La fermo fare de Irano de la markolo de Hormuz reage al israel-usona agreso kaŭzis tutmondan ŝokondon. Dudek jaroj da “verda” transiro malmulte reduktis la petroldependecon de la homaro. Kelkaj importantaj regnoj klopodas por preventi malabundon akumulante rezervojn. Sed venis la tempo de ekonomia krizo kaj doloraj revizioj.
Kiam ili ekmilitis kontraŭ Irano en Februaro 2026, Tel-Avivo kaj Vaŝingtono deĉenigis ne unu, sed du grandajn ofensivojn : la unua, intenca kaj delonge planita, kontraŭ la iranaj armea kaj registara infrastrukturoj ; la dua, ŝajne hazarda, kontraŭ la tutmonda energia sistemo.
Por multaj importantaj regnoj, tiel en Azio kiel aliloke, la subita interrompo de la gaso- kaj nafto-fluoj devenantaj de la Persa Golfo rezultigis malabundon de karburaĵo por transporto kaj elektroproduktado, kaj forta kresko de prezoj. En Filipinoj, la prezidanto Ferdinand Marcos (filo) decidis sin antaŭgardi deklarante “energian krizstaton” kaj starigante kvartagan laborsemajnon en la registaraj institucioj. Aliaj regnoj elektis fermi lernejojn kaj redukti laborhorojn, aŭ, kiel Sud-Koreio, fiksi limon al prezoj pogrande de la karburaĵoj por provi bremsi la malkontenton de la konsumantoj. La altiĝo de la petroloprezoj eĉ efikis sur Usonon, kvankam ĝi malmulte dependas de importado, kaj ĝia konsekvenco en la prezo de karburaĵo estas peza ŝarĝo sur la buĝetoj de malriĉaj kaj modestaj hejmoj.
Ke Donald Trump ne antaŭvidis la tutmondan energikrizon ne signifas, ke li ignoras ĝiajn longtempe ekonomiajn kaj geopolitikajn konsekvencojn, kaj —kompreneble—, ke li ne provos eltiri profiton el ĝi per ĉiuj rimedoj je sia dispono. Fakte, li jam instigis registarojn “kiuj ne povas trovi kerosenon pro [la fermo] de la markolo de Hormuz” ke ili “aĉetu ĝin de la usonanoj”, ĉar “ni havas tunojn” (Truth Social, 31-an de Marto, 2026). Lia administracio ankaŭ laŭdis la enlandan produktadon de likvigita tergaso (LNG, pro ĝiaj komencliteroj en la angla) antaŭ la regnoj kiuj konstatis la malpliiĝon de sia provizo el la Golfo. “Ni devas vendi energion al niaj aliancanoj por ke ili ne sin turnu al niaj kontraŭuloj por akiri ĝin”, deklaris, pasintan 15-an de Marto, la usona ministro pri internaj aferoj Doug Burgum en Tokio, kien li iris por anonci subskribon de novaj energiaj interkonsentoj kun Japanujo kaj aliaj amikaj regnoj (The Washington Post, 23-an de Marto 2026).
petrolplatformo ĉe la irana insulo Ĥarg
foto de la gazetagentejo Tasnim, CC BY 4.0, laŭ Wikimedia Commons
foto de la gazetagentejo Tasnim, CC BY 4.0, laŭ Wikimedia Commons
La precipeco de la Golfaj regnoj en la energia afero estas klarigita de geologiaj faktoroj. La ĉefaj nafto- kaj gaso-kuŝejoj troviĝas en riverdeltoj kaj apudaj maroj, kie organika materio akumulita dum milionoj da jaroj estis kovrita de sablo kaj ŝlimo ĝis kiam ĝi iĝis hidrokarbonoj pro la interna varmo de la Tero. Tiu procezo pli okazis en la Golfo —kien enfluas la riveroj Eŭfrato kaj Tigriso— ol en iu ajn alia loko de la planedo ; tial tiu areo koncentras la plej grandajn tutmondajn rezervojn de nafto (48%) kaj gaso (40%) (1).
Geografia malbeno
Pro historiaj kialoj, Rusujo kaj Usono estas la pli grandaj ĉiutagaj produktantoj de gaso kaj nafto, sed la Golfaj regnoj estas inter la ĉefaj provizantoj de internaciaj merkatoj, kaj sendube tio daŭros dum la venontaj jaroj. Laŭ Energy Institute, organizaĵo kun sidejo en Londono, ses el ili (Irano, Irako, Kuvajto, Kataro, Saud-Arabujo kaj Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj) okazigis ĉirkaŭ 35% de la tutmondaj naftoeksportoj en 2024 (dato de la plej freŝdataj datumoj disponeblaj). Koncerne Kataron, ĝi sola produktas kvinonon de la tutmonda kvanto de eksportita LNG (2). Plie, la Golfo provizas multnombrajn derivaĵojn de ambaŭ hidrokarbonoj. Se ni kredu kelkajn kalkulojn, ĝi nuntempe disponigas trionon de la tutmonda produktado de ureo —la plej uzata el la nitrogenaj sterkaĵoj— kaj kvaronon de la tutmonda produktado de amoniako —eltirita el tergaso kaj ankaŭ uzata en la fabrikado de sterkaĵoj—. Milionoj da kamparanoj de la tuta mondo dependas de tiuj provizoj, precipe post kiam la liveroj el Rusujo kaj Ukrainujo (aliaj du gravaj provizantoj de ili) restas interrompataj kiel rezulto de la konflikto inter ambaŭ regnoj.
Tamen, la geologia manao de la Golfo estas akompanata de geografia malbeno, kiu ne ĉesis meti obstaklojn al la eksportkapabloj de tiu regiono ; temas pri geografia mallarĝiĝo de la alirpunkto al la Hinda Oceano, kiu kreas maran obstrukcon : la markolo de Hormuz. Facile blokebla loko en tempoj de milito. La strategia graveco de tiu pasejo estas eĉ pli granda, se ni konsideras, ke ekzistas malmultaj nafto- kaj gaso-duktoj, kiuj ebligas transporti karburaĵojn al la resto de la mondo : la plejparto de la sendaĵoj fariĝas per ŝipo.
Kompreneble, tiu propraĵo ankaŭ influas la sorton de regnoj kun malpli da provizo de hidrokarbonoj. Laŭ datumoj de Energy Institute, en 2024, la azia regnaro importis 73% de sia nafto el la Golfo, kie krome kelkaj el ili ankaŭ sin provizis per LNG —tiel okazis, ekzemple, al Barato aŭ Pakistano (3)—. Malgraŭ ilia pli malgranda dependeco, afrikaj kaj eŭropaj regnoj ankaŭ akiras en Proksim-Oriento utilan kompletigaĵon de la resursoj, kiujn ili aĉetas aliloke.
La mendado ne malkreskas
La fundamenta graveco de la Golfo en la tutmonda energiprovizo eĉ pli pliiĝis dum la lastaj jaroj pro la regreso aŭ malfortiĝo de aliaj gravaj rolantoj. Venezuelo, kiu longe estis inter la ĉefaj naftoeksportantoj, vidis kiel ĝia ĉiutaga produktado malpliiĝis de 2,7 milionoj da bareloj en 2014 ĝis preskaŭ unu miliono en 2024 pro kombinitaj efikoj de malbona administrado kaj teknologiaj punsankcioj truditaj de Usono. En Januaro, post la kidnapo de la venezuela prezidento Nicolás Maduro, Trump deklaris, ke la usonaj petrolaj gigantoj anstataŭos la venezuelajn por rekonstrui ĝiajn instalaĵojn kaj revivigi la sektoron. Sed la mastroj de tiuj kompanioj ŝajnas esti multe malpli optimismaj : ili atentigis, ke la bezonaj riparoj daŭros jarojn kaj ke ilia kosto altiĝos al miliardoj da dolaroj ; kaj krome necesas ke la registaro de Karakaso konsentos faciligi eksterlandajn investojn (4).
Rusujo, antaŭe la plej granda eksportanto de nafto kaj tergaso —precipe al Eŭropo—, perdis sian superecon pro la okcidentaj punsankcioj, kaj aliaj konsekvencoj pro sia invado de Ukrainujo. En 2020, ĝia parto de la totalaj eŭropaj importadoj estis de 53% de nafto kaj 38% de tergaso transportita de gasduktoj ; en 2024, tiuj kvantoj falis al 12% kaj 22%, respektive (5). Ĵuse, la rusa eksporta potenco eĉ pli malpliiĝis pro la ukrainaj spavatakoj kontraŭ la havenoj de Ust-Luga kaj Primorsk, bordaj de la Balta Maro, el kiuj eliras ĉirkaŭ 40% de la mara kargo de nafto de la regno (6).
Koncerne Usonon, ĝi provas profiti de la kreskanta tutmonda mendado kaj de la malfortiĝo de la rusa eksporta kapablo pliigante siajn proprajn eksportaĵojn, precipe tiujn de LNG al Eŭropo. Sed, ĉar la regno mem estas la plej granda konsumanto de petrolo kaj gaso el la mondo, la kvantoj vendeblaj eksterlande povas kreski nur laŭ limigita maniero.
Tial la dependeco de la importantaj regnoj rilate la Golfajn produktantojn ne ŝajnas malpliiĝi, kaj la unuaj daŭre estos en ekstreme malfacila situacio dum la provizoj de hidrokarbonoj ne renormaliĝos. Eĉ post kiam la markolo de Hormuz remalfermiĝos por komerca navigado, sendube necesos atendi dum monatoj, ke la regiona produktado rekuperu antaŭkonfliktajn nivelojn. Multaj esencaj energiaj instalaĵoj haltigis sian funkciadon pro sekureckialoj aŭ difektitiĝis dum la milito. Tiusence, la plej maltrankviliga afero estas la fabriko de produktado de LNG Ras Laffan, en Kataro. La 18-an de Marto, du el ĝiaj “trajnoj” (unuoj de likvigo) estis trafitaj de iranaj misiloj, kaj ilia riparo povas uzi inter tri kaj kvin jarojn. Tiuj unuoj —kiuj sub normalaj kondiĉoj provizas Belgujon, Ĉinujon, Italujon kaj Sud-Koreion— havigas 17% de la katara eksporta kapablo (7).
Ĉar la nafto- kaj gaso-prezoj estas reagaj al eĉ la plej etaj interokazaĵoj en la provizoĉenoj, subita interrompo de iliaj fluoj el la Golfo sufiĉas por malstabiligi la sistemon pro iu ajn cirkonstanco. Sed la fakto estas, ke tiu interrompo okazis en tempo, kiam la tutmonda energia situacio jam estis ekstreme streĉa. La bezonoj daŭre pliiĝas kaj transiro al la renovigeblaj energioj progresas pli malrapide ol atendite pro, ĉefe, la decidemo montrita de la Administracio Trump por obstakli ĝin. Kia rezulto ? La mendado de karburaĵoj ne malpliiĝas.
Se ni kredu la plej ĵusajn prognozojn de la Internacia Energio-Agentejo (IEA), la tutmonda energia konsumado pliiĝos je 14% inter nun kaj 2035 (kompreneble se la nunaj politikoj daŭras) (8). Por trovi la bezonajn suplementajn rimedojn kaj samtempe plirapidigi verdan transiron, la regnoj devos konsenti fari gigantan investadon en novaj kapabloj de elfosado, produktado kaj distribuo. Ankaŭ necesos, ke la grandaj nafto- kaj gaso-produktantoj ekspluatu novajn kuŝejojn kaj, ke la importantaj regnoj pligrandigu sian infrastrukturojn havenajn kaj de traktado aŭ turnos sin al alternativaj energifontoj. La kosto de tiuj ŝanĝiĝoj estos tiel politika kiel financa, ĉar ili sendube estigos fajrajn tutlandajn debatojn.
La milito en Irano faros ke tiuj kalkuloj iĝos eĉ pli tiklaj. Ĉiuj regnoj devos revizii sian energian miksaĵon (9), kaj tiuj, kiuj elektos daŭrigi siajn importojn de fosiliaj karburaĵoj, devos rekonsideri sian liston de provizantoj. Por la produktantoj de hidrokarbonoj kaj rilataj teknologioj, tiuj decidoj havos kolosajn monajn konsekvencojn kaj estigos furiozan konkuradon.
Duboj pri la tergaso
Tiu restrukturiĝo sendube akiros tre draman aspekton en Azio kaj Eŭropo, kie multaj regnoj fidis gason kiel “transiran energion” inter karbo kaj renovigeblaj energioj por elektroproduktado. Antaŭ ol la milito en Irano, ili planis fari grandan investadon en novaj deponejoj por likvigita gaso, ĉar ili kalkulis je pliiĝo de la importadoj el Kataro, kiu siavice planis duobligi sian eksportan kapablon (10). Nun, ĉiuj tiuj projektoj haltis kaj neniu scias kiam Doho pliigos sian produktadon, eĉ ne se ĝi kapablos fari tion.
Pluraj regnoj povas esplori aliajn eblojn. Japanujo kaj Sud-Koreio, ekzemple, pripensas pliigi la parton de nuklea energio de sia energia miksaĵo, kaj Barato kaj Indonezio, tiun de karbo. La skuoj en la merkato de petrolo kaj gaso ankaŭ vekis renovigitan intereson pri la daŭrigeblaj energioj, kiel atestas la grandegaj ĉinaj investoj en la sunenergia sektoro (11).
Ni esperu, ke la bombadoj en Irano baldaŭ finiĝos por ĉiam kaj, ke la viktimoj povos kuraci siajn vundojn. Sed ne atendeblas ke la energia batalo tuj finiĝos. Male, pli verŝajnas ke ĝi intensiĝos en la venontaj monatoj dum la regnoj serĉas kiel plifortigi siajn defendojn kontraŭ estontaj provizoperturboj aŭ, simile al Usono de Trump, klopodi por ekspluati la nunan krizon propra-profite. Krom la energia modelo de la morgaŭa mondo, estas en risko la relativa rapideco de la mondvarmiĝo.
(1) “Statistical review of world energy 2021”, www.bp.com
(2) “Statistical review of world energy 2025”, Energy Institute, www.energy.inst.org
(3) Sama verko.
(4) Usona Administracio pri Informo Energia (EIA), “Country analysis brief : Venezuela”, 8-an de Februaro 2024, www.eia.gov, kaj Natalie Sherman, “Trump seeks $100bn for Venezuela oil, but Exxon boss says country ‘uninvestable'”, 10-an de Januaro 2026, www.bbc.com
(5) “Statistical review of world energy 2021” kaj “Statistical review of world energy 2025”, cititaj verkoj.
(6) Constant Méheut, “Ukraine ramps up attacks on Russian oil, aiming to curb Iran war windfall”, The New York Times, 7-an de Aprilo 2026.
(7) Maha El Dahan, Andrew Mills kaj Yousef Saba, “Iran attacks wipe out 17% of Qatar's LNG capacity for up to five years, QatarEnergy CEO says”, 19-an de Marto 2026, www.reuters.com
(8) Internacia Energio-Agentejo (IEA), “World energy outlook 2025”, https://iea.blob.core.windows.net
(9) (JG) Vidu https://eo.wikipedia.org/wiki/Energia_miksa%C4%B5o
(10) IEA, “Country analysis brief : Qatar”, 20-an de Oktobro 2025, www.eia.gov
(11) (10) Alexandra Stevenson kaj Murphy Zhao, “China's edge in an oil stock : Electric cars and renewable”, same kiel River Akira Davis kaj Meaghan Tobin “A new oil shock accelerates a return to nuclear power”, The New York Times, respektive 14-an de Marto. kaj 6-an de Aprilo 2026 ; vidu ankaŭ “India says it is ready for unprecedented coal power demand in summer”, 11-an de Marto 2026, www.reuters.com
Hispana
Kadre de la 111a Universala Kongreso de Esperanto (UK), okazonta en Graco, Aŭstrio, la 6an de aŭgusto 2026 okazos la 48a Esperantologia Konferenco (EK), organizata de la Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED). La EK reliefiĝas ekde 1978 kiel la ĉefa scienca forumo pri esperantologio kaj interlingvistiko kaj kunvenigas fakulojn, esploristojn kaj kongresanojn por diskuti aktualajn temojn rilatajn al Esperanto, lingvoplanado, arkivaj kolektoj, lingvopolitiko kaj lingva justeco.
UEA profunde bedaŭras la forpason de Probal Dasgupta (1953–2026) la 1-an de junio 2026, en la aĝo de 72 jaroj, en Kolkato, Barato.
Probal Dasgupta fotita dum la UK en Roterdamo 2008. Foto: Kalle Kniivilä (kombino de du fotoj)
Probal Dasgupta en 2008. Foto: Ziko, CC BY-SA 3.0
La 82a Internacia Junulara Kongreso (IJK), organizata de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO), la junulara sekcio de UEA, okazos de la 9a ĝis la 16a de aŭgusto 2026 en Tiana, Katalunio (Hispanio), proksime de Barcelono (
La domo kie situas la Centra Oficejo de UEA estas vendata, sed aĉetantoj mankas.
La malnova urbo de Kaŭno. Foto: Augustas Didzgalvis CC BY-SA 4.0
Mi iris sur strato… Maljuna, senila almozulo haltigis min.
Antaŭ 35 jaroj, la 23an de majo 1991 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov kaj Viktor Kloĉkov venis aviadile al Nederlando kaj disdonis la unuan numeron de la renaskita revuo “La Ondo de Esperanto” al oficistoj kaj volontuloj de la Centra Oficejo de UEA en Roterdamo… Ekde tiam la 23an de majo ni festas ne nur la naskiĝdatrevenon de Aleksander, la senŝanĝa redaktoro de “La Ondo”, sed ankaŭ de la revuo mem.
