Blogoj en Esperanto

Antaŭ du semajnoj aperis la marta (laŭ la nordhemisfera vidpunkto: printempa) eldono de la ĉiusezona bitgazeto “La Ondo de Esperanto”, 2026, №1 (327). Sur ĝiaj paĝoj (legeblaj laŭ la normoj “pdf” kaj “ePub”) estas pli ol kvindek tekst(et)oj kaj multaj ilustraĵoj.

En la primovada sekcio “Eventoj” estas publikigitaj pli ol dudek artikoletoj pri esperantista aktivado dum la tri unuaj monatoj de la 2026a jaro, interalie, pri la tri novjarfestaj renkontiĝoj en Germanio (Luminesk’, NR kaj JES), pri la 15a Internacia Himalaja Renkontiĝo kaj pri agadoj esperantistaj en pluraj landoj. Enestas ankaŭ informoj pri okazontaj kongresoj kaj renkontiĝoj, precipe pri la 111a UK en Graco.
Bedaŭrinde, preskaŭ neniam en “La Ondo” mankas la nekrologa rubriko. Ĉi-foje ni funebras okaze de la forpasoj de Jacques Le Puil (1940-2026), Emile Malanda Nianga (1967-2026), Radojica Petrović (1949-2026) kaj Wolfgang Schwanzer (1953-2026). La forpaso de d-ro Schwanzer estas granda perdo por ni. Li dum multaj jaroj estis la plej sukcesa peranto de “La Ondo”, kaj lia libroservo mendis plej multe da libroj de “Sezonoj” inter ĉiuj landaj libroservoj.

En la printempa “Tribuno” estas legeblaj tri mesaĝoj, senditaj de UEA al UN okaze de internaciaj tagoj virina, gepatralingva kaj matematika; deklaro de SAT pri la Usona invado al Venezuelo kaj respondo de la Lingva Konsultejo de nia Akademio pri la metafora uzo de la vorto “ŝlosila”.

En “Arkivo” krom la kutima listo de Esperantaj jubileoj kaj memordatoj, kiun dum pluraj jaroj ĉiumonate kompilas Aleksander Korĵenkov, estas publikigita artikolo pri la Esperanta literaturo de Hans Jakob (kadre de lia ciklo “Esperantistaj problemoj”), kiu unue aperis antaŭ 100 jaroj en la revuo “Esperanto”.

La plej ampleksa Onda sekcio estas, kiel kutime, “Kulturo”: ĝi okupas 59-paĝojn. Antaŭ 250 jaroj en Kenigsbergo (nun: Kaliningrado) naskiĝis Ernst Theodor Wilhelm (poste Amadeus) Hoffmann, germana verkisto, komponisto, pentristo kaj juristo, aŭtoro de pioniraj fantastaj kaj hororaj verkoj. Pri lia vivo kaj kreado rakontas Wolfgang Kirschstein, en kies traduko ĉi-kajere legeblas unu el la plej popularaj noveloj “La sabloviro” kaj “La estetika te-societo”, tradukita de István Ertl.
Post la tradukoj el Hoffmann estas publikigitaj originalaj rakontoj de Laure Patas d’Illiers kaj Paulo Sérgio Viana. Kiel kutime, en la unua jar-eldono, la redaktoro de “La Ondo” resumas la Esperantan eldonstatistikon por la antaŭa jaro, kaj Tim Owen prezentas la pasintjaran eldonadon de EAB.
Wolfgang Kirschstein estas la plej aktiva aŭtoro de la marta eldono: li prezentas la ĉi-jaran filmkonkurson “Oskaro” kaj recenzas la libron “Centvorte” de Jorge Rafael Nogueras, kaj Paŭlo Moĵajevo recenzas la muzikan albumon “Stacioj de l’ amo” de la Germania familia duopo ĴeLe. En la kultursekcio estas ankaŭ artikol(et)oj pri aliaj Esperantaj kulturnovaĵoj muzikaj, literaturaj, gazetaj…

Al la sekcio “Mozaiko” kontribuis Stanislav Belov per paĝo da ŝercoj pri katoj kaj István Ertl per “Spritaj splitoj kaj preskeraroj”.

Resume: interesa, kulture riĉega kaj leginda 327a “Ondo”!

La dua “Ondo” por la 2026a jaro aperos fine de junio aŭ komence de julio.
La abonkampanjo daŭras. La baza abontarifo ne ŝanĝiĝas dum pluraj jaroj.
Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

“La Ondo de Esperanto” estas abonebla ĉe niaj landaj perantoj, ĉe nia UEA-konto kaj per la internacia pagosistemo PayPal. Pri la pagmanieroj legu ĉi tie: https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.

Dum la abonjaro 2025 danke al la Amikaj donacoj 23 personoj ricevis senpagajn abonojn. La nomoj de ĉiuj amikoj kaj patronoj aperas en la rubriko “Donacoj” de nia novaĵretejo. Pagante vian kotizon por 2026, pensu pri tiuj, kiuj mem ne povas pagi, kaj donacu Amikan aŭ Patronan kotizon.

Enhavtabelo de la marta “Ondo” (2026, №327)

1 Kovropaĝa bildo: La 15a Internacia Himalaja Renkontiĝo
2 Bazaj informoj pri “La Ondo de Esperanto
3 En ĉi tiu numero

5 Redakcie
5 Aleksander Korĵenkov. Esperanto-novaĵoj: Pli ol 800 abonantoj

6 Eventoj
7 Ulrich Brandenburg. Jarfino inter vitejoj: Luminesk’ en Bingen
8 Lu Wunsch-Rolshoven. Viva novjarfesto
10 Klara Wieland, Annika Weeser-Krell. Impresoj de JES 2025/26 en Burg (Spreewald)
12 Bharat Kumar Ghimire. Esperanto sonas en Himalajo
14 Rudolf Fischer. Bibliaj Tagoj ĉe Rejno
15 Povilas Jegorovas. Esplorvojaĝo de UEA en Kaŭno
16 730 esperantaĵoj en Kroata ŝtata arkivo
16 EAE mortis, sed BET plu vivos en Estonio
17 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. Ranja Zafinifotsy: la Esperantisto de la Jaro 2025
18 Konkurso: Plej bona reganto de Esperanto 2026
19 Iĝu komitatano B de TEJO
19 Precizigo de KCE pri “Svislando” en la retejo de UEA
20 Aleksander Korĵenkov. 891 aliĝintoj al la kongreso en Graco
20 Aleksander Korĵenkov. La Dua Bulteno de la 111a UK
21 Klaus Schubert, Bengt-Arne Wickström. La 48a Esperantologia Konferenco de CED
21 Kroatio: Kongreso, ekskurso kaj feriado
22 La Hispana Kongreso okazos en Eŭskio
23 Irina Gonĉarova. APERo-19 invitas!
24 La 9a Afrika Kongreso de Esperanto
25 Mireille Grosjean. La unua virina kongreso de UEA
25 ILEI kunvenos en Zaozhuang
26 Intensaj kursoj kaj ekzamenoj en la Esperanto-kastelo
27 Koncize (7 novaĵoj)
28 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. Ni funebras kaj kondolencas

29 Tribuno
30 Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de la Gepatra Lingvo, la 21a de februaro 2026
31 Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Virina Tago
31 Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Matematiko, la 14a de marto
34 UEA subtenas la iniciaton “Monto Zamenhof”
35 SAT kondamnas la Usonan invadon al Venezuelo
36 Kirilo Brosch. Lingva Konsultejo: Metafora uzo de “ŝlosila”

37 Arkivo
38 Aleksander Korĵenkov. Jubileoj kaj memordatoj en aprilo 2026
41 Hans Jakob. Esperantistaj problemoj. III. La literaturo

44 Kulturo
45 Wolfgang Kirschstein. Nigra romantiko kaj sublima arto
50 E. T. A. Hoffmann. La sabloviro (Tradukis el la germana Wolfgang Kirschstein)
72 E. T. A. Hoffmann. La estetika te-societo (Tradukis el la germana István Ertl)
74 Laure Patas d’Illiers. La knabino kiu miaŭis
76 Paulo Sérgio Viana. Instruisto Luka
80 Aleksander Korĵenkov. 67 libroj: La plej magra jarrikolto
84 Tim Owen. Postprokraste: Libro komencita por Aruŝo inter la eldonaĵoj de EAB en 2025
86 Wolfgang Kirschstein. Ĉu tio estis ĉio?
91 Wolfgang Kirschstein. Cent noveloj po cent vortoj (Recenzo: Jorge Rafael Nogueras. “Centvorte”)
92 Paŭlo Moĵajevo. Albumo poetika kaj fortika (Recenzo: ĴeLe. “Stacioj de l’ amo”)
93 Nova muzikvideo de Kris Fredi
94 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. Ankoraŭ du senpagaj libroj en nia retejo
95 Literaturaj suplementoj al “La Ondo de Esperanto”
96 Aleksander Korĵenkov. Unesko-Kuriero pri arkeologio
97 Halina Gorecka. Beletra Almanako, 2025, №54
98 Alessio Giordano. Literatura Foiro, 2026, №339, 340
100 La 16a literatura konkurso “Esperanto ligas homojn”
101 Internacia Traduk-Konkurso “Vejdo” 2026
102 La fortreso: Nova bitlibro de HEA

103 Mozaiko
104 Stanislav Belov. Miaŭ!
105 István Ertl. Spritaj splitoj kaj preskeraroj
106 Perantoj de “La Ondo de Esperanto”
107 Reklamo

(R)Estu kun la “Ondo” ankaŭ en la 2026a jaro! (Re)Abonu mem kaj/aŭ abonigu viajn amikojn!

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/04/ondo-156/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La printempa Ondo appeared first on La Ondo de Esperanto.

Ĉiu gepatro provas kreskigi bonan homon el sia idaro, kiu iam unu tagon povos prizorgi sin kaj siajn amatojn. Sed gepatra amo kaj zorgemo ankaŭ povas facile vundi. Jen kiam gepatroj zorgas tro multe - tiel nomata toksa gepatreco estas pli kaj pli videbla.

Aŭstralia verkisto kaj lerneja direktoro John Marsden pasigis multajn jarojn studante la aferojn de junuloj, ilian disvolviĝon, ilian kapablon atingi lernejajn atingojn kaj aliajn aspektojn de ilia adoleskiĝo.

En sia nova libro pri kiel gepatroj traktas kaj komprenas siajn infanojn, li emfazas, interalie, la fakton, ke ni nuntempe atestas laŭvorte pandemion de danĝera, malutila aŭ tiel nomata toksa gepatreco, kiel The Guardian citas lian deklaron.

"Mi kuraĝas diri, ke ĉi tio estas tutmonda problemo," diras la aŭtoro. Kiel li klarigas, la koncepto de malutila gepatreco ne celas signifi emocian misuzon, sed pli ĝuste povas esti priskribita kiel malbone konceptita kaj misgvida alproksimiĝo al infanoj, kio finfine kaŭzas ilian emocian damaĝon.

Ĝi simple avertas kontraŭ gepatroj, kiuj okupas la rolon de advokato de siaj infanoj, solvas ĉion por ili, balaas la vojon kaj defendas ilin ĉiam, eĉ se iliaj infanoj ne estas tiel talentaj aŭ senkulpaj, kiel pensas plenkreskuloj.

Komuna sento flankiĝas

“Temas plejparte pri meza klaso. Ne la gepatroj intence agas detrue, sed ŝajnas, ke iliaj komunaj sentoj kaj instinktoj estis superataj de aliaj konsideroj," li priskribas.

Pli kaj pli da infanoj troe limigas siajn gepatrojn por eviti vundiĝon, nenecesan streĉon, kio limigas ilian liberan adoleskiĝon, ilian disvolvon de rezisteco kaj de sendependeco, diras Marsden.

Pli bona edukado, pli da maltrankvilo

Kvankam la nuna generacio de adoleskantoj estas pli lerta kaj sukcesas pli bone en multaj kampoj de la socio, la efiko de gepatra tokseco videblas sufiĉe klare. Multaj tre sukcesaj individuoj suferas problemojn de mensa sano.

La transiro de laŭvorte senzorga infanaĝo al la vera realeco de la vivo estas tre malfacila por tiuj individuoj. En tempoj, kiam neniu subite "tenas la manojn", ili ofte ne fidas unu la alian, malgraŭ siaj grandaj talentoj kaj kapabloj, dubas pri ĉiu sia paŝo, ili ne scias kion fari kun si mem.

“La skalo de la problemo estas enorma. La problemo de emocia damaĝo ĉe junuloj estas priskribebla kiel pandemio. Mi neniam vidis tian nivelon de maltrankvilo inter ili, " diras Marsden.

La brazila prezidantino de la Junulara, Ana Ribeiro, publike ĵus anoncis: “Komence de 2026, TEJO havis ses dungitojn. Nuntempe TEJO ankoraŭ havas kvar dungitojn: komunikisto, ekstera rilatisto, ĝenerala direktoro kaj kunordiganto de volontuloj.  Pro la financaj malfacilaĵoj la jenaj pozicioj estos finitaj ĝis la fino de aprilo 2026: komunikisto kaj ekstera rilatisto. La pozicio de ĝenerala direktoro ĉesos ekzisti en junio.”

La itala volontulkunordiganto rezistos ĝis la fino de aŭgusto (aŭ de julio, se enkalkuli libertempon). Temas pri la persono kiu lanĉis rezolucion pri Gaza, ĝis nun kuŝantan por la fina voĉdono de la Komitato. Ŝajne post kelkaj semajnoj nur li plu paŝos en la vaka Nieuwe Binnenweg 176, kvazaŭ pretervivinto. 

Inter la du jarkomencaj salajritoj jam vanuintaj per si mem estas prezidinto Albert S. Garrido, eksa oficisto pri kongresoj, kiu transiras al la historio ĉar li “finpreparis la interkonsenton pri kunlaboro inter IJK 2026 kaj la 5a Tokipona Eŭropa Renkontiĝo: ambaŭ kongresoj okazos komune” en Katalunio. Eblas veti pri kiu varbos pli da adeptoj al sia lingvo inter la eksterlandaj TEJO-kongresanoj: ĉu la katalunistoj aŭ la tokiponistoj?

Legu pli en Heroldo de Esperanto 2377, majo 2026

Kiel kutime, en la datreveno de la morto de Zamenhof, Civita festotago, ankaŭ LF-koop memoras pri ĉiuj pioniroj kiuj adiaŭis nin dum la lastaj monatoj, specife  tiuj helpintaj al la vivo kaj kresko de nia kooperativo; kaj la penso iras al tiuj ne tro rimarkitaj ĉar ne en la unua vico, sed gravaj sur la batalfronto.

David Buhlmann (1933[1956]-2025) forlasis ĉi tiun mondon la pasintan novembron. Dum pli ol dudek jaroj li membris en la Administra Komitato de LF-koop, plenumante la taskojn de librotenisto. Li poste servis kiel revizoro, kaj en LF-koop kaj en KCE, kiun li ankaŭ prezidis en 1996-97. La lingvon li lernis dum sia junaĝo, laborante ĉe keramika uzino, kie aktivis esperantistino: ĉiam fraŭlo, li tre ŝatis vojaĝi kaj havi apartan inklinon al Pollando.

Germano Martinelli (1934[1955]-2026) mortis antaŭ monato. Li estis la unua librotenisto de LF-koop, en 1981-1985. Frato de Perla, li eklernis per ŝiaj libroj kaj perfektiĝis en kurso de la bofrato ĉe Milana Filologia Klubo.

La kooperativo honoras ilian memoron.

Unu el la malbonaj kutimoj de modernaj homoj, kaŭzita de modernaj teknologiaĵoj, estas la emo rigardi la telefonon dum kelkaj minutoj, antaŭ la nokta endormiĝo. Ĉi tio jam pruviĝis kiel malbonfara al bona dormado. Tamen, ricevado de tro da lumo dum la nokta periodo ne damaĝas nur la dormadon. Lastatempaj esploroj montris, ke ĝi povas malbonfari al la koro, al la metabolaj funkcioj, al la cerbo, kaj estigi pli altan riskon je kancero. 

Komence oni supozis, ke tiu minaco rilatas al perturbo al la biologia nokta-taga ciklo, kiu de jarmiloj estas registrita en la genetika strukturo. Sed la problemo estas pli komplika. Tia perturbo de la interna biologia horloĝo kaŭzas ankaŭ hormonajn ŝanĝojn, inflamajn reagojn kaj aliajn. La digestado akompanas tiun ritmon, kaj eĉ la disdividiĝo de ĉeloj en la korpo obeas ĝin.

Lumo estas la plej grava elemento por la funkciado de la interna horloĝo.

Rilate al la funkciado de la koro, unu studaĵo antaŭ nelonge montris, ke homoj ricevantaj pli da lumo dum la nokto troviĝis sub pli granda risko de vaskulaj malsanoj en la koro kaj en la cerbo. Tiu risko povas altiĝi ĝis 50 procentoj. 

Simila danĝero okazas rilate al la risko je diabeto, alta sangpremo kaj obezeco.
Ankaŭ la mensa sano povas suferi pro tro la nokta lumo. Esploristoj analizis  pli ol 80 mil maljunulojn, kaj konstatis ke tiuj, kiuj restadis sub troa nokta lumo troviĝas sub pli alta risko je depresio, anksio, stresaj reagoj, psikozo, miskondutoj, perdo de lernokapablo kaj memoro. Kanceroj de la prostato, mamoj kaj intesto aldoniĝis al tiu impresa listo.
 
Medicinistoj rekomendas, ke oni saĝe profitu la lumon. Oni restu dum iom da tempo sub libera ĉielo dum la frua mateno kaj dum la tago. Kiam alproksimiĝas la nokta enlitiĝo, oni ŝparu restadon sub artefarita lumo (kiu ĉiam estas pli forta ol la natura). Oni evitu telefonon kaj televidon almenaŭ dum la dek minutoj antaŭ endormiĝo. Sed evitu ankaŭ brilantajn lampojn dum kelkaj horoj, se eble. Oni aranĝu sian dormoĉambron kiel agrablan, komfortan kaj trankviligan lokon, laŭeble sen forta lumo. Se oni ne toleras kompletan mallumon, tiam oni ŝaltu diskretan lampeton, prefere proksime al la planko de la ĉambro. 
 

Dum la pasinta jaro nur 67 novaj libroj iĝis haveblaj en la libroservo de UEA. Tio estas malrekordo de jardekoj. Nun nova usona eldonejo klopodos veki la intereson de la esperantistoj proponante perditajn kaj nekonatajn klasikaĵojn, sed ankaŭ freŝajn verkojn. Unue aperos bitlibroj, kaj apartan atenton ricevos usonaj verkistoj. Eblos aliĝi al abonklubo.

Brandon Sowers, prezidanto de Esperanto-USA.

La usona landa asocio de UEA (tiam ELNA, nun Esperanto-USA) laste eldonis librojn en la 1990-aj jaroj. Restis mono dediĉita por tiu celo, sed ĝi de tiam kuŝis sen utilo. Intertempe iĝis pli koste kaj komplike mendi librojn el Eŭropo, rakontas Brandon Sowers, prezidanto de Esperanto-USA.

– Kiam la usona registaro kaŭzis tarifkrizojn, ni eĉ havis la sperton, ke dum iom da tempo tute ne eblis ricevi librojn de eŭropaj servoj. Do tio estis alia sprono por pensigi, ke eble nun estas oportuna tempo entrepreni starigon de bita eldonejo. Bitlibroj havas la avantaĝon – tre gravan por nia komunumo – ke oni devas nek stoki ilin, nek ekspedi translimen aŭ eĉ transmaren, nek presi en specifaj kvantoj.

Por esplori la eblojn, avantaĝojn kaj problemojn, Esperanto-USA dum tri monatoj dungis Stela Besenyei-Merger, kiu dum pluraj jaroj laboris pri la reta literatura projekto Bobelarto. Ŝi konkludis, ke efektive la ideo havas perspektivon.

–  Ne nepre estas tiel, ke ĝi faros ion aparte novan, ĝi simple volas kontribui al la Esperanto-heredaĵo per novaj eldonaĵoj kaj reeldoni perditajn gemojn de nia komuna kulturo. La celo estas eldoni novajn kaj malnovajn usonajn verkistojn kaj okupiĝi pri klasikaĵoj ekster kopirajto, ŝi klarigas.

Por sondi la merkaton la fondata eldonejo Guteto publikigis enketilon, kie legantaj aŭ legemaj esperantistoj povas indiki, kiajn verkojn ili volus ke la nova eldonejo publikigu, kaj kiom ili pretus pagi por tiuj.

Libera Folio: La libro-eldonado lastatempe malpliiĝis, laŭ la statistiko de La Ondo de Esperanto. Kial tio okazis, laŭ via supozo?

Stela Besenyei-Merger.

Stela Besenyei-Merger: – Mi povas diri nur la perspektivon en Hungario. Ĝenerale multe malpli da homoj laboras profesie por Esperanto, do tio ankaŭ influas kiom da libroj estas eldonitaj. Oni devas trovi modernajn rimedojn kiel bitlibrojn por malpli koste kaj pli rapide atingi la legantojn, por ke geografia proksimeco ne plu gravu.

Laŭ Brandon Sowers la eldonejo volas emfazi tri kategoriojn de verkoj: malfacile akireblaj konataj klasikaĵoj – interalie tiaj el la Baza Legolisto –, gravaj verkoj kiuj ne estas sufiĉe konataj, kaj nuntempa literaturo. La bitlibroj estu facile troveblaj en diversaj retbutikoj kaj en bibliotekoj eĉ se oni nur serĉas per la vorto ”Esperanto”.

– Ni celas ankaŭ starigi abonsistemon, tiel ke homoj povu regule subteni la laboron, kaj ricevi ĉiun eldonotan verkon. Kaj ni celas, ke estu tre facile aliĝi al tiu abonklubo, ricevi la librojn, kaj tiel plu. Nia espero estas ke ekzistas almenaŭ centoj da esperantistoj, kiuj pretus subteni tian iniciaton, kaj tiel igus la entreprenon daŭripova.

Esperanto-USA ĵus plilongigis la kontrakton kun Stela Besenyei-Merger ĝis Septembro, por plue evoluigi la projekton.

Por eldono de historie grava materialo, ekzemple perditaj klasikaĵoj, la eldonejo Guteto esperas ricevi subvenciojn movadajn (ekzemple de ESF) sed ankaŭ ekstermovadajn.

– De ESF ni jam ricevis konfirmon de subteno, diras Brandon Sowers.

Inter la unuaj libroj gutontaj el la nova eldonejo estos sciencfikcia novelkolekto el tradukoj de la konata usona esperantisto Charles Power, Karlo Pov’, forpasinta en 2025.

– Parto de la kapitalo por la iniciato venis nome de Karlo Pov’, por subteni sciencfikcian kulturon en Esperanto. Tiel ni elektis la nomon Guteto, por omaĝi al Morojo, siatempe tre aktiva Esperantistino en Los-Anĝeleso, rakontas Brandon Sowers.

La titolpaĝa kapo de la revueto Guteto.

Morojo, alinome Myrtle R. Douglas, ekaktivis en la Esperanto-movado en Usono dum la 1930-aj jaroj, kaj samtempe en la frua sciencfikcia kulturo. Ekster Esperantujo ŝi estas konata kiel la patrino de fantazia rolkostumado (angle cosplay), ĉar ŝi kreis kaj uzis tian kostumon dum la unua monda sciencfikcia kongreso en Novjorko 1939.

Ŝi en la 1940-aj jaroj eldonis sciencfikcian revueton nomitan ĝuste Guteto. Brandon Sowers esperas, ke la nova Guteto same trovos sian publikon.

– Ĝis nun la indikiloj montras al ni, ke ambicio ne estas senbaza. Jam pli ol 200 personoj plenigis la enketilon, en malpli ol du semajnoj, kio sugestas, ke homoj interesiĝas pri la projekto kaj la koncepto. Kaj ni kredas, ke multaj esperantistoj, eble eĉ la plejmulto, ankoraŭ ne aŭdis pri la afero.

Ekde 1991 La Ondo de Esperanto publikigas statistikon de la libroproduktado en Esperantujo, daŭrigante la laboron de Vilmos Benczik en Hungara Vivo. Aleksander Korĵenkov afable permesis republikigon de la ĉi-jara statistiko en Libera Folio. Ni ne reproduktas ĉiujn tabelojn – la plej detalajn informojn serĉu en la originala artikolo.

Screenshot

La bazo de nia statistiko estas la rubriko ”Laste aperis” (LA) de la revuo Esperanto, en kiu estas registrataj ĉiuj paperaj libroj, kiujn la libroservo de UEA ekvendis dum la koncerna jaro. Tia statistiko ja estas kritikebla kaj kritikinda.

Unue, en LA estas registrataj ankaŭ libroj eldonitaj pli frue kvankam ekvenditaj de UEA en la revuata jaro. Tio povas doni misan bildon pri la koncerna jaro, sed la resuma statistiko glatigas la fluktuadon kaj fidinde vidigas la ĉefajn tendencojn en nia eldonado.

Due, la libroservo de UEA vendas ne ĉiujn novajn librojn, kaj en LA kutime mankas lerniloj eldonitaj por enlandaj bezonoj (ekzemple, lerniloj por ĉinoj) kaj etkvante eldonitaj broŝuroj, kiujn la aŭtoroj disvendas kaj disdonacas en siaj kluboj kaj en renkontiĝoj. Same mankas en LA kongreslibroj, programbroŝuroj kaj jarlibroj, kiuj abunde aperas ne por vendado tra libroservoj, sed por disdono al la respektivaj kongresanoj kaj asocianoj. Kaj kelkaj eldonejoj ne proponas siajn librojn al UEA.

Trie, ekster la statistiko restas la bitlibroj, kiujn oni ofertas sen zorgi pri paperaj eldonkostoj. Tio reduktas la bazon de rikolto.

Sed mankas pli granda statistika bazo ol ”Laste aperis”. Vidu la rezulton.

En 2026 surmerkatiĝis 67 libroj, nova malrekordo. La ĝenra distribuo rekonfirmas, ke nun aperas malmultaj lerniloj, ja nun oni pli lernas Esperanton rete, ne per paperaj lernolibroj). La plej popularaj plu estas tradukitaj beletraĵoj.

Ankaŭ malrekorde, nur 11 eldonejoj produktis almenaŭ du librojn jare. Mondial plu estas plej supre kun 12 libroj, inkluzive de ”Beletraj Almanakoj”. Sekvas Dokumenta Esperanto-Centro kun sep libroj. La tria devus esti Esperanto-Asocio de Britio kun kvar libroj, pri kiuj Tim Owen rakontas en ĉi tiu ”Ondo” (p. 108-112), sed ilin LA ne menciis, tamen – jen, novaĵo! – du el ili estas en la februara LA por 2026.

La eldonemo de Mondial donas al Usono la unuan lokon, sed Francio plu avangardas en la resuma listo, kvankam ĉi-jare nenio lastaperis en ĉi tiu lando.

29 libroj el 67 estas tradukitaj el 18 lingvoj, plej multe el la itala (5 libroj), kroata (4), germana kaj hungara (po 2). (Sen la multaj tradukoj eldonitaj de EAB, ĉar nia statistiko enhavas nur la librojn, kiuj laste aperis.)

Tri libroj ĉi-jare kaj 189 dum la 35 prilaboritaj jaroj estas tradukitaj el Esperanto; tamen, temas ne pri niaj literaturaj perloj, sed pri novaj lingvaj versioj de lerniloj.

Inter la 67 eldonitaj libroj estas 13 broŝuroj kun malpli ol 49 paĝoj (8 broŝuroj en 2024, 14 broŝuroj en 2023, 20 broŝuroj en 2022). 41 libroj estis eldonitaj en 2025, 18 en 2024, kaj la ceteraj aperis pli frue, sed estis registritaj en la pasinta jaro.

Amri Wandel kaj Eugen Macko, eldoninte po tri siajn verkojn, estas niaj plej ofte eldonitaj aŭtoroj, sed en pli multaj libroj estas menciita la nelacigebla veterano Carlo Minnaja, kies kvar tradukoj estis inter la ”laste aperintaj” en la libroservo de UEA.

Mi nur statistikas. Pri la valoro de la libroj rakontu ne mi, sed tiu, kiu legis ilin.

Pasintjare mi demandis: ĉu mi daŭrigu la laboron, komencitan de Vilmos, aŭ la supra resumo estu la lasta? Du personoj (ambaŭ proksimaj al verkado/eldonado) petis daŭrigon. Mi daŭrigis, sed plu ŝajnas al mi, ke tia statistikado ne havas multe da senco en la epoko, kiam multaj verkoj aperas nur kiel bitlibroj; ekzemple, je la jarŝanĝo ni eldonis la romanon ”Kien ci iras” de Henryk Sienkiewicz en traduko de Lidja Zamenhof, prilaborita kaj komentita de Sergio Pokrovskij. Ni certe ne riskus eldoni surpapere ĉi tiun 622-paĝan libron.

Aleksander Korĵenkov

Unue aperis en La Ondo de Esperanto

Hodiaŭ, je la 109a mortodatreveno de Lazarj Markoviĉ (Ludoviko) Zamenhof, forpasinta la 14an de aprilo 1917 en Varsovio, “La Ondo de Esperanto” proponas (re)legi fragmentojn el la 16a ĉapitro de la dua eldono de la libro “Homarano” (2011) de la Ruslanda ĵurnalisto Aleksander Korĵenkov, en kiu temas pri la tri lastaj vivojaroj kaj morto de la aŭtoro de Esperanto.

La teksto estas iomete modifita por gazeta aperigo (ekzemple, estas forigitaj referencoj kaj notoj, kiuj ĝenus la legadon). La gazeta artikolo unue aperis en aprilo 2017, je la centa mortodatreveno de Ludoviko Zamenhof. De tiam ĝi estis legita 6 mil 529 fojojn (la kvara plej populara teksto en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”).

Legu ĝin ĉe https://sezonoj.ru/2021/04/zamenhof-26/

AlKo

Legu ankaŭ:
Korĵenkov A. Konciza biografio de Lazarj Markoviĉ Zamenhof
Korĵenkov A. La Unua Libro
Korĵenkov A. La Esperantisto: La unua Esperanto-gazeto
Korĵenkov A. Zamenhof kaj la movado
Korĵenkov A. Pri la granda eraro de Christian Schmidt
Korĵenkov A. Antaŭ 125 jaroj: Tolstoj kaj la unua Esperanta gazeto
Korĵenkov A. Nekonata Zamenhofa verko en nekonata mondlingvo
Korĵenkov A. Zamenhof protestas, aŭ: Neokazinta sensacio

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/04/zamenhof-37/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Antaŭ 109 jaroj forpasis Ludoviko Zamenhof appeared first on La Ondo de Esperanto.

13/04/2026 NeRegistaraj Organizaĵoj avertas, ke « centoj da manifestaciantoj enkarcerigitaj » de post januaro plu riskas mortopunon. La iranaj aŭtoritatoj ekzekutis almenaŭ 1639 personojn en 2025, tio estas rekordo de post 1989, menciis du NROj. Ili avertis,...

Bjalistoka Esperanto-Societo invitas mardon, la 14an de aprilo 2026 al renkontiĝo omaĝe al Ludoviko Zamenhof okaze de la 109a datreveno de lia morto. Je 15a horo okazos solena flormetado ĉe la monumento al Zamenhof ĉe la placo Paweł Bogdan Adamowicz kaj rememoro pri la iniciatinto de la Internacia Lingvo.

Poste ni invitos vin al la Esperanto-Klubejo ĉe la strato Piękna 3 por renkontiĝo kun grupo de esperantistoj el Nowy Sącz.

Fonto: https://espero.bialystok.pl/eo/memore-al-zamenhof-14-04-2025/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Bjalistoko: Solena flormetado morgaŭ appeared first on La Ondo de Esperanto.

Antaŭ naŭdek-ok semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la naŭdek-naŭa porcio. Ĝuu ĝin! 

---
La vintro finiĝis, alvenis printempo.
Hieraŭ mi sentis ankoraŭ malvarmon.
Hodiaŭ mi sentas jam varmon printempan.
Matene mi povas malfermi fenestrojn.

Kaj tio okazis precize dum Pasko.
Sabato montriĝis kun vento malvarma.
La paska dimanĉo jam estis agrabla.
Ni povis promeni ĉe lago sen jakoj.

Ĉe glaciaĵejoj ŝtopiĝis la homoj,
ĉar ĉiuj deziris la dolĉan lekaĵon.
Kaj ili elspezis sufiĉe da mono
por havi plezuron dum kelkaj minutoj.

Citronlimonado enhavas sukeron,
ĉar sen la sukero ĝi estus acida.
Evitu sukeron! Ĝi kaŭzas damaĝon.
Trinkado de akvo ne kaŭzas problemon.

La lingvolernado laŭ ĝusta metodo
donacas plezuron en rondo amika.
Ĉar kune reciti la belajn poemojn
heligas la menson, varmigas la korojn.

Vi povas tutsimple malfermi la buŝon
por bele esprimi la frazojn laŭ strofoj.
Vi povas aŭskulti kaj sekve ripeti
facilajn versaĵojn laŭ ritmo kaj takto.

Senpene vi lernas la klarajn regulojn.
Vi trejnas la langon por bele prononci
agrablajn sinsekvojn de vortoj kaj frazoj.
Vi bone disvolvas parolmelodion.

Jes, tiel lernado fariĝas plezuro.
Komuna agado en grupo gajigas.
Vi certe revenos al pluaj ekzercoj,
ĉar vi ja progresas en lingvolernado.

Mi povas rakonti pri multaj aferoj:
pri interesaĵoj el mia hejmlando,
pri kuriozaĵoj aŭ stultaj eldiroj.
Do eblas daŭrigi verkadon senfine.

Informoj alvenas el ĉiuj anguloj.
Ni devas selekti laŭ nia bezono
kaj devas prijuĝi ilian valoron.
Ni devas malkovri la falsajn novaĵojn.

Vi povas malfermi nun viajn okulojn:
Do kion vi vidas? Ĉu estas surprizo?
Ni vidas la mondon en multaj koloroj.
Post griza sezono ni ĝuas la vivon.

Por sudtirolanoj ne estas mirinde
ke oni parolas du lingvojn samtempe,
ĉar ili parolas germane denaske,
lernejoj instruas al ili italan.

Ŝi kredas ke baldaŭ aperos savanto.
Ŝi vivas nuntempe en granda mizero.
Ŝi estas kaptita en tiu ĉi loko.
Ŝi aŭdas dumnokte eksplodojn de bomboj.

Senfina milito minacas la vivon.
La domon detruis misila atako.
Ŝi vivas en tendo kun sia filino.
La edzo jam mortis dum tiu milito.

Ŝi estas malforta kaj ofte malsatas.
Pro tio ŝi preĝas ke venu savanto.
Ŝi volas ja vivi kaj ne nur vegeti.
La kredo pri tio ŝin tenas vivanta.

Ni volas resumi la situacion:
Ĝi estas malbona, sed ne senespera.
Komunaj klopodoj kondukos al celo.
Ni havas la ŝancon por bona estonto.
---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de

Laŭ la plej freŝdataj prognozoj, la hungaraj civitanoj finfine eksigis ĉefministron Orbán Viktor kaj lian koalicion. Se la impresa venko de TISZA – la centrodekstra forto kiu prezentiĝis kiel politika vehiklo de la preskaŭ unuanimaj opozicioj – estos konfirmita en siaj nunaj proporcioj, la estonta gvidanto Magyar Péter disponos pri la dutriona plejmulto necesa por malmunti la konstitucian reĝimon kreitan de Fidesz dum 16 jaroj. Hungario sin turnas “Nyugatra”: al Okcidento.

La situacio, sendube senprecedenca en la mallonga demokratia historio de la danuba lando, certe enkondukas gravajn kontraŭdirojn. Neeviteble, temas pri la nesperteco de la regonta klaso, la ekonomia krizo damokle minacanta trafegi la kontinenton, kaj la nesufiĉa ideologia difiniteco de la Partio de Respekto kaj Libereco (tion signifas TISZA, kvankam la nomo ankaŭ referencas al samnoma rivero). Ĉi-lastaj estas ĉiuj elementoj instigantaj la plej jubilajn komentistojn al sobra kaj analiza prudento. Cetere, en Pollando, la revanĉo de la naciistoj en 2025, nur kelkajn monatojn post la triumfo de la liberalaj fortoj, memorigas al ĉiuj ke necesas atendi por ke la politika ciklo donu pli klarajn indikojn pri siaj direktoj.

Ĉiuokaze, la venko de Magyar klare montras ke en la voĉdonantaro ekzistas ne nur kontraŭkorupta fervoro, sed ankaŭ prefero por politiko de realproksimiĝo al Eŭropo. Hungario, cetere, tra la diversaj turnopunktoj de sia historio ofte alfrontis la plejeternan demandon pri sia politika kaj kultura situo – kaj en tiaj diskutoj rolis ankaŭ nia komunumo. La medio de la gazeto Nyugat (“Okcidento” en la hungara) estis, efektive, la lulilo de Literatura Mondo, kiel rememorigis konference c-ano Giorgio Silfer, en decembro 2022. Espereble, ankaŭ ĉi-foje la hungara intelektularo, kaj aparte la esperantianoj, akompanos la gravan politikan momenton per kulturaj kontribuoj. 

Kristo resurektis! Ni gratulas ĉiujn kristanojn kiuj, same kiel ni, hodiaŭ, la 12an de aprilo 2026, festas Paskon laŭ la (nov)Julia kalendaro.

En nia retejo estas legeblaj kvar beletraĵoj, kies temo estas Pasko: bonvolu (re)legi ilin.

Ivan Ŝmeljov: La febro (Tradukis Vladimir Jurganov)
Nikolaj Lejkin: Post la Paska diservo (Tradukis Aleksander Korĵenkov)
Leonid Andrejev: Bargamoto kaj Garasko (Tradukis Igor Sokolov)
Lev Tolstoj: Resurekto: Ĉapitro XV (Tradukis Viktor Sapoĵnikov)

Halina kaj Aleksander

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/04/pasko-6/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Gajan Paskon! appeared first on La Ondo de Esperanto.

Post kelkaj privataj konversacioj pri la konkursoj, ŝajnas ke bonas dividi la demandojn faritaj ĉi tie.

Ni memoru ke la celo de tubaro estas plivigligi esperantan ekosistemon. Aldone al tio, konkursoj jam montriĝis kiel efikaj manieroj ke homoj spektu ne nur la konkursantajn afiŝojn sed ankaŭ aliaj filmojn, eĉ sen partopreni la konkursojn. En jena blogaĵo jam videblas ke kiam kelkaj filmoj estas pli spektitaj, ankaŭ aliaj filmoj ricevas spektojn.

Ni imagu ke la premioj estus 500€, 1 monato. Ekzemple 500€ por la plej populara dum tiu monato. Tio povas provoki ke kelkaj homoj interesiĝos partopreni, sed plej eble, post kelkaj tagoj jam videblos ke nur 2 aŭ 3 filmoj havas verajn ŝancojn venki, kaj tio malinistigos aktivan partoprenon de aliaj partoprenantoj.

Nun, ni imagu 3 premiojn: 250€, 150€ kaj 100€ dum monato. Ŝajnas ke eble la homoj interesataj partopreni estos la samaj, sed homoj ne tiom rapide perdos esperon venki, ĉar atingi 3an pozicion estos pli atingebla, kaj malpli da homoj perdos esperon venki.

Eblas aldoni premiotojn, ekzemple, 200, 150, 100 kaj 50€, sed tiuokaze oni povas konsideri ke la 4a premio estas tro malalta.

Alia malsama alproksimiĝo estas fari la konkurson pli longaj, sed tiuokaze, plej eble la kapablo diskonigi elĉerpiĝos je la komenco, kaj la la lastaj semajnoj de la konkursoj estos tute malinteresaj. Io simila okazis dum la tubara kantoparado, post 3 semajnoj la listo de plej popularaj apenaŭ ŝanĝiĝis.

Kaj 3a aproksimiĝo estas fari multaj konkursoj. Ekzemple, 5 monataj konkursoj, kun pli malaltaj premioj. Kiel diris en la komentoj ĉe la unua blogaĵo, ekzemple 100€, kun tri premiotoj: 55, 25 kaj 20€. Kompreneble, tiuokaze estos pli maltaltaj premioj, sed iu povus esti inter la plej popularaj kelkfoje, do, 55×5=275€ entute, aŭ en la alia ekstremo, esti 15 premiotoj.

Aliaj ebloj estas 5 monataj konkursoj, sed venku nur 1, aŭ 2.

Estas alia interesa eco, kiom devas daŭri la konkursojn. En la unuaj du publikaj konkursoj, eĉ du semajnoj post la fino de la konkurso, kvanto da spektoj tra tubaro estis iom pli alta ol averaĝe, sed tiu efiko malaperis. Ankaŭ la tubara kantoparado provokis plialtiĝon de la spektado (denove, ne nur de la partoprenantoj), kaj tiu efiko ankoraŭ estas iom videbla (komparu https://aperu.net/blogo/aldono-al-bazaj-statistikoj-por-2025/ kaj la statistikoj de januaro, februaro kaj marto)

Estas multaj mezaj solvoj, kaj certe multaj aliaj alproksimiĝoj, kaj aliaj demandoj, sed ŝajnas taŭge disigi la problemojn en malsamajn problemetojn.

Do, por konkludi, jen la demandoj:

• Kiom da konkursoj ni organizu?
• Kiom daŭru la konkursoj?
• Kiom altaj estu la premioj?
• Kiom da homoj ricevu la premiojn?

Ni atendas respondojn, konsilojn, dubojn, insultojn…

 

Kvankam ne la unua (pli fruis la greka) la itala “risorgimento” aŭ releviĝo estis la plej fama liberiĝa nacia movado en la romantika epoko, enviata de ĉiuj (poloj, hungaroj, bulgaroj…) en la eŭropa printempo de la popoloj; bedaŭrinde el plejparte nobla epopeo Italio degeneris al koloniismo kaj, precipe post la unua mondmilito per la faŝisma monarkio, al imperiismo.

Analoga ŝajnas la parabolo de cionismo kiu, el simile noblaj radikoj kaj eĉ avangardaj ekonomiaj kaj sociaj eksperimentoj, estas degenaranta al hegemonisma strategio. Por Eŭropo la itala degenero signifis interalie la krizon de Ligo de Nacioj kaj la duan mondmiliton, kvankam Italio ne responsis sola; simile la israela degenero signifas interalie la krizon de UN kaj prologon al plia mondmilito, precipe sur ekonomia tavolo; ankaŭ ĉi-foje kun grava kunresponso, nome la usona.

La nuna milito en la areo de la Persa golfo, kontraŭ la irana fortreso same nekonkerebla kiel la vjetnama dum la pasinta jarcento, pruvas la maltaŭgecon (se ne eĉ la malfortecon) de Usono kiel superpotenco, sed ankaŭ la partan fiaskon de cionismo kiel solvo de la “hebrea demando”.

La relanĉo de analizo pri la oportuno de la hilelisma solvo, celanta alian specon de subjekto de internacia juro ol la “judan ŝtaton” de Herzl, fariĝas pli kaj pli aktuala. Evidente tiu analizo ne povas ekskludi la fakton ke la origina celo de cionismo realiĝis per la ekzisto de Israelo; sed samtempe ĝi startas el la dubo ĉu sufiĉus ŝanĝo de registaro en Israelo (kaj Usono) por remeti la vagonon sur la relojn.

(Legu pli en “Heroldo de Esperanto”)

Li eltenis tion nur ĝis la sesa; je la sesa li jam kriis en telefonon insistante, ke oni veku ministron por internaj aferoj "en grava afero, ĉu vi aŭdas, homo?" Kiam fine li ricevis komunikon, li komencis febre: "Halo, sinjoro kole­go, mi petas vin, sendu tuj al mi, sed tuj, ĉirkaŭ tri aŭ kvar plej kapablajn homojn. . . nu jes, detektivojn. . memkom­prene, la plej fidindajn. Perdiĝis al mi iu grava akto. . . sinjoro kolego, ĝi estas ia nekomprenebla kazo. . . jes, mi atendos ilin. - - Lasi ĉion en stato, kia ĝi estas? Ĉu vi opinias, ke tio devas esti? - Bone - Ŝtelo? Tion mi ne scias. - Kompreneble, nur konfidence; al neniu diru ion. ­Do mi dankas al vi; kaj pardonu, ke. . . Komplimenton, sin­joro kolego!" 

    Ĉirkaŭ la oka montriĝis, ke la plej kapablaj kaj plej fidindaj homoj estas eĉ sep; ĉar sep viroj en bulĉapeloj venis en la loĝejon de sinjoro ministro. 
    "Rigardu do, sinjoroj," parolis la ministro, enkondu­kante la sep plej fidindajn virojn en sian laborĉambron, "ĉi tie en la ejo mi lasis kuŝi iun. . . eh, tre gravan lete­ron. . en flava koverto. . . adreso per violkolora inko. . ."
    Unu el la plej kapablaj viroj spertoplene ekfajfis: "Tiu tion misordaĉis," li diris kun faka admiro, "damna por­kulo."
    "Kiu nome?" diris la ministro embarasite. 
    "Tiu ŝtelisto," opiniis la detektivo, observante kritike la malordegon en la laborĉambro. 

    Sinjoro ministro ete ruĝiĝis. "Nome," li rapidis diri, "tion mi mem iom disĵetis ĉi tie serĉante ĝin; estas jene, sinjoroj, mi. . . eh, mi ne povas nepre ekskludi, ke la letero estas ie ĉi tie. . . mislokita aŭ enfalinta. . . Por ke mi es­primiĝu precize, ĝi ne povas esti ie alie nur en ĉi tiu ejo. Mi opinias, ke. . . jes mi rekte asertus, ke ĉi tiu ejo estas sisteme traserĉenda. Sed tio estas, sinjoroj, via afero, ke vi entreprenu. . . kio estas en la homa povo."

    En la homa povo estas kio ajn; tial tri el la plej kapablaj viroj fermis sin en la laborĉambro por ĝin sisteme traserĉi; du enketis servistinon, kuiristinon, dompedelon kaj ŝoforon; kaj la du lastaj foriris en la urbon ne sciate kien, por kiel ili diris, komenci la esploradon. 

    Tiutage vespere deklaris la unuaj tri el la plej ka­pablaj, ke estas nepre ekskludite, ke la perdita letero estus en la laborĉambro de sinjoro ministro; ĉar ili elkadrigis ankaŭ bildojn, dispartigis la meblaron kaj numeris ĉiun paperon. La aliaj du konstatis, ke en la ministran laborĉambron enpaŝis sole la servistino, kiam ŝi laŭ ordono de sinjorino Božena alportis tien vespermanĝon, dume la mi­nistro sidis surtere inter siaj paperoj; ĉar ne estas ekskludite, ke dume ŝi povis forporti iun leteron, estis komencita la esplorado, kiu estas ŝia amanto - li estis okupito en te­lefoncentralo, kiun nun diskrete gardis unu viro. La lastaj du estis esplorantaj nekonataloke. 

    En tiu nokto la ministro ne kaj ne ekdormi; konstante li ripetis al si: je la kvina alvenis la letero en la flava ko­verto, mi legis ĝin ĉe la skribotablo kaj foriris nur al ve­spermanĝo; do la letero tie devis resti - kaj ne estas tie. Estis al li malgaje kaj naŭze pro la teda kaj entute neebla mistero; li prenis dormigan pulvoron kaj dormis kiel ŝtipo ĝis mateno. 

    Matene li trovis, ke ĉirkaŭ lia domo (nesciate kial) vagas unu el la plej kapablaj; la ceteraj plej versimile komencis la esploradon en la tuta respubliko. 

    "La afero daŭras," telefonis al li la ministro por internaj aferoj, "mi esperas, ke baldaŭ mi ricevos raporton; laŭ tio, sinjoro kolego, kion vi diris al mi pri la enhavo de la letero, ni povas diri, kiu havus intereson pri ĝi ... se ni povus fari domtraserĉon en iu sekretariejo aŭ iu redakcio, ni scius iom pli; sed mi diras al vi, la afero progresas."

    La ministro senenergie dankis: li tre ĉagreniĝis kaj emis dormi. Fakte vespere nur tiel duonlaŭte li ion ekmurmuris kaj enlitiĝis. 

    Ĉirkaŭ la unua horo - estis hela lunnokto - aŭdis sinjorino Božena paŝojn en la biblioteko. Kaj ŝi armis sin per ĉia kuraĝo de eminenta edzino kaj iris piedpinte al la biblioteko. Plenlarĝe malfermita pordo, unu libroŝranko malfermita kaj antaŭ ĝi staris sinjoro ministro en noktoĉemizo kaj mallaŭte zumante ian kanton foliumis en iu volumo. 
    "Miadio, edzo," elspiris sinjorino Božena, "kion vi ĉi tie faras?"
    "Mi volas nur ĉi tie rigardi," diris la ministro necerte. 
    "En mallumo?" miris sinjorino Božena. 
    "Mi vidas," asertis la ministro kaj envicigis la volumon. "Bonan nokton," li diris duonlaŭte kaj iris malrapide en sian dormoĉambron. 
    Sinjorino Božena kapskuis. Povrulo, ŝi diris al si, li ne povas dormi pro la malfeliĉa letero. 
    Matene post tio aspektis sinjoro ministro roze kaj preskaŭ kontente. 
    "Mi petas vin," diris sinjorino, "kion vi serĉis nokte en la biblioteko?"
    La ministro formetis la kuleron kaj ekokulis: "Mi? Kia ideo, mi ne estis en la biblioteko. Mi dormis ja kiel upupo."
    "Vláďo, ja mi parolis tie kun vi! Vi foliumis en iu libro kaj diris, ke vi volas ion rigardi!"
    "Absurdaĵo," diris la ministro malkonfide. "Eble vi ion sonĝis. Dum la tuta nokto mi ne vekiĝis."
    "Vi staris ĉe la meza ŝranko," asertis la edzino, "kaj krome por tio vi eĉ ne lumigis. Vi foliumis en la libro sen lumo kaj ankoraŭ vi diris: Mi vidas."
    La ministro ekkaptis la kapon. "Edzino," li impetdiris deprimite, "ĉu mi estas lunatiko? Pa," li trankviliĝis, "tion vi devis sonĝi. Ja mi ne estas somnambulo."
    "Ĝi okazis je la unua," persistis sinjorino Božena kaj aldiris iom incitite: "Ĉu eble vi volas diri, ke mi estas frenezulo?"
    La ministro enpense kirlis per kulereto sian teon. "Mi petas vin," li diris subite, "montru al mi, kie ĝi estis."
    Sinjorino Božena alkondukis lin en la bibliotekon. "Vi staris ĉi tie ĉe tiu ŝranko kaj envicigis iun volumon en ĉi tiun fakon."

    La ministro embarase kapskuis; en la fako estis kompleta kaj respektinda vico "Leĝaro kaj dekretaro". "Mi estas frenezulo," li murmuris, gratante sian nukon kaj eltiris preskaŭ mekanike iun volumon enigita inverse. La volumo malfermiĝis en liaj manoj: en ĝi estis enmetita la flava koverto per violkolore skribita adreso. 
    
ooo
    
    "Vidu, Boženka," miris sinjoro ministro, "mi estus ĵu­rinta, ke el la laborĉambro mi tute ne elpaŝis; sed nur nun mi iom neklare memoras, ke kiam mi estis traleginta la leteron, mi diris al mi: Nu, mi devas rigardi iun leĝon el la jaro dudek tri. Poste versimile mi alportis tiun libron sur la skribotablon kaj volis skribi noton; sed ĉar la volumo konstante fermiĝadis, mi metis tien probable tiun lete­ron - kaj poste plej versimile la libron mi klakfermis kaj mekanike forportis sur lokon - Sed ke mi iris en la lib­ron subkonscie ensonĝe rigardi, tio estas, hm; sciu, al neniu diru pri tio. Oni povus pensi - Ne dece impresas ĉi tiuj misteraj psikologiaj fenomenoj."

    Post tempeto jam sinjoro ministro plensone telefonis ­al la ministro por internaj aferoj: "Halo, sinjoro kolego, do tiun perditan leteron - Ba ne, vi ne trafis spuron; mi havas ĝin jam en la manoj!. . . Kio, kiel ĝi estis trovita? Sinjoro kolego, tion mi ne diros al vi. Sciu, ekzistas meto­doj, kiujn vi en la ministerio por internaj aferoj ankoraŭ ne scias. - Sed mi scias, viaj homoj faris plejeblon - ili ne kulpas, ke ili ne altnivelas. . . Ne, prefere ni ne parolos pri tio. - Mi petas, petas. . . Servus, sinjoro kolego!"
 

Ankoraŭ fine de la lasta jardeko de la 20a jarcento la abonantoj de “La Ondo de Esperanto” kun la decembra eldono de la gazeto ricevis broŝuron kiel senpagan literaturan suplementon. Sed meze de la unua jardeko de la nuna jarcento la amplekso de nia gazeto atingis la limon de la poŝta pezokategorio, kio malebligis enkovertigi plian broŝuron.

Tamen ekde la 2017a jaro, kiam “La Ondo” iĝis bitgazeto, kies amplekso ne plu gravis pro manko de poŝtaj kostoj, ni relanĉis la malnovan tradicion kaj ĉiujare donacis al niaj legantoj bitlibron, kiel literaturan suplementon. Entute, estis eldonitaj (laŭ la normoj PDF kaj ePub) kaj dissenditaj naŭ suplementoj sur sume pli ol 1200 paĝoj.

2017: Aleksandr Saĥarov. Superforta ambicio. 31 paĝoj.
2018: Orienta Almanako. Tradukita el la araba, armena, ĉeĉena, hebrea, hinda, ĥina, japana, kartvela, lezgina, sanskrita kaj tatara lingvoj. 80 paĝoj.
2019: El la rusa poezio / Tradukis Valentin Melnikov. 90 paĝoj.
2020: Miĥail Korotkov. Io devas okazi: Rakontoj, fabeloj, pripensoj. 117 paĝoj.
2021: Anton Ĉeĥov. Malgranda trilogio / Tradukis Aleksander Korĵenkov, Anna Pentus, Mati Pentus. 39 paĝoj.
2022: Voltero. Kandido, aŭ Optimismo / Tradukis Sergio Pokrovskij. 176 paĝoj.
2023: Ivan Turgenev. Versaĵoj en prozo / Tradukis Vladimir Jurganov, Aleksander Korĵenkov, Ludmila Novikova. 56 paĝoj.
2024: Ivan Turgenev. Versaĵoj en prozo. II / Tradukis Vladimir Jurganov, Aleksander Korĵenkov, Ludmila Novikova. 29 paĝoj.
2025: Henryk Sienkiewicz. Kien ci iras: Romano pri la tempo Nerona / Tradukis Lidja Zamenhof. Prilaboris Sergio Pokrovskij. 623 paĝoj.

Kvin jarojn post la eldono, la kvar unuaj suplementoj (2017, 2018, 2019, 2020) iĝis libere (= senpage) legeblaj en nia virtuala biblioteko ĉe https://esperanto-ondo.ru/Libroj/Libroj.php. Ankaŭ la suplemento por 2021 baldaŭ estos enretigita.

Se vi nun deziras havi la kvar laste eldonitajn suplementojn (2022, 2023, 2024, 2025), abonu “La Ondon” por 2026, kaj ni disponebligos al vi la dosierojn. Krome vi ricevos kvar 100-120-paĝajn eldonojn de “La Ondo” kaj – literaturan suplementon por 2026.

“La Ondo de Esperanto” estas abonebla por 2026. La baza abontarifo (15 eŭroj) restas senŝanĝa ekde 2017.
Pri la pagmanieroj legu ĉi tie.

Halina Gorecka, eldonanto
Aleksander Korĵenkov, redaktoro
“La Ondo de Esperanto”

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/04/ondo-155/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Literaturaj suplementoj al “La Ondo de Esperanto” appeared first on La Ondo de Esperanto.

Arbaretoj kiuj ne estas multe pli grandaj ol la tereno de unufamilia domo: Ili povus kontribui igi niajn urbojn pli klimatrezistaj. Tiu projekto nun estis prezentita dum "Tagoj de la klimato" en Vieno. 

La arbaretoj povus fariĝi insuletoj de specia diverseco meze de domaj pejzaĝoj, ili povus kontribui al klimatizado kaj ensorbi akvon kaj karbonon, diris sciencistino de la federacia esplorcentro pri arbaro. Kune kun gekolegoj ŝi plantis arbetojn kaj arbustojn sur areoj en grandeco de 500 ĝis 1000 kvadrataj metroj, sur kiuj antaŭe kreskis nur malabunda herbokovraĵo.

"Ekzemple ni plantis arĝentajn tiliojn, purpurajn salikojn, acerojn kaj lupolajn fagojn, sed ankaŭ variantojn de fraksenoj, pri kiuj ni kredas ke ili estas rezistivaj kontraŭ la aktuale furora infekto per fungoj", ŝi raportis: "Krome ni plantis multajn arbustajn speciojn kiel kratagon, alizon, kornelan ĉerizon kaj cidonion". Kiel subkreskaĵo servas ekzemple diversaj specioj de rozoj.

La arboj kaj arbustoj estas enigitaj kiel plantetoj kiuj ne kostas tro da mono. Post malmultaj jaroj da prizorgado de la kreskado ili devas mem sen helpo plue kreski. "Tio same ŝparas kostojn por la municipoj kaj urboj", ŝi diras. Tio tamen postulos iom da akceptemo flanke de la loĝantaro: "Ĉar post iom da tempo multspecia arbareto aspektas kiel sovaĝejo, do kiel neprizorgata areo kie la plantoj kreskaĉas."

En Vieno kaj en du proksimaj urboj la esploristoj precize observas kiel disvolviĝas la specia diverseco ekzemple de la plantoj, de la birdoj, ronĝuloj, insektoj kaj mikroorganismoj, kiuj kvantoj da karbono tie amasiĝas kaj kiel ŝanĝiĝas la mikroklimato. "Rilate al tio disponeblas ankoraŭ tre malmultaj datumoj, tial ni volas kvantigi kiom vere alportas tia arbareto", diras la sciencistino.

Tiel estis observataj interalie plej diversaj kur-skaraboj kaj la apero de abeloj estis precize dokumentita. Birdoj laŭ la esploristoj havas tie multajn eblecojn por kaŝi sin, sed precipe prosperas en tia arbareto subite multe pli da diversaj plantoj ol sur la falĉita herbejo antaŭe, raportis la fakulino.

"En unu loko ni havas ekzemple multege da musoj kiuj antaŭe tie ne havis vivejon kaj por kiuj la nova arbareto estas tre bonvena." Ili ja fosos en la grundo ĉe la arboj, sed tio estas parto de natura procezo. 

Hodiaŭ, la 10an de aprilo, en Graco renkontiĝas membroj de la loka kongresa komitato kaj la kongresa fako de UEA. Ili vizitis la kongresejon — vidu, kia bela loko atendas vin dum la 111a Universala Kongreso de Esperanto!

La 111a UK okazos de la 1a ĝis la 8a de aŭgusto 2026 en la urbo Graco (Graz, Aŭstrio). Al la kongreso jam aliĝis 915 personoj el 58 landoj.

Fonto: https://www.facebook.com/universala.kongreso/.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post En la kongresejo de la 111a UK appeared first on La Ondo de Esperanto.

La Komitato de KCE kunsidis en pleno hodiaŭ en Ĉaŭdefono, kun la telematika partopreno de la eksterlandaj membroj, sub la prezido de c-ano Stano Keable: temis pri la lasta kunsido antaŭ ol la Asembleo, kunvokita por la komenco de majo.

La diskuto enfokusiĝis precipe pri la raportoj de sen. Lorena Bellotti kaj c-ano Giacomo Comincini, delegitaj al la aprilaj kunvenoj, ĵusa en Tesaloniko kaj baldaŭa en Munkeno (kadre de ALTE), kun influo al rilatoj al Konsilio de Eŭropo. Aparte rimarkinda estas la intereso pri la nova koncepto de “ius sermonis”, sur kiu baziĝas la Esperanta Civito, alportita de la raŭma revolucio en lingvopolitiko. La dokumenta materialo, preta en la angla kaj baldaŭ en la alia oficiala lingvo de KdE (franca), estas tre valora por informado.

KCE fakte agas kiel brako de la Civita konsorcio en eŭropaj eksteraj rilatoj, danke al la lingvotesta sistemo kiun ĝi administras, la sola sesnivela pri esperanto (direktivo Mühlemann).

La Komitato konstatis la pozitivan partnerecon de KCE kaj EIE: Esplora Instituto de Esperantologio jam havas propran vivon en Svedio, sed la komencaj semajnoj de ĉiu semestro (katedroj pri literaturo kaj pri lingvistiko) okazos en la Helvetia Esperanto-Domo, dum la akademia jaro 2026/27.

Ĉu vi iam scivolis pri la silentaj vivantoj, kiuj kreskas en niaj arbaroj kaj kelkfoje eĉ en niaj kuirejoj? Lastatempe, mi komencis interesan eksperimenton hejme. Mi aĉetis skatolon por kultivi fungojn, specife neĝajn ostrofungojn. Dufoje ĉiutage, mi ŝprucas iom da akvo sur ĝin kaj simple atendas. La atendata rezulto estas vere mirinda. Antaŭ miaj propraj okuloj, el preskaŭ nenio, elkreskos belaj blankaj fungoj. Tiu ĉiutaga riteto pensigis min pri la nekredebla kaj ofte nerimarkata mondo de fungoj.

La legosalono de ĝentilhomoj estas projekto de Bobelarto. https://bobelarto.ink/. Ni renkontiĝas ĉiun duan sabaton (14:00 UTC) en la Zoom-ĉambro de Bobelarto.

La 11an de aprilo 2026 ni legos elektitajn pecojn de la oka numero de Literatura Vivo

Por ricevi la specialan PDF-on kun la teksto, enskribiĝu al la novaĵletero de Bobelarto en nia retejo bobelarto.ink. Ni sendos al vi la e-version de la legaĵo ĵaŭdon antaŭ la legosalono.

Ĝi daŭras unu horon kaj ni renkontiĝos en la Zoom-ĉambro de Bobelarto. Ĝi taŭgas por vi, se vi deziras legi verkojn en Esperanto. La gvidanto de la sesio prezentas mallonge la elektitajn verkojn, kaj kial elektis specife tiujn ĉi. Ni komencas legi verkon kune. Ni ĉiuj legas, kaj ĉirkaŭdonas la eblecon al ĉiuj laŭtlegi. La celo de la sesioj estas ĝui literaturon kune. Ne paroli pri ili, sed fakte legi kaj esti kun la teksto kun homoj, kiuj ankaŭ volas ekkoni tiun verkon. Fine eblas pridiskuti la legitan verkon, se homoj volas resti kaj priparoli ĝin.

La sesioj ne estos registritaj. Aperu ĝustatempe kaj spertu vivan literaturon kun ni!

Fonto: https://eventaservo.org/e/7cb02a

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Legosalono de ĝentilhomoj: Literatura Vivo appeared first on La Ondo de Esperanto.

Nun eblas aldoni parolon en Esperanto al filmoj kiuj jam troviĝas en Youtube. Tiel ekzemple Esperanto-kluboj povus kune dubli popularajn filmojn kaj proponi la novan lingvoversion al la reĝisoro de la filmo, rakontas Alekso Miller en sia artikolo.

Se estas sonelektoj, tiuj troveblas ĉe la dentorado.

La videospektejo Youtube lastatempe ebligis por ĉiuj kreantoj aldonadon de pluraj sontrakoj por la sama filmo. Delonge eblis aldoni subtekstojn en multaj lingvoj al filmo, sed oni povis aŭdi nur la originalajn sonon kaj lingvon.

Kvankam la afero estas iom teknika, esperantistoj povos uzi ĝin kaj krei materialon por ĝi nur se ni en la movado informos unu la alian pri ĝia ekzisto.

Por aŭdi dublaĵon, oni pli frue devis alŝuti apartan version de la  sama filmo. La spektoj, ŝatoj, kaj komentoj de la originalo devis resti apartaj, do filmisto devis ĉiam elekti sian ĉefan spektantaron por ĉiu versio. Ekzemple, ĉi tiu parodio de la vampiro-filmo Krepusko (angle: Twilight) havas Esperantan version por la Usona Bona Film-Festivalo kaj anglan version por la filmfarada ludo KTL faritajn de la sama film-skipo.

Nun filmoj povas havi ne nur sian originalan sontrakon, sed oni povas elekti alilingvajn sontrakojn. Ekzemple, jen komedia KTL-filmo kun dublita sontrako en Esperanto.

Ĉi tiu nova servo ebligas ne nur dubladon, sed ankaŭ korektadon kaj komentariadon. Ekzemple, fuŝa prononcado de aktoro povas difekti alikaze unuarangan Esperanto-filmon. Reĝisoro povas nun reregistri dialogon post rimarko de eraro, alŝuti la novan sontrakon, kaj tiel poste plibonigi sian filmon, konservante ĝian ĝisnunan furoron en Youtube.

Aŭskulti komentariojn de la reĝisoro kutime eblis nur per fizika eldono de filmo sur disko. Nun oni povas elekti sontrakon specife por aŭdi rakontojn pri la filmado de individuaj scenoj. La jutubisto SlimeE101 rekomendas en tre populara videaĵo pri la afero, ke ni devus uzi la klingonan lingvon kiel komentarian sontrakon, ĉar ĝi ne havas denaskulojn (almenaŭ sur nia planedo).

Spektu la kristnaskan Esperantan kurtfilmon ”Eĉ Pli Rara” kaj elektu la klingonan. Vi aŭskultos komentariadon de la reĝisoro en Esperanto anstataŭ la dialogon.

La Usona Bona Film-Festivalo de Esperanto-USA preterpasis 200 kurtfilmojn en Esperanto pasintjare. Vi rimarkos, ke kelkaj el tiu filmaro nun havas ”kunlaborantajn” kanalojn, por ke la kanalo de individua reĝisoro aperu apud la kanalo de Esperanto-USA kaj pli da homoj (ambaŭ grupoj de abonantoj) tiel trovu ĝin. Jen la kurtfilmo, kiu gajnis la unuan premion en 2025, kune produktita de la kanaloj Esperanto-USA kaj Fingtam Languages.

Kiam la 8-a film-festivalo komenciĝos ĉi-jare, konkursantaj reĝisoroj povos ekplani duan sontrakon en sia denaska lingvo aŭ registri komentarian sontrakon dum la filmadaj spertoj restas freŝaj en la menso.

Instruistoj povas krei instru-materialon kun post-spektadaj demandoj kaj homoj povas sendi reagajn sontrakojn ridante je la ŝercoj en komedioj. Multaj novaj aferoj povas aldoniĝi.

La grava punkto estas, ke ekde nun indas kontroli, ĉu interesa filmo en Youtube enhavas ian aldonan aŭskultindan materialon.

Alekso Miller

Jam longe antaŭ la antikva Grekio homoj vivis laŭ demokratiaj principoj: Tion supozigas aktuala studaĵo por kiu estis analizitaj 40 historiaj kulturoj el tri kontinentoj. Decida estis interalie la financa modelo de la socioj. 

Demokratio estas politika idealo laŭ kiu potenco ("kratos") devenas de la popolo ("demos"). La nocio originas el la malnovgreka lingvo. Ankaŭ la ideo de la demokratia ŝtata formo estas kutime atribuita al la antikvaj grekoj kaj romianoj. Eble tamen ĝiaj radikoj estas multe malpli ekskluzivaj - tiun konkludon ĉiukaze atingis studaĵo kiu antaŭ nelonge aperis en faka magazino.

Kiel skribas teamo de historia muzeo en Ĉikago, oni havas hodaŭ - sub certaj cirkonstancoj tro malvaste pensatan - imagon pri demokratio, pri sistemo kun ĝenerala balotrajto kaj elektitaj reprezentantoj. Sed realaj modeloj de la socia partopreno povas ankaŭ alie aspekti. La spektro inter aŭtokratiaj kaj demokratiaj  sistemoj estas laŭ tio supozeble pli diverseca ol supozite. Kaj: Kiel oni povas observi kelkloke, balotoj ankaŭ ne estas garantio por demokratiaj cirkonstancoj kaj pro tio ne nepre la ideala mezurilo por demokratioj.

Por testi siajn tezojn la teamo en Ĉikago nun prenis sub lupeon 40 kazoj de politikaj ordoj en 31 lokoj en Eŭropo, Azio kaj Ameriko, kiuj etendiĝis laŭtempe dum miloj da jaroj. En Eŭropo estis prilumigitaj pluraj fazoj de la antikva Romio kaj de la antikva Grekio, en norda kaj centra Ameriko oni inkluzivis indiĝenajn grupojn kaj kulturojn. Krome estis konsiderataj kulturoj el Ĉinio kaj Hindio, kiuj etendiĝas pasintecen ĝis la bronza epoko, kaj antikvaj mezopotamiaj kulturoj en sudokcidenta Azio.

Por la enkategoriigo de la sistemoj la esploristoj elektis du centrajn aspektojn de la regado:
koncentriĝon de potenco kaj inkludo. Kiel forte koncentriĝas la potenco je unu persono aŭ institucio? Kaj kiom da aliro havas unuopaj homoj al la potenco aŭ kiom ili povas kundecidi? Ĉar ĉe multaj kulturoj ne ekzistas nur malmultaj aŭ neniuj precizaj historiaj registraĵoj, la teamo devis por trovi respondojn malrekte alproksimiĝi al la temo.

En la centro de la analizo staris arkitektaj konstruaĵoj, arto kaj urboplanado. Monumentoj kiuj prezentas regantojn supermezure, estas ekzemple indikoj al tendence aŭtokratiaj cirkonstancoj, same kiel gigantaj palacoj kaj feŭdecaj tomboj. Je la alia flanko pli grandaj publikaj spacoj kaj placoj en la proksimeco de la regantoj estas indikoj por publika partopreno kaj tendence komunecaj politikaj strukturoj. El ĉiuj tiuj materialaj spuroj, de domo tra enskribaĵoj kaj urbaj strukturoj ĝis eksteraj signoj por ekonomia malegaleco, la teamo produktis fine indicon pri aŭtokratio por ĉiu analizita kazo.

Montriĝis ke la historiaj politikaj cirkonstancoj estis ŝajne pli diversecaj ol ĝenerale supozite. "Nia analizo montris ke multaj socioj trovis vojojn por limigi la potencon de la gvidantoj kaj doni voĉon al simplaj homoj", klarigas la studestro. Tio estas laŭ li kontraŭdiro al la vastiĝinta opinio ke dum pli fruaj epokoj funkciis demokratio nur en Ateno kaj en la Romia respubliko. Ŝajne la radikoj de la ŝtata formo estas multe pli disbranĉiĝintaj kaj ne limigitaj al regiono, kontinento aŭ epoko.

Krome ne ekzistas ĝenerale kunteksto kun la regiono, sur ĉiuj tri analizitaj kontinentoj oni povis identigi strukturojn plimalpli demokratiajn, skribas la aŭtoroj. Jam nur en norda kaj suda Amerikoj troviĝis historie la tuta spektro, ekstreme demokratiaj strukturoj same kiel aŭtokratiaj. Foje funkciis en la sama loko sinsekve tute malsamaj ŝtataj formoj, tio validas ekzemple por Romo, Angkor en Kamboĝo, kaj Altar de Sacrificios en Gvatemalo.

Sed kiu faktoro decidis fine, kiun politikan formon alprenas kulturo? Ankaŭ tio estis parto de la analizo. Alie ol ofte supozite kulturo ne fariĝas aŭtomate pli aŭtokratia se ĝi pligrandiĝas kaj havas multajn hierarkiajn nivelojn. Ekonomiaj kondiĉoj estas laŭ la studaĵo multe pli decidaj.

Depende de tio kiel la regantoj financis sin, la sistemoj estis plimalpli demokratiaj. Tiaj sistemoj kun monopolizitaj enspezaroj el minejoj, sklava komerco aŭ militrabaĵoj tendencis al aŭtokratio. En socioj kiuj vivtenis sin per vastaj impostaj sistemoj kaj per komuneca laboro, la potenco estis pli bone disdonita, kaj okazis pli da politika partopreno.

Plua korelacia faktoro estis laŭ la studaĵo la ekonomia malegaleco: Ju pli malegale la posedaĵoj estis disdonitaj, des pli aŭtokratia estis la politika formo en multaj kazoj. Kiel la esploristoj akcentas, tiuj ekonomiaj aspektoj povas esti signifaj ankaŭ vide al hodiaŭ, kiel potenco kaj bonstato disdoniĝas multloke al malmultaj homoj. La fora pasinteco laŭ la esploristoj estas ĉiukaze ne tiel malsama ol la moderna mondo, sed ĝi estas ties bazo, ĝi montras la gamon de homaj eblecoj. 

Sub la aŭspicio de la Esplora Instituto de Esperantologio, la kurso pri la Konstitucio de la Esperanta Civito gvidota de c-ano Giacomo Comincini estas anoncita por la sekvaj datoj: 19 kaj 26 majo 2026, 1, 5, 9, 12, 16, 19, 23, 26 junio 2026, je 16h00-17h30 CET. Dum tiuj datoj la docento loĝos en Japanio, tial li mem instruos je 23h00-00h30.

La telematika kurso estas la unua iniciato kadre de arĝenta jubileo, kiu komenciĝos 2 junio 2026 (promulgado de la Ĉarto de Sabloneto) kaj finiĝos en februaro 2027, memore pri la unua parlamenta sesio en Loklo. Ene de tiu jubileo gravos la 15a de decembro, dudekkvina datreveno de la unuaj elektoj al la Senato.

Informas: institut [ĉe] esperantio [punkto] net (institut[at]esperantio[dot]net)

En la 7a internacia konferenco “Crossroads of Languages and Cultures: Intersecting epistemological perspectives in multilingual education” ĉe la Aristotela Universitato de Saloniko, partoprenis ankaŭ eta delegacio de Kultura Centro Esperantista, danke al firmiĝintaj rilatoj kun la ALTE-medio.

La akademia evento de la makedonia urbo kalkulis je rimarkinda ekstereŭropa publiko, plejparte el ĉinkulturaj landoj. C-ino Lorena Bellotti kaj c-ano Giacomo Comincini tien vojaĝis kaj aranĝis programeron pri esperanto laŭ la raŭmisma pensoskolo, utiligante dokumentojn jam pretigitajn kadre de la laboro en la tegmenta organizo. La prezento, sub la titolo “Identity Through Language Education: The Case of The Esperanto Citizenry”, klarigis al la ĉeestantoj la filozofiajn kaj historiajn fundamentoj ne nur de la Esperanta Civito, sed ankaŭ de ties lingvotesta sistemo kaj mekanismo de civitaniĝo.

Gaĝaj eminentuloj interesiĝis pri la studokazo kiun nia konsorcio reprezentas, lingvistike kaj institucie. Kreskas konsekvence konscio, en universitataj kaj fakaj medioj, pri esperanto kiel identigilo por diaspora lingva minoritato.

KCE

Fonto: HeKo 906 4-B, 8 apr 2026

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Raŭmisma sukceso en internacia konferenco en Grekio appeared first on La Ondo de Esperanto.

La 28-an de majo 1934, kanada virino kun la nomo Elzire Dionne faris ion, kion neniu tiam kredis ebla: ŝi sukcese naskis kvin ĝemelinojn. Iliaj nomoj estis Yvonne, Annette, Cécile, Émilie kaj Marie. La knabinoj estis identaj, ĉar ili ĉiuj devenis de unu sola ovo-ĉelo. Ili fariĝis famaj tra la tuta mondo, ĉar neniam antaŭe oni aŭdis pri kvin ĝemeloj, kiuj postvivis siajn unuajn monatojn. La beboj naskiĝis tro frue kaj estis tre malgrandaj. Ili naskiĝis en simpla kampara domo sen modernaj medicinaj iloj, helpe de loka kuracisto kaj du akuŝistinoj. Kiam homoj aŭdis pri la nasko, helpo venis el ĉie en Nordameriko. Homoj sendis vestojn kaj aliajn bezonaĵojn, kaj eĉ donacis patrinan lakton. Sed en la jaro 1934 regis granda ekonomia krizo, kaj prizorgi kvin tro frue naskitajn bebojn estis tre multekoste. Kiam la ĝemelinoj havis kvar monatojn, iliaj gepatroj subskribis interkonsenton kun la Ruĝa Kruco, kiu transprenis ilian prizorgadon. En marto 1935, la kanada registaro subskribis apartan leĝon, laŭ kiu la ŝtato transprenos la knabinojn, ĝis ili atingos 18 jarojn. Speciala hejmo estis konstruita por ili. Ĝia celo estis loĝigi kaj prizorgi la knabinojn, sed baldaŭ la ĝemelinoj fariĝis granda turisma allogaĵo. Homoj vojaĝis el la tuta mondo por rigardi la fratinojn tra unudirektaj fenestroj. Novaĵfilmoj, filmoj kaj reklamoj uzis iliajn vizaĝojn, gajnante milionojn da dolaroj. La fratinoj Dionne estis konstante observataj, kontrolataj kaj studataj. Ĉio, kion ili faris, estis registrita. Multajn jarojn poste la fratinoj diris, ke iliaj infanaj jaroj estis tre malfacilaj, kaj ke oni ne traktis ilin kiel normalajn infanojn. La ĝemelinoj en 1947 kun siaj gepatroj kaj pastro Preskaŭ neniom el la mono gajnita pro ilia famo atingis la knabinojn mem. Anstataŭe, ĝi estis uzata de la instancoj por esplorado, kaj por fotistoj kaj filmistoj. Ankaŭ ilia familio uzis parton de la mono por aĉeti grandan domon kaj plurajn aŭtojn, kaj por ĝui komfortan vivon. En la 1990-aj jaroj, la postvivintaj fratinoj procesis kontraŭ la registaro de Ontario pro la maniero, kiel oni traktis kaj ekspluatis ilin. Finfine, en 1998 ili ricevis kompenson kaj oficialan pardonpeton. Ĉiuj kvin fratinoj jam mortis. Émilie kaj Marie mortis junaj, je 20 kaj 35 jaroj, pro sanproblemoj. Yvonne mortis en 2001 je 67 jaroj. Cécile mortis la 28-an de julio 2025 je la aĝo de 91 jaroj. Annette, la lasta postvivinta fratino, mortis kvin monatojn poste, la 24-an de decembro 2025, ankaŭ ŝi je la aĝo de 91 jaroj. Myrtis Smith

(laŭ la artikolo de Robert Felix - tradukis Magdaléna Feifičová)

En la 7a internacia konferenco Crossroads of Languages and Cultures: Intersecting epistemological perspectives in multilingual education, ĉe la Aristotela Universitato de Saloniko, partoprenis ankaŭ eta delegacio de Kultura Centro Esperantista, danke al firmiĝintaj rilatoj kun la ALTE-medio. 

La akademia evento de la makedonia urbo kalkulis je rimarkinda ekstereŭropa publiko, plejparte el ĉinkulturaj landoj. C-ino Lorena Bellotti kaj c-ano Giacomo Comincini tien vojaĝis kaj aranĝis programeron pri esperanto laŭ la raŭmisma pensoskolo, utiligante dokumentojn jam pretigitajn kadre de la laboro en la tegmenta organizo. La prezento, sub la titolo Identity Through Language Education: The Case of The Esperanto Citizenry, klarigis al la ĉeestantoj la filozofiajn kaj historiajn fundamentoj ne nur de la Esperanta Civito, sed ankaŭ de ties lingvotesta sistemo kaj mekanismo de civitaniĝo.

Gaĝaj eminentuloj interesiĝis pri la studokazo kiun nia konsorcio reprezentas, lingvistike kaj institucie. Kreskas konsekvence konscio, en universitataj kaj fakaj medioj, pri esperanto kiel identigilo por diaspora lingva minoritato. 

 

La rilatoj inter Eŭropo kaj Usono, specife tiuj kadre de NATO (kiu inkluzivas Brition) kaj de EU (sen Britio), neniam estis tiel malbonaj kiel nun, ĝis la apogo de suverenismaj kandidatoj ĉe la elektoj por la parlamento de EU-membroŝtato, kiel Hungario.

La diplomatia (mis)konduto de la Blanka Domo analogas al tiu de eŭropaj potencoj, se ili apogus la secesiantan sudon de Usono dum la prezido de Abraham Lincoln.

En tiu kunteksto gravas ankaŭ la militaj agoj, efektivaj kaj minacataj, en la areo de la Persa golfo, kiuj kaŭzas seriozajn problemojn al la ekonomio de EU-landoj kaj konsekvence la distanciĝon de ĉi-lastaj interne de la NATO-alianco.

Tial la israelaj kaj usonaj atakoj kontraŭ Irano kaj ĝiaj apogatoj fariĝis ankaŭ plia tragika epizodo de la konflikto inter okcidentanoj. Konsekvence Unuiĝintaj Nacioj aspektas pli kaj pli senefika, unuflanke, dum Britio reproksimiĝas al EU, aliflanke. La kontraŭusona (kaj anticionisma) rezisto ŝajnas pli forta ĉe iuj eŭropaj ŝtatoj (unuavice Hispanio, Francio kaj Danlando) ol ĉe aliaj, kies registaroj, aperte apogataj de Usono, samtempe kongruas kun la amerika dekroĉiĝo rilate Ukrajnon.

La fazo de “secesia milito” kiel sekvo de evoluo al pli restrikta federiĝo en EU manifestiĝas kiel ekonomia atako de ekstere, kiu trafas la union en momento de granda mal(kom)forto. La rezulto de la ĉi-semajnfina baloto en Hungario determinos plian etapon. 

Kiel kondutas la Esperantianoj en tiu baloto? Nia sola hungara senatanino, Anna Bartek, kaj aliaj hungaraj gecivitanoj ĝenerale sin esprimas kontraŭ la politiko de la Orbán-registaro. Sed ne mankas esperantistoj (pli en la provinco ol en Budapeŝto) kiuj sin esprimas alimaniere. En ĉio ludas rolon ankaŭ elementoj nur interne percepteblaj, ekzemple registara iniciato pri instruado.

Universala Esperanto-Asocio en la periodo 1970-1980: Tekstoj de la konkurso de la Premio Miyoshi 2001. – Kalmthout: Sonorilo, 2002. – 80 paĝoj.

La 28a de aprilo estas la fondodato de UEA, kiu ĉi-jare 118-jariĝas. Omaĝe al tiu dato ni ofertas la libron “Universala Esperanto-Asocio en la periodo 1970-1980” kun triona rabato sendepende de la kvanto.

Ĉi tiu 80-paĝa libro entenas tekstojn de N. Aleksiev, D. Cibulevskij, G. Maertens, D. Quirke kaj W. De Smet.

Mendu ĝin ĉe https://katalogo.uea.org/?inf=6675.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La aprila rabato en la libroservo de UEA appeared first on La Ondo de Esperanto.

Finfine, post multaj malnetoj, mi klarigas tion ĉi, publike. Mi pardonpetas pro la malfruon, kaj se io ne bone estas klarigita.

Unue, ĉi tiu artikolo ne estas teĥkina, ĝi celas nur komprenigi la bazajn ecojn.

Kiujn ecojn devus havi popularaj filmoj? Ĉefe, ĝi devas esti spektita multfoje, de multaj homoj. Malrekte, tio supozigas ke plej popularaj filmoj devus ricevi pli da ŝatoj, pli da komentoj, ankaŭ pli da komentintoj, aliaj filmoj estos spektitaj danke al rekomendoj, kaj pli da homoj diskonigos ĝin.

Do, nia kalkulo funkcias jene:

• Ju pli da spektoj, des pli popularecaj poentoj
• Ju pli da spektintoj, des pli popularecaj poentoj
• Ju pli da komentoj, des pli popularecaj poentoj
• Ju pli da komentintoj, des pli popularecaj poentoj
• Ju pli da ŝatoj, des pli popularecaj poentoj
• Ju pli da malŝatoj, des malpli popularecaj poentoj
• Ju pli da “referencoj”, des pli da popularecaj poentoj (“referenco” estas ke homo sekvas ligilojn de proponitaj filmoj)
• Ju pli da diskonigoj, des pli da popularecaj poentoj (“diskonigo” okazas kiam homo klakas butonon por kunhavigi filmon)

Aldone al tio, ni uzas kelkajn statistikajn kalkulojn, por eviti misuzon. Ekzemple, filmo kun tro da spektoj kompare al spektintoj, povas esti indico ke ĝi estas tre bona filmo, ĉar homoj kiuj konas ĝin spektis ĝin kelkfoje. Sed la situacio povas esti ke malmultaj homoj spektadas ĝin por atingi popularecon (kaj eble trompe, premiojn, se estas la situacio). Tial necesas kelkaj kalkuloj por scii pri la “taŭga” rilato inter spektoj kaj spektinoj, ekzemple. Aliaj situacioj povas esti filmoj kun multe da spektoj sed malmultaj ŝatoj, komentoj, diskonigoj, ktp. Tio povas esti indico ke la filmo estas tre bone diskonigita, sed malinteresa. Bedaŭrinde tro da ŝatoj, tro da komentoj por malmultaj spektoj.. povas indiki ke homoj jam konas ĝin, aŭ ke homoj celas trompi la algoritmon por atingi popularecon. Tial, ni konsideras same malbone por atinig popularecon havi, kompare al aliaj afiŝoj, tro da ŝatoj, aŭ maltro da ŝatoj.

Estas dekoj kaj eble centoj da interpretoj kaj komprenoj pri la signifo havi “mal/tro da io” kaj kiel ĝi devus afekti al iu ordigita listo, sed resume, ni povas diri ke ni mezuras popularecon kalkulante pozitive kelkajn ecoj, malpozitive aliajn, kaj por aliaj parametroj, ni uzas normalecon kiel pozitivan econ.

Espereble, baldaŭ ni publikigos pli matematikan artikolon, kiu certe helpos kelkajn uzantojn.

La 49an Internacian Junularan Festivalon, okazintan de la 1a ĝis la 7a de aprilo, gastigis la romanja urbo Ĉervjo, fama bana kaj termala loko, cetere proksima al San-Marino. La programo de la porjunula evento, organizita de Itala Esperantista Junularo en la paska semajno, estis ĉi-jare “Kien la mondo iras?”; pro tio plejparte la programeroj alfrontis sociajn kaj politikajn temojn, ne nur rilate al la esperanto-komunumo. Okazis prezento pri Literatura Foiro, fare de c-anoj Alessio Giordano kaj Giacomo Comincini. 

La prelego de la duopo tuŝis diversajn punktojn pri la revuo, ĉefa organo de raŭmismo kaj organo de Esperanta PEN. C-ano Giordano malfermis la programeron per kulturpolitika enkonduko pri la medio kiu naskis La Patrolon kaj ĝian periodaĵon, komence de la 1970aj, kaj klarigis al la ĉeestantoj la enhavon de la Manifesto de Raŭmo – vekante intereson kaj interŝanĝon de vidpuntkoj inter la junaj esperantistoj. Lia kolego Comincini siavice informis la publikon pri la naturo de PEN Internacia kaj pri la agnosko de ĝia esperanta sekcio en 1993, en Santiago. Fine la kunĉefredaktoro de LF gvidis diskutrondon pri la esperanta literaturo kaj ĝia rolo en la konscio de ordinara esperantisto. Multaj el la kunpartigitaj tekstoj kaj bildoj fontis el la sekcio La raŭma vojo de la revua retejo.

La strategio de ekspansio al novaj generacioj, konsekvence, daŭras ne nur tra sociaj retejoj, kie la revuo lastatempe aparte aktivas, sed ankaŭ per la partopreno en ĉeestaj eventoj.

De longa tempo medicinistoj insistas, ke buŝaj malsanoj ne estas simple lokaj problemoj, sed grave endanĝerigas la tutan homan korpon. Antaŭ nelonge, publikiĝis ampleksa esploro farita en la Universitato de Kopenhago, kiu emfazis, ke ĝiaj konstatoj “rebildigas la manieron, kiel oni komprenas buŝan malsanon, ne kiel ion, kio okazas nur en la buŝo, sed influas la tutan korpon, ekde la infana aĝo”.

Kiel anoncite en la pasinta novembro, por eviti bankroton British Council draste reduktos sian personaron tra la mondo, averaĝe je 15%, kun rekordo de 80% en Italio (120 el 150 laborpostenoj): tio rezultas el la tranĉoj en la buĝeto de la registaro de Lia Brita Reĝa Moŝto kaj precipe el ŝuldo kaŭzita de antaŭa registaro.

Fakte sub la konservativa ĉefministro Boris Johnson la institucio ricevis 197 milionojn da pundoj kiel kontribuon pro la pandemio, sed tuj transformitan al prunto je normala interezo, tiel ke al la amortizo aldoniĝas dek kvar milionoj jare. Aliflanke la registaro regule subvenciadas, sed nun ĝi decidis trion-fermi la kranon: de 160 al 110 milionoj da pundoj. Analogaj tranĉoj koncernas BBC, la faman brodkaston.

Legu pli en “Heroldo de Esperanto”, aprilo 2026 

La Simpozio de Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI) kun la temo “Plialtigi lingvan konscion” okazos la 11-12an de julio 2026 kadre de la 59a Kongreso de ILEI en Zaozhuang-a Universitato (Ĉinio).

La Simpozio estas la plej grava parto de la Kongreso de ILEI, kiu okazas ĉiun jaron en malsama lando. Ni multe ĝojas, ke en 2026 gastigas ĝin Zaozhuang-a Universitato, kie troviĝas la plej granda Esperanto-Muzeo el Azio kaj kvarjara Esperanto-fako. La celo de la Simpozio estas internacie kunparoligi esperantistajn kaj neesperantistajn universitatanojn por antaŭenigi nian pripensadon pri la instruado de Esperanto kiel ponto por interkultura kaj interfaka diskutado.

La Simpozio okazas hibride (ĉeeste kaj rete) por la prelegantoj kaj kongresanoj, kiuj ne fizike venos al Zaozhuang. La simpoziaj lingvoj estas Esperanto, la ĉina kaj la angla (kun Esperanta traduko).

Legu pli en la 16-paĝa dokumento, elŝutebla ĉe https://mallonge.net/simpozio26.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La Simpozio de ILEI 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

---

Antaŭ naŭdek-sep semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la naŭdek-oka porcio. Ĝuu ĝin! 

---
Lernantoj rezignis dum tuta monato
komplete pri uzo de poŝtelefono.
Montriĝis ke ili moviĝis pli multe
kaj interagadis kun siaj amikoj.

Dimanĉon la horo ŝoviĝis antaŭen:
Ni devas vekiĝi nun iom pli frue.
Ni tiel ricevos taglumon pli longe.
Sed ĉu ni profitos de tiu horŝanĝo?

Se oni ne vivas laŭ firma horaro,
ja eblas neglekti la tutan aferon.
Vesperaj programoj okazas pli frue.
Sed ĉu ni bezonas vesperan taglumon?

Ideo unue nur estas en cerbo,
ĝi iom post iom fariĝas realo.
Sed ofte ideoj provokas envion.
Ne estas facile venkigi ideon.

Mi tial decidis intense labori.
Regule mi nun publikigas versaĵojn.
Ne eblas ignori ĉi tiun novigon,
se ĉiusemajne aperas porcio.

La filozofio demandas pri vero.
La vero ne estas facile trovebla.
Disputoj tre ofte ne trovas la solvon.
Ni estu modestaj en niaj pretendoj.

Scienca progreso ja daŭre okazas.
Kaj tiel ni solvas tre urĝajn problemojn.
Racia pensado nin gvidu antaŭen.
Per paco kaj amo ni trovas feliĉon.

Dum Pasko la pastroj en siaj predikoj
esprimas la ĝojon pri Kristo vivanta.
La tuta etoso do estas tre gaja.
Per ŝercoj la pastroj ridigas kredantojn.

Ŝi iras promeni kun sia hundeto.
Kaj tiu promeno ja estas necesa.
La hundo ja devas demeti fekaĵon
kaj devas moviĝi en freŝa aero.

Konzerno transprenis malnovan firmaon.
Ĝi estis valora, kun bonaj produktoj.
Sed mankis la mono por grandaj investoj,
kaj tiuj necesis por plua kreskado.

Dumvivan membrecon akiris klubano.
Li pagis por tio sufiĉe da mono.
Li estis aktiva kaj faris tre multe
kaj ĉiam subtenis aliajn klubanojn.

La nesupereble stultega ŝtatestro
provokis militojn anstataŭ pacigi.
La aliancanojn li ne plu konsultis
kaj tiel detruis longjarajn rilatojn.

Anstataŭ ordigi li kreis ĥaoson.
Li agas zigzage, do nekalkuleble.
Ĉu eble li estas jam iom freneza?
Nun liaj eldiroj ne estas kredindaj.

Ni havas ja lingvon por monda kompreno.
Ĝi estas tre bela, ja preskaŭ muzika.
Ĝi kreas memfidon kaj koramikecon.
Ĝi estas por ĉiuj la lingvo de paco.

Ja indas reciti ĉi tiujn versaĵojn,
ĉar ili enĥavas spiriton de paco.
Vi ne nur parolos, sed sentos korvarmon.
Vi povas esperi ke ĉio boniĝos.

Ne temas tutsimple pri lingvolernado.
Ĝi estas valora por monda kulturo.
Ni laŭdu la lingvon kaj ĝian kreinton.
Ni estas feliĉaj pro tiu donaco.
---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html

50x50cm sur planche de bois, acrylique et sable / Existe-il des rond-points dans les marines? 바닷 속에도 원형교차로가 있나요? 2026 Ĉu pro tio, ke lasttempe nia familio vojaĝis al marborda urbo? Mi tie kuris pliproksimen por bone rigardi la maron. Ĉu ekzistus trafikrondo en la profunda maro? Imago ja flugadis ien tien en mia kapo. Estas hejme. Unu el multaj avantaĵoj el kampara vivo estas konkrete konscii trankvilecon. Freŝa aero, melodio de milda venteto, bojado de hundidoj, kantoj de sovaĝaj birdoj, flustrado de brilaj steloj. En tia etoso, mi pentras. Sagak sagak.. nura bruo el sabloj sur la kanvaso. Tiam mi povas havi okazon rigardi min mem kaj aŭdi mian profundan koron. Tio estas ĝusta respondo, kial mi pentras. Ĉi-semajne, vizitis min kelkaj studentoj nekonataj kun sia profesorino el alternativa liceo, nomata [MokdoNaru]. La profesorino simple prezentis, ke ili estas unuj el ĉi-jaraj freŝaj lernantoj, kaj ke en la unua semajno ili vizitas homojn por intervuji, per kiuj oni povas rigardi la mondon alimaniere. Al mi, la lernantoj ĵetis demandojn jen pri Esperanto, jen pri pentrarto. "MALKOVRI SIN MEM, RENKONTI LA MONDON" Post kiam ili foriris, mi legis broŝureton pri la speciala liceo. La du frazoj skribitaj sur ĝi estas ne nur por tieaj studentoj, sed ankaŭ por ni ĉiuj, mi opinias. Printempo ja printempas. Mi aldonas la plej belan novaĵon en ĉi-belega sezono. Lasttempe okazis geedziĝa festo de mia eksstudentino kara "Verda" en Seulo. Ĉeestis multaj eksaj studentoj, kun kiuj mi vojaĝis en la mondo pere de Esperanto. Tiom da ĝojo, tiom da emocio, tiom da rememoraĵoj kun ili !! Ilia tiama tempo vivas ene de mi kaj la mia ene de ili. Sufiĉis tio, por ke ni tuj forte brakumis kaj saltadis pro ĝojo.

Ekde ĉi tiu jaro en Germanio ĉiu viro de 17-  ĝis 45-jaraĝa devas peti permeson de la armeo (Bundeswehr) por restadi eksterlande pli ol tri monatojn sinsekve.
Tion preskribas amendo al la konskripcia leĝo, aprobita en 2025 preskaŭ senrimarke. Tamen Berlino atentigis ke, per administra akto, la permeso iĝos aŭtomata, tiel longe kiel la konskripcio ne estos deviga. La akton oni atendas jam de kvar monatoj.
Germanio ne situas inter la eŭropaj landoj kun deviga soldatservo: Aŭstrio, Estonio, Finnlando, Grekio, Kipro, Kroatio, Latvio, Litovio, Norvegio, Svedio kaj Svislando. La geopolitikaj tensioj povus konduki al la devigo en ĉiu EU-ŝtato aŭ/kaj al la imito de Germanio en la menciitaj dek unu landoj.
Eĉ se principe ĉiu permeso estas koncedenda, la leĝo kaŭzas grandigon de burokratia laboro kaj kontrolon pri la movoj kaj motivoj de la (maskla) junularo.
Volontuloj kaj dungotoj ĉe UEA kaj TEJO havos pli malfacilan vivon, pormomente nur en Germanio; kaj poste?
 

Prezentante en printempo la aŭtunan (feliĉe, beletro ne tiom observas sezonojn kaj ne perdas aktualecon, kiel novaĵoj aŭ anoncoj) Boaon, mi citas fragmenton el la enkonduko de Probal Daŝgupto:

“En nia komunumo, ni longege metadis sur piedestalon la kontraŭdiskriminacian retorikon, favoran al la plifortigado de plej diversaj homaj rajtoj. Sed ni trovis ke la beletra, muzika, amuzmomenta percepto de la homoj fajfas pri la elementoj de tiu retoriko. Ne utilas persiste ignoradi tiun disduecon en niaj esperantistaj instinktoj. La beletro estas nia plej verve funkcianta sektoro. Ni ĝin mobilizu, kaj ni elvenu el la iluzio ke eblas atingi tion per predikoj”.

Prozaĵoj de ĉinoj Jado (Wei Yubin) “Verda rubando” kaj Gong Xiaofeng (Arko) “Monta vento” havas historian fonon, la unua Esperantan, la dua – ĉinan. Spomenka Štimec memorigas, kiel ekestis kaj realiĝis la ideo pri la monumento al Esperanto en Zagrebo. En “Vaglumoj” de Sara Spanò la aŭtovojaĝo plenas de pripensado. Originala poezio estas reprezentita per du versaĵoj de Jouko Lindstedt.

La nobelpremiito pri literaturo (2025) László Krasznahorkai ĉeestas per du noveloj, tradukitaj el la hungara de István Ertl kaj Judit Schiller. Kompletige venas eseeto de Ertl pri la verkaro de la famiĝinta verkisto kun malfacile prononcebla familinomo. Ankoraŭ unu ĉinia kontribuo (ne la lasta) estas dialogplena rakonteto de Cao Naiqian “En kavo de stako el avenpajlo” (trad. Minosun).

Ĉirkaŭ 60 paĝojn okupas artikoloj kaj eseoj, inter ili omaĝoj al Kálmán Kalocsay (Probal Daŝgupto), Jacques Le Puil (Mikaelo Bronŝtejn), Roman Dobrzyński (Ulrich Lins). Eseo de Lusin “Memore al fraŭlino Liu Hezhen” (trad. Mumei Shi) omaĝas la du viktimojn de la masakro, okazinta la 18an de marto 1926. Jens S. Larsen esploras, kio estas neŭtraleco ĝenerale kaj rilate al Esperanto.

Probal Daŝgupto recenzas la kolekton “Aktoj de la Simpozioj de ILEI 2022-2023”, Sebastien Moret (trad. Gabriel Labrie) analizas “Kurson de ĝenerala lingvistiko” de Ferdinand de Saussure, kiu aperis en la traduko de Fernando Pita. Antonio Valén skribas pri la dulingva eldono hispana-Esperanta “Gadir” de Jorge Camacho, Trevor Steele pri “Mi konis Moseon” de Tek-sek (registrita de Ursula Roberts; trad. Tanulo).

Rubrikaj fotoj en la almanako estas de Geoffrey Greatrex, ilin la redakcio forgesis uzi kiel ilustraĵojn por la recenzo de Greatrex en la antaŭa, duobla almanako №52-53.

Halina Gorecka

Ĉi tiu artikolo aperis en la marta (printempa) eldono de “La Ondo de Esperanto” (2026).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2026, №1 (327).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2026/04//

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
“La Ondo de Esperanto” en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Beletra Almanako, 2025, №54 appeared first on La Ondo de Esperanto.

05/04/2026 Enhavo: http://neniammilitointerni.over-blog.com/2025/09/israelo-okcidento-kaj-soaho-korekti-la-falsajn-ideojn.html La 99-a SAT-Kongreso okazos en la urbo Leono inter la 19-a de julio 2026 kaj la 26-a de julio 2026. La kongreso koincidos kun...

2. Antaŭ 85 jaroj naskiĝis Boris Aleksejeviĉ Zozulja (Зозуля, 1941-1975-2020), sovetunia kaj ruslanda inĝeniero, programisto kaj esperantisto; Esperanto-instruisto, fondinto de la eldonejo “Verda Kukolo” ĉe kiu aperis pluraj libroj kaj broŝuroj, inkluzive de liaj propraj verkoj: “Plumprovo” (1994), “Ne stumblu ĉe gramatiko!” (1995), “Эсперанто-русский словарь ложных друзей переводчика” (1995), “Dialogoj pri religio” (1997), “Soci-politikaj konceptoj de L. L. Zamenhof” (1997), “Poltergejst’ ne kulpas” (1999), “Esperanto: demandoj kaj respondoj” (2004), “Folioj” (2011) k. a.

10. Antaŭ 65 jaroj mortis Louis Bastien (1869-1902-1961), franca armeano, generalo kaj esperantisto; vicprezidanto de la franca landa asocio SFPE (1928-44), prezidanto de UEA (1934-36), post la skismo en 1936 prezidanto de Internacia Esperanto-Ligo (1936-47), ĉefkunlaboranto de “Enciklopedio de Esperanto”, aŭtoro de “Naŭlingva etimologia leksikono de la lingvo Esperanto” (1907), “Vocabulaire de poche français-Esperanto” (1932) kaj “Militista vortareto” (1955). Membro de la Lingva Komitato (1909-48) kaj Akademio de Esperanto (1934-57), honora prezidanto de UEA (1947-61).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 28-29.

11. Antaŭ 110 jaroj dum la batalo ĉe Verdun pro obusa trafo pereis Théophile Rousseau (pron.: rusó, 1876-1905-1916), franca profesoro de matematiko, disvastiganto de Esperanto, precipe en turismo, iniciatoro de Esperanto-oficejoj; kuniniciatoro, defondiĝa komitatano kaj vicprezidanto de UEA.

16. Antaŭ 40 jaroj mortis Veselin Damjanov (Дамянов, 1925-1974-1986), bulgara opera kaj opereta kantisto, profesoro en Bulgara Ŝtata Filharmonio, laŭreato de pluraj muzikaj premioj, Merita Artisto de Bulgario; li plurfoje koncertis en Esperantaj kongresoj kaj kantis en Esperanto dum siaj turneoj. Inter liaj diverslingvaj muzikaj registraĵoj estas ankaŭ kelkaj en Esperanto: “Veselin Damjanov kantas en Esperanto” ‎(disko, 1978), “Serenado al fraŭlino Loli kaj kvar aliaj kantoj” (disko, 1981), “Papageno kaj du grandaj arioj” (kun Agathe Soemer-Pascali, disko, 1982), “Veselin Damjanov koncertas en Kanado” (kasedo, 1985), “Jubilea koncerto” (disko, 1985), “Emocioj” (kun Joëlle Rabu, posteume eldonita KD, 2014).

21. Antaŭ 80 jaroj naskiĝis Gunnar Gällmo (1946-195?-2023), sveda tradukisto, budhano kaj esperantisto, prezidanto de Budhana Ligo Esperantista; aŭtoro de “Wolfgangerl” (1990), “Mokrokalvo la gigantegegego” (1999), “Kelkaj faktoj pri la budhismo” (2002), “Kantoj de la veraj homoj” (2006); tradukinto de “La Dharmo-pado” (2002), “Nemeza” (A. Nobel, 2003), “La korto” (K. Lundberg, 2015), “Malvarma bufedo” (J. Wrangborg, 2017).

25. Antaŭ 160 jaroj naskiĝis Carlo Bourlet (pron.: burlé, 1866-1900-1913), franca matematikisto, akademiano kaj esperantisto (№6484); unu el la plej gravaj figuroj en la historio de Esperanto. Li interesigis pri Esperanto la amasan asocion Touring-Club kaj la prestiĝan eldonejon Hachette et Cie, prezidis la Parizan Esperanto-Grupon (la plej aktivan kaj amasan en la mondo), kunorganizis la unuajn UKojn, kunfondis kaj estis la unua sekretario de ISAE (1907); iniciatis kaj direktis “La Revuon” en kiu aperis ankaŭ liaj originalaj kaj tradukitaj verkoj; verkis librojn kaj broŝurojn en/pri Esperanto, inter kiuj elstaras “Premier manuel de la langue auxiliaire Esperanto” (1905), konata kiel “la ruĝa broŝuro”, kies francaj eldonoj aperis en la suma eldonkvanto 550 mil ekz., kaj kiu aperis ankaŭ en pluraj alilingvaj versioj.
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 44-46.

25. Antaŭ 115 jaroj naskiĝis Károly Fajszi (pron.: fájsi, 1911-1964-2004), hungara poŝtoficisto kaj esperantisto; kunfondinto de Esperanto-Asocio pri Poŝto kaj Telekomunikado (IPTEA); aŭtoro de Esperanto-lernolibro por hungaroj (1966), elstara Esperanto-kolektanto, kies kolekto enhavis 17 mil librojn, ok mil binditajn jarkolektojn de gazetoj k. m. a.; honora membro de UEA (1991); en 2002 lian kolekton aĉetis la kultura ministerio de Hungario kaj transdonis ĝin al la landa fremdlingva biblioteko en Budapeŝto.
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 88-89.

25. Antaŭ 65 jaroj naskiĝis Miĥail Konstantinoviĉ Ĉertilov (Чертилов, 1961-1986-2018), sovetunia kaj ruslanda inĝeniero kaj esperantisto, plurfoja estrarano kaj unumandata prezidanto (2009-10) de REU, tradukinto de “Invado: Tero” (2012) de H. Harrison, kuntradukinto (kun S. Smetanina) de “La nokta patrolo” (2006-07) kaj “Kavaliroj de kvardek insuloj” (2009) de S. Lukjanenko.
• Legu pli en la artikolo “Malfruinta omaĝo” de Grigorij Arosev ĉe https://sezonoj.ru/2019/02/chertilov/

28. Antaŭ 105 jaroj naskiĝis Elna Matland (1921-1939-2011), norvega instruistino kaj esperantistino, prezidanto aŭ sekretario de la Esperanto-kluboj en Bergeno kaj Sauda, estrarano de la Norvega Esperantista Ligo (NEL) kaj ĝia prezidanto (1985-91), komitatano de UEA (1983-95), prezidanto de LKK de la 76a UK en Bergeno (1991), honora membro de UEA (1992) kaj NEL (2001).

28. Antaŭ 45 jaroj mortis Endre Tóth (1931-1960?-1981), hungara muzikisto, instruisto, redaktoro, verkisto kaj esperantisto, blindiĝinta en 1945 pro eksplodo de mino; aŭtoro de verkoj hungaraj, germanaj kaj Esperantaj, kiuj aperis unu jaron post lia morto en la novelaro “Lappar, la antikristo” (1982), alte taksita de la kritiko kaj legantaro.

30. Antaŭ 105 jaroj naskiĝis Juan Eduardo Bachrich (denaske: Johann Eduard Bachrich, 1921-1938-2005), aŭstria agrikulturisto kaj esperantisto, post la Dua Mondmilito migrinta al Venezuelo, kie li estis peranto (1974-2001) kaj komitatano (1992-98) de UEA; subvenciinto de la vidkursoj “Mazi en Gondolando” kaj “Esperanto: Pasporto al la tuta mondo”; honora membro de UEA (2000). Danke al la donaco de liaj gefiloj UEA starigis la fondaĵon “Biblioteka Apogo Honore al la Geedzoj Maria kaj Johano Bachrich”, kiu helpas pliriĉigi la kolektojn de Esperanto-bibliotekoj.

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu listo de jubileoj kaj memordatoj por aprilo 2026, kompilita de Aleksander Korĵenkov, aperis en la marta (printempaa) eldono de “La Ondo de Esperanto” (2026).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2026, №1 (327).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2026/04/aprilo-10/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
“La Ondo de Esperanto” en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Jubileoj kaj memordatoj en aprilo 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

04/04/2026 La enhavlisto de la aprila kajero: 75 ... Bonvenon al Graco! 77 ... 10-a Kuba Esperanto-Renkontiĝo: por puŝi la ĉaron 77 ... Scienca agado: AIS invitas prelegi en SUS kaj al Premio Pirlot 78 ... Rete: 1000 aŭskultoj aŭ nenio – bonvenon al la...

"Boženka," diris sinjoro ministro al sia edzino, prenante egan porcion da salato, "hodiaŭ posttagmeze mi ricevis leteron, tio vin interesos. Mi devas ĝin prezenti al ministeria konsilantaro. Se ĝi malsekreti­ĝus, estus unu politika partio en ega embaraso. Jen, rigardu ĝin," diris sinjoro ministro, palpante unue en la maldeks­tran internan poŝon kaj poste en la dekstran. "Atendu, kien nur mi tion," murmuris sinjoro ministro, palpante denove en la maldekstran internan poŝon; post kio li demetis for­keton kaj komencis rasti ambaŭmane en ĉiuj ceteraj poŝoj.

Internacia esploro dokumentas la fatalajn efikojn de certaj nutraĵoj. Mondskale la nombro de mortokazoj pro malvastiĝintaj koronariaj angioj atingas kvar milionojn. Samtempe la esploristoj montras kiel simple eblas malaltigi la mortoriskon.

Nesana nutraĵo kaŭzis en la jaro 2023 mondskale laŭ studaĵo pli ol kvar milionojn da mortokazoj pro koronaria malsano. Tiu malsano de la koronariaj angioj estas unu el la plej oftaj kaŭzoj de morto, precipe en industriaj landoj. Malutila estas ĉe tio laŭ esploristoj en Bostono nutraĵo kun multe da salo, da sukero kaj graso - kaj kun malmulte da nuksoj, da plengrajnaj produktoj kaj fruktoj.

Ili analizis la kuntekston inter koronaria malsano kaj 13 diversaj nutraĵaj faktoroj. Tio estis interalie fruktoj, legomoj, plengrajnaj produktoj, nuksoj kaj semoj, balastaĵoj, marfruktoj, omega-6-grasacidoj, viando, sukerumitaj trinkaĵoj kaj salo. Ĉe tio la teamo uzis datumojn el 204 landoj kaj regionoj.

La absoluta nombro da pronutraĵaj mortokazoj pro koronaria malsano plialtiĝis laŭ tio de la jaro 1990 ĝis 2023 mondskale je ĉirkaŭ 42 procentoj al pli ol 4 milionoj. Tio estis ankaŭ kunkaŭzita de la kresko de la loĝantaro dum tiu tempo. Konsiderante la aĝon aliflanke la kvoto de mortokazoj malaltiĝis je apenaŭ 44 procentoj al proksimume 45 kazoj inter 100.000 loĝantoj. Tio indikas pliboniĝon de la sano kaj de la medicina prizorgado de la monda loĝantaro, skribas la aŭtoroj.

En Germanio laŭ tio malaltiĝis de 1990 ĝis 2023 ankaŭ la absoluta nombro de pronutraĵaj mortokazoj pro la koronaria malsano je preskaŭ 44 procentoj al fine proksimume 66.000. Tio signifas malkreskon je 67,5 procentoj. En tuta okcidenta Eŭropo tio estis eĉ 70 procentoj. Nur en Aŭstralio kaj Novzelando la koncerna mortokvoto malaltiĝis ankoraŭ pli forte - je pli ol 77 procentoj.

La esploristoj klarigas tion per politikaj agoj kiel kampanjoj por sana nutraĵo, deviga markado de nutraĵoj kaj gvidlinioj por la lerneja nutraĵo. "Nutraĵaj faktoroj estas konsiderataj pro sia modifebleco kiel optimuma celo por politikaj agoj en la kampo de publika sano", ili akcentas.

En centra Afriko aliflanke la pronutraĵa mortokvoto pro koronariaj malsanoj plialtiĝis je preskaŭ 21 procentoj. Tie kaj en aliaj regionoj la manĝokutimoj pli kaj pli similas al okcidentaj nutraĵaj skemoj, klarigas la aŭtoroj. "Tiu ŝanĝiĝo estas markita de pli alta konsumo de prilaboritaj nutraĵoj, precipe de prilaborita viando, kaj de sukerumitaj trinkaĵoj", skribas la teamo.

Aliflanke la kvoto de ruĝa viando kaj de sukerumitaj trinkaĵoj estas pli alta ĉe la kaŭzoj por morto pro koronaria malsano en landoj kun okcidenta vivnivelo. La aŭtoroj pledas por modifitaj mondskalaj politikaj agoj por protekti sin kontraŭ la malsano. Ĝis nun la kampanjoj koncentriĝis ĉefe al reduktado de la konsumo de salo, de sukero kaj de graso.

La aktuala studaĵo tamen konfirmas rezultojn de pli frua studaĵo laŭ kiu la samtempa reduktado de viandokonsumo kaj pli alta konsumo de sanaj nutraĵoj povus malaltigi la mortoriskon pli efektive, akcentas la esploristoj. La evito de nesanaj nutraĵoj restas grava, sed samtempe estu manĝataj pli da protektantaj nutraj substancoj. 

La Abeletoj (organiza teamo) kompletigis la programon de la 15a Kultura Esperanto-Festivalo, kiu okazos de la 26a ĝis la 31a de julio 2026 en La Chaux-de-Fonds (Svislando), sen grandaj hezitoj palimpseste. Teatro ludos la ĉefan rolon, kaj c-ano Giorgio Di Nucci plej kontribuos: kabareta omaĝo al Raymond Schwartz, klasika koncerto per fortepiano, premiero de “Dimanĉa brokantisto” kun la aŭtoro, c-ano Giorgio Silfer.

Sed teatro gravos ankaŭ pro Arno Lagrange, kiu interpretos propran adapton el Lluis Llach: “Ŝminkitaj okuloj”, preleginte pri la temo prepare al la prezento. Same grava atuto estos la kantateliero kaj la recitalo de Kajto.

Post Ĉinio pasintjare, Japanio gastos ĉi-foje, sed sen aziano… Alice Viotto atelieros kaj pri origamio kaj pri kimonoj. Denove teatro per la ateliero de Rolando Giancola.

Prelegos c-ino Viviana Piccinini pri “Libereco kaj Arto”, c-ano Alessio Giordano pri “Literatura Foiro” kaj la ĵusa novelaro de c-ino Etel Zavadlav, kun vaka seĝo ni parolos pri Nicolino Rossi kaj Raymond Schwartz. Aldone belaj ekskursoj kaj la Asembleo de la Esperanta PEN.

Per la kvina sinsekve, Svislando rekordas kiel gastiganto de la Kultura Esperanto-Festivalo, kiu naskiĝis sed ankaŭ letargiis en nordeŭropaj landoj: ĉu post la resurekto de Lesjoforso danke al la Esperanta Civito, KEF okazos denove en Svedio?

Aliĝoj kaj informoj: kulturservo.esperantio.net kaj kce@esperantio.net

La Abeletoj

Fonto: HeKo 905 7-B, 31 mar 2026

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Preta la programo de la 15a KEF appeared first on La Ondo de Esperanto.

La oficiala reTejo prezentas ĝin tiel: “Retoso estas la reta evento de TEJO organizata de junuloj kaj por junuloj; ĝi donas al la homoj la eblon amuziĝi, lerni kaj renkontiĝi kun (novaj) amikoj en Esperantujo per la interreto”; sed post 2025 Retoso ne plu estas anoncita.

Efektive ĉi tiu virtuala renkontiĝo, en mikrokosmo de virtualaj virtuozoj, pli kaj pli regresis laŭ aliĝoj: de 281 en 2021 al 121 en 2025. Vikipedio ne donas informon post 2023. Ŝajne ekzistas TELEGRAM-grupo kun pli ol tricent personoj, sed ĉu aktiva? Por 2026 oni trovas ajnan informon nenie, escepte de propono kunsidigi la TEJO-Komitaton dum Retoso en majo.

Evidente, malgraŭ volontuloj kaj dungitoj en kreskanta kvanto, kaj mono el Eŭropa Unio, la junulara sekcio de UEA ne kapablis plu organizi aŭ reklami Retoson. Des malpli kapablus, se ne plu estus EU-subvencio. Sed kial Retoso mortus tiel rapide?

Legu pli en “Heroldo de Esperanto” n-ro 2376, aprilo 2026

La oficiala reTejo prezentas ĝin tiel: “Retoso estas la reta evento de TEJO organizata de junuloj kaj por junuloj; ĝi donas al la homoj la eblon amuziĝi, lerni kaj renkontiĝi kun (novaj) amikoj en Esperantujo per la interreto”; sed post 2025 Retoso ne plu estas anoncita.

Efektive ĉi tiu virtuala renkontiĝo, en mikrokosmo de virtualaj virtuozoj, pli kaj pli regresis laŭ aliĝoj: de 281 en 2021 al 121 en 2025. Vikipedio ne donas informon post 2023. Ŝajne ekzistas TELEGRAM-grupo kun pli ol tricent personoj, sed ĉu aktiva? Por 2026 oni trovas ajnan informon nenie.

Evidente, malgraŭ volontuloj kaj dungitoj en kreskanta kvanto, kaj mono el Eŭropa Unio, la junulara sekcio de UEA ne kapablis plu organizi Retoson. Des malpli kapablas, se ne plu estas EU-subvencio. Sed kial Retoso mortis tiel rapide?

Legu pli en “Heroldo de Esperanto” n-ro 2376, aprilo 2026

1. Preter la ĝardena muro | Kompleta serio | Antaŭfilmo (Esperanto) spektita 20 fojojn de  20 malsamaj homoj
2. EsKu – Epizodo 79 – Bertilo Wennergren spektita 12 fojojojn, 11 homoj
3. Le micro trot’ ekstere : que signifie le mot ekstere ?  7 7
4. 20220325 Intervjuo de Chelsea RM pri Esperanto, Medano, Hokiena, Lingvolernado, Esperantujo,  6 5
5. Tokipona Situacio estas Freneza  8 8
6. Kristanismo, Esperanto kaj Martinus kosmologio  8 7
7. Via spuro en la video: Mezo de sezono. Malsukcesinta Projekto 10 9
8. ¿Por qué ESPERANTO TRIUNFA en CHINA? 5Razones #esperanto #podcast #podcastidiomas #idiomaesperanto  6 6
9. Geokaŝejo – Kio okazis kun mia geokaŝo? (ĝisdatigo unu) 7 7
10. Del esperanto al Klingon: ingeniería del lenguaje.  6 6

Kiel kuriozaĵo, la kanto PMEG 12.2 (Originala kanto) atingis 10 spektoj, sed nur el 5 homoj, tial ĝi atingis nur la 12an pozicion

Malbona monato kompare kun aliaj, nur 1040 spektoj, dividitaj inter 573 afiŝoj. Sed ne katastrofa, kompare al februaro. Dum februaro estis 1076 spektoj, dividitaj inter 751 afiŝoj). Por kompari rekomendoj de tubaro estis sekvataj 1737 fojojn, kaj dum februaro, 1440.

La venontaj konkursoj, esperebble helpos ke esperantaĵoj ricevos pliajn spektojn

Hodiaŭ mi parolos pri tre grava kaj kortuŝa momento en la kanada historio. Se vi iam vizitos la belan urbon Halifakso en la provinco Nov-Skotio, vi vidos viglan kaj modernan havenon. Sed antaŭ pli ol cent jaroj, tiu sama loko spertis ion nekredeblan. Estis la sesa de decembro en la jaro mil naŭcent dek sep. La Unua Mondmilito tiam ardis en Eŭropo, kaj la haveno de Halifakso estis plena de ŝipoj, kiuj portis soldatojn kaj provizojn trans la Atlantikan Maron. Tiu tago komenciĝis kiel ĉiu alia klara kaj malvarma vintra mateno. 

Tamen, du ŝipoj baldaŭ renkontiĝos en mortiga maniero. Unu el ili estis franca kargoŝipo nomata Mont-Blanc. Ĝi estis plene ŝarĝita per miloj da tunoj da tre danĝeraj eksplodaĵoj destinitaj por la eŭropa milito. La alia estis norvega ŝipo nomata Imo. Pro konfuzo kaj malbonaj decidoj en la mallarĝa akvovojo, la du ŝipoj koliziis. La frapo mem ne estis tre forta, sed ĝi sufiĉis por kaŭzi grandan fajron sur la franca ŝipo. Multaj homoj sur la bordo, kaj eĉ infanoj survoje al la lernejo, haltis por scivoleme rigardi la brulantan ŝipon, tute ne sciante la danĝeron kiu kuŝis sub la ferdeko.

Post iom da tempo la fajro atingis la mortigan ŝarĝon. Okazis eksplodego tiel potenca, ke ĝi preskaŭ tute detruis la nordan parton de la urbo. Antaŭ la invento de la atombombo, tio estis la plej forta homfarita eksplodo en la tuta monda historio. La premo do faligis multajn konstruaĵojn, rompis fenestrojn, vundante kaj blindigante eĉ multajn kilometrojn for, kaj levis akvon el la haveno por krei detruan ondegon. Estis vere malĝoja tago, kiam miloj da homoj perdis siajn vivojn aŭ grave vundiĝis. Krome, la sekvan tagon komenciĝis terura neĝoŝtormo, kiu ankoraŭ pli malfaciligis la situacion por la pluvivantoj kaj la kuraĝaj savantoj.

Tamen, eĉ en la plej profundaj krizoj, la homaro ofte montras sian plej luman kaj bonan flankon. Kiam la terura novaĵo pri la katastrofo atingis la urbon Bostono en Usono, la loĝantoj tie ne hezitis eĉ unu momenton. Ili tuj organizis specialan trajnon plenan de kuracistoj, flegistoj kaj urĝaj medicinaj provizoj. Tiu trajno veturis tiel rapide kiel eble tra la peza neĝo por helpi la suferantajn halifaksanojn. La tuja helpo el Bostono savis sennombrajn vivojn kaj donis necesan esperon al la preskaŭ tute detruita urbo.

Por montri sian profundan kaj eternan dankemon, la provinco Nov-Skotio ĉiujare sendas tre specialan donacon al Bostono. Ĉiun vintron, la kanadanoj elektas la plej grandan kaj belan kristnaskan arbon en sia tuta provinco kaj zorge sendas ĝin suden trans la landlimon. Tiu arbo ĉiam fariĝas la oficiala kristnaska arbo de la urbo Bostono. Kiam la homoj vidas tiun arbon luman kaj belan, ili ne nur vidas simplan festan ornamaĵon. Ili vidas memoron pri tiuj, kiuj perdis la vivon, kaj brilan simbolon de vera amikeco inter du proksimaj urboj. 

Pasporta Servo, la tutmonda adresaro de esperantistaj gastigantoj, denove aperos en 2026 en libreta formo, kaj ni bezonas vian helpon. Ekde 1974 Pasporta Servo konektas vojaĝemulojn kun gastigemuloj en pli ol mil urboj kaj montras ne nur la tutmondecon de Esperanto, sed ankaŭ ĝian praktikan utilon kiel internacia pontlingvo. Ĝi transformiĝis de libro en unu el la plej efikaj kaj konkretaj propagandiloj pri Esperanto kiel tutmonda lingvo kun vivanta komunumo.

Ĝis la 1a de aprilo 2026, estas registritaj 2463 gastigantoj el 121 landoj, kiuj kune ofertas gastigadon en 1797 urboj tutmonde.

La lasta eldono kiel libreto aperis en 2017. Pasis longa tempo ekde tiam, kaj naŭ jarojn poste, TEJO, kunlabore kun UEA, preparas novan eldonon de la libro, kiu aperos ĉi-jare. Tamen, por ke Pasporta Servo iĝu vere bonkvalita servo por ĉiuj uzantoj, ni kalkulas je la subteno de tutmonda reto de helpantoj, kaj vi povas iĝi parto de tiu tutmonda reto!

TEJO serĉas landajn organizantojn por multaj landoj en la reto!

Legu pli en la retejo de TEJO: https://www.tejo.org/ma-landa-organizanto-ps/

Bildo: Mapo de landoj kie estas gastigantoj de Pasporta Servo.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Iĝu landa organizanto ĉe Pasporta Servo appeared first on La Ondo de Esperanto.

Hodiaŭ en la piemonta urbo Verĉelo c-anoj Giorgio Di Nucci kaj Giorgio Silfer komencis la preparon de la kabareta spektaklo “Omaĝe al Raymond Schwartz”, kiu premieros dum la 15^a Kultura Esperanto-Festivalo en Ĉaŭdefono: antaŭ ol difini la kanvason, la artisto (kiu muzikos, kantos, skeĉos dum tuta horo) studis la personecon de la lorendevena verkisto, por plej kongrui kun la omaĝoto.

Al Schwartz mem estos dediĉita “vaka seĝo” dum KEF, tiel ke la publiko intimiĝu kun lia multfaceta kontribuo al la esperanta kulturo: landlima verkisto, amfibia kaj ambigua, kun praktike duobla personeco (kiun laŭis kaj komplicis la edzino, afero malofta en Esperantio), la tamen pariza humuristo ne estas plene komprenita ankoraŭ nun, cent jarojn post “Verkata Testamento”.

La unua palimpsesta varianto de la spektaklo estas grandparte preta: ĝi enhavos ankaŭ filmajn fragmentojn kaj eĉ la kantantan voĉon de Schwartz mem.

Sonĝoj povas influi kiel profundan ni sentas nian dormon. Kiu rememoras intensajn sonĝojn, tiu laŭ eksperimento havas pli bonan senton pri la dormo. Kion tio signifas por nia dormo. 

Kelkfoje ni dormas dum ok horoj kaj malgraŭ tio ni sentas nin torturitaj. Kaj kelkfoje sufiĉas kvin horoj kaj ni sentas nin surprize refreŝiĝintaj. Kiel ni prijuĝas nian dormon, tio dependas ankaŭ de tio kun kiuj sentoj kaj rememoroj ni vekiĝas. Nova studaĵo el Luka en Italio liveras novajn indikojn. Ĉe tio sonĝoj ludas centran rolon.

La itala esplorista teamo observis 44 volontulojn dum pluraj noktoj en dormolaboratorio. Ĉe tio estis mezuritaj la cerbaj kurentoj, kaj la partoprenantoj estis ĉiam denove vekitaj. Rekte post la vekiĝo la testantoj devis indiki kiel profunda la dormo ĵus sentiĝis. Montriĝis: Kiu povis post la vekiĝo rememori pri sonĝo, tiu sentis la dormon kiel pli profundan, kvankam la cerbo dum sonĝado ĵus estis aktiva. Se testantoj rememoris pri aparte viglaj kaj intensaj sonĝoj, tiam ili sentis sian dormon kiel aparte profundan.

"Sonĝado kiel subjektiva travivaĵo estas grava elemento de la dormo", diras germana esploristo pri dormo kaj sonĝoj. Laŭ li sonĝo povas plifortigi la senton esti bone kaj profunde dorminta. Ĉu tio vere estas kaŭzita de la sonĝoj, tion laŭ li la studaĵo ne povas fine respondi.

Eblas prilumigi ĉiam nur la rememorojn pri la sonĝoj. Tio signifas: Kiu rememoras pri viglaj kaj intensaj sonĝoj, tiu sentis sian dormon post vekiĝo kiel profundan. El tio tamen ne eblas derivi, ĉu vere la sonĝoj estas la kaŭzo.

En la esplorado pri dormo jam delonge estas konate ke la cerbo pli bone rememoras se ĝi ne devas subite ŝalti de la fazo de profunda dormo kun malmulte da aktiveco al vekiĝinta stato. "Tiam la rememoro estas pli bona", diras la germana esploristo.

En propraj studoj li jam estis konstatinta ke la rememoro pri la tutlasta fazo antaŭ la vekiĝo estas decida por tio kiel profundan kaj bonan ni prijuĝas nian tutan dormon.

"Se personoj vekiĝas post sprita aŭ ŝarĝiga sonĝo, tiam ili scias ke ili estas dormintaj", li diras. Per la rememoro pri la sonĝo la dormado estas pli konscie travivata. Jam nur tiu sento zorgas pri certa malstreĉiĝo kaj trankviliĝo.

Tio estas grava, precipe por homoj kiuj atentas aparte forte pri sia dormo. "Ni konas ankaŭ la homojn kiuj venas kun horloĝoj kaj diras: Mia horloĝo indikas ke mi tute ne havas profundan dormon. Do mi ja devas dormi malbone."

La atendoj pri la propra dormo fariĝas tiam grava faktoro: "Ni diras el dormomedicina vido: Ju pli malstreĉita estas la atendo, des pli bona estas la dormo."

Nia dormo estas verŝajne pli kompleksa ol supozite ĝis nun. Prilumigi ĝin estas pro tio grave por pli bone kompreni afekciojn de dormo kiel la insomnion, ĉe kiu homoj nur malfacile povas ekdormi aŭ tradormi. Sed estas ankoraŭ multaj neresponditaj demandoj ĉirkaŭ dormado kaj sonĝado.

"Estas ja ankaŭ demando kial ni havas impreson ke ni dormas", diras la esploristo. La cerbo ja estas parte elŝaltita. Kiun influon sonĝoj havas precize ĉe tio, tio estas ankoraŭ enigmo. "Kaj tiel ĝi restos verŝajne ankaŭ en proksima estonteco", li diras.

Entute restas ankoraŭ kelkaj demandosignoj, kiel forte sonĝoj influas nian dormokvaliton. Ankoraŭ ne disponeblas teknikaj eblecoj por rekte ellegi sonĝojn dumnokte el la cerbo. "El la vido de dormesploristo estas ankaŭ bone, ke ĝi restas ankoraŭ tre privata sfero." 

En februaro malaperis el la reto la tuta muzik-kolekto de Vinilkosmo. Pro nuliĝo de kontrakto kun distribuanto grandega parto de la nuntempa Esperanto-muziko subite iĝis nehavebla por aŭskultado. Sed nun la situacio revenas al normalo – iom post iom ĉio reaperas.

Vinilkosmo estas la ĉefa eldonanto de Esperanta rokmuziko en la mondo. Nun ĝiaj eldonaĵoj denove estas haveblaj ankaŭ en la diversaj elsendofluaj servoj.

La 11-an de februaro inundo damaĝis la sidejon de Vinilkosmo, la ĉefa eldonejo de esperantlingva muziko. Semajnon poste komencis malaperi el retaj servoj muzikaĵoj de Vinilkosmo, ĉar finiĝis la kontrakto kun la ĝisnuna distribuanto kaj nova kontrakto ne ekvalidis.

La malcerta situacio daŭris kelkajn semajnojn, sed meze de marto la Esperantaj muzikaĵoj iom post iom komencis reaperi en la reto, rakontas Floréal Martorell, la ĉefa aktivulo de Vinilkosmo kaj Eurokka.

– Ekde la 12-a de marto la liverado de la Vinilkosmo-katalogo al la diversaj platformoj ekis. Povas daŭri iom da tempo antaŭ ol la tuta katalogo troviĝos ĉie. Granda tasko estos ĉion kontroli, por ke ne estu eraroj aŭ misoj, kaj tio prenos pli da tempo. Mi klopodos peti ĝustigojn al nia nova distribuanto, sed ja mi faros tion iom post iom, por ne timigi la novan distribuanton.

La interrompo okazis pro tio, ke la kontrakto pri la transmeto de la katalogo ne estis ĝustatempe subskribita de la nova distribuanto.

Floréal Martorell.

– Vinilkosmo subskribis la novan kontrakton la 26-an de januaro, kaj la interrompo okazis la 20-an de februaro. Tiu afero okazigis ĉefe streĉon kaj kapdolorojn, sed ja ĝi montris kiel grava estas nia laboro por konservi kaj pludaŭrigi la esperantan muzik-katalogon ĉe la tutmondaj platformoj tra distribuanto. Se iam por ia kialo, financa aŭ alia, distribuanto ne plu akceptus distribui nian katalogon, ni nun scias kio estos la rezulto: definitiva malapero de la Esperanta muzik-pejzaĝo en interreto.

Por asekuri la Esperantan muzikon kontraŭ tia sorto estus dezirinde havi sendependan kanalon por la distribuado, opinias Floréal Martorell.

– Mi estas konvinkita pli nun ol antaŭe ke Eurokka devos anticipe krei sian propran elsendofluan platformon, specife por doni aliron al la aliĝintoj, kiel okazis antaŭe kun la Abonklubo. Por subteni kaj helpi nin mi rekomendas ke homoj prefere havigu al si la ŝatatajn albumojn aĉetante ilin, tiel ke ili ne dependu de la bonvolo de la platformoj, kiuj povus kiam ajn forigi ilin

La Abonklubo momente ne funkcias, ĉar pasintjare ĉesis funkcii la servo, kiun oni uzis por la elsendofluo. Ĝuste pro tio estus preferinde havi tute sendependan solvon por Vinilkosmo kaj Eurokka, laŭ Floréal Martorell.

– Tiam la eldonejo dependos de neniu distribuanto kaj ni povos prifajfi similan situacion. Atingi neesperantan publikon ja estus pli komplike sed ne maleble, tio simple postulus pli da komunikada kaj varbada laboro. Sed krei kaj mastrumi propran elsendofluejon postulas grandegan investon en tempo kaj finance, kaj tio tute ne eblas nuntempe.

Tamen la laboro de Vinilkosmo pluiras, kaj ĉi-jare estas planataj pluraj eldonaĵoj, rakontas Floréal Martorell:

• Albumeto de Martin kaj la talpoj  La roko el Stokholmo
• Albumet-projekto de JoMo  JoMo popumas  el Tuluzo
• Albumeto de Armel Amiot  revivi  el Cherbourg
• Albumo de BaRok-Projekto  Heredoj  el Brazilo
• Unuopaĵo de Ividub  La nep’ de la sun’  el la sudo de Tuluzo

– Espereble ĉio iros glate por ke ni povu kaj sukcesu plenumi ĉi tiujn eldonojn. Ni vidos… mi penados por tion atingi antaŭ ol mi emeritiĝos ĉi-jare.

 

Je la 1a de aprilo 2026 al la 111a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazos de la 1a ĝis la 8a de aŭgusto 2026 en la urbo Graco (Graz, Aŭstrio) aliĝis 891 personoj el 57 landoj. Dum marto aliĝis 134 personoj.

La plej multaj aliĝintoj (121) plu estas el Germanio. Vidu la liston de la dek plej aliĝemaj landoj:

121 Germanio (+15)
88 Pollando (+13)
80 Francio (+10)
53 Aŭstrio (+8)
50 Hungario (+8)
35 Ĉeĥio (+1)
31 Italio (+8)
30 Korea Resp. (+6)
25 Usono (+7)
23 Brazilo (+1)

Entute, el ĉi tiuj dek landoj aliĝis 536 personoj (ĉ. 60%), kaj 355 (ĉ. 40%) el la cetera mondo.

Pasintjare je la 1a de aprilo 2025 al la 110a Universala Kongreso de Esperanto en Brno (Ĉeĥio) aliĝis 900 personoj, kaj kongresofine UK-110 havis 1132 aliĝintojn el 63 landoj. Probable, ankaŭ la 111a esperantista mondkongreso allogos pli ol mil personojn.

La dua favora aliĝtarifo finiĝis la 31an de marto 2026. Nun, ĝis la 30a de junio 2026 validas la tria aliĝperiodo. Ekzemple, por individuaj membroj de UEA la aliĝkotizo kreskis de 240€ al 290€ en la landokategorio A, kaj de 180€ al al 215€ en la landokategorio B. Por ne individuaj membroj de UEA la kotizo kreskis de 300€ al 360€ por A-landoj, kaj de 225€ al 270€ por B-landoj.

La reta aliĝilo funkcias ĉe https://uk.esperanto.net/2026.

Aliĝu ankaŭ vi!

AlKo

Foto: La universitato de Graco. Aŭtoro: C.Stadler/Bwag., CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=109729674

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/04//

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Preskaŭ naŭcent aliĝintoj al la kongreso en Graco appeared first on La Ondo de Esperanto.

La erozio de internacia juro disvolviĝas antaŭ niaj okuloj

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Dum du jaroj, kiam la genocido en Gazao [eo] disvolviĝis rekte antaŭ la okuloj de la mondo, ni avertis. Dum jardekoj, ni dokumentis la hipokritecon, kiu subtenas internacian juron kaj la selekteman koleron kiuj difinas tutmondajn respondojn al konfliktoj, respondoj kiuj nur instigas tiujn konfliktojn. Hodiaŭ, tiuj avertoj jam ne estas teoriaj; ili disvolviĝas en reala tempo tra okcidenta Azio [eo], dum la militkrimoj normaligitaj en Gazao [eo] nun servas kiel skizo por la novaj scenaroj de detruo en Libano [eo] kaj Irano [eo].

Gazao kiel precedenco

La genocida milito de Israelo [eo] kontraŭ Gazao neniam estis izolita okazaĵo. Ĝi estis la ekstrema ripeto de doktrino kiu disvolviĝis kaj faciliĝis dum jardekoj da senpuneco. La “Dahiya doktrino” kiun Israelo ekigis kontraŭ la libana ĉefurbo dum la milito de 2006, eksplicite celis la detruon de civila infrastrukturo aŭ “domicidio” por premi la registarojn per kolektiva puno de la civila loĝantaro. Ĉi tiu doktrino, nomita laŭ la suda antaŭurbo de Bejruto [eo] konata kiel “Dahija” (laŭvorte “antaŭurbo”), starigis danĝeran precedencon: la kolektiva puno de la civila loĝantaro povus esti prezentata publike kiel legitima milita strategio sen konsekvencoj.

Gazao reprezentis la ekstreman version de ĉi tiu aliro. Nun, kun la militoj de Israelo kaj Usono [eo] en Libano kaj Irano, ni vidas la saman ŝablonon. La taktikoj estas konataj, la retoriko estas kohera, kaj la internacia respondo —aŭ la manko de ĝi— estas antaŭvideble distordita.

Danĝera ŝablono

Libano fariĝis la dua grava scenejo en 2024 kaj nun denove en 2026, spegulbildo de la Gazaa taktika manlibro sed kun regionaj adaptiĝoj. La delokiĝo de la loĝantaro el Dahiya, la Beekaa Valo [eo] kaj Suda Libano [eo], preskaŭ unu miliono da homoj, sekvas la saman strategion de demografia inĝenierado observitan en Gazao: devigi la civilan loĝantaron, en ĉi tiu kazo plejparte la ŝijaisman [eo] komunumon, forfuĝi, por poste detrui la teritorion, inkluzive de la infrastrukturo kaj loĝejoj, kaj venenigi la grundon tiel ke vivo ne plu eblas.

Sanlaboristoj en Libano alfrontis atakojn konsciajn, ekzistas raportoj pri hospitaloj minacitaj kaj evakuitaj. Ĉi tio rememorigas la sisteman agreson kontraŭ la sansistemo en Gazao, kie malsanulejoj, ambulancoj kaj medicina personaro fariĝis oftaj celoj. La israelaj atakoj kontraŭ pactrupoj de Unuiĝintaj Nacioj [eo] en Suda Libano prezentas alian danĝeran eskaladon, subfosante la internacian humanitaran juron kaj la protektojn garantitajn al pactrupoj, kaj denove, ne estis konsekvencoj por la atakantoj.

En Irano, atakoj kontraŭ la civila infrastrukturo kaŭzis vivmediajn katastrofojn de gigantaj proporcioj. La bombado de naftostokejoj en Teherano [eo] kaj aliaj iranaj urboj ekigis vivmediajn krizojn kiuj trafos plurajn generaciojn. Tiuj atakoj kontraŭ la civila infrastrukturo — sensaligaj instalaĵoj, naftodeponejoj, amaskomunikiloj, publikaj servoj, kaj multaj aliaj — konsistigas klaran malobservon de la internacia humanitara juro [eo], kaj ankaŭ ne okazis gravaj sekvoj por la agresintoj.

La 54-a artikolo de la Aldona Protokolo I de la Ĝenevaj Konvencioj [eo] eksplicite malpermesas atakojn kontraŭ objektoj nemalhaveblaj por la supervivo de la civila loĝantaro, inkluzive de nutraĵoj, grenoj, brutoj, trinkakvaj instalaĵoj kaj irigaciaj konstruaĵoj.

La retoriko de teroro

Eble plej maltrankviliga estas la publika retoriko de usonaj kaj israelaj oficialuloj. Lastatempa afiŝo de la usona prezidento, Donald Trump [eo], en Truth Social [eo] minacis ke “oni detruos facile atingeblajn celojn kio preskaŭ malebligus al Irano rekonstrui sin kiel nacion. Morto, fajro kaj kolerego regos super ili”. Tiaj eldiroj reprezentas ne nur incitan retorikon, sed eksplicitajn minacojn de kolektiva puno.

Tio ne estas izolita okazaĵo; ni aŭdis ĝin de la usona militministro Pete Hegseth, ekzemple, kiam li deklaras ke “la solaj kiuj devus zorgiĝi estas irananoj kiuj kredas ke ili postvivos”. Aŭ la sperta senatano el Suda Karolino [eo], Lindsey Graham [eo], unu el la plej proksimaj konsilistoj de Trump kaj unu el la plej fervoraj defendantoj de Israelo, kiu diris: “ni detruis Berlinon [eo], ni platigis Tokion [eo]. Ĉu ni eraris kiam ni faligis atombombon por fini la teroran regadon de Japanio [eo]?… Se mi estus Israelo, mi verŝajne agus same”.

Tio aldoniĝas al sennombraj dokumentitaj deklaroj de israelaj oficialuloj kiuj malkaŝe anoncas sian intencon fari genocidon kaj, pli lastatempe, eksplicite deklaras sian intencon ripeti siajn krimojn en Gazao, ĉi-foje en Bejruto kaj Teherano.

Ĉi tiuj publikaj eldiroj ne estas nur fanfaronado; ili servas kiel averto pri eblaj malobservoj. Kiam oficialuloj anoncas sian intencon igi la vivkondiĉojn neelteneblaj por grupo da homoj, ili esence konfesas siajn planojn malobservi fundamentajn principojn de internacia juro kaj, tutlaŭvorte, la difinon de genocido, kiu inkluzivas “intenci trudadi al grupo vivkondiĉojn celantajn kaŭzi ĝian fizikan detruon, tute aŭ parte”. Ni vidis tion ree en Gazao, poste en Libano, kaj nun ankaŭ en Irano, dum israelaj kaj usonaj oficialuloj fanfaronas pri siaj eblaj krimoj antaŭ ol fari ilin.

Selektema indigno

Kvankam kondamnoj kontraŭ Irano kaj Hizbulaho [eo] estas publikigitaj kun antaŭvidebla reguleco, oni trudas sankciojn kaj disponigas armeojn, tamen regas surdiga silento pri la agresantoj kiuj ne nur respondecas pri la komenco de la nuna milito, sed ankaŭ faras nemezurable pli grandajn kaj pli mortigajn militkrimojn. Tio inkluzivas la murdon de pli ol 175 irananoj, plejparte lernantinoj, en la unua tago de la usonaj atakoj. La selektema kolero de la internacia komunumo malkaŝas la hipokritecon kiu subtenas la tiel nomatan “norm-bazitan internacian ordon“, kaj nur konfirmas ke tiuj kiuj sentas sin senprotektaj devas serĉi alternativojn por protekti sin.

Kio faras ĉi tiun duecan normon aparte okulfrapa estas la ekonomiaj kalkuloj malantaŭ la silento. Ŝajnas ke ĉio kio gravas estas teni malfermita la Ormuza markolo [eo], por ke la nafto daŭre fluu kaj la mono daŭre transiru de manoj al manoj. La vivoj de civiluloj en Libano, Irano kaj aliloke en la regiono ŝajnas esti malĉefaj kompare al ekonomiaj interesoj.

La fino de la farso de internacia juro

Tio kion ni atestas ne estas nur eskalado de la konflikto; ĝi estas la morto de internacia juro kiel signifa, kvankam limigita, restrikto por potencaj ŝtatoj. Kiam militkrimoj estas anoncitaj anticipe kaj farataj malkaŝe, kiam la delokiĝo de civiluloj fariĝas deklarita celo, kaj kiam vivmedia detruo estas traktata kiel flanka damaĝo, ni jam transiris trans la teritorion de juraj grizaj zonoj al mondo en kiu forto superas pravon.

La malsukceso de la internacia komunumo agi, ĝia selektema kondamno kaj ĝia ekonomia kompliceco kondukas al la sama konkludo.

La prezidantino de la Eŭropa Komisiono, Ursula von der Leyen, kaj la Alta Reprezentanto por la Komuna ekstera kaj sekureca politiko, Kaja Kallas [eoj], makaŝe agnoskis la disfalon de la internacia jura ordo, kiam ili alvokis Eŭropon [eo] adaptiĝi al “kaosa kaj perforta monda ordo” meze de “kreskantaj malobservoj de internacia juro”. En sia parolado de marto 2026, von der Leyen konfesis ke “ni ne povas solvi ĉiujn tutmondajn konfliktojn aŭ perfekte unuigi niajn valorojn kaj interesojn en ĉiu okazo”, efike signalante la akceptadon de la Eŭropa Unio [eo] de la post-internacijura realo.

Tiu agnosko de senpoveco aperas ĝuste kiam la Eŭropa Unio mem portas grandan respondecon pri la nuna detruo. Post jardekoj da indulgemo rilate al israelaj okupadpolitikoj, kunkulpa silento pri kolektiva puno en Gazao kaj prioritatigo de energia sekureco super homaj rajtoj, la Eŭropa Unio aktive ebligis la normaligon de militkrimoj kiuj nun reproduktiĝas en Libano kaj Irano.

La strategiaj interesoj de la bloko, kiuj inkluzivas konservi aliron al la Ormuza markolo, konstante superis ĝian deklaritan engaĝiĝon al internacia juro, kaj transformis la alvokon de von der Leyen adaptaĝi al eksteraj cirkonstancoj en konfesiĝon pri la rolo, kiun la Eŭropa Unio mem ludis en la malkonstruado de la jura kadro, kiun ĝi pretendas subteni.

En lastatempa parolado dum la Munkena [eo] Sekureca Konferenco, la usona ŝtatsekretario petis al eŭropaj aliancanoj “ne lasi sin kateni de kulpo kaj honto” pro sia “kulturo kaj heredaĵo”, kaj postulis la revenon de la “epoko de okcidenta dominado”. Rubio [eo] aldonis: “jen kion ni faris kune antaŭe, kaj jen kion prezidento Trump kaj Usono volas denove atingi nun, kune kun vi”. La parolado ne estis ricevita kun hororo pro alvoko revivigi unu el la plej brutaj jacertoj de koloniismo kaj sklaveco de la homaro, sed per staranta ovacio de la eŭropaj gvidantoj en la salono.

La estonteco de normaligita abomenaĵo

Krom se okazos drameca ŝanĝo en la tutmonda konscio kaj politika volo, kaj krom se en la landoj kiuj produktas la plej modernajn armilojn de la mondo kaj ekflamigas militojn eksterlande, la homoj reagos ne pro altiĝxoj de la bazinprezoj sed pro la nocio ke financi militkrimojn faritajn en ilia nomo estas malĝusta, tiam ni povas atendi ke ĉi tiu ŝablono daŭros.

La normaligo de tiuj militkrimoj kreis danĝeran precedencon —aŭ revenon al tradicio de brutala koloniismo — kiu povas esti aplikata ie ajn kaj iam ajn. Kiam potencaj ŝtatoj povas agi senpune, kiam ili povas anonci siajn intencojn fari abomenojn kaj poste plenumi ilin sen sekvoj, la tuta kadro de internacia juro fariĝas absurda, eĉ kiel fumkurteno.

La averto farita antaŭ pli ol du jaroj —ke Gazao fariĝus la modelo de malgaja estonteco por la tuta mondo — ne estis troigo. Ĝi estis fatala observo pri la direkto al kiu ni tiam direktiĝis. Hodiaŭ, tiu estonteco ne nur estas proksima; ĝi jam estas ĉi tie.

La demando jam ne plu estas ĉu ĉi tiuj agoj estas militkrimoj; ni havas sufiĉan evidentaĵon por determini tion. La demando estas ĉu la mondo finfine kuraĝos agnoski la veron kaj respondecigi la potenculojn, aplikante sankciojn kontraŭ la krimuloj kaj praktikajn rimedojn por premi ilin, aŭ ĉu oni daŭrigos sur la vojo de kompliceco per silento kaj selektema indigno.

La respondo determinos la destinon de Irano, Libano kaj Palestino, kaj ankaŭ la estontecon de la planedo ŝanceliĝanta sub la premo de homfarita detruo.