tiujn, kiuj ŝatas legi surpapere pri rezultoj kaj programeroj de VEKI – la ĉefa jara kunveno de ILEI por 2020.

Juna Amiko (JA)

La lasta numero de JA, kiel estis decidite kaj voĉdonite, estis nur reta. La ILEI-Estraro traktis prezproponojn el Martin (Slovakio) de Stano Marček por printi ankaŭ malgrandan kvanton de paperaj numeroj por bibliotekoj, arkivoj kaj bezonataj jarkolektoj. Tio estis solvita per alia presejo, kie eblas printi malgrandan kvanton de periodaĵoj malmultekoste.
Januare la Prezidantino Mireille Grosjean vaste dissendis alvokon por komenci novan varbkampanjon por JA.

Premiero en Afriko

La 28an de novembro gvide de la prezidantino Mireille Grosjean okazis la unua en Afriko Tutmonda sesio de KER-ekzamenoj. Entute partoprenis kvar afrikaj esperantistoj.

ILEI en la reto

Aperis informo pri du projektoj de ILEI en Esperanto-Vikipedio: “Unu leciono pri Esperanto por ĉiu lernejano en la tuta mondo” kaj nova projekto “Kungfua Kunikleto”.

Dankoj

Ĉiuj personoj, kiuj iom iel kontribuas al la mastrumado kaj vivo de la Ligo, ricevu elkorajn dankojn!

Elena Nadikova, sekretario de ILEI
Mireille Grosjean, prezidanto de ILEI
2021-01-15

Fonto: https://www.ilei.info/agado/2021-01-15_Raporto_pri_trimonata_periodo.pdf

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post ILEI raportas pri trimonata agado de 2020-10-15 ĝis 2021-01-15 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-01-15 10:15

Libera Folio

Vicprezidanto de ISAE: ”La angla venkis”

La angla lingvo jam plene triumfis en scienco, kaj ne havas sencon publikigi sciencajn esplorojn en Esperanto. Tial estas nur logike, ke estis malfondita la Sanmarina Akademio Internacia de la Sciencoj, diras Wendel Pontes, vicprezidanto de Internacia Scienca Asocio Esperanta, ISAE.

Wendel Pontes estas brazila biologo, fakulo pri la konduto kaj reproduktiĝo de insektoj. Kiel universitata profesoro, li respondecas pri laboratorio, faras sciencajn esplorojn, instruas pri zoologio kaj scienca metodo.

Aldone, li estas esperantisto ekde la jaro 1995, kaj ekde 2017 vicprezidanto de ISAE, Internacia Scienca Asocio Esperanta. En oktobro li faris publikan retan prelegon kun la titolo ”La fiasko de Esperanto en scienco”, en kiu li konvinke argumentis, ke ne havus sencon publikigi sciencajn esplorojn en Esperanto.

Post kiam iĝis ĝenerale konate, ke estis malfondita la Sanmarina Akademio Internacia de la Sciencoj, ĉar ”fiaskis la ideo konvinki oficialajn instancojn, ke eblas universitat-nivela instruado en Esperanto”, ni petis lin komenti la staton de la aferoj.

Wendel Pontes, vicprezidanto de ISAE.

Libera Folio: En oktobro vi prelegis pri la fiasko de Esperanto en la scienco. Ĵus iĝis vaste konata la malfondo de la Sanmarina Akademio Internacia de la Sciencoj. Ĉu tio pruvas vian tezon?

Wendel Pontes: – Parte jes. Pro la nuntempa funkciado de scienco, kiel mi detalis en mia prelego, fari bonan sciencon estas multe pli grava ol disputi kiu estus la plej taŭga lingvo por publikigi sciencajn rezultojn. Kaj nur pere de publikigo de originalaj sciencaj eltrovaĵoj scienco evoluas. Kiam mi parolis pri fiasko, mi pensis pri tiuj originalaĵoj.

– Simple ne valoras la penon publikigi tiajn sciencajn eltrovaĵojn en esperanto (aŭ en alia malgranda lingvo), ĉar la limigita kvanto de legantoj kondamnos ĝin al malapero. Se alia sciencisto faros la saman eltrovon, kaj publikigos ĝin en anglalingva vaste konata scienca revuo, li fariĝos la ”patro” de la ideo. Tiu kiu publikigis unue, tamen en malgranda obskura revuo, simple perdiĝos. Tio okazis kun Gregor Mendel, kaj okazas ĝis hodiaŭ. Nuntempe, se sciencisto publikigas en nekonata scienca revuo, li detruas sian propran sciencan karieron.

Dum multaj jaroj esperantistoj strebadis montri, ke Esperanto estas plenvalora lingvo, kiu taŭgas por ĉiaj celoj, ankaŭ sciencaj. Ĉu la malsukceso signifas, ke Esperanto kiel lingvo efektive ne taŭgas?

– Ne, la malsukceso ne signifas tion. Fakte, ankaŭ mi opinias ke Esperanto estas taŭga por ĉiaj celoj. La fiasko temis ne pri la lingvo mem, sed pri la hodiaŭa aspekto de scienco.

– En la komenco, ne estis granda malutilo al sciencisto dediĉi parton de sia tempo al publikigo de esperanta scienca artikolo, kiel ideologia klopodo antaŭenigi la lingvon. Sed hodiaŭ la scenaro tute ŝanĝiĝis. Publikigo de sciencaj artikoloj en Esperanto en la pasinteco baziĝis sur la ĝenerala kompreno ke la ekzisto de fakvortoj estas esenca por ke oni faru sciencon en tiu lingvo. Sed sen sciencistoj por antaŭenigi la fakon, ne gravas kiom da fakvortoj ekzistas, ĉu? Kaj tio estis la granda manko en Esperantujo, kiel mi montris en mia prelego.

Se la problemo ne temas pri Esperanto kiel lingvo, kial do okazis fiasko?

– La fiasko de Esperanto estas sama kiel la fiasko de aliaj naciaj lingvoj, kiel la portugala, ekzemple. Hodiaŭ nia landa scienca asocio ne plu publikigas sciencaĵojn en la nacia lingvo. Por ke la scienca revuo fariĝu videbla kaj alirebla al multaj aliaj sciencistoj eksterlande, ĝi fariĝis anglalingva, ĉar estas la lingvo regata de la plejmulto el la sciencistoj kiuj potenciale povus interesiĝi pri la enhavo de la revuo. Sciencaj revuoj kaj sciencistoj devas fariĝi konataj en sia fako, kaj se ili devas skribi en la angla por atingi tiun celon, tion ili faru.

Ĉu tio signifas, ke ankaŭ ĉiuj aliaj lingvoj krom la angla perdas sian signifon en scienco?

– Por originala scienco, jes. Scienco evoluas pere de konstanta disvastigado de siaj eltrovoj (la sciencaj artikoloj) inter samfakuloj ĉie en la mondo. Kaj nuntempe en la plejmulto el la grandaj respektataj laboratorioj, ĉiu sciencisto almenaŭ iom scipovas la anglan. Do sciencaj revuoj en la angla havas pli grandan eblon esti konataj kaj trovataj de la internacia scienca komunumo ol revuo kiu publikigas nur en la rusa aŭ en la japana. Scienco fariĝas pere de konstanta interŝanĝo de informoj de la sciencistaro. Anstataŭ pensi pri lingva justeco, sciencistoj preferas studi la lingvon kie troviĝas la informoj de ilia fako kaj produkti sciencon. Estas pli rapide kaj pli efike.

Ĉu finfine do la angla jam iĝis la internacia lingvo, kaj okazis la fina malvenko de Esperanto?

– Jes, rilate al scienco la angla triumfis. Sed tio ne estas la fina malvenko de Esperanto, nek de aliaj lingvoj. Malgraŭ ke la angla gravas por disvastigi originalajn sciencajn novaĵojn inter fakuloj, estas necese ke scienco estu popularigata al ĉiuj branĉoj de la socio. Ĉefe en la hodiaŭa momento, kiam oni atestas la kreskadon de kontraŭsciencaj konspirteorioj kaj pseŭdosciencaj ideoj. Popularigsciencaj prelegoj, podkastoj, videoj, blogaĵoj, estas ege gravaj en ĉiuj lingvoj, inkluzive en Esperanto.

Vi mem estas vicprezidanto de ISAE. Kian rolon havu ISAE kaj similaj organizaĵoj, se jam evidentas, ke Esperanto fiaskis en scienco?

– Laŭ mia kompreno, tiaj asocioj devas investi tempon kaj energion por popularigi sciencon al la esperanta komunumo. Tiel kiel estas scienco-popularigantoj en la angla, la hispana, la franca, la portugala, ankaŭ estu en Esperanto. Kaj la Esperanto-movado efektive faras tion, pere de prelegoj, seminarioj, blogaĵoj kaj jutubkanaloj. Tamen, estas forta manko de homforto por antaŭenigi la sciencan aferon, problemo kiu persistas de jardekoj, kiel mi klarigis en mia prelego.

La organizaĵo de esperantistaj medicinistoj, Universala Medicina Esperanto-Asocio, iris alian vojon. Ĝi ne volas okupiĝi pri popularigo de scienco en Esperanto, sed ĝia revuo de jam pluraj jaroj aperas en la angla. Kion vi opinias pri tia elekto?

– Tiu estas interesa ekzemplo kiu parte konfirmas mian teorion. Eblis persisti pri Medicina Internacia Revuo, por ke ĝi havu rolon en la hodiaŭa scienca scenaro, rezignante pri la lingvo. Mi opinias ke estis tre kuraĝa decido, fakte la nura elektebla, por daŭre publikigi la revuon sen perdi ĝian sciencan aspekton. De Esperanto ĝi nur konservis la nomon kaj la fakton ke ĝi akceptas resumojn de la sciencaj artikoloj en Esperanto. Tamen, mi jam klarigis en mia prelego, kial eĉ tiuj esperantlingvaj resumoj ne kontribuas por diskonigi Esperanton en scienca medio.

 

de Redakcio je 2021-01-15 06:45

2021-01-14

Global Voices

2020: La jaro de feminismaj luktoj kaj politika rezisto en Latinameriko

Aktivismo ne malaperis dum la kvaranteno

Foto de protesto okazinta en la jaro 2020 en Placo de la Digneco (Santiago, Ĉilio) de Paulo Slachevsky, uzata kun permeso (CC BY-NC-SA 2.0).

Ĉiuj ligiloj en tiu ĉi artikolo estas en la hispana, krom tiuj markitaj per krampoj, kiuj estas en Esperanto [eo] aŭ en la angla [en].

Kaj por Latinameriko kaj por Karibio, la jaro 2020 estis markita de la rolo de feminismaj kaj sociaj movadoj, kiuj helpis en la realigo de grandegaj politikaj ŝanĝoj, malgraŭ la kreskiĝanta atentokapta esto de la pandemio KOVIM-19 en la amaskomunikiloj, kiu iĝis tutmonda zorgo.

Dum jaro en kiu la malkrimigo de mariĥuano kaj la debatoj pri la lotumado de la prezidenta aviadilo estis konversaciaj temoj, ankaŭ kaptis la atenton feminismo kaj la tiel perceptita “kontraŭ-feminismo” de la meksika registaro. En marto, okazis protesto kontraŭ la averaĝa kvanto de 10,5 femicidoj potage en Meksiko. Poste venis pliaj protestoj serĉantaj justecon por inviduaj kazoj, inkluzive de tiuj de Ingrid Escamilla, Fatima Aldrighett kaj Jessica González Villaseñor.

Malgraŭ la politika subpremado dum protestoj en la meksika urbo Cancún, la kampanjo donis kiel frukton la enkondukon de la Leĝo Olympia, kiu punas retturmentadon [eo] kontraŭ virinoj, la iniciaton de la Leĝo Ingrid kontraŭ la disvastigo de bildoj de viktimoj de krimoj, la publikan registron de seksaj ofendintoj en la Meksika ĉefurbo, kaj la amnestian leĝon pri aborto.

Ĉu vi interesiĝas pri nia speciala raporto? Kiel virinoj batalas kontraŭ genra perforto en Latinameriko?

En Argentino evidentiĝis granda kresko de denuncoj pri genra perforto kaj pederastaj trompoj, aŭ grooming [en], dum la kvaranteno pro KOVIM-19.

La leĝo-projekto pri leĝigo de aborto promesita de la registaro en marto de 2020 paŭziĝis.

Dum la enfermiĝo kaj fronte al dekomenca retropaŝo, la grupoj en sociaj retoj ludis ŝlosilan rolon en la plifortigo de la virinaj subtenretoj. Oni organizis protestojn kontraŭ la alarmiga kresko de femicidoj dum la pandemio. Tviteraj pepoj fare de la civitana organizaĵo Ni Una Menos (en esperanto, laŭvorte: “ne unu [virino] malpli”) mobilizis aktivulojn, el kiuj miloj partoprenis virtualan manifestacion, kie ili svingis verdkolorajn koltukojn (tio estante la simbola koloro de la protestoj) por peti la argentinan registaron urĝe solvi la leĝon pri libervola aborto.

Ĉi tiu leĝo, kiu permesus la libervolan interrompon de gravediĝo kaj la aliron al sanservoj post-abortaj, estis sendita al la Kongreso de la Argentina Nacio en novembro kaj oficiale aprobita en decembro.

En Venezuelo, feministoj uzis uzis vacapon por daŭre subteni virinojn kaj por okazigi virtualajn prelegojn pri feminismo. Dume, en Nikaragvo feministaj grupoj denuncis la neglekton kaj mankon de justeco por viktimoj de genra perforto kaj por iliaj familioj.

Januare, antaŭ la alveno de KOVIM-19 al Trinidado kaj Tobago, okazis publika ceremonio por festmemori la viktimojn de femicido. Civitanoj postulis efikajn agadojn de la ŝtato por protekti virinojn kaj knabinojn. En marto, post alia femicida kazo, retuzantoj rimarkigis la rilaton inter genra perforto kaj mistraktado de infanoj, ĉefe en okazoj kiam kunestis kaj limigoj pro la pandemio kaj kresko de hejma perforto.

En decembro, kiam la ĵurnaloj raportis pri la femicidoj de junaĝa patrino [en] kaj adoleskanto [en], tiam uzantoj de sociaj retoj montris sin lacaj pro la daŭra rakonto pri tio ke virinoj “devus zorgi pri si mem”. La uzantoj do argumentis ke pli bone estus se la fokuso kaj respondeco estus forigitaj de virinoj kaj direktitaj reen [en] al la agresinto.

Muntado de bildoj pri "Día Naranja" (Oranĝa Tago) por protesti kontraŭ perforto kontraŭ virinoj en Puerto Príncipe, la 25-an de januaro 2020. Fotoj faritaj de Womantra, uzataj kun permeso.

Muntado de bildoj pri “Día Naranja” (Oranĝa Tago) por protesti kontraŭ perforto kontraŭ virinoj en Puerto Príncipe, la 25-an de januaro 2020. Fotoj faritaj de Womantra, uzataj kun permeso.

Politikaj movadoj en Urugvajo, Bolivio, Peruo kaj Ĉilio

La plej granda ŝanĝo en la urugvaja politika scenejo okazis kiam la Ampleksa Fronto (maldekstra politika koalicio) forlasis la povon pro la elektiĝo en 2019 de Luis Lacalle Pou. Li estas membro de la Nacia Partio kiu revenis al povo post tridek jaroj, nun kiel estro de la tiel nomata “multkolora koalicio” de la registaro.

La nuna opozicio al Ampleksa Fronto, same kiel aliaj politikaj grupoj, kritikas la registaron pro la promulgo de la Leĝo pri Urĝa Konsidero (hispane “Ley de Urgente Consideración”), kiun ili vidas kiel retropaŝon de sinesprimlibereco. Tamen, la sukceso flanke de la registaro en la regado de la unua ondo de infektiĝo pro KOVIM-19, kiu rezultigis nur dekojn da mortintoj, igis la landon gvidanto rilate al ĝia reago fronte al krizo [en].

En Bolivio, oktobre, post jaro en kiu politika dupolusiĝo pligraviĝis pro rasismo kaj alĵurnalistaj atakoj, civitanoj paceme alproksimiĝis al balotujoj. Kvindek procento el la voĉdonintoj elektis Luis Arce kaj David Choquehuana de la partio Moviĝo al Socialismo (hispane, Movimiento al Socialismo). La elekto de Arce estis festita en la ĉefaj urboj tra la mondo.

La dupolusiĝo eble daŭros dum la elektoj de urbestroj kaj guberniestroj okazuntaj la 7-an de marto 2021.

Bicentennial generation chasing corruption.

La generacio de la ducentjariĝo kuras post korupto.

La internacia gazetaro bagateligis la gravecon de la protestoj fare de la “generacio de la ducentjariĝo” okazintaj en Peruo, kiuj konsistis ĉefe el junuloj festintaj la ducentjariĝon de Peruo kiel sendependa lando. Ekzistis manifestacioj kadre de landa maltrankviliĝo okaze kaj de la forigo de prezidento Martín Vizcarra fare de la Kongreso, kaj de la rezigno de nelegitima registaro de Manuel Merino rezultinte la nomumon de Francisco Sagasti kiel provizora prezidento. Ambaŭ Merino kaj Sagasti uzis troan polican forton kontraŭ junaj manifestaciintoj, kio rezultigis almenaŭ du mortojn. Al la ĉijara kaosa politika kunteksto kuniĝis ankaŭ la krizo de publika sano pro KOVIM-19 kaj la efektivigo de politikoj pri ekstraktado de petrolo favore al grandaj kompanioj en indiĝenaj teritorioj.

Dume en Ĉilio la pandemio ne malhelpis la landon okazigi historian plebisciton la 25-an de oktobro, kiam grandega plimulto aprobis ŝanĝojn en la Konstitucio antaŭe promulgita de la eksa diktatoro Augusto Pinochet en 1980. Por granda parto de la loĝantaro, tiu konstitucio estis konsiderata kiel “la patrino de malegaleco en Ĉilio”. La plebiscito estis la ĉefa postulo kiu instigis socian ribelon en oktobro 2019, al kiu la registaro reagis per subpremo, arestoj kaj pluraj malobservoj de homaj rajtoj.

De nordo al sudo: perforto, aŭtoritarismo, misinformado kaj protestoj

En Kolombio, krom la alta nombro de mortintoj pro KOVIM-19, civitanoj rimarkigis sian malkontenton pro la manko de efikaj solvoj rilate al batalo kontraŭ altaj niveloj de perforto tra la lando. Laŭ la Instituto pri Disvolviĝaj kaj Pacaj Studoj, en 2020 okazis naŭdek masakroj.  Tamen, la prezidento Ivan Duque daŭre neas la seriozecon de la indico de homicidoj en la lando.

Aparte zorgiga estis la altiĝo de murditaj sociaj gvidantoj kaj defendantoj de homaj rajtoj. Aperis informoj pri tio ke la polico estis implikita en la murdo de advokato Javier Ordóñez, kio kaŭzis protestojn krom la polica subpremo kaj la sekvaj mortoj kaj vundigoj de almenaŭ dek personoj.

Mortminacoj, mortigoj, ĉikanado, misuzado kaj cenzurado kontraŭ ĵurnalistoj kaj akvtivuloj estis konstantaj aferoj dum 2020. Tamen, ene de ĉi tiu kunteksto, aperis ankaŭ alternativaj formoj de ciferecaj amaskomunikiloj, kiuj helpis la aktivulojn eviti cenzuron.

En Venezuelo, post jaro de relativa ekonomia normaligo, malgraŭ inflaciego kaj pligrandiĝo de la humanitara krizo, la pandemion sekvis reapero de aŭtoritataj agoj de la ŝtato. Pli granda militigo, superregado de ŝtataj institucioj kaj politika persekutado de ĵurnalistoj kaj humanitariaj aktivuloj, ĉi tio estis parto de la publikaj politikoj. Cetere, la registaro de Nicolás Maduro delokigis disidentan politikan reprezentadon per dubinda parlamenta balotado.

La pandemio pligravigis la venezuelan migran krizon, kiu jam estas la plej severa krizo en la regiono (5,4 milionoj da civitanoj eksterlande). Raportoj rimarkigas ke multaj anoj el la migrinta komunumo ne kapablas plenumi siajn bazajn bezonojn en la gastigantaj landoj kaj suferas senhejmecon kaj mankon de manĝaĵoj.

En Jamajko, kaoso kaj timo forte zorgigis ties civitanojn. Kvankam la pandemio pro KOVIM-19 troviĝis en la supro ĉe la zorgolisto, neformala enketo pere de Tvitero malkaŝis tion ke en la dua nivelo troviĝas la timoj pri eventuala kresko de krimo, malgraŭ la fakto ke la jamajka polico raportis ties etan malkreskon [en] kompare al antaŭa jaro.

Krome, ŝajnas ke la noktaj elirmalpermesoj dum la pandemio ne malhelpis la okazigon de centoj da kontraŭleĝaj festoj [en] kaj sociaj agadoj el kiuj kelkaj, organizitaj de homoj ligitaj al krimo, rezultigis perfortajn agojn.

En Nikaragvo, la civitanoj suferas miksaĵon de negativaj emocioj sekve de la krizo de publika sano, la zorgoj pri la precizeco de datumoj rilate al KOVIM-19, la forta frapo de la uraganoj IOTA kaj ETA kaj la esperoj pri la elektoj dum la jaro 2021. Tio lasta okazas en lando kie la polica subpremo kune kun la manko de gazetara esprimlibero kaj malobservoj de homaj rajtoj estas ĉiutaga afero.

Post la ondo de protestoj en 2018, proksimume 100 000 homoj [en] fuĝis el la lando, tamen multaj nikaragvanoj en ekzilo restas engaĝiĝintaj en politika aktivismo. Intertempe, la registaro de Daniel Ortega antaŭentigas triopon da leĝoj por plifortigi sian ilaron por regi la popolon kaj tiel malhelpi ajnan penon cele al civitana opozicio.

Pli norde, en Salvadoro, la jaro 2020 estis plena de politika konflikto. Prezidento Nayib Bukele konstante alfrontas la aliajn organojn de la ŝtato, t.e. la Leĝdona Asembleo kaj la Konstitucia Ĉambro. Krome, li nomis la deputitojn kaj magistratojn “koruptuloj, krimuloj kaj ŝtelistoj”. Por multaj homoj, lia agresema stilo malkaŝas politikan planon superregi la landon. Tamen li daŭre ŝajnas esti aprobita je pli ol sepdek kvin procento [en] malgraŭ la akuzoj kontraŭ li pro korupto, intertraktado kun krimulaj bandoj kaj atakoj kontraŭ anoj de la gazetaro.

Kiam Bukele skribis en Tvitero pri kiom frapita de la pandemio estis Ekvadoro, la ekvadora registaro neis tion. Tuj poste, la informoj tra la sociaj retoj iĝis furoraj tutmonde: korpoj nekolektitaj, familioj serĉantaj la korpon de karuloj, kaj supozeblaj kremacioj sur la stratoj.

La rakonto pri misinformado ne sufiĉis por ke la ekvadora registaro klarigu kion la urbo Guayaquil spertis. Meze de superigita realo, stariĝis Komuna Speciala Trupo por la entombigo de la kadavroj. La urbestro de Guayaquil devis provizi kartonajn ĉerkojn al la familioj. Kiel reago al la krizo, la indiĝenaj popoloj de la regiono organiziĝis por protekti sin mem de la kronviruso.

Resume, la pandemio ne nur suprize kaptis regionon kiu jam alfrontis diversajn problemojn sed ankaŭ testis la resiliencon [eo] de sociaj movadoj kiuj vigle kampanjis pro homaj rajtoj.

Malgraŭ tio, kelkaj bonaj novaĵoj rimarkindas: en Ekvadoro okazis la unua landa parado por memorfesti transgenrulan, transseksulan kaj reĝinjan movadon. Aldone, la registaro de Argentino aprobis leĝon por certigi ke en la postenoj de publika sektoro estu proporcio je almenaŭ unu procento por transgenruloj, transseksuloj kaj reĝinjoj kaj finfine, Bolivio same kiel la provinco de Puebla en Meksiko agnoskis la liberan samseksemulan unuiĝon.

La speciala eldono de “Voces de Latinoamérica” (“Voĉoj el Latinameriko”) de la cifereca amaskomunikilo La Lupa, kiu prezentas kelkajn el niaj verkistoj el Bolobio, Urugvajo kaj Meksiko, analizas la ĉefajn eventojn en la regiono:

de David Lopez-Rueda je 2021-01-14 23:33

Neniam milito inter ni

Klimata ŝanĝiĝo: terura sekeco malsatigas la sudon de Madagaskaro

14/01/2021 La sudo de Madagaskaro malsatmortas. Tri sinsekvaj jaroj da terura sekeco kaŭzas drastan malsategon kaj la Monda Nutraĵa Programo (MNP) alarmas pri alta risko de humanitara krizo. «Ni plu havas nur kelkajn foliojn por manĝi, diras maljunulino....

de neniammilitointerni je 2021-01-14 20:51

La Balta Ondo

IJK 2022 okazos en Nederlando

IJK

Ni ĝojas anonci ke la 78a Internacia Junulara Kongreso (IJK 2022) okazos en De Roerdomp – Westelbeers, Nederlando! “La loko estas vere mojosa, kiel propra vilaĝo kun esperantistoj”, – diras la ĉeforganizanto Rogier Huurman. – “Ni estas bone preparitaj kaj multe da laboro estas jam farita”. La IJK 2020 devintus okazi en Nederlando, sed pro la pandemio la ĉeesta renkontiĝo estis nuligita. La teamo tamen sukcese organizis la eventon rete.

TEJO dankas ankaŭ la kandidatojn, kiuj ĉi-foje ne estis elektitaj.

Fonto: www.tejo.org

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post IJK 2022 okazos en Nederlando appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-01-14 10:30

2021-01-13

Neniam milito inter ni

Irlando: la abomenaĵo de la «domoj patrino-infano» estas malkaŝita de vasta raporto

Aidan Crawley/EPA 13/01/2021 La «domoj patrino-infano» estas kore de skandalo en Irlando, post malkaŝoj de vasta raporto skribita de enket-komisiono. Tiuj establaĵoj, administraciataj de katolikaj religiulinoj kune kun la irlanda Ŝtato akceptis inter...

de neniammilitointerni je 2021-01-13 21:35

Global Voices

Kiel la milito en Montara Karabaĥo ŝanĝos Azerbajĝanon?

Multo restas malklara — inkluzive la estontan statuson de la teritorio

Azeroj celebras venkon en Montara Karabaĥo. Bülbül Avenuo, Bakuo. La 10-a de novembro 2020. Foto CC-BY-SA 4.0: Toghrul Rahimli / Wikimedia Commons. Iuj rajtoj estas rezervitaj.

Kaptitaj armenaj militekipaĵoj bruas preter podio en Bakuo, malantaŭ kiu staras azera prezidento Ilham Alijev kun sia turka kolego kaj proksima aliancano Recep Tayyip Erdoğan.

Hieraŭa [la artikolo estis publikigita la 11-an de decembro] milita parado en la azera ĉefurbo celebris la reprenon de plejparto de Montara Karabaĥo, montara teritorio, kiu estis regata de sia armena loĝantaro kiel memproklamita ŝtato ekde pafĉesigo en 1994. Sukcesaj azeraj gvidantoj alvokadis revenigi ĝin sub kontrolon de Bakuo sen rimarkinda sukceso — ĝis la lasta milita operaco estis lanĉita fine de septembro.

Antaŭaj konfliktoj kiel tiu de 2015 estis ofte priskribitaj kiel “interpuŝiĝoj”. Sed tiu ĉi estis plenskala milito, kiu rezultiĝis je centoj da civilulaj mortoj. Azerbajĝano reprenis ĉiujn teritoriojn ĉirkaŭ Montara Karabaĥo, kiuj estis enloĝitaj ĉefe de azeroj antaŭ la unua milito. Bakuo reprenis ankaŭ kelkajn partojn de Karabaĥo mem, inkluzive la strategie gravan urbon Ŝuŝo, kiu situas sur altaĵo kaj estas neimageble grava simbolo por azeroj de Karabaĥo. La memproklamita Respubliko Arcaĥo [Respubliko Montara Karabaĥo, angle ankaŭ Nagorno- Karabach Republic] estas nun eta restaĵo, konektita al sia armena patrono per unusola vojo — kaj gardata per pli ol 2000 rusiaj pacsoldatoj.

Ilia alveno okazis danke al la interkonsento pri pafĉesigo, subskribita la 9-an de novembro kun perado de Moskvo, kiu redezajnis la mapon de Suda Kaŭkazio. Dum Armenio eniris plian periodon de politika turbulenco kaj klopodoj akomodi milojn da rifuĝintoj el la milita regiono, gravas ankaŭ konsideri kion tiu ĉi venko signifas por la venkinto — post kiam la podio malpleniĝos kaj la jubilantaj amasoj revenos al ordinara vivo.

Kion la rezultoj de tiu ĉi milito signifas por rilatoj inter la ŝtato kaj socio en la aŭtoritata Azerbajĝano? Kion tio signifas por la ligoj de Azerbajĝano kun Turkio kaj Rusio? Plej grave, kia estas la estonteco de la centmiloj da azeraj interne dislokitaj personoj el Karabaĥo, kiuj atendis tiun ĉi momenton ekde 1994?

Por esplori tion ĉi mi intervjuis Sergey Rumyantsev kaj Sevil Huseynova, sociologojn el Azerbajĝano, kiuj nun gvidas la Centron de Sendependaj Sociaj Esploroj, esploran instituton en Berlino. La intervjuo estis redaktita celante koncizecon.

Maxim Edwards: La populareco de prezidento Ilham Alijev nun troviĝas je la plej alta nivelo. Kion tio signifas por civilaj kaj politikaj liberecoj en Azerbajĝano?

Сергей Румянцев: Ильхам Алиев занимает президентский пост с 2003 года. Это длинный срок. Все позитивное что случилось за это время всегда записывалось на его счет. Реформы бюрократического аппарата, построенные новые школы и отремонтированные старые, мосты и дороги, и даже подземные переходы – все это происходило, по официальной версии, благодаря Ильхаму Алиеву. Нет никаких оснований думать, что после успешной для Азербайджана войны эта ситуация как-то радикально изменится. Победу в войне уже записали на все тот счет Ильхама Алиева. Да, конечно, и сам президент это подчеркивает, победила армия и азербайджанский солдат. Но во главе с умелым дипломатом и “победоносным” верховным главнокомандующим – главным творцом победы.

При всех раскладах, победа в войне многое меняет. Очевидно, что президент приобрел новый и очень внушительный политический и символический ресурс дополнительной легитимности. После удачной войны режим приобрел и большую устойчивость. По крайней мере на какой-то неопределенный срок. Весь политический спектр без исключения, включая самых ярых оппонентов и критиков президента поддержали войну. Тот опыт всеобщей общественной солидарности в дни войны о котором с такой гордостью говорили и представители власти и оппозиционеры не пройдет бесследно. Однажды “согрешив” и поддержав режим критикам власти будет труднее сохранить за собой роль без страха и упрека критиков авторитарной и коррумпированной власти. Суммируя, можно сказать, что политической свободы в стране не было до войны, и тем более нет причин думать, что свободы будет больше после ее удачного для режима завершения.

Sergey Rumyantsev: Ilham Alijev okupas la prezidentan postenon ekde 2003. Tio estas longa tempo. Ĉio pozitiva, kio okazis dum tiu ĉi tempo, estis atribuita al li. Reformoj de burokratia aparato, novaj lernejoj konstruitaj kaj malnovaj riparitaj, pontoj kaj vojoj, kaj eĉ subteraj pasejoj — ĉio ĉi okazis, laŭ oficiala versio, danke al Ilham Alijev. Mankas kialoj opinii, ke post la sukcesa milito por Azerbajĝano tiu situacio iel radikale ŝanĝiĝos. Ankaŭ la venkon en la milito oni jam atribuis al Ilham Alijev. Jes, ankaŭ la prezidento mem tion substrekas, venkis la armeo kaj la azera soldato. Sed subestre de la lerta diplomato kaj “venkoporta” ĉefkomandanto — la ĉefa kreinto de la venko.

Ĉiukaze, la venko en la milito ŝanĝas multon. Estas evidente ke la prezidento akiris novan kaj tre grandan politikan kaj simbolan resurson de aldona laŭleĝeco. Post la sukcesa milito la reĝimo akiris ankaŭ pli grandan stabilecon. Almenaŭ por iu nedifinta periodo. La tuta politika spektro senescepte, inkluzive de la plej fervoraj oponantoj kaj kritikantoj de la prezidento, subtenis la militon. Tiu sperto de totala socia solidareco en la tagoj de la milito, pri kiu kun tioma fiero paroladis same reprezentantoj de la potenco kaj opoziciuloj, ne malaperos senspure. Foje “pekinte” kaj subteninte la reĝimon, la kritikantoj de la potenco malfacile povos konservi rolon de sentimaj kaj senriproĉaj kritikantoj de la aŭtoritata kaj koruptita potenco. Resume, ni povas diri, ke antaŭe ne estis politika libereco en Azerbajĝano kaj ke nun, post kiam la reĝimo tiel sukcese militis, ekzistas eĉ malpli da kialoj atendi iom da kroma libereco.

Севиль Гусейнова: Я бы сказала, что наивысший пик популярности президент достиг во время боевых действий. И с каждым взятым селом или райцентром градус популярности повышался. После 10 ноября, на фоне празднования победы, сразу прозвучала и критика от наиболее националистически настроенных оппозиционеров и публичных деятелей. Обещания вернуть целиком весь Карабах пока не сбылись, хотя взятие Степанакерта, как принято считать, было лишь вопросом времени. Более того, на территории страны теперь находятся российские военные и это обстоятельство раздражает и вызывает опасение не только у профессиональных критиков режима, но и у многих обывателей. Думаю, что в случае ухудшения экономической и социальной обстановки голоса критиков, приглушенные на фоне победы, вновь зазвучат громче. Важно и то обстоятельство, что не был решен важнейший вопрос о статусе Нагорного Карабаха. Т.е. в целом, ситуация очень не стабильная и в любой момент может претерпеть значительные изменения. Но в целом, в краткосрочной перспективе, имидж президента укрепился, а это означает, что в области гражданских прав каких-то изменений в лучшую сторону ожидать не приходится.

Sevil Huseynova: Mi dirus ke la plej altan pikon de la populareco la prezidento atingis dum la batalado. Kaj kun ĉiu reprenita vilaĝo aŭ distrikta centro la grado de lia populareco altiĝis. Post la 10-a de novembro, sur fono de celebrado de la venko, tuj aŭdiĝis ankaŭ kritiko de plej naciismaj opoziciuloj kaj publikaj agantoj. Promesoj revenigi la tutan Karabaĥon ankoraŭ ne efektiviĝis, kvankam repreno de Stepanakerto, kiel oni kutimas opinii, estis nur afero de tempo. Eĉ pli, sur la teritorio de la lando nun troviĝas rusiaj militistoj kaj tiu afero iritas kaj maltrankviligas ne nur profesiajn kritikantojn de la reĝimo, sed ankaŭ multajn ordinarajn homojn. Mi pensas ke kaze de malboniĝo de la ekonomia kaj socia situacio, la voĉoj de kritikantoj, dampitaj sur la fono de la venko, denove eksonos pli laŭte. Gravas ankaŭ tio, ke ne estis solvita la gravega demando pri la statuso de Montara Karabaĥo. Tio estas, ĝenerale la situacio estas tre malstabila kaj en iu ajn momento ĝi povas grave ŝanĝiĝi. Sed ĝenerale, en mallonga perspektivo, la bildo de la prezidento fortikiĝis kaj tio signifas, ke en la sfero de la civilaj rajtoj oni ne povas atendi iujn ŝanĝojn direkte al pliboniĝo.

ME: Ŝajnas ke en Azerbajĝano haveblas malkontento pri nova rolo de Rusio en la regiono. Kiam la jubilado finiĝos, kion tio signifos por la rilatoj inter Azerbajĝano kaj Rusio? Kaj ĉu tiu malkontento utilos por la registaro aŭ kontraŭos ĝin?

СР: Очевидно, что присутствие российских военнослужащих в Карабахе играет против политического режима. Уже сейчас данное обстоятельство вызывает настороженность даже в среде убежденных симпатизантов власти. Но не думаю, что данное обстоятельство как-то поменяет в ближайшее время атмосферу “партнерских” отношений между двумя режимами. Россию всегда недолюбливали и критиковали. На уровне СМИ или, допустим, школьных учебников по истории, Россия и русские все постсоветские годы были составной частью образа врага. Но на уровне внешних отношений большее значение имели личные связи. При Борисе Ельцине отношения с Россией были более напряженными. При Владимире Путине гораздо более партнерскими. То есть такой негативный образ России и русских, как империи и имперской нации, союзника Армении больше предназначался для внутренней аудитории. В отношениях между президентами и правительствами всегда находился общий язык. Я думаю, что это и вопрос взаимной поддержки авторитарных лидеров. Каждый режим нуждается в определенной поддержке из вне.

SR: Estas evidente ke la ĉeesto de la rusiaj militistoj en Karabaĥo ludas kontraŭ la politika reĝimo. Jam nun tiu ĉi afero kaŭzas maltrankvilon eĉ en medio de fervoraj simpatiantoj de la potenco. Sed mi ne opinias, ke tiu afero iel ŝanĝos en plej proksima tempo la atmosferon de “partneraj” rilatoj inter la du reĝimoj. Rusion oni ĉiam iom malŝatis kaj kritikis. En amaskomunikiloj aŭ, ekzemple, lernolibroj pri historio, Rusio kaj la rusoj dum ĉiuj postsovetiaj jaroj estis parto de la komuna bildo de malamiko. Sed je nivelo de eksteraj rilatoj gravan signifon ludis personaj ligoj. Dum la regado de Boris Jelcin la rilatoj kun Rusio estis pli streĉaj. Dum la regado de Vladimir Putin ili iĝis oble pli partneraj. Tio estas, tia negativa bildo de Rusio kaj la rusoj kiel imperio kaj imperia nacio, aliancano de Armenio, estis destinita ĉefe por enlanda propagando. En la rilatoj inter la prezidentoj kaj la registaroj oni ĉiam sukcesis trovi komunan lingvon. Mi opinias, ke tio estas ankaŭ afero de reciproka subtenado de la aŭtoritataj gvidantoj. Ĉiu reĝimo bezonas certan subtenon de ekstere.

СГ: Присутствие российских военных в целом в обществе воспринимается негативно. Но, в то же время, невмешательство России в военные действия как бы компенсирует этот негатив. Весь вопрос в том, что будет, когда приблизится окончание пятилетнего срока пребывания миротворцев в Карабахе? Рано или поздно придется разбираться со сложными вопросами статуса Нагорного Карабаха. Мне кажется, что труднее придется российскому режиму. У азербайджанских властей есть ясное понимание выгодного для них и отвечающего интересам всей нации решения этого вопроса. Полный контроль со стороны Азербайджана. Армянскую сторону такое развитие дел никак не устраивает. Россия пытается сохранить отношения с обоими странами и чем дальше, тем труднее будет добиваться этой цели.

Возрастающее недовольство, если оно случится в Азербайджане, будет играть против азербайджанских властей, потому что именно при их участии на территорию страны вошли войска третьего государства.

SH: La ĉeesto de la rusiaj militistoj ĝenerale estas negative perceptata de la socio. Sed samtempe neenmiksiĝo de Rusio en la militadon kvazaŭ kompencas tiun ĉi negativaĵon. La demando estas, kio okazos, kiam proksimiĝos la fino de la kvinjara periodo de ĉeestado de la pactrupoj en Karabaĥo? Pli aŭ malpli frue necesos solvi komplikajn problemojn rilatajn al la statuso de Montara Karabaĥo. Ŝajnas al mi, ke en pli malfacila situacio estos la rusia reĝimo. La azeraj aŭtoritatoj havas klaran komprenon de profita por ili kaj kongrua kun interesoj de la tuta nacio solvo de tiu ĉi problemo —  kompleta kontrolo fare de Azerbajĝano. La armena flanko ne povas kontentiĝi pri tiu evoluo de la eventoj. Rusio penas konservi rilatojn kun ambaŭ landoj kaj kun tempopaso atingi tiun ĉi celon estos ĉiam pli malfacile.

Kreskanta malkontento, se ĝi okazos en Azerbajĝano, ludos kontraŭ la azeraj aŭtoritatoj, ĉar nome kun ilia partopreno en la teritorion de la lando eniris trupoj de tria ŝtato.

ME: Turkio ankaŭ provizis enorman subtenon al Azerbajĝano dum la milito. Sed Turkio alfrontas propran krizon. Kion Turkio ricevis responde al sia asistado? Kion Ankaro povus atendi?

СР: Турция уже получила определенные дивиденды от активной поддержки Азербайджана в войне. Сама война позволила хотя бы на некоторое время отвлечь значительную часть населения Турции от социальных проблем. С экономикой все очень плохо и лучший выход для негативных эмоций – участие в маленькой победоносной войне. Пантюркистские идеи и национализм правого толка широко распространенны в обеих странах, если не сказать, что доминируют в них. Война предоставила дополнительную возможность поиграть на этих струнах, возбудить приятные эмоции солидарности в борьбе против общего врага.

Помимо этого, Турция максимально укрепила свой символический авторитет и влияние в Азербайджане. Любовь к “братской” Турции сейчас сильна как никогда. Нужно сказать, что Реджеп Эрдоган выглядел куда внушительнее на трибуне в качестве оратора обращавшегося к азербайджанским военнослужащим и гражданам страны, чем Ильхам Алиев. Тем более, что Алиев и не сказал ничего нового. А вот Эрдоган даже стихи о Лачине продекламировал.

Турция тоже получает прямое наземное сообщение с Азербайджаном – Мегринский коридор. Эта часть соглашения выгодна обеим сторонам.
Ну и, наконец, можно ожидать, что последуют какие-то новые выгодные для Турции соглашения. Теперь мяч на поле Алиева, который в долгу перед Эрдоганом, которому уже были обещаны контракты. Но сфера строительства это очевидное поле отмывания коррупционных миллиардов. И мало вероятно, что азербайджанский режим не воспользуется таким шансом в полной мере.

Восстановление разрушенных сел и городов – это отличная возможность для азербайджанской власти вновь говорить о том, что с социальными реформами придется повременить. Вначале нужно построить дома и дороги и вернуть вынужденных переселенцев домой. Турецкий бизнес допустят к проектам по восстановлению территорий, но львиная доля и контроль над процессом останется за семьей Алиевых-Пашаевых.

SR: Turkio ricevis jam certajn profitojn de la aktiva subtenado de Azerbajĝano dum la milito. La milito mem ebligis almenaŭ por iu tempo forlogi atenton de grava parto de la turka loĝantaro de la socialaj problemoj. La ekonomio troviĝas en tre malbona stato kaj la plej bona elirejo por la negativaj emocioj estas partopreno en eta venka milito. Pantjurkismaj ideoj kaj dekstrema naciismo estas grave disvastiĝintaj en ambaŭ landoj, se ne diri ke ili estas dominantaj tie. La milito donis plian eblecon ludi je tiuj ĉi kordoj, inciti afablajn emociojn de solidareco je lukto kontraŭ komuna malamiko.

Krome Turkio maksimume fortigis sian simbolan aŭtoritaton kaj influon en Azerbajĝano. La amo al la “frata” Turkio nun estas pli forta ol iam ajn. Necesas diri, ke Recep Tayyip Erdoğan aspektis oble pli impone sur tribuno kiel oratoro, alparolanta la azerajn militistojn kaj civitanojn de la lando ol Ilham Alijev. Des pli ke Alijev diris nenion novan. Dume Erdogan eĉ deklamis poemojn pri Laĉin [strategie grava distriko en Montara Karabaĥo].

Turkio krome ricevas rektan teran ligon kun Azerbajĝano —  koridoro tra la urbo Meghri en Armenio. Ambaŭ flankoj profitas de tiu ĉi parto de la interkonsento.

Fine oni povas atendi, ke sekvos novaj interkonsentoj profitaj al Turkio. Nun la pilko estas en la kampo de Alijev, kiu ŝuldas al Erdogan, jam ricevinta promesojn pri kontraktoj. Sed la konstrua industrio estas evidenta kampo por lavado de koruptulaj miliardoj. Kaj malgrandas la probableco, ke la azera reĝimo ne uzos tian ŝancon plenforte.

La restarigado de la detruitaj vilaĝoj kaj urboj estas bonega ebleco por la azera potenco denove ekparoli pri tio, ke necesos prokrasti sociajn reformojn. Unue necesos konstrui domojn kaj vojojn, kaj revenigi la devige translokitajn personojn hejmen. Turkaj komercistoj estos allasitaj al projektoj pri restarigado de la teritorioj, sed la plej granda parto kaj kontrolo super la procezo restos ĉe la familio de Alijev-Paŝajev.

ME: Multaj azeraj interne dislokitaj personoj loĝis ekster Karabaĥo dum kvarono de jarcento. Kio estos la plej grandaj obstakloj pri ilia revenigo hejmen? Ĉu ili ĉiuj deziros aŭ povos fari tion?

СР: Можно точно сказать, что все захотят вернуть свои дома и какие-то земельные участки. Квартиры. Но будут ли жить на этих территориях? Кто-то, конечно, останется. Кто-то вернув дом, возможно отстроив его останется в Баку, где есть работа и налажена жизнь. Так живут не только вынужденные переселенцы, но и вся страна. Надежды найти хоть какую-нибудь работу, сделать карьеру, приводят очень многих жителей страны в столичный Баку.

И, конечно, есть проблема поиска финансовых средств. Пока неясно в какой форме государство будет оказывать поддержку. Но если какая-то семья, а таких очень много, за почти 30 лет так и не смогла обустроить свой быт, если люди все эти годы продолжали жить в ужасных условиях в бывших пионерских лагерях, общежитиях и тому подобных местах, это значит, что у них просто не было средств построить себе новые дома, приобрести земельные участки, курить квартиры. Понятно, что такие возможности не появятся вдруг только потому, что они могут вернуться к своим разрушенным домам.

SR: Oni povas diri tute certe, ke ĉiuj ekdezirus reveni al siaj domoj kaj terenoj, apartamentoj. Sed ĉu ili loĝos en tiuj teritorioj? Iuj certe restos. Iuj, reveninte domon, eble rekonstruinte ĝin, restos en Bakuo, kie haveblas laboro kaj estas aranĝita ilia vivo. Tiel vivas ne nur devigitaj translokitoj, sed ankaŭ la tuta lando. Esperoj trovi almenaŭ iun laboron, fari karieron, kondukas multajn homojn en la lando transloĝiĝi al Bakuo.

Kaj certe ekzistas problemo pri serĉado de financaj rimedoj. Ankoraŭ malklaras en kiu formo la ŝtato helpos. Sed se iu familio, kaj tiaj ja tre multas, dum preskaŭ 30 jaroj ankoraŭ ne sukcesis aranĝi sian vivon, se homoj dum ĉiuj ĉi jaroj daŭre loĝis en teruraj kondiĉoj en eksaj kampadejoj, amasloĝejoj kaj similaj lokoj, tio signifas, ke al ili simple mankis mono por konstrui por si novajn domojn, akiri terenojn, aĉeti apartamentojn. Estas klare, ke tiuj eblecoj ne aperos subite nur pro tio, ke ili povos reveni al siaj detruitaj domoj.

СГ: С возвращением возникает большая проблема определения прав собственности. Учитывая, что речь идет о сотнях тысячах людей решить эту проблему будет очень непросто. В 1990-е люди покидали свои дома в спешке. У многих не сохранились документы. Большинство так наверняка и не смогли оформить права собственности. Это ведь был Советский союз, с его особенным отношением к недвижимости. Это будет очень сложный процесс. Но, в любом случае, это рано или поздно должно было случиться. Жаль, что для этого понадобилась новая война.

SH: Kun la reveno aperas granda problemo pri difinado de proprietaj rajtoj. Konsiderante ke temas pri centmiloj da homoj, solvi tiun problemon estos tre malfacile. En la 1990-aj jaroj homoj forlasis siajn hejmojn haste. Multaj ne konservis dokumentojn. Plejmulto verŝajne ne sukcesis oficiale registri proprietajn rajtojn. Tio ja estis Sovetunio kun sia specifa traktado de nemoveblaĵoj. Tio estos tre komplika procezo. Sed en ajna kazo pli aŭ malpli frue tio devis okazi. Domaĝe ke por tio necesis plia milito.

ME: Alijev lastatempe deklaris ke karabaĥaj armenoj ne ricevos specialan aŭtonoman statuson, sed li sugestis samtempe “kulturan aŭtonomion”. Ajnakaze, dum preskaŭ tri jardekoj Bakuo ne proponis iun konkretan aŭtonomion, kiu povus trankviligi la timojn de la karabaĥaj armenoj. Ĉu tio povos ŝanĝiĝi?

СР: Что касается автономии для Карабаха, то я скорее пессимист. Об автономии не договорились до победы, почему режим должен идти на этот непопулярный шаг сейчас? Да и в целом, что может значить автономный статус для какой-то территории в современном Азербайджане, где авторитарная власть стремится к полному контролю над обществом? Даже если статус и будет предоставлен, то это будет какая-то форма культурной автономии. Не более того.

SR: Rilate aŭtonomion por Karabaĥo mi estas plejparte pesimisto. Oni ne parolis pri la aŭtonomio antaŭ la venko, kial la reĝimo devas fari tiun nepopularan paŝon nun? Kaj ĝenerale kion povus signifi la aŭtonoma statuso por iu ajn teritorio en la nuntempa Azerbajĝano, kie la aŭtoritata potenco strebas al kompleta kontrolo super la socio? Eĉ se la statuso estos donita, tio estos iu formo de la kultura aŭtonomio. Ne pli ol tio.

СГ: Не думаю, что официальная позиция будет меняться кардинальным образом. Более того, как победившая сторона, Азербайджан может занять еще более бескомпромиссную позицию по вопросу статуса Карабаха. Теперь стороны поменяются местами. Азербайджан будет устраивать до поры до времени статус-кво, а армянская сторона попытается выносить этот вопрос на широкое обсуждение. Более того, Азербайджан может поднять вопрос финансовой компенсаций и таким образом сузит шансы другой стороны во время переговоров.

По понятным причинам есть сейчас и сохранится еще на долгие годы большой запас недоверия к карабахским армянам. Они с оружием в руках выступили против официальной азербайджанской власти. Поэтому предоставление реальной автономии представляется мало вероятным. По крайней мере, власти будут всеми силами сопротивляться такому решению. Тем более, что встретят в этом полную поддержку у практически всего населения страны.

SH: Mi ne pensas ke la oficiala pozicio radikale ŝanĝiĝos. Eĉ pli, kiel la venkinta flanko, Azerbajĝano povos okupi eĉ pli senkompromisan pozicion rilate la statuson de Karabaĥo. Nun la flankoj interŝanĝos la lokojn. Azerbajĝano dum iu tempo kontentiĝos pri status quo, dum la armena flanko provos prezenti tiun aferon por vasta diskutado. Eĉ pli, Azerbajĝano povos levi la demandon pri financaj rekompencoj kaj tiel malgrandigos ŝancojn de la alia flanko dum la intertraktoj.

Pro kompreneblaj kialoj nun estas kaj plu estos dum longaj jaroj granda malkonfido al la karabaĥaj armenoj. Ili kun armiloj enmane luktis kontraŭ la oficiala azera potenco. Pro tio vera aŭtonomio ŝajnas malmulte probabla. Almenaŭ la aŭtoritatoj per ĉiuj fortoj rezistos al tia decido. Des pli ke ili ricevos tiukampe subtenon de la preskaŭ tuta loĝantaro.

ME: La esploristo de Kaŭkazio Laurence Broers sugestis, ke tiu ĉi venko povus esti pli profitiga por veteranoj en la azera politiko. La situacioj estas vere malsamaj, sed veteranoj havas grandan influon en Armenio ekde la Unua Karabaĥa milito. Ĉu tio povus esti politika defio en Azerbajĝano?

СР: Очевидно, что статус армии и людей в форме сильно вырос. Армейская служба никогда не пользовалась большой популярностью в стране. Возможно сейчас ситуация поменяется. Человек в военной форме будет пользоваться гораздо большим уважением. За ними теперь слава героев. В стране появился новый влиятельный институт, новые публичные люди, претендующие на всеобщую любовь.

Но думаю, что в ближайшие годы конкуренции Алиеву эти люди не составят. Им понадобится время, чтобы привыкнуть к роли самостоятельных игроков. Весь вопрос в том, что однажды, неизбежным образом трон под Алиевым закачается и тогда военные могут быстро заполнить образовавшийся вакуум власти.

SR: Estas evidente ke statuso de la armeo kaj de la homoj en uniformo grave kreskis. Armea servo neniam estas speciale populara en la lando. Eble nun la situacio ŝanĝiĝos. La homo en la milita uniformo havos oble pli da respekto. Li nun havas gloron de heroo. En la lando aperis nova influa institucio, novaj publikaj homoj, kiuj pretendas je ĉies amo.

Sed mi opinias, ke en proksimaj jaroj tiuj homoj ne estos konkurantoj de Alijev. Ili bezonos tempon por adaptiĝi al la rolo de memstaraj ludantoj. La kerno de la afero konsistas en tio, ke iam subite la trono sub Alijev ekŝanceliĝos kaj tiam la militistoj povos rapide plenigi kreiĝintan vakuon de la potenco.

СГ: Думаю, что власть может осознавать эти риски. Сейчас Алиев способен контролировать армию. У власти есть ресурсы необходимые для того, чтобы держать военных под своим контролем. У президента есть и кнут и пряники для этого. Но, учитывая, что готовится масштабная коммеморация победы, роль ветеранов будет в ближайшие годы только возрастать. Возможно однажды люди прошедшие войну попытаются заявить о себе на политическом поле. Если такое случится в ситуации политического кризиса, то это не сулит стране ничего хорошего.
Но можно думать, что в ходе войны не выделились какие-то очень уж яркие персоналии в среде военного руководства. Власти все же старались подчеркивать роль президента как главнокомандующего и в конце войны он получил неофициальное звание “победоносного”. Думаю власти очень ревностно будут следить за положением дел в этой сфере.

SH: Mi opinias ke la potenco povas konscii pri tiuj ĉi riskoj. Nun Alijev kapablas kontroli la armeon. La potenco havas resursojn, necesajn por teni la militistojn sub sia kontrolo. La prezidento havas kaj skurĝon kaj dolĉaĵojn por tio. Sed, konsiderante ke estas preparata grandskala eternigo de la venko, la rolo de la veteranoj en proksimaj jaroj nur kreskos. Eble homoj kiuj batalis en la milito provos foje konatigi sin en la politika kampo. Se tio okazos en situacio de politika krizo, tio aŭguros al la lando nenion bonan. Sed oni povas pensi, ke dum la milito ne elstariĝis iuj tre brilaj personoj inter la militestroj. La aŭtoritatoj ja klopodis substreki la rolon de la prezidento kiel ĉefkomandanto kaj fine de la milito li ricevis neoficialan rangon de “venkoporta”. Mi pensas ke la aŭtoritatoj tre atente  observos la staton de la aferoj en tiu ĉi sfero.

ME: Kelkaj ekstreme teruraj filmetoj, montrantaj azerajn soldatojn kripligi kaj senkapigi armenajn militkaptitojn kaj civilulojn, aperis tra la kanaloj de sociaj retejoj. Azeraj prokuroroj lanĉis enketadon. Dum tiu ĉi paŝo povas esti agnosko de tiuj ĉi krimoj, la prokuroro jam rifuzis kelkajn filmitajn pruvojn kiel falsajn. Kio estas la kunteksto kaj la verŝajna rezulto?

: Отрицание военных преступлений, нежелание обсуждать проблемы насилия – это не новая тенденция. Обе стороны занимались этим на протяжении всех тридцати лет конфликта. Понятно, что признание таких фактов может еще и сильно подпортить праздник победы в Азербайджане. Так что подтекст здесь один – азербайджанская сторона будет и дальше отрицать факты совершения ее военнослужащими каких-либо преступлений. В этом контексте всегда будет ставиться спекулятивный вопрос: а почему международное сообщество ничего не говорит десятилетиями о преступлениях армян? О той же трагедии в Ходжалы? Это старая пластинка, которую заездили обе стороны, но она им еще прослужит многие годы.

SR: La neado de militkrimoj, maldeziro priparoli tiun perforton ne estas nova tendenco. Ambaŭ flankoj faris tion dum ĉiuj tridek jaroj de la konflikto. Estas klare, ke la agnosko de tiaj faktoj povas eĉ pli forte fuŝi la venkofestojn en Azerbajĝano. Do estas nur unu maniero legi interlinie — la azera flanko daŭre neos, ke ĝiaj militistoj faris krimojn. En tiu kunteksto ĉiam estos starigata spekulacia demando: kial la internacia komunumo nenion diras dum jardekoj pri la krimoj de armenoj? Ekzemple pri la tragedio en Hoĝali? Tio estas malnova gurdo, kiun ripetadis ambaŭ flankoj, sed ĝi plu servos al ili dum pluraj jaroj.

СГ: На протяжении многих лет обе стороны инвестировали в популяризацию образа врага. Героизация поступка Рамиля Сафарова, военного офицера убившего армянского коллегу, также сыграло очень важную роль. Те, кто совершал такого рода действия возможно даже и не понимали, что совершают акты военных преступлений. Конечно, данное обстоятельство не может быть оправданием, но многое говорит об атмосфере в стране. Всеобщая эйфория на фоне военных успехов и позитивная реакция со стороны зрителей, могли только подстегивать кого-то на радикальные шаги. Сам факт снятия на видео и распространение в социальных сетях таких роликов лишь подтверждают такие догадки. В этой ситуации, только жесткая реакция военного начальства могла остановить подобные действия.

SH: Dum multaj jaroj ambaŭ flankoj investadis je popularigado de la bildo de malamiko. La heroigado de ago de Ramil Safarov, milita oficiro, kiu murdis sian armenan kolegon [Ndlt: dum NATO-ekzercoj en 2004 en Hungario, kiujn partoprenis ambaŭ landoj], ankaŭ ludis gravan rolon. Tiuj kiuj faris tiajn agojn eble eĉ ne estis komprenantaj, ke ili faris militkrimojn. Certe tiu ĉi cirkonstanco ne povas servi kiel pravigo, sed ĝi multon diras pri la etoso en la lando. Totala eŭforio sur fono de militaj sukcesoj kaj pozitiva reago fare de spektantoj povintus nur instigi iujn al radikalaj paŝoj. La fakto mem de filmado kaj disvastigado de tiaj filmetoj en sociaj retejoj nur konfirmas tiajn supozojn. En tiu ĉi situacio nur rigora reago de la milita estraro povus haltigi tiajn agojn.

de Stano BELOV je 2021-01-13 18:55

Venezuelo relanĉas teritorian disputon kun Gujano pri areo, kie en maro estis trovita granda naftominejo

La arbitracia decido de 1899 donis al Gujano suverenecon

Ekrankopio de la naftokampo Liza en Stabroek Sektoro, plejparte posedata de ExxonMobil, farita el animaciaĵo kreita de la korporacio Hess kaj bildiganta maran areon de Gujano. Ĝi estis publikigita en 2017 en la jutuba kanalo de la korporacio. La minejo formas parton de la ĉeborda areo, pri kiu disputas Venezuelo kaj Gujano.

Politikaj streĉiĝoj inter Gujano kaj Venezuelo kreskis dum longdaŭra lima disputo pri areo, kiu konsistigas du trionojn de la teritorio de la eta angloparolanta sudamerika lando. La disputata areo troviĝas en la riĉa je resursoj provinco Esekibo, kie la energia giganto ExxonMobil komencis en 2008 serĉadon de nafto. La kompanio lastatempe malkovris gravajn naftajn kaj gasajn rezervojn en Gujano, lokinte la landon je la sojlo de ekonomia furoro.

La 9-an de januaro venezuela prezidanto Nicolás Maduro deklaris ke li deziras “rekonkeri” la provincon, kiu situas okcidente de la rivero Esekibo. Dum ĝiaj riĉaĵoj inkluzivas oron, diamantojn kaj lignon, la fokuso de venezuelaj pretendoj estas maraj areoj — la loko, kie situas la granda naftominejo Liza de ExxonMobil, kies produktivecon la kompanio pritaksas je proksimume 120 000 naftobareloj tage. En priskribo de tiu ĉi projekto, ExxonMobil nomas la areon parto de la Stabroek Sektoro, nominte ĝin “la unua grava nafto, trovita ĉe la bordoj de Gujano”.

La malkovro de la gujanaj naftaj kaj gasaj resursoj faris la landon la pleja novulo en la tutmonda energia industrio, kie Venezuelo estas jam bone establiĝinta ludanto. Malgraŭ la fakto de Venezuelo ĝuas la plej larĝajn naftorezervojn en la mondo, kun pli ol 300 miliardoj da bareloj, la nacio ŝanceliĝis rande de socio-ekonomia kolapso dum la lastaj kelkaj jaroj. La krizo profundiĝis en 2017, post kiam la landa Supera Kortumo de Justico eksigis la Nacian Asembleon.

En 2019 prezidanto Maduro ordonis ke akuzoj pri ŝtata perfido estu nuligitaj rilate opozician gvidanton Juan Guaidó kiu ŝajne aprobis rezigni je venezuelaj pretendoj pri la provinco Esekibo. La nova puŝo fare de Venezuelo okazis sekvante la inaŭguron la 5-an de januaro ĉi-jare de por-Madura Nacia Asembleo, kies laŭleĝeco estas pridubata de la opozicio.

Dume gujana prezidanto Irfaan Ali nomis pretendon de Maduro “leĝa nulo”, rimarkiginte:

I remind that sovereignty over this coast, and the land territory to which it is attached, were awarded to Guyana (then British Guiana) in the 1899 Arbitral Award, whose validity and legally binding character Guyana is confident the International Court of Justice (ICJ) will uphold unequivocally.

Mi memorigas ke la suvereneco super tiu ĉi bordo kaj la landa teritorio al kiu ĝi estas ligita estis donita al Gujano (tiam Brita Gujano) per arbitracia decido en 1899, kies valideco kaj jure deviga karaktero estas konfirmitaj de la Internacia Kortumo de Justico (IKJ) kaj estos nerevokeblaj.

Tuj post komunaj ekzercoj de marbordaj patroloj de Usono kaj Gujano la 8-an de januaro, admiralo Craig Faller, komandanto de la Usona Suda Komandejo, venis al Gujano la 11-an de januaro por tritaga vizito, kio estis signalo ke la intereso de la foriranta administracio de Trump estas firme ligita al tiu de Gujano.

Venezuelo, iam grava partnero, havas malamikajn rilatojn kun Usono ekde elektiĝo en 1998 de socialista prezidanto Hugo Chávez. En 2018 venezuela ministro pri eksteraj rilatoj diris ke usona engaĝiĝo en la disputo estis egala al “enmiksiĝo”.

La usona ambasadoro en Gujano Sarah-Ann Lynch alvokas al laŭleĝa, paca solvo de la konflikto:

Usono longan tempon alvokis al laŭleĝa paca solvo de la konflikto pri gujanaj limoj kun Venezuelo kaj ni ripetas tiun ĉi alvokon hodiaŭ. https://t.co/rxgJEVfrtw

— Ambasadoro Lynch (@USAmbGuyana) La 10-an de januaro 2021

La afero estis prezentita ĉe la Internacia Kortumo de Justico, la ĉefa juĝeja institucio de la Unuiĝintaj Nacioj, en junio 2020. Venezuelo ĉiam rifuzis partopreni en la laboroj de IKJ, preferante la vojon de duflankaj diskutoj.

Ministro Jorge Rodriguez, kiu anstataŭis Guaidó en la venezuela parlamento, laŭdire akuzis la opozicion pri kompliceco kun IKJ, celanta favorigi Gujanon en la lima disputo.

Kvankam ExxonMobil provas daŭrigi la laboron en normala reĝimo, okazis incidentoj dum kiuj militŝipoj de Venezuelo proksimiĝis al ĝiaj ŝipoj kaj forpelis ilin el la areo, asertante ke ĝi ne estas parto de gujana jurisdikcio.

La Karibia Komunumo (CARICOM) deklaris antaŭe ke ĝi promesis “asisti al Venezuelo kaj Gujano en tiu ĉi disputo”, tiel farinte klare ke ĝi preferas “pacan solvon” ol sakstraton. Nova prezidanto de CARICOM, ĉefministro de Trinidado kaj Tobago Keith Rowley, prezidos virtualan renkontiĝon de ŝtatoj-membroj la 14-an de januaro, sed restas malklare ĉu la teritoria disputo estos en la agendo.

de Stano BELOV je 2021-01-13 16:31

TEJO

TEJO serĉas spertulojn pri pluraneco kaj klimata agado

Ĉu vi estas TEJO-anoj kaj spertas pri klimato, homaj rajtoj, junulara agado aŭ intersekcieco/pluraneco/kontraŭbatalo de diskriminacio? Ĉu vi ŝatus kunhavigi vian sperton kun aliaj gejunuloj?

TEJO bezonas vin!

TEJO nuntempe pretigas 2 projektojn por junulara edukado kunlabore kun la Konsilio de Eŭropo (KdE) por bunta publiko, duone esperantista kaj neesperantista. Ambaŭ ili okazos marte 2021 aŭ poste (depende de la pandemiaj limigoj) kaj bezonos trejnistojn. Bonvolu atente legi sube kaj se vi opinias, ke vi povos pozitive kontribui, skribu al spyros@tejo.org

Ĝeneralaj kondiĉoj

Niaj trejnistoj estu:

  • Kapablaj gvidi plurtagan trejnadon en la angla;
  • Liberaj tuttempe dum la tagoj de la projektoj (vidu la priskribojn sube);
  • Loĝantoj de membro-ŝtato de Konsilio de Eŭropo (vi povas trovi la liston ĉi tie);
  • Respektemaj kaj instruemaj;
  • Spertaj pri la temoj de la trejnadoj (vidu la priskribojn sube), kapablaj pruvi sian sperton kaj disponeblaj por kontribui al trejnprogramo, ankaŭ antaŭ la sesioj.

Avantaĝoj

  • Vojaĝon, loĝadon kaj manĝojn financitaj de la Konsilio de Eŭropo;
  • Okazo ekkoni novajn homojn, lerni kaj diskonigi siajn spertojn!

Klimata Generacio: Nia Planedo, Niaj Rajtoj, Nia Estonteco

Laŭplane, tiu studsesio devos okazi en la Eŭropa Junulara Centro de Strasburgo (Francio) de la 22-a ĝis la 26-a de marto 2021 por 30 partoprenantoj.
La trejnado celas spertigi la partoprenantojn pri naturmedia daŭrigpoveco kaj homaj rajtoj kaj kapabligi la trejnotojn pledi por klimata justeco kaj daŭripova estonteco.

La precipaj celoj estas la jenaj:

  • Levi konscion pri interkonekto inter naturmedia protektado, daŭrigebleco kaj homaj rajtoj;
  • Interŝanĝi scion, opiniojn kaj bonajn praktikojn por lernado de la partoprenantoj;
  • Indonduki la partoprenantojn pri homrajta edukado kaj homrajta-bazita alira aliro al nespertaj junuloj;
  • Trejni sufiĉe ne-antaŭspertajn gejunulojn kiujn emas pli aktive pledi en sia socio;
  • Havigi al partoprenantoj rimedojn, scion kaj kompetencojn por instigi ŝanĝon en sia socio kaj pledi ilian estontecon rilate al klimato kaj homaj rajtoj.

La programo estas planita tiele (finpretigota de la organiza teamo):

  • Tago 1: Interkonatiĝo
  • Tago 2: Enkonduko al la Konsilio de Eŭropo kaj homaj rajtoj
  • Tago 3: Klimata krizo kaj naturprotektado
  • Tago 4: La rolo de lingvaĵo, komunikado kaj junularo
  • Tago 5: Solvo-planado kaj apliko de la scio postsesie

Diversaj sed Egalaj: Eduki Gejunulojn pri Pluraneco

Tiu sesio okazos de la 17a ĝis la 21a de marto 2021 en Bratislavo (Slovakio) kaj estas partneriĝo inter TEJO kaj la Slovakia Esperanta Junularo (SKEJ). Ĝi trejnos 20 partoprenantojn kaj petos malgrandan kotizon po 50 eŭroj por partoprenanto.

La trejnado estas celita al jam aktivaj trejnistoj pri junulara neformala edukado kaj strebos konsciigi ilin pri intersekciismo kiel ilo kontraŭ disversspecaj diskriminacioj en ilia laboro. Estos percipe konsiderataj diskriminacioj kontraŭ vundeblaj grupoj kiel junulinoj, GLATanoj, handikapuloj, rifuĝintoj, romoj kaj aliaj minoritanoj.

La precipaj celoj estas la jenaj:

  • Enkonduki la trejnistojn al la pluraneca teorio kaj la homrajta aliro rilate al ilia edukada laboro por batali kontraŭ diskriminacioj.
  • Havigi al la trejnistoj la necesajn kompetencojn por edukade apliki la scion kiun ili akiris dumsesie.

Aldone, ni celas la jenajn liverojn:

  • Manlibro por neformalaj edukadaj trejnistoj pri pluraneca aliro por junulara edukado.
  • Serio de mallongaj videoj per kiuj la partoprenantoj klarigos la ĉefajn konkludojn de la trejnado.

Se vi pretas kunlabori aŭ havas demandojn, nepre kontaktu nin per spyros@tejo.org.

KOVIM-19: Konsiderante la pandemion de KOVIM-19, la studsesio ankaŭ povos esti tuŝita. Ĝi okazos prefere fizike, sed KOVIM-19-evoluoj povus tuŝi ĉi tion kaj havi la eventon parte aŭ plene interrete. Ankaŭ la datoj povus iomete ŝanĝiĝi, depende de la pandemio. En la okazo ke ĝi fizike okazos, ni sekvos ĉiujn sanajn rekomendojn kaj prenos ĉiujn necesajn sekurecajn mezurojn: vizaĝaj maskoj, manaj higieno kaj malinfektado, prefere havu subĉielajn kunsidojn (se la vetero helpas). Ĉiuokaze, la sekureco de la partoprenantoj, trejnistoj kaj organizantoj estas nia absoluta prioritato, do ĝustigoj povas okazi depende de kiel la pandemio disvolviĝos en la sekva periodo.

The post TEJO serĉas spertulojn pri pluraneco kaj klimata agado appeared first on Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

de Superadministranto je 2021-01-13 10:19

La Balta Ondo

Antaŭ 130 jaroj naskiĝis Julio Baghy

Julio BaghyAntaŭ 130 jaroj naskiĝis Gyula “Julio” Baghy (1891-1911-1967), hungara aktoro, reĝisoro, oficisto kaj esperantisto: instruisto, verkisto, aktoro kaj movadano; kunprezidanto de Hungarlanda Esperanto-Societo (1947-50), prezidanto de Hungarlanda Esperanto-Konsilantaro (1955-60), prezidanto de Hungara Esperanto-Asocio (1960-65); membro de la Lingva Komitato (1924-48), membro (1929-67) kaj vicprezidanto (1938-51) de la Akademio de Esperanto; kunredaktoro de Literatura Mondo; aŭtoro de Preter la vivo (1923), Viktimoj (1925), Pilgrimo (1926), Dancu, marionetoj! (1927), Migranta plumo (1929), Hura! (1930), Printempo en la aŭtuno (1931), La vagabondo kantas (1933), Sur sanga tero (1933), Verdaj Donkiĥotoj (1933), La teatra korbo (1934), La verda koro (1937), Sonĝe sub pomarbo (1958), Koloroj (1960), Ĉielarko (1966) k. a.; honora membro de IEL-UEA (1937).

En nia retejo estas legeblaj kelkaj verkoj de Baghy kaj unu artikolo pri li. Relegu ilin okaze de la hodiaŭa jubileo.

Du poemoj: Ĉe samovaro; Estas mi esperantisto https://sezonoj.ru/2019/10/blk-6/
Kvar poemoj: la du supraj; Ivaĉjo; “Nur migri, ĉiam migri, migri for” https://sezonoj.ru/2017/03/baghy-2/
Satira rakonto La grupfeino https://sezonoj.ru/2017/03/baghy-3/
Carlo Minnaja: Julio Baghy, homo homa (artikolo el la serio “Nia trezoro”) https://sezonoj.ru/2012/02/trezoro208/

Legu pli pri Baghy en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 19-20.

AlKo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2021/01/baghy-4

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Antaŭ 130 jaroj naskiĝis Julio Baghy appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-01-13 04:51

Fina Venko

Pri la Advokatoj

Kvankam estas ofte, ke adaptoj en televido aŭ kinejo estu mezbonaj kompare kun la verkoj, kiuj inspiras ilin, ĉi tiu fakto estas aparte rimarkinda en la libro La vojaĝoj de Gulivero de Jonathan Swift, el kiu ili estis adaptitaj plurfoje kaj en diversaj formatoj. La unuaj libroj (En la lando de nanoj kaj gigantoj), efektive ŝajnas, ke la plej freŝaj adaptoj estas faritaj de antaŭaj, kaj ekzemple, en la filmo de Jack Black, Jonathan Swift eĉ ne aperas en la kreditaĵoj, io Mi pensas, ke Swift mem feliĉus, por fari la filmo certe neniu legis la libron, sed bazis sian filmon sur la mallonga filmo de Mickey Mouse.

En ĉi tiu fragmento Gulivero devas klarigi al la estro de la ĉevaloj , kio estas “la leĝo, la juĝistoj kaj la advokatoj”.

Vojaĝo al la lando de la Houyhnhnms

Mi diris, inter ni estis socio de viroj, edukitaj de sia juneco en la arto pruvi, per vortoj multobligitaj por tio, ke blanko estas nigra, kaj nigro estas blanka, laŭ ilia pago. Al ĉi tiu socio ĉiuj ceteraj homoj estas sklavoj. Ekzemple, se mia najbaro intencas mian bovinon, li havas advokaton por pruvi, ke li devas havi mian bovinon de mi. Mi devas dungi alian por defendi mian rajton, ĉar ĝi estas kontraŭ ĉiuj juraj reguloj, ke iu rajtas paroli mem. Nun, en ĉi tiu kazo, mi, kiu estas la vera posedanto, kuŝas sub du grandaj malavantaĝoj: unue, mia advokato, praktikata preskaŭ de sia lulilo por defendi malveron, estas tute ekster sia elemento kiam li estus pledanto por justeco, kiu estas nenatura ofico, kiun li ĉiam provas kun granda mallerteco, se ne kun malemo. La dua malavantaĝo estas, ke mia advokato devas daŭrigi kun granda singardo, aŭ alie li estos riproĉita de la juĝistoj, kaj abomenata de siaj fratoj, kiel unu kiu volus sen la praktikado de la leĝo. Kaj tial mi havas nur du metodojn por konservi mian bovinon. La unua estas, akiri super la advokato de mia kontraŭulo kun duobla kotizo, kiu tiam perfidos sian klienton per insinuado, ke li havas justecon de sia flanko. La dua maniero estas, ke mia advokato aperigu mian aferon kiel eble plej maljustan, dirante ke la bovino aparteni al mia kontraŭulo: kaj ĉi tio, se ĝi lerte plenumiĝos, certe montros la favoron de la juĝisto. Nun, lia honoro, devas scii, ke ĉi tiuj juĝistoj estas personoj nomumitaj por decidi ĉiujn disputojn pri posedaĵoj, same kiel por la proceso de krimuloj, kaj elektitaj de la plej lertaj advokatoj, kiuj maljuniĝas aŭ pigras; kaj estante partia ilia tuta vivo kontraŭ vero kaj egaleco, kuŝu sub tia fatala neceso favori fraŭdon, falsĵuron kaj subpremon, ke mi sciis, ke iuj el ili rifuzas grandan subaĉeton de la flanko, kie kuŝas justeco, anstataŭ vundi la fakultaton. , farante ian aferon malkonvenan al ilia naturo aŭ al ilia ofico.

Estas maksimumo inter ĉi tiuj advokatoj, ke ĉio, kio antaŭe estis farita, povas laŭleĝe esti farata denove: kaj tial ili zorge atentas registri ĉiujn decidojn antaŭe faritajn kontraŭ komuna justeco kaj la ĝenerala kialo de la homaro. Ĉi tiuj, sub la nomo de precedencoj, ili produktas kiel aŭtoritatoj pravigi la plej maljustajn opiniojn; kaj la juĝistoj neniam malsukcesas decidi laŭe.

Pledante, ili studeme evitas eniri la koro de la afero; sed laŭtaj, perfortaj kaj tedaj, okupiĝas pri ĉiuj cirkonstancoj, kiuj ne celas. Ekzemple, en la kazo jam menciita; ili neniam deziras scii. kian aserton aŭ titolon mia kontraŭulo havas pri mia bovino; sed ĉu la menciita bovino estis ruĝa aŭ nigra; ŝiaj kornoj longaj aŭ mallongaj; ĉu la kampo, en kiu mi paŝtas ŝin, estas ronda aŭ kvadrata; ĉu ŝi estis melkita hejme aŭ eksterlande; kiaj malsanoj ŝi estas submetita al kaj similaj; post kio ili konsultas precedencojn, prokrastu la aferon de tempo al tempo, kaj post dek, dudek aŭ tridek jaroj, venas al afero.

Same estas konstateble, ke ĉi tiu socio havas apartan lingvon kaj propran ĵargonon, kiun neniu alia mortulo povas kompreni, kaj en kiu estas skribitaj ĉiuj iliaj leĝoj, kiujn ili speciale zorgas multigi; per kio ili tute konfuzis la tre esenco de vero kaj malvero, de praveco kaj malĝusteco; tiel ke necesos tridek jaroj por decidi, ĉu la kampo laborita de miaj prapatroj dum ses generacioj apartenas al mi, aŭ al fremdulo tricent mejlojn for.

En la proceso de akuzitoj pri krimoj kontraŭ la ŝtato, la metodo estas multe pli mallonga kaj laŭdinda: la juĝisto unue sendas eksonigi la disponon de tiuj en la potenco, post kio li povas facile pendigi aŭ savi krimulon, strikte konservante ĉion ŝuldatan formoj de leĝo.

Ĉi tie mia majstro intermetante, diris, “estis domaĝe, ke estaĵoj dotitaj per tiaj enormaj mensaj kapabloj, ĉar tiuj advokatoj, laŭ la priskribo, kiun mi donis pri ili, certe devas esti, ne estis sufiĉe kuraĝigitaj esti instruistoj de aliaj en saĝo kaj scio. Responde al tio mi certis al lian honoron, ke en ĉiuj punktoj de sia propra metio, ili kutime estis la plej senscia kaj stulta generacio inter ni, la plej malestimindaj en komuna konversacio, deklaris malamikojn al ĉia scio kaj lernado, kaj same disponis perversigi la ĝeneralan kialon de la homaro en ĉiu alia temo de diskurso kiel en tiu de ilia propra profesio.

The post Pri la Advokatoj appeared first on Fina Venko.

de ddussich je 2021-01-13 00:39

2021-01-12

Neniam milito inter ni

La «Ocean Viking» de SOS-Mediteraneo marveturas denove post kvin monatoj da senmovigado

© SOS MEDITERRANEE 12/01/2021 La ŝipo restis blokita dum kvin monatoj en Italio, dum la provoj de transirado de Mediteraneo kreskis. La Ocean Viking, sukurŝipo de la NeRegistara Organizaĵo SOS-Mediteraneo , forlasis la havenon de Marsejlo la 11an de januaro...

de neniammilitointerni je 2021-01-12 21:20

La Balta Ondo

La vintra Ondo aperis

Vintra OndoAntaŭ du semajnoj, la 29an de decembro aperis la vintra (laŭ la nord-hemisfera vidpunkto) eldono de la ĉiusezona almanako La Ondo de Esperanto (№306), legebla laŭ la normoj “pdf” kaj “ePub”. Per tio estas fermita la sezona ciklo por 2020: printempo, somero, aŭtuno kaj vintro. Sur 120 paĝoj de la vintra Ondo estas kvindeko da diverstemaj tekstoj kaj multaj bildoj, inkluzide de la frontpaĝa vintra foto de la Moskva esperantisto, turisma origanizanto kaj fotisto Aleksej Salomatov.

La malferma sekcio “Temo” atentigas pri ĉi-jara proklamo de la Esperantisto de la Jaro. Ĉi tiun honoran titolon por 2020 ricevis Fernando Maia Jùnior – 37-jara brazila geologo kaj esperantisto, vicprezidanto de Universala Esperanto-Asocio. La oficialan komunikon pri tio garnas ampleksa intervjuo kun la laŭreato, kiu respondis al la demandoj de la vicredaktoro de La Ondo Paweł Fischer-Kotowski.

Bedaŭrinde, la someraj esperoj pri malfermo de la limoj kaj nuligo de la pandemiaj limigoj ne realiĝis, eĉ male, en pluraj landoj la situacio malboniĝis, kaj do ne okazis pluraj esperantistaj kongresoj kaj renkontiĝoj planitaj por aŭtuno kaj vintro. Pro tio la primovada sekcio “Eventoj” estas tre magra, nur 20-paĝa, plejparte kun informoj pri virtuala aktivado, interalie, pri la scienc-teknika konferenco KAEST kaj pri la Moskva Lingva Festivalo al kiu aliĝis 2 mil 500 personoj; kadre de ĉi tiu rekorde amasa festivalo 106 prelegantoj prezentis 118 programerojn: 58 lingvoprezentojn, 23 prelegojn pri lingvistiko, 10 prelegojn pri beletro, 21 prelegojn pri lernado kaj uzado de fremdaj lingvoj, kvin programerojn por infanoj kaj du lingvokoncertojn. Kelkaj aktivadoj okazas hibride: rete kaj surloke, tiaj estis, ekzemple, la tradiciaj Zamenhof-Tagoj en Bjalistoko kaj la reta Esperanto kurso de Liaoning-a Esperanto-Kultura Klubo en Ĉinio, kiu okazigas surlokajn helpkursojn por la retaj lernantoj.

Pluraj interesaj tekstoj estas en la diskutsekcio “Tribuno”, ekzemple, artikolo de Xavi Alcalde pri la graveco de la socia agado farita kaj farata de multaj el niaj aktivuloj, malgraŭ tio, ke pluraj movadestroj klopodis kaj plu klopodas distancigi la esperantistaron de politikaj kaj sociaj grupoj, eĉ de la kontraŭmilitaj. Per du artikoloj kontribuis al la sekcio “Tribuno” la Siberia ĵurnalisto Stanislav Belov: en la unua li evidentigas gravaт malsamecoт inter tiuj esperantistoj, kiuj lerninte Esperanton uzas la lingvon ĉefe por paroli pri ĝi kaj ĝia lingvokomunumo, kaj tiuj, kiuj uzas ĝin por plej diversaj celoj, kiel iun ajn lernitan lingvon. Ke Belov apartenas al la dua grupo montras lia dua artikolo, en kiu li rakontas pri la malfacila sorto de la manĝoliveraj kurieroj en la cirkonstancoj de la koronvirusa pandemio.

La sekcio “Arkivo” enhavas la tradician liston de Esperantaj jubileoj kaj memordatoj, kiun dum pluraj jaroj ĉiumonate kompilas Aleksander Korĵenkov.

La ĉefteksto de la lingva sekcio estas la dekpaĝa artikolo de Věra Barandovská-Frank pri lingvafrankao, kiu enhavas ankaŭ tekstojn en ĉi tiu kurioza mediteranea idiomo.

Kiel ĉiam en la novformata “Ondo” la plej granda (pli ol 50-paĝa) sekcio estas “Kulturo”. Ĝi enhavas originalajn novelojn de Ewa Grochowska, Laure Patas d’Illiers kaj Paulo Sérgio Viana, kaj la plej ampleksan vintran tekston – kelkajn ĉapitrojn el la romano “La kvieta Dono” de Miĥail Ŝoloĥov, tradukitan, detale antaŭparolitan kaj komentitan de Aleksander Korĵenkov. Ĉi tiu dudekpaĝa materialo estas la sesa ero en la ciklo, prezentanta en La Ondo (la) plej gravajn rusajn romanojn de la 20a jarcento.

Wolfgang Kirschstein sub la titolo “Persefono seksuma en infero” kritike prezentas la atribuon de la literatura Nobelpremio al la usona poetino Louise Elisabeth Glück. Miguel Fernández proponas sian artikolon “Memorinda paĝo de la historio de la hispanlingva literaturo: la modernismo”. La kultursekcio enhavas ankaŭ kelkajn recenzojn kaj informojn pri niaj literaturo, muziko kaj gazetaro.

La Ondo de Esperanto aperas dumaniere: unue, kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo; due, kiel ampleksa trimonata almanako en kiu estas publikigataj la plej gravaj tekstoj el nia retejo kaj ankaŭ artikoloj, eseoj kaj beletraĵoj, verkitaj speciale por la almanako, kiu konservis la gloran nomon La Ondo de Esperanto. Ankaŭ en 2021 ni pretigos kvar 100-120-paĝajn eldonojn.

Malkiel la retejo, kiu estas libere legebla de ĉiu deziranto, la almanakon ricevas nur tiuj, kiuj abonis ĝin. Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

La nomoj de ĉiuj amikoj kaj patronoj aperas en la rubriko “Donacoj” de nia novaĵretejo (krom tiuj, kiuj preferas resti anonimaj).

La Ondo de Esperanto estas abonebla ĉe niaj landaj perantoj (preferinda maniero), ĉe nia UEA-konto kaj per PayPal. Pri la pagomanieroj legu ĉi tie: http://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.

La sekva eldono de La Ondo de Esperanto (№307) aperos fine de marto.

Enhavtabelo de la vintra Ondo

1 Kovropaĝa foto (Aleksej Salomatov)
2 Bazaj informoj pri La Ondo de Esperanto
3 En ĉi tiu numero
5 Temo
6 Paweł Fischer-Kotowski. Fernando Maia Jr.: La Esperantisto de la Jaro 2020
7 Elektokomisiono de La Esperantisto de la Jaro 2020
8 Paweł Fischer-Kotowski. Fernando Maia Jr.: UEA havas ĉion por esti pli forta ol nun: Intervjuo kun Fernando Maia Jr.
13 Eventoj
14 Przemysław Wierzbowski. Bjalistoko: Zamenhof-Tagoj kun maskoj
16 Mesaĝo de UEA okaze de la Zamenhof-tago
17 Mesaĝoj de Espero – Zamenhofa Tago 2020
17 Novaj membroj en la Panteono
18 Povilas Jegorovas ricevis parlamentan medalon
19 Povilas Jegorovas. Litovio dum la pandemia jaro
21 Irina Gonĉarova. Jubilea KER-ekzameno en Moskvo
22 Duobla seminario en Ĉinio
23 Wu Guojiang. Liaoning: Kurso reta kaj ĉeesta
24 Mireille Grosjean. Afriko: Seminario de SSB por afrikaj virinoj
24 Nova estraro en Hispanio
25 Sonja Zaretskaia. La unua reta KAEST
26 Irina Gonĉarova. Moskva lingva festivalo: avantaĝoj de la virtualeco
28 Francesco Maurelli. Reta Edukado Nun
29 La 106-a UK: “Paco kaj konfido: universalaj valoroj”
30 UEA kongresos en Torino en 2023
31 VVK: Reviviga projekto de la Virtuala Kongreso
31 UEA invitas prelegi en Belfasto
32 CED reorganiziĝas sub la nova estraro
33 Nekrologoj
34 Tribuno
35 Dietrich Michael Weidmann, Mirejo Grosjean. Malfermita letero de Svisa Esperanto-Societo
38 Stanislav Belov. Granda skismo en Esperantujo
43 Xavi Alcalde. Pri duolinga paradokso
44 Demisiis Corsetti, estro de la financa UEA-komisiono
45 Mesaĝo de UEA okaze de la Tago de Homaj Rajtoj
46 Dua senkongresa jaro? Iru al kulturcentroj
46 Daniel Onesra. Ekzistas tria vojo
47 Stanislav Belov. Nevideblaj viktimoj de la pandemio
50 Arkivo
51 Aleksander Korĵenkov. Jubileoj kaj memordatoj en januaro 2021
53 Lingvo
54 Věra Barandovská-Frank. Pri “lingua franca”
64 Du novaĵoj de la Akademio de Esperanto
64 Subvencioj de ESF
65 Sukcesa 3a Interlingvistika seminario en Lombardio
66 Nova serio de Esperantologio / Esperanto Studies
67 Kulturo
68 Aleksander Korĵenkov. La arta potenco kaj kompleteco
73 Miĥail Ŝoloĥov. La kvieta Dono: Romanfragmentoj / Trad. A. Korĵenkov
89 Ewa Grochowska. Junecaj revoj
93 Katalin Kováts. Manlibro pri instruado
94 Paulo Sérgio Viana. Du ringoj
96 Laure Patas d’Illiers. Memorflokoj
98 Georgi Mihalkov. Literatura konkurso “Hristo Gorov – Hrima”
99 Wolfgang Kirschstein. Persefono seksuma en infero
101 Miguel Fernández. Memorinda paĝo de la historio de la hispanlingva literaturo: la modernismo
111 Carlo Minnaja. BLK (Recenzo: Baza literatura krestomatio)
113 Valentin Melnikov. Ĉiujare samloke… (Recenzo: Belarta rikolto 2020: Premiitaj verkoj de la Belartaj Konkursoj de Universala Esperanto-Asocio)
115 Halina Gorecka. Beletra Almanako, Junio 2020, №38
116 Kalibro 90: la numero 308 de Literatura Foiro
117 Belartaj Konkursoj de UEA en 2021
119 Reklamo

La red.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2021/01/ondo-74

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post La vintra Ondo aperis appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-01-12 15:45

TEJO

IJK 2022 okazos en Nederlando

Ni ĝojas anonci ke la 78-a Internacia Junulara Kongreso IJK 2022 okazos en De Roerdomp – Westelbeers, Nederlando!
“La loko estas vere mojosa, kiel propra vilaĝo kun esperantistoj”, diras la ĉeforganizanto Rogier Huurman. “Ni estas bone preparitaj kaj multe da laboro estas jam farita”.
La IJK 2020 devintus okazi en Nederlando, sed pro la pandemio, la ĉeesta renkontiĝo estis nuligita. La teamo, tamen, sukcese organizis la eventon rete.

TEJO dankas ankaŭ la kandidatojn, kiuj ĉi-foje ne estis elektitaj.

The post IJK 2022 okazos en Nederlando appeared first on Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.

de ariel je 2021-01-12 13:37

2021-01-11

Neniam milito inter ni

Aerpoluado: pluraj miloj da personoj manifestacias en Beogrado

Bildo: kontraŭ la ekocida registaro 11/01/2021 Laŭ Unuiĝintaj Nacioj, Serbio spertas unu el la plej alta mortoprocento en Eŭropo pro aerpoluado, kun preskaŭ 6 500 antaŭtempaj mortoj ĉiujare. En Beogrado, pluraj miloj da personoj manifestaciis pasintan...

de neniammilitointerni je 2021-01-11 20:53

Teo kaj Libroj

La Balta Ondo

Radio Esperanto ŝanĝiĝas kaj ampleksiĝas

Radio EsperantoLa unua ĉi-jara kaj la 56a laŭvice programo de la Kaliningrada Esperanto-podkasto “Radio Esperanto”, registrita la 11an de januaro, estas iom nekutima. Anstataŭ mallonga enkonduko en ĝia komenco estas 13-minuta babilado de Aleksander Korĵenkov. Lia unua temo estas figura sketado, kun speciala atento al la virina branĉo en la Ruslanda figursketa ĉampionado okazinta antaŭ nelonge en Ĉeljabinsko.

La cetera programo estas kutima: Halina Gorecka konigas tri turisme interesajn novaĵojn el la plej okcidenta regiono de Ruslando kaj prezentas la decembran eldonon de La Ondo de Esperanto, Aleksander revenas kun manpleno da Esperanto-novaĵoj. Krom la voĉoj de la du programgvidantoj en la 56a podkastero sonas la voĉoj de la brazila esperantista aŭtoro Paulo Sérgio Viana kaj de la juna muzikisto Tim (Timothy Gallego), kies kanzono el la albumo Vaganto (2020) kronas la programon, kiu estas iom pli longa ol kutime.

En ĉi tiu programo:

  1. Temo: Figura sketado en Ruslando
  2. Okcidente de Ruslando: Kaliningrada felietono de Halina Gorecka
  3. Esperanto-novaĵoj
  4. La Ondo de Esperanto, 2020, №4 (306)
  5. Du ringoj: Novelo de Paulo Sérgio Viana (legas la aŭtoro)
  6. Sen superstiĉoj: Kanto de Tim

Parolas: Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov, Paulo Sérgio Viana
Kantas: Tim
Daŭro: 47 minutoj

Ĉi tiu kaj aliaj sonprogramoj de Radio Esperanto estas aŭskulteblaj kaj/aŭ elŝuteblaj en nia podkastejo http://radio.esperanto-ondo.ru/
Rekta ligo por elŝuti http://radio.esperanto-ondo.ru/wp-content/uploads/2021/01/Podkasto-56.mp3

Bonan aŭskultadon!

La red.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2021/01/podkasto-24

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Radio Esperanto ŝanĝiĝas kaj ampleksiĝas appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-01-11 14:07

Libera Folio

Komitatano de UEA demisias proteste

Marc Konijnenberg, komitatano A por Nederlando, anoncis sian demision el la komitato de UEA. En sia demisia letero li protestas kontraŭ la nuligo de la pensia aranĝo de la oficistoj de UEA kaj la pasiveco de la komitatanoj, eĉ kiam la estraro ignoras la decidojn de la komitato.

Marc Konijnenberg.

En la lasta tago de la pasinta jaro la komitato de UEA senŝanĝe aprobis la buĝeton, kiun ĝi en aŭgusto rifuzis aprobi, postulante ke la estraro ĝin reviziu. La decido signifas interalie, ke estas nuligita la pensia aranĝo de la oficistoj de la asocio. Tion ne povis akcepti Mark Konijnenberg, kiu la 9-an de januaro anoncis sian demision el la komitato.

– Kun bedaŭro mi konstatis ke la komitato de UEA enhavas grandparte silentan ”ŝafaron”, kiu iele-trapele voĉdonas ĉu favore ĉu malfavore la proponojn, li skribas en sia demisia letero al la komitato.

Kiel la ĉefan kialon de sia decido li mencias la manieron en kiu estis pritraktita la buĝeto de la asocio por la jaro 2021. Libera Folio raportis pri la temo en pluraj artikoloj. La ĉefa malkonsento pri la buĝeto de 2021 laŭ li temis pri la pensia aranĝo por la restantaj kvar oficistoj en la Centra Oficejo. Nuligante la pensian programon, UEA laŭ li neglaktas siajn devojn kiel serioza labordonanto.

– Laŭ mi Esperanto estu lingvo kiu celas moralecon kaj justecon, kaj UEA estu morala kaj justa labordonanto. Ĉar UEA neglektas sian moralan devon, kaj la Komitato klare neglektas sian rolon, mi bedaŭrinde sentas min devigata forlasi la rolon de Komitatano A por Nederlando.

François Lo Jacomo.

Komitatano François Lo Jacomo konsentis pri la kritiko, sed miris, kial Marc Konijnenberg ne voĉdonis kontraŭ la buĝetpropono:

– Pro precize la kialoj, kiujn vi mencias, mi mem kaj du aliaj Komitatanoj voĉdonis kontraŭ la buĝeto. Vi ne voĉdonis. Mi aldonis argumenton, ke por plibonigi la financojn de UEA, plej grave estas firmigi la fidon de la Esperantistaro al la Asocio, kaj la menciita artikolo same kiel via decido forlasi la Komitaton pruvas, ke la buĝeta decido pri pensioj ne iras en tiun direkton. Mi daŭre opinias, ke tiu buĝeta decido damaĝos la financan situacion de UEA, tion mi ja diris dum la koncerna diskuto, sed la protokolinto (malgraŭ insisto) rifuzis eĉ protokoli tiun ĉi opinion, ĉar ĉiuokaze la decido estis jam farita antaŭ la diskuto.

Marc Konijnenberg respondis, ke li ja voĉdonis, sed evidente la voĉo ne estis ĝuste registrita:

Guy Matte. Foto: Facebook.

– Mi ne zorge kontrolis ĉu mi ricevis la konfirman retpoŝtmesaĝon, simile kiel okazis ĉe almenaŭ du aliaj komitatanoj. Kulpas mi. Sukcesa voĉdono tamen ne ŝanĝintus la rezulton.

Komitatano Guy Matte opiniis, ke estas neĝentile nomi la komitatanojn ”ŝafoj”, kaj diris, ke li voĉdonis por la buĝetpropono post serioza pripensado.

– La situacio de UEA estos bankrota se la Komitatanoj ne farus gravajn malfacilajn decidojn. Tio estas nia devo kaj ni ne povas nur meti la kapon en la teron kiel struto. Ni kune devas resanigi la financajn aferojn de UEA.

Simile argumentis komitatano Renato Corsetti:

Renato Corsetti. Foto: Aleks Andre CC-BY-SA-4.0

– La situacio de UEA estas tia, ke ne plu eblas havi pensiajn aranĝojn por la oficistoj. Estas miraklo, se oni sukcesos savi UEA-n. Vi pravas, ke nek la estraro nek la ĝenerala direktoro informis pri interparolo kun la oficistoj, sed kiel mi diris UEA faris sian eblon por ke la nunaj oficistoj estu kontentaj. Pri la estonteco ne estos pensiaj aranĝoj, sed mi estos kontenta, se entute estos oficistoj, kaj ne nur volontuloj.

Komitatano Osmo Buller komplete malkonsentis pri la ekonomia argumento:

– Guy Matte pravigas sian voĉdonadon per ”bankroto” de UEA. En tiu aserto mankas ĉiuj proporcioj, ĉar la pensia aranĝo temus sume pri 6 000-9 000 eŭroj, depende de la nivelo de la aranĝo. Tio estas ĉio krom bankrotiga.

Laŭ Buller, kiu voĉdonis kontraŭ la buĝeta propono, la nuligo de la pensia aranĝo estas neakceptebla decido:

Osmo Buller. Foto: Facebook.

– Por mi, kiel funkciulo de UEA kaj en politiko, la defendo de la rajtoj de dungitoj estis kaj restas unuarange grava kaj gvida principo. Ke oni tretas kaj malrespektas tion en la nuna UEA, evidente reflektas la socian pensadon de tiuj, kiuj pretas tion akcepti. Alie ili ne agas honeste, kio estas morale ne malpli neakceptebla.

Pluraj komitatanoj nomis Marc Konijnenberg unu el la plej valoraj anoj, kaj pledis, ke li tamen restu en la komitato. Li tamen restis ĉe sia decido.

Responde al demando de Libera Folio li diris, ke kontribuis al lia decido ankaŭ aliaj faktoroj:

– Sendube ankaŭ ludas rolon pandemia streĉo, ĉar ankaŭ por mi 2020 ne estis facila jaro: necerteco pri plua okazigo de fizika IJK en Nederlando; lastmomenta reorganizado de fizika al reta IJK; mortis kaj grave malsaniĝis familianoj pro la viruso; dum ĉi tiu defia periodo mi eklaboris kiel staĝanta flegisto (do flegas ankaŭ infektiĝintojn de la kronvirusa malsano). Mi ŝatus dediĉi mian ĉi-jare malpliiĝintan energion al agadoj kiujn mi taksas (pli) utilaj. Interalie mi ankoraŭ private instruas Esperanton per la reto, sed ĉiam prioritatas mia flegista studado.

Libera Folio: Kiel vi vidas la estontecon de UEA?

– Por ekscii ke la komitato kaj estraro de UEA ofte estas sendirektaj sufiĉas legi la komitatan liston, kvankam ja ankaŭ okazis sukcesoj kiel la Virtuala Kongreso – por la rolo kiun li ludis en ĝi, Fernando Maia Jr. tutprave elektiĝis kiel la Esperantisto de la Jaro. La estonteco de UEA estas en la manoj de ĝia gvidantaro, kaj restas espero por la Asocio se ĝiaj gvidantoj povas reveni al la radikaj ekzistokialoj de UEA.


Pli pri la temo:

 

de Redakcio je 2021-01-11 13:39

Razen Manandhar

nepal translated

Do you love Nepal? If you start a conversation with a Nepali, this will be his first question, and if you have been to the small country with the highest mountains in the world for a while, you will understand the question: you can love Nepal or not. There is little you can do with logic alone. In Nepal there is only amazement.

If you have not yet been to Nepal: Have you ever dreamed of a country that welcomes you as an adventure? Where you can recover from whatever you've learned as "common sense" to wander like Alice through wonderland or, if you want, your own gulliver? The roof of the world offers you all of this and more. Rud yard Kipling once wrote that Kew's wildest dreams were the facts of Kathmandu. Well, Kew is a very well-kept exotic park in the middle of London. The poet must have dreamed exceptionally wildly there or never been to Nepal, because the reality is much more exciting here. The logical knight leaps of dreams are surpassed every day by Himalayan heights.

One of the wonders of our world is that you can get to Nepal effortlessly by plane and fairly effortlessly by car, but that these sober means of transport immediately turn into time machines here. Don't try to find out what time you ended up in! If you be Nepalese calendar

de Unknown (noreply@blogger.com) je 2021-01-11 09:27

Fina Venko

Infamia(j) Tago(j)

Se la pasinta 6-a de januaro estas tago de infamio pro la fakto, ke prezidanto de Usono sukcesis akiri grupon de brutuloj kaj agitantoj eniri la lokojn de registaro, tiam jen estas listo de tagoj de infamio kun tiuj el ni, kiuj povas konstrui La Kalendaron de Infamio.

DatoLandoKio okazis?
1948.09.24VenezueloVenezuela prezidanto Rómulo Gallegos estis eksigita post 9 monatoj en la povo, kaj Milita Registara Estraro anstataŭis lin. En la Manifesto al la Nacio, kiu cirkulis tagojn poste, la renversita estro raportis, ke membro de la usona milita misio donis konsilojn al la puĉistoj en karakasa kazerno. Poste, alveninte al Kubo, kiel ekzilito, li diris: “Ĉi tiu puĉo odoras kiel nafto”, aludante al la interesoj de Vaŝingtono en venezuela teritorio.
1954.05.04ParagvajoGeneralo Alfredo Stroessner gvidis puĉon kontraŭ prezidanto Federico Chaves, de la Kolorada Partio. Registaro estis formita kaj elektoj estis vokitaj ke la puĉestro venkis senopona. Li prenis la potencon en aŭgusto de tiu jaro kaj plilongigis sian mandaton ĝis 1989.
En la libro “Paragvajo kaj Usono: Malproksimaj Aliancanoj”, la usonanoj Frank Mora kaj Jerry Cooney malkaŝas, ke Stroessner turneis plurajn usonajn militajn unuojn inter majo kaj junio 1953, invitite de la tiama Sekretario de la Armeo, Robert Stevens. . Ili ankaŭ rimarkigas, ke post kiam la diktaturo estis establita, Paragvajo estis inter la tri ĉefaj ricevantoj de usona helpo en Latin-Ameriko inter 1954 kaj 1961.
1954.06.01GvatemaloPuĉo kontraŭ prezidanto Jacobo Árbenz. Dokumentoj malsekretigitaj de Usono en la 1990-aj jaroj kaj afiŝitaj en la retejo de la Oficejo de Historiisto de la Ŝtata Departemento malkaŝis, ke la puĉo estis organizita de la Usona Centra Sekreta Servo (CIA). La prezidanto, estro de Gvatemalo ekde marto 1951, efektivigis politikojn, kiuj donis al la ŝtato pli grandan kontrolon pri gvatemala riĉeco, kaj ankaŭ agraran reformon, kiu influis la interesojn de la United Fruit Company (UFC), kiu havis miloj da hektaroj en la centramerika lando.
1963.09.01Dominika RespublikoPrezidanto Juan Bosch estis eksigita sep monatojn post la potenco. Sep jarojn post la puĉo, Bosch diris en pluraj paroladoj en la radio Tribuna Democrática – kiu inkluzivas la Dominikan Liberigan Partion – ke la puĉo “estis ordonita de la Nordamerika Milita Misio.”
1964.03.31BraziloPuĉo farita de armeaj oficiroj kontraŭ prezidanto João Goulart, inaŭgurante 21-jaran periodon de diktaturo. Dokumentoj de la sendependa organizo Nacia Sekureca Arkivo malkaŝis en 2014, ke tiama usona prezidanto John F. Kennedy starigis kontaktojn kun la brazilaj armetrupoj por prepari sin al la militista puĉo, kaj ke post lia murdo (en 1963), la Lyndon-Administracio B. Johnson provizis subtenon.
1966.06.01ArgentinoPrezidanto Arturo Illia, en puĉo farita de lia iama armeestro Juan Carlos Onganía. Malsekretigitaj CIA-dokumentoj, cititaj de la argentina ĵurnalo La Voz, indikas, ke la komandanto de la Unua Armea Korpo, generalo Julio Alsogaray, raportis la proksimuman daton de la puĉo, la nomojn de la implikitaj oficiroj kaj la karakterizaĵojn de la nova registaro al la agentoj de la Usona Centra Sekreta Servo postenigita en Bonaero.
1971.08.21BolivioLa militisto Hugo Banzer Suárez gvidis la puĉon kontraŭ la ankaŭ militisto Juan José Torres, kiu estas memorata kiel bolivia naciisto kaj revoluciulo. Pluraj dokumentoj, malsekretigitaj en 2010 kaj afiŝitaj sur la paĝo de la Oficejo de Historiisto de la Usona Ŝtata Departemento, malkaŝas la partoprenon de Vaŝingtono en la puĉo, kun la rekta konsento de prezidanto Richard Nixon kaj de ŝtata sekretario Henry Kissinger.
1973.06.27UrugvajoDu jarojn post kio okazis en Bolivio, la CIA aktive partoprenis la puĉon en Urugvajo. La agadon gvidis la tiama prezidanto, Juan María Bordaberry, kun la subteno de la armetrupoj. Post dissolvo de la Ĉambroj de Senatanoj kaj Reprezentantoj de la Urugvaja Kongreso kaj starigo de fakta registaro, li restis kiel prezidanto ĝis 1976, estante sukcedita de aliaj militistoj, kiuj daŭrigis la diktatorecon ĝis 1985. En sia libro ‘Mortaj Trompoj: Miaj 25 jaroj en la CIA, eksa agento Ralph W. McGehee malkaŝis, ke kvar jarojn antaŭ la puĉo la usonaj aŭtoritatoj sendis FBI-agenton Dan Mitrione al Urugvajo, kiu konsilis lokajn agentojn pri aferoj. torturo de renversemuloj; kialo por kiu li estis forrabita kaj murdita de la revoluciaj grupoj. Li ankaŭ komentas, ke la CIA kunlaboris antaŭ kaj dum la diktaturo. Precipe ĝi asertas, ke ĝi estis asociita en Urugvajo “kun la mortigaj taĉmentoj” kaj ke ĝi “regis la listojn de la plej gravaj maldekstraj aktivuloj”, donante nomojn de iliaj familioj kaj amikoj.
1973.09.11ĈilioMalsekretigitaj dokumentoj liveritaj al la Muzeo de Memoro kaj Homaj Rajtoj de Ĉilio kaj publikigitaj de la Nacia Sekureca Arkivo malkaŝis, ke Usono intervenis en la malstabiligo de la Registaro de Salvador Allende kaj en ĝia renverso en septembro 1973, kaj ke ĝi kunlaboris kun la posta milita diktaturo estrita de Augusto Pinochet.
1976.03.24ArgentinoPuĉo kontraŭ prezidento María Estela Martínez de Perón. “La preparoj por la puĉo estas pretaj. La ŝipoj kaj membroj de la Mararmeo jam estis deplojitaj en strategiaj punktoj tra la tuta lando por kontroli eblajn tumultojn post la preno de potenco,” diras unu el la raportoj, malsekretigitaj en 2016, ke la CIA sendis la tiaman usonan prezidanton Gerald Ford, la 5an de marto 1976, 19 tagojn antaŭ la renverso.
1979.10.15SalvadoroPrezidanto Carlos Humberto Romero estis faligita en puĉo gvidita de junaj militistoj. Ĉi tiu epizodo generis postan civilan militon, kiu daŭris 12 jarojn kaj lasis almenaŭ 70.000 mortintojn kaj milojn pli malaperintajn. En dokumento publikigita en la portalo AlterNet, ĵurnalisto Alex Henderson atentigas, ke Usono subtenis la establitan armean untaunton. Tiu fakta registaro uzis mortajn taĉmentojn kreitajn, trejnitajn, armitajn kaj kontrolitajn de la specialaj fortoj de CIA kaj Usono.
1989.12.20PanamoPli ol 20,000 usonaj soldatoj eniris Panamon per tero, maro kaj aero, en operacio nomata “Justa Kaŭzo” kaj kiu celis kapti Manuel Antonio Noriegan, la lastan militiston estri la establitan diktaturon en la lando ekde 1968. Noriega pasis de esti aliancano de Usono kaj kunlabori kun la CIA kaj la Drug Enforcement Administration (DEA), por fariĝi ĝia malamiko; post interalie fermo de la Usona Lernejo de Amerikoj, milita akademio, kie estis trejnitaj diversaj diktatoroj el Latin-Ameriko kaj kiu funkciis en panama teritorio ekde 1946.
Antaŭ la invado, Usono konspiris kontraŭ Panamo en aliaj areoj, kun la celo generi plian malstabiligon. En aprilo 2017, la internacia analizisto Julio Yao skribis en La Estrella de Panamá, ke en 1989 li ekkonsciis pri dokumento nomata ‘Sekret-sentema memorando de la Nacia Sekureca Konsilio’, datita la 8-an de aprilo 1986, kiu determinis la politikon de Vaŝingtono. kontraŭ Panamo kaj kiu inkluzivis “kampanjon de sekretaj agoj por malstabiligi” la centramerikan landon, akuzante la Defendajn Trupojn, “precipe generalon Noriega, pri drogokontrabandado.”
1992.04.05PeruoLa prezidanto de Peruo, Alberto Fujimori, efektivigas ŝtatan “mempuĉon” en sia lando, kun la subteno de la armetrupoj. la prezidanto dissolvis la Kongreson kaj malliberigis ĉiujn membrojn de la Supera Kortumo de Justeco. La mempuĉon subtenis lia prezidenta konsilisto kaj estro de la perua Nacia Informservo Vladimiro Montesinos. Laŭ sekreta kablo datita la 16-an de aŭgusto 1990 direktita de la usona ambasado en Fajlilo al la Ŝtata Departemento, la Drug Control Administration (DEA) kaj la Defense Intelligence Agency (DIA), ĉe aliro al la perua ĵurnalo La República, de tiam la usonaj aŭtoritatoj konsciis pri la estonta puĉo. Esploro de “La Centro por Publika Integreco”, bazita en Vaŝingtono, malkaŝis la mallarĝan ligon inter Montesinos kaj la CIA. La usona agentejo liveris al li inter 1990 kaj 2000 ne malpli ol 10 milionojn da dolaroj kontante.
2002.04.11VenezueloPuĉo, farita kontraŭ prezidanto Hugo Chávez, kiu rekomencis la potencon du tagojn poste. Dokumentoj malsekretigitaj en 2006 de la Usona Agentejo por Internacia Disvolviĝo (USAID) malkaŝis, ke politikaj grupoj kontraŭaj al la registaro de Karakaso ricevis usonajn financojn, interalie la Nacia Fondaĵo por Demokratio (NED, por ĝia akronimo en la angla), ento financita de la Usona Kongreso.
2004.02.29HaitioPrezidanto Jean-Bertrand Aristide estis devigita forlasi sian landon. De la Centafrika Respubliko, kien li estis kondukita, Aristide deklaris, ke grupo de usonaj “soldatoj” venis al sia loĝejo en Portoprinco kaj devigis lin subskribi dokumenton, per kiu li rezignis pri la potenco. Li atentigis, ke ili minacas mortpafi la loĝantaron se ili rifuzos fari tion. “Ili estis pretaj ataki. Miloj da homoj estus mortigitaj. Mi ne povus permesi tion,” li komentis.
2009.06.28HonduroPuĉo kontraŭ Manuel Zelaya. Jaron post la evento, Zelaya diris, ke kvankam Usono neis sian ligon al la renverso kaj la Vaŝingtona Ambasado kondamnis la eventon, la Blanka Domo estis malantaŭ ĝi. “La plancerboj de ĉi tiu krimo ŝuldiĝas al kontraŭleĝa asocio de la malnovaj Washington-akcipitroj kun honduranoj, kapitalposedantoj kaj iliaj partneroj de nordamerikaj filioj kaj financaj agentejoj,” tiam menciis la antaŭa prezidanto.

The post Infamia(j) Tago(j) appeared first on Fina Venko.

de ddussich je 2021-01-11 00:28

2021-01-10

Neniam milito inter ni

Meksiko: fortaj simboloj : transgena maizo kaj glifosato estas de nun malpermesitaj

10/01/2021 En Meksiko, la registaro decidis malpermesi transgenan maizon kaj glifosaton, tio estas pionira decido en Latinameriko. La dekreto subskribita de la prezidento Andres Manuel Lopez Obrador elvokas defendon de la meksika maizo, de la biodiverseco...

de neniammilitointerni je 2021-01-10 21:20

La Balta Ondo

Memorflokoj: novelo de Laure Patas d’Illiers

PatasLa neĝo grizas palkolore, malsaneme sub la ĉiela malhelgrizo. Tie supre percepteblas kelkaj steloj. Sude iom pli helas la ĉielo, ĝis haloo sukcenkolora ĉirkaŭ la suna blanka disko. En intensa frosto senmovas la aero. Neniu venta blovo puŝas neĝan pulvoron tra la vasta ebenaĵo. La naturo fiksiĝas dum momento eterneca. En la oktobrofina torporo, la norvega kamparo silentas, endormiĝanta por travintri. Eĉ tagmezo ĝin ne vigligas.

Arve sidas inter la aliaj, en la rondo de samklasanoj. Iom fore kaj dise, kuŝas la motorsledoj, per kiuj ili veturis ĉi tien. Ĉiu kunportis sakon plenan je manĝaĵo. La sakoj estis senzorge ĵetitaj unu sur la alia, proksime de ilia rondo. La amaso de sakoj ŝajnas monteto, kies facila ombro apenaŭ malheligas la neĝon.

Ĉiuj dek kvin lernejanoj ĉeestas. Neniu maltrafus la piknikon, ĉiujare okazantan post la lerneja rekomenco. Tiu ĉi aŭtuna pikniko estas ilia lasta, same kiel la venonta lerneja jaro estos ilia lasta. La venontan aŭtunon ĉiuj disaj sekvos sian propran vojon. La plejmulto restos en la vilaĝo kaj komencos metilernadon. Kelkaj foriros al la urbo por lerni profesion en altlernejo. Nur Arve forlasos Norvegion por studi muzikon en Berlino, helpe de stipendio eŭropa.

Ili sidas ronde sur la neĝkrusto, efike ŝirmitaj per vintraj vestaĵoj, kies kolorojn malakrigas la avara lumo. En anorakoj ŝvelintaj, sub dikaj ĉapoj, similas knaboj kaj knabinoj. Ili rigardas unu la aliajn, iom faldante la okulojn super larĝaj ridetoj. Foras la vilaĝo, agrablas sen plenkreskulo nek zorgo. Ili ĵetas unu al la aliaj saketojn de ĉipsoj kaj krakmanĝas. Ene de la rondo la malplenaj disŝiritaj sakoj ellasas erojn. Metala botelo da brando ĉirkaŭiras de buŝo al buŝo. Kiam ĝi malplenas, la granda Sven stariĝas kaj iras plenigi ĝin el la bareleto stivita al lia motorsledo.

Arve spertis ĉiujn travivaĵojn kun la granda Sven, ekde la nebulo de siaj plej malnovaj rememoroj. Kiel beboj, ili malsuprenglitis unu post la alia la saman deglitejon. Kune ili ŝteletis fruktojn en najbaraj ĝardenoj. Sven, pli lerta pri mekaniko, helpis lin plifortigi la motoron de lia motorsledo, kiel li mem estis farinta por la sia. Sabate vespere, ambaŭ iras al drinkejo frekventata de gejunuloj el la regiono. Kun amikoj ili trinkas bierojn, ludas bilardon. En parto de la halo homoj dancas. Sven ne dancas, li preferas de fore observi la dancantajn knabinojn. Fojfoje knabino reciprokas la rigardon, forlasas la danclokon kaj venas al Sven. Poste Sven kaj la knabino nur pri si mem okupiĝas kaj fine foriras kune. Arve multe ŝatas danci, sed neniam Sven rigardas lin, kiam li estas dancanta. Tial Arve dancas kun fermitaj okuloj. Li lasas la muzikon inundi lin, dronante en la facila vertiĝo de la danco. Li sentas sin kiel malpeza neĝfloko, kiu flirtas antaŭ delikate alteriĝi kaj diskrete malaperi.

Arve rigardas la ĉirkaŭajn vizaĝojn. Delonge li konas la dek kvar geknabojn, kun kiuj li sekvis ĉiujn lernejajn jarojn. Ili estas samvilaĝanoj. Eble ili eĉ riveliĝus iomete parencaj, se oni retroesplorus la generaciojn. Sian lokon li havas ĉi tie inter ili.

 

Arve nun estas tute sola en la vastega urbo Berlino. Ĉiumatene li bezonas unu horon por iri de sia studenthejmo al la konservatorio. Dum tiu horo lia rigardo trafas neniun vizaĝon konatan.

Ĉi tiun januaran matenon Berlino vekiĝas sub neĝo. La amaskomunikiloj pritraktas nur ĉi tiun esceptan eventon. Pro la tutmonda varmiĝo ekde multaj jaroj ne plu videblis neĝo en Berlino. Ĉiuj transportiloj perturbiĝas. Elirinte el la studenthejmo, Arve ne iras al la konservatorio. Sen klara decido, li lasas siajn paŝojn direktiĝi al la plej proksima lago.

Arve paŝas en aleoj de la tiea parko. La blanka matena suno ankoraŭ malaltas oriente super la horizonto. Malhelaj nuboj kovras la urbon per plumbkolora tegmento. La neĝo grizas palkolore, malsaneme, sub la ĉiela malhelgrizo. En la avara lumo lia anorako perdas sian akran ruĝan koloron kaj aspektas grize ruĝeta. Antaŭirante, li denove perceptas la sonon de paŝoj sur la neĝo, sono obtuza kiel kotono, kaj knara aŭ grinca. Li retrovas la senton de la piedo, kiu kraktuŝas la surfacon sed eniĝas la senton de malpezo, kiam la piedo malsuprenglitas sen scii ĝis kie. La pikniko de la lasta lerneja jaro refluas en lian memoron.

Silento. Arve sidiĝas. Ne surgrunden – ĉi-lande oni ne faras tiel, kaj lia pantalono ne estas akvimuna. Sur benkon, post senneĝigado. Vidalvide al la frostinta lago. Sub alta arbo – ĉi-lande arboj ĉie staras, nigraj skeletaj siluetoj, kiuj al la ĉielo etendas senutilajn brakojn.

Iu venas liadirekten, laŭlonge de la lagobordo. Viro altstatura. Li surhavas flavan anorakon kaj ruĝan ĉapon, kies koloroj estas iom velkintaj pro la distanco kaj la malforta lumo. Li marŝas sur la neĝo per viglaj kaj memfidaj paŝoj. Mane li kunportas ladan ujon, kies metalo sporade briletas.

Arve eksentas strangan kapturnon. Li malklare vidas, kvazaŭ tra pluvokurteno, pala nebulo. Mistera muziko sonas laŭ la ritmo de la sango pulsanta en lia koro. Jen la granda Sven paŝas al li. Sven alvenas, kiel alta marbirdo alfluginta de fore. Per granda varma gesto Sven brakumos kaj premos lin al sia brusto. Sven kunportos lin sur siaj flugiloj kaj revenigos lin al la Reĝlando de la neĝo. Sven

Arve eksaltas. Lia vido, ĝenita per larmoj, subite pliklariĝas. La viro estas preterpasanta lin, senatente. Nekonata vizaĝo, longa kolororiĉa nazo, laca haŭto de kvardekjarulo. Lian malhelan mantelon kovras flava atentiga veŝto, kiujn portas konstrulaboristoj. La metala ujo en lia mano enhavas, laŭ la etikedo, motorofuelon. La nekonato foriras per trankvilaj paŝoj. Li sendube laboras, prizorgante la parkon.

Arve plu sidas sur la benko. Super li granda bruna arbo alte etendas siajn longajn nudajn brakojn. Nesenteble supreniranta en la ĉielo, la suno koloriĝas ĉiuhore pli varme. Antaŭ la vespero malaperos la neĝo.

Legu ankaŭ: Laure Patas d’Illiers: Rufa https://sezonoj.ru/2020/10/patas/

Ĉi tiu novelo de Laure Patas d’Illiers aperis en la vintra (decembra) numero de La Ondo de Esperanto (2020).
Oni povas represi ĝin papere aŭ elektronike nur kun permeso de la aŭtorino.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2020, №4 (306).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2021/01/patas-2

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Memorflokoj: novelo de Laure Patas d’Illiers appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-01-10 16:48

Revuo Esperanto

EKO 2021-01

• Ĉiuj EKO troveblas ĉe http://aktivulo.net

La Virtuala Kongreso – tra la mondo iras forta VK

La plimulto de la VK-spektaĵoj jam aperas en la JuTuba kanalo de UEA, UEAviva. Pli ol du mil membroj de UEA partoprenis aŭ poste spektis la programriĉan Virtualan Kongreson (VK) sen lasi sian hejmon. Por konservi tiun unikan sperton, UEA lanĉis la projekton Viva Virtuala Kongreso (VVK) en la JuTuba kanalo UEAviva (youtube.com/user/UEAviva). Sekve ĉiuj esperantistoj nun povas libere sperti kaj rememori pri tiu kongreso. Jam du monatojn, iom post iom oni enretigas la programerojn de la kerna VK, tio estas, la spektaĵojn okazintajn dum VK-semajno (1-8 de aŭgusto).

Por konservi la kongresan strukturon kaj por faciligi trovi ĉiun programeron estis kunmetitaj tabelo () kaj listo () de programeroj, similaj al tiuj de UK. La listo kaj la tabelo estas alireblaj ankaŭ en mondafest.net/programo. La programeroj estas kolorigitaj laŭ sia speco, ekzemple Kongresa temo, sciencaj programeroj (IKU, AIS, Scienca Kafejo), distraj (koncertoj, kantaj aŭ muzikaj eroj), kulturaj (literaturo, aŭtoraj momentoj), ekskursoj, prelegoj ktp.

Fine de la projekto estos videblaj ĉiuj spektaĵoj de la kerna VK-programo. Entute estas 99 programeroj, el kiuj pli ol 70 jam estas alŝutitaj al la kanalo de UEA en JuTubo; ĉiutage aldoniĝas unu programero.

Universitata distanca kursaro en Rusio

Pasintsemajne sukcese finiĝis la unua ondo de la distancaj Esperanto-kursoj en Rusia universitato de amikeco inter popoloj (RUDN-universitato). Sume estis 15 lernantoj en tri grupoj. Du grupoj sukcese plenumis la komencantan programon, unu grupo la tiun por progresantoj. Gvidis la kursojn Anna Striganova. Fine de la kurso okazis ekzamenoj, kiujn sukcese trapasis ĉiuj kursanoj. Ili ricevos diplomojn (atestilojn pri plialtigo de kvalifiko) de la prestiĝa ŝtata universitato.

Kursoj ne limiĝis nur al lecionoj. Eksterkurse Valentin Melnikov kaj Mikaelo Bronŝtejn prelegis pri la kulturo kaj historio de Esperanto. En la Rusia universitato RUDN jam en 2014 estis akceptintaj du studprogramoj por instruado de Esperanto.

Ĉar RUDN estas ŝtata universitato de federala nivelo kun rajto dememdifino de la studprogramoj, tiuj ĉi programoj iĝis aŭtomate tutrusiaj kaj atestiloj de la sukcesintoj estas agnoskataj tra tuta Rusio kaj en dekoj da landoj, kiuj havas specialajn edukadajn kontraktojn kaj interkonstentojn kun Rusio. Dum ses jaroj diversnivelajndiplomojn de RUDN pri kono de Esperanto ricevis 70 personoj.

TEJO invitas komentojn por la nova Strategia Plano

TEJO pretigas sian strategian planon por la venontaj 5 jaroj, kaj ni ŝatus scii la opinion de la komitatanoj kaj aktivuloj de UEA pri ĝi. Ni kreis formularon en kiu vi povas diri al ni viajn opiniojn kaj ideojn pri la temoj. Jen la ligilo:

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScf9dPNnFYsx8_rRqFioCdi19vvOm1j...
Karina Oliveira, estrarano de TEJO

TEJO elstaras pri scienco

TEJO komencas aktivigi sian grupon pri Scienco, kaj estis alvoko por video (kiu enhavas ne nur gejunulojn, sed plejparte). Jen la rezulto: https://www.youtube.com/watch?v=PlbMPEvaUFQ
En EKO 2020-60 ni raportis pri la nova retejo ‘Scivolemo’. Jen dua, inter la membroj de TEJO amasoj sekvas sciencajn karierojn. Esperantistoj nur atentu ilian kontribuon al la tuta komunumo!
ISAE luktas trovi siajn vojon, sed abundas scienca materialo: Scivolemo, TEJO scienco, la biblioteko STEB (Scienc-teknika biblioteko) kaj aliaj.

De sciencoj al artoj – kontribuo el Ĉinio

Jam de 1990 aperas la beletra revuo Penseo. Ĝia retejo prezentas indekson al la PDF-versioj de ĉiuj numeroj depost 1990 ĝis nun. Vizitu ĝin ĉe: http://www.elerno.cn/penseo/penlisto.htm
La revuo estis honorita per Premio Grabowski en 1994, kaj transiris de papera al eletronika aperigado en 1997.

Peza legaĵo? Ne nepre

La novjara sumoo (la 67a Sumoo) komenciĝos la 10an de januaro kaj daŭros dum du semajnoj). Dezirantoj bv. Sendi la jenajn datumojn: Viaj sumoo-nomo kaj vera nomo, la libro, kiun vi legos: titolo, aŭtoro, eldonejo kaj kiom da paĝoj vi legos por unu tago. Detalojn vi vidu en:
http://www.esperanto-sumoo.pl/
HORI Jasuo, JP-371-0825 Japanio, Gunma, Maebasi, Ootone 2-13-3.
Retadreso: hori-zonto@r.water.sannet.ne.jp

Aperis la 35-a numero de la ‘Irana Esperantisto’ revuo

La revuo ‘Irana Esperantisto" decidis aperigi artikolojn en minoritataj lingvoj de Irano. En la aŭtuna numero aperis artikoloj en la araba kaj kurda lingvoj. Ambaŭ lingvoj estas vaste parolataj ekster Irano kaj antaŭe ne havis tiun ŝancon.
Artikoloj por venontaj numeroj estas ege bonvenaj. Oni povas havi la 35-an numeron de "Irana Esperantisto" revuo el la jena ligilo: https://dl.espero.ir/revuo/IE-35.pdf

de Redakcio je 2021-01-10 09:39

2021-01-09

Neniam milito inter ni

Vakcino de la Palestinanoj: Internacia Amnestio denuncas «instituciigitan diskriminacion»

Mohammed Abed AFP/Archivos 09/01/2021 Bildo: Du Palestinanoj paŝas apud fresko, kiu reprezentas flegiston kun masko, la 12an de novembro 2020, en Ĥan Junis, sude de Gazaa Sektoro. Dum Israelo vakcinas per senbrida ritmo , la 2,8 milionoj da Palestinanoj...

de neniammilitointerni je 2021-01-09 21:27

La Balta Ondo

Granda skismo en Esperantujo

BelovĈu vi rimarkis ke en Esperantujo okazis granda skismo? Kaj temas ne pri idistoj, riistoj aŭ similaj reformemuloj. La dividlinio kuŝas oble pli profunde, kaj verŝajne ĝi formiĝis jam en la tempo de Zamenhof. Mi esperas ke tiu skismo daŭros.

Vivi en Esperanto

Por klarigi la aferon mi donos unu ekzemplon. Mi havas aŭton kaj uzas ĝin jam dek jarojn. Mi ŝatas ĝin, ŝoforas akurate kaj regule venigas ĝin al priservado. Sed mi tute ne scias, kiel ĝi funkcias kaj, plej grave, mi ne deziras scii tion. Ĉar por mi la aŭto estas nura veturilo, kiun mi uzas por praktikaj celoj, sed kiu per si mem ne interesas min. Esperanton mi traktas same.

Antaŭ ol eklerni ĝin, mi dum tri tagoj umis en Interreto, klopodante kompreni, ĉu ĝi vere funkcias aŭ estas nur amuza projekto. Trovinte konfirmojn de la efektiva uzado de la Lingvo Internacia mi plonĝis je ĝia lernado kaj post tri monatoj je ĝia uzado – kaj mi neniam bedaŭris tion.

Mi mem nomas min praktika idealisto, ĉar mi opinias, ke idealismaj celoj atingeblas per praktikaj rimedoj. Por klerigi homojn necesas ebligi aliron al scioj, por elimini rasismon necesas atingi socian egalecon, kaj por ebligi liberan kaj efikan cirkuladon de la informoj necesas komuna lingvo – esprimiva, preciza kaj facile lernebla. Nome pro tio mi lernis Esperanton – ne pro kredo je lingva justeco aŭ tutmonda frateco.

Ekde tiam mi uzas ĝin ĉiutage kaj tre kontentas pri la rezulto. Jam dek jarojn mi uzas Vikipedion, kie nombro da artikoloj jam triobliĝis, kaj kie mi mem plurfoje trovis informojn vere utilajn, mankajn en aliaj lingvoversioj. Mi vojaĝas per Esperanto, kaj tio ne kompareblas kun vojaĝoj aĉeteblaj en agentejoj – same kiel pladoj de nacia kuirarto ne kompareblas kun hamburgero el rapidmanĝejo. Mi legas librojn, gazetojn kaj retejojn, kaj trovas tie informojn, interesajn kaj utilajn.

Laŭeble mi reciprokas Esperanton, aktive uzante ĝin por same praktikaj aferoj – verkante blogaĵojn kaj vikipediajn artikolojn, kreante lingvokurson pri praktika uzado de la rusa, komunikante per Esperanto en sociaj retoj, tradukante diversajn tekstojn ktp. Mi kelkfoje partoprenis en UKoj, sed preskaŭ neniam vizitas klubojn aŭ aliajn Esperanto-aranĝojn, nek partoprenas en movadaj aferoj (mi iĝis dumviva membro de UEA nur por subteni ĝin kaj ĝui rabaton en ĝia Libroservo, ŝajne baldaŭ malaperonta). Alivorte, mi uzas la lingvon same kiel mi uzas la aŭton – aktive kaj plezure, sed pure praktike.

Obsedo ĝis frenezo

Mi pensis ke tio estas normala afero, ja oni tutmonde lernas la lingvojn por paroli en ili, sed ne pri ili. Mi denaske parolas la rusan kaj ĉiutage legas en la angla, sed mi neniam interesiĝis pri ili, nek membras en iuj lingvogrupoj. Des pli mirigis min, ke esperantistoj tiom ŝatas babili pri Esperanto. Nome babili – ne uzi ĝin praktike, sed simple umi pri la lingvo. Ĉiuj Esperanto-grupoj plenas je bildetoj kun verdaj flagoj kaj kliŝaj frazoj kiel “Mi amas Esperanton!” aŭ “Esperanto estas mia lingvo, la mondo estas mia patrujo!” ktp. Ĉu vi vidis tion en iu ajn nacilingva komunumo?

Foje tio atingas nivelon de obsedo. Kiam mi ekverkis en Vikiversitato kurson “Kantu ruse!”, destinitan por infanoj, lernantaj la rusan, sub respektiva afiŝo ĉe Fejsbuko tuj aperis indigna komento de fervora esperantisto. “Kial vi klopodas helpi al la rusa? Milionoj da homoj jam uzas ĝin. Kantu esperante!” Mi provis klarigi, ke temas ne pri helpo al la rusa, kiu apenaŭ bezonas ĝin, sed pri pure praktika afero – uzado de Esperanto kiel lingvo-peranto, ebliganta lerni aliajn lingvojn. Mia oponanto estis ŝtone malcedema: “Ĉu vi erare opinias, ke esperantistoj devas krei lernolibrojn pri ĉiuj 6000 lingvoj? Verku pri Esperanto!” postulis li. Mi ne plu perdis tempon por tiu senfrukta diskuto, sed la senlaca babilanto, evidente ne zorganta pri sia tempouzo, spuris miajn afiŝojn pri “Kantu ruse!” en Fejsbuko kaj sub ĉiu skribis unu frazon: “Kantu Esperante!” Ĉu konata bildo?

Tiaj frenezaĵoj renkonteblas en Esperantujo ĉiupaŝe. Antaŭ kelkaj semajnoj, kiam ankoraŭ daŭris milito en Montara Karabaĥo, mi tradukis kelkajn artikolojn el la internacia projekto Tutmondaj Voĉoj kaj metis referencojn en la Fejsbuka grupo “Esperanto en Armenio”, al kiu oni iam aligis min. Temas pri tekstoj, dediĉitaj al historio kaj nuntempa stato de la konflikto, pri lingvaj disputoj rilate tieajn toponimojn, pri vidpunktoj de fakuloj ambaŭflanke ktp.

Sed tuj sekvis plendoj de armenaj naciistoj, postulantaj ke tie aperu nur tekstoj, komplete subtenantaj ilian pozicion kaj baldaŭ post tio ĉiuj artikoloj estis forigitaj el la grupo sub preteksto, ke “tiu grupo nomiĝas ne “Politiko en Armenio”, sed “Esperanto en Armenio”, do ili estas malkonvenaj ĉi tie”.

La plej amuza afero, evidenta por ĉiu vizitanto, estas ke tio estis solaj afiŝoj en tiu ĉi grupo rilataj samtempe al Esperanto kaj Armenio. Post ilia forigo restis nur amaso da kliŝaj publikaĵoj, plenigantaj ĉiun ajn Esperanto-grupon – citaĵoj el la Esperanto-Biblio, kantoj de senlaca Esperanto-artisto kaj sennombraj verdaj flagetoj. Evidente tio plene kontentigas lokajn esperantistojn, por kiuj Esperanto estas ne ilo, sed celo per si mem, kaj umado pri ĝi tute sufiĉas por nomi sin esperantisto.

“Kial vi miras?” demandis min foje samideano en Fejsbuko. “Matematikistoj parolas pri matematiko kaj esperantistoj parolas pri Esperanto. Tio estas natura afero”. Tiu argumento aŭdeblas ofte kaj ŝajnas konvinka, se ne konsideri unu gravan aferon – ĝi estas komplete falsa.

Ambiciaj hobiuloj

Ĉu vi estas finvenkisto? Mi opinias ke Esperanto estas la plej bona solvo de la problemo de la lingva komunikado kaj esperas, ke iam ĝi estos akceptita kiel universala komunikilo je granda parto de la homaro. La Majstro nomis tion Fina Venko kaj esperis, ke ĝi okazos baldaŭ, ebligante al la homoj interparoli rekte por – sen perantoj en la formo de amaskomunikiloj kaj propagando – formi propran imagon pri la mondo. Rimarku, li ne esprimis esperon ke la tuta mondo svingos la verdajn flagojn aŭ kantos La Esperon. Li celis uzadon de la lingvo kiel komunikilo – nek pli, nek malpli.

Do, se rigardi la menciitan komparon de esperantistoj kun matematikistoj de la Zamenhofa perspektivo, iĝas klare, ke temas pri komparo erara. Matematikistoj ŝatas paroli pri matematiko, kaj tio estas normala afero. Sed ili ne postulas, nek esperas, ke la tuta mondo interesiĝu pri matematiko – kaj tio estas kerna diferenco. Filatelistoj aĉetas poŝtmarkojn ne por sendi poŝtaĵojn, sed simple por ĝui ilian aspekton – kaj ankaŭ tio estas normala afero por hobiuloj. Sed imagu ke ili subite postulus ke la tuta mondo kolektu poŝtmarkojn. Ĉu stultaĵo? Sed nome tion faras plejparto de la esperantistaro.

Anstataŭ uzi Esperanton kiel ĉiun normalan lingvon, ili traktas ĝin kiel hobion kun sola diferenco, ke ili postulas ke la tuta homaro kundividu ilian ludon. Ĉu mirindas, ke inter la esperantistoj dominas gejunuloj kaj maljunuloj – do homoj kiuj ankoraŭ havas libertempon aŭ jam ekhavis ĝin? Post la fino de universitataj studoj, kiuj estas fakte longigita infanaĝo, homoj plejparte forgesas pri Esperanto – ja la periodo de senzorgaj ludoj finiĝis kaj tempas okupiĝi pri seriozaj aferoj, al kiuj certe ne apartenas svingado de verdaj flagoj aŭ marŝado kun portretoj de barbulo en okulvitroj, mortinta antaŭ cent jaroj. En plej bona kazo ili revenas al sia hobio post la emeritiĝo – por plenigi vakuon, estiĝintan post plenkreskiĝo de la idoj kaj fino de aktiva laboro.

Do apenaŭ mirindas, ke Esperantujo stagnas dum jardekoj, kaj la ĝenerala publiko konsideras Esperanton ne “danĝera lingvo”, sed lingvo ridinda – amuziĝo por sekto de stranguloj, kiuj postulas ke ĉiuj aliĝu al ilia hobio. Dume la eldonado en Esperanto ĉiam pli magras pro mizera konsumado – la plej “furoraj” eldonoj en la Libroservo de UEA fieras pri 5 ĝis 10 ekzempleroj, venditaj dum tri monatoj (se ekskludi lernilojn). Abonoj de Esperanto-magazinoj ŝrumpas senhalte kaj plejparte ne superas dunulajn ciferojn. La sola muzika eldonejo ekzistas nur danke al sia fervora posedanto kaj apenaŭ superos lian vivodaŭron. Esperanto-sekcioj de radiostacioj tra la mondo fermiĝis ne pro malica komploto, sed pro ekstreme eta nombro de aŭskultantoj, kaj ĉiu administranto de retejo aŭ blogo en Esperanto povas konfirmi, ke la nombro da vizitantoj estas eta. Esperantistoj postulas ke la tuta mondo uzu Esperanton, sed ili mem preskaŭ ne uzas ĝin.

Elektu vian vojon

Kion mi proponas? Mi estas optimisto denaska kaj praktikulo ĝisosta, do tiu situacio ne ruinigas miajn esperojn, nek instigas kabei. Mi ĉiam diras, ke la plej stulta afero estus forlasi Esperanton pro esperantistoj – eĉ se ofte vere agantaj amatore kaj sencerbe. Kiel skribis en 1900 kamarado Lenin: “Antaŭ unuiĝi kaj por unuiĝi ni devas unue rezolute kaj certe apartiĝi”. Nome tion mi proponas al ĉiu esperantisto.

Mi ne konsideras fuŝuloj homojn en verdaj ĉapeloj, ĝoje kantantaj La Esperon apud plia busto de Zamenhof. Ĉiu rajtas amuziĝi kiel li deziras, kaj tiurilate Esperanto povas servi kiel plezuriga hobio – same kiel kolektado de poŝtmarkoj aŭ ludilaj aŭtoj. Oni lasu ilin ĝui tiun ludon. Sed tio ne devas esti prezentata kiel la sola maniero de Esperanto-aktivado. Pli ĝuste – tiu esperantumado devas okupi la saman lokon, kiun okupas ĉiu hobio en la mondo: miliardoj da homoj veturas per aŭtoj, dum centmiloj interesiĝas pri ilia funkciado, kaj kelkmil kolektas ludilajn aŭtojn. La mondo konsideros Esperantujon normala lingvokomunumo kaj traktos Esperanton kiel normalan lingvon nur post kiam la esperantistaro formiĝos laŭ tiuj ĉi proporcioj.

Por atingi agnoskon de la ekstera mondo la esperantistoj simple devas iĝi normalaj – nek pli, nek malpli. Por tio ĉiu esperantisto devas decidi kiu li estas – ĉu hobiulo aŭ praktikulo. Se li konsideras Esperanton nura hobio, li ĝuu ĝin, sed prefere detenu sin de ĝia propagando, ĉar homo alvokanta la tutan mondon kolekti poŝtmarkojn aspektas same stulte kiel strata frenezulo, alvokanta ĉiujn penti tuj, ĉar nur tio savos la homojn de proksimiĝanta Apokalipso. Homoj, kiuj ĉiujare pagas pli ol mil dolarojn por svingigi post aviadilo rubandon kun la vorto “Esperanto” aspektas kiel sektanoj, kiuj alvokas ĉiujn preĝi kun ili sen interesiĝi pri problemoj kaj deziroj de la vokitoj.

Aliflanke, se vi vere konsideras Esperanton normala lingvo kaj deziras ke ĝi disvastiĝu laŭeble pli vaste, plenumante sian originan celon, via tasko estas tre simpla – uzu ĝin. Legu librojn kaj revuojn, vizitu retejojn kaj blogojn, aŭskultu muzikon kaj podkastojn, skribu afiŝojn en sociaj retoj, serĉu informojn en Vikipedio kaj kontribuu al ĝi laŭeble, vojaĝu uzante Esperanton, serĉu per ĝi komercajn partnerojn, fakulojn, gastigantojn, koramikojn – ĉion kion vi faras per aliaj lingvoj. Kredu min – tio eblas.

Kompreneble, vi trovos oble malpli da informoj, produktoj kaj homoj ol en la angla aŭ alia granda lingvo, sed foje tio estos vere unika ebleco rigardi la mondon per alia perspektivo. Ekzemple, Vikipedio en Esperanto estas vera enciklopedio de specifaĵoj – artikoloj pri plej grandaj landoj kaj aferoj ofte estas relative etaj, sed oni povas trovi detalajn, foje unikajn informojn pri aferoj lokaj kaj specifaj. Vojaĝado per Esperanto estas sperto tute unika kaj en Esperanto-libroj kaj blogoj vi povas trovi vidpunktojn kaj informojn, ne renkonteblajn en alilingvaj amaskomunikiloj.

Mia propra sperto montras ke la ekstera mondo tute malsame reagas al tiuj du tipoj de esperantistoj. La hobiuloj estas perceptataj kiel uloj strangaj, sed amuzaj – same kiel fervoraj kolektantoj de ludilaj aŭtoj. La praktikuloj estas traktataj kiel homoj specifaj, sed almenaŭ normalaj – kiel uloj, kiuj preferas aŭton de rara marko, kiu tamen veturas sufiĉe bone. Ne ekzistas pli malbona reklamo de Esperanto ol esperantisto, kiu ne uzas ĝin. Kaj la plej efika maniero konvinki homojn, ke Esperanto estas normala lingvo, estas montri ke nia “aŭto” vere veturas.

Do ĉiu elektu sian vojon kaj agu laŭ ĝi: hobiuloj amuziĝu, sed ne postulu ke la tuta mondo kundividu ilian hobion, praktikuloj – simple vivu kun Esperanto kiel ĉiutaga elemento de sia vivo. Ni estu realismaj: en plej proksima tempo la esperantistoj ne iĝos plej granda lingvokomunumo en la mondo. Ni ne estos dominantaj, sed tio ne signifas ke ni ne povas esti normalaj.

Stanislav Belov

Ĉi tiu teksto aperis en la vintra (decembra) numero de La Ondo de Esperanto (2020).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2020, №4 (306).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2021/01/belov-3

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Granda skismo en Esperantujo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-01-09 18:31

Revuo Esperanto

Tintilo (1857), la esperanta versio de Jingle Bells

Kunlaboro de la Internacia Esperanto-Ĥoro kun Kajto, Anjo Amika, Csabi kaj Bálint Slezák.
Tintilo (1857) estas la esperanta versio de Jingle Bells.
Horestrino : Zdravka Boytcheva
Kunordigado : Zdravka Boytcheva
Sonmuntado : Siméon Le Nepveu
Videomuntado : Linda Le Nepveu

de Redakcio je 2021-01-09 18:20

Militrakonto

Esperantistoj en la Varsovia Geto

En la historio de pereigado de judoj ofte elstare menciiĝas la Geto, kiun kreis la germanaj nazioj ekde la somero de 1940 meze de la pola ĉefurbo Varsovio. La bazaj faktoj pri tio, kiel la nazioj unue per mizerigo kaj malsatmortigo, poste per sistema murdado ekstermis la plej multajn judojn en Pollando, iĝis intertempe konataj dank‘ al multaj libroj kaj sciencaj studoj, aperintaj en pluraj lingvoj. Iom longe tamen mankis serioza trakto esperantlingva. Tio estas surpriza, kiam ni konsideras la fortan rilaton de la … Continuer la lecture de Esperantistoj en la Varsovia Geto

de Militrakonto je 2021-01-09 17:49

Revuo Esperanto

Pretas la voĉlegita decembra numero de la revuo Esperanto


Elŝutu la voĉlegitan decembran numeron de la revuo Esperanto.
La tekstoj estas legitaj de volontuloj de pluraj landoj por
vidhandikapitoj kaj eventuale estas uzindaj ankaŭ por plibonigi
aŭskultan komprenon de Esperanto:
https://uea.org/revuoj/sono

de Redakcio je 2021-01-09 14:51

UEA facila

Aŭ tio aŭ ĉi tio

Cecília Meireles (1901–1964) estis fama brazila poeto, edukisto kaj ĵurnalisto. En nia rubriko “Filmetoj” vi povas aŭskulti ŝian poemon Aŭ tio aŭ ĉi tio tradukita en Esperanton de konata brazila esperantisto Sylla Chaves (1929–2009). Aŭ la suno brilas kaj ne falas pluvo, Aŭ la pluvo falas kaj ne brilas sun’. Ringon mi ne metas, se mi metas ganton. Kiun el la du mi elektos nun? Se mi grimpas supren, mi ne restas sube, Mi ne povas grimpi kaj sur-tere resti Estas ja domaĝe ke mi ne sukcesas En la sama tempo en du lokoj esti. Ĉu mi gardas monon kaj ne manĝas kukon, Aŭ aĉetas kukon kaj ne gardas monon? Dum la tuta tago devas mi elekti Kio al mi donas la pli grandan bonon? Ĉu mi devas ludi, aŭ mi devas studi? Kuri aŭ sidiĝi? Kion fari? Kion? Kial la decidoj estas malfacilaj? Kion mi elektos: tion aŭ ĉi tion? Cecília Meireles tradukis Sylla Chaves

2021-01-09 12:09

2021-01-08

Neniam milito inter ni

Salvadoro kaj ĝiaj malaperintaj infanoj : malgranda lando sed profundaj cikatroj

08/01/2021 Dum la enlanda milito, kiu sangigis la landon inter 1980 kaj 1992, miloj da infanoj malaperis. Tri jardekojn poste, la mistero pri ilia sorto daŭras. Esplori la retojn pri adopto ebligas kelkfoje replektadi la familiajn ligojn. Eduardo Garcia,...

de neniammilitointerni je 2021-01-08 21:40

UEA facila

La Balta Ondo

Unu jaro da ĉiutaga informado

2021

La 1an de januaro 2020 nia novaĵretejo La Balta Ondo ŝanĝis sian nomon al La Ondo de Esperanto. Sed tio ne estis la sola ŝanĝo: la retejo iĝis pli moderna aspekte kaj pli sekura funkcie. Plej grave, en ĝi dum la tuta jaro 2020a ĉiutage aperis almenaŭ unu nova teksto, kaj tio daŭras ankaŭ komence de la 2021a jaro.

Pro la ĉiutaga apero de novaj tekstoj, la novaĵretejo La Ondo de Esperanto plenumas la rolon de la centra movada informejo, danke al kiu ĉiu interesato povas esti bone informata pri ĉefaj Esperanto-novaĵoj sen la neceso ĉiutage traserĉi plurajn retejojn kaj sociajn retojn.

Nia retejo estas tute senpaga por la legantoj, sed estas necese kovri ĝiajn bazajn kostojn. Temas pri kostoj aparataj (aĉeto kaj riparado de la komputilo, printilo, skanilo, fotilo k. a.), kostoj programaj, kostoj retaj (nomo kaj funkciado de laretejo, abonado de la reto, sekurado). Ĝis nun neniu esperantista asocio, instanco, fondaĵo, aŭ reklamdonanto kontribuis al la financado, kaj ĉiuj kostoj nun estas pagataj el la donacoj kaj abonkotizoj al la ĉiusezona almanako La Ondo de Esperanto.

Se ĉi tiu novaĵretejo plaĉas al vi, iĝu abonanto, amiko aŭ patrono de La Ondo de Esperanto.. Legu pli en la rubriko “Donacoj” https://sezonoj.ru/donacoj/.

Ni dankas al ĉiuj donacintoj dum la pasinta jaro, kaj esperas, ke danke al via subteno nia retejo akurate funkcios ankaŭ en la komenciĝinta 2021a jaro!

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2021/01/ondo-73

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Unu jaro da ĉiutaga informado appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-01-08 17:47

Global Voices

Nova alteco de monto Everesto estis anoncita tuj post malfermo de Nepalo por turistoj

La plej granda montaro en la mondo kreskis je 86 centimetroj.

Mount Everest. Image from Flickr by Christopher Michel. CC BY 2.0

Monto Everesto. Bildo el Flickr fare de Christopher Michel. CC BY 2.0

Post pli ol jardeko da disputoj pri la vera alteco de monto Everesto, la plej alta en la mondo montaro havas novan oficialan altecon: 8 848,86 metroj aŭ 86 centimetrojn pli alte ol oni pensis antaŭe.

La nova mezuro estis anoncita komune de Nepalo kaj Ĉinio, la du landoj kiuj limas al tiu ĉi montaro, dum virtuala gazetara konferenco la 8-an de decembro. Teamoj el ambaŭ landoj plenumis la mezuradon.

Geologoj antaŭe konjektis ke tertremo okazinta en Nepalo en 2015 povus kaŭzi ŝrumpon de Everesto, kiu tamen estis nun malkonfirmita.

Konsiderante ke la pandemio de KOVIM-19 frostigis turismon en Nepalo ekde marto, la anonco venis ĝustatempe, ĉar la lando komencis poiomete remalfermiĝi al turistoj.

Pli ol 16% de la vizitantoj de Nepalo venas por montgrimpado, ĉar la lando enhavas ok el 10 plej altaj montaroj en la mondo.

Mezurado de montaro

La naciaj esploraj departamentoj de Nepalo kaj Ĉinio lanĉis la projekton pri mezurado de alteco de Everesto en 2017. Mezurado de montaro estas nefacila afero, ĉar ĝi postulas fajnajn ilojn kaj respektivajn esplorajn teknikojn. La laboro okupis tri jarojn, ĉar multaj faktoroj influis ĝin, inkluzive malamikan veteron, leviĝon de rokaĵoj somere kaj aliajn naturmediajn defiojn.

Antaŭ tiu ĉi kunlaboro, mezurado de alteco kutime estis plenumata de teamoj el aliaj landoj, inkluzive Italion, Nov-Zelandon, Baraton kaj Usonon.

Tio estas fiera momento por Nepalo. Post kiam la novaĵo estis anoncita, civitanoj de Nepalo kaj ŝatantoj de montaro esprimis sian feliĉon en sociaj retoj:

Nova alteco de la monto Everesto estas 8 848,86 metroj, anoncita de aŭtoritatoj. Kresku la aspiroj de ĉiu nepalano ĝis la sama alteco kiel tiu de la majesta Everesto!

pic.twitter.com/Eb6c32j9Li

— muksam labung (@Muksam1) La 10-an de decembro 2020

Tviter-uzanto Love Joshi, instruisto el Katmanduo, ekvidis paralelojn inter la nova alteco de la montaro kaj la neceso levi la homojn de la lando:

Nova alteco de Everesto estas 8 848,86 metroj. Nun ni bezonas kreskigi altecon de Nepalo kaj ĝiaj homoj.

pic.twitter.com/fvzgjPwmqE

— Love Joshi (@love_joshi25) La 9-an de decembro 2020

Deependra Shah, nepalano loĝanta en Italio, ŝercis pri la 86-centimetra kresko:

Persono kiu grimpos sur Evereston, grimpos je nova alteco 8 848,46 m, superante malnovan rekordon ĉe 8848 m.

— Deependra Shah (@Adinfinitumz) La 9-an de decembro 2020

Kion tio signifas por rilatoj inter Nepalo kaj Ĉinio?

Tiu ĉi lasta kunlaboro fortigis ligojn inter Ĉinio kaj Nepalo. En 2019 ĉina prezidanto Xi Jinping vizitis Nepalon, 23 jarojn post kiam la eksa prezidanto faris la lastan ŝtatan viziton. La du registaroj ekde tiam subskribis 18 Memorandumojn pri Interkompreno (MeIn) kaj du leterojn pri interŝanĝoj je diversaj sektoroj, inkluzive agrikulturon, produktadon kaj transporton.

Nepalo havas komunajn limojn kun ambaŭ, Barato kaj Ĉinio, do multaj uzantoj de sociaj retoj observas ĝiajn rilatojn kun ambaŭ landoj, kio estas konsiderata strategie grava afero.

Dum jaroj entrudiĝo de Barato en Nepalo estas vaste kritikata. La disiĝo inter la du landoj plu kreskis, kiam la registaro de Nepalo eldonis novan mapon en majo 2020, lokinte Lipuleh, Limijadhura kaj Kalapan ene de ĝiaj limoj. La sekvinta disputo pri landlimoj kreis fendon inter la landoj, ĉar ambaŭ pretendis ke la teritorio apartenas al ili.

Lastatempe Barato klopodis atingi repaciĝon. Iuj ekspertoj opinias ke temas pri intencaj klopodoj de Barato, celantaj preventi proksimiĝon inter Nepalo kaj Ĉinio.

Unu el uzantoj de Tvitero notis:

La geopolitika graveco de alteco-ŝanĝo de Everesto

Ĉinio & Nepalo finis disputon kaj fortigas ligojn per aldono de 86 cm al la alteco de la plej alta pinto en la mondo

Sed Barato ne estas feliĉa pro kaĵolado de Pekino al plia najbaro

https://t.co/FlQmFZsMII

— Saul of United (@Viatcheslavsos3) La 13-an de decembro 2020

Turisma industrio remalfermiĝas meze de pandemio

De marŝado en Himalajo ĝis kulturaj vizitindaĵoj, Nepalo proponas vastan gamon da ekscitaj spertoj por turistoj.

1,17 milionoj da internaciaj vojaĝantoj vizitis la landon en 2019. Pli frue ĉi-jare Nepalo lanĉis kelkajn promociajn kampanjojn tra la mondo por aktivigi turismon, kio rezultis je nenio pro la pandemio de KOVIM-19.

La landa turisma industrio estas unu el plej forte trafitaj sektoroj, ĉar homoj limigis siajn eksterhejmajn aktivadojn kaj nuligis siajn vojaĝplanojn. Tiuj limigoj kaŭzis amasajn maldungojn en la nepala turisma industrio.

Por helpi ĝian restariĝon, la registaro de Nepalo penas bonvenigi turistojn denove. Kvankam la lando forigis certajn vojaĝlimigojn — vizitantoj devas havi validan vizon kaj negativan teston pri KOVIM-19, faritan ne pli ol 72 horojn antaŭ eniro, kaj sekvi ĉiujn sanitarajn kaj sekurecajn protokolojn de la registaro — la landlimoj restas fermitaj.

Vojaĝagentejoj plu bonvenigas la eblecon.

8 flugoj al monto Everesto hodiaŭ. #hopeful #nepaltourism

— Aroma Nepal Treks (@AromaNepalTreks) La 19-an de decembro 2020

Atendante alvenon de novaj turistoj, la infrastrukturo de multaj cellokoj estis renovigita kaj novaj projektoj estas planitaj. Iuj tamen hastas memorigi al uzantoj de sociaj retoj pri la pozitiva influo de la vojaĝlimigoj rilataj al KOVIM-19.

La blogo Everest Today [Everesto Hodiaŭ] tvitas:

Ĉu vi memoras la viruse disvastiĝintan bildon de monto Everesto dum trudizoliĝo? Hodiaŭ denove kristale klara ĉielo faras Evereston videbla el Katmanduo. Pli: https://t.co/Bku12KOA8S pic.twitter.com/EjsOWZrL4n

— Everest Today (@EverestToday) La 30-an de oktobro 2020

Oni esperas ke la prognozita kresko de nombro de turistoj akcelos la nepalan ekonomion kaj helpos al la lando restariĝi post la ekonomia falo, kaŭzita de la pandemio. Eble aldonaj 86 cm de Everesto helpos puŝi tiun ĉi lokon al la supra parto de la listo de planotaj vojaĝoj.

de Stano BELOV je 2021-01-08 17:34

Revuo Esperanto

Nova numero de Kontakto

Estimataj TEJO-membroj kaj abonantoj de Kontakto,
En la retejo UEA.ORG jam estas elŝutebla la PDF-versio de la revuo Kontakto N 6 (2020).
Por elŝuti la numeron bonvolu viziti retpaĝon https://uea.org/revuoj (unuafojaj venantoj bezonas registriĝi).

de Redakcio je 2021-01-08 09:33

Libera Folio

20 000 membroj en reta Esperanto-grupo

La Esperanto-grupo en la usona retejo Reddit nun havas pli ol 20 000 membrojn. En decembro la grupo atingis rekordon pri la kvanto de vizitoj. Ni petis la administranton Robert Nielsen rakonti pri la grupo, kiu ekzistas ekde 2008.

La ĉefpaĝo de la Esperanto-grupo ĉe Reddit.

Reddit estas ĉefe anglalingva, usona retejo, en kiu estas multaj grupoj pri diversaj temoj. Ĝi similas al la iam populara sed nun malaperinta Esperanta retejo Klaku.net: la uzantoj afiŝas demandojn aŭ ligilojn, kiujn aliaj povas komenti kaj subteni aŭ malsubteni per voĉdono. La pli popularaj eroj ŝoviĝas supren en la paĝo.

La esperanta grupo estis fondita en novembro 2008 kaj fine de 2020 atingis 20 000 membrojn. La grupo estas dulingva – oni povas afiŝi aŭ en Esperanto aŭ en la angla. La anglan unuavice uzas komencantoj, kiuj ankoraŭ ne regas Esperanton.

Robert Nielsen aliĝis al la estraro de la grupo en 2016 kaj nun estas la sola aktiva administranto. Ni petis lin rakonti pri la grupo kaj por kio ĝi utilas.

Libera Folio: 20 000 anoj estas tre granda kvanto por io ajn Esperanto-rilata. Sed kiom el tiuj homoj fakte aktivas, kaj kiom el ili fakte scias Esperanton aŭ lernas ĝin?

Robert Nielsen.

Robert Nielsen: – Estis 109 685 vidoj de 10 387 homoj en decembro. Tiu estis la plej populara monato de la jaro, kaj eble iam ajn. Pri ilia nivelo de Esperanto, mi ne scias. Certe estas granda miksaĵo inter homoj kiuj ne scias eĉ unu vorton kaj iuj kiuj flue parolas ĝin. Ĉiutage ni averaĝe ricevas inter tri kaj kvar mil vidojn de ĉirkaŭ 600 unikaj uzantoj. Multaj homoj uzas la grupon pasive, ili rigardas la filmetojn, legas la artikolojn, sed mem nenion afiŝas.

Laŭ vi, kial indas okupiĝi pri la retejo?

– Estas bonega maniero por subteni kaj informi esperantistojn. Ofte, kiam iu kreas ion en Esperanto, la ero ricevas malmultajn vidojn, kaj tio estas seniluziiga. Per Reddit mi povas subteni tiujn kreintojn kaj kuraĝigi ilin. Simile, povas esti malfacile por aliaj esperantistoj trovi novajn kaj interesajn aferojn en la lingvo, do mi ŝatas kunigi tiujn du grupojn.

Kiuj estas la plej oftaj temoj?

– Honeste, oni neniam anticipe scias, kio aperos ĉiutage, kaj tiu estas unu el la plej interesaj aferoj. Io ajn povas aperi.

Kiuj estas viaj taskoj kiel administranto? 

– Mi havas du taskojn: aldoni kaj forpreni. La unua estas neoficiala sed pli grava. Ĉiutage mi afiŝas interesajn kaj bonkvalitajn esperantaĵojn por la intereso de la grupo sed ankaŭ por subteni la kreintojn. Ofte neniu konus tiujn erojn sen la subteno de la Reddit-grupo.

– La dua tasko estas forpreni iujn afiŝojn kiuj ne taŭgas. Ekzemple se io estas spamaĵo aŭ malĝentila, mi forprenas ĝin. Sed dum miaj kvar jaroj kiel estro, mi elfermis nur unu homon pro malĝentileco

– Plia grava tasko estas teni altan kvaliton por la afiŝoj en la grupo. En fejsbuka grupo pri Esperanto io ajn aperas kaj homoj ne havas tempon por legi ĉion, do ili rigardas nur tiujn erojn, kiuj postulas la plej malaltan kvanton de energio. Mi ne volas ke tiu okazu al la Reddit–grupo.

Kiel eblas eviti tion?

– Tiel nomata "pigra afiŝado" estas problemo por multaj grupoj en Reddit. Mi tre bedaŭras vidi, kiam iu elspezis multe da tempo por krei interesan kaj originalan filmeton aŭ artikolon, sed homoj ignoras ĝin kaj rigardas iun bildon ĉar tiu postulas multe malpli da tempo. Mi strebas akiri ekvilibron inter la pigraj afiŝoj popularaj kaj la afiŝoj kiuj postulas pli da tempo sed vere kontribuas al nia kulturo.

– Kompreneble, kiam mi forprenas ion, iuj opinias ke ajnaj reguloj estas cenzurado. Do mi provas trovi ekvilibron inter lasi la komunumon decidi kiajn afiŝojn ili volas vidi, kaj samtempe ne lasi la grupon pleniĝi je rubaĵo.

– Alia ekvilibro estas inter komencantoj kaj spertuloj. Kompreneble komencantoj havas multajn demandojn pri bazaj aferoj, kaj iĝas tede por spertuloj respondi al la samaj demandoj denove kaj denove. Oni lernas lingvon por uzi ĝin, ne por senfine diskuti pri ĝi. Sed kompreneble oni devas subteni komencantojn kaj bonvenigi novulojn al la komunumo. Do mi kreis apartan diskutejon por gramatikaj demandoj, kaj oni demandu nur tie. Tiel eblas helpi komencatojn sen tedi la spertulojn.


Pli pri la temo:

 

de Redakcio je 2021-01-08 06:07

2021-01-07

Militrakonto

Forpasis Eduardo Vivancos

La 30-an de decembro 2020 forpasis Eduardo Vivancos en Toronto, urbo en kiu li loĝis ekde 1954. Li aĝis 100 jaroj. Plurfoje li aperis en Militrakonto. Ekzemple en teksto pri Senŝtatano, kie oni rakontis lian agadon kiel ĉefredaktoron de tiu esperantlingva organo de Junul-Anarkista Internacio. Ankaŭ en 2019, okaze de SAT-kongreso en lia naskiĝurbo, ni prezentis aron da programeroj pri la hispana milito (1936-39), en kiuj oni homaĝis lin diversmaniere. Ripozu pace. Bildo: https://eo.wikipedia.org/wiki/Eduardo_Vivancos

de Militrakonto je 2021-01-07 18:30

Neniam milito inter ni

Jordanio: Labourstart Kampanjo: nova registara represio kontraŭ la rajtoj de la instruistoj

07/01/2021 La Internacio de Edukado (IE) alvokas la laboristojn kaj sindikatanojn peti de la jordaniaj aŭtoritatoj, ke ili ĉesigu tuj turmentadi la gvidantojn de la Asocioj de la Jordaniaj Instruistoj (AJI) kaj eĉ minaci ĝian ekzistadon. La 31an de decembro,...

de neniammilitointerni je 2021-01-07 16:36

Revuo Esperanto

UEA facila

La eta princo

La eta princo Antoine de Saint-Exupéry. Esperanta traduko de Pierre Delaire. Kanada Esperanto-Asocio / Espéranto-France. Tria eldono, 2010. Dua presado, 2018. 93 paĝoj, 23 cm. ISBN 9782950737656. Prezo 12.50 €. Antaŭ kelkaj monatoj ni recenzis unu el la plej tradukitaj libroj en la mondo La aventuroj de Pinokjo. Fakte Pinokjo estas la dua plej tradukita libro. Nun venas la vico de la unua: La eta princo de Antoine de Saint-Exupery. Aperis almenaŭ tri cent tradukoj de la originala franca versio. Esperanto estas inter ili jam de 1961, kiam aperis la unua Esperanta eldono. Do, ŝajnas ke tiu juvelo de la homa literaturo estas jam tre bone konata ĉie tra la mondo kaj ene de Esperantujo. Kial do, ĝi bezonas novan recenzon en ĉi tiu retejo? Unue: Ĉar la libro estas tre taŭga por lernantoj. Ĝi ne estas tro longa, do oni povas legi kelkajn paĝojn ĉiutage. La ĉapitroj estas mallongegaj. Se oni preferas, eblas legi la tutan libron en unu aŭ du okazoj, kaj ne laciĝi pro troa legado. Kvankam la verko ne estas longa, ĝi enhavas plenan rakonton, kun komenco, disvolviĝo kaj fino. Due: Ĉar la legado estas utila al ĉiaj legantoj. La pli spertaj ĝuos la ĉarman kaj preskaŭ poezian lingvaĵon; la malpli spertaj lernos multajn novajn vortojn kaj belajn esprimojn kaj vidos ekzemplojn de lerta uzo de la lingvo. Trie: Ĉar la Esperanta eldono estas belege produktita, en tre altkvalita formo, kaj certe instigos al legado kaj eĉ relegado. La verko nepre devus fariĝi parto de la libro-kolekto de ĉiuj esperantistoj, ĉu pro la flua, bel-stila, ege leginda Esperanto, ĉu pro la ĉarmaj desegnaĵoj, kiujn kreis la aŭtoro mem, ĉu pro la traduko, kiu estis reviziita fare de internacia grupo sub la gvidado de Francisko Lorrain. Unua-vide La eta princo ŝajnas esti libro verkita por infanoj, kaj infanoj certe ŝatus la rakonton, la ĉarmajn desegnaĵojn kaj la strangajn rolulojn, kiujn la eta princo renkontas dum siaj vojaĝoj. Tamen, infanoj de ĉiuj aĝoj (eĉ tiuj, kiuj jam travivis multajn naskiĝtagojn) povas ĝui la libron pro ĉiuj aspektoj kaŝitaj sub la simpla lingvaĵo: la filozofia, la morala, la politika, kaj simile. La eta princo tuŝos viajn spiriton kaj koron per tiaj frazoj: “Oni bone vidas nur per sia koro. La esenco estas nevidebla per la okuloj”. Ĝi montros al vi la valoron de amikeco, la gravecon zorgi pri aliaj homoj, kaj, kiel estas skribite sur la dorsa kovrilo: “ke malpravas la homoj, kiuj kredas sin la centro de la mondo”. La libro estas eldonita de Kanada Esperanto-Asocio kaj Espéranto-France. Oni povas aĉeti ĝin ĉe la libroservoj de tiuj du asocioj, kaj ankaŭ ĉe la granda libroservo de Flandra Esperanto-Ligo. Maurizio Giacometto ('Rico')

2021-01-07 11:36

La Balta Ondo

Forpasis centjara esperantisto

La 30an de decembro 2020 forpasis en Toronto Eduardo Vivancos (1920-2020).

Vivancos
Li naskiĝis en Barcelono kaj estis veterano de la hispana interna milito (1936-39), kiu ekziliĝis unue en Francio kaj poste en Kanado.
Lerninte la internacian lingvon en 1936, ekde tiam li fariĝis ĝisosta esperantisto. Plej rimarkinda agado estis lia redaktorado en la 1940aj jaroj de Senŝtatano, organo de Internacio de Junaj Anarkiistoj, kiu eldoniĝis tute en Esperanto.
Satano ekde 1945, en 1973 li ĉeforganizis en Toronto la unuan SAT-kongreson ekster Eŭropo. En Kanado li redaktoris ankaŭ La Torontanon kaj multe propagandis Esperanton internacie en liberecanaj medioj. En 2017 UEA rekonis lian tutvivan Esperantan aktivadon per diplomo pri elstara agado.

Xavi Alcalde

Foto de Xavi Alcalde (majo 2017).

La redakcio de La Ondo de Esperanto kondolencas al la parencoj, amikoj kaj samideanoj de nia eminenta samlingvano Eduardo Vivancos.

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu nekrologoo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2021/01/nekrologo-54

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Forpasis centjara esperantisto appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-01-07 08:21

2021-01-06

Neniam milito inter ni

Usono: Neniu policisto estos akuzata pro la pafoj kontraŭ la Afrik-usonano Jacob Blake

Kerem Yucel / AFP 06/01/2021 Neniu kulpo estis decidita kontraŭ la policistoj, kiuj traboris per kugloj, pasintan 23an de aŭgusto, Jacob Blake, Afrik-usonano 29-jara. Cele al evito de popolribeloj post tiu anonco, la municipa konsilio dekretis urĝan staton...

de neniammilitointerni je 2021-01-06 21:54

Lingva Kritiko

Seksneŭtralaj parencovortoj – rezultoj de opinisondo

Enkonduko

Tradicie en Esperanto parencovortoj kiel patro, patrino, avo, avino, nepo, nepino, fianĉo, fianĉino ktp indikas la sekson de la priparolata persono. Por tiaj parencorilatoj ne ekzistas tradiciaj esprimoj, kiuj estas seksneŭtralaj, do kiuj ne indikas la sekson de la priparolata persono. Notu, ke la formoj kun ge-, ekzemple gepatroj, geavoj, genepoj kaj gefianĉoj, estas tradicie uzataj nur por grupo de miksita aŭ nekonata seksa konsisto, do nek por unuopa persono nek por grupo de konata unuseksa konsisto.

Dum la pasintaj jaroj kreskis la kvanto de publikaj opiniesprimoj de esperantistoj, kiuj sentas bezonon por seksneŭtralaj parenco-esprimoj, interalie ĉar sekso en la nuntempa socio estas malpli grava kategorio ol antaŭe kaj sekve pli ofte nemenciinda, kaj krome ĉar la tradiciaj seks-indikaj esprimoj ne estas aplikeblaj al neduumaj personoj. Aperis diversaj proponoj por specifaj esprimoj por esprimi parenco-rilatojn en seksneŭtrala maniero. Lige al tio ankaŭ vigliĝis la esperantologia diskuto pri tio, kiuj el tiuj proponoj estas preferindaj aŭ almenaŭ akcepteblaj laŭ esperantologiaj kriterioj kiel komunika klareco kaj konformeco kun la Fundamento, kun la jama lingvouzo kaj kun la ĝenerala lingva sistemo.

Entute ekzistas dek proponoj por tio, kiel oni povus en sistemeca maniero enkonduki seksneŭtralajn parencovortojn en Esperanton. Por pli bone kompreni, kiom popularaj estas ĉi tiuj diversaj proponoj, mi okazigis opinisondon pri ili. En ĉi tiu artikolo mi prezentas la rezultojn de ĉi tiu opinisondo.

La dek proponoj

En Oktobro 2020 aperis la artikolo Komparo inter dek sistemoj por seksneŭtralaj parencovortoj, en kiu mi kune kun la du kun-aŭtoroj Luko Cerante kaj Robin van der Vliet prezentis dek al ni konatajn proponoj por sekse neŭtralaj parencovortoj en Esperanto kaj listigis avantaĝojn kaj malavantaĝojn de ĉiuj proponoj. La samaj dek sistemoj estis pritaksataj de la partoprenantoj de la opinisondo. En la opinisondo la sistemoj ne ricevis iujn ajn nomojn, ĉar la nomado mem estas foje kontestata kaj povus influi la juĝojn pri la sistemoj. Tamen por konvene priskribi la sistemojn en ĉi tiu artikolo, mi ja devas uzi iujn nomojn por ili. Mi ĉi-sube prezentas ilin plejparte kun la samaj nomoj kiel en la antaŭa artikolo, krom ke mi nun preferas la esprimojn neŭtraligo-sistemo kaj pruntvorto-sistemo anstataŭ la antaŭe uzitajn nomojn signifoŝanĝismo kaj parentismo.

Escepte de la aldonitaj nomoj por la sistemoj, la jenaj klarigoj de la dek sistemoj estas la samaj klarigoj, kiuj ankaŭ estis uzataj en la opinisondo:

  • Neŭtraligo-sistemo: Uzado de la tradiciaj sen-afiksaj formoj kiel “patro”, “avo”, “nepo” kaj “fianĉo” kun seks-neŭtrala interpreto
  • Pruntvorto-sistemo: Uzado de novaj seksneŭtralaj parencrilataj radikoj bazitaj je seksneŭtrale aŭ ambaŭsekse uzeblaj radikoj el aliaj lingvoj, ekzemple “parento” por “patr(in)o”, “avuo” por “av(in)o”, “nepoto” por “nep(in)o” kaj “fianceo” por “fianc(in)o”
  • J-sistemo: Uzado de novaj seksneŭtralaj parencrilataj radikoj formitaj per modifado de la tradiciaj virseksaj radikoj per aldono de “j” post la unua vokalo (kaj eventuala ŝanĝo de tiu vokalo de “i” al “e”), ekzemple “pajtro” por “patr(in)o”, “ajvo” por “av(in)o”, “nejpo” por “nep(in)o” kaj “fejanĉo” por “fianĉ(in)o”
  • Kunmetosistemo: Uzado de sekse neŭtralaj parencovortoj kreitaj per kunmetado de malmultaj afiksecaj elementoj por la plej bazaj parencorilatoj, ekzemple “abo” por “patr(in)o”, “ababo” por “av(in)o” kaj “idido” por “nep(in)o”
  • Ge-sistemo: Uzado de la prefikso “ge-” por krei seksneŭtralajn parencovortojn surbaze de virseksaj radikoj, ekzemple “gepatro” por “patr(in)o”, “geavo” por “av(in)o”, “genepo” por “nep(in)o” kaj “gefianĉo” por “fianĉ(in)o”
  • Ri-sistemo: Prefikseca uzado de “ri-” por krei seksneŭtralajn parencovortojn surbaze de virseksaj radikoj, ekzemple “ripatro” por “patr(in)o”, “riavo” por “av(in)o”, “rinepo” por “nep(in)o” kaj “rifianĉo” por “fianĉ(in)o”
  • Ul-sistemo: Uzado de la sufikso “-ul-” por krei seksneŭtralajn parencovortojn surbaze de virseksaj radikoj, ekzemple “patrulo” por “patr(in)o”, “avulo” por “av(in)o”, “nepulo” por “nep(in)o” kaj “fianĉulo” por “fianĉ(in)o”
  • Um-sistemo: Uzado de la sufikso “-um-” por krei seksneŭtralajn parencovortojn surbaze de virseksaj radikoj, ekzemple “patrumo” por “patr(in)o”, “avumo” por “av(in)o”, “nepumo” por “nep(in)o” kaj “fianĉumo” por “fianĉ(in)o”
  • Go-sistemo: Uzado de la prefikso “go-” por krei seksneŭtralajn parencovortojn surbaze de virseksaj radikoj, ekzemple “gopatro” por “patr(in)o”, “goavo” por “av(in)o”, “gonepo” por “nep(in)o” kaj “gofianĉo” por “fianĉ(in)o”
  • E-sistemo: Uzado de la sufikso “-e-” por krei seksneŭtralajn parencovortojn surbaze de virseksaj radikoj, ekzemple “patreo” por “patr(in)o”, “aveo” por “av(in)o”, “nepeo” por “nep(in)o” kaj “fianĉeo” por “fianĉ(in)o”

La opinisondo

La opinisondo enhavis plurajn demandojn:

  • Demando pri tio, kiugrade la partoprenanto sentas bezonon je seksneŭtralaj parencovortoj
  • Demando pri tio, kiun sistemon la partoprenanto plej preferas
  • Taksado de ĉiu el la dek proponoj sur kvin-punkta skalo (de tre bona ĝis tre malbona)
  • Taksado de la ideo kombini plurajn sistemojn
  • Demando pri tio, kiugrade la partoprenanto sentas bezonon je seksneŭtralaj nobeltitoloj
  • Demando pri tio, ĉu estas kialo por preferi alian solvon por nobeltitoloj ol por parencovortoj
  • Demandoj pri tio, kiujn el la dek proponoj la partoprenanto jam antaŭe konis, kaj ĉu ri legis la artikolon Komparo inter dek sistemoj por seksneŭtralaj parencovortoj.
  • Demandoj pri la aĝo kaj loĝlando de la partoprenanto kaj pri tio, ĉu la partoprenanto membras en la Akademio de Esperanto
  • Eblo de komentado pri la opinisondo

Entute la opinisondon partoprenis 133 homoj el almenaŭ 33 landoj, interalie 19 membroj de la Akademio de Esperanto.

Malsame ol ĉe la enketo pri la efektiva uzado de seksneŭtralaj pronomoj, mi ĉe ĉi tiu opinisondo pri seksneŭtralaj parencovortoj ne penis havi kiel eble plej reprezentan samplon de partoprenantoj, ĉar la ideo malantaŭ ĉi tiu opinisondo ne estis fari enketon iel reprezentan por la esperantistaro kiel tuto, sed ĉefe enketi pri la opinioj de tiuj, kiuj plej forte sentas bezonon je seksneŭtralaj parencovortoj, kaj krome inter membroj de la Akademio de Esperanto. La ideo estas, ke por tiuj, kiuj jam nun volas uzi seksneŭtralajn parencovortojn, estas utile scii, kiuj el la dek proponoj havas ŝancon disvastiĝi kaj enradikiĝi en la lingvo. Por tio en la frua fazo necesas ĉefe la subteno fare de tiuj, kiuj sentas fortan bezonon je seksneŭtralaj parencovortoj, dum por la longdaŭra sukceso krome utilas elekti ion, kio ne vekos grandan kontraŭstaron inter Akademianoj kaj eble iam – post la enradikiĝo en la efektiva lingvouzo – eĉ povus ricevi Akademian aprobon.

Konforme kun ĉi tiuj ideoj, mi diskonigis la opinisondon en pluraj retaj forumoj, en kiuj mi en la pasinteco jam rimarkis relative altan nivelon de intereso pri ĉi tiu temo. Aldone mi informis preskaŭ ĉiujn membrojn de la Akademio de Esperanto pri la opinisondo (ne ĉiujn, ĉar post la diskonigo de la artikolo Komparo inter dek sistemoj por seksneŭtralaj parencovortoj kvar Akademianoj komunikis, ke ili ne volas ricevi informojn pri la planata opinisondo). Tamen iu plusendis unu el miaj diskonigoj de la opinisondo al la tre granda fejsbuka grupo Esperanto, kio supozeble kontribuis unuflanke al pli granda kvanto de partoprenantoj, kaj aliflanke al pli alta proporcio de partoprenantoj, kiuj tute ne aŭ nur iomete sentas bezonon je seksneŭtralaj parencovortoj.

El la 133 partoprenantoj, 44 (33%) havas malpli ol 30 jarojn, 53 (40%) havas inter 30 kaj 49 jarojn, kaj 34 (26%) havas almenaŭ 50 jarojn. Du partoprenantoj ne indikis sian aĝon. La konsisto laŭ geografiaj-kulturaj mondpartoj estas jena: 70 partoprenantoj (53%) venas de Eŭropo sen anglalingvaj landoj kaj sen eks-sovetuniaj landoj, 33 partoprenantoj (25%) venas de anglalingvaj landoj, 16 (12%) de Latinameriko, 5 (4%) de Rusujo kaj 4 (3%) de kvar malsamaj aziaj landoj (Ĉinujo, Barato, Filipinoj kaj Israelo). La kvin landoj kun la plej multaj partoprenantoj estis Usono (16 partoprenantoj), Francujo (12), Germanujo (12), Brazilo (9) kaj Britujo (9).

Rezultoj de la opinisondo

Laŭ diversaj mezuroj la tri plej subtenataj proponoj en ĉi tiu opinisondo estas la ge-sistemo, la pruntvorto-sistemo kaj la neŭtraligo-sistemo. En ĉi tiu sekcio mi klarigas plurajn detalojn pri la diversaj mezuroj, kiujn mi aplikis.

Kiel montrite en la jena grafikaĵo, 38% de la partoprenantoj indikis, ke ili forte sentas bezonon por seksneŭtralaj parencovortoj, 30% indikis, ke ili iomete sentas bezonon por seksneŭtralaj parencovortoj, kaj 32% indikis, ke ili tute ne sentas bezonon por seksneŭtralaj parencovortoj.

Kompare kun tio, ĉe nobeltitoloj estis malpli granda bezono je seksneŭtralaj esprimoj: 14% sentas fortan bezonon, 33% iometan bezonon kaj 53% nenian bezonon.

Malgraŭ ĉi tiuj diferencoj en la sentata bezono de seksneŭtralaj esprimoj, nur 11% opinias, ke estas kialo por preferi alian solvon por nobeltitoloj ol por parencovortoj. Inter la indikitaj kialoj por tio plej ofte estis menciite, ke nobeltitoloj rilatas al antaŭa malegaleca tempo kaj sekve ne vere gravas por la moderna strebado al seksegaleco.

Ĉiu partoprenanto taksis ĉiun el la dek sistemoj sur kvin-punkta skalo, per unu el la taksoj Tre bona, Bona, Akceptebla, MalbonaTre malbona. Se oni atribuas al ĉi tiuj kvin taksoj la valorojn 4, 3, 2, 1 kaj 0 respektive, oni povas kalkuli la averaĝan takson, kiun ĉiu el la dek sistemoj ricevis. La plej altan averaĝon inter ĉiuj 133 partoprenantoj atingis la ge-sistemo, nome 2,23. La due kaj trie plej altajn averaĝojn atingis la neŭtraligo-sistemo (1,95) kaj la pruntvorto-sistemo (1,54). Se oni atentas nur la taksojn de tiuj 50 partoprenantoj, kiuj forte sentas bezonon por seksneŭtralaj parencovortoj, denove ĉi tiuj tri sistemoj estas la tri plej sukcesaj, sed en alia ordo: Inter ĉi tiuj partoprenantoj plej bone sukcesas la pruntvorto-sistemo kun averaĝo de 2,18, sekvata de la ge-sistemo (2,06) kaj la neŭtraligo-sistemo (1,86). Ankaŭ inter la 19 partoprenantoj membrantaj en la Akademio la samaj tri sistemoj estas plej alte taksataj, sed denove en alia ordo: Inter la Akademianoj la averaĝa takso por la ge-sistemo estas 2,00, por la pruntvorto-sistemo 1,56, kaj por la neŭtraligo-sistemo 1,11.

La jena grafikaĵo montras la averaĝajn taksojn de ĉiu el la dek sistemoj surbaze de ĉi tiuj tri grupoj de partoprenantoj.

Aldone al la dek sistemoj, en ĉi tiu grafikaĵo ankaŭ aperas “kombinado”, do la ideo, ke oni kombinu plurajn sistemojn, ĉar ankaŭ ĉi tiun ideon la partoprenantoj taksis laŭ la sama kvin-punkta skalo. Kiel oni povas vidi, la ideo de tia kombinado tamen ne ricevis favoran taksadon, kun averaĝo de 0,97, 1,18 kaj 1,28 en la tri grupoj (la valoro 1 reprezentas la takson Malbona).

Dum la tri jam menciitaj sistemoj en ĉiuj tri grupoj de partoprenantoj konsistigis la tri plej alte taksatajn sistemojn, eĉ se en malsama ordo, la kvara pozicio dependas de la konsiderata grupo. Se oni konsideras la taksojn de ĉiuj partoprenantoj, en la kvara loko estas la ul-sistemo, sed ĝi estas nur en la sesa loko inter la partoprenantoj kun forta bezono je seksneŭtralaj parencovortoj, kaj en la sepa loko inter Akademianoj. Laŭ la taksoj de la partoprenantoj kun forta bezono je seksneŭtralaj parencovortoj, en la kvara loko estas la J-sistemo, sed ĝi estas nur en la sesa loko inter ĉiuj partoprenantoj kaj en la kvina loko inter Akademianoj. Laŭ la taksoj de la Akademianoj la kvaran lokon okupas la e-sistemo, sed inter ĉiuj partoprenantoj ĝi estas nur en la sepa loko, kaj same inter partoprenantoj kun forta bezono je seksneŭtralaj parencovortoj.

Por kelkaj legantoj verŝajne estas interese vidi ne nur la averaĝajn taksojn, sed ankaŭ vidi la distribuon de la kvin takso-ŝtupoj. La ĉi-subaj grafikaĵoj montras ĉi tiun informon por la kvar sistemoj, kiuj estis plej bone taksitaj de la partoprenantoj kun forta bezono je seksneŭtralaj parencovortoj.

Post la komenca demando pri tio, kiugrade la partoprenanto sentas bezonon por seksneŭtralaj parencovortoj, tiuj, kiuj respondis, ke ili sentas iometan aŭ fortan bezonon, estis petataj indiki sian plej preferatan sistemon. Aliflanke tiuj, kiuj indikis, ke ili tute ne sentas bezonon por seksneŭtralaj parencovortoj, ne vidis ĉi tiun demandon, sed rekte iris al la taksado de la unuopaj sistemoj.

La respondoj al ĉi tiu demando pri la preferata sistemo donas similan bildon kiel la jam prezentitaj rezultoj el la taksado-demandoj. Kiel montras la ĉi-suba grafikaĵo, 34% de la partoprenantoj kun forta aŭ iometa bezono je seksneŭtralaj parencovortoj plej preferas la ge-sistemon, 27% de ili plej preferas la neŭtraligo-sistemon kaj 20% plej preferas la pruntvorto-sistemon, dum ĉiuj aliaj sistemoj estas plej preferataj de malpli ol 6% de ĉi tiuj partoprenantoj. (En la grafikaĵo aperas -ip-, ĉar unu partoprenanto indikis, ke ri plej preferas la uzadon de la sufikso -ip- por seksneŭtralaj parencovortoj. Fakte la sufikso -ip- estis enkontukita kiel eksplicita markilo de neduumeco kaj ne estis intencita kiel seksneŭtraliga sufikso. Verŝajne tiu partoprenanto ne bone komprenis la distingon inter eksplicite neduuma esprimo (uzebla nur por neduumuloj) kaj seksneŭtrala esprimo (uzeblaj por ĉiu ajn homo sendepende de la sekso).)

La sekva grafikaĵo montras la rezultojn al la demando pri la plej preferata sistemo limigitajn al tiuj partoprenantoj, kiuj sentas fortan bezonon por seksneŭtralaj parencovortoj. En ĉi tiu grupo la ge-sistemo, la neŭtraligo-sistemo kaj la pruntvorto-sistemo estas laŭ ĉi tiu mezuro precize same popularaj, ĉar ĉiun el ili 26% de la partoprenantoj de ĉi tiu grupo konsideras plej preferata. Neniu alia sistemo estas konsiderata plej preferata de pli ol 6% de la partoprenantoj de ĉi tiu grupo.

Kiel jam menciite supre, la partoprenantoj ankaŭ taksis la ideon kombini plurajn sistemojn. Entute nur 21% de ĉiuj partoprenantoj taksis ĉi tiun ideon Akceptebla, BonaTre bona, do 79% taksis ĝin MalbonaTre malbona. Inter la partoprenantoj kun forta bezono por seksneŭtralaj parencovortoj, 36% taksis ĉi tiun ideon Akceptebla, BonaTre bona. Ankaŭ estis demando pri tio, kiuspecajn kombinojn de pluraj sistemoj la partoprenantoj trovus bonaj aŭ akcepteblaj, kaj kiuspecajn kombinojn ili trovus malbonaj. Al ĉi tiu demando eblis respondi per libere vortumebla teksto. Iom malpli ol duono de la partoprenantoj respondis ion ĉi tie. La plej multaj el la respondintoj donis klarigojn pri tio, kial laŭ ili malbonas kombini plurajn sistemojn, nome ĉar tio estas nesistemeca, malfacile lernebla, kaj/aŭ nekohera kun la ĝenerala sistemeco de Esperanto. Krome kelkaj indikis siajn ideojn pri tio, kiuj kombinoj de pluraj sistemoj povus bone funkcii, ekzemple la pruntvorto-sistemo por la plej gravaj parencovortoj kaj la ge-sistemo alie.

La partoprenantoj ankaŭ respondis demandon pri tio, ĉu ili jam antaŭ la opinisondo konis la diversajn proponitajn sistemojn. La jena grafikaĵo montras, kiom konataj la diversaj sistemoj estis inter ĉiuj partoprenantoj:

La jena grafikaĵo montras, ke ĝenerale la pli konataj sistemoj estis iomete pli pozitive taksataj ol la malpli konataj:

La punkto, kiu estas klare sub la tendenc-linio, estas la punkto de la J-sistemo. Tio signifas, ke la J-sistemo ricevis relative malaltan takson kompare kun ĝia relative alta nivelo de konateco.

Ankaŭ indas rigardi la konatecon de la sistemoj kaj ĝian influon al ilia populareco por la limigita grupo de partoprenantoj kun forta bezono por seksneŭtralaj parencovortoj:

En ĉi tiu grupo la konateco havas iom malpli da influo al la populareco ol ĉe la tuta partoprenantaro. Ĉi-foje la punkto por la J-sistemo (la kvara laŭ konateco kaj laŭ populareco) troviĝas nur iomete sub la tendenc-linio, dum la punkto, kiu plej malproksimas de la tendenc-linio, estas la punkto por la pruntvorto-sistemo (la plej alta punkto). Tio signifas, ke la pruntvorto-sistemo malgraŭ nur modera nivelo de konateco tamen estas tre populara en ĉi tiu grupo.

Mi ankaŭ analizis la influon de aĝo al la respondoj. La sola statistike signifa diferenco inter la aĝgrupoj estas, ke inter la partoprenantoj pli aĝaj ol 50 estas signife malpli da homoj, kiuj sentas fortan bezonon je seksneŭtralaj parencovortoj (nome 21%), ol inter la pli junaj partoprenantoj (ĉe kiuj estas 44%). Koncerne la preferojn inter la diversaj sistemoj por seksneŭtralaj parencovortoj ne ekzistas signifaj diferencoj inter la aĝgrupoj. Krome ankaŭ la fakto, ĉu la partoprenanto antaŭe legis la artikolon Komparo inter dek sistemoj por seksneŭtralaj parencovortoj, ne havis statistike signifan influon al la preferoj inter la diversaj sistemoj.

Fine de la demandaro, la partoprenantoj havis la eblon lasi komentojn pri la opinisondo. 31% de la partoprenantoj uzis tiun eblon. La plej oftaj komentoj estis pozitivaj aŭ negativaj opiniesprimoj pri la ĝenerala ideo de seksneŭtrala lingvaĵo kaj opinisondo pri la temo, ekzemple dank-esprimoj pri tio, ke mi okupiĝas pri la afero, aŭ opiniesprimoj, laŭ kiuj la tuta ideo de seksneŭtralaj parencovortoj estas stulta. Inter ĉi tiaj respondoj estis entute iom pli da pozitivaj opiniesprimoj ol da negativaj. Krome ankaŭ estis inter tiuj respondoj laŭdoj pri la bone strukturita demandaro, petoj diskonigi la rezultojn en certaj forumoj, kaj komentoj pri malklaraĵoj en unuopaj demandoj, ekzemple ke ne estis difinite, kion signifas senti bezonon por seksneŭtralaj parencovortoj.

Ebla misinterpreto ĉe la neŭtraligo-sistemo

Kiam mi atente trarigardis la respondojn donitajn de unu Akademiano, mi rimarkis malkoheraĵon inter iu tekste donita respondo kaj la juĝo, ke la neŭtraligo-sistemo estas “akceptebla”. Mi do kontaktis la koncernan Akademianon por pli bone kompreni rian vidpunkton. Mi klarigis mian dubon al ri, kaj ri resondis, ke ri miskomprenis la klarigojn pri la neŭtraligo-sistemo kaj fakte ne opinias tiun proponon akceptebla, sed malbona. Post ĉi tiu okazaĵo, mi decidis kontakti ĉiujn Akademianojn, kiuj taksis la neŭtraligo-sistemon AkcepteblaBona por vidi, ĉu ankoraŭ iu alia miskomprenis la klarigojn. Mi alskribis ilin per la jena teksto:

Responde al la demando «Kiel vi taksas la uzadon de la tradiciaj sen-afiksaj formoj kiel “patro”, “avo”, “nepo” kaj “fianĉo” kun seksneŭtrala interpreto?», vi respondis “Akceptebla”/”Bona”. Notu, ke akcepto de seksneŭtrala interpreto de “patro” implicas akcepton de la uzado de “patro” por patrino, kies sekson oni ial volas lasi nemenciita. Ĉu vi vere taksas bona ĉi tian uzadon de “patro”? Aŭ ĉu vi eble interpretis la esprimon “kun seksneŭtrala interpreto” malsame ol mi ĵus klarigis? Kaj ĉu vi opinias, ke la vortoj “patro”, “avo”, “nepo” kaj “fianĉo” funkcias ĉiuj same koncerne la markadon de la sekso de la priparolato, aŭ ĉu vi eble opinias, ke iu el ili pli bone uzeblas en seks-kaŝaj kuntekstoj ol alia?

Reage al tio, unu plia Akademiano klarigis, ke ri miskomprenis la neŭtraligo-sistemon kaj ne opinias tian uzon de la sen-afiksaj parencovortoj akceptebla. Du pliaj klarigis, ke iliaj juĝoj pri la neŭtraligo-sistemo baziĝis ĉefe sur la ideo, ke oni povus uzi multenombrajn formojn kiel patroj seksneŭtrale imite al la latinidaj lingvoj.

Por la analizado de la rezultoj mi decidis fari nur minimumajn ŝanĝojn al la unue donitaj respondoj: La taksojn de la neŭtraligo-sistmo fare de la du Akademianoj, kiuj eksplicite diris, ke ili antaŭe miskomprenis la aferon kaj fakte ne opinias tiun sistemon akceptebla, mi ŝanĝis de “Akceptebla” al “Malbona”. Sed la taksojn de tiuj, kiuj pravigis siajn juĝojn per la multenombra formo, mi lasis senŝanĝaj, kvankam mia kompreno de seksneŭtrala vorto estas, ke ĝi ankaŭ ununombre funkciu kiel plene seksneŭtrala vorto.

Tute povas esti, ke ankaŭ inter la ne-Akademianoj partoprenintaj la opinisondon okazis similaj miskomprenoj aŭ juĝoj bazitaj nur sur ideoj pri la multenombra uzado de vortoj. Tamen mi tion ne povis testi kadre de ĉi tiu opinisondo, ĉar la ne-Akademiajn partoprenintojn mi ne povis identigi kaj kontakti.

Personaj taksoj pri la praktikaj sekvoj de la rezultoj

En la opinisondo la tri plej popularaj sistemoj estis la ge-sistemo (gepatro, geavo, gekuzo ktp), la neŭtraligo-sistemo (patro, avo, kuzo ktp kun seksneŭtrala interpreto) kaj la pruntvorto-sistemo (ekzemple parento, avuo, kuzeno ktp laŭ alilingvaj esprimoj; pri la precizaj formoj de la seksneŭtralaj pruntvortoj ankoraŭ devas esti trovata interkonsento inter la subtenantoj de ĉi tiu sistemo). La ordo de populareco inter ĉi tiuj tri sistemoj dependas de la uzata mezuro. Ĉiuj aliaj sistemoj ricevis entute signife malpli da subteno.

Pro ĉi tiuj rezultoj mi nun opinias, ke ne plu indas elspezi energion por unu el la sistemoj, kiuj ne sukcesis esti inter la tri plej sukcesaj de ĉi tiu opinisondo. Tio kompreneble ankaŭ validas por la J-sistemo, kiun mi – kiel verŝajne multaj legantoj scias – aktive subtenadis kaj uzadis dum preskaŭ tri jaroj antaŭ la okazigo de ĉi tiu opinisondo. Mi do nun ĉesas uzi la J-sistemon, kaj anstataŭe praktikas miksaĵon de la pruntvorto-sistemo kaj la ge-sistemo.

La neŭtraligo-sistemon mi opinias tre problema, ĉar provoj uzi vortojn kiel patro, frato kaj edzo en seksneŭtrala maniero – do foje ankaŭ por inoj, kiam la ineco estas ne aparte emfazinda – kondukos al seriozaj miskomprenoj, se oni komunikas kun homoj, kiuj ne scias, ke oni uzas tiujn vortojn kun tiel ŝanĝita signifo.

Ĉe la ge-sistemo teorie ankaŭ povas okazi miskomprenoj, ekzemple kiam iu, kiu havas nur fratinojn kaj neniujn fratojn, diras miaj du gefratoj en kunteksto, en kiu ri opinias la sekson nemenciinda, kaj la aŭskultanto surbaze de la tradicia signifo de ge- konkludas, ke devas temi pri unu ino kaj unu iĉo. Tamen tiaj miskomprenoj ĉe la ge-sistemo ĝenerale estas malpli oftaj, malpli gravaj kaj malpli ĝenaj ol ĉe la neŭtraligo-sistemo. Krome la ge-sistemo estas io, al kio multaj lingve spertaj esperantistoj nature alvenis kaj kio jam estas praktikata pli multe ol ĉiuj aliaj proponoj.

La pruntvorto-sistemo tute ne suferas de la supre menciita problemo de miskomprenoj: Ĉe nove enkondukitaj vortoj ne povas okazi tiaj miskomprenoj, sed maksimume nekompreno, kiu tamen ĝenerale estas pli rapide rimarkita kaj solvita. Kompare kun la neŭtraligo-sistemo tio estas grandega avantaĝo, sed kompare kun la ge-sistemo, ĝi estas nur iometa avantaĝo, ĉar la miskomprenoj ĉe la ge-sistemoj ne estas tiom gravaj. La ĉefa kialo por tio, ke la pruntvorto-sistemo nun estas mia plej preferata sistemo, estas, ke mi tre ŝatas la ideon, ke ĉe la parencovortoj same kiel ĉe la plej multaj aliaj personvortoj la baza person-indika radiko estu seksneŭtrala, kaj ke la inaj, iĉaj kaj ipaj (do neduumaj) formoj estu afikse derivitaj de ĝi en simetria maniero.

Kvankam mi forte kontraŭas la neŭtraligo-sistemon ĉe la plej klare iĉaj radikoj kiel patro, frato kaj edzo, mi eble povus akcepti ĝin ĉe pli marĝenaj vortoj kiel ekzemple kuzo, fianĉo, la nobeltitoloj (aŭ almenaŭ parto de ili), kaj la vorto bubo (tradicie klasata kiel vira, kvankam jam ekzistas atestoj de seksneŭtrala uzo de buboj; notu, ke ne ekzistas io komparebla por la plej klare iĉaj radikoj kiel patro, frato kaj edzo). Sed malgraŭ tio, ke mi povus akcepti la neŭtraligo-sistemon ĉe tiaj pli marĝenaj vortoj, mi tamen ankaŭ tie preferas la ne-miskompreneblan pruntvorto-sistemon.

Por ke la pruntvorto-sistemo povu pli bone funkcii en praktiko kaj iĝi vera konkurenco por la ge-sistemo en la efektiva lingvouzo, necesas trovi interkonsenton inter la subtenantoj de ĉi tiu sistemo pri la precizaj formoj de la seksneŭtralaj pruntvortoj. Tio laŭ mi atingeblas nur per tio, ke oni okazigas plian opinisondon, similan al la ĉi-artikole priraportita, por sondi la preferojn inter la diversaj proponoj por seksneŭtralaj pruntvortoj uzeblaj anstataŭ la tradiciaj iĉaj radikoj. Temas entute pri dek unu parencovortoj, sep nobeltitoloj, du religiaj titoloj kaj kvin aliaj vortoj (viro, knabo, sinjoro, fraŭlo kaj bubo), kaj por kelkaj el ĉi tiuj 25 vortoj eble eĉ ne necesas enkonduki novan radikon. En tiu dua opinisondo ankaŭ eblas denove sondi la opiniojn pri la neŭtraligo-sistemo kaj la ge-sistemo, ĉi-foje kun pli bonaj klarigoj pri tio, kion signifas uzi vorton en seksneŭtrala maniero, por eviti miskomprenojn de la speco observita ĉe la unua opinisondo. Krome per apartaj demandoj pri apartaj vortoj eblas eltrovi, ĉu eble por kelkaj el la pli marĝenaj vortoj la neŭtraligo-sistemo sukcesas havi pli da subteno ol ĉe la pli klare iĉaj radikoj kiel patro, frato kaj edzo.

Mi tre ŝatus tuj plene uzi la pruntvorto-sistemon, sed en la hejma lingvouzo kun miaj infanoj mi ne volas enkonduki novajn radikojn, pri kies sukceso en la planita dua opinisondo mi ankoraŭ ne certas. Pro tio mi nun hejme praktikas miksaĵon de la ge-sistemo kaj la pruntvorto-sistemo. Ĉi lastan mi uzas nur ĉe tiuj radikoj, ĉe kiuj mi estas sufiĉe certa, ke ili havos la subtenon de la plej multaj subtenantoj de la pruntvorto-sistemo, ekzemple avuo (geavo), kuzeno (gekuzo), nepoto (genepo), nievo (genevo), sioro (gesinjoro) kaj monĥo (gemonaĥo). Tamen laŭ mi gravas relative baldaŭ havi klarecon pri ĉiuj tuŝitaj vortoj, do mi planas okazigi la duan opinisondon ene de la venonta duonjaro.

Konkludo

En ĉi tiu artikolo mi prezentis la rezultojn de opinisondo pri seksneŭtralaj parencovortoj. Laŭ diversaj mezuroj la tri plej popularaj sistemoj por seksneŭtralaj parencovortoj estas la ge-sistemo (gepatro, geavo, gekuzo ktp), la neŭtraligo-sistemo (patro, avo, kuzo ktp kun seksneŭtrala interpreto) kaj la pruntvorto-sistemo (ekzemple parento, avuo, kuzeno ktp laŭ alilingvaj esprimoj). Ĉe la neŭtraligo-sistemo eble okazis miskompreno ĉe parto de la partoprenantoj.

La plano por la proksima estonteco estas fari plian opinisondon por prisondi la preferojn pri la diversaj proponoj por seksneŭtralaj pruntvortoj kaj tiel kontribui al pli rapida unuecigo de la pruntvorto-sistemo. En tiu opinisondo ankaŭ la preferoj por la ge-sistemaj kaj neŭtraligo-sistemaj formoj povas denove esti prisondataj, ĉi-foje kun pli eksplicitaj klarigoj de la intencata seksneŭtraleco por eviti mis-interpretojn.

de Markos Kramer je 2021-01-06 18:28

Neniam milito inter ni

Honkongo: ĉirkaŭ kvindek opoziciantoj estis arestitaj nome de la leĝo pri nacia sekureco

AFP 06/01/2021 Bildo: pluraj opoziciaj figuroj pozas la 11an de julio 2020 en Honkongo. Hongkongo plenumis merkredon sian plej vastan polican operacon nome de la nova leĝo pri nacia sekureco. Multaj figuroj de la opozicio kiel James To, Andrew Wan kaj...

de neniammilitointerni je 2021-01-06 16:23

Global Voices

Alvoko al esprimlibereco en Kubo post kiam membroj de artkolektivo estis forpelitaj dum paca protesto

Protestantoj en Havano esprimas solidarecon kun la Movado San Isidro

Manifestacio fronte al la Kuba Ministerio pri Kulturo en Havano. Foto el la Fejsbuk-konto de Reynier Leyva Novo, uzata kun permeso.

Ekde novembro grupo da kubanoj postulas esprimliberecon montrante solidarecon kun membroj de artkolektivo, kiu alfrontis reprezaliojn fare de ŝtataj aŭtoritatoj.

La 27-an de novembro grupo da junaj kubanoj manifestaciis fronte al la Kuba Ministerio pri Kulturo en Havano por montri solidarecon kun la Movado San Isidro (MSI), plejparte nigrula kolektivo, kies membroj estas forpelitaj el ĝia sidejo. La manifestacio komenciĝis kun iom pli ol dekduo da protestantoj, kiuj venis al la ministerio matene kaj al kiuj baldaŭ spontanee aliĝis pli ol 200 homoj.

MSI estas plurdisciplina kolektivo el plejparte artistoj kaj aktivuloj, kiuj celas protekti kulturajn rajtojn en la insulo. Nokton antaŭ la manifestacio, la 26-an de novembro, pli ol dekduo da homoj estis perforte forpelitaj fare de la Kuba Ŝtata Sekureco el la domo N 955 en strato Damas, la konstruaĵo kiu servas kiel sidejo de la kolektivo en San Isidro, antaŭurbo de Havano, kiu donis la nomon al la kolektivo. La 15 homoj fermis sin mem por pli ol semajno — iuj el ili malsatstrikis — por postuli liberigon de repkantisto Denis Solis Gonzalez, arestita la 10-an de novembro kaj kondamnita al ok monatoj en malliberejo. Solis estis trovita kulpa pri forpelo de policisto, kiu eniris lian domon sen havi juĝistan permeson.

La 15-membra grupo grandparte spegulas la religian, rasan, aĝan kaj klasan diversecojn de la lando. Inter ili estis islamano, budhano, sendependa ĵurnalisto, romkatoliko, gejo-adoleskulo provanta eviti devigan militservon, subtera repkantisto kaj du eksaj universitataj profesoroj. Iuj kiel vida artisto Luis Manuel Otero, kuratoro Anamely Ramos kaj repkantisto Maykel Castillo lanĉis malsatstrikon. Aliaj kiel verkisto Carlos Manuel Álvarez veturis tien por registri la eksterordinaran eventon kaj subteni la grupon San Isidro.

Ekde la 17-a de novembro, kiam la grupo decidis fermi sin mem por kune legi poezion protestante kontraŭ la malliberigo de la juna Denis Solis, ili estis sieĝitaj de reprezaliaj kubaj sekurecaj fortoj, kiuj minacis aresti iun ajn kiu aŭdacos forlasi la konstruaĵon. Ili estis ankaŭ perforte atakitaj de huliganoj, kiuj martelis la pordon, dum polico, troviĝanta nur kelkajn paŝojn for, ne enmiksiĝis, kaj parto de iliaj manĝaĵoj estis konfiskita.

Luis Manuel Otero Alcántara dum malsatstriko. Foto el la Fejsbuk-konto de Katherine Bisquet, uzata kun permeso.

Tiu ĉi protesto estis konsiderata kiel netolerebla arogantaĵo fare de la kuba politika polico, kiu kreskigis la situacion ĝis nacia krizo, inkludinta ofendojn, arestojn, reprezaliojn kontraŭ manifestacioj en publikaj lokoj kaj fine ĝis perforta atako fare de la aŭtoritatoj kontraŭ la konstruaĵo ĉe la domo N 955 en strato Damas. La krizo ankaŭ instigis multe da solidareco kaj danke al poŝtelefonoj kaj vastigita aliro al Interreto, kubanoj povas observi realvive la teroron realigitan de la ŝtato celantan strikantojn fermitajn en San Isidro, por fini ilian proteston.

La manifestacio ĉe la Ministerio pri Kulturo sekvan tagon estis respondo fare de kelkaj artistoj al tiuj eventoj, kiu ankaŭ instigis plurajn homojn eliri surstraten kaj aliĝi al la manifestacio. Posttagmeze la inica grupo el 15 homoj kreskis ĝis 150 kaj nokte atingis jam preskaŭ 300. Kune surstrate ili decidis respondi al la ago de la ŝtata teroro per postulo de reala dialogo. Ili postulis de oficialuloj de la ministerio klarigojn pri la eventoj, la liberigon de Denis Solis, klarigon pri situo de Luis Manuel Otero Álcantara, arestita la 26-an de novembro kaj liberigita provizore, sed arestita denove kaj sendita kontraŭ sia volo al hospitalo. Tamen tiu ĉi deklaro pri la situo de Otero estis donita de la kubaj aŭtoritatoj kaj sciigita nur sekvan tagon, post pli ol ok horoj da protestado kontraŭ la aresto.

Unue, la aŭtoritatoj rifuzis akcepti ilin, sed la protestantoj ne foriris. Poste oficialuloj konsentis akcepti nur 30 homojn, citante “sanprotokolon pri la kronviruso”. La protestantoj respondis per improvizita demokratia kaj kunlabora procezo per kiu ili elektis 32 homojn, kiuj reprezentis la grupan diversecon.

Junaj sendependaj ĵurnalistoj, disidentaj artistoj, centristaj dramistoj kaj engaĝitaj filmfaristoj eniris dialogon kun la vic-ministro pri kulturo Fernando Rojas tiutage, dum homoj ekstere aplaŭdis por aŭdigi sian subtenon al la 32 uloj interne. Polico estis deplojita en la areo ĉirkaŭ la manifestacio por ekagi kaze de bezono.

Manifestacio fronte al la Kuba Ministerio pri Kulturo en Havano. Foto el Fejsbuk-konto de Reynier Leyva Novo, uzata kun permeso.

La 32 intertraktantoj uzis certajn terminojn — kiel “reprezalioj”, “diktaturo”, “esprimlibereco”, “arbitraj arestoj”, “sendependa arto” — kiujn la oficialuloj ne ŝatis, sed post kvar longaj horoj ili atingis interkonsenton pri multaj aferoj. La Kuba Ministerio pri Kulturo promesis “urĝe” esplori la situacion de Denis Solis kaj Luis Manuel Otero Alcantara; ili interkonsentis haltigi policajn ofendojn kaj ofendojn kontraŭ sendependaj artspacoj kaj organizaĵoj kiel la Movado San Isidro; kaj ili interkonsentis aranĝi “plurflankan laborkunvenon kun proponoj pri kulturaj problemoj” por garantii sekurecon de la manifestaciantoj, iuj el kiuj estis jam ŝprucitaj de polico per piprogaso. Oni interkonsentis ankaŭ ke la Kuba Ministerio pri Kulturo devos renkontiĝi kun la grupo la 2-an de decembro por daŭrigi la dialogon.

La protestantoj akceptis la pakton kaj pace disiris. Sekvan tagon tamen vic-ministro Fernando Rojas aperis en speciala programo dum kiu li en malamikaj terminoj priskribis la Movadon San Isidro kaj la verkiston Carlos Manuel Álvarez kiel agentojn de CIA kaj la ŝtata novaĵagentejo Granma nomis la manifestacion “farso“. Dume la Ŝtata Sekureco tenis Luis Manuel Otero Álcantara izolita en hospitalo kontraŭ lia volo kaj la registaro prezentis la aferon kiel usonan komploton.

Artisto Tania Bruguera, unu el la 32 reprezentantoj, diris dum gazetara konferenco la 28-an de novembro, ke “en malpli ol 24 horoj” la kuba registaro rompis kelkajn el la bazaj interkonsentoj, atingitaj dum la antaŭa nokta dialogo.

Restas nur vidi, kio estos la sekvaj paŝoj de la protestantoj aŭ kia estos potenciala influo de la rolo de Luis Manuel Otero en la movado post kiam li estos liberigita el la hospitalo. Lia kazo allogis multe da simpatio de la kuba popolo kaj povas kaŭzi pliajn protestojn estonte. Dume kubaj policaj fortoj estas deplojitaj tra Havano kaj artistoj estas sieĝitaj en siaj hejmoj, dum premado en sociaj amaskomunikiloj fare de kubanoj loĝantaj en la lando kaj ekster ĝi kaj subtenantaj la protestojn daŭras.

La 24-an de novembro kuba prezidanto Miguel Díaz Canel diris en Tvitero, ke “la homoj de San Isidro elektis la malĝustan landon”. Post dek tagoj la registaro oficiale ĉesigis la intertraktojn kun la protestantoj.

de Stano BELOV je 2021-01-06 16:14

Revuo Esperanto

La lernigado de Esperanto per la svahila lingvo

Aperis la 1-a kaj 2-a parto el 2 de la lernigado de Esperanto per la svahila lingvo, prezentita de D-ro Byelongo Elisee Isheloke surbaze de la lernolibro de prof. Nino Vessella, "Jifunze lugha ya kiesperanto". La instru-sesioj estas registritaj kadre de projekto por faciligi virtualan lernadon de Esperanto por ĉiuj en siaj etnaj lingvoj. La projekto nomiĝas "Esperanto-Kursaro Tibor Sekelj", kiun gvidate de prof. Renato Corsetti iniciatis Irana Esperanto-Asocio (IrEA), kiu malavare ĝin donacis al UEAviva, pro kio UEA sincere dankas.
Ĝis nun estas preparitaj lecionoj por la lingvoj araba, kurda, vietnama kaj la persa. Aliaj lingvoj sekvos. Se ankaŭ vi deziras instrui Esperanton virtuale per via etna lingvo bv. kontakti al kursaro.sekelj@gmail.com.

de Redakcio je 2021-01-06 14:02

La Balta Ondo

Juna Amiko: Alvoko al niaj movadanoj

Juna Amiko• Ni bezonas multajn novajn parolantojn!
• Ili bezonas bonkvalitajn kaj konvenajn legaĵojn.
Ne necesas krei solvon — sufiĉas malkovri kaj subteni la solvon, kiu ekzistas jam 45 jarojn, sed apenaŭ ricevas subtenon, kiun ĝi meritas.
Juna Amiko estas:
• Revuo kun varia, aktuala temaro
• Bunte ilustrita, profesia pretigata eldonaĵo
• Tre internacia redakcia teamo
• Rigora lingva kontrolo.

Legu pli ĉe https://www.ilei.info/revuoj/index.php?lingvo=eo

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Juna Amiko: Alvoko al niaj movadanoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-01-06 10:43

2021-01-05

La Balta Ondo

Beletra Almanako, Junio 2020, №38

Beletra AlmanakoEn la 38a almanako Ulrich Lins kaj Probal Daŝgupto nekrologe eseas pri Victor Sadler, konsiderata kiel unu el la plej originalaj voĉoj de la Esperanta poezio, sed li estis ankaŭ grava funkciulo ĉe UEA (redaktoro, direktoro de la Centra Oficejo). Nekrologo pri Hu Guozhu, unu el la ĉefaj tradukistoj de la ĉina literaturo en Esperanton enhavas du liajn poeziajn tradukojn.

Originala prozo venas de tri aŭtoroj: Sten Johansson (Entombigo), Laure Patas d’Illiers (La respondo estas ne, ĉu?) kaj Probal Daŝgupto (La frikta vojo).

Traduke kontribuas Jorge Camacho, prezentante al la Esperanta publiko la novelon Sunplena apokalipsa mateno de la hispana sciencfikciliteratura kritikisto Santiago L. Moreno kaj tri rakontojn (Cent dudek ŝtupoj, Homa korioida gonadotropino, Ritaroj kontraŭ sendormecon) de la madrida verkistino kaj bibliotekistino Mayte Blasco.

Ikaromenipo aŭ la Supernubulo estas verko de Lukiano, kiu verkis en la malnovgreka, ĝin esperantigis Gerrit Berveling, kiu jam konigis en BA du aliajn verkojn de Lukiano. Miguel Fernández enkonduke prezentas ĉi-numere plian portugalan poeton, nome, Fernando Namora, kies ses poemojn li tradukis por la poeziŝatantoj. Kun naŭ poemoj de la usonano Jericho Brown ni konatiĝas danke al la traduko de Suso Moinhos.

Aŭdante la nomon Izrael Lejzerowicz, oni tuj pensas pri lia satiraĵo El la “Verda Biblio”, verkita en 1935 kaj repopulariĝinta pro la kelkaj reeldonoj. Ulrich Lins esploras la vivon kaj agadon de ĉi tiu juda ĵurnalisto kaj komercisto, difinante lin radikala esperantisto. Usui Hiroyuki esploras la poezion de William Auld rilate al la temoj “postmorta mondo”, “Dio/Satano” kaj “drinkado”.

Reziste al la koronvirusa pandemio estas direktita la artikolo Semo de matenruĝoj de Miguel Fernández, kiu tuŝas, interalie, elkatakombigon de la Esperanta kulturo, kion li mem elstare faris per partopreno en migraj surstrataj deklamadoj Esperantaj kaj hispanlingvaj. Ĝin sekvas elhispanigita antaŭparolo de Armando Silles McLaney al Semilla de arrebol, la unua hispanlingva poemaro de la Esperanta poeto Miguel Fernández.

En la recenza fako Jindřich Košťálek prezentas du interligitajn librojn: la biografian romanon For la batalilojn! de la unua virino premiita Nobele pri paco – Bertha von Suttner – kaj ŝian biografion verkitan de Petr Chrdle.

Nicolau Dols prezentas recenzon de Vundita vento de Carlos Casares tradukita de Suso Moinhos, Kalle Kniivilä – de La nekredebla aventuro de la misio Moresten’ aŭ kiel oni evitis mondmiliton en 1914 de Eric Bernard Coffinet.

Pascal Dubourg Glatigny ne nur prezentas la enhavon de la festlibro En la mondon venis nova lingvo, aperinta omaĝe al la 75-jariĝo de Ulrich Lins, sed ankaŭ ties interesojn sur la historia kampo. En la faka fokuso de Wim Jansen estas Introduction to Interlinguistics de Federico Gobbo, en kiu la aŭtoro kolektis sian instrumaterialon uzatan en la universitata kurso “Enkonduko en la Interlingvistikon”.

Ravis min la surkovrila foto de Anina Stecay. Al ŝi apartenas ankaŭ la rubrikaj fotoj.

Halina Gorecka

Ĉi tiu artikolo aperis en la vintra (decembra) numero de La Ondo de Esperanto (2020).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2020, №4 (306).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2021/01/ba-4

La Ondo de Esperanto

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn.

The post Beletra Almanako, Junio 2020, №38 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redakcio je 2021-01-05 21:33

Neniam milito inter ni

La israelaj perfortoj kontraŭ la Palestinanoj estas denuncitaj de la NeRegistara Organizaĵo B'Tselem

AP - Nasser Nasser 05/01/2021 Bildo: Palestinanoj paŝas sur la ruinaĵoj de domo detruita de la israela armeo apud la sekurbarilo, en Kalandio, Cisjordanio. Pasintjare, 27 Palestinanoj estis mortigitaj fare de la israelaj okupaciaj fortoj en Cisjordanio...

de neniammilitointerni je 2021-01-05 21:10

Global Voices

“Kiel vi vivas ĉi tie?” Loka podkastanto pritraktas miskonceptojn pri Orienta Ukrainio

Podkasto de Nika Perepelica rakontas historiojn el problema renaskiĝanta regiono

Loka administra konstruaĵo en Slovjansko, Orienta Ukrainio. Foto (c): Nika Perepelica. Uzata kun permeso.

Por la homoj el Slovjansko, “Kiel vi vivas ĉi tie?” ne estas malkutima demando.

Konsiderante la tragediojn, kiujn spertis tiu ĉi urbo en Orienta Ukrainio — ekonomia kolapso kaj okupado fare de porrusiaj separistoj en 2014 — oni ne povas kritiki homojn, kiuj demandas tion. Sed tio ke ili plu faras tion en 2020 montras iom da ignoro: vivo povas esti malfacila, sed Slovjansko ne plu estas militzono. Eltenante malfacilaĵojn, ĝiaj loĝantoj rekonstruis ion similan al normala vivo. Tiuj gejunuloj, restintaj en Slovjansko, avidas la prosperon de sia urbo, lanĉinte kelkajn novajn kulturajn kaj civitanajn iniciatojn en lastaj jaroj. Unu el ili estas Nika Perepelica, fakulo pri komunikado en la civilsocia centro Drukarnja [Ndlt: Presejo].

Perepelica rigardas tiun ĉi demandon kiel oportunon por ŝanĝi rakontojn de eksteruloj pri ŝia naskurbo. Ĝi iĝis titolo de ŝia podkasto Как ты здесь живешь? [“Kiel vi vivas ĉi tie?”], kiun ŝi lanĉis en februaro. Perepelica publikigis ekde tiam ok epizodojn, en kiuj ŝi intervjuas loĝantojn de areoj en Orienta Ukrainio, regataj de la registaro — de gejunuloj ĉe la frontlinio demandataj pri sia kultura vivo ĝis eksterlandanoj, por kiuj tiu ĉi loko neatendite iĝis ilia hejmo.

Ŝiaj intervjuoj skizas bildon de la regiono, kiu estas tute ne unukolora kaj pasiva. Ŝiaj intervjuitoj estas uloj, kiuj povas respondi tiun demandon, eble singarde, kun la vortoj “kun espero”.

Mi intervjuis Perepelica pri ŝia inspiro je la podkasto kaj ŝiaj planoj por ĝia estonteco. La intervjuo estis redaktita celante koncizecon.

Maxim Edwards (ME): Kial vi elektis tiom mirindan nomon por via podkasto? Ĉu oni ofte faris al vi tiun demandon?

Ника Перепелица (НП): Идея такого названия для подкаста “Как ты здесь живешь?” пришла не случайно. Несколько последних лет при знакомстве с людьми из других стран и регионов Украины мне всегда поступал этот вопрос, как только люди узнавали, где я живу. В какой-то момент я стала настолько часто слышать этот вопрос и видеть недопонимание в глазах людей, которые знают о Славянске только из сводок новостей 2014-го и продолжают ассоциировать его с войной, ведь после освобождения города прошло уже 6 лет. Несмотря на то, что военный конфликт продолжается в других городах на Востоке Украины, Славянск очень изменился за время после 14-го в лучшую сторону. Так и родился этот проект и этот вопрос стал главным, вокруг которого разворачивается все действие в подкасте: я говорю с героями о их жизни до и после 2014-го в городах на Востоке Украины, почему они остаются здесь или возвращаются на Родину.

Nika Perepelica (NP): La ideo pri la nomo de la podkasto “Kiel vi vivas ĉi tie?” ne venis hazarde. Dum kelkaj lastaj jaroj, ĉe konatiĝo kun homoj el aliaj landoj kaj regionoj de Ukrainio, mi ĉiam alfrontis tiun ĉi demandon, tuj post kiam homoj eksciis kie mi loĝas. En iu momento mi tiom ofte aŭdis tiun demandon kaj vidis nekomprenon en okuloj de homoj, kiuj scias pri Slovjansko nur el novaĵraportoj de 2014 kaj plu asocias ĝin kun la milito, ja post liberigo de la urbo pasis jam 6 jaroj. Malgraŭ tio ke la milita konflikto daŭras en aliaj urboj en Orienta Ukrainio, Slovjansko grave ŝanĝiĝis ekde 2014 en pli bona direkto. Tiel naskiĝis tiu ĉi projekto kaj tiu ĉi demando iĝis la ĉefa, ĉirkaŭ kiu disvolviĝas la tuta agado en la podkasto: mi interparolas kun herooj pri ilia vivo antaŭ kaj post 2014 en urboj de Orienta Ukrainio, kial ili restas ĉi tie aŭ revenas al Patrujo.

ME: Kaj kio estas la plej grandaj miskonceptoj kaj antaŭjuĝoj pri Slovjansko kaj Orienta Ukrainio ĝenerale? Ĉu vi esperas ke ili povos ŝanĝiĝi?

НП: Люди не знают достоверно, какая ситуация здесь сейчас. Очень многие люди все еще боятся ехать в Славянск, где я живу, Краматорск, Северодонецк, считая, что это в целом все один небезопасный регион и не углубляясь в контексты. Все привыкли слышать “Донбасс”  и ассоциировать его с войной и опасностью. Но это не так. Предрассудков очень много: это депрессивный регион, здесь люди мало улыбаются и вообще не очень приветливые. Но я и своим же подкастом пытаюсь разбить эти стереотипы, поэтому рассказываю и говорю с активными молодыми людьми, которые работают здесь и живут, они живут тем, что изменить свой город и представления о нем других людей. Поэтому мне важно показать эту сторону города, акцентировать внимание на его истории (в Славянске много исторических зданий конца 19 века, а сам город всегда был купеческим, а не таким уж индустриальным, как принято думают о городах Донецкой и Луганской области. У нас нет ни одной шахты и не было никогда, нет тяжелой промышленности, зато есть прекрасный Славянский курорт с целебными озерами, который сейчас тоже, к сожалению, находится в упадке. Как исправить стереотипы?
Больше говорить о хорошем, об инициативах, которые здесь появляются, выводить Славянск и другие города Восточной Украины на всеукраинский культурный уровень (ведь у них есть потенциал для этого).

NP: Homoj ne scias ĝuste, kia situacio estas ĉi tie nun. Tre multaj homoj ankoraŭ timas veturi al Slovjansko, kie mi loĝas, Kramatorsko, Severodonecko, opiniante ke ĉio ĉi estas malsekura regiono kaj ne profundiĝante en kuntekstojn. Ĉiuj alkutimiĝis aŭdi “Donbaso” kaj asocii ĝin kun milito kaj danĝero. Sed ne estas tiel. Antaŭjuĝoj ege multas: tio estas depresia regiono, ĉi tie homoj malmulte ridetas kaj ĝenerale estas malafablaj. Sed mi kun mia podkasto provas detrui tiujn stereotipojn, do mi rakontas kaj interparolas kun aktivaj gejunuloj, kiuj laboras kaj loĝas ĉi tie, ili vivas per espero ŝanĝi la urbon kaj imagojn de aliaj homoj pri ĝi. Do por mi gravas montri tiun ĉi flankon de la urbo, akcenti atenton je ĝia historio. En Slovjansko haveblas multe da historiaj konstruaĵoj de la fino de la 19-a jarcento kaj la urbo mem ĉiam estis negocista, ne tiom industria kiel oni kutimas pensi pri la urboj de Donecka kaj Luhanska provincoj. Al ni mankas eĉ ŝakto kaj tio neniam haveblis, mankas peza industrio, sed haveblas bonega Slovjanska feriejo kun salubraj lagoj, kiu nun bedaŭrinde degeneras.

Kiel korekti la stereotipojn? Pli multe paroli pri la bonaĵoj, pri iniciatoj, kiuj aperas ĉi tie, evoluigi Slovjanskon kaj aliajn urbojn de Orienta Ukrainio al la nacia nivelo (ili ja havas potencialon por tio).

ME: Viaj herooj ĝenerale estas gejunuloj, kiujn ne kaptis deziro migri al grandaj urboj aŭ kiuj eĉ venis el ili. Ili estas aktivuloj, artistoj, dezajnistoj, do profesiuloj en la kultura sfero. Kial kaj kiel vi elektas tiajn intervjuitojn?

Nika Perepelica en sia naskurbo Slovjansko, Orienta Ukrainio. Foto (c): Nika Perepelica, uzata kun permeso.

НП: Я делаю истории о людях, о их личном становлении и опыте в этих городах, также мне важна личная позиция человека, почему именно он возвращается или переезжает сюда. Именно поэтому активисты и культурные деятели интересны мне более всего. Они живут с четкой позицией и проактивны, открыты к новому (это еще один стереотип, что люди тут очень инертны). Проблема того, что активные молодые люди уезжают в мегаполисы и заграницу сейчас не менее актуальна, чем раньше, до 14-го, поэтому находя таких людей я показываю, что не все так плохо и есть люди, которые действительно любят свой город и регион и горят желанием быть тут.
Так, второй эпизод я делала с немцем, который переехал в Славянск из Берлина и открыл здесь общественную организацию (я говорила с Игорем Мичником из центра гражданского общества “Друкарня”), до этого жил и учился, работал в очень разных странах и городах: Великобритания, Эстония, Кыргызстан. Мне было интересно, что сподвигло такого человека переехать на Восток Украины, как ему тут живется и зачем ему быть активистом в Славянске. Либо девушка, которая открыла в 19 лет свою типографию в Краматорске, параллельно путешествует по миру и тоже имеет активную гражданскую позицию. В больших городах такой практикой никого не удивишь, а вот для маленьких это что-то новое и необычное.

NP: Mi faras historiojn pri homoj, pri ilia persona evoluo kaj sperto en tiuj ĉi urboj, ankaŭ gravas por mi persona pozicio de la homo, kial nome tiu homo revenas aŭ translokiĝas ĉi tien. Nome pro tio aktivuloj kaj kulturaj agantoj estas plej interesaj por mi. Ili vivas kun klara pozicio kaj estas aktivaj, malfermaj al la nova — tio estas plia stereotipo, ke la homoj ĉi tie estas tre inerciaj). La problemo de tio, ke aktivaj gejunuloj forveturas al urbegoj kaj eksterlanden, ne estas malpli aktuala nun ol ĝi estis antaŭe, ĝis 2014, do trovante tiajn homojn mi montras ke ne ĉio estas tiom malbona kaj ke haveblas homoj, kiuj efektive amas sian urbon kaj deziregas esti ĉi tie.

Tiel, la duan epizodon mi faris kun germano, kiu translokiĝis al Slovjansko el Berlino kaj establis ĉi tie socian organizaĵon (mi interparolis kun Igor Miĉnik el la civilsocia centro Drukarnja), ĝis tiam li loĝis kaj studis, laboris en tre multaj landoj kaj urboj: Britio, Estonio, Kirgizio. Mi interesiĝis pri tio, kio instigis tian homon translokiĝi al Orienta Ukrainio, kiel li fartas ĉi tie kaj por kio li aktivulas en Slovjansko.
Aŭ junulino, kiu kiam ŝi estis 19-jara malfermis sian presejon en Kramatorsko, paralele vojaĝas tra la mondo kaj ankaŭ havas aktivan civitanan pozicion. En grandaj urboj tio mirigos neniun, sed por la etaj tio estas io nova kaj malkutima.
ME: En internaciaj amaskomunikiloj iĝis moda prezenti “hipsterigon” kiel senduban signon de ĝenerala progreso. Iugrade tio povas esti vera. Sed kion oni povas diri pri tiuj loĝantoj, kiuj ne havas tian fonon, kiuj laboras en fabrikoj kaj minejoj? Ili havas malpli grandajn perspektivojn kaj iliaj voĉoj estas malofte aŭskultataj. Kiel ili “vivas ĉi tie”?
НП: Действительно, вы правы, голоса простых граждан, которых большинство, реже могут быть услышаны. Но, как не странно, именно такие люди в большинстве своем приходят на выборы и активно голосуют. Молодежь ходит на выборы в меньшинстве. Если мы говорим о цехах, скажем, о керамическом производстве, чем славится наш город, то многие люди открывают свои маленькие предприятия и малый бизнес. Конечно, для жизни этого не хватает. В целом, в Славянске всегда наблюдалась проблема с занятостью, нехватка рабочих мест, особенно, проблема с занятостью людей в возрасте 45+. Поэтому многие уезжают. Но должна сказать, что, по опыту моих знакомых, найти работу в Славянске после 14-го стало проще, общество на всех уровнях понемногу. Скажем, люди все чаще не боятся самостоятельно открывать свои инициативы, свой бизнес в любом возрасте.

NP: Vere, vi pravas, la voĉoj de ordinaraj civitanoj, kiuj konsistigas la plimulton, povas esti aŭditaj malpli ofte. Sed, kiom stranga tio estas, nome tiaj homoj plejparte venas al balotoj kaj aktive voĉdonas. Nur malplimuto de junularo partoprenas balotojn. Se ni parolas pri produktejoj, ekzemple pri ceramika produktado, pri kiu famas nia urbo, do multaj homoj malfermas siajn etajn entreprenojn kaj etan negocon. Kompreneble por vivo tio ne sufiĉas. Ĝenerale en Slovjansko ĉiam ekzistis problemo pri dungiteco, manko de laborpostenoj, speciale problemo pri dungiteco de homoj pli ol 45 jarojn aĝaj. Pro tio multaj forveturas. Sed mi devas diri, ke laŭ sperto de miaj konatoj trovi laboron en Slovjansko post 2014 iĝis pli facile, la socio je ĉiuj niveloj, mi diru, homoj ĉiam pli ofte ne timas memstare lanĉi siajn iniciatojn, sian negocon en iu ajn aĝo.

ME: Malgraŭ multaj specifaj dinamikoj en Donbaso — ĉefe la armita konflikto — via podkasto sukcesas trakti problemojn, kiuj estas tiom proksimaj al la loĝantoj de multaj urbetoj en Orienta Eŭropo kaj la eksa Sovetunio. Ĉu vi larĝigos la areon de via podkasto?

НП: По фидбеку на подкаст я все еще вижу, что эти проблемы известны не многим, тем более, в восточной Европе. Это и понятно, вооруженный конфликт и жизнь после него – специфическая тема. Один из недавних эпизодов я записывала с парнем из Словакии, мы сравнивали жизнь в Славянске и жизнь в маленьких городах Словакии. И здесь я увидела много похожего и поняла, что мы ментально также очень похожи с людьми из Центральной Европы. Я вижу потенциал, ведь маленькие города есть везде и интересные люди в них. Хочу расширять рамки на Центральную и Западную Европу, также меня очень интересует Центральная Азия. Пандемия останавливает в этом плане, ведь все выпуски я записываю только офлайн, это мой принцип, поэтому будем ждать и надеяться на скорейшую стабилизацию ситуации в мире и открытии границ.

NP: Laŭ reagoj al la podkasto mi vidas ankoraŭ, ke tiuj problemoj estas konataj al ne multaj homoj, des pli en Orienta Eŭropo. Tio estas komprenebla, la armita konflikto kaj la vivo post ĝi estas specifa temo. Unu el antaŭnelongaj epizodoj mi registris kun bubo el Slovakio, ni komparis la vivon en Slovjansko kaj la vivon en urbetoj de Slovakio. Kaj ĉi tie mi vidis multe da similaĵoj kaj komprenis, ke ni pensmaniere estas tre similaj al homoj el Centra Eŭropo. Mi vidas potencialon, ja urbetoj estas ĉie, same kiel interesaj homoj en ili. Mi volas larĝigi la kadrojn, inkludante Centran kaj Okcidentan Eŭropon, ankaŭ mi tre interesiĝas pri Centra Azio. La pandemio haltigas min tiukampe, ja ĉiujn eldonojn mi registras nur ĉeeste, tio estas mia principo, do ni atendos kaj esperos pri baldaŭa stabiliĝo de la situacio en la mondo kaj malfermo de la limoj.

ME: Kiom popularaj estas podkastoj en Ukrainio? Kial vi elektis tiun ĉi formaton por via projekto?

НП: Популярность подкастов даже за последний год выросла в разы. Я запустила свой в феврале 2020 года после Международный школы подкастов в Тбилиси “Все слышно 2020″, которую организовал Prague Civil Society Center. Изучив недавнюю статистику была удивлена, но в Украине сейчас более 200 подкастов и их число только растет. Есть подкасты, которые создают большие lifestyle-медиа (The Village, радио “Аристократы”), но также много подкастов, созданных независимыми людьми, которые никак могут не относится к медиасектору, и люди делают это сами просто дома. Собственно, как и я. Главная проблема, которую я вижу с подкастингом в Украине – люди не знают о таком формате и он им не привычен. Все знают формат Youtube-видео, а при слове “подкаст” часто спрашивают “А что это?”, “А как это слушать?”. Поэтому это не тот тип медиапродукта, где можно быстро взлететь, заработать, стать популярным. Тем более в Украине.
Я делаю подкаст, потому что всегда любила радио и мечтала когда-то там работать. Но в нашем городе никогда не было радио, где я бы могла себя реализовать. Подкасты начала слушать 4 года назад и очень проникла в эту нишу. Сейчас не представляю другой формат, в котором я бы могла делать такие истории. Это не история про огромные охваты и миллионную аудиторию.

NP: La populareco de podkastoj eĉ dum lasta jaro obliĝis. Mi lanĉis la mian en februaro 2020 post la Internacia podkasta lernejo “Ĉio aŭdeblas” en Tbiliso, kiun aranĝis la Praga Centro de Civila Socio. Esplorinte antaŭnelongan statistikon, mi estis mirigita, sed en Ukrainio nun estas pli ol 200 podkastoj kaj ilia nombro nur kreskas. Haveblas podkastoj, kiujn kreas grandaj amaskomunikiloj, dediĉitaj al vivstilo (The Village, radio “Aristokratoj”), sed estas ankaŭ multe da podkastoj, kreataj de sendependaj homoj, kiuj havas nenian rilaton al amaskomunikila medio kaj homoj faras tion simple hejme. Fakte kiel mi mem. La ĉefa problemo, kiun mi vidas pri podkastado en Ukrainio, estas ke homoj ne konas tiun formaton kaj ĝi estas malkutima por ili. Ĉiuj konas formaton de Youtube-filmetoj, dum ĉe la vorto “podkasto” oni ofte demandas: “Kio estas tio? Kiel tion aŭskulti?” Do tio ne estas tipo de amaskomunikilo, kie oni povas rapide flugi supren, gajni monon, iĝi populara. Des pli en Ukrainio.

Mi faras la podkaston, ĉar mi ĉiam ŝatis radion kaj revis iam labori tie. Sed en nia urbo neniam haveblis radio, kie mi povus realigi tion. Podkastojn mi komencis aŭskulti antaŭ kvar jaroj kaj tre rapide penetris tiun ĉi niĉon. Hodiaŭ mi ne imagas por mi alian formaton, en kiu mi povus krei tiajn historiojn. Tio ne estas afero pri granda reago kaj plurmilionaj aŭskultantoj.

de Stano BELOV je 2021-01-05 15:21

Esperanto.blog

Jen betona artaĵo vulvoforma

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo. Gramatike komentu ion pri ĝi, mi petas.

Fotaro de grandega ruĝa fendo sur la kampara peizaĵo de antikva suker-fabriko de la urbo Água Preta, en la brazila subŝtato Pernambuko, reagigis multajn homojn ĉe la soci-retejoj en la unuaj tagoj ĉi-jare.

Elpensita de la plastika artistino Juliana Notari, la landarto “Diva” estas 33 metrojn longa, 16 metrojn larĝa kaj 6 metrojn profunda, farita el armita betono kaj rezino, farbita per ruĝaj tonoj por aludi kaj al vulvo kaj al vundo, laŭ la artisto.

Ĝia kostruado, fare de teamo kun 20 homoj, okazis en tempodaŭro da 11 monatoj, klarigis Juliana, kiu afiŝis koncernajn fotojn sur la soci-retejoj lastmerkrede (la 30-an de decembro 2020). La artaĵo troviĝas en la parko “Usina da Arte” (Fabriko de Artaĵo) kaj rezultis de projekto de la parko partnere kun la muzeo Maman, de Recifo.

de Paulo Cesar Pires je 2021-01-05 11:07

Revuo Esperanto

Artikolo ĉe tagĵurnalo “Corriere della Sera” pri la UK en Torino


Ĉu vi volas komenci 2021 per ĝojiga novaĵo? La turisma oficejo de la urbo Torino, kiu gastigos nian Universalan Kongreson en 2023, verkis gazetaran komunikon por disanonci la eventon. Ilia celdato ja estis la 1-a de januaro, sed unu tagĵurnalo volis ĝin havi kiel ekskluzivan novaĵon. Tial jam en la 30-a de decembro aperis artikolo ĉe tagĵurnalo “Corriere della Sera”, la plej grava ĵurnalo en Italio, en la torina eldono. Danke al malavara kunlaboro de Michela Lipari, ni aldonas tradukon. Ni gratulas la italojn kaj antaŭgratulas pro tio, ke pliaj disanoncoj sekvos.
Corriere della Sera: La Universala Kongreso de Esperanto en Torino en 2023
Gaspardone: “Signo de reaktiviĝo dum kompleksa periodo”. Sed 7 hoteloj el 10 fermatas Kristnaske.
Estos Torino la sidejo de la 108-a monda kongreso de Esperanto, la internacia lingvo ideita de la pola kuracisto Ludwik Zamenhof por faciligi la komunikadon inter la popoloj. La sama idiomo, kiun ingeniero Giorgio Rosa estus volinta por sia Insulo de la Rozoj kiel Netflix instruantas al ni dum tiuj ĉi vesperoj. La evento daŭros unu semajnon, de la 29-a de julio ĝis la 5-a de aŭgusto 2023, kaj venigos al la urbo pli ol 2000 literaturistoj kaj esploristoj, gastigataj en la salonoj de Politekniko. Okazo, al kiu la Torina Turismo, elmetita al malfacila provado pro la pandemio, jam rigardas esperoplene. La evento fakte, laŭtakse, influos finance sur la teritorio ĉirkaŭ 3,5 milionojn da eŭroj. La invito estis prezentita de Michela Lipari, prezidanto de Itala Esperanto-Federacio, kun la subteno de Turismo Torino kaj de la Provinca Convention Bureau. “Ni estas ege kontentaj ke ni sukcesis akiri tiun ĉi rezulton – asertas Marcella Gaspardone, manaĝero de Turismo de Torino kaj Provinco – ĝi estas la frukto de dujara laboro. Signifa atingo, forta signo de reaktiviĝo dum tiel kompleksa periodo. “Decida faktoro por la elekto de nia urbo, la sesmileŭra stimulilo de la programo “Torino por viaj eventoj”: iniciato de torina ATL por altiri kongresojn en la urbon, subtenata de la Torina Komerca Ĉambro. “Ni ĉiam rigardas kun atento al la internaciaj oportunoj, kiuj povas plivalorigi la bildon de la urbo – aldonas Gaspardone – la gastoj de la evento iĝos ambasadoroj de la belaĵoj de la piemonta ĉefurbo, kaj eble ili revenos kun la familioj garantiante duoblan rezulton”. Venko kiu aldoniĝas al la asigno de la ĝenerala asembleo de Epoa, la asocio de la organizantoj de la “European Pride”, laŭprograme okazonta en aŭtuno 2021. Sen forgesi la Tenisajn “ATP Finals”, evento kies valoro estas almenaŭ duonmiliardo de ekonomiaj sekvoj dum 5 jaroj. Sed la laboro ĵus komenciĝis. “Ni estas prilaborantaj pliajn 20 kandidatiĝojn, precipe de scienc-kuracistaj kongresoj. Post kelkaj semajnoj ni oficialigos alian eventon por 2023, kun pli ol mil internaciaj partoprenantoj. Dank’ al akcepteblaj prezoj kaj al ĝia histori-kultura havaĵo Torino ĉiam estas alstrebata celo. Pliaj kongresoj en la venontaj jaroj garantius vivigan limfon ankaŭ al hoteloj, kiuj nuntempe alfrontas tre malfacilan situacion. Laŭ AssoHotel 7 el 10 hoteloj decidis fermi dum la jarfinaj festotagoj, dume en tiuj malfermitaj la klientoj estas malpli ol 10% de la kapacito. “Por la nura jarfina nokto la strukturoj malhavos 700 mil eŭrojn – asertas Giulia Beccaris, prezidanto de AssoHotel – kompare kun 2019 la perdoj sumos je 80%”.

de Redakcio je 2021-01-05 10:37

2021-01-04

Neniam milito inter ni

La brita justico rifuzas la ekstradicion de Julian Assange, la fondisto de WikiLeaks, al Usono

DANIEL LEAL-OLIVAS / AFP 04/01/2021 Bildo: VERECO NE ESTAS KRIMO La ekstradicio de la fondisto de WikiLeaks estis postulata de Usono, ĉar tiu lando volas juĝi lin pro spionado. La usonaj aŭtoritatoj sin deklaris «ekstreme elrevigitaj» pro tiu decido....

de neniammilitointerni je 2021-01-04 16:20

Militrakonto

Militrakonto ĉe Twitter

Post Instagram kaj Telegram Militrakonto diskonigas siajn plej freŝajn novaĵojn kaj kontribuojn per Twitter. Abonu nian kanalon kaj sekvu nian disvolvon ĉe https://twitter.com/militrakonto.

de Militrakonto je 2021-01-04 16:05

Global Voices

Ujgura meŝrepo: tradicia komunuma kunveno cenzurita en Ĉinio

Ekrankopio de filmeto en YouTube kun meŝrepo (ujgureمەشرەپ) en Almato (Kazaĥio).

La ujguroj, tjurka popolo de pli ol 25 milionoj da personoj kiuj loĝas en Centra Azio, havas kaj longan historion kaj riĉan kulturan heredaĵon kiu kombinas elementojn de nomadismo kaj fikshejmeco kun spiritaj tradicioj pra-islamaj, sufiismaj kaj islamaj. Unu el la eroj de tiu ĉi kulturo estas meŝrepo, komunuma renkontiĝo, ĉefe vira, en kiu muziko kaj racio rilate al morala sinteno plenumas fundamentan rolon.

Viraj grupoj kutimas renkontiĝi en korto, ludi tradician muzikon kiel Muqam [en] (ujgure: ئۇيغۇر مۇقامى) kaj celebri specon de morala kortumo, en kies ejo oni ekzamenas kaj kritikas la konduton de viroj en la komunumo, kutime je humura maniero kun mokoj, ŝercoj kaj senperforta imito de fizika puno, kiel videblas en ĉi tiu mallonga filmeto pri meŝrepo okazinta en Almato (Kazaĥio):

Meŝrepoj varias laŭ amplekso kaj daŭro, sed povas etendiĝi ĝis plurajn horojn kaj inkluzivi inter 30 ĝis kelkcent homojn. Virinoj kaj infanoj estas bonvenaj observantoj de la ceremonio.

En la 1980-aj jaroj, meŝrepoj, precipe en la urbo Ghulja [en] en la okcidento de la ĉina provinco Xinjiang (kie hodiaŭ loĝas la vasta plimulto de ujguroj), iom post iom prenis pli politikan karakteron, malkaŝe diskutante temojn pri junulara senrajtigo, senlaboreco kaj la praktikado de religio. Ĝis 1995, la Ĉina Komunista Partio (KPĈ) malpermesis ilin kiel minacon al sia propra diskurso pri “etna unueco” kaj ejoj de religia aktivismo. En sia libro “Down a Narrow Road: Identity and Masculinity in a Uyghur Community in Xinjiang China” [Libera traduko: “Sur mallarĝa vojo: Identeco kaj maskleco en ujgura komunumo en Xinjiang, Ĉinio”], Jay Dautcher, klerulo pri ujgura kulturo, klarigas:

The increased role of meshrep groups in community activism and social mobilization, in forms such as anti-alcohol campaigns and youth sports leagues, led to a realization on the part of the local government official that unregulated grassroots organizations in Uyghur neighborhoods were proving more effective than official campaigns and state institutions at mobilizing Uyghurs.

La pliigita rolo de meŝrep-grupoj en komunuma aktivismo kaj socia mobilizado, en formoj kiel kontraŭ-alkoholaj kampanjoj kaj junularaj sportaj ligoj, kondukis al konstato fare de la loka registara oficialulo, ke neregulaj popolaj organizaĵoj en ujguraj kvartaloj montriĝas pli efikaj ol oficialaj kampanjoj kaj ŝtataj institucioj por mobilizado de ujguroj.

Ĉar nepermesitaj meŝrepoj daŭre okazis, la ĉinaj aŭtoritatoj decidis diferencigi “nesanajn” (kaj tiel malpermesitajn) kaj “sanajn” [meŝrepojn], elektante ĉi-lastan kategorion, kaj eĉ registrante la meŝrepon ene de la Listo de Nemateria Kultura Heredaĵo de UNESKO [es] en 2010.  Dum multaj ujguroj migris al Kazaĥio pro la pekina politiko de etna persekutado, la tradicio ĝuas reviviĝon en la centrazia ŝtato, en kiu loĝas pli ol 200 000 ujguroj, ambaŭ lokaj kaj ĵus alvenintaj.

Por ekscii pli pri la signifo de la meŝrepo kaj esplori la aliron de la ĉinaj aŭtoritatoj al ĝi, mi parolis kun Rachel Harris, londona profesoro, kiu instruas etnomuzikologion ĉe SOAS, Universitato de Londono, kaj kiu nun gvidas projekton de la Brita Akademio [British Academy] pri daŭrigebla evoluigo por revigligi ujguran kulturan heredaĵon en Kazaĥio. Ŝi ankaŭ verkis la libron “Soundscapes of Uyghur Islam” [“Sonaj pejzaĝoj de ujgura islamo”, aperinta ĉe Indiana University Press].

Tio, kio sekvas, estas mallongigita versio de la intervjuo.

Foto de neformala “tribunalo” en la meŝrepo de Gheyret, Kazaĥio, 2019. Foto de Mukaddas Mijit, uzata kun permeso.

Filip Noubel (FN): Kiel vi difinus meŝrepon? Kiuj estas la originoj? Ĉu ĝi estas ekskluzive vira rito? Kial la muziko estas ŝlosila elemento?

Rachel Harris (RH) Basically a meshrep is a party. But it's also much more than that. Formally, we might say that it is a system of community gatherings maintained by Uyghurs across the Uyghur region and in the diaspora. Meshrep gatherings involve food, music and dance, joking, readings, and an informal community court. They are an important part of Uyghur culture because they forge lasting community bonds, they support the transmission of language and expressive culture, and they provide a forum for discussion, planning, and community action.

There are many accounts of Uyghur meshrep by travelers in the region going back to the 19th century, but the roots of this tradition likely go back much further. Uyghur researchers have documented many different kinds of meshrep. Depending on local traditions, they are held for different reasons: sometimes to celebrate an annual festival, or to welcome guests. In some Uyghur communities – notably in the northwest Ili region and Uyghur communities in Kazakhstan and Kyrgyzstan – they are held monthly, organized by a fixed group of men who host the meshrep on a rotating basis in their family homes.

Uyghurs are proud of their meshrep. They say that meshrep teach the rules of communal behavior to young men, and they serve as a way to perform and transmit expressive culture and communally shared knowledge. Music plays a central role: it accompanies social dancing, and song lyrics provide an important way for people to remember their history and their homeland.

Rachel Harris (RH): Esence meŝrepo estas festo. Sed ĝi estas ankaŭ multe pli ol tio. Formale, ni povus diri, ke ĝi estas sistemo de komunumaj kunvenoj prizorgitaj de ujguroj tra la ujgura regiono kaj en la diasporo. Meŝrep-renkontiĝoj implicas manĝaĵon, muzikon kaj dancon, ŝercadon, legadojn, kaj neformalan komunuman tribunalon. Ili estas grava parto de la ujgura kulturo ĉar ili estigas daŭrantajn komunumajn ligojn, ili subtenas la transdonon de lingvo kaj esprimkulturo, kaj ili provizas forumon por diskuto, planado kaj komunuma agado.

Ekzistas multaj rakontoj pri ujgura meŝrepo fare de vojaĝantoj en la regiono ekde la 19-a jarcento, sed la radikoj de ĉi tiu tradicio probable estas multe pli malnovaj. Ujguraj esploristoj dokumentis multajn specojn de meŝrepo. Depende de lokaj tradicioj, ili okazas pro diversaj kialoj: foje por celebri ĉiujaran feston, aŭ por bonvenigi gastojn. En iuj ujguraj komunumoj – precipe en la nordokcidenta Ili-regiono kaj ujguraj komunumoj en Kazaĥio kaj Kirgizio – ili okazas ĉiumonate, organizitaj de fiksa grupo de viroj, kiuj gastigas la meŝrepon laŭ rotacio en siaj familiaj hejmoj.

Ujguroj fieras pri sia meŝrepo. Ili diras ke meŝrepoj instruas al la junuloj la regulojn pri komunuma konduto kaj servas kiel formo por realigi kaj transdoni esprimivan kulturon kaj komunuman konon. La muziko ludas centran rolon: ĝi akompanas socian dancadon kaj la versoj de la kantoj oferas gravan formon por memorigi historion kaj patrion.

Portreto de profesoro Rachel Harris ĉeestanta la Internacian Festivalon Maqam 2018 en Shahrisabz, Uzbekio. Foto de Rachel Harris, uzata kun permeso.

FN: Kia estas estonteco de meŝrepo kadre de la ĉina ŝtato?

RH  Meshrep gatherings were inscribed by China on UNESCO’s list of “intangible cultural heritage in urgent need of safeguarding” in 2010. I've been observing China's approach to safeguarding meshrep over the past ten years. In the early years it took the form of the kind of “top-down” approaches to heritage that we so often see in China: spectacular song-and-dance performances for television and tourists, organized by government agencies.

At the same time, the ever-tightening restrictions on community life in the region under the “anti-religious extremism” campaigns meant that it was increasingly difficult for local communities to organize their own meshrep. Since 2016 the situation has become much worse. China’s radical policies of surveillance, mass internment, and coercive forms of “reeducation” in Xinjiang have seen an end to virtually all cultural activities except those organized by the state. These are massive abuses of human rights which violate many international norms and laws. Under these campaigns we saw the transformation of meshrep into compulsory singing and dancing sessions for Uyghur villagers, which were intended to “cleanse” them of the “virus” of their faith. This context renders China's commitment to UNESCO’s heritage agenda completely void. In my view, UNESCO should no longer sanction the Chinese government's claim to be “safeguarding” Uyghur culture.

RH: La meŝrepaj kunvenoj estis registritaj de Ĉinio en 2010 en la listo de UNESKO pri “netuŝebla kultura heredaĵo kiu bezonas esti savita urĝe”. Mi observis la aliron de Ĉinio por savi meŝrepon en la lastaj dek karoj. En la unuaj jaroj, ĝi adoptis la aliran tipon “de supre suben” de la patrimonio kiun ni tiom ofte vidas en Ĉinio: spektaklaj prezentaĵoj muzikaj aŭ dancaj por televido kaj turistoj, organizataj de registaraj organismoj.

Samtempe, la ĉiam pli striktaj limigoj de komunuma vivo en la regiono sub la kampanjoj de “kontraŭreligia ekstremismo” signifis, ke ĉiam pli malfacilas por lokaj komunumoj organizi sian propran meŝrepon. Ekde 2016 la situacio fariĝis multe pli malbona. La radikalaj politikoj de Ĉinio pri gvatado, amasa enkarcerigo kaj trudaj formoj de “reedukado” en Xinjiang montris finon de preskaŭ ĉiuj kulturaj agadoj krom tiuj organizitaj de la ŝtato. Ĉi tiuj estas amasaj misuzoj de homaj rajtoj, kiuj malobservas multajn internaciajn normojn kaj leĝojn. Sub ĉi tiuj kampanjoj ni vidis la transformon de meŝrepo en devigajn kantajn kaj dancajn kunsidojn por ujguraj vilaĝanoj, kiuj celis “purigi” ilin de la “viruso” de ilia kredo. Ĉi tiu kunteksto nuligas la devontigon de Ĉinio rilate al la heredaĵa tagordo de Unesko. Laŭ mi, Unesko ne plu devus sankcii la aserton de la ĉina registaro pri “protektado” de ujgura kulturo.

Jen ekzemplo de meŝrepo organizita de la registaro por turistoj:

FN: Ĉu ĝustas paroli pri revigliĝo de meŝrepo tra ujguraj komunumoj kiuj nun loĝas en Kazaĥio? Ĉu tiu “intima heredaĵo” konserviĝos kiel partoprena rito en la ujgura kulturo?

RH Over the past few years, Uyghur communities in Kazakhstan have led a meshrep revival that takes a very different form. They are engaged in revitalising meshrep as a tool for community self-organisation and self-support, and a way to transmit Uyghur language and customs to the younger generation. At my university, we have been working with scholars, Uyghur organisations and local communities to document and support these efforts. Of course, the cultural heritage sustained in Kazakhstan represents only a tiny portion of the rich and diverse expressive culture of the Uyghurs, but what they are doing may provide a future model for real, community-based cultural revitalization.

RH: En la lastaj jaroj, la ujguraj komunumoj de Kazaĥio gvidis renaskiĝon de meŝrepo kiu prenas tre malsaman formon. Ili engaĝiĝas en la revigligo de meŝrepo kiel ilo por memorganizado kaj memhelpado de la komunumo, kaj kiel formo por transdoni la lingvon kaj la tradiciojn ujgurajn al la pli juna generacio. En mia universitato, ni laboris kun akademiuloj, ujguraj organizaĵoj kaj lokaj komunumoj por dokumenti kaj apogi tiujn strebojn. Kompreneble, la kultura heredaĵo, kiu konserviĝas en Kazaĥio, reprezentas nur etan parton de la riĉa kaj diversa esprimiva kulturo de ujguroj, sed tio, kion ili faras, povas doni estontan modelon por vera komunumbazita kultura revigliĝo.

de David RUÍZ SÁNCHEZ je 2021-01-04 14:16

UEA facila

Fransoazo

Saluton, Mi estas Fransoazo, 57-jara virino, emerita instruistino kaj psiĥoterapiistino por infanoj. Ankaŭ amatora popol-violonisto. Esperanto estas la ĉiutaga lingvo en mia familio jam de 1992. Amike, Fransoazo +33 609 120 374 fransoazo@gmail.com https://violonodelamondo.wordpress.com/ Mia JuTuba kanalo

2021-01-04 12:25

Esperanto.blog

Koregrafiaĵo rolita de robotoj impresis retumantojn

Ĉi-skribaĵo baziĝas sur portugallingva artikolo. Gramatike komentu ion pri ĝi, mi petas.

La 29-an pasintmonate la usona firmao pri robotika inĝenierarto Boston Dynamics, kiu estas konata pro fabriki kelkajn el la plej impresaj robotoj de la mondo, afiŝis en sia jutub-kanalo filmeton, kiu prezentas la robotojn Atlas, Handle kaj Spot dancantajn laŭ la fama muziko “Do you love me?”, de la usona muzikgrupo de soulo The Contours.

Tiu deven-firmao de la universitato MIT (Massachusetts Institute of Technology) vendas siajn robotojn al stokejoj, polico, publik-servoj, laboratorioj kaj fabrikoj por plenumi taskojn en pli bona maniero kaj sekureco ol la homoj.

de Paulo Cesar Pires je 2021-01-04 11:31