Blogoj en Esperanto

2026-08-21

Libera Folio

Konferenco por konservi kaj progresi

Bibliotekoj kaj arkivoj estis centra temo dum la 48-a Esperantologia Konferenco, okazinta dum la UK en Graco. Kvardeko da partoprenantoj aŭskultis naŭ prelegojn, inter kiuj oni proponis kafon kaj teon, por instigi la aŭskultantojn resti en la salono kaj diskuti kun la prelegintoj.

Bengt-Arne Wickström prezentas la preleganton Alessandra Madella. Fotis Klaus Schubert.

La 6an de aŭgusto 2026 la Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED) de UEA okazigis sian 48an Esperantologian Konferencon. Estis tuttaga programero de la 111a Universala Kongreso en Graco (Aŭstrio).

La organizantoj, profesoroj Bengt-Arne Wickström kaj Klaus Schubert, ricevis tiom da prelegproponoj, ke ili vole-nevole devis malakcepti plurajn bonajn. Finfine kvardeko da partoprenantoj aŭskultis kaj diskutis naŭ prelegojn.

La Aŭstria Nacia Biblioteko posedas kaj evoluigas la supozeble plej grandan kolekton de libroj, revuoj kaj materialoj pri planlingvoj. Gastante en la lando de tia trezoro, CED aparte invitis prelegojn pri bibliotekaj kaj arkivaj temoj.

Bernhard Tuider de la Aŭstria Nacia Biblioteko en Vieno prezentis ties ampleksan planlingvan kolekton, al kiu lastatempe aldoniĝis la arkivo de UEA.

Gabriela Skonieczna estas la ĉefa zorganto eniganta la Bibliotekon Hodler en la katalogojn kaj sur la bretojn de la Pola Nacia Biblioteko en Varsovio. Ŝi raportis pri defioj kaj ŝancoj de sia detalema kaj temporaba laboro klarigante, ke la uzantoj povos trovi libron aŭ dokumenton nur per la informoj notitaj de la bibliotekisto en la katalogo.

Parolante pri la situacio en Francio, Pascal Dubourg Glatigny montris, kiel la dokumentoj pri la historio kaj la evoluo de Esperanto troviĝas dise en asociaj kaj privataj arkivoj. Li raportis pri projekto centri tiujn kolektojn en la Nacia Arkivo de Francio danke al intensa kunlaboro inter universitatanoj, arkivistoj kaj Esperanto-aktivuloj.

Rubèn Fernández Asensio detalis unu tian kazon, kie en la hispana vilaĝo Subirats individua esperantisto starigis ampleksan arkivon de, interalie, leteroj, kaj heredigis ĝin al la municipo, kiu fine deziris ne plu ekspozicii ĝin, sed iniciatis katalogadon prepare al neklara estonteco de la kolekto.

Alessandra Madella parolis pri la teatraĵo “1910”, pri la vizito de la geedzoj Zamenhof al Usono kaj Kanado. La prelegon subtenis la filmisto Alex Miller, kiu produktis filmon pri la teatraĵo kun aro da aldonaj intervjuoj kaj akompanaj materialoj. Madella pritraktis la demandon, kiel arkivi tiajn multkomunikilajn spektaklojn por la longtempa memoro de la Esperanto-komunumo.

Stela Besenyei-Merger prezentis Myrtle R. Douglas, nomitan Morojo, pioniran figuron el la usona sciencfikcia mondo de antaŭ jarcento. Morojo aktivis en la kulturo de fanrevuoj kaj fankostumado, sed samtempe ankaŭ por Esperanto.

Ekaterina V. Bebenina prezentis projekton evoluigi indekson de lingva justeco por la landoj de la mondo. Ŝia aliro baziĝas sur la lingvostatistikoj de UN. Tiu bazo kaŭzis tre viglan kaj multfacetan diskuton inter la aŭskultantoj. Philippe Planchon montris novan aliron al la klasifiko de ĉiutipaj konstruitaj lingvoj, inter ili planlingvoj kiel Esperanto, sed ankaŭ fikciaj lingvoj, eksperimentaj lingvoj, religiaj lingvoj kaj aliaj.

Fine de la evento Pascal Dubourg Glatigny alvokis al kontribuoj por la konferenco “Esperanto – 140 jaroj: ĉi tio ne plu estas projekto”, kiun Sébastien Moret kaj la preleganto planas organizi por ekstermovada scienca organizaĵo en junio 2027 en Parizo, okaze de la 140jariĝo de Esperanto.

Kiel dum antaŭaj jaroj, oni proponis kafon kaj teon dum la paŭzoj por krei konferencan etoson donante al la aŭskultantoj instigon resti en la salono kaj diskuti kun la prelegantoj kaj aliaj aŭskultantoj, kio bone funkciis.

Bengt-Arne Wickström, Klaus Schubert

de Libera Folio je 2026-08-21 11:45

KARAPACO-PANORAMO

Diktatoroj

 

H-G Kaiser
Diktatoroj 

Ĉiuj diktatoroj sankte fidas, ke ilia potenco estas eterna, gis kiam ili mortas kaj iliaj monumentoj retroviĝos disrompitaj en iu dezerto. La unua imperiestro de Ĉinio lasis defendi sian tombejon eĉ per venenigitaj riveroj, sed eĉ tio ne helpis. Ĉu iam iu diktatoro lernis ion pro tio? Tute ne. Ili ĉiuj pensas, ke ili vivas kaj regas eterne. Ili kompreneble ne rimarkas, ke iliaj kronoj jam ekŝanceliĝas aŭ eĉ disfluas kiel butero en la suno.


de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2026-08-21 07:01

Esperanta Retradio

Kiam infano devas aŭdi “ne”?

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado
Dum jaroj la franca maniero eduki infanojn havis preskaŭ mitan reputacion. La infano manĝas je difinita horo, gustumas legomojn kaj fromaĝon, enlitiĝas sen longa intertraktado kaj ne regas la tutan familian vivon. Gepatroj starigas klarajn limojn, sed ene de tiuj limoj la infano ĝuas sufiĉe da libereco.

Nun tiu bildo ŝanĝiĝas. En Francio furiozas disputo pri tielnomata milda aŭ pozitiva infanedukado. Tiu aliro, veninta grandparte el anglalingvaj landoj, instigas ke gepatroj unue demandu: kion la infano sentas kaj bezonas? Anstataŭ simple diri “ne malfermu la pordon”, oni eble diras “ni tenu la pordon fermita”. Se infano batas dum ŝanĝo de vindotuko, la patro aŭ patrino provu kompreni la senpovecon de la infano kaj doni al ĝi iom pli da partopreno.

Por subtenantoj tio estas respekto, ne cedemo. Reguloj restas, sed oni klarigas ilin kaj evitas hontigon aŭ severan punon. Kritikantoj tamen timas, ke la plenkreskulo perdas sian aŭtoritaton. La franca psikologino Caroline Goldman diras, ke ŝi vidas pli kaj pli da infanoj, kiuj ne kapablas akcepti limojn. Ŝi rekomendas trankvile sed firme ĉesigi neakcepteblan konduton, foje ordonante al la infano resti dum kelka tempo en sia ĉambro.

Ĝuste tiu paŭzo fariĝis batalkampo. Francaj oficialaj konsiloj por infanvartejoj malrekomendas ĉian punon, eĉ tian apartigon. Goldman kaj ŝiaj aliancanoj opinias ĝin necesa ilo. Ŝiaj kontraŭuloj vidas en ĝi izoladon, kiu povas damaĝi la infanon. Unuflanke centoj da fakuloj subskribas publikan leteron; aliflanke centoj da aliaj fakuloj respondas per nova letero. Dume lacaj gepatroj aŭdas: estu pli komprenema, estu pli firma, diru jes, diru ne.

Eble tio estas la plej grava parto de la rakonto. Ambaŭ flankoj konsentas, ke multaj gepatroj sentas sin perditaj. Sed ĉiu kulpigas la konsilojn de la alia flanko. Kaj sociaj retoj nur pliigas la bruon, ĉar post unu filmeto pri traktado de infanoj tuj venas cent aliaj, ĉiuj promesante la ĝustan metodon.

Tamen infanedukado ne okazas en laboratorio. Ĝi dependas ankaŭ de tempo, mono, infanprizorgado, laborejo kaj de tio, ĉu la socio bonvenigas infanojn en publikaj lokoj. Neniu lerta frazo povas anstataŭi tiujn subtenojn.

En la fundo, la franca disputo demandas ankaŭ ion pli vastan: ĉu infanoj devas adaptiĝi al la mondo de plenkreskuloj, aŭ ĉu la socio devas fari pli da loko por ili? Tiu demando ne solveblas per unu hejma regulo.

Do eble ne ekzistas unu perfekta maniero. Infanoj bezonas kaj empation kaj limojn. Gepatroj bezonas ne nur konsilojn, sed ankaŭ fidon al sia propra juĝo kaj rajton esti simple sufiĉe bonaj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-08-21 06:00

2026-08-20

KARAPACO-PANORAMO

H-G Kaiser SOLECO (rimpoemo)












H-G Kaiser
SOLECO

Sola fiŝ' en akvario
montras sin en telefono.
Tio estas kvazaŭ krio
de soleco en la fono.



de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2026-08-20 22:28

Heroldo Komunikas

Tri EIE-kursoj en 2027 kaj grandioza muzea projekto

Hieraŭ vespere kunsidis en Ĉaŭdefono la Komitato de Esplora Instituto de Esperantologio kune kun la docentaro, por pritrakti grandlinie la akademian jaron 2027/28 kaj aliajn projektojn; tiucele estis invitita ankaŭ c-ano Giacomo Comincini, kiu intervenis telematike el Japanio.

De unu sola kurso en 2025/26 kaj du en 2026/27 EIE transiros al tri venontjare: pri la esperanta literaturo en Lesjoforso (inaŭgura semajno: 27 junio-2 julio, d-ro Silfer), pri la esperanta lingvistiko en Ĉaŭdefono (meze de aŭgusto, prof. d-ro Ilona Koutny) kaj pri metodiko de la esperanta instruado, ankaŭ ĉe KCE, tuj antaŭ aŭ post la lingvistika kurso. La minimume postulata nombro da aliĝoj estas kvin personoj, kun lingva nivelo B2 minimume.

La kunsido aŭskultis la kernon de projekto de interlingvistika kunlaboro, proponita de mag. Comincini kaj submetenda al la EIE-Komitato kaj legitimis c-anon Giorgio Silfer prezenti al la svedaj aŭtoritatoj tre artikitan projekton pri Historia Muzeo de la esperanta popolo, kun sidejo en la Skandinava Esperanto-Domo.

de "HeKo 917 1-B, 21 aŭg 21" je 2026-08-20 20:24

Libera Folio

IJK sub nigra suno

Dum la IJK en Katalunio la kongresanoj lernis Tokiponon, spektis suneklipson kaj maldormis en varmegaj ĉambroj. La komitato de TEJO alvokis UEA akcepti Katalunan Esperanto-Asocion kiel duan landan asocion en Hispanio. La sekva IJK okazos en Germanio.

Komuna foto en la korto de la kongresejo. Foto el la komuna fotoalbumo de la IJK.

La 82-a Internacia Junulara Kongreso (IJK) de TEJO ĵus okazis en Katalunio, de la 9-a ĝis la 16-a de aŭgusto 2026. Kvankam finaj statistikoj ankoraŭ ne publikiĝis, ĝi certe estis inter la plej grandaj IJK-oj dum la lastaj jaroj – oni celis plenigi 300 litojn por laŭkontrakte eviti monpunon, kaj ŝajne atingis tion.

Do depende de la ekzakta fina sumo, povus esti la plej granda IJK aŭ ekde 2018 (273 partoprenantoj), aŭ 2015 (291 partoprenantoj), 2011 (311 partoprenantoj) aŭ 2009 (343 partoprenantoj). Tion helpis certe la suneklipso, kies ”zono de tuteco” troviĝis nur kelkdek kilometrojn sude de la kongresejo, kaj estis la fokuso por tuttaga ekskurso por la plejparto de la kongresanoj.

La kongreso troviĝis en perfekta loko: malnova monaĥejo en la montaro, en kampara izolo sen aliaj konstruaĵoj, kaj ejo ekskluzive por esperantistoj. Tamen, ene de duonhoro oni povus esti en Barcelono, kaj ene de 45 minutoj ĉe la flughaveno. La sola problemo estis la varmego – kvankam troviĝis naĝejo (foje ŝajne la plej populara programero), tio ne helpis nokte, kiam ĉambroj sen klimatiziloj aŭ ventumiloj malhelpis la dormadon.

Organizis la kongreson Kataluna Esperanto Junularo. Dum la lastaj jaroj ĝi iĝis unu el la plej aktivaj landaj sekcioj de TEJO, kun sia propra aranĝo (la februara ”RenKEJtiĝo”) kun internacia partoprentaro.

Malgraŭ la relativa malgrandeco de Katalunio, la kvanto de junaj katalunaj aktivuloj rimarkendas, kun 34 KEJ-anoj inter la partoprenantoj, kaj ŝajne pli ol dek kiuj aktive kontribuis al la organizado de la kongreso. Kaj krom la multnombreco, oni tuj rimarkis la amikecon, bonan etoson kaj organizemon inter ili.

La organizado de la kongreso ĝenerale estis elstara. La programtabulo troviĝis en aparta retejo, kiu funkciis signife pli bone ol la kutima ligilo al tabulo. La kongresa temo (”Naturo el la homaj okuloj”) estis pli videbla ol dum pasintaj IJKoj.

Ankaŭ la kataluneco forte videblis, kun ĉiutaga okazigo de ”Kataluna kultura horo” kun tradiciaj katalunaĵoj kiel homturoj. Kaj eĉ post la kongreso, kiam organizantoj kutime laciĝas, ili ankoraŭ gvidis postkongresajn ekskursojn. Nun ili kunmetas memorfilmeton, kaj reklamas pri siaj estontaj eventoj.

Okazis vigla vespera kaj nokta programo. Oni ĝuis la koncertojn de Kaj Tiel Plu, Kimo, Gijom’, kaj La Perdita Generacio. Aldoniĝis koncerto de la juna kataluna grupo Indubio, kiun oni taksis inter la plej bonaj koncertoj de iu Esperanto-aranĝo dum la lastaj jaroj. Malgraŭ sia neesperantisteco (krom la drumisto) ili kantis ”Junaj Idealistoj”, kun grandega aplaŭdo el la publiko.

Plena eklipso dum la kongreso. Foto de Irene Albert el la komuna fotoalbumo de la IJK.

Aplaŭdindas ankaŭ la 3-hora elektronika diskejo de Gabriele Esposito Guido, kiu estis signifa plibonigo kompare al la kutima rego de ”Spotify-ludlisto + laŭtigilo”. La sola ebla plendobjekto estis la malfermhoroj de la drinkejo, kiu foje malfermiĝis nur post la vespera programo, anstataŭ dume aŭ antaŭe.

La politika sinteno de la kataluna junularo prikomentendas. Kvankam ili ne eksplicite esprimas subtenon por la kataluna sendependiĝo (eĉ se la ĝenerala simpatio pri tio evidentas), ili ne hezitis ĝenerale politikumi.

Dum la malfermo de la kongreso ili malferme deklaris sin kontraŭ la ”genocido en la Mez-Oriento” kaj oni vendis T-ĉemizojn kiuj alvokas ”agu energie kontraŭ internacia cioniismo” kaj ”mi subtenas senŝtatajn naciojn”.

Tamen dum oni eble atendus viglan debaton pri tio en kelkaj esperantistaj rondoj, ĉe la IJK ne venis ajna aparta negativa reago al tio el la partoprenantoj.

Alia kuriozaĵo de la kongreso estis la samtempa okazigo de la Tokipona Eŭropa Renkontiĝo, kun pli ol 20 partoprenantoj. Kvankam ili ĝenerale havis la propran programon, ili kundividis la vesperan kaj noktan programon de la IJK, kaj estis kelkaj pontoj inter la du grupoj.

Ekzemple, ili faris kanton en Tokipono dum la Internacia Vespero. Kaj estis manpleno da homoj kiuj parolis ambaŭ lingvojn, kio ebligis la okazigon de populara Tokipona kurso por esperantistoj. Oni esprimis intereson denove aranĝi ĝin kadre de la venontjara IJK en Germanio.

Denove okazis la iniciato #KuruPorKongo (gvidata de Frédéric Düe el Germanio), kie partoprenantoj sponsoras kurantojn, kun specifa sumo dependa de la distanco kiun ili sukcesis kuri ĉirkaŭ la kongresejo ene de duonhoro.

Per tio oni finfine kolektis pli ol mil eŭrojn (duoblige al la pli ol du mil eŭroj el subteno de la Esperanto-teamo de la Roskilde Festivalo) por subteni projektojn gvidatajn de lokaj esperantistoj en milittrafita orienta D.R. Kongo.

Dum la kongreso oni anoncis ke la venontjara IJK okazos en Germanio, en la vilaĝo Petzow, tre proksime al Berlino. Granda parto de ties organiza teamo ĉeestis la IJKn (rimarkeble pro siaj flavaj ĉapeloj kun la logotipo) kaj oni publikigis la retejon kaj aliĝilon dum la IJK mem.

Krome okazis 7-hora komitatkunsido de TEJO, dum du sesioj, kies ĉefa rezulto estis la publikigo de mocio subtenanta la deziron de Kataluna Esperanto-Asocio esti akceptita kiel landa asocio de UEA.

Tyron Surmon

de Libera Folio je 2026-08-20 19:38

La Balta Ondo

La demonstra versio de la somera Ondo (2026, №328)

La 20an de aŭgusto 2026 estis enretigita por publika legado la demonstra versio (demoversio) de la junia (somera, laŭ la nordhemisfera vidpunkto) eldono de “La Ondo de Esperanto”, dediĉita al interlingvistiko kaj esperantologio. La 48-paĝa demoversio (pdf) enhavas plurajn tekstojn kaj tekstokomencojn el la 138-paĝa 328a numero de “La Ondo de Esperanto”, publikigita antaŭ preskaŭ du monatoj.

La demoversio de la printempa “Ondo” estas libere elŝutebla ĉe https://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-328demo.pdf.

La demoversioj de pli fruaj “Ondoj” estas elŝuteblaj en nia arkiva retejo. Tie estas elŝuteblaj ankaŭ kelkaj plenaj eldonoj (“pdf” kaj “epub”).

“La Ondo de Esperanto” aperas dumaniere:
unue, kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo;
due, kiel ampleksa trimonata elektronika almanako (bitgazeto), en kiu estas publikigataj la plej gravaj tekstoj el la retejo kaj ankaŭ artikoloj, eseoj kaj beletraĵoj, verkitaj speciale por la almanako.

“La Ondo de Esperanto” estas eldonata en Kaliningrado (Ruslando), ĝin eldonas Halina Gorecka kaj redaktas Aleksander Korĵenkov.

“La Ondo de Esperanto” estas (re)abonebla por 2026.
La baza abontarifo (15 eŭroj) restas senŝanĝa dum pluraj jaroj ekde la lanĉo de la bitversio en 2007.

Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

Pri la pagmanieroj legu ĉi tie: https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.
Atentu, ke nun denove eblas pagi la abonon per la internacia pagosistemo PayPal.

Vidu la liston de la donacintoj por la 2025a jaro.

La demonstra versio de la marta “Ondo” estas libere elŝutebla ĉe https://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-328demo.pdf.

La sekva, septembra/aŭtuna “Ondo” aperos fine de septembro aŭ komence de oktobro 2026. Ĝi estos dediĉita al la Kongresa Sezono en Esperantujo.

Ne forgesu (re)aboni!

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/08/ondo-164/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La demonstra versio de la somera Ondo (2026, №328) appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-08-20 17:42

Esperanta Retradio

Fekunda grundo por la Esperanto-kulturo

En mia sonartikolo "Esperanto plukreskas de malsupre", antaŭ unu semajno mi menciis ke la esperantistoj de Ĉeĥio, Slovakio kaj Hungario volas atingi por siaj landoj, ke la Esperanto-kulturo ricevu la statuson de nacia nemateria kultura heredaĵo de UNESKO.

Mi estas tre optimisma ke ili atingos tion, ĉar jam tri landoj en centra Eŭropo atingis tion kaj jam estis farita multe da laboro kies rezultoj povas esti uzataj por la procedo de rekono en la koncernaj landoj.

Nun stariĝas la demando kiu lando en centra Eŭropo povus sekvi. Tio dependas ĉefe de tio kiel vigla la Esperanto-kulturo estas en la unuopaj landoj. Ne sufiĉus nur ŝajnigi kulturan vivon, ĝi devas ekzisti kaj devas esti kredinda perspektivo por plua daŭro, do transdono de la kulturaj praktikoj al la sekva generacio.

Por kulturaj agadoj ja povas servi la interreto, sed la bazo por ĉiu kultura agado devas esti rektaj kontaktoj kaj kunvenoj de homoj. Tio signifas por la Esperanto-kulturo ke ĝi plej bone povas vivi kaj kreski en lokoj al kiuj povas facile veni najbarlandanoj aŭ lokoj en kiuj  almenaŭ dum certa tempo (ekz. por studado) vivas homoj el aliaj landoj aŭ eble eĉ aliaj kontinentoj.

Ekzemple Graz estas tia urbo: Ĝi situas tre proksime al Slovenio kaj Kroatio en la sudo, kaj al Hungario en la oriento. Krome ĝi estas universitata urbo kaj tiel atingas studentojn el la tuta mondo. Kompreneble ankaŭ Vieno estas tia urbo, same kiel Bratislavo en Slovakio. Kaj iom pli norde tia estas Prago kaj la ĉefurbo de la germana federacia lando Saksio, nome Dresdeno.

Dresdeno estas universitata urbo kun riĉa kultura tradicio. Ĝi situas tre proksime al la limo al Ĉeĥio kaj ankaŭ al Pollando. Ĝuste tie ĉe la landlimo troviĝas la urbo Görlitz kies pola parto Zgorzelec situas trans la rivero Niso. Sub la hodiaŭaj politikaj cirkonstancoj en tiu regiono la Esperanto-kulturo havas bonegajn kondiĉojn por ekflori. 

Saksio havas ankaŭ alian gravan urbon por la kulturo, nome Lepsikon, kie okazas internacia librofoiro. En Lepsiko ankaŭ jam tre frue ekzistis grandaj eldonejoj por libroj en Esperanto. Do laŭ tio Saksio povas esti en Germanio la lando en kiu la Esperanto-kulturo trovas fekundan grundon. Kaj ĝi tiel povus esti la unua germana lando en kiu la peto pri la atingo de la statuso de nemateria kultura heredaĵo havus plej bonajn ŝancojn por akcepto.

En Germanio la procedo pri la kultura heredaĵo de UNESKO ja estas duŝtupa. Necesas unue prezenti la peton ĉe kulturministerio de iu federacia lando. En la dua ŝtupo la UNESKO-komisiono de Germanio tiam povas aprobi la proponon de la federacia lando por tuta Germanio.

La iniciato por la rekono de la Esperanto-kulturo do estas regiona afero, sed ĝi bezonus subtenon de esperantistoj el tuta Germanio kaj el la najbaraj landoj. Tiam tia iniciato povus esti sukcesa ankaŭ en Germanio, precipe ĉar ja alia germanlingva lando, nome Aŭstrio, jam rekonis la valoron de la Esperanto-kulturo kiel kultura heredaĵo.

Ni ne perdu la tempon!

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-08-20 06:00

Heroldo Komunikas

La "likva movado"? Futurologia sed sen futuro

Por ŝtopi la financan truon kaŭzitan de la perdita subvencio el Eŭropa Unio (deficito de dudek mil eŭroj paralizus la aktivecon en 2027), la Junulara lanĉis donackampanjon tra la esperantistaro, kies celo estas dudek kvin mil eŭroj; la kampanjo estas la unua interesa testo pri la efektiva ekzisto de esperantistoj/esperantanoj en la virtuala mondo, nome Duolingvo, Lernu.net, sociaj retoj, Facebook ktp.

La kampanjo ne evoluas pozitive, kaj ankaŭ ĉi tie raŭmistoj pravas: tre facile estas klaki “mi ŝatas”, sed tre malfacile donaci eĉ groŝon. Se oni ne atingus la necesan celon, estus pruvite ke la mondo de la ekranuloj-senpaguloj (socie) aŭ statuetoj sen statutoj (organize) neniam konsistigos realan alternativon por Esperantio ĝenerale kaj por la savo de TEJO specife. 

La virtuala mondo disvastigas la vorton ESPERANTO sed ne donas monon, eĉ ne en formo de kriptovaluto. La “likva movado” ne helpas por la financado de Esperantio: la esperoj en la “likva movado” akcelas nur likvidon…

(Legu pli en “Heroldo de Esperanto” n-ro 2380)

de "HeKo 917 9-B, 20 aŭg 26" je 2026-08-20 04:03

Bone evoluas la unua EIE-kurso pri lingvistiko

Prof. d-ino Ilona Koutny komencis hieraŭ la inaŭguran semajnon de la unua kurso pri esperanta lingvistiko organizita de Esplora Instituto de Esperantologio, transnacia feria altlernejo registrita en Svedio, sed ĉi-jare disvolvanta sian didaktikan aktivecon ĉe Kultura Centro Esperantista en Svislando.

Post la unua tago dediĉita al fonetiko, la dua okupis sep gestudentojn (plejparte edukitajn en la itala lingvo) per morfologio. La docentino interalie frontis la nodon de la kategorieco de la radikoj, laŭ la teorio de Kálmán Kalocsay, oficialigita de la Akademio de Esperanto sed kontestita de István Szerdahelyi ekde 1974, per artikoloj en “Literatura Foiro” kaj poste la broŝuro “Vorto kaj vortelemento en esperanto”, eldonita de KCE. La teorio havas ankoraŭ nuntempajn subtenantojn (ekzemple Klaus Schubert) kaj drastajn kontraŭulojn (ekzemple Giorgio Silfer); ĝi estas unu el la tri sciencaj motivoj de la ne akademianiĝo de ĉi-lasta. 

La kurso daŭros en fizika alesto dum tuta semajno kaj telematike dum tuta semestro. Morgaŭ kunvenos la Komitato de EIE kune kun la docentaro, por decidi interalie pri la programo de la akademia jaro 2027/28 kaj pri grava projekto ene de Skandinava Esperanto-Domo.

de "HeKo 917 8-B, 19 aŭg 26" je 2026-08-20 02:49

2026-08-19

La Balta Ondo

Premio Deguĉi 2026 al Kuba Esperanto-Asocio

KuboLa Premio Onisaburo Deguchi aŭ simple Premio Deguĉi estas monpremio administrata de UEA, kiu celas regule distingi la plej meritajn projektojn kaj agantojn (individuojn aŭ organizaĵojn), kiuj aktivas sur la kampo de utiligo de Esperanto kiel potenca rimedo por monda paco kaj homara feliĉo, konforme al la idearo de L. L. Zamenhof, la instruoj de Deguĉi Onisaburo kaj la Statuto de UEA, kiu listigas inter siaj celoj (art. 3ĉ) “kreskigi inter siaj membroj fortikan senton de solidareco kaj disvolvi ĉe ili la komprenon kaj estimon por aliaj popoloj”.

La Premio Onisaburo Deguchi estis fondita en 1987 okaze de la Centjara Jubileo de Esperanto kaj tiel titolita honore al la japano Deguĉi Onisaburo, kunfondinto de la Oomoto-movado, kiu en 1923 enkondukis en sian agadon Esperanton kiel internacian komunikilon por la disvastigo de la ideoj pri universala homamo kaj monda paco. Spegule al la ideoj de Zamenhof kaj Deguĉi la premio celas honori tiujn, kiuj pleje kontribuas al la realigo de la bazaj celoj de UEA. Ĝi konsistas el diplomo kaj monsumo. Pri la aljuĝo respondecas sola la Estraro de UEA laŭ specifa regularo.

La premio Deguĉi por 2026 estas aljuĝita al Kuba Esperanto-Asocio (KEA).

Kuba Esperanto-Asocio estis refondita la 16an de junio 1979 kaj en 2026 festis sian 47an datrevenon. Dum preskaŭ duonjarcento ĝi evoluigis viglan agadon por instruado kaj disvastigo de Esperanto kaj internacia kunlaboro, konservante fortajn kontaktojn kun la tutmonda Esperanto-komunumo. Unu el ĝiaj plej gravaj atingoj estas la Esperanto-Centro Havano, sidejo de KEA kaj vera hejmo de la kuba Esperanto-movado. La Centro gastigas bibliotekon, libroservon kaj diversajn spacojn por kursoj, kunvenoj kaj kulturaj aranĝoj. Ĝi estas loko, kie kubaj esperantistoj renkontiĝas, lernas, aktivas kaj akceptas eksterlandajn vizitantojn, de kio ekestas aparte grava internacia dimensio: la Centro organizas lingvoinstruadon ankaŭ por eksterlandanoj, interalie pri la hispana lingvo kaj Esperanto. Tio kreas rektajn kontaktojn inter kubanoj kaj homoj el aliaj landoj tiel, ke lingvolernado fariĝas ankaŭ rimedo por konatiĝo kun la loka kulturo kaj Esperanto, subtene al interhoma renkontiĝo kaj internacia amikeco.

KEA ankaŭ havas longan sperton pri organizado de internaciaj Esperanto-eventoj. Inter aliaj gravaj aranĝoj Kubo plej laste gastigis la 95an Universalan Kongreson de Esperanto kaj la 66an Internacian Junularan Kongreson en 2010 kaj la 9an Tut-Amerikan Kongreson de Esperanto en 2018.

Aparta trajto de la nuna agado de KEA estas ĝia klopodo konservi vivantan komunumon ankaŭ en la malfacilaj cirkonstancoj, kiujn nun travivas Kubo. Krom pludungo de 2 akceptistoj, 2 kuiristoj kaj diversaj instruistoj per siaj propraj rimedoj kaj klopodoj, nuntempe dum siaj sabataj aranĝoj la Asocio komencis proponi al partoprenantoj manĝaĵojn kaj bonkvalitajn pladojn por manĝi surloke aŭ kunporti hejmen. Tiu simpla ideo bone esprimas la spiriton, kiun la Premio Deguĉi celas rekoni: Esperanto kiel lingvo, sed samtempe kiel komunumo kapabla transformi solidarecon en konkretan homan agadon. La saman filozofion montras la nuna kunlaboro inter KEA kaj UEA por plifortigi la energian sekurecon de la Esperanto-Centro Havano: en junio UEA lanĉis la kampanjon “Verda Energio – per Esperanto, por Kubo”, pere de Fondaĵo Klimato, por kolekti rimedojn por sunenergia sistemo por la Centro. La projekto celas helpi ĝin plu funkcii malgraŭ la oftaj kaj longaj elektropaneoj en la lando. Donacoj daŭre bonvenas: https://uea.org/alighoj/donacoj/co2.

Per la Premio Deguĉi 2026 UEA rekonas ne unu solan projekton aŭ individuon, sed multjaran kolektivan agadon por Esperanto. La sperto de KEA montras, ke Esperanto povas esti samtempe ilo por edukado, kultura interŝanĝo, internacia amikeco kaj praktika solidareco. Ĝi montras ankaŭ la kapablon de loka Esperanto-komunumo resti aktiva, gastama kaj internacie malfermita eĉ en tre malfacilaj cirkonstancoj. Tio rekte kongruas kun la celoj de UEA.

Pro tiu konstanta laboro por transformi la idealojn de Esperanto en vivantan komunumon kaj konkretan agadon la Estraro de UEA decidis aljuĝi la Premion Deguĉi 2026 al KEA, kiun UEA varme gratulas – ĉiujn ĝiajn membrojn kaj aktivulojn – kaj dankas pro la persista laboro favore al Esperanto, internacia amikeco kaj homa solidareco.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1322.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Premio Deguĉi 2026 al Kuba Esperanto-Asocio appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-08-19 19:18

Esperanta Retradio

Tragedio en la universo

Tiun ĉi sonartikolon produktis Jarka Malá el Ĉeĥio
La libron »TRAGEDIO EN LA UNIVERSO« verkis 1961 la grupo de junaj astronomoj-esperantistoj ĉe la »verdstela« Observatorio en Zagreb.

Ekverkinte la libron pri la kosma sorto de nia planedo en okazo de la minacoplena kaj eksterma hidrogenmilito, la junaj astronomoj tute ne estis esperantistoj. Sed, kuntrenitaj de la enlibra ideo pri la elsavo de la homaro, la junaj aŭtoroj neeviteble rekontiĝis kun la problemo kaj bezono pri la internacia lingvo. 

La rezulto — ĉiuj ĵunaj astronomoj esperantistiĝis! Ĉi-surpriza fakto estas tamen pli logika ol miriga: nia Tero, kiel planedo, estas nur ja eteta polvero en la senfina Kosmo. Al kiu do, se ne al la astronomoj, se estu pli sensenca la absurdo, ke sur nia planedeto ekzistas cento da antagonismaj ŝtatoj kaj 3000 lingvoj!
  
La libro de junaj astronomoj-esperantistoj, la «TRAGEDIO EN LA UNIVERSO«, vekis sensacian interesiĝon: kvankam eldonita en trioble pli granda preskvanto ol estas kutima en Jugoslavio — la libro estis tute disvendita jam unu monaton post ĝia apero! 
Dank' al granda intereso kaj varma apogo de la esperantistaro el multaj landoj la „TRAGEDIO EN LA UNIVERSO« vaste diskoniĝis en la tuta mondo. La junaj esperantistoj-verkintoj ricevis la flatajn proponojn el multnombraj landoj, ke ilia fama libro estu tradukita en 21 lingvojn: angla, franca, germana, rusa, pola, hispana, portugala, japana, litova, estona, islanda, ktp., ktp. 

Tioma konfido de la tutmonda esperantistaro ne povis resti sen la reeĥo en la koroj de la junaj astronomoj esperantistoj: kortuŝitaj kaj instigitaj per la tutkora apogo de la mondesperantismo, la junaj ĉielesplorantoj dediĉis sin lavango-impete al propagando de nia kara Esperanto!

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-08-19 06:00

Sonĝanta Vivo

Voyage, me rencontre sur la route (2) - Nante et Reyrieux

Estis preskaŭ tagmezo, kiam ni(Helene, Jeans Claude kaj mi) triope atingis la domon de Patricia kaj Dominique en Nantes. Ili preparis belan tagmanĝon, kaj prenante ĝin, ni intersalutis unu kun la aliaj. Ili kvar francoj aspektis delonge sinceraj geamikoj. Ĉe la tablo du lingvoj funkciis jen la franca, jen en Esperanto. Ankaŭ tio estis interesa por mi. Patricia diris, ke ŝi unuafoje akceptas gaston devena el Koreio, kaj ke ŝi iom timis, kiel komunikiĝi kun mi. Nun ŝi estas kontenta paroli en la franca.
Kial mi havis ideon trapasi la urbon Nantes sur la vojo el Bretagne al Lyon ? Eĉ iomete gustumi la belan urbon, jes ! Tamen, pli ĉefa kialo estas viziti "Musee D'arts de Nantes" ! Tuj post tagmanĝo, Patricia urĝigis min al la centro de la urbo. Nantes estis turisma urbo, do, per tramo kaj piede ni povis facile iri ien ajn. Plie, en la centro, sur stratoj oni aperigis verdajn liniojn, kiujn turistoj sekvu por trovi vizitindajn lokojn. Por mi, Patricia estis verda linio.
Meze de Majo, la vetero en Nantes estis preskaŭ freŝa aŭtuno same kiel en Bretagne. Mi ŝatis marŝadi tra la urbo, ŝi gvidis min ne nur alla muzeo, sed ankaŭ tra diversaj vojetoj, kiuj parfumas je spcialaj etosoj. Finfine, al la simbolo de Nantes, la gigantan elefanton en " Machines de L'ile" mi renkontis !
Nur tri tagoj pasis en Nantes, kaj dumtempe miaj du piedoj kvazaŭ kuris ĉe Patricia de lokoj al lokoj. Se iam iu demandus al mi, kio estis plej interesa en Nantes, mi ne hezitus respondi, ke mi estis agrable akceptita hejme de nekonataj personoj, kaj havis okazon amikiĝi kun la sincera franca paro. Interese !
La lastan tagon, estis Dominique, kiu gvidis min al la trajnstacidomo Nantes. Ni unue vizitis subĉielan bazaron. Kiel kutime, mi ja emis viziti kaj bazaron kaj tombejon en la fremda urbo. Mi rakontis al li, kial mi ŝatas viziti la du dum vojaĝo. Ĉar en la unua oni povus senti viglecon de la vivo, kaj en la dua oni povus mediti pri la fino de la vivo. Bonŝance, la tombejo situis ĝuste kontraŭ la trajnstacidomo, Dominique kaj mi, nia babilado estis sufiĉe filozofa, ekz. kian finon de la vivo ni preferus. Tiel adiaŭis Nantes kaj mia trajno kuris al Lyon.
En la trajno TGV, mi unue sendis etan mesaĝon al Dada por anonci, ke mia trajno enorde ekveturas al Lyon Part Dieu, kie ŝi atendos min. Kiel mi pasigu tri horojn kaj duono en la trajno? Mi do prenis aĉetitajn kartojn kaj skribis leteron al miaj familianoj kaj amikoj en Koreio, kompreneble, manĝante sandviĉon aĉetitan en la bazaro en Nantes.
Jen ŝi ! Ankoraŭ tre similis la vizaĝo kiel tiu de ŝia frato ! Tio ridigis nin ambaŭ brakumantajn. Ni tuj veturis al la domo de Bernard situita en la urbo Reyrieux.
Kutime, ies domo montras, kia estas ĝia posedanto (aŭ loĝanto). Lia domo aspektis bele aranĝita. Plie, lia ĝentila sinteno agrabligis la vojaĝanton, male, de tempo al tempo mi amuzis ilin, do li fojefoje komentis pri mi "elle est drole!"
Sekvan tagon, per la gvidado de Bernard, ni triope vizitis "Musee Paul Dini" kaj "Eglise Notre Dame des Marais", kaj revenante ni trinkis freŝan bieron en ĉarma teraso de loka trinkejo. Ĉe Dada kaj Bernard, verŝajne, mi vidis, kia estas prepuska amo. Kaj mi pensis, ke amo ververe briligas nian animon. Rigardi tion estis ankaŭ feliĉiga momento.
Morgaŭan tagon, al Le Creusot !!

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2026-08-19 00:09

2026-08-18

Heroldo Komunikas

La Junulara embarasas la Universalan pro Katalunio

Aprobante la rezolucion favoran al la akcepto de Kataluna Esperanto-Asocio, kaj specife kun tia argumentado, la Komitato de TEJO forte embarasas UEAn, kaj fakte kreas la bazon por politika konflikto en triangulo Roterdamo-Barcelono-Madrido.

Laŭ sia kutima taktiko, la Estraro de la Universala preferos ignori kaj silenti. La konflikto krevos se, pelate de la katalunistoj, TEJO postulus respondon, kiu povas esti nur negativa, pro la UEA-statuto, la UN-strukturo referenca al ekzistantaj ŝtatoj kaj la rezisto de Hispana Esperanto-Federacio. Kio tuj poste?

Laŭ c-ano Giorgio Silfer, ignoro kaj silento estus eraro, same kiel estus eraro adaptiĝi al la taktiko de KEJ/KEA, nome konflikti kun TEJO anstataŭ rekte la katalunistoj: “Se mi estus la prezidanto de UEA, mi respondus: Ni traktus la temon nur se alvenus aliĝpeto rekte de KEA”. Per tia respondo la bombo estus senprajmigita, inter la du roterdamaj asocioj.

(Legu pli en “Heroldo de Esperanto” n-ro 2380)

de "HeKo 917 7-B, 18 aŭg 26" je 2026-08-18 20:59

La Balta Ondo

Forpasis Martin Stuppnig, 100-jaraĝa Honora Membro de UEA

Universala Esperanto-Asocio (UEA) kun granda bedaŭro informas pri la forpaso de Martin Stuppnig, Honora Membro de UEA, la 16an de aŭgusto 2026, 100-jaraĝa. Li naskiĝis la 24an de oktobro 1925 kaj forpasis pace post longa kaj plena vivo.

Nur kelkajn semajnojn antaŭ lia forpaso, okaze de la 111a Universala Kongreso de Esperanto en Graz, Aŭstrio, la Komitato de UEA elektis lin Honora Membro (HM) de la Asocio, agnoske al lia multjardeka fideleco al UEA kaj lia longdaŭra agado por Esperanto. Dum pli ol duona jarcento li estis seninterrompe membro de UEA. Kaj dum sia longa esperantista vivo li aktivis ankaŭ fake kaj loke: en la fervojista movado kaj en Aŭstrio, aparte en la regiono Alp-Adrio.

Biografieton de Stuppnig oni povas legi ĉe la retejo de UEA pro lia honoriĝo. Stuppnig apartenis al generacio, kies persona historio rekte tuŝis la grandajn eventojn de la 20a jarcento. Lia vivanta memoro pri la Dua Mondmilito (“Home en senhomeco: Militaj impresoj”) estis registrita kaj nacilingve kaj en Esperanto, tiel konservante personan ateston por postaj generacioj.

Aldone, aparte grava estis ankaŭ lia kontribuo al translima Esperanto-kunlaboro: ekde la 1970aj jaroj li estis unu el la kuniniciatintoj de la kunlaboro inter esperantistoj de Aŭstrio, Italio kaj tiama Jugoslavio kadre de la Trilandaj Esperanto-Konferencoj. Dum multaj jaroj li servis kiel aŭstra kunordiganto de tiuj renkontiĝoj. Li estis inter la ĉefaj organizantoj de la jubilea 20a Trilanda Esperanto-Konferenco, okazinta en Arnoldstein de la 8a ĝis la 10a de septembro 1989. Dum tiu renkontiĝo estis esprimita la intenco plivastigi la trilandan kunlaboron al la regionoj de la laborkomunumo Alp-Adrio. Sekve la Trilanda Esperanto-Konferenco transformiĝis en la Alp-Adrian Esperanto-Konferencon. Stuppnig tiel fariĝis grava ligilo inter tiuj du etapoj de regiona Esperanto-kunlaboro kaj plu kontribuis al la agado de la Esperanto-Rondo Alp-Adrio.

Ankoraŭ dum la 111a UK en Graz lia nomo kaj voĉo ĉeestis inter la kongresanoj. Kvankam li ne povis mem veni malgraŭ antaŭplano por tio, dum prelego de Petr Chrdle pri li, la ĉeestantoj povis telefone aŭdi lian viglan kaj agrablan voĉon – momento, kiu nun ricevas specialan signifon.

Adiaŭa ceremonio okazos vendredon, la 21an de aŭgusto 2026, je la 11a horo en la tombejo Parkfriedhof en Arnoldstein. Laŭ lia eksplicita deziro, anstataŭ floroj kaj funebraj kronoj oni povas fari donacojn al la flegejo AVS Pflegeheim St. Stefan/Gailtal (AT11 2070 6044 0003 6689 – pagreferenco: Martin Stuppnig).

UEA esprimas profundan kondolencon al la familio, amikoj kaj ĉiuj, kiuj kunlaboris kaj amikiĝis kun Martin dum lia longa vivo. Konsola estas la fakto, ke li povis ankoraŭ dumvive ekscii pri la honorigo en UEA: Chrdle, ankaŭ HM de UEA, tuj post la anonco de lia HM-iĝo telefonis al li por sciigi pri la elekto. La novaĵo surprizis kaj tre ĝojigis lin. Aldone, membroj de Internacia Fervojista Esperanto-Federacio ankaŭ vizitis lin persone por gratuli pro la honorigo.

Kun lia forpaso la Esperanto-komunumo perdas centjaran atestanton de historio kaj fidelan aktivulon, kiu dum jardekoj laboris por tio, kio estas en la kerno de Esperanto: kunligi homojn trans landlimoj. Ni konu lian historion, de ĝi inspiriĝu kaj restu dankemaj je lia memoro.

Foto: Alfred Heiligenbrunner, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1321.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Forpasis Martin Stuppnig, 100-jaraĝa Honora Membro de UEA appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-08-18 19:20

Revuo Esperanto

Virinoj en Kelta Irlando



Statuo de Gráinne Mhaol (Gráinne Ní Mháille, 1530–1603) ĉe Westport House, Graflando Mayo, Irlando. Foto: Suzanne Mischyshyn. CC BY-SA 2.0. Fonto: Wikimedia Commons.

Seán Ó Riain
Surbaze de prelego de Seán Ó Riain en la 1-a Virina Kongreso, la 31-an de julio 2026, en Graco, Aŭstrio

Por kompreni la pozicion de virinoj en la antikva kelta, aŭ gaela, Irlando, necesas unue iom konatiĝi kun la tiama socia kaj kultura kunteksto. La gaela Irlando estis en multaj rilatoj tute alia mondo ol la angligita Irlando, kiun ni konas hodiaŭ.

Grava turnopunkto en la historio de Irlando estis la jaro 1169, kiam komenciĝis la invado de fremdaj fortoj, nomata en la irlanda lingvo Ionradh na nGall. Ĝi estas kutime konata kiel la Normanda Invado. Ĝi markis la komencon de longdaŭra angla regado en Irlando, kiu daŭris pli ol 750 jarojn kaj finiĝis nur en 1922. Tiu eksterlanda regado alportis profundajn ŝanĝojn al la lingvo, jura sistemo, socia strukturo kaj kulturo de la lando.

Antaŭ tiu periodo ekzistis en Irlando aparta indiĝena socio kun propraj institucioj kaj tradicioj. Interalie, la tiel nomata flegado estis grava socia kutimo: infanoj estis sendataj por kreski kaj ricevi edukadon ĉe alia familio. Tio helpis konstrui politikajn aliancojn, fortigi klanajn ligojn kaj krei dumvivajn rilatojn inter la koncernaj familioj kaj infanoj. La praktiko estis reguligita de la Brehon-Leĝoj kaj kutime komenciĝis ĉirkaŭ la sepa jaro; ĉe knabinoj ĝi ĝenerale finiĝis je la dek-kvara jaro kaj ĉe knaboj je la dek-sepa.

En tiu aparta socia kadro virinoj havis pozicion, kiu laŭ kelkaj aspektoj estis rimarkinde forta kompare kun tiu de virinoj en multaj aliaj partoj de tiama Eŭropo.

Jura pozicio de virinoj

La virinoj de kelta Irlando, same kiel virinoj en kelkaj aliaj keltaj kulturoj, ĝuis jurajn kaj sociajn rajtojn, kiuj en kelkaj rilatoj estis tre progresintaj por sia epoko. La Brehon-Leĝoj permesis al virinoj posedi teron kaj aliajn havaĵojn, fari kontraktojn, procesi kaj esti procesataj. Ili ankaŭ povis peti eksgeedziĝon kaj, post la fino de geedzeco, repreni sian doton kaj sian parton de la akumulita riĉeco.

La geedzecaj rilatoj estis reguligitaj per specifaj kontraktoj, interalie Lánamnas fir por bantinchur, laŭ kiuj edzino povis administri konsiderindan parton de la familia posedaĵo. Tio montras, ke virino ne estis simple konsiderata kiel dependa membro de la familio, sed povis havi propran juran kaj ekonomian respondecon.

La virinoj ankaŭ ne estis limigitaj al la hejma sfero. Laŭ la tradicioj kaj leĝaj tekstoj, ili povis esti poetoj, kuracistoj kaj eĉ breithiúna, do juĝistoj.

Ankaŭ en la kampo de geedzeco ilia pozicio estis relative aŭtonoma. Kaj edzo kaj edzino povis laŭleĝe eksedziĝi pro certaj kialoj, ekzemple malfekundeco, mistraktado aŭ neglekto. Post la disiĝo la virino povis ricevi reen sian doton kaj sian parton de la komuna riĉeco.

Virinoj havis ankaŭ gravajn kulturajn kaj ceremoniajn rolojn. Ekzemple, la mná caointe, la funebraj virinoj, partoprenis en funebraj ritoj. En la religia kaj kultura tradicioj ili povis esti alte respektataj, kaj kelkaj leĝoj aparte celis ilian protekton.

Cáin Adomnáin – la “Ĝeneva Konvencio” de sia tempo

Unu el la plej interesaj ekzemploj estas Cáin Adomnáin, leĝo proklamita en la jaro 697. Ĝi estas ofte prezentata kiel unu el la plej fruaj leĝoj celantaj protekti nebatalantojn dum milito, kaj tial oni foje komparas ĝin kun la Ĝeneva Konvencio de multe pli posta epoko.

Adomnán estis la naŭa abato de Iona, la fama insulo inter Irlando kaj Skotlando. Lia antaŭulo en la monaĥa tradicio, Colm Cille aŭ Columba, mortis en 597. Laŭ la materialo, la lamento pri lia morto estas konsiderata la unua literaturaĵo en la irlanda lingvo.

En la verko Féilire Óengusso troviĝas versoj laŭdantaj Adomnán pro lia kontribuo al la liberigo kaj protekto de irlandaj virinoj. Laŭ la traduko de la kelta akademiulo Whitley Stokes, la versoj esprimas la ideon, ke Adomnán ricevis de Jesuo la taskon alporti daŭran liberigon al la virinoj de Irlando.

Cáin Adomnáin donis protekton ne nur al virinoj, sed ankaŭ al infanoj kaj klerikoj. Ĝi sendevigis tiujn grupojn de militservo kaj preskribis severajn punojn kontraŭ murdo, fizika atako kaj aliaj perfortaj agoj.

Precipe rimarkinda estas la traktado de la murdo de virino. La leĝo konsiderinde pliigis la monpunon kaj, kontraste al la kutima praktiko de frua irlanda juro, en certaj kazoj eĉ antaŭvidis mortpunon. Tamen tiu puno povis esti ŝanĝita al dek kvar jaroj da pentofarado.

La leĝo ne estis kreita en ideala aŭ egaleca socio. La irlanda socio de tiu tempo estis profunde hierarkia kaj ekzistis klaraj diferencoj inter liberaj kaj neliberaj homoj. Socia statuso havis grandegan gravecon. Tamen, en tiu kunteksto, la klopodo limigi perforton kontraŭ virinoj kaj aliaj nebatalantoj estis rimarkinda.

Virinoj en politiko kaj en la historio

La forta historia rolo de irlandaj virinoj ne finiĝis kun la antikva epoko. En la postaj jarcentoj ankaŭ aperis virinoj, kiuj aktive partoprenis en la politika kaj milita vivo de Irlando.

Unu el la plej famaj ekzemploj estas Gráinne Ní Mháille (1530–1603), konata en la irlanda tradicio kiel Gráinne Mhaol kaj en populara kulturo ofte nomata “la Pirata Reĝino”.

Post la morto de ŝia patro ŝi transprenis aktivan gvidadon de la teritorio de la familio, kaj surtere kaj surmare, malgraŭ tio, ke ŝi havis fraton. Per siaj geedzecoj ŝi ankaŭ akiris plian riĉecon kaj influon.

En 1593 du el ŝiaj filoj kaj ŝia duonfrato estis kaptitaj de Richard Bingham, la angla guberniestro de Connacht. Gráinne veturis al Anglio por peti ilian liberigon kaj persone prezentis sian peton al reĝino Elizabeto la 1-a en Londono. Laŭ la tradicio, la du virinoj interparolis en la latina, ĉar Gráinne ne parolis angle kaj Elizabeto ne parolis irlande, kvankam la angla reĝino iom lernis la irlandan.

La epiteto Mhaol signifas proksimume “sen kapkovraĵo”. En la 16-a jarcento irlandaj virinoj kutime kovris siajn harojn, dum Gráinne estis konata pro siaj longaj, ruĝaj haroj, kiujn ŝi ne kovris.

La ribelo de 1916 kaj la politika voĉo de virinoj

Multajn jarcentojn poste, virinoj denove okupis rimarkindan lokon en la irlanda lukto por sendependeco.

La Proklamo de la Respubliko de 1916 komenciĝas per la vortoj “Irlandanoj kaj irlandaj virinoj!” Virinoj estas menciitaj en ĝi plurfoje, kaj la dokumento promesas plenajn politikajn rajtojn al virinoj. Tio estis aparte rimarkinda en epoko, kiam virinoj en tre malmultaj eŭropaj landoj havis voĉdonrajton.

Irlandaj virinoj voĉdonis unuafoje en parlamenta elekto en 1918, tuj post la Unua Mondmilito. La tiama leĝaro tamen estis diskriminacia: viroj povis voĉdoni ekde la aĝo de 21 jaroj, dum virinoj devis esti almenaŭ 30-jaraj. Tiu diferenco malaperis post la irlanda sendependeco en 1922, kiam la voĉdonrajtaĝo fariĝis 21 jaroj por ambaŭ seksoj.

Ankaŭ en la unua libere elektita irlanda registaro, en 1919, virino okupis ministran postenon. Grafinino Constance Markievicz fariĝis Ministro pri Laboro kaj estis unu el la unuaj virinaj ministroj en Eŭropo.

Ŝia sorto ankaŭ estas ligita al la ribelo de 1916. El la ĉefaj gvidantoj de la ribelo nur Éamon de Valera kaj Constance Markievicz ne estis ekzekutitaj. La historio de la epoko montras, kiel komplikaj estis la rilatoj inter sekso, politiko kaj publika opinio en tempo de kolonia regado.

Virinoj en la irlanda literaturo

La graveco de virinoj estas ne malpli rimarkebla en la plej frua irlanda literaturo. Virinaj figuroj ofte aperas kiel militistinoj, reĝinoj, simboloj de la lando aŭ aŭtorinoj de kelkaj el la plej kortuŝaj verkoj de la irlanda literatura tradicio.

En la plej fruaj heroaĵoj, ekzemple, la fama heroo Cú Chulainn ricevas sian militan trejnadon de la militistino Scáthach en Skotlando. Poste, kiam la militistoj de Ulstero estas malfortigitaj de malbeno, la juna Cú Chulainn sola defendas Ulsteron kontraŭ invado gvidata de reĝino Medb, ankaŭ konata kiel Maeve.

Tiaj rakontoj montras, ke en la irlanda mitologia kaj literatura imagaro virinoj ne estis simple pasivaj figuroj. Ili povis esti instruistoj, militistoj, gvidantoj kaj potencaj kontraŭuloj de la herooj.

Aisling – Irlando kiel virino

Precipe interesa estas la literatura tradicio nomata Aisling. En tiu ĝenro Irlando mem ofte aperas en la formo de virino, kiu estas subpremata aŭ sklavigita kaj sopiras al libereco.

La poeto, ofte en sonĝo, renkontas virinon kiu simbolas la landon. Ŝi povas ricevi diversajn nomojn, ekzemple Róisin Dubh (“eta nigra rozo”), Caitlín Ní Uallacháin, Síle Ní GhadhraCáit Ní Dhuibhir.

Tiu literatura bildo de Irlando kiel virino, kiu suferas kaj atendas sian liberecon, fariĝis grava parto de la irlanda kultura imago.

Eibhlín Dubh Ní Chonaill kaj Caoineadh Airt Uí Laoire

Inter la irlandlingvaj verkistinoj aparte meritas atenton Eibhlín Dubh Ní Chonaill, onklino de la fama politika gvidanto Daniel O'Connell.

En la 18-a jarcento Irlando suferis sub la tiel nomataj punleĝoj, kiuj forte limigis la rajtojn de katolikoj. Interalie, ili malpermesis al ili sendi siajn infanojn al lernejo, voĉdoni, esti elektitaj al parlamento aŭ libere praktiki sian religion. Unu el la leĝoj eĉ deklaris, ke katoliko ne rajtas posedi ĉevalon kun valoro pli granda ol kvin funtoj.

La edzo de Eibhlín Dubh, Art Ó Laoire, devenis el nobela familio. Li estis elmigrinta al la Aŭstra Imperio kaj servis en la aŭstra armeo. Kiam li revenis al Irlando, li kunportis belan blankan ĉevalon. Protestanto proponis al li kvin funtojn por la besto. Art rifuzis vendi ĝin kaj pro tio fariĝis eksterleĝulo. Anglaj soldatoj poste sekvis lin kaj pafmortigis lin.

Eibhlín Dubh tiam estis hejme kun siaj du junaj infanoj kaj estis graveda je tria infano. Ŝi surĉevale iris al la loko, kie kuŝis la korpo de ŝia mortigita edzo. Tie, laŭ la tradicio, ŝi mense verkis unu el la plej kortuŝaj verkoj de la tuta irlanda literaturo: Caoineadh Airt Uí Laoire, la Lamento por Art Ó Laoire.

Ŝi deklamis la poemon ĉe la funebro de sia edzo. Aliaj homoj ĝin parkerigis kaj transdonis, kaj ĝi fariĝis vaste konata en la irlandlingva mondo.

La verko daŭre inspiras artistojn. En 2021 la irlanda poetino Doireann Ní Ghríofa, kiu verkas kaj irlande kaj angle, publikigis la romanon A Ghost in the Throat, verkon inspiritan de la vivo de Eibhlín Dubh kaj ŝia fama lamento.

Konkludo

La gaela socio de Irlando certe ne estis perfekta. Ĝi estis hierarkia kaj ofte perforta socio, en kiu militista forto kaj socia statuso havis grandan signifon. Tial estus eraro prezenti ĝin kiel modernan aŭ egalecan socion laŭ la hodiaŭaj kriterioj.

Tamen la historia materialo montras ion rimarkindan: virinoj en kelta Irlando havis, en pluraj kampoj, pli fortan juran, ekonomian, politikan kaj kulturan pozicion ol multaj virinoj en aliaj tiutempaj eŭropaj socioj. Ili povis posedi havaĵojn, fari kontraktojn, eksedziĝi, okupi profesiajn kaj religiajn rolojn kaj, en certaj cirkonstancoj, partopreni en la publika kaj politika vivo.

Kaj ilia ĉeesto ne estas nur afero de juro kaj politiko. Ĝi estas profunde enskribita en la irlanda kultura memoro: en la figuroj de militistinoj kaj reĝinoj, en la bildo de Irlando kiel virino sopiranta al libereco, kaj en la voĉoj de poetinoj kiel Eibhlín Dubh Ní Chonaill.

La historio de kelta Irlando tiel montras, ke por kompreni la rolon de virinoj en la pasinteco, ni devas rigardi ne nur la formalan potencon de la tiamaj institucioj, sed ankaŭ la leĝojn, literaturon, mitologion kaj kulturajn memorojn, kiuj konservis la voĉojn de virinoj tra la jarcentoj.

de Redakcio je 2026-08-18 13:37

Sonĝanta Vivo

Voyage, me rencontrer sur la route (1) - Bretagne

La vojo al Bretonio estis tiom longa multe pli ol mi antaŭvidis. De mia kampara domo ĝis la urbo Gaingamp, kie mia amiko atendis min, necesis pli ol unu tago, jen aŭte, jen buse, jen aviadile, jen trajne, kompreneble intertempe ĉiam piede. Estis ja longa vojo al longtempaj amikoj, eble, al tiama tempo, kiam miaj flugiloj ekis plene malfermiĝi.
Ŝajne, Dio memoris, kiel komenciĝis mia rilato kun Bretonio en la jaro 2013, kiam mi ĉeestis en Pluezeka Internacia Renkontiĝo kiel ĉi-jare invitita esperantisto. Ĉar malgraŭ mia longa vojaĝo, Jean Claude ĝoje proponis al mi minuton saluti E-kursanojn en Lannion survoje al sia domo. Kial ne! Jes ja, ĉi-foje, eksterordinare, mia vojaĝo fiksis neniun projekton ; nek expozicion, nek laboron, nek celon, krom diversajn urbojn, kie loĝas karaj kaj sinceraj amikoj. Ĝi tiel daŭru flui unu monaton tiel nature kiel maro.
En la urbo Saint Michel en Greve, maro situis kvazaŭ ĉe mia nazo. Tie, aŭdante la maron, oni enlitiĝis, kaj kun la bojado de la maro oni ellitiĝis. Ĉiumatene, mi kuris al la maro, kaj lontempe rigardis ĝian horizonton. Ĝi silente reagis al mi. Iun matenon, babilante kun ĝi, mi marŝis sur ĝia sablo, iun matenon, sursable, mi leteris al Dalmini kaj Leo. Sufiĉis dek minutojn piede de la domo de Jean Claude kaj Helene por tuŝi la maron. Tia mateno estis granda donaco por mi. Ĉe la maro, mi sentis min varme brakumata per la vento, per la sunbrilo, per abunda nubo, eĉ per ĝia parfumo.
Iun tagon, Jean Claude, Helene kaj mi veturis al Pluezec, kie esperantistoj atendis nin. Longan tempon karaj ! Inter ili sidante, mi vidis tempon kiom pasi, kaj mi ankoraŭfoje konstatis, ke nia vivo maleternas. Kun albumo, dokumentoj, raportoj, ni vojaĝis al niaj karaj rememoraĵoj. Kaj poste, sinsekvis freŝa intersaluto kun novaj amikoj. Dum revena vojo, ni vizitis la urbon Treguier. Feliĉe, la dignan katedranlon preskaŭ fermiĝantan laŭhore, ni povis viziti kun la permeso de iu pastro.
Hejme, Helene montris al mi familian albumon, kie aperis memoraĵoj pri ilia vojaĝo en Koreio. Post 102-a Universala Kongreso en Seulo en la jaro 2017, 15 francoj vizitis miajn lernejon, kamparan vilaĝeton, mirtelkampon de Dalmini. Kaj vespere, miaj kolegoj kaj ili, ni interŝanĝis prelegi, kuiri kaj kune praktikis korean tamburon.
Kiam mi pentras, ĉiam mi vidas, ke belega koloro sur kanvaso enhavas diversajn tavolojn. Jen nuna mi konstruiĝis tiel. Antaŭ 13 jaroj, dum unu semajna kurso en Pluezec, tiom da kuraĝo, tiom da emocio, tiom da pasio, metiĝis en unua tavolo. Tiel francaj amikoj, tiel francaj literaturoj, tiel franca lingvo, tiel... tavoliĝis unu post aliaj ene de mi. Tiel fariĝis mi nuna.
Dum la vizito "La Vallee des Saints", aŭskultalte magiajn legendojn de la ĉarmaj skulptaĵoj sur vasta ebenaĵo, mi meditis, kio kreskas min, kio subtenas min maturiĝi. Unu semajno tiel rapide kuris, kaj sekvan tagon matene miaj amikoj veturigis min dum tri horoj aŭte al Nantes. Dankegon karaj Helene kaj Jeans Claude !

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2026-08-18 10:22

Esperanta Retradio

Respektindaj maljunuloj

Tiun ĉi sonatikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
La fenomeno “vivo” en nia planedo Tero estas fascine kompleksa kaj bela. Sciencistoj ankoraŭ ne tute klare povas difini ĝin, tiel ke ekzistas iaj estaĵoj, pri kiuj estas malfacile aserti, ĉu ili estas “vivantaj”. Kaj unu el la plej obstinaj serĉadoj estas pri tio, ĉu ekzistas “vivo” en aliaj planedoj, tra la universo. 

Kurioza aspekto de tiu fenomeno koncernas la tempon de vivado de certaj estaĵoj. Ĝi estas tre varia. Ekzistas insektoj, kiuj vivas apenaŭ kelkajn horojn, kaj ekzistas vegetaĵoj, kiuj vivas jarmilojn.

Kiu do estas la plej maljuna vivanta estaĵo en nia mondo?

Certe ĝi estas arbo. La pinarbo “Prometeo”, en la usona ŝtato Nevado, vivis pli ol 5 mil jarojn. Homoj forhakis ĝin en la jaro 1964, antaŭ ol ekscii pri ĝia aĝo. 

“Metuŝelaĥo” nuntempe havas la titolon de la plej aĝa vivaĵo: ĝi estas pli ol 4800-jara pinarbo, staranta en la montaroj de Nevado, en Usono, sed oni konservas ĝian precizan lokon en sekreto, por eviti damaĝon: oni ne metu sub riskon la respektindan maljunulon, kiu naskiĝis antaŭ la konstruo de la famaj egiptaj piramidoj. 

Ankaŭ patagonia cipreso konkuras al la titolo: Fitzroya cupressoides, vivanta en Argentino kaj Ĉilio. Unu el ili, alnomata “Miljara Cipreso” aŭ “Granda Avo”, estas 60 metrojn alta, ĝia trunko havas la diametron de pli ol 4 metroj, kaj ĝia aĝo ankoraŭ ne estas precize kalkulita, sed certe pli ol 3000-jara. Sciencistoj kalkulas, ke ĝis la 18-a jarcento ekzistis eĉ pli maljunaj arboj. Tamen, dum la 19-a kaj 20-a jarcentoj oni amase forhakis ilin.

Arboj estas esence gravaj por la plua ekzisto de vivo sur la Tero. Ili estas grandaj produktantoj de oksigeno, sed ankaŭ samkvante de karbondioksido. Pro tio estas tre grave, ke oni konstante plantu novajn arbojn, ĉar junaj arboj produktas relative pli da oksigeno. 

Ili estas tre gravaj ankaŭ je la konservado de naturaj pejzaĝoj, pro sia protekta efiko kontraŭ erozio. Ili ensorbas pluvan akvon per siaj radikoj kaj formas barojn kontraŭ akvotorentoj. Ĉi tio konservas en la grundo nutraĵojn kaj protektas la riverojn en ilia fluado. Ili nutras la subgrundajn tavolojn de akvo kaj purigas la aeron per eligado de akvopartikloj, kiuj formas nubojn kaj pluvojn.
Laste, krom sia esence grava rolo en la naturo, arboj estas mirinde belaj estaĵoj. Ni lernu admiri kaj respekti ilin.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-08-18 06:00

Libera Folio

Ĉu korea skribo montras vojon al fina venko?

Mondskalaj problemoj solveblas nur per mondskala demokratio, kaj mondskala demokratio funkcios nur se homoj havas komunan lingvon. Samkiel la socia evoluo en Koreio gvidis al la enkonduko de demokratia skribsistemo, sur monda nivelo la bezono de vera demokratio postulas la enkondukon de komuna lingvo, argumentas Richard Forsyth en sia vidpunkta artikolo. 

“Hangul” – la nomo de la korea alfabeto skribita per la korea alfabeto. Oni legas de maldekstre dekstren kaj de supre suben. La komenca parto de la silabo ĉi tie estas markita ruĝe, la vokala parto blue, kaj la fina parto verde. Bildo: Johannes Barre

Mi kredas, ke la historio de Hangulo (korea skribsistemo) enhavas gravan lecionon por la Esperantomovado. Oni povas pli lerni pri Hangulo  en Vikipedio, sed ĉi tie mi volas nur resumi la aspekton, kiun mi opinias grava por esperantistoj. (Parenteze, mi ne komprenas la korean.)

Laŭdire Hangulo estis kreita ĉirkaŭ la gregoria jaro 1444 post rekomendo de la reĝo Seĝong. La bazajn simbolojn de la sistemo oni nomas “ĉamoj”. Ili havas ortangulajn formojn, enkadre de kiuj la markoj kaj strioj indikas fonetikajn trajtojn de la sono koncerna. Ekzempla frazo sekvas.

많은 한국인이 에스페란토를 배웠습니다. Multaj koreoj lernis Esperanton.

Antaŭ la elpenso de Hangulo, koreoj uzis simbolojn pruntitajn de Ĉinio por skribi. Tiuj ne kongruas kun la korea, ĉar la lingvoj apartenas al tute malsimilaj lingvaj familioj. Do tre malmulte da koreoj en tiu epoko lernis skribi.

Seĝong volis, ke pli da loĝantoj en lia regno povu legi kaj skribi, kaj tial kuraĝigis la uzon de la pli taŭga skribsistemo. Tamen, inter la kleruloj, scii kiel uzi la malnovan sistemon estas fonto de respekto, kiu levis ilin en altajn sociajn rangojn. Do, la altranguloj efektive sabotis la planon de Seĝong. Tiu plano ne taŭgis por la elito.

Dum la sekvaj pli ol kvar jarcentoj, la skribsistemo apenaŭ disvastiĝis. Fakte dum la regno de reĝo Yeonsangun (1495-1506) la uzo de Hangulo estis malpermesita. Tamen ĝi neniam tute malaperis. Ĉefe budhanoj kaj virinoj uzis ĝin por komuniki. Do tiu arto ne tute perdiĝis.

Post la okupado fare de Japanio, kiu komenciĝis en 1910, Hangulo estis vidata de koreoj kiel afero de nacia identiĝo kaj fiero. Kaj post la liberiĝo en 1945, ambaŭ koreaj registaroj volis pliigi la legokapablojn de la popolo. Post kvin jarcentoj, tiu ĉi lingva tekniko finfine kongruis kun la bezonoj de la socio.

Kiel tio koncernas Esperanton? Mia argumento sekvos. En la 1440-aj jaroj Koreio estis hierarkia socio. Malgraŭ la subteno de reĝo Seĝong, disvastiĝo de Hangulo estis minaco al la klera elito, kiu ĉirkaŭis la reĝon, kaj kiun la monarko bezonis por regadi. Potenculoj havis sufiĉajn riĉaĵojn por eduki siajn idojn pri la ĉindevena skribsistemo, kaj tio helpis al ili resti en la potencaj rangoj de la socio.

Kontraste, la okupado de japanaj koloniistoj naskis fortan senton de korea nacieco. Tio fortigis la ligojn inter ĉiuj koreoj, ne nur eminentuloj. Krome, post la krizoj de la dua mondmilito kaj la korea milito, necesis tio, ke la tuta civitanaro laboru por rekonstrui la landon. Analfabeteco malhelpus tiun rekonstruon. Aldone, la eksa reganta klaso perdis sian potencon.

Analogio inter Esperanto kaj Hangulo dum ties periodo de subpremado estas evidenta. La plimulto de la hodiaŭaj altranguloj malestimas Esperanton. Ili taksas ĝin eksmoda aŭ malnatura. Ekzemple, en Eŭropa Unio, potenculoj havas sufiĉe da rimedoj por edukigi siajn idojn en tri-kvar lingvoj, kutime inkluzive de la angla, kaj tiel certigi, ke ili restos en la klaso kun politika influo. Eĉ se ili zorgas iom pri parolantoj de iuj ”etaj” lingvoj, ili tamen supozas, ke maŝintraduko baldaŭ nuligos la malfacilaĵojn.

Du paĝoj de Hunminjeongeum Haerye, la verko kiu enkondukis la korean skribsistemon. La novaj literoj estas klarigataj ĉine.

Sed ĉu estas analogio inter Esperanto kaj Hangulo, kiam Hangulo sukcesis? Ankoraŭ ne. La sukceso de Hangulo dependis de du sociaj ŝanĝoj: krizo, kiu paneigis la eksan altajn sociajn tavolojn, kaj nova bezono por kunlaboro kaj do interkomunikado.

Nu, tute evidente estas, ke mondskala krizo alvenos. Malfeliĉe, krizoj ne mankas: nia homa civilizacio alfrontas multajn krizojn – de la klimato, de la biosfero, de la financa sistemo, ktp. Ŝajnas pli-malpli certe, ke la ŝajnpenadoj de nuntempaj registaroj tute fiaskos pri solvoj de tiuj krizoj, do tre probable katastrofo okazos, kun renverso de ekzistantaj regantaj tavoloj. Do la unua kondiĉo alvenos. Kio pri la dua kondiĉo, nova bezono?

Antaŭ ol daŭrigi, mi devas enkonduki neologismon, ’sortumado’ (angle: sortition) kiu signifas hazardan elekton de grupo de civitanoj el tuta popolo kun celo decidi specifan politikan demandon.

Tio postulos veran demokration de partopenantoj. Mi citu tre interesan libron, kun la titolo ”Politics without Politicians” (politiko sen politikistoj), verkitan de franca profesoro de politika scienco, Hélène Landemore. En ĝi, ŝi priskribas diversajn eksperimentojn rilate al decidoj fare de civitanaj asembleoj, elektitaj hazarde el tuta popolo, per sortumado. Plejparte la decidoj faritaj tiamaniere estis pli raciaj kaj pli akceptindaj ol tiuj fare de tradiciaj politikaj metodoj.

Sortumado devenas de ideo de antikva Ateno. Bazaj elementoj de la moderna versio estas jen:

  • Partoprenantoj estas elektataj hazarde el la civitanaro.
  • Oni aranĝas plurajn kunvenojn, ekzemple dum pluraj semajnfinoj.
  • Kelkfoje partoprenantoj kune aŭskultas spertulojn aŭ advokatojn de diversaj vidpunktoj, kaj povas peti klarigojn aŭ pravigojn de ili.
  • Pli ofte ili kunvenas vid-al-vide en etaj aroj de 6-8 por diskutoj (ne ĉiam kun la samaj homoj).
  • Fine: la partoprenantoj faras decidojn, ekzemple per sekreta balotado.
  • Ĉefpunkto: pli da diskuto ol disputo!

Oni povas legi pri multaj sukcesaj realigoj de tiu ideo rete ekzemple ĉe Sortition Foundation, Extinction Rebellion, ParticipediaConvention Citoyenne pour le Climat. Bedaŭrinde, la plejmulto da tiaj retejoj uzas la anglan, kvankam ĉe Participedia oni povas peti tradukojn per la retumilo. Eĉ pli bedaŭrinde, la plimulto da esperantistoj (kiel la plimulto da homoj ĉie) scias preskaŭ nenion pri sortumado kaj aliaj specoj de rekta demokratio, kiel ’civitanaj asembleoj’ kaj ’civitana buĝetado’. Tamen tio enhavas la kernon de la bezono por monda lingvo.

Jam abundas indikoj, ke decidoj fare de civitanoj elektitaj hazarde de la popolo povas decidi kiel solvi politikajn problemojn pli bone ol tradiciaj politikaj metodoj – tiom da indikoj, ke eĉ Eŭropa Unio faris eksperimentojn kun civitanaj asembleoj.

Ĉi tiuj eksperimentoj mem montras, ke estas absurde provi uzi tian metodon pri internaciaj problemoj sen internacia lingvo, ĉar, ekzemple, en unu asembleo de 150 partoprenantoj, oni devis dungi 120 profesiajn interpretistojn. Eĉ kun tiom da interpretistoj, kaj aliro al tradukaj programoj, partoprenantoj, speciale dum neoficialaj momentoj, kiel kafopaŭzoj, ofte ne povis senĝene interkomuniki.

La ”magio” de civitana demokratio okazas per vid-al-vida diskuto en grupetoj. En multlingvaj grupoj tia senpera interparolado plejparte foras, do la metodo perdas efikon. Tamen, mondskalaj problemoj, eĉ tuteŭropaj problemoj, postulas internaciajan partoprenantojn.

Do mondskalaj problemoj solveblas nur per mondskala demokratio; kaj vera mondskala demokratio funkcias nur per senpera vid-al-vida homa interdiskutado. Tio neprigas la bezonon de internacia lingvo. Kial tiom da esperantistoj ne konscias pri tio?

Dum la mondo ignoras tian rektan demokration, raŭmismo sufiĉas en Esperantujo por vivteni Esperanton, kiel budhanoj kaj virinoj vivtenis Hangulon dum ĝia subtera ekzistado. Sed kiam la homaro finfine vekiĝos kaj konstatos kiel eviti mondajn krizojn, aŭ kiel rekonstrui post tiaj krizoj, finvenkismo fariĝos racia sinteno. Dume mi proponas: raŭmismon de la cerbo, finvenkismon de la koro.

Mi nur esperas, ke malpli ol 500 jaroj necesos!

Richard Forsyth

de Libera Folio je 2026-08-18 05:48

Heroldo Komunikas

Rezolucioj kun malsamaj destinoj en TEJO

La Komitato de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo aprobis je plimulto la rezolucion de la kataluna komitatano, postulanta la agnoskon de Kataluna Esperanto-Asocio kiel landa asocio de la Universala; samtempe ĝi neniam fintraktis la dokumenton proponitan de individuaj membroj kontraŭ la israela konduto en Gaza.

Se la Junulara tiel “dronigis la fiŝon”, la anticionismo tamen kreskis en tiu medio: pruvo estas la fakto ke ĉiuj salutintoj la ĵus finitan kongreson ricevis aplaŭdojn el la partero (inkluzive de la usona), dum nur la israelanon neniu aplaŭdis.

(Legu pli en “Heroldo de Esperanto” n-ro 2380)

de "HeKo 917 6-B, 17 aŭg 26" je 2026-08-18 04:12

2026-08-17

La Balta Ondo

La 113a Japana Esperanto-Kongreso

japanaĈi-jare la Japana Esperanto-Kongreso okazos la 3-4an de oktobro en la urbo Chiba, 40 km for de la urbocentro de Tokio. La kongresa temo estas “ALTIRI popolon, ESPERI pacon”. La kongreso okazos en Chiba por la unua fojo. Fakte, la nomo de la profesia basketbala teamo “Altiri Chiba”, bazita en Chiba, devenas de la Esperanta vorto “altiri”. Ni konsideris tiun ĉi vorton el diversaj vidpunktoj kaj integris ĝin en la temon de la kongreso.

La kongreso havos jenajn programerojn:

1. Esperantaj prelegoj
2. Programeroj de parola sesio pri diversaj temoj
3. Prezento de tradicia Azia muziko: japana ŝamiseno kaj mongola jatga.
4. Paroligaj kursoj por komencantoj kaj mezniveluloj
5. Fakaj kunsidoj

Aldone ni planas allogan postkongresan ekskurson
https://jek.jei.or.jp/113hejmo-eo/113postkongreso-eo/

Interesatoj, bonvolu viziti nian retejon.
https://jek.jei.or.jp/113hejmo-eo/

La limdato de aliĝo estas la 26a de septembro 2026.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La 113a Japana Esperanto-Kongreso appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-08-17 21:58

Le Monde diplomatique en Esperanto

Usono : de milita hegemonio al strategia malvenko

La festado de la 250-a datreveno de Usono koincidas kun la malsukceso de ĝia projekto submeti Iranon. La plano por kidnapi la prezidanton Nicolás Maduro en Karakaso do ne havis kopion en Teherano. Se la plej potenca imperio el la historio multokaze stumblis, ĝi nun alfrontas ĝeneralan malfidon, eĉ de siaj propraj aliancanoj.

La 14-an de Junio, Donald Trump transformis Blankan Domon en dekoracion por matĉo de miksitaj luktosportoj (MLS) por festi sian 80-an naskiĝtagon. La reklama titolo (“Libero 250”) de tiu televida evento rilatis al la kvaronjarmilo de ekzisto de Usono, kiun oni solenos la 4-an de Julio. Krom la cirkotendoj starigitaj sur la gazono de Blanka Domo, la realo donis al tiu spektaklo atmosferon kvazaŭ de fino de la Romia Imperio : pufiĝinta inflacio pro la milito en Mezoriento kaj historie malaltaj aprobindicoj de la prezidanto de Usono, dum, ĉar proksimiĝas la mandatmeza balotado de prezidanta oficperiodo, la respublikana plimulto estas minacata en ambaŭ ĉambroj de la Kongreso.

JPEG - 125.4 kio
prezidanto Trump dum festo "Libero 250" pri lia 80-a naskiĝdatreveno
foto de Blabnka Domo, publika havaĵo lau Wikimedia Commons

Necesas iu nuntempa Juvenal por komenti la dekadencon, kiun tiu cirko reprezentas : tiun de virta respubliko, kiu degeneris en oligarkion kaj imperion. Tamen, la streĉitecoj kaj fluktuadoj inter tiuj du polusoj ekzistas ekde la fondo de Usono ene de la ideologia medio, kiun ĝi naskis : unuflanke, konstitucio respektegata pro la esceptaj garantioj kiujn ĝi disponigis al la liberoj en nova mondo tre malsama al la malnova ; aliflanke lumturo kies lumo povis prilumi la tutan kontinenton en ties vojo al “evidenta destino” kaj poste tra oceanoj per la “doktrino de malfermataj pordoj” (1). Alivorte, esceptismo kaj universalismo longe konkuris por difini la rilatojn de Usono kun la cetero de la mondo.

En 2015, kiam li anoncis sian unuan prezidentan kandidatecon, Trump akordiĝis kun la usona esceptismo, izolisma versio. Li denuncis la subtenon de siaj respublikanaj rivaloj al la invado de Irako en 2003, promesis restarigi rilatojn kun Rusujo kaj pridubis la utilecon de okcidenta milita alianco kiel la Nordatlantika Traktato-Organizaĵo (NATO). Fine de sia unua oficperiodo en 2020, li povis fanfaroni pri tio, ke li komencis neniun militon dum siaj kvar jaroj en Blanka Domo. Kvin jarojn poste, kiam li revenis al la prezidanteco, tiu ideo pri retiriĝo ŝajne persistis, ĉar unu el la unuaj strategiaj dokumentoj de la nova Administracio insistis : “Bonsanĉe, la tempoj kiam Mezoriento regis la usonan strategian penson jam kadukiĝis (2).

Tamen, nur inter Junio 2025 kaj Junio 2026, Usono atakis Jemenon, Iranon, Sirion, Somalion kaj Niĝerion, kidnapis la prezidanton de Venezuelo, metis embargon sur Kubon kaj sinkigis multajn boatetojn kune kun ties boatanaro en la Kariba Maro. Kiel klarigi tian ŝanĝiĝon ? Kaj kiuj povas esti la konsekvencoj por la usona imperio ? Malgraŭ ĉiuj opiniŝanĝoj, kiuj ŝajne karakterizas la diplomation de Trump, la eksterlanda politiko de la regno daŭre havas strukturan kontinuecon. Sen la postuloj de diversaj premgrupoj —internaj kaj eksternaj— malfacilas klarigi kiel viro kiu promesis entrepreni neniun “stultan militon” fine deĉenigis tiun kiun ĉiuj liaj antaŭuloj, inkluzive de la novkonservativuloj, rifuzis komenci.

Efektive, la Islama respubliko estas en la celilo de Usono ekde 1979, kiam ŝaho Reza Pahlavi, kiu enpotenciĝis en 1953 per ŝtatrenverso subtenata de la usonaj kaj britaj spionservoj kontraŭ prezidanto demokratie elektita Mohammad Mossadegh, estis siavice renversita, sed de la islama revolucio. La punsankcioj truditaj de la demokrata prezidanto James Carter en 1980 post la preno de ostaĝoj en la usona ambasadejo en Teherano restis validaj kun nur mallongaj esceptoj. Ili estis malmoligitaj de la prezidantoj William Clinton kaj George W. Bush ĉe la fino de la jarcento. Barack Obama daŭrigis tiun politikon, duonigante la petrolajn enspezon de Teherano kaj poste proponis mildigi la restriktojn kontraŭ limigo de la irana nuklea programo, kiu estus submetata al strikta inspektado fare de la Internacia Atomenergia Organizaĵo (IAEO).

Estis subskribita interkonsento pri tio la 14-an de Julio 2015 fare de la konstantaj membroj de la Sekureca Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj (UN), plus Germanujo kaj Eŭropa Unio. Tamen, tri jarojn poste, Trump memdecide rompis ĝin kaj deĉenigis kampanjon de “maksimuma premado” kontraŭ Irano, kiun lia posteulo, Joseph Biden, daŭrigos. Tamen, la eŭropanoj pretekstis malobservon, faritan de Irano, de la interkonsento, kiun Usono rompis, por siavice trudi restarigon de la punsankcioj en 2025.

La usonaj teknikoj de ekonomia milito, kiuj uzas unuarangajn kaj konsekvencajn punsankciojn, poluritaj kun la paso de la jaroj, celantaj reĝimŝanĝon en Irano, estis defenditaj ne nur de la du ĉefaj usonaj partioj, sed ankaŭ de iliaj eŭropaj aliancanoj. Tian konsenton oni povas eĉ priskribi kiel plurflankismon, kun UN, kiu legitimas kaj efektivigas tiujn punsankciojn laŭ tutmonda skalo (3). Ĝis tia ekstremo ke la Sekureca Konsilio, foje akuzita pri senefikeco, la pasintan 11-an de Marto trovis tempon por aprobi rezolucion 2817, kiu kondamnas la iranajn misilatakojn kontraŭ la regnoj de la Golfa Koopera Konsilio (GKK) kaj Jordanio, ignorante la ĉeeston de usonaj bazoj en sep el ili.

Venezuelo : “perfekta scenaro”

Kvankam Trump faris politikan eraron atakante Iranon, lia Administracio strebas al celoj kiujn ĝi delonge kundividas kun la okcidenta reganta klaso kaj siaj regionaj aliancanoj. Tial, malgraŭ la evidenta kontraŭleĝeco de la israel-usona atako kontraŭ Irano, ĉi tiu kaŭzis malmultajn protestojn de ili. Eŭropo eĉ diskrete utilis kiel platformo por la agreso : de Fairford en Anglujo ĝis Ramstein en Germanujo, sen forgesi bazojn en Portugalujo, Napolo kaj Kreto.

Trump promesis meti finon al la “stultaj” aŭ “eternaj” militoj, ne al tiuj inteligentaj kaj rapidaj, entreprenitaj de li. La operaco de la specialaj trupoj por kapti Nicolás-on Maduro en Venezuelo —“perfekta scenaro”, laŭ lia deklaro al The New York Times (2-an de Marto 2026)— plifortigis lian konvinkon ke, post la murdo de ajatolo Ali Ĥamenei kaj profitante la reĝimdisfalon kaj popolan ribelon, li povos elekti la venontajn gvidantojn de Irano. “Mi devas partopreni en tiun decidon, kiel okazis kun Delcy [Rodríguez] en Venezuelo”, li precizigis (Axios, 5-an de Marto 2026). Lia Ministro pri Milito, Peter Hegseth, fanfaronis per la sekvaj vortoj : “Oni neniam pensis ĝin kiel justan lukton, kaj ĝi ne estas justa lukto. Ni batas ilin dum ili estas falintaj, jen ĉio. La usona potenco ne ĉesas kreski, ĉiam pli timenda, ĉiam pli nekontestebla (4).

Nu, ankaŭ tiu revo akiri totalan superregado super malvigla kaj genuiĝanta malamiko ankaŭ estas antikva ; Hegseth estas nur la lasta de longa tradicio. La generalo Curtis LeMay, arkitekto de la teorio de “strategia bombado”, ordonis la brulan bombadon de Tokio, kiu la 10-an de Marto 1945 mortigis 100.000 homojn “bruligitajn, boligitajn kaj kuiritajn ĝismorte”. Poste, li fanfaronis “bruligi ĉiujn urbojn de Nord-Koreio kaj ankaŭ de Sud-Koreio” dum kampanjo kiu, laŭ liaj propraj taksoj, kaŭzis la morton de 20% de la loĝantaro inter 1950 kaj 1953 (5).

Uzo de privilegia informo

Antaŭ ol esti senigita je siaj funkcioj fare de prezidanto Harry Truman, generalo Douglas MacArthur konsideris “ĵeti ĉirkaŭ tridek atombombojn sur Manĉurujo” por krei sanitaran kordonon kontraŭ la ĉinaj komunistoj. En Vjetnamujo, la potenco de la usona aerarmeo atingis novajn nivelojn de perverseco, ĉar la manko de klaraj celoj — ripetiĝanta problemo de aeraj militoj ekde ties komenco— kaŭzis konstantan ampleksiĝon de la akcepteblaj celoj, tial la batalejo etendiĝis por inkluzivigi novajn malamikojn (pli kaj pli da civiluloj) atakitajn per ĉiam pli detruaj armiloj. En Irano, la sama malnova obsedo pri “elektado de celoj” atingis nuancon de moderneco danke al la artefarita intelekto, sed la fundamenta impulso daŭre estas la sama : la unuaj dek tagoj da aera milito kaŭzis la detruon de pli ol 21.000 nemilitistaj konstruaĵoj, inkluzive de 17.353 loĝejoj (6).

Malgraŭ tio, la operaco Epic Fury (“Epika Furiozo”) preskaŭ tuj stagnis, kiam la “atako de senkapigo” (kontraŭ Ĥamenei) ne sukcesis devigi la postvivantan iranan gvidantaron sidi ĉe la intertraktada tablo. Eĉ la brita ekskomandanto mem de NATO, Richard Shirreff, akceptis, ke tiu murdo dum la ramadano estis “tiel subtila kiel murdi la papon sur la ŝtuparo de Baziliko de Sankta Petro dum la Sankta Semajno” (LBC, 4-an de Marto 2026).

La milito poste evoluis laŭ la ritmo de borsoj, hikis laŭ publikigaĵoj en sociaj retoj. Trump antaŭdiris militfinon aŭ rapidan progreson en la intertraktadoj antaŭ ol la malfermo de borsoj. Li poste trudis ultimatojn akompanatajn per minacoj de neniigo kiam ili estis fermitaj. Ĉio ĉi okazis sur fono de operacioj de memriĉigo. La pasintan 23-an de Marto, ekzemple, oni plenumis transakciojn de fikse tempaj operacioj pri la petrolo valoritajn je 580 milionoj da dolaroj nur minutojn antaŭ ol Trump publikigis mesaĝon en sia reto Truth Social, en kiu li asertis, ke la interparoloj kun Irano estis “utilaj”. Esti “ĉefkomandanto” ebligas disponi privilegian informon por spekulacii pli profite.

Kaj ĉio ĉi, kun kiuj rezultoj ? La ĉeesto de usonaj bazoj, kiuj laŭsupoze protektis la Golfajn regnojn, transformis ilin en celon de iranaj reprezalioj. La detruo de altnivelaj radaroj kaj misilbaterioj bezonos miliardojn da dolaroj kaj jarojn da riparoj, dum kiuj tiuj regnoj estos elmetitaj al atakoj kontraŭ siaj naftejoj, elektraj retoj kaj sensaligejoj de mara akvo, de kiuj dependas la loĝantaro por havi trinkeblan akvon.

Tiel do ne temas nur pri simpla loka konflikto. Fakte, tiu milito povas pridubigi la maljustan interkonsenton sur kiu baziĝas la tutmonda superregado de la usona dolaro ekde la 1970-a jardeko. Ĉar, post kiam la prezidanto Richard Nixon metis finon al la oretalono la 15-an de Aŭgusto 1971, lia ministro pri Financoj intertraktis konsenton kun la saudaraboj : sekurecgarantiojn kontraŭ aĉeto, per ĝiaj financaj favoraj saldoj pro petrolo, de usonaj obligacioj, kaj ankaŭ engaĝiĝo de la membroj de Organizaĵo de Petrol-Eksportaj Landoj (OPEL) fiksi ĝian prezon per dolaroj. Tiu aranĝo ankaŭ riĉigis britajn, francajn kaj, ĉefe, usonajn armilindustriojn, ĉar la regnoj de GKK estas la plej grandaj aĉetantoj de milita ekipaĵo el la mondo. Sed kio restas kiam la arabaj regnoj ne plu povas eksporti sian petrolon kaj usona protektado ŝajnas fraŭdo ? Ebligante sekuran trapason de la petrolo tra la Markolo de Hormuz kontraŭ pagoj per ĉinaj renminbioj, Irano jam ekskizis respondon.

Malfortikeco de la imperio

La senproporcia rolo, kiun Israelo ludis en ĉiu fazo —de la decido de la datoj de milito ĝis la elekto de la taktikoj uzotaj por fari ĝin—, ne nur evidentigas la potencon de la israela premgrupo en la usonaj kongreso, amaskomunikilaro kaj supera edukado (7). Ĝi ankaŭ estas simptomo de la malpliigita imperia kapablo de Usono. Ne plu ekzistas fakulo pri Irano en la Ministrejo pri Eksterlandaj Aferoj (8). Oni ofte ironias pri Steven Witkoff kaj Jared Kushner, senditoj de la prezidanto Trump, pri ilia manko de scio pri nuklea scienco, kiam fakte ilia misio temas nur pri certigi, ke la israela scenaro estu sekvata.

Tamen, la kosto de la operaco por Israelo estas alta : kreskanta malpopulareco en Usono kaj fiasko de la veto per kiu ĝi flatis Trump-on. La klerikala reĝimo ne estis venkita, ĝia milita potenco ne estis neniigita kaj la teritoria integreco de la lando rezistis la atakojn de etna aŭ religia disdivido. Tamen, Irano suferis grandegajn damaĝojn en sia industrio kaj sennombraj detruoj de lernejoj, hospitaloj, kaj komerc- kaj loĝ-konstruaĵoj. Inflacio pufiĝis kaj la fermo de Interreto kaŭzis senlaborecon al du milionoj da irananoj pliaj (9).

Sed kvankam Irano ne atingis klaran strategian malvenkon super Usono, ĝi ja elmontris, kvankam ĝi estas ĉirkaŭita de ĝiaj militaj bazoj, la vundeblecojn de la plej potenca imperio el la historio. Malmultaj modernaj konfliktoj havis tiun efikon. En Vjetnamujo, oni bezonis almenaŭ kvar jarojn por ke la vaneco de la usonaj pretendoj je atingo de venko evidentiĝu ; kun Irano, sufiĉis kvar semajnoj.


(1) Mesiisma ideologio, la “evidenta destino” pravigis la aneksadon de Teksaso en 1845 kaj ekspansion okcidenten. La “doktrino de malfermataj pordoj” rilatas al la eksterlanda politiko de Usono rilate Ĉinujon ĉe la fino de la 19-a jarcento.

(2) “National security strategy of the United States of America”, Blanka Domo, Vaŝingtono, Novembro 2025.

(3) Vidu Perry Anderson, “La internacia juro de la plej fortaj”, Le Monde diplomatique, Februaro 2024.

(4) Gazetara konferenco de la ministro pri Milito kaj de John Daniel Caine, ĉefstabestro de la Armeoj , 4-an de Marto 2026

(5) Richard H. Kohn, USAF Strategic Air Warfare. An interview with generals Curtis E. Lemay, Leon W. Johnson, David A. Burchinal and Jack J. Catton, Office of Air Force History, Vaŝingtono, 1988.

(6) Serdar Dincel, “21,720 buildings in Iran hit by ongoing US-Israeli strikes : Iranian Red Crescent”, Anadolu, 11-an de Marto 2026.

(7) Ervand Abrahamian, “Iran under fire”, New Left Review, n-ro 157, Londono, Januaro-Februaro 2026.

(8) Carroll Doherty kaj Jocelyn Kiley, “A look back at how fear and false beliefs bolstered U.S. public support for war in Iraq”, 14-an de Marto 2023, www.pewresearch.org

(9) Robert Pape, “The war is turning Iran into a major world power”, The New York Times, 6-an de Aprilo 2026. Vidu ankaŭ Behrang Tajdin, “Iran sees mass redundancies from war with US and Israel”, 21-an de Aprilo 2026, www.bbc.com

Hispana

de Alexander ZEVIN je 2026-08-17 15:35

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 117

Antaŭ cent-dek-ses semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-dek-sepa porcio. Ĝuu ĝin!
--- 
La ministerio aprobis proponon
deklari la lingvon kultur-heredaĵo.
La komisiono pritraktis la temon
kaj fine signalis la plenan konsenton.

Ni portas kulturajn valorojn tutmonden.
Jes, nia agado kunligas la homojn.
Ni estas fieraj pri niaj atingoj
kaj tial daŭrigas la pacan laboron.

Ĉi tiu somero ne estas ĝojiga.
La longa sekeco kaj alta varmego
detruas rikoltojn, lamigas la vivon.
Post unu semajno vetero ŝanĝiĝos.

Jam mankas furaĝo, precipe por bovoj.
Buĉejoj laboras nun tage kaj nokte.
Necesas frostigi la troan viandon,
sed ankaŭ frostejoj atingis jam limon.

Matene ja eblas labori ekstere,
sed ekde tagmeze ekregas varmego.
Ni devas nin kaŝi en niaj loĝejoj,
en klimatizitaj salonoj kaj ĉambroj.

Mi devis hodiaŭ viziti la bankon
por aktualigi diversajn aferojn.
La ŝpar-interezoj nun estas malaltaj.
La obligacioj rentumas pli bone.

Gvidantoj bezonas fidelajn sekvantojn.
Sed multaj el ili rapide forkuras,
se ili konstatas krimecan konduton
aŭ agojn frenezajn de tiu gvidanto.

Sed restas stultuloj fidelaj por ĉiam,
ĉar ili rifuzas la pravan kritikon
kaj kredas eĉ ofte grandegajn mensogojn.
Aŭ ĉu ili tamen ekkonas la veron?

Milit-propagando mensogas konstante.
Ĝi trompas la homojn pri faktoj kaj riskoj
por kaŝi la verajn krimecajn intencojn.
Iliaj promesoj valoras nenion.

La mondo troviĝas en granda malordo,
kaŭzita de diktatorecaj reĝimoj.
Sed ili ignoras racian pensadon
kaj riskas pro tio sennombrajn viktimojn.

Akcepti malvenkon ne eblas por ili.
Do ili senfine daŭrigas militon.
Kaj tio jam kaŭzis gigantajn damaĝojn.
Ĉu eblas eskapi el tiu spiralo?

Ni ĉiam konsciu pri tiu danĝero.
Necesas rezisti kaj tamen esperi
ke iam revenos racia pensado
kaj regos en mondo denove la paco.

Ni ŝanĝu vestaĵojn por tiu koncerto.
Ĝi estos klasika, do prenu kravaton.
Vi certe bezonos formalan vestaĵon.
Vi ĝuos tre altan kulturan valoron.

Sed tiu konsilo ne estas deviga.
Vi povas elekti vestaĵon laŭplaĉe.
Sed estu razita, kaj kombu la harojn.
Atentu ke vi ne aplaŭdu tro frue!

Vi povos ekstari por fine aplaŭdi.
Post tio vi devos forlasi la ejon.
Vi povus ja ĝui glaseton da vino
en loka gastejo, tuj post la koncerto.

Laŭeble evitu la aŭtomobilon.
Prefere vi uzu publikan transporton.
Vi dormos pli bone post piedirado.
Vi sonĝos feliĉe post bela vespero.
---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de

Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/08/auskultu-kaj-ripetu-porcio-116.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/08/auskultu-kaj-ripetu-porcio-115.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-114.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-113.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-112.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-111.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-110.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-109.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-108.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-107.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-106.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/05/auskultu-kaj-ripetu-porcio-105.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/05/auskultu-kaj-ripetu-porcio-104.html

 

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html

https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html />

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-08-17 06:00

Sonĝanta Vivo

Prêt à aller vers la lumière

60X73cm acrylique et sable sur toile / Prêt à aller vers la lumière 빛으로 나갈 준비 2026
Kutime, kiam mi sentas min esti en grava momento, mi klopodas lasi min mem trovi la vojon. Tio bezonas kelkfoje sufiĉe longan tempon, kelkfoje nur kelkajn horojn kun siesto. Tamen, fojefoje, neatenditan taskon la vivo ĵetas, eĉ subite, por ke ni solvu. Pasintan jaron, forpasis mon Grand Mont, kaj mi devis ja atendadi tempon pasi por retrankviliĝi. Kiel kutime, mi lasis mian koron, por ke ĝi mem orientiĝu en sia ĝusta tempo. Anstataŭ pentrado, mi ordigis penikojn, farbojn, aliajn materialojn kaj balais mian atelieron. Tiel tempo pasis, kaj tiel mia koro grade prepariĝis reiri al lumo. Tiu pentraĵo estas farita ĝuste tiutempe. Ĝi flustras al mi "Direktiĝu al lumo!"
Unu el multaj avantaĵoj, kiam mi pentras, estas havi spegulon, per kiu mi povas rigardi min. Pentrante, mi povas renkonti min kaj konversacii kun mi. Tio estas kvazaŭ meditado profunda, kaj plezuriga. Hodiaŭ ankoraŭ mi kuras al mia ateliero tra la verdaj estaĵoj por pentri !

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2026-08-17 03:57

2026-08-16

La Balta Ondo

Plia infanlibro de la jaro por EAB!

Stig

En la programero pri la Belartaj Konkursoj de UEA dum la 111a Universala Kongreso de Esperanto en Graco, Aŭstrio. Anonciĝis dum ĝi, ke la premion “Infanlibro de la Jaro” gajnis Esperanto-Asocio de Britio (EAB) pro la libro “Stig de la ŝutloko”.

Tiu libro, verkita de Clive King kaj tradukita de Jack Warren, kun revizia helpo de Edmund Grimley Evans, estas fantazi-plena rakonto pri Barni, scivolema knabo, kiu dum sia esplorado de kretkavo malkovras misteran loĝanton: Stig, kuriozan kavern-knabon kun strangaj iloj, neklarigeblaj kutimoj kaj granda koro.

Malgraŭ nekongruaj mondoj, Barni kaj Stig rapide fariĝas amikoj kaj kune travivas aventurojn, kiuj miksiĝas inter nuntempo kaj praepoko.

Ricevinte la novaĵon, la Estraro de EAB decidis, ke ĝi donacos la premi-monon al Konto Espero de UEA. Tiu fonduso nuntempe ĝiras al esperantistoj en DR Kongo po 100 €.

“Stig kaj la ŝutloko” estas aĉetebla ĉe Amazono kaj aliaj tiaj retbutikoj. Ĝi estas disponebla ankaŭ ĉe la libroservo de UEA. Specimenajn paĝojn eblas legi ĉi tie.

Foto: La prezidanto de UEA Fernando Maia, Jr. anoncas la rezulton de la branĉo “Infanlibro de la Jaro” en Graco.

Fonto: https://esperanto.org.uk/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Plia infanlibro de la jaro por EAB! appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-08-16 20:22

Heroldo Komunikas

Junaj PEN-verkistoj kunsidis telematike

La Komitato de Junaj Verkistoj de PEN Internacia okazigis sian unuan oficialan jarkunvenon telematike la 24an de junio 2026, kun delegitoj de pli ol dudek PEN-centroj el Azio, Afriko, Mezoriento, Eŭropo kaj Ameriko. La kunveno, sub la devizo Junulara solidareco: pensi tutmonde, agi loke, ekzamenis la agadon de la komitato post ĝia fondo okaze de la PEN-mondkongreso en Krakovo en 2025.

Inter la ĉefaj temoj estis la evoluo de la platformo Tomorrow Club, regionaj projektoj por junaj verkistoj, kunlaboro inter la diversaj PEN-centroj kaj la malfacilaĵoj kaŭzataj de manko de financaj kaj homaj rimedoj. Delegitoj raportis interalie pri edukaj kaj mentoraj iniciatoj en Afriko kaj Azio, pri la situacio de junaj verkistoj en Sirio kaj pri projektoj por pli intensa internacia kunlaboro. La prioritatoj por la dua duono de 2026 estos konekti, komuniki kaj kunordigi, oni legas en la raporto pri la laboroj.

La tradicia malplena seĝo estis dediĉita al Wai Moe Naing, birma verkisto kaj junulara aktivulo kondamnita al entute 74 jaroj da mallibero. Ross Holder prezentis ankaŭ la PEN Case List 2026, kiu registras 140 kazojn de persekutado kontraŭ verkistoj tra la mondo. La diskuto aparte atentis la situacion de la junaj generacioj, interalie lige kun protestmovadoj, interretaj blokadoj, transnacia subpremado kaj la bezono disponigi sekurajn komunikajn spacojn al minacataj aŭ ekzilitaj verkistoj.

En PEN Internacia la esperantlingvan literaturon reprezentas Esperanta PEN-Centro. Ĝi plu partoprenas la internacian PEN-vivon; komence de 2026 esperanto ĉeestis ankaŭ la telematikan poezian maratonon de PEN Internacia dediĉitan al minoraj kaj minoritataj lingvoj kaj al junaj verkistoj.

de "HeKo 917 5-B, 16 aŭg 26" je 2026-08-16 12:15

Esperanta Retradio

La lasta juĝo

Tiun ĉi rakonton de Karel Ĉapek produktis Vladimír Türk el Ĉeĥio
Misfama, multobla, per pluraj arest-ordonoj kaj la tuta ĝendarm-armeo kaj detektivoj persekutata murdinto Kugler deklaris, ke oni lin ne kaptos kaj ankaŭ oni ne kaptis lin, almenaŭ ne vivantan. La lasta, entute naŭa lia murd-ago estis, ke li pafmortigis ĝendarmon, volanta lin aresti. La ĝendarmon li pafmortigis, sed lin mem trafis sep kugloj, el kiuj tri estis nepre mortigaj. Tiel ŝajne li eskapis antaŭ la tera justeco.

Lia morto venis tiel rapide, ke li eĉ tempon ne havis eksenti konsiderindan doloron. Kiam lia animo forlasis la korpon, ĝi povis miregi pro la strangaĵoj de la transa mondo, mondo ekster spaco, griza kaj senfine dezerta, sed li ne miregis: Homo estinta en karcero, ankaŭ en Ameriko, opinias la transan mondon simple nova medio, en kiu kun ioma kuraĝo li trabatalos sin kiel kie ajn.

Fine proksimiĝis al Kugler la neevitebla Lasta Juĝo. Ĉar en la ĉielo estas eterne rajtsuspenda stato, li venis an­taŭ Senaton kaj ne antaŭ Asizon, kiel li eble estus atendinta laŭ siaj agoj. La juĝejo estis simple establita, same kiel sur la tero; pro baldaŭ ekkoneblaj kaŭzoj mankis tie kruco, ĉe kiu ĵuras la atestantoj. Estis tri juĝistoj, ĉiuj maljunaj, meritaj konsilistoj de severaj kaj teditaj vizaĝoj. Formalaĵoj estis iom enuigaj: Kugler Ferdinando, sen okupo, naskiĝinta tiun kaj tiun tagon, mortis ... Tiam montriĝis, ke Kugler ne scias daton de sia morto; tuj li rimarkis, ke ĉi tiu misatento malutilas al li antaŭ la okuloj de la tribunalo, kaj li obstiniĝis.

"Per kio vi iĝis kulpa?" demandis la prezidanto.
"Per nenio," diris Kugler obstinege.
"Venigu atestanton," ĝemis la prezidanto.

Kontraŭ Kugler sidiĝis fortstatura, tute neordinare granda maljunulo, vestita per blua mantelo, plenplena de orsteloj; ĉe lia alveno la juĝistoj stariĝis, kaj ekstaris ankaŭ Kugler, kontraŭ sia volo ravita. Nur, kiam sidiĝis la maljunulo, residiĝis la juĝistoj:  "Atestanto," komencis la prezidanto, "Dio Ĉioscia, ĉi tiu Lasta Senato venigis vin, ke vi prezentu atestaĵon en afero de Kugler Ferdinando. Estante Plej Alte Verama, vi ne bezonas ĵuri. Nur ni petas vin, ke vi en intereso de la proceso limigu vin al la afero kaj ne deflankiĝu al detaloj nehavantaj kontraŭleĝan karakteron. Kaj vi, Kugler, ne in­terrompu parolon de la atestanto. Li scias ĉion, vane vi neadus. Mi petas sinjoron atestanton, ke li depoziciu."

Dirinte tion, apogis sin la prezidanto oportune per ku­butoj je tablo kaj deprenis orajn okulvitrojn, evidente pre­parita je pli longa parolo de la atestanto. La plej maljuna senatano sidiĝis komforte por dormi. Protokolanta anĝelo malfermis la libron de l' vivo.

Atestanto Dio tusetis kaj komencis:
"Jes, Kugler Ferdinando. Ferdinando Kugler, filo de fabrikoficisto, estis de sia junaĝo mismora infano; ci bubo, kiom ci ĉagrenis! La panjon li ege amis, sed hontis tion montri; tial li estis ribelema kaj malobea. Ĉu vi memoras, ke vi ekmordis polekson de paĉjo, kiam li volis vin bati, ĉar vi ŝtelis rozojn en ĝardeno de notario?
"La rozoj estis por Irma el familio de impostisto," rememoris Kugler.
"Mi scias," diris Dio. "Tiam ŝi estis sepjara. Kaj ĉu vi scias, kio poste okazis kun ŝi?"
"Mi ne scias."
"Ŝi edziniĝis, edzine prenis Oskaron, filon de fabrikan­to; li seksinfektis ŝin kaj dum aborto ŝi mortis. Ĉu vi me­moras pri Rudolfo Záruba?"
"Kio okazis kun li?"
"Homo, tiu iĝis maristo kaj pereis en Bombajo. Vi du estis la plej malbonaj buboj en la tuta urbo. Kugler Ferdinando ŝtelis jam en sia deka jaro kaj mensogis senĉese; li rilatis kun malbona societo, kiel estis drinkulo kaj almozulo Dlabola, kun tiu li dividis sian manĝaĵon."

La juĝisto mangestis, tio ja ne apartenas ĉi tien; sed Kugler mem sinĝene demandis: "Kaj ... kio okazis kun lia filino?"
"Kun Maria?" diris Dio. "Tiu tute senmoraliĝis. En sia dekkvara jaro ŝi vendadis sin, kiel dudekjara ŝi mortis kaj agoniante rememoris vin. En via dekkvara jaro vi ebriigadis vin kaj fuĝadis el la hejmo. Via patro ĝismorte turmenti­ĝis pro aflikto kaj via patrino plorkonsumis siajn okulojn; vi senhonorigis vian gepatran domon, kaj via fratineto, via bela fratino Marteta ne trovis fianĉon, kiu venus por ŝi en domon de ŝtelisto. Ŝi vivas solece kaj en malriĉo, elĉerpata pro etaj labor-enspezoj, per kiuj ŝin mizerikordaj homoj vundadas."

"Kion ŝi faras ĝuste nun?"
"Ĝuste nun ŝi estas en butiko de Vlĉek kaj aĉetas fadenojn, por kudri ĝis la krepuskiĝo. Ĉu vi memoras la butikon? Foje vi aĉetis tie vitran irizan globeton; tiam vi estis sesjara; kaj jam unuan tagon vi perdis la globeton kaj ne kaj ne ĝin retrovi. Ĉu vi rememoras, kiel tiam vi ploraĉis pro kolerego kaj bedaŭro?"
"Kien ĝi tiam forruliĝis?" demandis Kugler sopire.
"En forfluejon sub defluilo. Ja, homo, tie ĝi kuŝas ĝis nun, kaj de tiam pasis tridek jaroj. Ĝuste nun pluvas sur la tero kaj la vitra globeto skuas en la malvarma, plaŭdanta akvo."

Kugler mallevis la kapon superita. Sed la prezidanto surmetis la okulvitrojn kaj diris milde: "Atestanto, ni devas transiri al la afero. Ĉu la akuzito murdis?"
Dio atestanto kapskuis. "Naŭ homojn li mortigis. La unuan homon en la interbatiĝo. Por tio li senmoraliĝis en la malliberejo. La dua estis malfidela amatino. Pro tio li estis kondamnita al morto kaj fuĝis. La tria estis maljunulo, kiun li prirabis. La kvara estis noktgardisto."
"Ĉu tiu mortis?" ekkriis Kugler.
"Li mortis post tri tagoj," diris Dio, "en teruraj doloroj kaj postlasis ses infanojn. La kvina kaj sesa estis du maljunaj geedzoj; li batmortigis ilin per hakilo kaj trovis nur dek ses kronojn, dume ili havis kaŝitajn pli ol dudek mil."

Kugler eksaltis: "Mi petas, kie?"
"En pajlomatraco," diris Dio. "En tolsako sub la matraco, kie ili kaŝis sian monon ĉantaĝitan per uzuro kaj avaro: La sepan homon li mortigis en Ameriko; li estis almigrinta samlandano, senkonsila kiel infano."
"Do en la pajlomatraco ĝi estis," flustris Kugler mirigite.
"Jes," daŭrigis la atestanto. "La oka homo estis piediranto, hazarde transanta vojon de Kugler, kiam oni persekutis lin. Tiam li havis periostiton kaj frenezis pro doloro. Homo, vi multe suferis. La lasta estis ĝendarmo, kiun li pafmortigis, ĝuste antaŭ sia morto."
"Kial li murdis?" demandis la prezidanto.
"Kiel la aliaj homoj," respondis Dio; "pro kolero, pro monavido, post pripenso kaj hazarde, iam kun ĝuo kaj alifoje pro neceso. Li estis donacema kaj iam helpis al homo. Li estis bona al virinoj, ŝatis bestojn kaj tenis la vorton. Ĉu mi citu liajn bonajn agojn?"
"Dankon," diris la prezidanto, "ne necesas. Akuzito, ĉu vi volas ion diri plede por vi?"
"Ne," diris Kugler indiferente; ĉar nun ĉio estis al li egala.
"La tribunalo foriros por la konsiliĝo," deklaris la prezidanto, kaj kvar konsilistoj foriĝis. Dio kaj Kugler restis en la juĝejo.
"Kiu ili estas?" demandis Kugler kapmontrante al la forirantoj.
"Homoj kiel vi," diris Dio. "En la mondo ili estis ju­ĝistoj kaj ili juĝas do ankaŭ ĉi tie."

Kugler mordetis siajn fingrojn. "Mi opiniis ... nome, mi ne zorgis pri tio, sed ... mi atendus, ke juĝos vi, kiel ... kiel ..."
"Kiel Dio," findiris la granda oldulo. "Sed jen ĝuste tio, komprenu. Ĉar mi ĉion scias, tute mi ne povas juĝi. Tio ne eblas. Ĉu vi scias, kiu vin tiam denuncis?"
"Mi ne scias," diris Kugler surprizite.
"Lucia, kelnerino; ŝi denuncis vin pro ĵaluzo."
"Pardonu," ekkuraĝis Kugler, "sed vi forgesis diri, ke en Ĉikago mi pafmortigis tiun fiulon Teddy."
"Ba ne," oponis Dio, "tiu konvaleskis el tio kaj vivas ĝis nun. Mi scias, ke li estas denuncanto; sed, homo, alie li estas bonulo kaj ege amas infanojn. Nur ne pensu, ke iu estas tute malbona."
"Kial vi ... kial vi, Dio, ne juĝas mem?" demandis Kug­ler mediteme.
"Ĉar mi scias ĉion. Se la juĝistoj ĉion, sed nepre ĉion scius, ankaŭ ili ne povus juĝi; nur ili komprenus ĉion, eĉ la koro dolorus ilin el ĉio. Kiel nur mi povus vin juĝi? Juĝisto scias nur pri viaj krimoj; sed mi scias ĉion pri vi. Ĉion, Kugler. Kaj tial mi ne povas juĝi."
"Kaj kial do juĝas tiuj homoj. . . ankaŭ en la ĉielo?"
"Ĉar la homo apartenas al homo. Mi estas, kiel vi vidas, nur atestanto; sed pri la puno, sciu, pri la puno decidas la homoj - ankaŭ en la ĉielo. Kredu min, Kugler, tio estas en ordo; la homoj meritas neniun alian justecon nur la homan."

En tiu momento revenis la juĝistoj de la konsiliĝo kaj la prezidanto de la Lasta Juĝo fortvoĉe anoncis: "Kugler Ferdinando estas kondamnita pro naŭfoje ripetita krimo de insida murdo, mortigoj kaj raboj, pro delikto de revertenco, pro kontraŭleĝa armil-portado kaj pro ŝtelo de rozoj al dumviva puno en infero. La puno tuj validas. Mi petas, nun plua kazo. Ĉu ĉeestas akuzito Machát Francisko?"

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-08-16 06:00

2026-08-15

UEA facila

Heroldo Komunikas

Katalunisma defio tra la TEJO-Komitato

TEJO formale esprimas sian subtenon al la akcepto de Kataluna Esperanto-Asocio kiel Landa Asocio de UEA” konkludas rezolucio proponita de Kataluna Esperanto-Junularo al la Komitato de la junulara sekcio de UEA, subskribita de Pol Jimenez Isach.

Se aprobita, la rezolucio estus plia tegolo sur la kapon de la UEA-Estraro, kiu jam de jardeko akrobatas inter la aspiro (laŭ iuj, pretendo laŭ aliaj) de katalunistoj havi du landajn asociojn en Hispanio, kion kontraŭas Hispana Esperanto-Federacio.

En la Esperanta Civito tia problemo ne ekzistus, ĉar KEA rajtus peti la aliĝon al la Pakto, same kiel faris aliaj regionaj establoj. Sola dubo estas ĉu la Forumo akceptus la katalunisman asocion, kongrue kun direktivo Barikumutima; probable jes, malgraŭ negativaj spertoj de Esperanta Naturamikaro kun la KEA-estraro (kaj ĝia konsekvenca decido ne plu investi en Katalunio).

Legu pli en “Heroldo de Esperanto” n-ro 2390

de "HeKo 917 4-B, 14 aŭg 26" je 2026-08-15 17:16

La Balta Ondo

Antaŭ 45 jaroj: SEJT-23

sejt-23

Antaŭ kvardek kvin jaroj, la 15an de aŭgusto 1981 en la ripozejo “Sukok”, je 50 kilometroj de Taŝkento (Usbekistano), estis inaŭgurita SEJT-23 (Sovetia Esperantista Junulara Tendaro) kun pli ol 300 partoprenantoj – la plej amasa esperantista renkontiĝo, okazinta en la orienta parto de Sovetunio.

En la blogo “Kronikisto” (https://kronikisto.livejournal.com/) estas legebla ampleksa fotoraporto pri SEJT-23 kun dekoj da fotoj, en kiuj oni povas vidi plurajn tiutempajn aktivulojn (Svetlana Birjukova, Aleksej Birjulin, Stasys Gaidamavičius, Halina Gorecka, Anatolo Ionesov, Viktor Kloĉkov, Boris Kolker, Aleksander Korĵenkov, Vladimir Opletajev, Andrej Peĉënkin, Dmitrij Perevalov, Eŭgeno Perevertajlo, Aleksandr Ŝljafer, Jelena Zaznobina k. m. a.) kaj pritendarajn artikolojn.

La raporto estas dividita je tri partoj:

1. https://kronikisto.livejournal.com/291.html
2. https://kronikisto.livejournal.com/659.html
3. https://kronikisto.livejournal.com/993.html

AlKo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/08/ussr-2/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Antaŭ 45 jaroj: SEJT-23 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-08-15 07:56

Esperanta Retradio

La cerbo prijuĝas laŭ la vido

virtuale laŭtlegas Artema G.

Kion oni vidas pli longe, tio plaĉas pli bone. Tion oni scias se temas pri manĝaĵoj. Sed tiu konstato validas ankaŭ por moralaĵoj.

Ĉu temas pri la manĝaĵoj aŭ pri la aĉetado de nutraĵoj, la okulo kundecidas, ĉiu kuiristo scias tion, kaj en ĉiu superbazaro tio kion oni plej malmulte bezonas kaj kio kostas plej multe estas prezentata tie kie ĝi plej bone trafas la okulojn. Tiam ofte la aĉetoslipo ne estas bremsilo, la emocio superkuras la racion, kaj fine ĉe la hejmenportado de la aĉetitaj varoj oni devas konfesi al si, ke oni ne tiom estas mastro en la propra domo kiel oni mem ŝatus esti: Ni estas subkonscie regataj de la medio.
 
Tio funkcias pere de ĉiuj sensoj - kiu tenas ion malvarman en la mano, tiu kondutas socie malvarme -, kaj ankaŭ per la okuloj. Nu bone, tio ja certe estas tiel rilate al la praktikaj aferoj de la ĉiutago, ekzemple ĉe aĉetado, sed aliflanke se temas pri principaj aferoj, tiam la okulo certe ne kundecidas! Ĉu vere? Psikologoj el la universitato de Lund en Svedio instruas al ni ion alian: Ili invitis testantojn en la laboratorion kaj petis ilin decidi pri moralaj aferoj, ekzemple pri la demando, ĉu "mensogado estas ĉiam malbona" aŭ ĉu "mortigado en certaj kazoj estas pravigebla".

Unue la testpersonoj aŭdis la demandojn, kaj tiam ili vidis la alternativajn respondojn sur ekrano, maldekstre ekzemple videblis: "jen kaj jen pravigebla", dekstre: "neniam pravigebla". La variantoj estis prezentataj dum malsama tempodaŭro, la okuloj sin direktis tien kaj reen, tio estis registrita per kamerao. Kaj tiam oni demandis pri kiu prijuĝo la testanto sin decidis, la alternativa respondo kiu dum pli longa tempo estis videbla, plej ofte trovis konsenton, kaj samtempe la prijuĝo estis donita pli rapide kaj kun pli alta certeco. Tio signifas ke la tien-kaj-reen-irado de la okuloj kaj la prijuĝado en la cerbo interrilatas: Fine oni emas decidi favore al tio kion oni vidis dum pli longa tempo.

En la unua raŭndo la alternativaj respondoj aperis laŭ hazardo, en la dua raŭndo la gvidantoj de la eksperimento decidis. Kaj denove estis elektitaj tiuj respondoj kiujn la testantoj estis vidintaj dum pli longa tempo: La tempo (de la okulaj vidoj) decidas pri la enhavoj (de la prijuĝoj). Tion oni jam sciis rilate al la elekto de manĝaĵoj: Oni prenas tiun pladon kiun oni perceptas pli longe per sia okulo. "La procedo per kiu oni atingas primoralan decidon, estas determinebla per la vido de la okuloj", konkludas psikologo. Kaj alia kolego admonas pri atentemo: "Jam hodiaŭ en komputilaj telefonoj estas instalitaj ĉiaj sensoroj, ili povas ankaŭ sekvi la movojn de la okuloj. Per tio ili havas la potencialon, influi niajn decidojn kiel tio ankoraŭ antaŭ malmultaj jaroj estis neimagebla."

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-08-15 06:00

2026-08-14

La Balta Ondo

La Beneluksa Kongreso ĉe la belga marbordo

Beneluksa

En 2026 la Beneluksa Kongreso okazos en De Haan (Belgio) de la 24a ĝis la 28a de septembro. La renkontiĝo okazos en tute renovigita gastejo kiu situas proksime de komforta sablostrando, ideala por familioj kun infanoj. De Haan estas ĉarma, belepoka urbeto ĉe la marbordo, la plej bela de la belga marbordo. Ĝi troviĝas je 20 km de Ostendo kaj 30 km de Bruĝo.

Ĉefaj ingrediencoj de la kongreso: tutmonata ekzpozicio en la loka biblioteko – koncerto kun muziko kaj poezio – aktivecoj sur la strando – kaj kompreneble la tradiciaj ingrediencoj: prelegoj, kursoj, manlaboro ktp…

Ni aparte provos okulfrapi en De Haan per bonvenigaj aktivecoj por ne-esperantistoj.

Jam aliĝis 72 personoj.

Legu pli ĉe https://benelukso.eu/bnlk26/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La Beneluksa Kongreso ĉe la belga marbordo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-08-14 21:59

Esperanta Retradio

Sukero inter la steloj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado
La spaco inter la steloj ŝajnas esti la lasta loko, kie oni trovus ion dolĉan. Tie regas terura malvarmo, kaj la materio estas tiel maldensa, ke ordinara nubo aspektus kiel muro kompare kun ĝi. Tamen astronomoj ĝµus trovis tie veran sukeron.

La molekulo nomiĝas eritrulozo. Ĝi estas simpla sukero kun kvar karbonatomoj, parenca al aliaj sukeroj gravaj por vivantaj estaĵoj. Sur la Tero ĝi troviĝas ekzemple en framboj, kaj ĝi estas uzata ankaŭ en kelkaj membrunigaj kosmetikaĵoj. Kompreneble, la malkovro ne signifas, ke framboj flosas tra la kosmo. Temas pri tre malgrandaj kvantoj de unu molekulo en vasta nubo el gaso kaj polvo.

La esploristoj direktis du grandajn radioteleskopojn en Hispanio al molekula nubo proksime de la centro de la Lakta Vojo, ĉirkaŭ dudek ses mil lumjarojn for. Molekuloj en la spaco rotacias kaj elsendas aŭ sorbas radiondojn laŭ propra maniero. Tio donas al ĉiu speco de molekulo apartan spektran signon, iom similan al fingrospuro. La sciencistoj unue mezuris la signon de eritrulozo en laboratorio. Poste ili trovis la saman aranĝon en la signaloj venantaj el la nubo.

Kial tio gravas? Sukeroj ne nur dolĉigas nian manĝaĵon. Ili liveras energion, formas partojn de ĉeloj kaj estas esencaj eroj de nukleaj acidoj, kiuj portas genetikajn informojn. Eritrulozo mem ne estas vivo, nek pruvo pri eksterteranoj. Sed ĝi montras, ke relative malsimplaj molekuloj utilaj al la kemio de vivo povas formiĝi jam en la malluma spaco inter steloj.

Laŭ la komputilaj modeloj de la esploristoj, eritrulozo povas ekesti sur la glaciaj surfacoj de etaj polveroj. Pli simplaj molekuloj renkontiĝas tie kaj iom post iom kuniĝas. Kiam poste formiĝas steloj kaj planedoj, tiaj polveroj povas fariĝi parto de kometoj kaj asteroidoj. Tiuj korpoj siavice povas porti la molekulojn al junaj planedoj.

Ni jam sciis, ke meteoritoj kaj asteroidoj enhavas diversajn organikajn substancojn, inkluzive de kelkaj sukeroj. Astronomoj ankaŭ trovis pli simplajn, sukerecajn molekulojn en la kosmo. Sed ĉi tiu estas la unua vera sukero rekte identigita en la interstela medio, kaj ĝi estas pli granda kaj malsimpla ol la antaŭaj trovaĵoj. La trovo do aldonas gravan pecon al malnova demando: ĉu parto de la kruda materialo por la vivo sur la Tero alvenis el la kosmo?

Ni ankoraŭ ne scias la respondon. Sed la universo montriĝas pli bona kemiisto ol ni iam imagis. Eĉ en loko sen sunlumo, planedoj aŭ kuirejoj, la ingrediencoj de la vivo jam povas komenci kuniĝi.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-08-14 06:00

2026-08-13

La Balta Ondo

La oka Usona Bona Film-Festivalo!

filmoj

Restas tempo por konkursi en la 8a Usona Bona Film-Festivalo! La limdato estas la 1a de oktobro 2026.

La premioj:
Unua premio: $1200 (USD)
Dua premio: $800
Tria premio: $600
Kvara ĝis deka premio: po $200

La konkurso estas malferma al ĉiuj, kaj partopreno estas tute senpaga. Por konkursi, filmoj devas:
– esti malpli ol kvar minutojn longaj
– esti tute en Esperanto
– enhavi almenaŭ dek unikajn parolatajn Esperanto-vortojn
– kaj inkluzivi la ĉi-jaran postulatan rekviziton: ringo

Kvin ĵurianoj taksos la filmojn kaj aljuĝos monpremiojn al la dek plej elstaraj filmoj.

Legu pli ĉe https://esperanto-usa.org/eo/2026/06/01/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La oka Usona Bona Film-Festivalo! appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-08-13 21:59

Aperu

Plej popularaj afiŝoj de Julio 2026

Jen listo de plej popularaj afiŝoj dum pasinta julio

  1. La viro, kiu faligis murojn, spektita 14 fojojn de 12 homoj
  2. Kial Ni Estas Perfortemaj? [Teorio de Socia Lernado] 8 spektoj kaj 8 spektintoj
  3. Cómo hablar ESPERANTO en solo 8 MINUTOS 10 spektoj el 8 homoj
  4. La ĝojo perdiĝis en la abundo 6 spektoj, 6 homoj
  5. VORTOJ POR JULIA 9 spektoj de 7 spektintoj
  6. Monato estis terura… Sed ni travivis! spektita 5 fojojn el 5 spektintoj
  7. Ho, mia kor’ 5 spektoj kaj 5 spektintoj
  8. La somero daŭras. Katoj, rozoj, katalpoj kaj lumiĝantaj fontanoj 4 spektoj kaj 4 spektintoj
  9. Kiel ni faras niajn broŝurojn. Eldonejo Kratero. 5 spektoj de 5 spektintoj
  10. Tiel la Mondo Iras – Epopea Versio 4 spektoj el 4 spektintoj

“Cómo hablar ESPERANTO” estis pli spektita ol “Kial ni estas perfortema”… sed kompare, “kial ni estas perfortema” ricevis pli da ŝatoj dum tiu periodo, kaj tial “kial ni estas perfortema” atingas 2an pozizion. Simila situacio por ke “Vortoj por Julia” ŝajnas malplipopulara ol “La ĝojo perdiĝis”, sed ĉikaze, la grava parametro kiu antaŭpuŝis ĝin estis la fideleco de uzantoj, 6 homoj spektis “la ĝojo”, sed 9 aliaj filmoj sekvis rekomendojn, tio signifas ke la spektintoj de tiu filmo pli helpas la ekosistemon, kaj ne nur spektoj, kaj foriro.

Kompare al aliaj monatoj, ni montras ne tro bonan situacion, 319 spektoj entute, dividitaj inter 152 afiŝoj, kaj rekomedoj de tubaro estis sekvataj 287 fojojn, dum julio.

 

Kiel persona komento, ŝajnas al mi surprize ke AI-aĵoj (ArtefaritajInteligentaj-aĵoj) ŝajnas plipopularigi. Homoj kritikas tiun enhavon, sed pli kaj pli spektas ilin, almenaŭ en Esperanto,

 

 

 

de pablo je 2026-08-13 16:56

Le Monde diplomatique en Esperanto

La sama revo de Israelo kaj Barato

Malgraŭ sia proksimeco al Teherano, Pakistano sukcesis diplomatie profiti de la milito en Irano por al si gajni iom da diplomatia reputacio laborante por ĉesigo de militagoj. Barato elektis alian vojon : senkondiĉe subteni sian israelan aliancanon, al kiu ĝi liveris armilojn uzatajn en Gazao kaj kun kiu ĝi elmontras siajn ideologian konkordon.

En Februaro 2026, kelkajn tagojn antaŭ la agreso kontraŭ Irano fare de Usono kaj Israelo, la barata ĉefministro Narendra Modi iris al Tel-Avivo por oficiala vizito. Tiu vojaĝo rezultigis plifortigon de la duflankaj rilatoj per “strategia partnereco por paco, novigado kaj prospero”. Reveninte al Nov-Delhio, Modi ne kondamnis la usonajn kaj israelajn atakojn, sin limigante esprimi sian “zorgegon”.

Malpli da modereco li montris post la 7-a de Oktobro 2023. Modi tiam estis unu el la unuaj ŝtatestroj kiu kondamnis la atakon de Hamaso, kiun li tuj priskribis kiel “terorista” antaŭ ol multobligi subtenajn agojn al Tel-Avivo, kiel sendi milojn da konstrulaboristoj por kompensi la mankon de laboristaro pro la ĉesigo, la 10-an de Oktobro, de laborpermesoj por gazaanoj. La superisma grupo ligita al la partio de Modi, Bharatiya Janata Party (BJP), tiam surprenis la aferon organizante multajn manifestaciojn en subteno al Israelo per la frapfrazo de “Vivu Barato ! Vivu Israelo !” kaj superŝutante la sociajn retojn : oni opinias, ke la granda plimulto de mesaĝoj publikigitaj en X kun la etikedoj #IsraelUnderAttack (‘Israelo atakita') kaj #IStandWithIsrael (‘Mi subtenas Israelon') venas de Barato (1).

JPEG - 136.2 kio
brakumado de S-roj Modi kaj Netanjahu en februaro 2026
foto de ĉefministra ofico de Hindio (GODL-India), via Wikimedia Commons

Kvankam Barato voĉdonis en Majo 2024 favore al la akcepto de la ŝtato de Palestino en la Unuiĝintaj Nacioj (UN), de antaŭ pluraj jaroj pli oftis ke ĝi sindetenis kiam oni voĉdonis rezoluciojn kontestantajn la israelan politikon. Ambaŭ faktoj rivelas la manieron per kiu Modi metode al si kreas strategian spacon kiu ĉiam pli malproksimigas la sudazian giganton de sia historia porpalestina sinteno.

Barato —iama brita kolonio— estis unu el la unuaj landoj kiuj kontraŭstaris la Deklaracion Balfour de 1917, kiu subtenis la kreadon de “nacia hejmo por la juda popolo” en Palestino, tiam sub otomana regado. “Palestino apartenas al la araboj same kiel Anglujo al la angloj aŭ Francujo al la francoj (2), skribis Mohandas Karamchand Gandhi, patro de la lukto por la barata sendependeco, en 1938. En 1947, Nov-Delhio voĉdonis en la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj kontraŭ la partigo de Palestino. Barato ankaŭ estis la unua ne-araba regno kiu agnoskis la Organizaĵon por Liberigo de Palestino (PLO) kiel reprezentanton de la palestinanoj kaj la unua kiu akceptis ĝian gvidanton Jaser Arafat per honoroj de ŝtatestro. Kvankam ĝi agnoskis Israelon en 1950, ĝi nur proponis al ĝi enmigradoficejon en Mumbajo, pli ol mil kilometrojn for de la ambasadejoj de Nov-Delhio (establo kiun Tel-Avivo ne akiros antaŭ 1992).

Postkulise tamen, Nov-Delhio flatis Tel-Avivon por profiti de ĝia armea sperto. En 1962, dum konflikto kiu alfrontigis lian regnon kontraŭ Ĉinujo en la himalaja regiono, la barata ĉefministro Jawaharlal Nehru petis helpon de sia israela sampostenulo David Ben-Gurion. Tiutempe li proponis ke la ŝipoj, kiuj transportis armilojn, ne navigu sub israela flago, kion oni rifuzis al li. Dum la 1960-a jardeko, Nov-Delhio akceptis —kvankam oficiale neis tion— israelajn altrangajn militistojn, same kiel reprezentantojn de Mossad, por ke ili kundividu siajn armeajn sciojn. En 1984, roto de la barata armeo atakis sikhajn armitajn grupojn en Panĝabo : ĝia trejnado estis farita de elitaj unuoj de Mossad.

La kadukiĝo de la sovetia armilaro per kiu tiutempe la barata armeo estis ekipita, foresto de propra militindustrio kaj liberaligo de la ekonomio estis aliaj faktoroj kiuj plifortigis ligojn inter Nov-Delhio kaj Tel-Avivo komence de la 1990-a jardeko. Kiam, en 1998, tri barataj nukleaj testoj estigis teknologian embargon kontraŭ la regno, Israelo daŭre sendis provizojn al sia partnero. Kaj kiam, jaron poste, la barata armeo preskaŭ elĉerpis sian municion pro konflikto kontraŭ Pakistano, denove Tel-Avivo ĝin helpis. Dum la sekvaj jaroj, kiam kaŝmira aŭtonomisma kaj naxalita revolucia geriloj floris, la israela sperto pri sekurecaj aferoj —ĝiaj detektiloj, spavoj, ktp— iom post iom enŝoviĝis en la kontraŭribelajn politikojn de la regno.

Nov-Delhio estas nuntempe la plej granda aĉetanto de israelaj armiloj, kun elspezo de ĉirkaŭ 2 miliardoj da dolaroj ĉiujare, egalvalora al preskaŭ 40% de la vendoj de Israelo. Siaflanke, Tel-Avivo estas la tria el la armeaj provizantoj de Barato, nur malantaŭ Rusujo kaj Francujo. Nuntempe, Barato ankaŭ vendas sian materialon al Israelo, kiel rivelis videaĵo kiu montris restaĵojn de misilo pafita de israela aviadilo en rifuĝejon de gazaanoj kaj sur kiu eblis legi “Fabrikita en Barato” (3).

Tamen, de kiam Modi enpotenciĝis en 2014, la ĉefa motoro de la alianco inter ambaŭ regnoj estas ideologia kaj devenas de la proksimeco inter la politika tendenco personigita de la barata ĉefministro —hindutvo (4)— kaj cionismo. La unua promesas Baraton rezervitan por hinduoj, kaj la dua Israelon rezervitan por judoj. Kaj ambaŭ misuzas la etnan purigadon, internan koloniigon kaj ŝtatan islamofobion por atingi siajn celojn. Tiu sendube estas la kialo, pro kiu la edzino de la israela ĉefministro Benjamin Netanjahu vestis sin oranĝkolore por akcepti Narendra-on Modi en la flughaveno dum lia vizito de la pasinta Februaro : ĝi estas la koloro de la Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS), centjara barata superisma organizaĵo en kiu Modi politike sin edukis (5). Plaĉas al ambaŭ regnoj uzi komunan terminaron kiu gloras la prestiĝon de ĝiaj “antikvaj civilizacioj”, kiuj “de antaŭ pli ol 2000 jaroj estas unuigitaj inter si”, hodiaŭ iĝintaj “grandaj demokratioj” sieĝitaj de la sama malamiko : “terorismo (6).

La intereso de la barataj naciistoj pri cionismo estas nur komparebla al tiu, kiun ili montras pri naziismo. En La mondo post Gazao (Penguin Press, 2025), la barat-brita intelektulo Pankaj Mishra parolas pri sia naciisma familio kaj pri afiŝo de la israela eksstabestro Moshe Dayan (1915-1981) kiu dum longa tempo estis pendanta sur la muro de lia ĉambro. Por tiu penstendenco, la cionisma modelo elstaras pro sia kapablo transformi islamanojn en tiel eksteran kiel internan malamikon. “Oni nomis ilin ĉu palestinanoj, ĉu afganoj aŭ pakistananoj, la radiko de la problemo por baratanoj kaj judoj estas islamo (7), skribis, ekzemple, Rohit K. Vyasmaan, gvidanto de la usona branĉo de la faŝisma organizaĵo Bajrang Dal kaj fondinto de la movado Hindu-Jewish Unity.

En la multaj reakciaj privataj televidkanaloj de la regno, la prezentistoj ĝissate ripetas sian subtenon al Israelo : “Ni ankaŭ estas viktimoj de la samaj radikalaj islamismaj ĝihadistoj kaj teroristoj de kiuj Israelo estas viktimo. Israelo plenumas tiun militon por ĉiuj ni. Israelo plenumas tiun militon por vi kaj mi”, trumpetis, ekzemple, Arnab Goswami antaŭ la kameraoj de la televidkanalo Republic Media Network.

En regno kie la praktiko de bojkoto estis esenca por la sendependeca lukto, alvokoj ĉesi komerci kun Israelo maloftis. Malgraŭ tio, oni povis vidi kiel la barata fabriko Maryan Apparel Private Limited — kiu de antaŭ ok jaroj fabrikas uniformojn por la israela polico— rifuzis ricevi novajn mendojn ekde fino de Oktobro 2023 reage al la israelaj bombadoj sur Gazao. En Februaro 2024, la sindikato de stivistoj Water Transport Workers Federation, ligita al Komunista Partio de Barato, minacis ĉesi ŝarĝi ŝipojn transportantajn armilojn por la milito kontraŭ Gazao. La 21-an de Oktobro 2024, okazis manifestacio kunvokita de Komunista Partio antaŭ la fabriko de Elbit en Hajderabado por postuli tujan haltigon de la armilfabrikado por Israelo.

Sed, dum ariĝoj solidaraj kun palestinanoj antaŭ israela ambasado en Nov-Delhio aŭ en universitataj areoj, centoj da manifestacianoj estis prevente arestitaj pro perturbo de la publika ordo aŭ atenco kontraŭ la tutlanda unuiĝo kaj ĝia integreco. Oni malpermesis preĝi por Gazao en moskeoj. Oni regule konfiskis palestinajn flagojn ; superistaj grupoj denuncis tiujn kiuj portis ilin kaj la polico entreprenis enketojn por karakterizi delikton —“Levi kaj flirti la flagon de eksterlanda regno sur barata grundo”— kiu ne ekzistas en Barato (8). Nenian dispozicion oni adoptis kiam israelaj flagoj etendiĝas en manifestacioj subtenantaj Tel-Avivon.


(1) Marc Owen Jones, “Analysis : Why is so much anti-Palestinian disinformation coming from India ?”, Al Jazeera, 16-an de Oktobro 2023.

(2) Mahatma Gandhi, “The Jews in Palestine”,Harijan, Nov-Delhio, 26-an de Novembro 1938.

(3) “India exports rockets explosives to Israel amid Gaza war, documents reveal”, 26-an de Junio 2024, www.aljazeera.com

(5) Vidu Guillaume Delacroix, “Au cœur de la machine suprémaciste hindoue”, Le Monde diplomatique, Julio 2025.

(6) Ĉiuj citaĵoj ekstratitaj el la parolado de Narendra Modi ĉe la israela parlamento la 25-an de Februaro 2026.

(7) Citita en Azad Essa, Hostile homelands. The new alliance between India and Israel, Pluto Books, Londono, 2023.

(8) Krom kiam la flago estas levita pli alte ol la regna flago.

Hispana

de Camille AUVRAY je 2026-08-13 16:45

Esperanta Retradio

Esperanto plukreskos de malsupre

Je la tago de la inaŭguro de la 111-a Universala Kongreso de Esperanto en Graz, la regiona televido de Stirio elsendis vespere raporton pri la kongreso. Ĝi estis sufiĉe pozitiva, post kiam la plej granda regiona gazeto "Steirerkrone" estis aperiginta tre ampleksan raporton pri la UK kaj nia lingvo. Tial la publika televido ne povis postresti. Tio certe ne estis facila por ili, ĉar ili devis rekoni ke Esperanto ankoraŭ vivas kaj ke la Esperanto-kulturo en Aŭstrio nun eĉ ricevis la statuson de nemateria kultura heredaĵo de UNESKO. Ili malkaŝis sian surprizon per la frazo "La lingvo kiu principe ne ekzistas ...".

Jes, tio estas ŝlosila turnopunkto por nia afero: La lingvo vivas kaj ĝi havas tre grandan hom-kunigan forton. Tio ankaŭ montriĝis tre klare dum la kongreso, precipe dum la vesperaj koncertoj. Kaj tio ankaŭ montras ŝanĝon de paradigmo por Esperanto: Ĝi tute klare fariĝis ĉefe kultura lingvo kaj ĝiaj kongresoj fariĝas pli kaj pli soci-kulturaj eventoj, dum la politika karaktero, ekzemple de la UK, fariĝas daŭre malpli signifa.

La ideo pri komuna kultura lingvo multe pli facile malfermas la korojn de la homoj, ol la ideo pri internacia helplingvo aŭ pri laborlingvo ĉe internaciaj konferencoj. Tio evidentiĝis ankaŭ dum la kongreso en Graz.

Post Kroatio, Pollando kaj nun Aŭstrio, la esperantistoj de Ĉeĥio, Slovakio kaj Hungario volas aliĝi kaj same akiri por la E-kulturo la statuson de nemateria kultura heredaĵo en siaj landoj. Tiu statuso ja klarigos la situacion: La lingvo Esperanto ne estas senŝanĉa projekto por okupi la unuan lokon kiel monda lingvo, sed ĝi estas kvazaŭ planto kiu kreskas de malsupre. Ĝi enradikiĝas en pli kaj pli da socioj, regionoj, certe nun kiel minoritata fenomeno, sed kun alta socia valoro. 

En limregionoj la esperantistoj estas kunliga elemento. Ili ne nur renkontiĝas persone kaj interamikiĝas kun la najbarlandanoj, sed ili ankaŭ interŝanĝas kulturon, ekzemple tradukante siajn popolkantojn al Esperanto, ebligante tiel komunan kantadon. Kaj helpe de Esperanto oni povas en tiaj renkontiĝoj ankaŭ malaltsojle diskuti pri problemoj kiuj ne haltas ĉe la landlimo. Tio havas grandan demokrati-politikan signifon. Do Esperanto povas ĝuste je la interregiona nivelo esti aparte efika.

Ni povas nun tre konscie agi. Ni povas esti fieraj esti portantoj de samtempe tuttera kaj interregiona rimedo por kunkreskigi sociajn strukturojn. Kaj precipe en Eŭropo tiu kunkreskado estas forte dezirata, eĉ se naciismaj partioj lastatempe plifortiĝis kaj kontraŭbatalas tion.

Ni nun zorgu ke unu lando post la alia akceptu la valoron de la Esperanto-kulturo. Tio ankaŭ mobilizos financajn rimedojn kiuj en tiu rilato estas ege bonvenaj. Tio siavice plifortigos la intereson de kapablaj homoj kunagadi en tiu kultura movado.

La bela mesaĝo en tio estas: Ni povas atingi tion de malsupre, sen grandaj financaj rimedoj, interligante nin per la interreto. Jes, tiel nia afero povas plukreski de malsupre.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-08-13 06:00

2026-08-12

La Balta Ondo

La sepa Interkultura Novelo-Konkurso

ink

La Interkultura Novelo-Konkurso estas jam en sia sepa eldono kaj invitas vin verki novelojn kun la temo “Inter du epokoj”.

La protagonisto de via novelo troviĝas inter du epokoj. Kio okazis? Ĉu temis pri fakta tempovojaĝo, aŭ estis trovita io apartenanta al alia epoko? Verŝajne la heroo iras al la pasinteco, aŭ venas de tie kaj vizitas la estontecon. Ĉu aperos homoj, kiuj vivas kvazaŭ en alia tempo? Ĉu du generacioj konfliktos pro malsimilaj valoroj? Kiom malgranda ŝanĝo en la historio, povas influi la nuntempon? Kio okazas, se io ne estus kiel ĝi estas? Kiuj vivoj estos ŝanĝitaj?

Vi havas la ŝancon imagi, ludi kun la temo, esplori la konfliktojn, kaj doni disvolviĝon al la sorto de via protagonisto, transirante inter du epokoj.

Legu pli ĉe https://bobelarto.ink/eo/konkurso/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La sepa Interkultura Novelo-Konkurso appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-08-12 21:53

Heroldo Komunikas

Heroldo 2379: kiu memoras pri la Manifesto de Prago?

Neniu (eĉ en la UEA-estraro) memoras pri la trideka datreveno de la Manifesto de Prago, sed la julia-aŭgusta numero 2379 de “Heroldo de Esperanto” ĵus dediĉis al tiu dokumento unu el siaj monografiaj paĝegoj. 

Male ol la revuo “Esperanto”, kiu kritikaĉis per Probal Daŝgupto la Manifeston de Raŭmo tute ne publikigante ĝin, la monata informa gazeto posedata de Kultura Centro Esperantista aperigas la tutan tekston de la dokumento, la koncernan eltiraĵon de la Komitata protokolo en Prago, kritikon de Ziko Sikosek (1999) kaj laŭdon de Petro Balaz (2016). Tre interesaj la komparo inter Raŭmo kaj Prago fare de Artefarita Intelekto kaj artikoleto pri la aŭtoro, Mark Fettes: “La lasta mesio de la Fina Venko”.

En la unua paĝo la Universala reaperas per artikolo pri UN-strategio kaj alia pri ĝiaj strange administrataj fondusoj. La atento fokusiĝas ĉirkaŭ la Balta Maro, per la renaskita estona asocio kaj per la resurektanta Skandinava Esperanto-Domo. Apudas intervjuo al Giorgio Silfer pri lia lasta libro: “La socia historio de la esperanta popolo”. 

La internaj paĝoj raportas pri la aktiveco de KCE kaj aliaj paktintaj establoj, kun aparta atento al Kultura Esperanto-Festivalo.

Varbekzemplero senpage mendebla ĉe <kce [ĉe] esperantio [punkto] net (kce[at]esperantio[dot]net)>.     

de "HeKo 917 3-B, 12 aŭg 26" je 2026-08-12 19:05

Le Monde diplomatique en Esperanto

La genocido kiu turmentas Namibion

Dekoj da miloj da herero-oj kaj nama-oj estis mortigitaj inter 1904 kaj 1908 de la imperiaj germanaj trupoj en la kolonio de Germana Afrika Sudokcidento, nuntempe Namibio. Iliaj posteuloj, traŭmatizitaj, senigitaj de siaj praaj teroj kaj marĝenigitaj de la centra regantaro, nun sentas sin kondamnitaj ĉee nur kiel spektantoj, la proksimiĝantajn grandajn transformojn en la regna ekonomio.

Dum la posttagmeza torporo, granda parto de la namibiaj parlamentanoj estis duondormantaj la 8-an de Aprilo 2026. La cifera horloĝo indikis 16:35 horojn kiam la opozicia parlamentano McHenry Venaani, membro de la herera komunumo kaj gvidanto de la Popola Demokrata Movado (PDM), staras antaŭ la ŝtatestro s-ino Netumbo Nandi-Ndaitwah. Lia admono vekis la Asembleon : “La germanoj donas unu miliardon jare al supervivantoj de la holokaŭsto. Dum la lastaj tridek jaroj ili donis al ili 90 miliardojn. [...] Sed ili volas pagi nur unu miliardon al la namibianoj dum la venontaj dudek kvin jaroj !”.

Pro ribelo kontraŭ la kolonia okupado kaj konfisko de siaj teroj, inter 1904 kaj 1908 ĉirkaŭ 65.000 herero-oj kaj 10.000 nama-oj —tio estas, proksimume 80% kaj 50% de iliaj respektivaj antaŭmilitaj loĝantaroj— estis ekstermitaj laŭ ordonoj de la germana generalo Lothar von Trota. La plimulto mortis en rektaj luktoj, sed ankaŭ en la kvin trudlaborejoj dismetitaj sur teritorio de tio, kio tiam estis nomata Germana Afrika Sudokcidento (Deutsch-Südwestafrika). En tiu teritorio oni konstruis, en 1905, unu el la unuaj koncentrejoj de la 20-a jarcento. Multaj herero-oj pereis en la dezerto Kalaharo, kie, deviginte ilin tien fuĝi, la armeo ordonis veneni ties akvoputojn. Por ili, same kiel por la nama-oj, la demando pri reparacioj —ankoraŭ ne solvita— daŭre estas esenca.

JPEG - 230.8 kio
kaptitaj herero-oj sur tiama poŝtkarto
publika havaĵo laŭ Wikimedia Commons

La dunoj de la dezerto Namib, malgranda fiŝkapta haveno Lüderitz kaj oceano Atlantiko ĉirkaŭas la ekstermejon de Shark Island ("Ŝarkinsulo"). En ĉi tiu suna aprila dimanĉo, kanto leviĝis el la malgranda duoninsulo kiam du simplaj laŭtparoliloj ludis la unuajn notojn de la afrika spirita kanto Kumbaya. Tiel finiĝis la solenado organizita de reprezentantoj de la nama-a komunumo memore al la germanaj masakroj, meze de dekoj da individuaj nomplatoj dediĉitaj al germanaj kolonianoj, enŝovitaj inter parceloj kiuj indikis kie meti tendojn. Sub premo de la herero-a kaj nama-a komunumoj, en Aŭgusto 2025, la namibia Ministrejo pri Kulturo fine fermis la lokon al kampadistoj. Tamen estas kelkaj restaĵoj : numeritaj afiŝoj kaj rostokradejoj.

Momente imagu, ke ni estas en Aŭŝvico kaj vidas nomplatojn memore al la genocidaj nazioj inter du kampadaj parceloj”, indignas Joshua Castellino. Ĉi tiu barata profesoro pri juro eksciis pri la ekzisto de la herero-a kaj nama-a genocidoj dum siaj universitataj studadoj, legante piednoton. Li veturis de Londono, kie li estas plenuma dekano de la Fakultato pri Arto, Juro kaj Sociaj Sciencoj de la Universitato Brunel, por ĉeesti en la ĉiujara solenado organizita de Asocio de Nama-aj Tradiciaj Gvidantoj (ANTG), kiu grupigas dek tradiciajn aŭtoritatojn kaj kiun li akompanas de antaŭ kvar jaroj en ĝia lukto por akiri reparaciojn.

Castellino insistas pri tiu termino. ANTG, same kiel la Herero-a Tradicia Aŭtoritato (HTA), ĉefa organizaĵo reprezentanta la herero-an popolon, tute malakceptas la evoluplanon proponitan de Germanujo kaj prezentitan per komuna deklaracio kun la namibia registaro en 2021. En ĝi, Berlino sin devigas subteni “la rekonstruon kaj evoluon” de Namibio per financa programo de 1,1 miliardoj da eŭroj distribuotaj dum tridek jaroj. Ĝi neniam mencias la vortojn “reparacio” nek “monkompenso”, kaj ankaŭ ne redistribuon de teroj konfiskitaj dum la kolonia epoko (1).

Eĉ hodiaŭ, proksimume 70% de la namibiaj kultiveblaj teroj apartenas al blankaj farmistoj —plejparte posteuloj de germanaj kolonianoj— kiam ili estas malpli ol 2% de la loĝantaro (2). Aliflanke, ekzistas malmultaj statistikoj pri herero-oj kaj nama-oj. Iĝintaj malriĉaj malplimultoj, ili vivas ĉefe de brutobredado sur komunumaj teroj aŭ laboras kiel braklaboristoj, paŝtistoj, ĝardenistoj kaj domservistoj (3).

Mallaŭte, en malgranda komunuma ĉambro de Lüderitz apud la solenejo, Sima Luipert rakontis sian historion. Ĉi tiu virino estas escepto inter la nama-oj, kun malmulta reprezentado en la publika administracio, ĉar ŝi sukcesis fari sian vojon ĝis akiro de posteno en teritoria publika servo. Krome, ŝi respondecas pri internaciaj aferoj en la teknika komitato pri genocido de ANTG kaj dediĉas sian tutan liberan tempon al la juĝa batalo entreprenita ĉe namibiaj, germanaj kaj usonaj tribunaloj por devigi Berlinon pagi reparaciojn rekte al posteuloj de la genocido. Ĝis nun, sensukcese.

Ŝi mem apartenas al la kvara generacio de pluvivantoj. Ŝi parolas pri sia praavino, internigita en la trudkampejo de Shark Island kaj “ludonita” al germana koloniano. Pri sia avino, frukto de seksperforto. Kaj pri la malfacilaĵoj, kiujn ŝia popolo hodiaŭ renkontas por trovi sian lokon en socio, kiu, ŝi asertas, tenas siajn malplimultojn for de la gravaj decidoj, kiuj povas modifi la regnan ekonomian evoluon.

En Majo 2023, tiuj komunumoj senpotence konstatis la subskribon de koncesio inter la namibia ŝtato kaj Hyphen Hydrogen Energy, entrepreno posedata plejparte de germana kapitalo, por evoluigi gigantan projekton de verda hidrogeno en la naturparko Tsau-Khaeb, sude de Lüderitz. La nama-oj depostulas la preskaŭ 4.000 kvadratajn kilometrojn koncernitajn de la projekto, situantajn en la kerno de la regiono Great Namaqualand, teroj konfiskitaj de la germanoj dum la koloniigo kaj poste transdonitaj al la ŝtato.

Hyphen celas profiti resursojn de Namibio per la konstruo, en tiu protektita parko, de ventoturbinoj kaj grandegaj sunpanelaroj por produkti hidrogenon, kiu poste estos eksportita al Eŭropo kiel amoniako. Kun anoncita investo de 10 miliardoj da dolaroj —kio egalvaloras pli ol 75% de la malneta enlanda produkto (MEP) de Namibio—, tiu projekto povas diversigi ekonomion kiu nuntempe dependas de minekspluatado (diamantoj, uranio, kupro, inter aliaj), agrikulturo kaj fiŝkaptado. Kvankam ĝia realigebleco restas pruvota, Eŭropa Unio sin devigis fine de 2025 parte financi pligrandiĝon de la fiŝkapta haveno de Lüderitz, bezonan por konstrui eksportkajon por amoniako. Kvankam tio signifas, denuncas ANTG, “kripligi” la lokon de Shark Island, katalogitan kiel regnan heredaĵon.

Por la loĝantaro ĝenerale, tiu modelo povas eĉ pli pligravigi la malegalecojn (4). En regno en kiu la koeficiento de Gini, mezuranta la malegalecojn, estas la dua plej alta el la kontinento post tiu de Sudafriko, heredo de la rasapartismo kiun ambaŭ regnoj suferis —ĝis 1979 okaze de Namibio (5)—. Por la nama-oj, tiuj projektoj ankaŭ estas simptomaj de manko de konsidero de la namibia ŝtato al ties malplimultoj en politika sfero plejparte superregata de la ovambo-a komunumo. Ĉi tiu nuntempe enhavas ĉirkaŭ 50% de la namibia loĝantaro, taksita je tri milionoj da personoj distribuitaj sur teritorio unu kaj duonon fojojn pli granda ol metropola Francujo. Ĝiaj reprezentantoj estas plimulto en la vicoj de la prezidenta partio Organizaĵo de la Popolo de la Sudokcidenta Afriko (Southwest African People's Organization - SWAPO), reganta ekde la sendependeco en 1990.

La konstanta superregado de la ovambo-oj super la namibiaj regadstrukturoj —registaro, publika administracio, institucioj de direktado de SWAPO— iĝas la membroj de tiu komunumo prioritataj profitantoj de eventuala plirapidigo de la regna industriigo (6). Krom la verda hidrogeno, Namibio ankaŭ aspiras iĝi, ĉirkaŭ 2031, regno produktanta hidrokarbonojn, impulsata de la eltrovo de petrolo en maraj kuseĵoj en ekstremprofundaj akvoj fare de multnaciaj kompanioj kiel TotalEnergies, Shell aŭ Galp.

Momentojn antaŭ ol McHenry Venaani ekparolos la 8-an de Aprilo 2026, la prezidanto Netumbo Nandi-Ndaitwah finis sian duan paroladon al la regno. Dum ŝia interveno, la prezidanto ektraktis la aferon pri la genocido kaj anoncis ke nova kuna deklaracio kun la germana registaro baldaŭ estos submetita al parlamento antaŭ ol subskribo. Kaj ŝi aldonis : “konkludo estas nun atingebla, eble antaŭ la jarfino”. Tiam, eniranta en la marĉejon de kalkuloj kaj komparoj, la opozicia deputito Venaani postulis “almenaŭ 10%” de la sumo pagita al la judoj, “kiuj grandnombre mortis, 6 aŭ 7 milionoj, sed, se ni parolas pri procentoj, 60% de la nama popolo kaj 80% de la herero-a popolo estis ekstermitaj”. Antaŭ ol fini per retorika demando : “Ĉu la registaro volas konduki la intertraktadojn por ke oni atingu justan interkonsenton por tiuj komunumoj ?

La depostuloj de herero-oj estas sporade defendita de malgrandaj opoziciaj partioj. Ĝis meze de la 2010-a jardeko, la partio SWAPO (51 parlamentanoj) siaflanke singardeme ne tuŝis la demandon. Post la sendependiĝo, atingita en 1990 post tri jardekoj da germana koloniigo (1884-1915) kaj 75 jaroj da sudafrika regado (1915-1990), la liberiga movado volis rekonstrui la ŝtaton surbaze de devizo “Unu Namibio, unu nacio”. Celo : eviti ke la etnaj, regionaj aŭ lingvaj apartenadoj iĝu kaŭzoj de politika rompo. En tiu situacio, la prioritatoj de tutlanda atingo longe formetis la specifajn depostulojn de la herero-a kaj nama-a popoloj.

Namibio devis atendi ĝis 2025 por organizi sian unuan oficialan solenadon pri la okazintaĵoj kaj deklari la 28-an de Majo feritago. Sed la ĉefaj organizaĵoj reprezentantaj herero-ojn kaj nama-ojn ne agnoskas tiun daton, elektitan pro decido farita de la germanaj aŭtoritatoj en 1907 fermi la koncentrejojn, kaj ili konsideras ke ĝi estis trudita al ili sen antaŭa konsulto. La enhavo de la solenado ankaŭ ne kontentigis ilin. “Kvardek kvin minutojn da ceremonio gvidita de la prezidanto kaj ĉefministro, sen ni : tio estas ĉio, kion la ŝtato kapablis doni al ni, pli ol jarcenton post la genocido”, amare konstatas la supera estro de HTA, Mutjinde Katjiua.

Tiu kritika sinteno lasas relative indiferentaj la kadrulojn de la partio SWAPO, malmulte interesatajn pri la sorto de malplimultoj “kiuj neniam estas kontentaj”. Kondiĉe de anonimeco, pluraj el ili opinias, ke tiuj komunumoj jam devas “konsideri finita tiun aferon”. Konscia pri la grando de tiu malkonsento, Katjiua atendas nenion de la aŭtoritatoj, al kiuj li riproĉas, ke ili ne defendis la interesojn de lia popolo dum la intertraktadoj. Inter aliaj kritikoj, li denuncas ekskludon el la repaciĝa procezo de la idoj de la herero-oj kiuj estis devigitaj forlasi Namibion por ekloĝi en Bocvano, Sudafriko aŭ Angolo. Kaj la reteniĝemon de la ŝtato por ektrakti aferojn kiuj povas veki dubojn pri la tutlanda unuiĝo. “La namibiaj germanoj hodiaŭ vivantaj en Namibio, ĉu ili estas najbaroj aŭ eksterlandanoj ?”.

Ĵusa decido de Afrika Unio donis novan impulson al ilia lukto kaj al tiu de la nama-oj. La 15-an de Februaro 2026, en Adis-Abebo, la tutafrika organizaĵo aprobis historian rezolucion, kiu karakterizas sklavecon, deporton kaj koloniismon kiel krimojn kontraŭ la homaro kaj agojn de genocido kontraŭ la koncernitaj popoloj (7). Ene de tiu kadro, la membro-ŝtatoj sin devigis “kune labori, laŭ solidara kaj kolektiva maniero, por atingi ilian rekonon kiel tiaj en la internacia nivelo”. Kuraĝiga signo por Mutjinde Katjiua, kvankam la perspektivoj daŭre estas malproksimaj : “ni pretas rezisti, eĉ per longa tempo”.


(1) Komuna deklaracio de la registaroj de la Federacia Respubliko de Germanujo kaj Respubliko de Namibio, 15-an de Majo 2021, www.parliament.na

(2) Ellison Tjirera, “Namibia's intractable land question”,Current History, volumo 122, n-ro 844, Berkeley, Majo 2023.

(3) Henning Melber, “Colonialism, land, ethnicity, and class : Namibia after the Second National Land Conference”, Review of African Political Economy, volumo 54, n-ro 1, Abingdon-on-Thames, Aprilo 2019.

(4) Maximilian Rischer, “Development for whom ? A case study of the Hyphen Hydrogen Project in Namibia”, Namibian Journal of Social Justice, volumo 4, Vindhuko, Novembro 2024.

(5) Raporto pri taksado de la projekto “Development Bank of Namibia”, Afrika Banko por Disvolviĝo, Decembro 2024, www.afdb.org

(6) Kira Alberts kaj Haylene Bossau, “Legacies of power : A comparison of post-colonial party dominance in Namibia and South Africa”, Journal of Asian and African Studies, volumo 61, n-ro 1, 2026.

(7) Decido pri la karakterizado de la sklaveco, deporto kaj koloniigo kiel krimoj kontraŭ la homaro kaj genocido kontraŭ la popoloj de Afriko, tridek-naŭa ordinara sesio de la Konferenco de Afrika Unio, Adis-Abebo, 14 kaj 15 Februaro 2026.

Hispana

de Clotilde RAVEL je 2026-08-12 16:53

Esperanta Retradio

Konkursa travivaĵo

Tiun ĉi sonartikolon de Jindra Drahotová produktis Jarka Malá, ambaŭ el Ĉeĥio
Kiam oni anoncis literaturan konkurson por senioroj por la jaro 2019 en loka klubo Klementinka, kun temo: Mia neforgesebla travivaĵo dum libertempo aŭ ferio, mi ekpensis. Jes, temas pri dekoj kaj dekoj da ferioj, libertempoj, festotagoj ligitaj al semajnfinoj, Eble tiaj travivaĵoj estas centoj en mia aĝo. Kaptis min volo elekti al mi tiun unikan travivaĵon.

Ĉe mia vilaĝa avino Anna el Bezdědice, patrino de mia patrino, la ferioj somere estis laboraj, mi multe lernis por vivo. Oni bakis panon en grandega forno, rikoltis grenon, papavon, linon, senplumigis anserojn, manĝigis porkojn, sed estis sufiĉe da tempo kuradi en arbaro kaj ĝardenoj kun infanaro. Mi eĉ povis rigardi naskon de bovido, eĉ de bebo homa.

Tre bone mi memoras brilajn feriojn ĉe onklino Marta en ŝia dometo, preskaŭ kabano algluita sur roko. Ŝi bakis dolĉegrasajn tortojn kaj satigajn manĝojn en tempo postmilita, kiujn mi kiel urba knabino tute ne konis. En memoro restis al mi ŝia ĝardeneto super staloj kaj staletoj ĉizitaj en roko, kie sur nuda mallarĝa roko sur sterko de ŝiaj bestoj kreskis riĉe bela legomo. Ankaŭ mi rememoras ŝiajn du oksojn kun enorme longaj kornoj. Dum ili pace revenis post laboro en sian stalon kun mallaĝa pordo, ili turnis kapon flanken por enveni. Mi admiris ilin. Mi admiris ĉion, ĉar ĉio en onklina dometo estis utila, saĝe uzata, nenia malŝparo.

Ferio ĉe onklino Jarča estis tute alia. Ŝi posedis grandan belan domon ĉe lago. En lago mi lavis makulitajn bindojn de miaj du malgrandaj kuzinoj kaj grandaj karpoj venadis kaj manĝis enhavon el bindoj. Tie mi vidadis belan knabon. Li nomiĝis Herbert. Lia voĉo havis germanan akĉenton. Li tre plaĉis al mi. Li kaptadis fiŝojn en la lago. Ŝtele ni rigardis unu la alian. Mi estas certa, ke lin mi rekonus eĉ hodiaŭ …

Mallonga ferio ĉe onkloj Pepik kaj Marula en Kamenický Ŝenov, la medio tre malsimilis. La onklo estis akademia pentristo kaj volis, ke mi parolu ĝuste laŭ normlingvo. En lia vilao estis nombro de belaj vitraj aĵoj, kiujn mi neniam vidis kaj konis, eĉ gastoj tie estis iel aliaj.

Mirindan rememoraĵon mi travivis kun onklo Láďa. Estis vintro kun freŝa neĝo. La onklo volvis min en pelton kaj sidigis min en ĉevalsledon. Sur amaso da neĝo kaj faletantaj neĝeroj en freŝa vento ni veturis kiel konkurse, nigra ĉevalo galopis, sonoris tintiletoj. Jam neniam plu mi spertis tian freŝan aeron. Tian unikan senton! Okazas al mi, kiam venas al mi bela sonĝo, ĝi alvenas el tiu vintro.

Post horoj de dolĉaj rememoradoj venis vespero. Mi decidis, ke morgaŭ mi daŭrigos kaj rememoros libertempojn. Kun tiu ideo mi ekdormis.


Sano de nia cerbo dependas de socia interago. Ju pli malmulte la homo estas socie aktiva, des pli li perdas el cerbo la grizan mason sur sia cerbo, kiu akceptas informojn. Do, bazo por teni cerbon en bonaj kondiĉoj, estas interrilatoj kun amikoj kaj proksimuloj, ĉar nia cerbo tiamaniere kreas novajn vojojn inter cerbaj ĉeloj kaj helpas al aktiveco. Nia cerbo tiel restadas akceptanta lernadon en ĉiu aĝo.



de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-08-12 06:00

2026-08-11

Heroldo Komunikas

Ekis la dua EIE-kurso pri la esperanta literaturo

La dua akademia jaro de Esplora Instituto de Esperantologio komenciĝis en Ĉaŭdefono per la semajno en fizika ĉeesto de la kurso pri la esperanta literaturo, gvidata de d-ro Giorgio Silfer; la kurso enhavas institucian kaj monografian partojn: la unua dediĉita al la literaturhistorio, la dua al la teatro de niaj ĉefaj aŭtoroj.

La docento traktis la dramarton de Baghy, Boulton kaj Silfer, sed ankaŭ dediĉis atenton al la unusola vera teatraĵo de Sándor Szathmári, Budapesta ekzameno. La studentoj spektas ankaŭ filmojn kun dramoj el diversaj aŭtoroj, krome aŭskultas radiodramojn, kiujn ili analizas kaj komentarias.

Atenton oni dediĉas eĉ al la teatra terminologio, danke al terminaro komencita, sed nur duone finita, fare de Georges Lagrange.

Profundigo de la unua periodo reliefigas ke esperanto, danke al la traduka literaturo, funkciis kiel ponto al slavaj ĉefverko, precipe la pola kaj la rusa. Paradokse, la literaturo en Lingvo Internacia ne estas internacia, sed favoras la konon pri difinitaj partoj de Eŭropo, precipe la mezorienta.

de "HeKo 917 2-B, 11 aŭg 26" je 2026-08-11 20:57

La Balta Ondo

Graco iomete pli amasa ol Brno

graco

Laŭ la statistiko, aperinta en la retejo de UEA (https://uk.esperanto.net/2026/aligxintoj) al la 111a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazis de la 1a ĝis la 8a de aŭgusto 2026 en la urbo Graco (Graz, Aŭstrio), aliĝis 1138 personoj el 62 landoj.

La plej multaj aliĝintoj (151) estas el Germanio. Vidu la liston de la dek landoj kun pli ol tridek aliĝintoj:

151 Germanio
104 Francio
96 Pollando
67 Aŭstrio
60 Hungario
45 Kroatio
42 Italio
39 Ĉeĥio
34 Usono
32 Korea Resp.

Pasintjare al la 110a Universala Kongreso de Esperanto en Brno (Ĉeĥio) aliĝis 1132 personoj, je ses personoj malpli multaj ol ĉi-jare en Graco (vidu ĉe https://sezonoj.ru/2025/08/brno-34/)

La 112a Universala Kongreso de Esperanto okazos de la 3a ĝus la 10a de julio 2027 en Melburno (Aŭstralio).

AlKo

Foto de John Huang

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/08/graco-38/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Graco iomete pli amasa ol Brno appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-08-11 18:45

KARAPACO-PANORAMO

Esperanta Retradio

Misnutriĝo kaj mensaj perturboj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Psikaj simptomoj povas ankaŭ esti kaŭzataj de misnutriĝo. Intensa deziro de specifaj nutraĵoj, kognaj perdoj kaj troa laceco devas atentigi kuracistojn kaj familianojn pri la bezono taksi nutrajn misstatojn por trovi eventualajn mankojn aŭ troan englutadon de iuj substancoj.

Troa deziro de sukero: ĉi tion kaŭzas englutado de tro granda kvanto da karbonhidrato kaj de industrie prilaboritaj manĝaĵoj (sed sen sufiĉe da proteinoj kaj fibroj), kio povas estigi nestabilajn nivelojn de glukozo en la sango.  Oni devas kontraŭi tion per saniga englutado de iuj vitaminoj kaj malpliigo de sukero en la dieto.

Laceco kaj malaltaj niveloj de glukozo en la sango: ĉi tion kaŭzas nesufiĉa englutado de kalorioj, proteinoj kaj fero. Ankaŭ manko de kromo kaj magnezio. Vitamino C estas utila aldono al la manĝokutimoj, en tiu situacio.

Perdo de mensa koncentriĝo: ĉi tion povas kaŭzi manko de vitaminoj B12 kaj B9. Krome, tro multe da industrie prilaboritaj manĝaĵoj estas ligitaj al tro rapida kogna perdo. Iuj medikamentoj, tro longe englutataj, povas malpliigi la kvanton de tiuj vitaminoj en la korpo, kaj ankaŭ vegana/vegetarana dieto. Kontraŭ tio foje necesas alpreni vitaminojn en formo de medikamento.

Letargio kaj manko de energio: al tio ligiĝas manko de fero, vitamino B12, vitamino D kaj magnezio. Oni devas ankaŭ atenti pri ĝusta englutado de sufiĉe da kalorioj. Eĉ pacientoj, kiuj ne suferas de anemio povas fariĝi pli energiaj post englutado de medikamentoj enhavantaj feron. Ankaŭ estas tre grave atenti pri sufiĉa trinkado de akvo dum la tuta tago.

Depresio: ĉi tion povas kaŭzi manko de vitamino B12 kaj vitamino D. Krome, manko de grasacidoj (oleoj). Plej utila estas alpreno de la tiel nomata mediteranea dieto.

Maldormado kaj misdormado: pri tio oni devas esplori pri la nivelo de magnezio en la korpo. Estas do rekomendinde, ke oni manĝu tion, kio enhavas magnezion: kukurbon, kaŝtanojn, migdalojn, spinacon , fazeolojn, avenon, avokadon kaj maldolĉan ĉokoladon. Vitaminoj kaj fero estas gravaj por la produktado de serotonino en la cerbo kaj en la intesto. 

Ekvilibra nutriĝo estas gravega por la homa sanstato, kompreneble. Kaj en la moderna mondo la vivstilo ne ĉiam favoras tion. Foje, estas necese repensi siajn manĝokutimojn kaj konsiliĝi kun fakulo pri nutrado. Krome, de frua aĝo infanoj devas esti edukataj al bonfara dieto. 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-08-11 06:00

2026-08-10

La Balta Ondo

La aŭgusta rabato en la libroservo de UEA

EsperoEsenca parto de ciu Universala Kongreso de Esperanto estas la muziko. La tripersona familia grupo “Sepa kaj Asorti” el la urbo Visaginas (Litovio) dancigis aŭskultantojn kaj en fizika kaj en virtuala kongresoj.

La libroservo de UEA ofertas la kompaktdiskon “Espero” de “Sepa kaj Asorti”, kiu estis eldonita en la 2013a jaro, kun sesona rabato sendepende de la kvanto.

Mendu ĝin ĉe https://katalogo.uea.org/?inf=8978

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La aŭgusta rabato en la libroservo de UEA appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-08-10 21:58

Heroldo Komunikas

28a Tago la Pakto por la Esperanta Civito

La hodiaŭa Tago de la Pakto trovas ĉi-jare unuafoje aplikata la direktivon Barikumutima, laŭ kiu aliĝo al la Pakto fariĝis iom pli malfacila, interalie pro la devigo liveri la lastajn bilancon kaj spezkalkulon de la petanta establo (art. 3.2.5).

Efektive, el tri establoj kiuj interesiĝas ĉi-jare pri aliĝo al la Pakto nur unu (Estonaj Amikoj de Esperanto) estas jam tute konforma al la direktivo kaj preta por la aprobo de la Forumo.

La severeco en la paktaniĝo estas rekta sekvo de la kresko de la Esperanta Civito, kies kapitalo jam estas tro granda por akcepti sen kontrolo la novajn establojn. Samtempe kaj paralele la Konsulino iniciatis enketon pri la paktintoj en malfacilecoj (kvar, el kiuj tri ekster Eŭropo). 

Malgraŭ tio, la Esperanta Civito daŭre kreskas, per kolektivoj kaj individuoj. Rilate la duajn estas rimarkinda ia selekta kriterio, kiu alportas aktivajn kadrojn pli ol pasivajn civitanojn.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  

de "HeKo 917 1-C, 10 aŭg 26" je 2026-08-10 16:19

28a Tago de la Pakto por la Esperanta Civito

La hodiaŭa Tago de la Pakto trovas ĉi-jare unuafoje aplikata la direktivon Barikumutima, laŭ kiu aliĝo al la Pakto fariĝis iom pli malfacila, interalie pro la devigo liveri la lastajn bilancon kaj spezkalkulon de la petanta establo (art. 3.2.5).

Efektive, el tri establoj kiuj interesiĝas ĉi-jare pri aliĝo al la Pakto nur unu (Estonaj Amikoj de Esperanto) estas jam tute konforma al la direktivo kaj preta por la aprobo de la Forumo.

La severeco en la paktaniĝo estas rekta sekvo de la kresko de la Esperanta Civito, kies kapitalo jam estas tro granda por akcepti sen kontrolo la novajn establojn. Samtempe kaj paralele la Konsulino iniciatis enketon pri la paktintoj en malfacilecoj (kvar, el kiuj tri ekster Eŭropo). 

Malgraŭ tio, la Esperanta Civito daŭre kreskas, per kolektivoj kaj individuoj. Rilate la duajn estas rimarkinda ia selekta kriterio, kiu alportas aktivajn kadrojn pli ol pasivajn civitanojn.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     

de "HeKo 917 1-C, 10 aŭg 26" je 2026-08-10 16:19

Landaj asocioj skoldas la Universalan

La Komitato de la Universala rifuzis trakti nun la buĝeton de la Asocio: tial ke ĉirkaŭ 90% de la Komitato konsistas el reprezentantoj de la landaj asocioj, oni facile deduktus ke la organizo ne plu ĝuas la konfidon de la landaj asocioj mem, kun situacio analoga al tiu de 1932 (ankaŭ tiam pro financaj demandoj) — ĉu vere?

Jes, se krome la Komitato “taskigis” la estraron ĝis la fino de la jaro a) prezenti detale la spezojn de ĉiu fondaĵo kaj fonduso por la jaro 2025, b) prepari buĝeton por la jaro 2027 kiu provas plani por ĉiu enspezo kaj elspezo, inkluzive de la fondaĵoj kaj fondusoj, c) finprepari kaj prezenti la kontojn de la Universalaj Kongresoj de 2022, 2023, 2024 kaj 2025.

Pri ĉi-lasta punkto la Estraro povus eskapi, ĉar la efektiva respondeco apartenas al E@I, al kiu la kongresoj estas adjudikitaj per profesia kontrakto. Sed ĝenerale la afero aspektas survoje al la statuso de “sub kontrolata administrado”, la etapo antaŭ ol la livero de librotenado al tribunalo.

Legu pli en “Heroldo de Esperanto” 2340, septembro 2026

de "HeKo 916 9-B, 9 aŭg 26" je 2026-08-10 11:40

Le Monde diplomatique en Esperanto

Granda miskompreno pri faŝismo en Francio

El la prezidenta balotado de 2027 rezultos ne regada ŝanĝo, sed verŝajna rompo. Kia ? Por deturni tian okazaĵon per venko de Nacia Ariĝo, parto de la maldekstro mobilizas kontraŭ la faŝisma danĝero. Kaj tiel neglektas alian hipotezon...

En la granda ludo de prognozoj pri la politika estonto en Francio, jen unu kiu superstaras ĝiajn konkurantojn en la maldekstraj debatoj ekde du jardekoj : "Jen faŝismo !" - komprenu : ni tutrekte iras tien. Pro lia kulto de polico, lia obsedo pri sekureco, kaj lia hontosignado al junuloj de enmigrulaj devenoj, tiuj "friponoj" purigendaj per "Kärcher", S-ro Nicolas Sarkozy estis tre kritikita pri tiu temo en la finaj 2000-aj jaroj. Dum la jaroj 2015-2016 la islamistaj atencoj, la psikozo pri "junuloj radikaliĝintaj" kaj la ondo da rifuĝintoj el Prosksim-oriento profunde enradikigis en parton de la loĝantaro la ideon de "enlanda malamiko" preta ataki la Respublikon kun helpo de ia maldekstro. Prezidanto François Hollande enbatis plian najlon, kiam li volis nuligi la francan naciecon de junuloj havantaj du naciecojn, naskiĝintaj francoj kaj kondamnitaj pro "krimo estiginta gravan lezon al la regno". Kun punpremoj al socialaj movadoj, normaligo en amaskomunikiloj de temoj iam limigitaj al la plej ekstrema konservatismo, senĉesa kreskado de Nacia Ariĝo (RN) dum la du mandatoj de S-ro Emmanuel Macron kaj la favoro de la mastraro al tiu partio, tiu ĉi hipotezo iĝis certaĵo : faŝismo gajnas Francion (1).

La referenco al la reĝimo de Mussolini kaj al la epoko inter la du mondmilitoj havas certan avantaĝon : ĝi stampas la cerbojn. Ĝi supozas la ideon de aŭtoritatema ŝanĝo tuj kiam la ekstremdekstro enpotenciĝas per kapitulaco de la tradiciaj partioj, kiuj cedas al sia kontraŭulo la debatan kadron. Temas do pri mobiliziĝi dum tio ankoraŭ eblas, inspirante sin de kontraŭfaŝimaj luktoj famaj, kvankam ne ĉiam venkaj. Sed ĉu la faŝisma fantomo ne kaŝas danĝeron malpli impresan sed ja pli konkretan ? Tiun de iompostioma drivado al reĝimo de jura apartigo en kiu, same kiel en Israelo, parto de la loĝantaro konsiderata kiel alitipa estas disciplinata kaj limigita al subalterna rango per submeto al aparta juro. Faŝisma direktigo necesos multekostan trudodevigan rompon kaj providencan ĉefon kiun kontraŭstarigos daŭre potencaj burĝaj institucioj. Apartigo 2.0 efektivigos nur "nacian preferon", simbolan postulon de RN pravigitan de balotrezulto, kiu jure disigos loĝantaron konforman al "franca identeco" el aliaj, kaj tiel solvos ekvacion kiu troviĝas en multaj eŭropaj regnoj.

Simple esprimita, la demando pri enmigrado, ĉirkaŭ kiu la ideologiaj konfliktoj aperas, konsistas en du aferoj, unu demografia kaj alia politika. Trafita de rapida maljuniĝo kaj falo de fekundeco, la loĝantaroj de la Malnova Kontinento - kiu nun ja taŭge meritas tiun nomon - troviĝas en situacio en kiu ne eblas funkciigi la ekonomian maŝinon sen uzi enmigradon. Tiu fakto, vaste dokumentita (2), avantaĝas kaj samtempe lezas la ekstremdekstrajn partiojn. La falo de naskiĝoj kaj la kreskanta proporcio de maljunuloj donas bonan terenon al la sekurecemaj diroj, profetaĵoj pri deklinado kaj timo pri "granda anstataŭigo". Sed ili metas problemon al ekonomiaj elitoj, sen kiuj ekstremdekstro ne povas regi. En Italio, S-ino Giorgia Meloni, elektita laŭ linio kontraŭmigrula, subskribis en 2025 duan trijaran dekreton permesantan importadon de 500 000 fremdaj laboristoj por kontentigi la agrokulturan, konstruan kaj turisman mastrarojn. Samtempe kiam li priskribis la ĉeeston de migruloj, kiel "problemon en la urba pejzaĝo", la germana kanceliero Friedrich Merz respondis al admonoj de dungistoj pri manko de laborforto per kreo de interreta agentejo por dungado de fremduloj nomita Work-and-Stay (Laboru kaj restu). " Ne la mastroj postulas amasan enmigradon, sed ja la ekonomio", tiel klarigis en Radio Classique (19-a de decembro 2023) S-ro Patrick Martin, prezidanto de Medef, granda franca asocio de mastraro.

Malgraŭ la mirakloj de aŭtomatigo, kaj eĉ la promeso de ekstremdekstra ekskandidato Éric Zemmour ke "robotoj anstataŭos migrulojn (Europe 1, 23-a de junio 2026), la inĝenieroj de Silica valo ne planas ke artefarita intelekto purigos senaŭtonomecajn maljunulojn. Tiu transformo en la aĝproporcio - piramido transformiĝas al fungo - akompanas alian en la seksa ordo : dum la virinoj superas la virojn en la supera lernado, krom en plej prestiĝaj sektoroj, la sendiplomaj aŭ malalte diplomitaj viraj junuloj vidas enmigradon kiel minacon des pli grandan, ke ilia socia kaj edzeca pozicio malfortiĝas. Nu, la migradoj plirapidiĝas en la mondo de kelkaj jardekoj : oni nombris 304 milionojn da internaciaj migrantoj en 2024, kontraŭ 174 milionojn en 2000, kresko de 2,8% al 3,7%. En Eŭropo, tiu nombro atingis 94 milionojn en 2024 kontraŭ 56 milionojn en 2000, kun egala totala loĝantaro (3).

La dua parto de la ekvacio estas politika : pligraviĝo de ekstremdekstraj partioj mallaŭdantaj islaman enmigradon el Afriko aŭ Proksim-oriento. En Francio la kandidatoj de RN iris de 11,3% kaj neniu elektito en la parlamenta balotado de 2002 ĝis 33% kaj 123 elektitoj en tiu de 2024. la "postfaŝista" dekstro regas en Italio. En Germanio, Alternative für Deutschland (AfD), kreita en 2013, post dek du jaroj allogas ĉiun kvinan voĉdonanton. La tre dekstraj partioj freŝdate superis la politikan vivon en Pollando kaj Hungario, kaj trudas siajn dirojn pri "enmigrada minaco", "granda anstataŭigo" aŭ "kultura sensekureco" en Nederlando, en Danio, en Svedio, en Norvegio ...

JPEG - 138.8 kio
Eŭropaj ekstremdekstraj partiestroj kunvenantaj en Madrido en marto 2026
foto de Vox España, CC0, laŭ Wikimedia Commons

Paradokse, multaj esploroj dokumentas malkreskon de rasismaj opinioj en la eŭropaj landoj - laŭ vidpunkto de rasa hierarkio - kaj samtempa kresko de ksenofobio kaj sento de "oni ne plu estas en nia lando". Tia opinio nun banaliĝas en la klasika dekstro : "63% de francoj subtenas ĉesigon de laŭleĝa enmigrado dum tri jaroj, laŭ opinisondado" mendita de CNews kaj ankaŭ publikigita de Le Figaro (28-a de majo 2026). La ekstremdekstraj gazetoj kaj influistoj ĉiutage nutras sociajn retojn per diversaj krimraportoj, kiuj laŭŝajne validigas la ideon, ke de centra Parizo ĝis kolonja stacidomo en Germanio, de la stratoj de Belfasto ĝis tiuj de Romo, la islamdevenaj migruloj regas la stratojn kaj trudas sian leĝon al blankuloj.

Fundamente ne la ĉeesto de nigruloj kaj araboj en la franca teritorio ĝenas la dekstrulojn, sed ĝenas ke migruloj kaj iliaj idoj ja volas tion, kion ilia malestimantoj denuncas ilin rifuzantaj : integriĝon, deziron enradikiĝi, aserti sian kompletan apartenecon al nacia komunumo. Dum tradicia rasismo bazis sian rasan hierarkion sur biologio, nuntempa ksenofobio rifuzas al enmigrintoj ilian socian egalecon.

Demografia deklino unuflanke, rifuzo kaj timo de islama enmigrado aliflanke : kiel akordigi ambaŭ aferojn ? Per faŝisma rompo. Aŭ per iompostioma efektivigo de malegala jura reĝimo, kiu oficialigos superecon de lokuloj sur novalvenintoj, tiel ke migruloj kaj iliaj idoj integriĝu en komunan vivon nur kiel subuloj. Sen eĉ mencii sklavecon kaj sistemon de "Jim Crow" (4) en Usono, tiaj juraj konstruoj troviĝas en la nuntempa historio.

Unue, la reĝimo de indiĝeneco trudita de la franca tria respubliko en siaj kolonioj (5). Ĝi diferencigis du kategoriojn : civitanojn havantajn ĉiujn siajn politikajn rajtojn, kaj indiĝenoj submetitaj al diversaj devoj (trudlaboro, rekvizicioj, impostoj), punoj kaj limigoj, aparte pri balotrajto. Ĝia ĝisdatigo fare de ekstremdekstra registaro trudus pli simplan version de tia statuso al loĝantaro klasifikita kiel problema.

Oni trovas en la araba golfo radikalan version de tia modelo : en Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, kaj en Kataro, 20% de la loĝantaro ĝuas ĉiujn civitanajn rajtojn, dum la aliaj fremdulaj 80% produktas aŭ servas, importitaj de privataj agentejoj kaj trudloĝataj en barakoj sen ia ajn espero de integriĝo.

Kun malsamaj demografia proporcio kaj historio, la israela apartheid ofertas al eŭropanoj modelon des pli instruan, ke tiu regno estas laŭdata de la dekstraj partioj kaj asertas demokratian bazon. La depostulado de juda supereco sur la palestinanoj ne nur efektiviĝas per kontraŭleĝa forto (koloniado, eksterleĝaj ekzekutoj, senprocesaj enprizonigoj, torturoj), sed ankaŭ per leĝoj estigantaj reĝimon de jura subuleco. La leĝo adoptita la 19-an de julio 2018 de Knesset decidas ke "la rajto profiti memdecidan rajton estas rezervita nur al la juda popolo". Same kiel antaŭaj aliaj leĝoj, unue la t.n. "leĝo pri reveno", tiu teksto konstitucia oficialigas laŭdevenan apartigon, kiu limigas nejudojn al subula statuso. Kvankam ili estis agintaj laŭ tia apartiga ideologio, la fondintoj de tiu regno zorgis konservi demokratian ŝajnon certigante en sia sendependiĝa deklaro "kompletan egalecon pri sociaj kaj politikaj rajtoj al ĉiuj siaj civitanoj". La decido de leĝo, la pasintan 30-an de marto, per tre granda plimulto, kiu punas per morto la palestinanojn juĝitajn kulpaj pri "terorisma murdo", sed ne la israelajn judojn kulpajn pri tia murdo, montras ne nur plian escepton, sed formon de tuta regado : dunorman juran sistemon, kiu kodigas superecon de parto de popolo sur alia.

Oni komprenas kiel tia skemo povos inspiri francan ekstremdekstron, kiu ekregus ekde 2027 kaj provus solvi la ekvacion demografio-enmigrado sen ŝoki siajn voĉdonintojn. RN engaĝiĝis komenci sian eventualan mandaton per grava referendumo pri enmigrado, kiu donos al "nacia prefero" juran bazon (6). La leĝpropono "Civitaneco-Identeco-Enmigrado" farita de S-ino Marine Le Pen la 25-an de januaro 2024 donas antaŭguston de la menuo : "nacia prioritato starigita kiel "nenuligebla konstitucia rajto", abolo de rajto el lando, "savado de la franca identeco" kiel respublikana misio, volo "malpermesi dungadon en administracioj, publikaj entreprenoj kaj entreprenoj taskitaj pri publika misio, de homoj havantaj naciecon de alia ŝtato".

Al apartigo

Ĉi tiu lasta dispozicio evidente celas dunacieculojn, kies 90% estas enmigrintoj aŭ iliaj idoj (7). Ĝi ebligas eviti konstitucian obstaklon, kiu malpermesas iun ajn diskriminacion bazitan sur deveno. Ĉar, kvankam parlamenta plimulto povas facile submeti fremdulojn al aparta jura reĝimo, tio estas tute malsama kiam temas pri francoj devenintaj de enmigrado, kiuj posedas kompletan civitanecon. Por trafi ilin sen signi ilin, RN povas uzi anstataŭajn kategoriojn sufiĉe ligitajn al deveno por havi similan efikon. Krom dunacieco, religiaj signoj (malpermeso de kaptuko en publikaj lokoj) povas same utili. Sen signi loĝantarojn pro ilia deveno, teritorieco ankaŭ ebligas koncentri dispoziciojn pri lokoj kie enmigrintoj kaj ties idoj amase loĝas. Nu, politikaj respondeculoj jam uzas tian logikon per dokumentkontroloj en tiaj kvartaloj, monpunoj pro kontraŭleĝa stratokupado, aŭ kvartaloj de "respublikana rekonkero" kreitaj de S-ro Emmanuel Macron por areigi polican agadon. Ĉe la plej eta perturbo la respondeculoj de tradiciaj kaj ekstremaj dekstraj partioj postulas deklaron de krizostato, elirmalpermeson kaj "esceptajn dispoziciojn" por tiuj kvartaloj, kiujn S-inoj Le Pen kaj Valérie Pécresse priskribas kiel "zonojn de nefrancio". En la manoj de registaro RN, tiaj dispozicioj kun aliaj plifortigos juron kontraŭ fremduloj kaj kontraŭ francoj kun ekstereŭropaj fremdaj devenoj.

Tiun manovron faciligos duobla reago kontraŭuniversalisma jam okazanta de dudek kvin jaroj, kiu senĉese nutras la ideon de neakordigebleco inter la respubliko kaj islama loĝantaro, de nun ĉiam ligita al terorismo kaj malklerismo, kaj ankaŭ parto de la maldekstro, kiu laŭdas la kulturajn kaj religiajn diferencojn de malplimultoj (8). Tiel, sen imiti S-ron Netanjahu, nek disŝiri la demokratian ŝajnon, ekstremdekstra registaro havos multajn ilojn por redoni al siaj voĉdonintoj tiun "senton pri sekureco", kiun apudeco de enmigrintoj "liberaj kaj egalrajtaj" perdigis al ili. Restarigi ordon : al vojo militist-polica de tradicia faŝismo, RN verŝajne preferos tiun pli facilan de operaco samtempe sekureca kaj simbola kiu remetos la "enmigrintojn" en sian taŭgan lokon. Tiu, tute malsupra en la socia skalo, kiun okupis la laboristoj de aŭtomobilindustrio kaj agrokulturo en la jaroj 1970-aj. Tiam tiuj laboristoj freŝdate enmigrinte, sen rajtoj, sen familioj, sen politika subteno, ekspluatitaj de dormkomercistoj, apartigitaj de la francaj fakaj laboristoj, faris la "glorajn tridek jarojn", kiun nun bedaŭras eĉ la dekstraj homoj : neniu dubo, "antaŭe ĉio estis pli bona", kiam arabo neniam aŭdacis rekte rigardi ilin.

Ĉu apartismo laŭ franca maniero renkontos rezistadon ? De la maldekstro, certe, sed ĉu tio sufiĉos ? La dekstro impresita de la "israela modelo" pri sekureco kaj eksterlanda politiko, jam denuncas tiujn, kiuj malkonsentas."La alvoko de la eŭropanoj al grandaj pricipoj de internacia juro estas ŝatinda, sed tiuj sorĉkantadoj neniel efikas" klarigis pri la israela "granda purigado" en Proksim-oriento la ĵurnalisto Guillaume Roquette en Le Figaro Magazine (6-a de marto 2026), semajngazeto de ĉiuj dekstroj. Simila "rezonado" sendube signifos detruon de la franca juro fare de reganta ekstremdekstro.

Por batali sur tiu tereno same kiel sur tiu de ekonomio, la maldekstro havas politikan kompason, programon, kaj frapfrazon : Egaleco !


(1) Ugo Palheta, Comment le fascisme gagne la France. De Macron à Le Pen, La Découverte, Parizo, 2025.

(2) Gilles Pison "En France comme en Europe, le solde migratoire compense l'excédent des décès sur les naissances", Population & sociétés, N°642, Parizo, marto 2026.

(3) "International migrant stock 2024. Key facts and figures", Unuiĝintaj Nacioj, Novjorko, januaro 2025.

(4) Legu : Loïc Wacquant, "L'esclavage aboli, les lynchages ont commencé aux États-Unis, Le Monde diplomatique, aprilo 2024.

(5) Olivier Le Cour Grandmaison, De l'indigénat. Anatomie d'un 'monstre' juridique : le droit colonial en Algérie et dans l'Empire français, Zones, Parizo, 2010.

(6) Legu : Benoît Bréville, "Préférence nationale, un remède de charlatan", Le Monde diplomatique, novembro 2021.

(7) Chris Beauchemin, Christelle Hamel kaj Patrick Simon (sub la direkto de), Trajectoiress et origines. Enquête sur la diversité des populations en France, INED Editions, Parizo, 2016.

(8) Legu : Vivek Chibber, "Kontraŭ la obsedo de kulturaj apartismoj ‒ La universalismo, armilo por la maldekstro", Le Monde diplomatique, majo 2014, kaj Walter Benn Michaels, La diversité contre l'égalité, Raisons d'agir, Parizo, 2009.

de Benoît BRÉVILLE & Pierre RIMBERT je 2026-08-10 07:15

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 116

Antaŭ cent-dekkvin semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-deksesa porcio. Ĝuu ĝin!
--- 
Ni ĉiuj atendas pri iom da pluvo.
Anstataŭ la verdo jam regas la bruno.
Sed ankaŭ hodiaŭ la temperaturo
atingos denove tre altan valoron.

Ni devas moviĝi nur tre malrapide.
Ni trinku dumtage sufiĉe da akvo.
Ni devas plenumi la tagan laboron
kun malpli da fortoj kaj tamen kun ĝojo.

Pro granda varmego nun strikas la cerbo.
La fluo de pensoj nur venas bremsite.
Kuŝante sur lito mi provas ripozi,
ĉar forton pli freŝan mi volas akiri.

Malnovaj amikoj fariĝis maljunaj.
Nu, tio ja estas la kuro de tempo.
Ni devas ekkoni ke ĉio finiĝos.
Ni estu modestaj pri niaj deziroj.

Dum nia kongreso ni multe babilas.
Ni estas feliĉaj pri tiu okazo
renkonti amikojn en urbo tre ĉarma.
Ni kune pasigos nun tutan semajnon.

Mi vidis hodiaŭ jam novzelandanon.
Funkcias fervojo sur suda insulo.
Ĝi ankaŭ trairas la alpan montaron,
sed tie ne vivas tre multe da homoj.

Kongreso en urbo dum daŭras varmego
prezentas defion por partoprenantoj.
Ne eblas facile kunveni ekstere.
Ni restu en klimatizitaj salonoj.

La manko de akvo jam forte sentiĝas.
La putoj provizas malmulte da akvo.
Necesas transporti trinkakvon al domoj
en akvoboteloj kun pli ol kvin litroj.

Merkredon la kongresanaro ekskursis.
La homoj ja volas ekkoni la landon.
La verda pejzaĝo ofertas freŝigon.
Kaj tion la homoj ja vere bezonas.

Novaĵ-interŝanĝo ja certe necesas,
sed nepre atentu pri ĝustaj informoj.
Se estas eraroj, vi devos korekti.
Nur tiel vi povas laŭcele agadi.

Vi devas anonci la daton kaj lokon
por logi la homojn al nia evento. 
Ni devas prepari tre multajn aferojn
kaj tiam ni ankaŭ bezonos helpantojn.

Ni estu kontentaj pri tiu rezulto.
Ĝi montras ke ĉiuj fervore laboris.
Ni povas nun festi la grandan sukceson
kun ĉiuj kolegoj de nia firmao.

Li falĉis gazonon en sia ĝardeno.
Li uzis por tio jam falĉaŭtomaton.
Do fakte li devis malmulte labori
por tamen ricevi tre bonan rezulton.

La falĉautomato senbrue laboris
kaj poste revenis al sia stacio.
Ĝi morgaŭ denove komencos labori
sen iuj ajn ĝenoj por liaj najbaroj.

La dekstra partio promesis tre multe.
Ĝi venkis pro tio en landaj balotoj.
Sed evidentiĝis ke estis nur blufo.
La homoj nun pagu pli altajn impostojn.

La falsaj promesoj detruas la fidon
en nian soci-politikan sistemon.
Laŭeble elektu honestajn gvidantojn
por havi progreson kaj ordon laŭjuran.
---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de


Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/08/auskultu-kaj-ripetu-porcio-115.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-114.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-113.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-112.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-111.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-110.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-109.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-108.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-107.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-106.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/05/auskultu-kaj-ripetu-porcio-105.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/05/auskultu-kaj-ripetu-porcio-104.html

 

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html

https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html />

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-08-10 06:00

2026-08-09

UEA facila

KARAPACO-PANORAMO

Vitromarmora ludo (Variaĵoj a, b kaj c) legendecaj rakontoj el la nuntempo

 














Vitromarmora ludo

Variaĵo a

Viro aĉetas novan aŭtomobilon, kaj jam post kelkaj tagoj li aŭdadas dum la veturado strangan klikadon antaŭe je la motoro. Li reigas la aŭton al la vendistejo, en kiu oni tamen ne povas trovi la kaŭzon de la bruo. Oni konsolas la klienton, ke tio ne povas esti io tre aĉa. Post kelkaj tagoj la viro revenas, dirante, ke la bruo tiom nervozigas lin, ke oni ankoraŭfoje provu trovi la kaŭzon. La aŭtokomercisto mem ekpartoprenis la serĉadon kaj ne povis trovi ion. Por savi la bonan famon de la propra entrepreno kaj de la aŭtomarko, li lasas dismunti la aŭton ĝis la lasta ŝraŭbo. Denove oni trovis nenion, ĝis kiam mekanikisto ĉe la remuntado ekhavis la ideon, ke oni eltiru foje la cindrujon. Tial li trovis la solvon de la enigmo. La infanoj de la aŭtoposedanto estis metintaj du vitrajn marmorojn en ĝin, kiuj dum ĉiu movo interpuŝiĝis kaj klikadis.

 PS: Tion oni rakontas en riparejoj de aŭtomobiloj en Vieno, se kliento ne estas kontenta pri la nove akirita aŭto.


Variaĵo b

En Berlino antaŭ certa tempo laŭdire okazis la sekva: Aŭtomobilo dum la veturado rasladis. La aŭto post tio trairis kelkajn aŭtoriparejojn, ĉiuj trovis ion riparendan. Tio kostis al la posedanto amason da mono, sed la raslado restis. Je la fino de sia nerva bonfarto kaj pro timo, ke la damaĝo eĉ pli grandiĝu, la viro vendis la aŭton tre malkare. La nova posedanto startis unue grandan purigan agadon kaj forigis dum tiu okazo ankaŭ la ŝtonetojn malantaŭ naboĉapo.

 PS: Sciigita de Pamela Giek el Berlino en la jaro 1991.


Variaĵo c

Riĉa viro el proksimo de Stutgarto akiris iun Mercedes de la S-klaso kaj reveturigis ĝin post kelkaj horoj al la komercisto pro neeltenebla klikbruado. Tiu povas trovi nenion. La samo ripetiĝas eĉ dufoje. Fine la aĉetinto postulas, ke oni malfermu la maldekstran veturigistflankan pordon, kiu estas kave sigelita. Tie troviĝis kolaa botelo kun kvarono de litro kun marmorkuglo kaj notfolio kun la surskribo:„ "Fia kapitalisto, ĉu vi fine trovis la kaŭzon de la bruo?!“

 PS: Rakontite de studento el Goettingen en la jaro 1992. Li laboris somere dum la ferioj en Mercedes-fabriko de Sindel-fingen, kaj li aŭdis tie la rakonton de kunstudanto. La rilato al la realeco konsistas per tio, ke spite al skrupulema finkontrolo ĉeokaze aŭtoj estis liverataj kun malplenaj kolaaj boteloj en la malantaŭaj pordoj.

PSS: Tradukis Klubo Karapaco el la libro: Rolf Vilhelmo Bredniĥ: "La kokino kun la gipskruro"

Korektis Vladimir Türk 

de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2026-08-09 14:50

LERNI RIFUZI

 


LERNI RIFUZI 


Oni devas lerni diri, ke "ne".

Ekzemple: "Ĉu vi volas havi pecon da torto?"

"Ne, du da ili por mi."



(trovite en META)

de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2026-08-09 14:33

Hajnco Erhardt: Konservitaj fruktoj de vidvino Lehmann (laŭ rakonto de Grimm Brothers)

 

Heinz Erhardt

Konservitaj fruktoj de vidvino Lehmann

(laŭ rakonto de Grimm Brothers)

Estis iam povra kamparano. Li posedis nenion krom kvar bestojn: azenon, kiu ĉiam estis ofendita, se oni nomis lin tiel; hundon, kiu ofendiĝis, se oni ĵetis riproĉon al li – kompreneble escepte de osto; krome virkaton, kiu estis preskaŭ estis blinda, ĉar ĝi perdis siajn okulvitrojn kaj la kamparano ne povis aĉeti novan por ĝi; kaj kokon, kiu – kaj tio estis la plej terura! – baldaŭ trovu la vojon en la kuirpoton laŭ motivo: la koko maljuna ankoraŭ hieraŭ flirtinta subsune…

Iutage decidis tiuj kvar bestoj ĉesigi: unue la kontrakton kun la kamparano kaj due la amikecon kun li.

Kiam la unua de la monato komenciĝis, la koko demandis la aliajn: „Kion ni faru nun?“

 „Ni fondu kantokvarteton kaj ludu en turneo!“ diris la virkato.

 „Jes ja“, konsentis la hundo, „la homoj amas mian kantadon!“

 La azeno jesigis kvazaŭ bavare: „Tio kredeblas, i–a!“

Sekve tion, la ensemblo ekmarŝis, ĝis kiam ili ekvidis solecan domon kun apenaŭ lumigata malfermita kelofenestro, kvankam la malhelo jam ekestis. Malantaŭ tiu fenestro  agadis du viroj, ĉar ili estis enrompantaj. Ili ĝuste inspektis  konservitajn fruktojn de la mortinta edzino Lehmann. Por mallongigi al tiuj streĉe laborantaj homoj la tempon, niaj kvar amikoj decidis prezenti tie je la unua fojo koncerton. La hundo saltis sur la azenon, la kato sur la hundon, kaj la koko sur la virkaton. Poste la azeno nombris ĝis kvar– – –  kaj ili komencis kanti.

Ĉu pro la tro mallonga provotempo, aŭ ĉu la kantistoj estis tro malatentemaj, aŭ ĉu la prezentita verko devenis el la plumo de nuntempa komponisto, egale, la rabistoj terure ektimis, kaj, postlasante la tutan predon, fuĝis. Sed niaj kvar artistoj kvazaŭ oportune ennestiĝis en la kelo kaj ĝuis la konservitajn fruktojn de sia rekompenco por la unua koncerto.

Ĉu ili ankoraŭ prezentis pliajn koncertojn, ne estas konate, sed certas, ke ili, se ili ankoraŭ ne mortis, ankoraŭ vivas, nome kiel la Urbomuzikistoj de Bremeno.


tradukis klubo Karapaco en klubvespero 

korektis Vladimir Türk



de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2026-08-09 14:29

La Balta Ondo

Graz: 14 diplomoj pri Elstara kaj Elstara Arta Agadoj aljuĝitaj

gracoEn la Solena Fermo de la 111a Universala Kongreso de Esperanto (UK) en Graz estis anoncita la disdono de naŭ diplomoj pri Elstara Agado kaj kvin diplomoj pri Elstara Arta Agado por la jaro 2026. La Diplomoj pri Elstara kaj Elstara Arta Agadoj estas aljuĝataj de la Estraro de Universala Esperanto-Asocio ekde 2007.

Elstara Agado

Tianjin-a Esperanto-Asocio – TEA (Ĉinio) pro la elstara kaj multflanka agado por interkultura komunikado pere de Esperanto, aparte per la projekto Teo, Amo kaj la Mondo, prezentita jam 30-foje en 14 urboj de 10 landoj; la multlingva kaj multmedia Muzeo de Ŝengŝjaŭ; la forumoj pri rakontado de Ĉinio kaj disvastigo de la ĉina kulturo; kaj la kunlaboro kun la Tianjin-a Universitato de Scienco kaj Teknologio, kie en 2025 fondiĝis nova Esperanto-klubo.

Esperanta Ambasadejo de Poŭzalegro (Brazilo) pro la noviga kaj konstanta enkonduko de Esperanto en la ĉiutagan urban vivon per kunlaboro kun publikaj institucioj kaj lokaj komunumoj. Ĝi instalis centojn da dulingvaj aŭ trilingvaj informŝildoj en stratoj, lernejoj, kulturaj kaj sportaj institucioj, flughaveno, busstacidomo kaj aliaj publikaj spacoj; produktis kaj disdonis 2 500 infanlibrojn kun Esperanto-temo; kaj kreis publikan bibliotekan sekcion, sportajn, edukajn kaj informajn projektojn, inkluzive de dokumentfilmo, kiuj igas Esperanton videbla por la ĝenerala publiko en la urbo kaj rete.

Walter Klag (Aŭstrio) pro la persista kaj rezultodona informado kaj instruado pri Esperanto en Vieno. Ekde 2014 li organizas regulajn unuhorajn kursojn por tutkomencantoj, vaste reklamatajn ĉe universitatoj kaj en publikaj lokoj; ilin jam partoprenis centoj da homoj, plejparte junuloj. En 2024 kaj 2025 li ankaŭ prezentis Esperanton en la Universitato de Vieno al pli ol 460 ĉeestaj kaj retaj aŭskultantoj. Li krome aktivas kiel ĵurnalisto, eldonisto de “La Bulteneto” kaj fakdelegito de UEA pri numismatiko, kaj dum jardekoj kontribuis al publika videbligo de Esperanto, interalie per iniciatoj pri Esperanto-poŝtstampoj kaj per laboroj pri aŭstra Esperanto-filatelo. Li interalie verkis “Esperanto – Wie ich es sehe”, “Sat.iroj el Aŭ.strio” kaj la novelon “Hospitalo sepetaĝa”.

Herbert Mayer (Aŭstrio) pro la eksterordinare grava laboro por konservi, profesiigi kaj publike disponigi la kulturan kaj dokumentan heredaĵon de Esperanto. Li gvidis la Internacian Esperanto-Muzeon inter 1985 kaj 2013 kaj atingis en 1990 la oficialan starigon de la Kolekto por Planlingvoj kiel memstara kolekto de la Aŭstria Nacia Biblioteko.

Ewald Schick kaj Martin Gritsch (Aŭstrio) pro plenumo de la sukcesa kandidatiĝo por agnoski Esperanto en Aŭstrio kiel Nematerian Kulturan Heredaĵon. Kadre de la preparoj por la 111-a UK ili mobilizis la aŭstran Esperanto-komunumon, kolektis ampleksan dokumentaron, sciencajn subtenojn kaj dekojn da deklaroj de institucioj kaj individuoj: dum la kandidatiĝo estis kolektitaj 74 konsentaj/subtenaj deklaroj, interalie de la urbestrino de Graz, la ĝenerala direktorino de la Aŭstria Nacia Biblioteko kaj la direktoro de la Esperanto-Muzeo. En 2026 la Aŭstria Komisiono por Unesko oficiale enskribis la Esperanto-kulturon en Aŭstrio en la nacian liston de Nemateria Kultura Heredaĵo, tiel donante gravan publikan kaj kulturan agnoskon al pli ol 120 jaroj da Esperanto-tradicio en la lando.

Ranja Zafinifotsy (Madagaskaro) pro la eksterordinare vigla organizado kaj instruado de Esperanto en Madagaskaro. Ŝi refondis la Malagasan Esperanto-Junularan Asocion, aktivas en la Afrika Komisiono de UEA, instruas Esperanton en sia lernejo kaj formis novan generacion de lernantoj kaj instruantoj. En 2025 ŝi ĉeforganizis du sukcesajn Malagasajn Esperanto-Seminariojn kaj aperigis kvin librojn en Esperanto. Ŝia sindediĉo kaj dinamika agado estis internacie agnoskitaj per la titolo Esperantisto de la Jaro 2025.

Norma Cescotti Covelli (Italio) pro sia eksterordinare longdaŭra kaj sindona instruagado por Esperanto kadre de Trenta Esperanto-Asocio kaj memstare, kaj en Trento kaj rete. Nuntempe centjaraĝa, ŝi plu aktive gvidas retajn kursojn kaj senlace transdonas la lingvon kaj ĝiajn idealojn al novaj generacioj, tiel donante maloftan ekzemplon de dumviva servo al edukado kaj al la Esperanto-komunumo.

Agnar Fitjar (Norvegio) pro la longdaŭra kaj fidela agado por Esperanto en Norvegio, interalie kiel unu el la ĉefaj organizantoj de la loka movado, iniciatinto de kursoj por novaj esperantistoj, ano de la Loka Kongresa Komitato de la 76a Universala Kongreso en Bergeno (1991), kaj pro lia multjara servo al UEA kiel ĉefdelegito kaj peranto.

Przemysław “Pŝemek” Wierzbowski (Pollando, je lia memoro) pro sia elstara organiza kaj kultura agado en Bjalistoko, la naskiĝurbo de L. L. Zamenhof. Kiel multjara prezidanto de Bjalistoka Esperanto-Societo li laboris por konservi la lokan Esperantan heredaĵon, estis LKK-ano de la 94-a UK en 2009 kaj ĉefa organizanto de la virtuala SAT-Kongreso en 2021. En 2024 la urbo Bjalistoko distingis lin per la medalo Urbi Meritus pro lia kontribuo al la loka identeco.

Elstara Arta Agado

Ankie van der Meer kaj Nanne Kalma – Kajto (Nederlando) pro ilia elstara kaj longdaŭra kontribuo al la muzika kaj literatura kulturo en Esperanto. Ekde la fino de la 1980-aj jaroj ili popularigas Esperanton per vigla popolmuziko, maristaj kantoj, kanonoj kaj originalaj komponaĵoj, kun vasta internacia koncertagado kaj pluraj albumoj. Post la origina kvaropa periodo ili daŭrigis kiel duopo Kajto, konservante kaj renovigante unu el la plej konataj repertuaroj de Esperanta muziko. Ilia laboro, jam distingita per la FAME-kulturpremio en 2004, dum jardekoj kontribuis al la kultura prestiĝo, komunuma kantado kaj internacia videbleco de Esperanto.

Alekso Miller (Usono) pro sia rimarkinda laboro en la kampo de la Esperanta video-arto, per kiu li malfermas novajn vojojn por informado, instruado kaj kultura kreado en Esperanto. Inter liaj ĉefaj realigoj estas la jutuba kanalo “Exploring Esperanto”, kun centoj da videoj, la internacia Usona Bona Film-Festivalo kaj la profesinivela filmigo de la teatraĵo “1910”. Per trejnado, konsilado kaj praktika subteno li ankaŭ helpis kreskigi novan generacion de filmkreantoj en Esperanto, pro kio li ankaŭ meritis la Premion Maertens en 2026.

Carlos Alfredo Aragón Guerrero (Kolombio/Brazilo) pro lia longdaŭra kontribuo al muzika kulturo en Esperanto per komponado, tradukado, verkado kaj instruado, aparte pro la eldono de “Muzika Terminaro”, la kreado de originalaj muzikverkoj en Esperanto, la esperantigo de sennombraj brazilaj kaj alilandaj kantoj kaj la malavara donaco al UEA de sia ampleksa muzika heredaĵo, kun plrudeko da partituroj kaj muzikaj materialoj por la estontaj generacioj.

Herbert Mayer (Aŭstrio) pro sia granda kontribuo al la originala Esperanto-literaturo kaj eldonado. Kiel fondinto de la eldonejo Pro Esperanto kaj respondeculo pri la eldona fako de la Internacia Esperanto-Muzeo, li eldonis pli ol 70 librojn, ĉefe kun literaturo originale verkita en Esperanto, kaj aŭtoris plurajn Esperanto-lernilojn por germanlingvanoj.

Przemysław “Pŝemek” Wierzbowski (Pollando, je lia memoro) pro sia elstara traduka, eldona kaj libroarta laboro. Li profesie fasonis multajn librojn eldonitajn en Bjalistoko, tradukis en Esperanton la klasikan sciencfikcian romanon “Solaris” de Stanisław Lem kaj la bildstrion “Cerba fetiĉo” kaj verkis la lingvan konsultlibron “Konfuziloj”. Lia laboro kunigis altkvalitan tradukadon, lingvan zorgemon kaj profesian librokreadon.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1320.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Graz: 14 diplomoj pri Elstara kaj Elstara Arta Agadoj aljuĝitaj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-08-09 08:18

Esperanta Retradio

La fino de Oplatka

Tiun ĉi rakonton de Karel Ĉapek produktis Vladimír Türk el Ĉeĥio
Ĉirkaŭ la tria matene rimarkis policisto Krejčík, ke en panvendejo en Neklan-strato, numero 17, estas duonlevita rolkurteno. Li sonorogis ĉe la dompordisto, kaj kvankam ne plu en deĵoro, li ekrigardis sub la rolkurtenon, ĉu eble iu estas en la butiko. Tiumomente pafiĝis el la butiko homo, pafis de unumetra distanco en ventron de Krejčík kaj fuĝis.

Policisto Bartoš, tiutempe patrolanta laŭ reglamento en Jeroným-strato, aŭdis la pafon kaj ekkuris laŭ la direkto. Sur angulo de Neklan-strato li preskaŭ karambolis kun ku­ranta homo; sed antaŭ ol li povis diri "Halt!" knalis pafo kaj policisto Bartoš sinkopis, pafita en la abdomenon.

La strato vekiĝis pro stridado de polic-fajfiloj; trote alvenadis patroloj el la tuta distrikto, el komisarejo alkuris tri viroj dumvoje butonumante la jakojn, post kelkaj minu­toj albruis motorciklo el la direkcio kaj el ĝi elsaltis polic­-oficiro; en tiu momento policisto Bartoš estis jam morta kaj Krejčík agoniis, premante la ventron.

Ĝis la mateno oni arestis proksimume dudek homojn; oni arestadis trafe-maltrafe, ĉar la murdinton neniu vidis; unuflanke policistoj iel devis venĝi morton de siaj du kole­goj, aliflanke oni tion kutime faras: oni kalkulas kun tio, ke iu el la arestitoj hazarde perfidos. En la direkcio oni pri­demandadis seninterrompe la tutan tagon kaj tutan nok­ton; palaj kaj elĉerpitaj notoraj krimuloj tordiĝis sur streĉi­lo de senfinaj enketadoj, sed ankoraŭ ili pli tremis antaŭ tio, kiam post la enketado prenos ilin kelkaj policistoj inter sin; ĉar en ĉiuj anoj de la polico tempestis sombra kaj terura furiozo. Murdinto de policisto Bartoš interrompis la certagradan familiaran rilaton, kiu ekzistas inter profesia policisto kaj profesia krimulo; se li nur pafus, bone! sed pafi en la ventron, tion oni faras eĉ ne al bestoj.

La sekvintan nokton, antaŭ mateniĝo sciis jam ĉiuj policistoj ĝis lasta periferio, ke tion faris Oplatka. Perfidis tion unu el la arestitoj: jes, Valta diris, ke Oplatka likvidis ambaŭ policistojn en Neklan-strato kaj ke li senvivigos an­koraŭ pluajn; ke tio estas por li indiferenta, ĉar li havas ftizon. - Bone, do Oplatka. Ankoraŭ en la sama nokto estis arestita Valta, poste amatino de Oplatka kaj tri komplicoj el bando de Oplatka; sed neniu povis aŭ volis diri, kie Oplatka troviĝas. Kiom da policistoj kaj kaŝpolicistoj estis senditaj post lin, estas alia afero; sed krome ĉiu poli­cisto, post deĵoro, apenaŭ eltrinkinte hejme kafaĉon kaj duondirinte ion al sia edzino, foriris kaj proprainiciate iris serĉi Oplatka'n. Memkomprene, Oplatka'n konas ĉiu; ja li estas tiu verda nano kun la maldika kolo.

Ĉirkaŭ la dekunua nokte policisto Vrzal, reveninta je la naŭa el deĵoro, vestis sin civile kaj dirinte al sia edzino, ke li volas iom promeni, renkontis apud Paradiza Ĝardeno magrulon moviĝanta iel en ombro. Policisto Vrzal, kvankam nearmita kaj ekster deĵoro, iris rigardi lin de pli proksime; sed kiam li estis de li tri paŝojn, tiu palpis en poŝon, pafis je Vrzal, trafis lian ventron kaj ekkuris. Policisto Vrzal tenante sian ventron ekkuris post lin; post ĉirkaŭ cent paŝoj li rulfalis; sed tiam jam eksonis polic-fajfiloj kaj kelkaj viroj kuris post la fuĝantan ombron. En proksimo de Rieger-parko knalis kelkaj pafoj; kvaronhoron poste kelkaj aŭtoj superplenaj de policistoj rapidegis al supra parto de Žiž­kov kaj kvar-kvin membraj patroloj traserĉadis novkonstruaĵojn de ĉi tiu urboparto. Ĉirkaŭ la unua nokte knalis pafo post Olšany-lageto; iu kuranto pafis junulon revenantan de sia amatino el Vackov, sed ne trafis lin. Je la dua fer­mis kordono de policistoj Jud-Fornojn, kaj paŝ' post paŝo striktiĝis. Komenciĝis nebulpluvi. En la matena horo venis informo, ke iu post Malešice pafis je akcizisto, kiu tie postenis; la akcizisto ja ekkuris post lin, sed poste saĝe diris al si, ke tio ne rilatas lin. Evidentis, ke Oplatka eskapis en kampojn.

Proksimume sesdek viroj en kaskoj kaj bulĉapeloj revenis de Jud-Fornoj, pluvmalsekaj kaj senpove furiozaj, ke eĉ plori ili emis. Damne, tio furiozigas! Tri homojn de la polico likvidis tiu kanajlo, Bartoš'on, Krejčík'on kaj Vrzal'on, kaj nun li kuras rekte en manojn de ĝendarmoj! Ni havas rajton je li, opiniis uniformitaj policistoj kaj tiuj en civilo, kaj nun ni devas tiun nanon, tiun fian Oplatka cedi al ĝendarmoj! Aŭskultu, se li pafmortigis niajn homojn, tio estas do nia afero, ĉu? Ĝendarmoj ne miksiĝu en nian aferon; ili nur baru al li vojon, por ke li devu reveni en Pragon -

La tutan tagon malvarme nebulis; vespere dum krepuskiĝo iris ĝendarmo Mrázek el Čerčany, kie li aĉetis al si pilon por radio-aparato, al Pyšely; li estis sen armilo kaj fajfis al si. Tiel irante, li vidas iri renkonte al si negrandan ulon; ne grave, sed la ulo haltis kvazaŭ hezitante. Kiu li estas, diris al si Mrázek, kaj tiumomente li jam vidis ek­flagri flameton kaj rulfalis, manpremante la flankon.

Ankoraŭ tiuvespere, kompreneble, estis alarmita la ĝendarmaro el la tuta distrikto. "Aŭskultu, Mrázek," diris al la mortanto kapitano Honzátko, "ne zorgu pri tio; honor­vorton, tiun kanajlon ni kaptos. Li estas Oplatka, kaj mi riskas venenon, ke li volas trabatiĝi al Soběslav, ĉar tie li naskiĝis. Diablo scias, kial tiuj kanajloj, kiam ilia kolo es­tas riskata, migras hejmen. Nu, Venceslao, donu al mi la manon; mi promesas al vi, ke lin ni likvidos, ĝi kostu nin kion ajn." Venceslao Mrázek provis rideti; li pensis ja pri siaj tri infanoj, sed poste li imagis, kiel de ĉiuj flankoj al­venas ĝendarmoj ... eble ankaŭ Toman el Černý Kostelec ... Závada el Votice iros certe ... Rousek el Sázava ankaŭ, kamaradoj, kamaradoj ... Kia beleco, pensis Venceslao  Mrázek, tiom da ĝendarmoj kune! Ĉe tio Mrázek ridetis lastfoje; kio poste estis, estis kruelaj turmentoj.

Sed tiunokte okazis, ke ĉefĝendarmo Závada el Votice havis ideon trarigardi noktan trajnon al Benešov; kiu scias, eble tie sidas Oplatka; damne, ĉu li aŭdacus en la trajnon? En la vagonoj lumetis lampetoj, homoj dormetis sur benkoj kaŭrante kiel lacaj bestoj. Ĉefĝendarmo Závada trairante la vagonojn pensis, diablo ekkonu homon, kiun mi neniam vidis! Tiam paŝon antaŭ li eksaltis junulo kun ĉapelo pro­funde surfrunte, ekknalis pafo, kaj pli frue ol povis la ĉefĝendarmo en la mallarĝa koridoro deŝultrigi fusilon, estis la hometo, svinganta revolveron, for el vagono. Ĉefĝ­endarmo Závada havis nur tempon ekkrii: "Sekvu lin, post kio li falis sur la vizaĝon en koridoro de la vagono.

Dume la junulo elsaltis el la vagono kaj kuris al ŝarĝ­vagonoj. Tie iris kun lucerneto fervojisto Hrůša kaj diris al si, nu, post forveturo de la dudekseso mi kuŝiĝos en lamparejo. Tiumomente kuris kontraŭ lin homo. La maljuna Hrůša senvorte baris al li vojon, laŭ ia vira instinkto. Poste li vidis ian ekflagron kaj ĉio for; ankoraŭ la dudekseso ne forveturis kaj maljuna Hrůša jam kuŝis en lamparejo, sed sur trabo, kaj fervojistoj venadis lin rigardi adiaŭante lin.

Kelkaj anhelantaj viroj ekkuris post la fuĝantan ombron, sed estis jam malfrue; versimile trans reloj li atingis jam la kampojn. Sed de ĉi tie, de la tremlumanta stacidomo, el tiu aro da timigitaj homoj disflugis vastronde tra la ĉirkaŭaĵo, kaŭranta en aŭtuna dormetado, sovaĝa paniko. La homoj enpremiĝis en siajn dometojn kaj apenaŭ kuraĝis antaŭ pordon. Onidire tie aŭ aliloke iu vidis nekonatan kaj sovaĝe aspektantan homon; li estis longa kaj magra, aŭ negranda en ledjako; poŝtisto vidis iun kaŝanta sin post arbo; iu sur ŝoseo gestis je koĉero Lebeda, ke li haltu, sed Lebe­da vipklakis la ĉevalojn kaj malaperis. Sed efektive okazis, ke iu singultanta pro laco haltigis lernej-infanon kaj elŝiris de li ligaĵon kun pantranĉajo. "Donu," stertoris tiu homo kaj forkuris kun la pano. De tiu momento la vilaĝoj rigle fermiĝis kaj apenaŭ spiris pro hororo; apenaŭ oni kuraĝis alpremi nazon al fenestrovitro kaj suspekte observi la grizan kaj senhoman regionon.

Sed samtempe disvolviĝis alia, alcentra movo. Tra ĉiu vojo po unu, po du alvenadis ĝendarmoj; dioscias, de kie tiom da ili venis. "Sakre, homo," ekkriegis kapitano Honzátko je ĝendarmo el Ĉáslav, "kion vi volas ĉi tie? Kiu sendis vin ĉi tien? Ĉu vi opinias, ke mi bezonas kontraŭ unu kanajlo ĝendarmojn el la tuta Bohemio? He?" La ĝendarmo el Čáslav demetis kaskon kaj gratfrotis embarase la nukon.

"Sciu, sinjoro kapitano," li diris petrigarde, "tiu Závada  estis mia amiko ... tion mi ne povas fari, ne ĉeesti, jes."

"Damnaj uloj," tondris la kapitano, "tion ĉiu diras al mi. Ĉi tien jam venis ĉirkaŭ kvindek ĝendarmoj sen ordono, kion mi faru kun vi?" Kapitano Honzátko furioze mordis la lipharojn. "Bone, okupu la ŝoseon de tiu vojkruciĝo ĝis arbaro; diru al Voldřich el Benešov, ke vi venas lin anstataŭi." - "Neeble," opiniis rezoneme la ĝendarmo el Čáslav. "Sinjoro kapitano, tiu Voldřich tusos je la anstataŭo, jes, kompreneble. Prefere mi prenu la arbaron de la rando ĝ­is la alia vojo - kiu tie estas? - "Semerád el Veselka," murmuris la kapitano. "Aŭskultu, vi Čáslavano, memoru: je mia respondeco pafu la unua, se vi iun ekvidos. Neniajn ceremoniojn, ĉu vi komprenas? Ne plu mi lasos paflikvidi miajn homojn. Do ek!"

Poste venis la staciestro. "Sinjoro kapitano," li diris, "denove alvenis tridek." - "Kiuj tridek?" ekvortis la kapitano. "Nu, diris la staciestro, "nature fervojistoj. Sciu, pro tiu Hrůša. Li estis unu el ni, kaj tial ili venis disponigi sin al vi -" - "Resendu ilin," ekkriis la kapitano, "ĉi tie mi bezonas neniujn civilulojn!" La staciestro embarase piedumis. "Rigardu, sinjoro kapitano," li opiniis kvietige, "ili veturis ĉi tien eĉ el Prago kaj Mezimostí. - Estas bone, se ili estas tiel solidaraj. Sciu, je tio ili ne rezignos, kiam Oplatka mortigis unun el ili. Ian rajton je tio ili havas. ­Nu, sinjoro kapitano, faru al ili la ĝojon kaj kunprenu ilin."

Kapitano Honzátko incitite grumblis, ke oni lasu lin trankvila. Dum la tago la vasta rondo lante estis fermi­ĝanta. Posttagmeze telefonis la plej proksima garnizona komandejo, ĉu eble necesas soldata helpo. "Ne," bruskis la kapitano malĝentile, "tio estas nia afero, komprenite?" Dume alveturis kaŝpolicistoj el Prago; ege ili kverelis kun ­la supera ĉefĝendarmo, kiu rekte el la stacidomo volis ilin revenigi. "Kio," furiozis inspektoro Holub, "nin vi volas forsendi? Li mortigis niajn tri homojn kaj al vi nur du, vi skabiuloj! Nia rajto je li estas pli granda ol la via, vi orkapuloj!" Apenaŭ oni sukcesis forigi ĉi tiun konflik­ton, eksplodis nova je la alia flanko de la rondo, inter ĝendarmoj kaj arbar-gardistoj. "For de ĉi tie," furiozis la ĝen­darmoj, "ĉi tio ne estas lepor-ĉasado!" - "Nur kiam la puloj havos dentojn," diris la arbar-gardistoj, "tio estas niaj arbaroj, kaj ĉi tie ni rajtas iradi, komprenite?" - "Estu prudentaj, homoj," intervenis Rousek el Sázava, "tio estas nia afero, kaj neniu enmiksiĝu." - "Onirakonte," diris la arbar-gardistoj. "Tiu infano, de kiu la ulo prenis la panon, estas nome knabino de la arbar-gardisto el Hůrka. Tion ni ne povas nur tiel lasi, kaj sufiĉe!"
Tiuvespere la rondo estis fermita; kiam krepuskiĝis, aŭdeblis raŭka spirado de viroj dekstre kaj maldekstre kaj ŝmacpaŝoj en la ŝmirmola plugaĵo. "Haltu," sonis mallaŭte de viro al viro. "Ne moviĝu!" Estis spirraba kaj horora si­lento; nur de temp' al tempo ekbruetis seka folio en la mal­lumo meze de la rondo aŭ susuris nebulpluvo; nur de temp' al tempo ŝmace aŭdiĝis paŝo de piedumanta viro aŭ io metale klakis; eble rimeno aŭ fusilo. Ĉirkaŭ la noktomezo iu en la mallumo ekkriegis "Halt!" kaj ekpafis; tiumomen­te io strange pelmelis, knalis konfuze proksimume tridek pafoj el fusiloj, ĉiuj ekkuris tiudirekten; sed jam denove la aliaj kriis. "Retiriĝu! Nek paŝon plu!" Iel ĉio reordiĝis, la rondo denove fermiĝis; sed nur nun ĉiuj plene konsciiĝis, ke en la mallumo antaŭ ili kaŝiĝas persekutata  kaj perdita homo, embuskanta por freneze ataki. Io kiel neretenebla tremo transiris de viro al viro; iam eksusuris peza guto, kvazaŭ ia ŝteliro. Dio, se oni jam povus vidi! Jesuo Kristo, se estus jam lumo!

Nebulo komencis heliĝi. Oni povis distingi konturojn de la plej proksima viro kaj miri, ke tiom proksime estis unu al la alia. Meze de la homĉeno konturiĝis densa arbusto aŭ bosko (ĝi estis rifuĝejo de leporoj), sed tie estis iel si­lente, ia absoluta silento - Kapitano Honzátko febre tiris siajn lipharojn: damne, ĉu ni ankoraŭ atendu, aŭ -­" 

"Mi tien iros," murmuris inspektoro Holub; la kapitano eksnufis. "Iru vi tien," li turniĝis al la plej proksima ĝendarmo. Kvin homoj ĵetiĝis en la arbuston, estis aŭdebla krakado de rompataj branĉoj, kaj subite silento. "Restu ĉi tie," ekkriis kapitano Honzátko al siaj homoj kaj iris lante al la vepro. Poste el la vepro elmergiĝis larĝa dorso de ĝendarmo ion tiranta, ian kaŭran korpon, kies piedojn portis arbar-gardisto kun rosmaraj lipharoj. Post ili trapu­ŝiĝis el la vepro kapitano Honzátko, morna kaj flava. "Metu lin ĉi tie," li ekraŭkis, frotis la frunton kaj ĉirkaŭrigardis kvazaŭ mirigite la hezitantan homĉenon, morniĝis ankoraŭ pli kaj ekkriis: "Kial vi gapas? Disiru!"

Iel embarase sporadis viro post viro al la eta, kvazaŭ kaŭriĝinta korpo sur kamplimo. Ĉi tiu do estis Oplatka; la magra mano eliĝanta el maniko, la eta, verda, de pluvo malseka vizaĝo sur maldika kolo - Miadio, kia malgranda peceto li estas, tiu kanajlo Oplatka! Jen, tie pafvundo en la dorso, tie eta vundo post la elstaranta orelo, kaj tie ... 

Kvar, kvin, sep li ricevis! Kapitano Honzátko, genuinta ĉe la korpo leviĝis kaj deprimite kraĉtusis; poste li levis la okulojn necerte kaj preskaŭ timide - Jen staras longa, masiva fronto de ĝendarmoj, fusiloj surŝultre, supre brilantaj bajonetoj; dio, kiaj fortikaj uloj, kiel tankoj, kaj sta­ras en perfekta vico kiel dum parado, ĉiu silenteganta - Aliflanke nigra aro da kaŝpolicistoj, korpulentaj, poŝoj ŝvelaj de revolvero; poste bluaj fervojistoj, negrandaj kaj persistemaj, poste verdaj arbar-gardistoj, tendenaj kaj barbaj longuloj, ruĝvizaĝaj kiel papriko - Ja ĝi estas kiel solena sepulto, ekpensis la kapitano; kadro kvazaŭ oni estus pafontaj salvon! Kapitano Honzátko mordis siajn lipojn en la sensenca kaj bruldolora turmento. Tiu nano sur la tero, rigida kaj distaŭzita, pafofaligita malsana korniko, kaj tiom da ĉasistoj - "Sakre," kriis la kapitano, kunpremante la dentojn, "ĉu estas ĉi tie sako? Kovru la korpon!"

Ĉirkaŭ ducent viroj disiris ĉiudirekten; neniu parolis al la alia, nur grumblis pri malbonaj vojoj kaj ĉagrene res­pondadis ekscititajn demandojn, nu jes, li forlasis, kaj lasu nin ja trankvilaj! Ĝendarmo gardostaranta ĉe la kovrita korpo furioze bruskis la vilaĝajn gapantojn: "Kion vi volas ĉi tie? Ĉi tie nenio por la gapado! Nenio por vi!"

Sur limo de distrikto kraĉis ĝendarmo Rousek el Sá­zava: "Fi! Homo, mi povas nur diri al vi, prefere mi volus malaperi de sur la tero. Sakre, se mi povus esti sola kon­traŭ tiu Oplatka, ulo kontraŭ ulo!"

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-08-09 06:00

2026-08-08

Revuo Esperanto

112-a UK, Melburno: aliĝoj al la 112-a UK en Melburno-Narrm malfermitaj – kun granda rabato ĝis la 8-a de aŭgusto 2026! Komuniko 1319

Universala Esperanto-Asocio (UEA) invitas la tutmondan esperantistaron profiti eksterordinarajn rabatojn por aliĝi al la 112-a Universala Kongreso de Esperanto (UK) en Melburno-Narrm*, Aŭstralio, okazonta inter la 3-a kaj 10-a de julio 2027. Aliĝoj faritaj dum la nuna UK-semajno en Graz (do ĝis la 8-a de aŭgusto 2026) ĝuos eksterordinarajn rabatojn!

Okaze de la malfermo de la aliĝado la Kongresa Fako de UEA ankaŭ prezentas renovigitan kaj modernigitan UK-retejon: https://uk.esperanto.net/2027.

La aliĝilo troviĝas rekte ĉe https://uk.esperanto.net/2027/aligxilo.

Reviziitaj kotizoj post pluraj jaroj

Pro la ĝenerala kresko de kostoj en la lastaj jaroj UEA devis revizii la aliĝkotizojn de la UK. La antaŭaj kotizoj restis esence senŝanĝaj ekde 2018-2019. La nova kotiztabelo estas konsultebla ĉe https://uk.esperanto.net/2027/kotizoj – sed frua aliĝo ĝis la 8-a de aŭgusto 2026 donos eksterordinarajn rabatojn: al ĉiu ajn homo en la mondo; kaj krome disponelas aldona speciala rabato al ĉiuj, kiuj aliĝis al la 111-a UK!

Eksterordinaraj rabatoj dum la UK-semajno en Graz

Por faciligi la transiron al la nova kotizsistemo kaj rekompenci fruan aliĝadon UEA enkondukas specialan, kun limdato, rabatkampanjon. Ĉiu ajn homo en la mondo, kiu aliĝos al la 112-a UK ĝis la fino de la 111-a UK (8-a de aŭgusto 2026) ricevos ĝeneralan rabaton. Krome, aliĝintoj de la 111-a UK povos profiti aldonan rabaton, se ili aliĝos dum la UK-semajno en Graz. La disponeblaj rabatoj estas aŭtomate kalkulataj en la reta aliĝilo laŭ la kategorio de la aliĝanto. Gravas rimarki, ke – por ke validu la rabatoj – necesas ne nur registriĝi, sed ankaŭ pagi la aliĝon ĝis la fino de la kampanjo.

Kiel aliĝi kaj profiti de la rabatoj

Oni uzu la retan aliĝilon: https://uk.esperanto.net/2027/aligxilo. Ĝenerala rabato jam aplikiĝos. Se vi havas UEA-kodon, nepre enigu vian plenan UEA-kodon laŭ la formato xxxx-x en la taŭga kampo. La sistemo devos aŭtomate rekoni vin, apliki eventualajn statusojn (ekzemple individua membro, komitatano ktp) kaj kalkuli ĉiujn disponeblajn rabatojn. Dum la aliĝo eblas donaci. Donacoj aparte gravos por subteni la venon de malpli pagipovaj homoj al Aŭstralio.

Se oni havos demandojn, oni povas kontakti la Kongresan Fakon de UEA per la retadreso: kongresoj@co.uea.org. UEA invitas ĉiujn esperantistojn utiligi ĉi tiun unikan okazon kaj jam nun certigi sian partoprenon en la 112-a UK en Melburno-Narrm.

*UEA agnoskas, ke Melburno estas tradicia tero de la kulina nacio, kiu en la lingvoj Woiwurrung kaj Boonwurrung respektive nomas la regionon – hejmon de aborigena tradicio de almenaŭ 40 000 jaroj – Narrm aŭ Naarm. La nomo reflektas kulturon kun profunda historio, ligon al la tero, akvo kaj kreorakontoj – kaj la respekton de UEA al tio.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2026-08-08 19:09

La Balta Ondo

Rezolucio de la 111-a Universala Kongreso de Esperanto en Graz

graco

La 111-a Universala Kongreso de Esperanto okazis en Graco en 2026 sub la temo “Volontulado en la servo al daŭripova evoluigo”, dum la Internacia Jaro de Volontuloj por Daŭripova Evoluigo, proklamita de Unuiĝintaj Nacioj. La Universala Kongreso mem, kiu okazas ĉiujare, estas konkreta ekzemplo de internacia volontula kunlaboro: ĝi ebliĝas danke al la sindona laboro de multaj volontuloj el diversaj landoj.

La Esperanto-movado ekde sia komenco vivas per diversfona volontula engaĝiĝo kaj havas fierindan kaj daŭran historion da mondplibonigaj agadoj. Ĝiaj valoroj – interalie respekto de homaj rajtoj, internacia solidareco, homa emancipiĝo kaj transnacia edukado – profunde kongruas kun la Celoj por Daŭripova Evoluigo (CDE) difinitaj de Unuiĝintaj Nacioj, nomataj ankaŭ Agendo 2030.

Tra la mondo esperantistoj kaj esperantistaj organizaĵoj jam kontribuas al tiuj celoj per agadoj pri edukado, kulturo, socia inkluziveco, genra egaleco, respekto de la naturo, mediprotektado, internacia solidareco, packonstruado kaj aliaj kampoj, ofte kunligante lokan agadon tutmonden. La kongreso konstatas, ke la vojoj por atingi la Celojn por Daŭripova Evoluigo estas ankoraŭ tre longaj kaj ke ofte la decidantoj ignoras ilin.

La Kongreso bedaŭras la nunan tendencon al repolusigo de la mondo en influzonojn, kiuj favoras mensogojn, timigadon kaj solvon de malekvilibroj per forto kaj milito, anstataŭ per dialogo kaj respekto al internacia juro.

La kongreso esprimas sian subtenon al la centra rolo de Unuiĝintaj Nacioj en la kunordigado de internacia kunlaboro por daŭripova evoluigo kaj instigas la membroŝtatojn provizi al ĝi la necesajn rimedojn, kompetentojn kaj politikan subtenon por efike plenumi tiun rolon.

La kongreso aparte alvokas atenton je la lingvaj aspektoj de la Celoj por Daŭripova Evoluigo aparte rilate justan lingvouzon por kvalita edukado, redukton de malegaleco kaj aliron al justico.

Fine, la kongreso alvokas ĉiujn esperantistojn konkretigi la inspiron de ĉi tiu kongreso en agoj kaj projektoj por la Celoj por Daŭripova Evoluigo, pli ofte kaj pli konscie uzi Esperanton, ankaŭ novige, kiel laborlingvon de internacia civitana kunlaboro.

Foto de John Huang

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Rezolucio de la 111-a Universala Kongreso de Esperanto en Graz appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-08-08 12:22

Libera Folio

La komitato volas vidi financan planon

Senproblema kaj senkonflikta komitata kunsido ne decidis pri la kotizo. La jara raporto de la estraro estis akceptita, sed la buĝeton la komitato ne volis pritrakti antaŭ ol la estraro donos pli detalajn informojn pri la ekonomio de UEA.

La komitato kunsidas en vendredo. Foto: Jukka Pietiläinen

La vendreda komitata kunsido estis unu el la plej senproblemaj komitatkunsidoj dum la pasintaj jaroj. Restis multe da tempo por diskuti pri detaloj kaj vortumoj, kaj tamen la kunsido preskaŭ finiĝis antaŭ la planita tempo, io tute ne kutima en UEA-komitato.

La komitatkunsido ne havis multe da aferoj traktotaj, plejparte temis pri diskuto pri raportoj de la dumkongresaj komitataj forumoj. La komitato ankaŭ akceptis formale la jarraporton, kiu estis diskutita jam en la reta kunsido en julio.

Restis multe da tempo por diskuti pri la kongresa rezolucio, kiu kutime estas traktata tre rapide pro tempomanko. Plej multe da diskuto okazis pro tri vortoj ”kaj subtenu multlingvismon” en la jena alineo:

”Laŭ la kongreso gravas, ke ĉiuj registaroj respektu la lingvajn rajtojn de siaj malplimultoj kaj subtenu multlingvismon. La kongreso ankaŭ substrekas, ke lingva justeco ne limiĝas al la protekto de minoritataj lingvoj, sed etendiĝas ankaŭ al egaleca internacia komunikado inter ĉiuj popoloj.”

Tiuj tri vortoj pri multlingvismo ne troviĝis en la versio, kiun la rezolucia laborgrupo diskutis kaj kompilis, sed estis aldonitaj poste de Eric Nemes el Belgio, en la redakta procezo. La multlingvismo ŝajne estas temo, pri kiu ne troviĝas unuanimeco inter esperantistoj. Povas ekzisti diversaj difinoj pri multlingvismo kaj la rolo de registaroj en subteno de multlingvismo.

Ankaŭ tiuj, kiuj ne subtenis la akceptitan version, ĝenerale ne kontraŭis multlingvismon, sed opiniis ke la tri vortoj ne troviĝas en konvena loko. Fine la rezolucio estis akceptita preskaŭ unuanime, kun nur unu sindeteno.

Inter la ceteraj aferoj estis traktita ankaŭ la detala propono de Guy Matte, kiu taskas al la estraro ĝis la fino de la jaro prepari multjaran financan planon kaj taksi la sekvojn de la proponata altigo de la membrokotizoj. Krome la estraro ĝis la fino de 2026

  • Prezentu la enspezojn kaj detalajn elspezojn de ĉiu fondaĵo kaj fonduso por la jaro 2025.
  • Preparu buĝeton por la jaro 2027, kiu provas plani por ĉiu enspezo kaj elspezo, inkluzive de la fondaĵoj kaj fondusoj.
  • Finpreparu kaj prezentu la kontojn de la Universalaj Kongresoj de 2022, 2023, 2024 kaj 2025.

Ĝuste la manko de informoj pri la fondaĵoj en la financaj dokumentoj kaj la granda prokrasto en la traktado de la financa rezulto de pluraj kongresoj estis akre kritikata dum pli fruaj ĉi-jaraj kunsidoj de la komitato. La buĝeto de UEA por 2027 ne estis pritraktita nun, ĉar kelkaj komitatanoj volis unue havi plenan bildon pri la financoj de UEA. Same ne estis farita decido pri la membrokotizo, ĉar mankis informoj pri la antaŭvideblaj konsekvencoj.

En la diskuto prezidanto Fernando Maia subtenis la proponon, sed volis amendi ĝin tiel ke ne estu devo prepari la buĝeton inkluzive de fondaĵoj kaj fondusoj. Tamen kiel vortumas la propono, ”la estraro provas plani”, do la provo ne nepre devas esti sukcesa. Tiel la propono estis akceptita kun granda plimulto.

Estis pritraktita ankaŭ propono de Brandon Sowers, laŭ kiu ”la Estaro kontraktu kun profesia, ekstera revizianto en Nederlando por revizii la kontojn, kun fina raporto liverota antaŭ la 1a de Junio 2027, por aprobo de la Komitato dum ties sekva kunsido”.

La propono estis akceptita en amendita formo, kiu konstatas ke oni jam kontraktis kun ekstera revizianto kaj multe da laboro jam okazis. Tamen laŭ la decido plu validas, ke la raporto devos esti prezentita al la komitato.

Principe la raporto de ekstera revizianto ne bezonas aprobon de la komitato, kaj ĝi povas enhavi konfidencajn informojn. Se tia raporto iam estos ricevita, kaj enhavos konkretajn proponojn pri plibonigo, la komitataj reviziantoj povas transdoni ilin al la komitato kun siaj rekomendoj.

Krome estis diskuto pri la propono de la slovena komitatano Peter Grbec, ke devus ebli transdoni kongresanecon al alia persono el sama lando, se la aliĝinto ne povas mem partopreni. Tamen la propono postulus ŝanĝon de la kongresa regularo kiun ne eblis fari nun, sed eventuale la estraro traktos la aferon.

Ankaŭ la propono de Brandon Sowers pri malkonfido al komitatanoj C, kiuj ne ĉeestis komitatkunsidojn dum la tuta jaro, ne estis akceptita. Laŭ la statuto de UEA ne eblas reelekti komitatanojn, kiuj ne partoprenis kunsidojn dum du oficperiodoj, alivorte dum ses jaroj.

Jukka Pietiläinen

de Libera Folio je 2026-08-08 11:02