La Dinastio Tang (618-907) estis unu el la plej brilaj periodoj en la ĉina historio. Tiam poezio fariĝis tre populara. La poezio de tiu dinastio ĝenerale sekvis tre precizajn regulojn rilate al metriko, rimoj kaj strukturo. La Plena Kolekto de Tang-Poezio aperis longe poste, inter 1705 kaj 1706. Ĝi enhavis pli ol 48 900 poemojn verkitajn de pli ol 2200 poetoj.
Unu el la plej bone konataj poetoj estis Bai Juyi (772-846). Li naskiĝis en norda Ĉinio, kiam la dinastio komencis malfortiĝi post milita ribelo. Jam en sia jun-aĝo, li sukcesis en ekzameno por ricevi oficon en la ĉefurbo. Tie li spertis la politikan malfortiĝon, koruptecon kaj misorganizadon, kaj la suferojn de la popolanoj. Li koleris pro sociaj maljustaĵoj kaj malkaŝe kritikis la koruptecon de oficistoj. Tio tamen alportis al li malamikojn, kaj li estis forsendita al Xunyang, nuntempe Jiujiang, en suda Ĉinio en 815.
Dum la restantaj jaroj de sia vivo, Bai okupis oficojn en multaj lokoj kaj klopodis labori por la publika bono. En Hangzhou, bela urbo en suda Ĉinio, li prizorgis la konstruadon de digo ĉe la Okcidenta Lago por reguligi la akvonivelon, malhelpi periodojn de troa sekeco, kaj faciligi akvumadon de la kampoj. Memore al li, tiu digo ĝis hodiaŭ havas la nomon “Digo Bai”.
Eble lia plej grava kontribuo al la ĉina literaturo estas poemoj de sociaj kaj politikaj kritikoj. Kunlabore kun sia amiko Yuan Zhen, Bai fondis la movadon Nova Yuefu. La vorto Yuefu signifas “Muzika Oficejo”, kaj ĝi rilatis al ŝtata institucio, kiu kolektis popolajn kantojn kaj poemojn por muzika prezentado ĉe la kortego. La poezio de Yuefu havas jenajn kvalitojn: (1) ĝi uzas popolan lingvaĵon kaj realismajn temojn; (2) ĝia formo estas pli libera ol tiu de la poezio de Tang kaj ebligas pli riĉan esprimadon.
La poezia movado de Bai havis klaran celon: atenti pri la socia funkcio de poezio, ĉar la poeto opiniis, ke tio jam perdiĝis en lia epoko. En letero al Yuan Zhen, Bai skribis, “Artikoloj devas esti verkitaj por la epoko, kaj poemoj verkitaj por sociaj aferoj.” Ĉirkaŭ la jaro 809, li finverkis sian soci-kritikan poemaron, Kolekto de Nova Yuefu, kiu enhavis 50 poemojn. El ili la plej konata poemo estas “Maljuna Ligno-karbisto”, kiun ĉiu ĉino lernas en la lernejo. Ĝi temas pri maljuna karbovendisto, kiu, post pena laboro, estas devigata de la palacaj eŭnukoj vendi sian tutan ĉaron da karbo kontraŭ malmulta pago.
Jen rakonto pri Bai: Finverkinte poemon, li ofte voĉ-legis ĝin al infanoj kaj maljunuloj, kaj demandis, ĉu ili komprenas la poemon. Se ili respondis “ne”, Bai reverkis la poemon, ĝis ĝi estis facile komprenebla por ĉiuj. Eĉ hodiaŭ, pli ol mil jarojn poste, multaj el liaj poemoj ankoraŭ restas klaraj.
Alexander Shenghao Hu
La placebo-efekto ĉe la enpreno de medikamentoj estas ĝenerale konata: La nura pozitiva atendo jam helpas. Nun nova studaĵo liveras indikojn ke tiu efekto pruveble povas plialtigi la nombron de antikorpetoj post vakcino.
Per trejnado de la rekompenca sistemo en la cerbo homoj en studo plibonigis la rezulton de sia vakcino kontraŭ hepatito B. Ili produktis signife pli da antikorpetoj kontraŭ tiu inflamo de la hepato ol aliaj partoprenantoj, skribas israela teamo en faka ĵurnalo. El eksperimentoj kun bestoj troviĝas indikoj ke tiu tiamaniere plialtiĝinta nombro de antikorpetoj vere plibonigas la imundefendon.
Kiu atendas helpon de medikamentoj, al tiu ĝi povas esti utila eĉ foje tiam, se ĝi ne enhavas efiksubstancon. Tiu tiel nomata placebo-efekto estas bone dokumentita, eĉ se la kaŭzoj estas ankoraŭ ne tute malkovritaj. Estas pruvite ke homo sole per la ekatendo de helpo povas produkti sendolorigajn substancojn.
La nova studaĵo liveras unuafoje pruvilojn ĉe homo por tio ke la placebo-efekto havas influon pri la imunsistemo, skribas teamo de la Washington universitato en St. Louis en komentario. "La rezultoj malfermas novajn vojojn al la kuracado de multaj medicinaj malsanoj per celita influado de la aktiveco en la rekompenca sistemo de la cerbo."
En la studo esplorista teamo estis ekzameninta ĉu la altenreguligo de certa parto de la rekompenca sistemo plifortigas la reagon je vakcino. Por la altenreguligo estis ripetata speciala trejnado, la tiel nomata neŭro-retrocirkvito: La testpersonoj devis ĉe tio lerni aktivigi per siaj pensoj sian rekompencan sistemon. Por tio estis montrita al ili per magnetresonanca tomografio la aktiveco de la koncerna cerba regiono. Tra pluraj trejnunuoj ili lernis tiamaniere strategiojn por plialtigi la aktivecon de la cerba regiono. Tio plej bone sukcesis per konsciaj pozitivaj atendoj aŭ antaŭĝojo.
En la eksperimento 85 partoprenantoj de la studo estis atribuitaj al tri grupoj: 34 testpersonoj trejnis specialan parton en la rekompenca reto, 34 trejnis alian cerban regionon kaj 17 praktikis neniun trejnadon. Post tio ĉiuj testantoj ricevis vakcinon kontraŭ hepatito B. Post du kaj kvar semajnoj la sango estis analizita. Entute ne reagis pri la vakcino sammezure tra ĉiuj grupoj 12 testantoj, aliaj pro aliaj kaŭzoj ne estis konsiderataj, tiel ke restis po 30 testantoj en la trejnogrupoj.
Ĉe ambaŭ trejnogrupoj la aktiveco en la rekompenca sistemo plialtiĝis. Pli altan produktadon de antikorpetoj tamen montris nur homoj kiuj estis aktivigintaj specialan regionon en la rekompenca sistemo: Decida por la granda nombro da antikorpetoj estis nur la altenreguligo de la tiel nomata ventrala tegmentala areo (VTA).
Tri monatojn post la vakcino ja montriĝis ankoraŭ kunteksto inter cerba aktiveco kaj nombro de antikorpetoj, sed tio tiam ne estis signifa.
"Tiuj rezultoj kune indikas ke la konscie produktitaj atendoj povas aktivigi la rekompencajn cirkvitojn por influi la imunan funkcion", skribas la teamo. Tiu procezo povus iam esti utiligata por ne-invadaj modifoj de la imunsistemo.
La vorto “ŝlosila” laŭ PIV signifas
“Rilata al ⁓ilo, precipe 3 k 5.”
Tiu senco 5 estas “Tio, kio ebligas kompreni ion kaŝitan aŭ malklaran”.
Tamen, mi konstatas ke, supozeble pro la efiko de la angla “key”, “ŝlosila” nuntempe ofte estas uzata kiel simpla sinonimo de “grava”. Vidu ekz. en la Tekstaro trafojn el La Ondo de Esperanto kaj el Le Monde Diplomatique.
Ĉu ni bonvenigu tiun evoluon?
RESPONDO
La uzo de “ŝlosila” kreskis konsiderinde antaŭ nelonge. La Tekstaro de Esperanto ja atestas pli ol 220 trafojn en la tekstoj aperintaj depost 1995, dum en la tuta antaŭa periodo la vorto aperis malpli ol 5 fojojn. Efektive en ĉiuj lokoj temas pri la metafora uzo de la vorto, do sen rekta rilato al la instrumento ŝlosilo.
Krom la baza metafora uzo laŭ PIV, nome “ebliganta kompreni ion kaŝitan aŭ malklaran”, oni ofte trovas ankaŭ derivitajn sencojn kiel “ebliganta kompreni aŭ klarigi ion malfacilan”, “ebliganta plenumi taskon alie apenaŭ eblan” aŭ “esenca por funkciigi aŭ ebligi ion”. En pliaj okazoj la vorto apenaŭ estas distingebla de la establitaj esprimoj “grava”, “kerna” kaj “ĉefa”.
Kiel ĉe ĉiu metaforo – aŭ fakte ĉia vorto –, trouzado iĝas ĝena kaj malfortigas la esprimon. Tial ni rekomendas uzi la vorton “ŝlosila” ne tro ofte, kaj precipe tie, kie ĝi sence aldonas ion al la abstrakta ideo de graveco, rilatante al la metafora uzo de ŝlosilo (do difinante ion, kio malfermas aliron, eblon). Kiel nura sinonimo de “grava” k. s. ĝi ne ŝajnas riĉigo de la lingvo, sed eĉ male.
Kun afablaj salutoj Kirilo Brosch
Cyril Robert Brosch
Direktoro de la Lingva Konsultejo de la Akademio de Esperanto
La 20an de januaro 2026
Hieraŭ la 29an de januaro en palaco Montecitorio, Romo, sidejo de la itala Ĉambro de la Deputitoj, la prezidanto de Itala Esperanto-Federacio, d-ino Laura Brazzabeni, kaj la prezidanto rekspektive estrarano de Itala Esperantista Junularo, Gabriele Esposito Guido kaj Alessio Giordano (ankaŭ senatano de la Esperanta Civito), prelegis en gazetara konferenco pri “Esperanto en la nuntempa socio. Lingva justeco kaj demokratia partopreno”.
Unuafoje gazetara konferenco pri esperanto eniris la palacon de la parlamento, laŭ invito de la deputitino Stefania Ascari kaj eksdeputito Paolo Bernini.
La parlamentano intencas apogi la interogacion prezentitan de Alessio Giordano, laŭ la teksto kunverkita de la Civita vickonsulo Giacomo Comincini, por la starigo de nacia platformo kun la celo monitoradi kaj promociadi neteritoriajn lingvajn minoritatojn, inkluzive la ciganan, la enmigrintajn kaj la esperantan.
Oni plurfoje substrekis ke esperanto ne estas nur lingvo, sed komunumo, sen propra teritorio, kaj eĉ lingva grupo, se referenci al Universala Deklaracio pri la Lingvaj Rajtoj.
La prezidanto de IEF deklaris ke la hieraŭa estis historia evento por la itala esperantismo, esprimante fieron pri la laboro de la junularo, kiu ebligis kaj organizis la eventon.
La sesio, en la itala, estas spektebla per la jena ligilo.
Post kelkjara preparo, pli kaj pli solidiĝas la merkata kaj geopolitika frakturo inter la du bordoj de la Atlantiko, specife inter Usono kaj Eŭropa Unio; frakturo kiu profundiĝis danke al la bizareco de prezidento Trump, kiu tamen aplikas linion neeviteblan en la nuna historia fazo.
La ĵusa aktivigo de diversaj interkonsentoj, unuavice Mercosur, sed ankaŭ kun Hindio, kreos enorman merkaton por Eŭropa Unio, specife en konflikto kun la interesoj de Usono en Latin-Ameriko. En tia perpektivo la geopolitika scenaro kondukas al opozicio inter du okcidentaj kolosoj: epizodoj kiel la gronlanda kverelo baldaŭ povus ŝajni nur kvazaŭ folklora korolario.
En tia kunteksto trovas klarigon la disponeblo de Trump rilate al Putin, kun la deziro fermi kiel eble plej baldaŭ la ukrajnan ĉapitron; sed ankaŭ la porusona sinteno de multaj “suverenistoj” ene de Eŭropo: ili fakte kontraŭas la interesojn de EU en la proksimiĝanta tempesto super la Atlantiko. Tie tamen aperas kontraŭdiro: la koheraj trumpemaj suverenistoj defendas ankaŭ la nunan Israelon, dum parto allasas sin al anticionismo envolvanta ĉiujn hebreojn.
Paralela koordinato kondukas Brition pli kaj pli al EU, sed (kiel ofte) Londono povas ludi sur pli ol unu tablo: en propra partio kun Usono mem, kaj en alia kun Popola Ĉinio.
Esperantio rigardas al Unuiĝintaj Nacioj, pli kaj pli inerta subjekto; aliflanke la interesoj (organizaj kaj ekonomiaj) ligas la sorton de la esperantistaro al tiu de EU, sen kies mono TEJO preskaŭ ne plu ekzistus, kaj UEA simile. Plene sendependa por siaj geopolitikaj elektoj restas nur la Esperanta Civito.
Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado
Foje vera historio sonas kvazaŭ iu elpensis ĝin por filmo. Sed ĉi tiu historio estas tute reala: temas pri virino nomata Violet Constance Jessop, kiu ŝajnas esti “magneto” por grandegaj ŝipoj kaj grandegaj katastrofoj.
Violet naskiĝis en 1887 en Argentino, en familio de irlandaj enmigrintoj. Ŝi revis fariĝi flegistino, sed la vivo puŝis ŝin al alia direkto. Post la morto de la patro kaj malsano en la familio, ŝi devis rapide fariĝi la ĉefa enspezanto. Ŝi eklaboris sur pasaĝeraj ŝipoj kiel stevardino, kvankam ŝi timis dronadon kaj eĉ ne lernis naĝi. Kiam oni estas juna, oni foje elektas laboron ne ĉar ĝi estas “voko”, sed ĉar ĝi estas la plej reala pordo al rimedoj por manĝigi la familion.
Ŝi laboris por la firmao White Star Line, kaj en 1911 ŝi troviĝis sur la RMS Olympic, la plej granda ŝipo en la mondo. Dum transatlantika vojaĝo okazis kolizio kun militŝipo. La ŝipo estis serioze difektita, sed ĝi restis flosanta. Neniu mortis. Oni povas imagi, ke Violet tiam pensis: “Nu, kia unika sperto. Ion tian oni travivas nur unufoje en la vivo.”
Sed post kelkaj monatoj ŝi denove estis elektita por “la nova, la plej granda en la mondo, la nesinkigebla” ŝipo: la RMS Titanic. En aprilo 1912, post la konata frapo kontraŭ glacio, la ŝipo efektive sinkis. Multaj homoj hezitis pri savboatoj, ĉar ili sciis, ke la Titanic tre similas al la Olympic, kiu jam travivis gravan akcidenton. Violet finfine atingis savboaton kaj postvivis. Jam tio sufiĉus por tuta vivo da memoroj, ĉu ne?
Kaj tamen la historio ne finiĝas tie. Dum la Unua Mondmilito ŝi realigis sian malnovan revon kaj trejniĝis kiel flegistino, sed ŝi ricevis taskon sur hospitalŝipo: la HMHS Britannic, la tria “fratino” de la Olympic kaj Titanic. En novembro 1916 la Britannic trafis germanan minon. Ĉi-foje ĉiuj jam sciis, kion signifas paniko sur granda ŝipo, kaj la evakuado komenciĝis rapide. Violet helpis malsanan koleginon, kaj antaŭ ol iri al la ferdeko ŝi kaptis unu “esencan” aferon: dentobroson. Ŝi antaŭe suferis pro tio, ke post la Titanic ŝi ne povis tuj brosi la dentojn. La familio eĉ ŝercis: “Se via sekva ŝipo sinkos, metu la dentobroson en la poŝon!”
Sed eĉ sur la Britannic la plej granda teruro ankoraŭ atendis. Du savboatoj malleviĝis tro frue, dum la helicegoj ankoraŭ turniĝis, kaj la boatojn alsuĉis la dishakonta metala monstro. Homoj saltis en la maron. Violet ankaŭ saltis, kvankam ŝi ne scipovis naĝi. Ŝi eraris: ŝi metis la savzonon super la mantelon, tiel la pezaj vestoj tiris ŝin suben, kaj ŝi eĉ ricevis fortan baton al la kapo. Tamen ŝi sukcesis liberiĝi, trovi alian savzonon, kaj postvivi trian fojon, dum la tria fratina ŝipo malaperis.
Kiam mi pensas pri Violet Jessop, mi ne certas ĉu ŝi estis la plej bonŝanca aŭ la plej malbonŝanca homo. Eble ambaŭ. Sed la plej bela parto ne estas la sensacia statistiko, sed la eta, homa detalo: dentobroso. Kvazaŭ ŝi dirus al ni: vi ne povas regi la maron, la historion, aŭ la ŝipon, sur kiu vi estas. Sed vi povas preni ion malgrandan, praktikan, kaj iri antaŭen. Kaj foje tio sufiĉas por resti homo, eĉ kiam ĉio ĉirkaŭe ŝajne sinkas.
Estas longa la tagordo por la ordinara Asembleo de Esperanta Naturamikaro (ENa), kiu kunsidos ĉe la Esperanto-Domo en Malago, 12 februaro 2026 ekde 17h00 okaze de Verda Ĵaŭdo, kun la partopreno de pluraj eksterlandanoj, preskaŭ ĉiuj esperanto-parolantoj.
Krom la devigaj raportoj, La Asembleo diskutos pri pluraj projektoj, inkluzive de la starigo de Balta Naturamika Rondo, la adjudiko fare de Pro Esperanto al ENa por la gastigado ĉe la Skandinava Esperanto-Domo, la rilatoj kun Naturfreunde Internationale (NFI).
Kiel hispana federacio ENa povus renovigi sian peton ke la kongreso de NFI agnosku la statuson de membro A, kiu praktike egalas al la nuna plus la rajto kandidatigi por la internacia estraro; sed probable la Asembleo ne havas intereson pri tio.
Esperanta Naturamikaro orientiĝas ne investi en Katalunio kiel antaŭe, sed intensigi investojn en Andaluzio, Svedio, Svislando kaj Estonio.
Itala Esperanto-Federacio, por omaĝi Gianfranco Molle, la plej faman italan kantiston, tutmonde konatan, animon de “Muzika Kulturo”, organizas konkurson pri kanzonoj originale verkitaj en Esperanto. La komisiono povos asigni maksimume tri premiojn.
La rezultoj estos anoncitaj enkadre de la 92a Itala Kongreso de Esperanto, dum specifa programero.
Ĉiu persono rajtas konkursi per maksimume unu verko, kiu devas esti neniam antaŭe eldonita per ajna komunikilo (prese, rete, lege, bloge, ktp). Maksimuma daŭro de kanzono estas 5 minutoj. La gajnintoj de la unua premio ne rajtas partopreni en la konkurso dum la sekva jaro. La konkursaĵojn oni sendu al la sekretario, Valerio Dalla, per retmesaĝo, al la adreso concorso@esperanto.it indikante la elektitan pseŭdonimon kaj la efektivan nomon kaj adreson; ili estu kantitaj kaj luditaj en aŭda formato “mp3” aŭ “ogg”, kaj skribitaj (nur vortoj, eventuale kun akordoj) en teksta formato “doc” aŭ “odt”.
Premioj: la gajninto de la unua premio, premio Ĝanfranko, ricevos monpremion de 200 eŭroj; por la aliaj la premio konsistos el esperantlingvaj KD-oj. Limdato por la sendado estas la 30a de majo de la koncerna jaro. Juĝkomisiono: prezidanto: Laura Brazzabeni, sekretario Valerio Dalla, juĝantoj: Pierluigi Cinquantini, Martin Wiese, Flavio Fonseca.
La sekretario informos ĝis la 1a de aŭgusto la gajnintojn pri la premio. La partoprenantoj cedas senpage al IEF por la unua jaro la rajton je unua publikigo.
Pliaj informoj concorso@esperanto.it
FEI, concorso, via Villoresi 38, 20143 Milano, Italia
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/01/konkurso-54/
29/01/2026 En Malajzio, la laboristoj de elektronika sektoro, kiuj fabrikas materialon esencan al la tutmonda bitekonomio, frontas sisteman sindikatan detruadon fare de la gravaj multnaciaj provizantoj. En novembro, la laboristoj de Lumineds, fabrikisto...
“La nuna pozicio de la Estraro estas: 1) daŭre subteni la strategian decidon vendi la domon, konforme al la rekomendoj de la Komitato ekde 2021 kaj la rekonfirmo en Brno (2025); 2) kiel nun, same ne akcepti malpli ol 1.150.000 eŭrojn; 3) vendi nur kun klaraj sekureco aŭ kondiĉoj; 4) strebi al pli forta jura protekto (pli alta antaŭpago, se eble) kaj pli realisma transdona dato (preferinde ĉirkaŭ junio 2026); 5) resti fleksebla pri la garantisumo kaj preciza dato, se tio estas bezonata por finvendi.”
Laŭ tiu ĵusa publika informo la Universala daŭre intencas sed ne sukcesas vendi sian domon en Nieuwe Binnenweg 176, Roterdamo. Intertempe “Pri la liberigo de la domo: la laboroj progresas. UEA ekluis deponejon por konservi materialojn – kaj parto jam estas movita. La rulŝrankoj de la la ĉambro, kie antaŭe troviĝis Biblioteko Hector Hodler, estis transdonitaj al Internacia Esperanto-Arkivo en Belgio.”
Tamen parto de la stoko de la libroservo restas en la domo, kiu lastatempe eĉ devis akcepti la personan, vastan arkivon de Rob Moerbeek, ĵus mortinta eksoficisto. Kaj la laborforto malkreskis, ĉar la libroservisto/estro definitive foriris.
Kiu dumtage estas laca, tiu ne bezonas multe da tempo por rekreiĝo. Nova studaĵo montras kiel jam mallonga siesto refaras la cerbon perceptokapabla. Tiu efekto estis ĝis nun konata nur de kompleta nokta ripozo. Esplorista teamo de la universitato de Friburgo en Germanio eltrovis, ke siesto povas vere helpi al la cerbo rekreiĝi kaj fariĝi denove pli lernkapabla.
La esploristoj priskribas en la publikigita studaĵo ke jam siesto sufiĉas por restarigi nervokunligojn tiel, ke novaj informoj povas esti pli bone enmemorigitaj. Tiuj efektoj ĝis nun estis konataj nur se homoj estis dormintaj dum tuta nokto.
Ĉe la studo estis observataj 20 sanaj junaj plenkreskuloj kiuj dum du posttagmezoj faris aŭ sieston aŭ restis maldormaj. La siesto daŭris averaĝe 45 minutojn. Ĉar rektaj mezuradoj ĉe sinapsoj ne estas eblaj ĉe sanaj personoj, la esplorista teamo utiligis procedojn kiel la magnetan stimuladon aŭ EEG-mezuradojn por rekonkludi pri la forteco kaj fleksebleco de la sinapsoj.
Jen la rezulto: Post la siesto la averaĝa aktiveco en la sinapsoj de cerbo estis reduktita. Laŭ la aŭtoroj tio estas signo por la rekrea efiko de dormo. Samtempe la kapablo de la cerbo formi novajn kunligojn estis signife pli bona. La cerbo do estis pli bone preparita por novaj lernenhavoj ol post same longa maldorma fazo.
"Niaj rezultoj montras ke eĉ mallonga dormofazo povas meti la cerbon al stato en kiu ĝi povas denove lerni pli bone kaj povas alpreni informojn", diris la studestro laŭ komuniko de la universitata kliniko de Friburgo. "Mallonga intertempa dormo povas helpi denove povi pensi pli klare, kaj koncentrite daŭrigi laboron."
Laŭ la aŭtoroj la studaĵo liveras biologian eksplikon por tio kial homoj estas post siesto ofte pli produktivaj. Precipe en profesioj aŭ agadoj kiuj postulas altgradan mezuron de mensa aŭ korpa produktivo - ekzemple en la muziko, en la sporto aŭ en sekurecrilataj krizaj agadkampoj - mallonga dormo povus esti celite aplikata por konservi la produktivon.
UEA ne sukcesis subskribi kontrakton pri la oficeja domo en Nieuwe Binnenweg, kiel oni pli frue esperis. La aĉetanto ŝanĝis sian opinion, kaj nun ne klaras, al kiu la domo eventuale estos vendita, se la vendo fine okazos.
Se la vendo okazos laŭplane, ŝajne neniu signo pri la historio de la Centra Oficejo restos ĉe Nieuwe Binnenweg 176. La ĉefa interesito rifuzis proponon pri memorplato sur la muro.
Antaŭ kvar jaroj la komitato de UEA decidis vendi la domon ĉe Nieuwe Binnenweg 176, en kiu ekde 1962 troviĝas la Centra Oficejo de la asocio.
La biblioteko kaj arkivo de UEA estis fordonitaj, kaj en septembro 2025 la estraro anoncis, ke fine estis trovita aĉetonto, kiu pretas paĝi 1,15 milionojn da eŭroj por la domo.
Komence la estraro estis tiel certa pri sukcesa vendo al tiu kandidato, ke ĝi laŭdire eĉ planis en januaro okazigi adiaŭan Malferman Tagon en la Centra Oficejo.
Tamen ĝis nun ne estis subskribita aĉetkontrakto, kaj la 26-an de januaro 2026 la estraro de UEA informis la komitaton, ke la situacio ŝanĝiĝis. La privata aĉetanto, kiu ne sukcesis pagi la necesan garantipagon, fine decidis ne aĉeti la domon.
Anstataŭ li la domon laŭ lia propono povus aĉeti nova investa kompanio, fondita en septembro 2025. La maklerista firmao kiun uzas UEA faras esplorojn pri la nova firmao, ĝia posedostrukturo kaj la deveno de la mono. Jam nun la maklerista firmao esprimis dubojn pri la firmao.
En januaro la makleristo vizitis la domon kun nova kandidato, kiu eventuale povus aĉeti la domon se ne realiĝos la vendo al la unua interesito. La nova kandidato nun siavice esploras la staton de la domo. Nova oferto ankoraŭ ne estis farita, kaj UEA ne volas vendi la domon por malpli ol 1,15 milionoj da eŭroj.
La raporto pri la vendo de la domo.
Laŭ la dokumento prezentita al la komitato la estraro de UEA nun intencas atendi la finajn konkludojn de la maklerista firmao kaj eventualan oferton de la nova interesito. Finan decidon pri la vendo oni intencas fari laŭ la konsilo de la makleristo.
Laŭ la origina plano UEA devus forlasi la domon komence de aprilo 2026. Pro la prokrasto pri la subskribo de vendokontrakto UEA nun volas plu havi la domon ĝis la fino de majo, se tio eblas kaj ne endanĝerigas la vendon.
Samtempe laŭ la dokumento daŭras la malplenigo de la domo. Tamen post la forpaso de Rob Moerbeek lia ampleksa persona arkivo estis portita al la Centra Oficejo. Krome en la domo restas parto de la stoko de la libroservo de UEA.
Kio okazos pri la libroservo post la malplenigo de la domo en Nieuwe Binnenweg 176 tute ne klaras. Jarŝanĝe emeritiĝis Ionel Oneț, kiu dum pli ol 23 jaroj prizorgis la libroservon.
La emeritiĝo ne povis esti surprizo por la estraro, sed tamen nova prizorganto mankas, same kiel konkreta plano por la estonteco de la libroservo.
Laŭ la raporto de la estraro la libroservo nun funkcios ”provizore per la kombinita deĵoro de oficistoj kaj aliaj kunlaborantoj, dum UEA studas kontrakti kun alia libroservisto”.
En la retlisto UEA-membroj Ian Fantom levis la demandon pri la estonteco de la libroservo kaj scivolis interalie, kien eldonistoj nun sendu novajn librojn por pritakso.
– Vi devas trakti kun la Centra Oficejo. Skribu al la konata adreso de la libroservo, respondis prezidanto Fernando Maia.
Anna Löwenstein samloke admonis al pacienco:
– Estas tute evidente, ke necesas atendi, ĝis oni organizos la solvon por la libroservo. Supozeble, la nova libroservisto estos la homo, kiu decidos, kion fari pri novaj libroj, recenzoj ktp. Se mi mem havus demandon por la libroservo, mi komprenus ke nun ne estas la ĝusta momento por atendi respondon. Simple atendu, ĝis la situacio enordiĝos.
La prezidantino de Fajszi Amika Rondo, sen. Anna Bartek, havis agrablan kaj interesan renkonton kun s-ro István Horváth, konfida direktoro de Landa Fremdlingva Biblioteko (OIK), kaj s-ino Alexandra Pancsosz, fakestro, 27 novembro 2025, al kiuj estis esprimitaj la zorgoj de FAR pro la esperanto-libraro ĉe OIK.
La direktoro prezentis la organizajn ŝanĝojn, kiuj influis OIK-on en la lastaj jaroj (fandiĝo en OSZK, poste en MNM KK kiel parto de OSZK). Li atentigis, ke kvankam li alte taksas la agadojn kaj respondecon de FAR rilate al la Fajszi-kolektaĵo, la kolekto estas ŝtata posedaĵo, kiun administras OIK. Esence, OIK ne intencas preni ion ajn el la kolektaĵo, sed dum la administrado de la kolektaĵo profesiaj decidoj estas farataj ene de la institucio. Pro la transformo de la unuopaj partoj, ne estas apartaj prizorgantoj, la taskojn (inkluzive katalogadon) plenumas la laboristoj, laŭ iliaj oficoj.
Pri la eventosalono de OIK. ne eblas povas provizi senpagan servon. Eblas kunlabora interkonsento inter FAR kaj Hungara Nacia Muzeo Publika Kolekto-Centro (MNM KK), de kiu OSZK-OIK estas parto). Tia interkonsento difinus, kiajn servojn OIK kaj FAR provizas, kaj kian kompenson ili povas ricevi.
OIK estas fermita dum festotagoj: specialaj aranĝoj estas farendaj anticipe por eksterordinara malfermo; la kostoj de la malfermo dum festotagoj estas provizendaj de la petanta partnero. Ene de MNM KK la biblioteko estas favora al partnereco kun FAR.
Ĉiujare la 27an de januaro Unuiĝintaj Nacioj rekonas la Tagon de Holokaŭsta Memoro, la tagon (en 1945) de la liberigo de la ekstermejo Auschwitz-Birkenau kiun starigis la Nazioj kiel parton de sia programo de genocido. Temas pri tago de funebrado, ĉiujara promeso neniam forgesi tiujn kiuj mortis nek la monstrecon de la genocido kiu detruis ilin, kaj tago kiam la popoloj de la mondo estas alvokataj eldiri la vortojn “Neniam Plu” – neniam plu oni permesu ke tiaj barbarismaj agoj okazu – kontraŭ iu ajn popolo, ie ajn en la mondo.
La Esperanto-movado aparte funebras tiujn kredantojn pri internaciismo kaj internacia kompreniĝo kiuj, ĉu pro sia raso ĉu pro siaj politikaj aŭ aliaj konvinkoj pereis je la manoj de la Nazioj. Inter ili estis ĉiu rekta familia posteulo de L. L. Zamenhof, fondinto de Esperanto, escepte de unu sola transvivanto – kaj inter ili estis multnombraj esperantistoj en Germanio, Pollando, Hungario, Ĉeĥoslovakio kaj aliloke. Ili inkluzivis esperantistajn ŝtatoficistojn, instruistojn, kuracistojn, ĵurnalistojn, poetojn. Kaj inter la travivantoj estis ankaŭ esperantistaj herooj kiuj ŝirmis aliajn for de ekstermiĝo.
Temas ankaŭ pri tago kiam ni memoras tiujn kiuj ne rezistis aŭ ne povis rezisti tiun tiranecon kaj buĉadon; kaj ni promesas, antaŭ la ekzemplo de la Holokaŭsto, kontraŭstari maljustecon kie kaj kiam ajn ĝi okazas. Ni eble memoras la vortojn de la esperantista poeto Leen Deij, kiu en 1948 esprimis sentojn kiuj rilatas al ĉiuj gentoj kaj ĉiuj religioj.
Al la juda foririnto
Li fermis la kofron, manpremis – adiaŭ!
Sen ia protesto li iris… Hodiaŭ
mi tion komprenas; li povis nur miri,
ke mi, la kristano, lin lasis foriri.
Kun kapo klinita la kofron li portis.
Li iris la vojon al Auschwitz kaj mortis
sen ia protesto… Li povis nur miri,
ke mi, la kristano, lin lasis foriri.
Kaj iam la filo kun filo parolos,
kaj tiu demandos, la veron li volos.
La mia silentos… kaj povos nur miri,
ke mi, la kristano, lin lasis foriri.
Ni sentis kompaton kaj monon kolektis,
dum kelkaj el ni la infanojn protektis.
Sed Auschwitz ekzistis! Nu, kion plu diri?
Ke mi kaj ke vi… ni lin lasis foriri.
Bedaŭrinde, en la teksto de ĉi tiu deklaro (mesaĝo al UN), la unua verso de la tria strofo gluiĝis al la unua verso de la dua strofo. Ni aperigas la originan tekston de Leendert Deij.
La januara numero 2026 de Panoramo de la Granda Insulo prezentas multteman panoramon de la malagasa socio, kunigante lingvajn, kulturajn, historiajn, mediajn kaj sociajn perspektivojn.
La numero malfermiĝas per bilanco pri la agadoj de Esperanto Plus 2025 en Malagasio, montrante la edukajn dinamikojn de la movado kaj ĝian rolon en la interkulturo. Kultura heredaĵo estas traktata per la prezentado de tradiciaj praktikoj, kiel la uzado de ĉaro kaj ĉareto, kaj per la esperantigo de la Betsimisaraka fabelo“La bova ledo, kiu fariĝas graveda bovino”, kontribuante al la valorigo de la parola literaturo.
La media dimensio speguliĝas per esplorado pri birdoj en la natura parko Bemanevika kaj per la raportado pri la bova raso Renitelo. Historian konscion pritraktas teksto pri koloniisma terurigo en Malagasio, dum la socia aktualaĵo aperas en lokaj novaĵoj kaj en la rubriko “Vivo de ordinarulo”, dediĉita al la ĉiutaga sperto de iu malagasa virino.
Lingva edukado estas reprezentata per enkonduko al la adverbo en la malagasa lingvo, kaj la numero fermiĝas per kvarfotoj kun komentoj pri la loka vivo.
Ankaŭ vi povas pli scii pri la malagasa popolo kaj nia lando Malagasio se vi abonas al Panoramo de la Granda Insulo, monata revuo en formato Pdf, kies jara abono kostas 30 eŭrojn. Sur la foto montriĝas la pagmanieroj.
Tiun ĉi sonregistraĵon produktis Jarka Malá el Ĉeĥio
La oficisto prenis la pasporton de Sven.
- Sven Viborg...? Skandio...? - demandis li malferminte ĝin. Sven kapjesis, sed interne miris: "Kial li demandas tion...? Ja vidas li la foton. Kaj se la pasporto estas falsa, do mi ne diros: ne, sinjoro, ne mi estas Sven Viborg.
Ĉe la landlimoj li ĉiam sentis sin eksterulo, - homo, alveninta de ekster la Tero; nervozigis lin tiuj superfluaj stultaĵoj. Oni desegnas ie iun linion kaj diras: por ke vi ĝin trapasu, vi devas plenumi tiajn kaj tiajn kondiĉojn...
- La celo de via vizito?
- Privata afero.
- Sinjoro, - la oficiro surtabligis la pasporton, per la harkovrita mano eĉ kaŝis ĝin, tiel li klarigis al Sven - vi ricevis la enirvizon, sed tie oni skribas: por turisma celo...
- Jes, tiel estas, - interrompis Sven. Por momento li streĉe rigardis al la okuloj de la alia. La oficiro sentis, ke okaze de diskuto Sven estus malmola kontraŭulo. Post momenta konsiderado li decidis:
- Bonvolu iri al la dogankontrolo, - li svingis maldekstern, - la pasporto provizore restos ĉe mi.
La dogan-oficistoj metigis la valizojn surtablen. Staris tie multaj pasaĝeroj, do Sven devis atendi. Ankaŭ tio lin kolerigis. Tra kelkaj altaj fenestroj ĵetiĝis internen ruĝaj sunrektanguloj. Iu megafono monotone ripetis nomojn de urboj por li nekonataj. Iu vortgalopis itale - aŭ hispane?
Fine venis lia vico. Sven metis sian solan valizon antaŭ juna, maldika lipharulo.
- Por kiom da tempo vi alvenis? - demandis tiu.
- Mi havas vizon por tridek tagoj.
- Nur unu valizo...? Malfermu.
La duan fojon en la vivo okazis al li, ke oni postulis malfermon de lia valizo ĉe la landlimo. La internon de siaj pakaĵoj li ĉiam traktis kiel plej striktan sian privataĵon. Ja la fremdaj okulparoj kvazaŭ eniĝus en parton de lia animo...
Tiu doganisto ne nur rigardis, sed permane ankaŭ renversis liajn aĵojn. Lia falema-indiferenta mano fulmrapide ŝovadis la kalsonojn, ĉemizojn, razilon. Kaj poste li elprenis iun... libron.
Sven staris antaŭ li, kiel infano kaptita ĉe freŝa kulpo. "Kial ni sentas tion ĉiam antaŭ ili? - pensis Sven. - La afero por ni estas humiliga, sed ili ne hontas serĉadi en valizoj de fremduloj..."
La doganisto levis alten la libreton. Kiel krimdokumenton.
- Johann... Gottlieb... Fichte, - legis la doganisto la nomon de la aŭtoro.
- Verko filozofia, - diris Sven trankvile.
- Tion vi ne rajtas kunporti en la landon. Eble ĝi estas literaturo ribeliga.
- Ĉu vi estas certa pri tio?
- Ne.
- Do...?
- Por ĉiu okazo mi retenas ĝin. Vi ricevos kvitancon. Ĉe la reveturo vi povos repreni la libron.
- Ĝia aŭtoro mortis antaŭ cent sepdek jaroj, - aldonis Sven.
Tio iomete enpensigis la doganiston, sed li ja certe memoris pri Marks kaj forprenis la libron. Post nelonge li revenis kun la kvitanco, li diris ion al la oficiro. Tiu ankoraŭfoje ĵetis rigardon al Sven, kvazaŭ konsiderante, ĉu tiaspeculon oni rajtas enlasi en la landon, poste per movo enua-senvola li stampis la pasporton kaj transdonis ĝin. Sven ne dankis. Li fermis la valizon kaj foriris.
Antaŭ la konstruaĵo estis larĝa, asfaltita vojo, multaj aŭtomobiloj veturis brue. Ĉe la placo staris miloj da aŭtoj. Nigraj valizoportistoj, taksi-ŝoforoj, policistoj, blankuloj, kolorvestitaj infanoj...
Sven haltis por momento kaj ripozis. Li alvenis en la Sudan Respublikon.
En oktobro 2024 premieris en Kanado dudekminuta sciencfikcia filmo en Esperanto, Himalia. Nun la filmo estas spektebla en la reto okaze de kebekia kinofestivalo, dum la 29-a de januaro eĉ senpage. Libera Folio republikigas artikolon pri la filmo, kiu pli frue aperis en la kanada Esperanto-gazeto Lumo.
Sceno el la filmo.
En oktobro 2024, kadre de ”Festival du nouveau cinéma”, premieris en Montrealo mallonga sciencfikcia filmo en Esperanto, ”Himalia”. Tiu unika kaj originala kinarta verko, kies lingvaĵoj estis flegitaj de kebekiaj esperantistoj, estis reĝisorita de Clara Milo kaj Juliette Lossky – neesperantistoj. Ĝi konkuris kun aliaj mallongaj kanadaj filmoj kadre de tiu kinarta festivalo.
Temas pri unu el la malmultaj profesiaj filmoj en Esperanto. Kiel tio okazis? Mi koncize rakontu…
Fine de la printempo en 2023, mi hazarde eksciis, ke estis elsendita en Montrealo alvoko por aktoroj, en kiu oni devas reciti liniojn en Esperanto… iom(ege) nekutima afero!
La kanada kinartisto (kaj esperantisto!) Matthew Rankin kaj Yevgeniya (Ĵenja) Amis petis movadan helpon (mi tiam prezidis la Esperanto-Societon Kebekian). Evidentiĝis, ke vere ekzistas projekto pri filmo en Esperanto, kaj ni baldaŭ ricevis scenaron, kun skiza traduko de la dialogaro. Aventureto komenciĝis!
Kaj la kinartistoj kaj la produktistoj deziris, ke la filmo estu en bonkvalita Esperanto. Do ekestis traduka grupeto konsistanta el la kebekiaj esperantistoj Sylvain (Silvano) Auclair, Ĵenja Amis kaj mi mem. Mi ankaŭ helpis al la aktoroj akiri ĝustan elparolon de nia lingvo. Mi mem eĉ havas voĉan rolon en la filmo, samkiel alia esperantisto el Kebekio, Tamara Anna Koziej. Temas do pri bela teama laboro!
La filmado okazis en bela kampara etoso en la kanada (kaj ebena) provinco Manitobo fine de la somero 2023 – en tiu fazo mi ne partoprenis, sed evidente la vetero belis, kaj ĉio okazis senprobleme.
Ni ne malkaŝu tro da detaloj, ĉar multaj esperantistoj certe volos spekti la filmon, sed temas pri mallonga, ĉirkaŭ 20-minuta sciencfikcia filmo, kies dialogaro estas tute en Esperanto.
Temas pri la vivo de familio, ritmita de la sunlumo, en bela bieno, en sufiĉe fora estonteco, sur Himalia. Estas kvar roluloj. Mi ne diru pli!
Oni jam okazigis tri fojojn specialajn projekciojn (kun permeso de la distribua firmao de la filmo) antaŭ Esperanta publiko kadre de kanadaj aranĝoj. Espereble estos pliaj okazoj montri la filmon ankaŭ dum postaj Esperantaj kunvenoj.
La filmo nun spekteblas en Eŭropo per la servoj de la grava kanalo ARTE. En la tuta mondo la 29-an de januaro eblos senpage spekti la filmon rete kadre de la festivalo ”Pleins Écrans”. Se oni maltrafis tiun ŝancon, eblos dum la tuta februaro spekti ĝin per la servo ”Cine-Club” de tiu festivalo, sed ne plu senpage.
Aldone, la filmo jam estas elektita por konkuri kadre de diversaj kinartaj festivaloj.
Clara Milo
Clara Milo, kiu kreis la filmon kune kun Juliette Lossky, respondis kelkajn demandojn de Nicolas Viau.
Kiu estis la kerna ideo de la projekto? Kial vi elektis Esperanton?
– La kerna ideo de la filmo fontis el la deziro krei filmon, en kiu la lumo estas la ĉefa ”rolulo”. Provante realigi tiun deziron, Juliette kaj mi alvenis al la elpenso de mondo, kiu ne estas la Tero, sed satelito de Jupitero, sur kiu la lumo ”malsame” moviĝas.
–Ni ekkonsciis, ke la filmo fakte temos pri la estonteco. Origine, la scenaro estis verkita en la angla. Sed ni poste ekhavis la ideon, ke estontece la ĉefa lingvo ne estos ĉu la angla, ĉu la franca aŭ alia tia lingvo. Sed ĝi povus esti ”elpensita” lingvo. Mi jam aŭdis pri Esperanto, kaj ni do tiel decidis.
Tiucele, ĉu eblus uzi jam ekzistantan ”dialekton” por provi bildigi tiun estontecon? Esperanto, kiu estas relative freŝdate aperinta lingvo, iĝis nemaltrafebla elekto, fakte.
La koncepto malantaŭ la lingvo estas tiel bela, ke ni volis montri universon, kie tiu lingvo konkeris la mondon!
Post la elekto de Esperanto, ĉu la lingvo ŝajnis al vi aparte malfacila afero, aŭ ĉu nur unu inter pluraj, ĉar diversaj aspektoj de la reĝisorado de filmo povas evidentiĝi malfacilaj?
– Mi jam havis sperton reĝisori filmon en fremda lingvo: la islanda, kiu estas lingvo, kiun mi ne parolas. Kiam tiu filmo, kies titolo estas ”Aska”, estis projekciita en kinejo, mi fakte ekkonsciis pri tio, ke la rakontado reliefiĝas, ĉar oni devas legi subtekstojn. La aŭdata dialogaro fariĝas melodio, kiu lasas la publikon atenti la ”literaturaĵojn” de la filmo, io, kion oni kutime apenaŭ atentas, kiam la frazoj ”nature” glitas en nin.
– Do Esperanto ne timigis min, êc se iuj teamanoj iom timis tiun aspekton. Tamen, dum tiuj rolulelektaj sesioj, kiujn ni gvidis kaj en la franca kaj en Esperanto tiel, ke ni povu kompari, ni rimarkis, ke iuj homoj ŝajnas pli trafaj Esperante ol franclingve!
La lingvo ebligis al ili distanciĝi de la vortoj kaj esprimi sin per emocioj anstataŭe.
Pri Esperanto mem, laŭ mia kompreno, vi jam sciis pri la ekzisto de Esperanta lingvokomunumo, sed kion precize vi sciis? La filmo nun ankaŭ estas parto de la Esperanto-kulturo! Temas pri ero de la publiko, kiu speciale rilatos al la filmo.
– Ni ne vere pensis pri tio. La projekto ja celas tiom specifajn publikerojn kaj estas tiom ”niĉa”, ke ni ĉiuokaze ne celis la ĝeneralan publikon. Sed ni restis fidelaj al nia koncepto, kion la fina rezulto ja spegulas.
– La filmo restas sufiĉe alirebla, sed ja celas komunumojn, ekzemple astronomi-ŝatantojn – ja temas pri sciencfikcia filmo, kun relative realeca sinteno. Oni povus taksi ĝin kiel filmon el diversaj subĝenroj. Ĝi allogas publikon de pasiuloj, ĉu Esperantistoj, ĉu ŝatantoj de sciencfikcio.
– Himalia cetere prezentas pozitivan estontecon. Mi ne plu eltenas ĉiam spekti apokalipsajn filmojn, en kiuj ĉio detruiĝis! Krei ion, kio spegulas optimisman estontecon sanigas la animon. Tio al ni vere gravis. Eĉ se ankaŭ en tiu estonteco ne ĉio estas perfekta. Estas en la filmo ankaŭ fantasmagorio de la Tero, ekzemple per la glorigo de bestoj.
– La muziko de la filmo, siaflanke, utiligas multajn instrumentojn, en stilo, en kiu la diversaj influoj estas tre aŭ diluitaj aŭ kunfanditaj, kaj kreis ion, kio, kvankam ĝi pensigas la aŭskultantojn pri diversaj aferoj, estas ne vere rekonebla kaj ne facile situigebla epoke aŭ loke. Tion ni celis ankaŭ per la uzo de Esperanto.
– Esperanto estas nova kulturo, kiu ebligas al ni vojaĝi en mondo, kie oni ne estas ankrita… Esperanto ne estas ligita al specifa kulturo aŭ eĉ specifa epoko.
Ĉu vi povus iom paroli pri viaj estontaj projektoj, kaj kiel ili povus esti influitaj de la sperto realigi la filmon ”Himalia”, filmo originala interalie pro sia elekto de Esperanto kiel lingvo?
– Mi provos, en mia venonta filmo, inkluzivigi la korsikan lingvon. Mi havas grandegan respekton por fremdaj lingvoj. Mi kredas, ke kaj muzika kaj lingva diverseco multe influas artaĵojn. Mi ankaŭ havas projekton, kiu estas dokumentfilmo pri arbaraj fajroj, cele al kio mi vojaĝas tra la tuta mondo…
– Kadre de miaj projektoj, mi provas neniam igi la anglan ”baza lingvo”, aŭ se ĝi aperu, ĝi estu nur unu lingvo inter diversaj. Laŭ mi oni taksas la anglan en kinarto pli grava, ol oni devus. Unuflanke, oni ja komprenu, ke ĝi ebligas aliron al pli vasta publiko. Sed mi pli ŝatas plaĉi al malgranda publiko, kiu vere ŝategos la filmon pro ĝia aŭtentikeco.
Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO), kunlabore kun Konsilio de Eŭropo (KdE) kaj la Kipra Junulara Konsilio (CYC), organizis inter 26-30 novembro 2025 en Kipro internacian seminarion “Junuloj por Eŭropo: Trejnigante la morgaŭajn packonstruantojn per enrigardoj en la pasintecon”.
En ĝi, dudeko da junuloj diskutis kaj lernis pri temoj rilate al interkulturaj dialogoj kaj konfliktransformado, kaj registris filmmaterialojn kune kun kipraj junuloj por munti konsciigan videon pri interkulturaj dialogoj el la kipra socipolitika kunteksto!
Tiel, ni serĉas videomuntiston por aliĝi al nia projektteamo! Ĉu vi interesiĝas?
Tiu, kiu volas kandidatiĝi…
Estas entuziasma junulo, kiu aĝas inter 16 kaj 35 jarojn;
Scipovas Esperanton kaj la anglan lingvon;
Estas interesita pri interkulturaj dialogoj kaj konflikttransformado, speciale pri la kipra situacio;
Jam havas fakajn sciojn kaj sperton pri videomuntado;
Retkunsidi kun la projektteamanoj kaj kunpritrakti la vizion de la video;
Spekti la filmmaterialojn kreitajn kaj dezajni videomuntadan planon por liveri al projektteamanoj;
Efektivigi la videomuntadon kaj liveri la finan rezulton.
Kion la akceptata videomuntisto ricevos?
Gvidadon de la projektmastrumisto de TEJO asignata por la internacia seminario en Kipro, kaj kunlaboron el la trejnistoj kaj partoprenantoj kiuj ĉefrolis en la aranĝo, aldone al eventuala subteno pri greka kaj turka lingvoj;
Honorarion de 500€ por la provizitaj servoj, post la livero de la filmo;
Eblon kontribuadi al la finpretigado de unu el la rezultoj de seminario en internacia kunlaborado kune kun TEJO;
Plispertiĝon pri videomuntado, eŭropa agado kaj similaj fierindaĵoj por via vivresumo; TEJO provizos la videomuntiston per atestilo pri la liverado de la tasko.
Vi povas kandidatiĝi esprimante vian motivon videomunti la filmon de la seminario kaj sendante ekzemplo(j)n de pasinta(j) video(j) muntita(j) plenigante la jenan formularon antaŭ la limdato de merkredo la 4-a de februaro 2026. Vi ankaŭ povas retpoŝti al david.ruiz.sanchez@tejo.org por ricevi pli da informoj aŭ sendi materialojn.
Laŭ la oficiala maparo de la neŭŝatela kantono, Centre de documentation et étude sur la langue internationale (CDELI) ne plu havos aŭtonoman lokalon kiel nun en la grandioza arkivejo inaŭgurota post du jaroj: por la bretaroj ekzistos ne granda areo komune kun la arkivo de Internacia Civila Servo, kio egalas al malpli vasta spaco.
La katalogado devos okazi en des pli komuna lokalo, laŭbezone. Ne plu eblos propra libroservo (eĉ ne brokanta) kaj ne plu eblos aktiveco malkongrua kun la celoj de arkivo (ekzemple lecionoj pri esperanto). Tamen la inaŭgurota konstruo, teretaĝe, havos grandan prelegejon kaj aliajn salonetojn por kunsidoj.
La jura statuso de CDELI probable ŝanĝiĝos: ĝi ne estus plu sekcio de la urba biblioteko, sed iĝus proprieto de la ŝtato (nome la kantono). Ne estas klare, ĉu iuj privatuloj (eventuale tra amikara societo) kaj ĝis kioma grado povos mastrumi la centron, kiu de post du jaroj ne plu havas konstantan arkiviston.
KCE pretas savi el pereo almenaŭ parton de la CDELI-materialo kiu ne povos iri al la nova konstruo.
Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Hundoj estas mirindaj bestoj. Ilia kapablo interagi kun homoj estas fenomeno vere interesa. Jen kial ili estas la preferataj dorlotbestoj, en la tuta mondo. Ili estas laŭdataj pro sia fideleco kaj konstanteco, sed per sciencaj esploroj oni trovis en tiuj amindaj kunuloj ankaŭ lingvan talenton.
Freŝa studaĵo, plenumita en Aŭstrujo kaj publikigita en la faka revuo Science montris, ke ekzistas hundoj aparte kapablaj lerni vortojn simple aŭdante la interparolon de homoj inter si, ne nur kiam iu homo parolas rekte al ili. La esploro en tiu senco provizore indikas kapablon similan al tiu de dujaraj infanoj.
Oni tamen ne esperu, ke ĉiu hundo havas tiun kapablon. Oni trovis ĝin en subgrupoj de hundoj alnomataj Talentaj Lernantoj de Vortoj. Plej ofte ili troviĝas en individuoj de la rasoj labradora hundo kaj border collie. Efektive, ĉi tiuj jam de longa tempo estas konsiderataj kiel aparte inteligentaj hundoj, laŭ ilia kapablo lerni regulojn kaj instrukciojn.
Sed ĉi tiuj hundoj ne estas lertaj nur en obeado de kutimaj ordonoj, kiel “Sidiĝu!”, “Donu la manon!”, aŭ “Kuŝiĝu!”. Ili povas kunmeti longajn vortostokojn, kun centoj da nomoj de objektoj. Kaj ili povas fari tion sen formala trejnado, dum ĉiutagaj interagoj, dum ludado kun siaj mastroj.
La testoj pri la lernado de novaj vortoj, fare de la hundoj, estis tre interesaj. Jen unu ekzemplo. Unue, oni proponas unu novan ludilon, kaj laŭte, ripete instruas al la hundo ĝian nonon: ”Jen SCIURO!“ Poste oni permesas, ke la hundo ludu kun ĝi dum 20 minutoj. Samtempe oni proponas alian ludilon, en la sama maniero: ”Jen KOKINO!“. La ludado kun ambaŭ okazas dufoje en ĉiu tago, dum kvar tagoj. Fine, oni miksas la sciuron kaj la kokinon inter naŭ aliaj ludiloj, kaj la hundon oni petas, ke ĝi alportu la ludilon simple per eldirado de ĝia nomo.
Tre kurioze okazas tamen, ke iuj aparte talentaj hundoj lernas la koncernajn ludilnomojn simple aŭdante sian posedanton paroli kun alia homo kaj eldiri la koncernan nomon. Ekzemple, se la hundo aŭdas, kiam patro diras al sia filo: ”Ĉu vi volas la sciuron?“ , kaj transdonas la ludilon al la infano. Inter talentaj hundoj, 90 procentoj sukcesis ĝuste elekti la petitan objekton en la unua tipo de testo; 80 procentoj, en la dua tipo.
La esploristoj insistas, ke nur subgrupo de hundoj estas talenta pri vortumado. Eĉ inter individuoj de la raso Border collie, ĝi estas escepto. Oni supozas, ke la memorkapablo estas influa elemento. Alia faktoro estas eble, ke tiuj vorto-talentaj hundoj estas aparte atentaj pri la konduto kaj intencoj de la koncerna homo.
TEJO ĵus renovigis sian retejon. La laboro daŭris kelkajn monatojn kaj kostis 200 eŭrojn. UEA deklaris retejan renovigon sia prioritato en 2013 kaj elspezis tiucele minimume 100 000 eŭrojn. Tamen ĝis nun la retejo de UEA ne estis renovigita.
Tiuj, kiuj dum la lasta semajno eniris la retejon de TEJO, sendube rimarkis, ke la aspekto kaj la strukturo de la retejo draste moderniĝis. Informo pri tiu granda reteja renovigo aperis en la komitata listo de TEJO la 20-an de januaro, sed cetere oni ne multe tamtamis pri ĝi.
La unuaj paŝoj pri la afero estis faritaj en aprilo 2025, post kiam finis sian laboron ĉe TEJO Mia Nordentoft, kiu dum longa tempo laboris pri la reteja renovigo kaj administra sistemo de UEA, Akso.
”Karaj, post la sukcesa konkludo de AKSO flanke de TEJO, jam antaŭ jaro, niaj bezonoj pri teĥnikaj laboroj draste falis kaj montriĝis, ke niaj postuloj ne plu pravigas disponeblon de teĥnikisto por aparte multaj horoj semajne”, la tiama prezidanto de TEJO Michal Matúšov (KuboF Hromoslav) skribis al la stabo de la asocio komence de 2025.
La ”sukcesa konkludo” en la praktiko signifis, ke la respondeco pri la nova sistemo estis transdonita al UEA, kiu finpagis la fakturon de TEJO pro la laboro kaj metis la rezultan sistemon flanken. Kio plue okazos pri ĝi daŭre ne klaras, sed la eksigo de la teknikisto signifis, ke TEJO bezonis elpensi, kiel ĝi estonte prizorgu siajn retajn servojn.
Ana Ribeiro.
Ana Ribeiro, kiu tiam ĵus fariĝis estrarano de la asocio, ellaboris planon kiu ebligu la funkciadon de la retejoj sen bezono dungi novan oficiston.
– La kerno de la plano estis ne uzi sistemojn memfaritajn por la retaj servoj de TEJO, kaj anstataŭe uzi komercajn alternativojn. Antaŭe TEJO havis Centran Reton, kiu estis sistemo programita de Mia Nordentoft, kaj mi uzis la sistemon Notion por krei similan paĝon, kiu ne bezonus esti kreita de nulo. Simile, la ĉefa retejo de TEJO estis en servilo, kiun Mia mem subtenis. Mi ŝanĝis al servilo tenata de firmao, kiu ricevas ekzemple ĝisdatigojn pri sekureco aŭtomate, ŝi rakontas al Libera Folio.
En julio Ana Ribeiro estis elektita prezidanto de TEJO, kaj en aŭgusto, dum la IJK en Indonezio, ŝi kune kun Severija Banaitytė (oficisto de TEJO pri komunikado) kaj Tyron Surmon (komitatano, antaŭa prezidanto) organizis seminarion por diskuti la novan retejon.
– Tiam ni kreis laborgrupon kune kun aliaj homoj por ellabori la enhavon. La dezajnon faris ĉefe mi kun helpo de Severija inter oktobro kaj januaro. Kompreneble, ĝi ankoraŭ ne estas perfekta, sed estas multe pli bona ol ĝi estis antaŭe.
Libera Folio: Ĉu eblas taksi la koston de la reteja renovigo de TEJO? Kaj ĉu la nova retejo havos pli aŭ malpli da konstantaj kostoj ol havis la alia, se konsideri ke oni nun uzas komercajn servojn?
– Nia monata elspezo kun privataj sistemoj kostas malpli ol 100 eŭrojn monate. Kompreneble, eble UEA devus pagi iom pli, se ili volus havi pli ampleksan sistemon, sed mi ne kredas ke tio kostus pli ol dungi oficiston. Krome, mi ankaŭ aĉetis kelkajn WordPress-kromaĵojn por la retejo, kiuj kostis ĉirkaŭ 200 eŭrojn entute. Do, la renovigo de la retejo estis malmultkosta por TEJO, ĉefe ĉar mi mem ne petis ajnan pagon, kaj la aliaj kiuj laboris estis oficistoj de TEJO, kiel Severija, aŭ laboris volontule, kiel mi kaj Tyron.
La reteja renovigo de UEA malrapide progresas interalie ĉar oni decidis fari ĉion mem de nulo, anstataŭ uzi ekzistantajn komercajn solvojn. Por ke la afero progresu, UEA eble provu alian aliron, opinias Ana Ribeiro.
– Mi jam donis miajn konsilojn al Fernando kaj mi esperas, ke ili sukcesos antaŭenigi la projekton. Unu el la aferoj, kiun mi kredas ke UEA povus fari malsame estas anstataŭ provi fari tutan renovigon de la tuta sistemaro, fari aferojn parte. Ekzemple, komenci per renovigo de la aliĝformularo por integrigi ĝin kun aŭtomataj kreditkartpagoj kaj ankaŭ igi ĝin pli facile plenigebla el poŝtelefonoj. Mi kredas ke nun, kun la evoluo de artefarita intelekto kaj de komputado ĝenerale, tio estas multe pli facile farebla ol antaŭ dek jaroj.
Ĉu tamen UEA plu povos havi utilon pri la laboro farita por la sistemo Akso, laŭ via takso? Aŭ ĉu oni devus fari ion tute alian por renovigi siajn sistemojn?
– Pri Akso: mi jam testis ĝin, kaj principe ĝi funkcias kaj ĝi povus esti uzita. Tamen, sistemo kiel Akso bezonas konstantan tenadon, kaj sen oficisto aŭ volontulo por zorgi pri ĝi, ĝi rapide iĝos malĝisdata. Mi preferus provi uzi tiom multe da jam pretaj sistemoj kiom eblas, kaj mem programi nur la minimumon.
Per la novembra kaj decembra numeroj, kune eldonitaj de KCE, kompletiĝis la 101a jarkolekto de “Heroldo de Esperanto”, unu el la plej antikvaj gazetoj en nia lingva komunumo, sendependa informa organo aliĝinta al la Pakto, la sola periodaĵo en formato A3, kiel ĵurnalo .
La unua paĝo de la novembra (2371) numero dediĉas la frontan artikolon al “legitimaj duboj pri la redaktata nova eldono de PIV”, kie c-anoj Giorgio Silfer kaj Alessio Giordano analizas la riskon ke, anstataŭ speguli la realan situacion de nia lingvo, sub la redakto de Bertilo Wennergren kaj lia teamo la Vortaro simple kongruiĝas al certa bonlingvismo, praktikata ekzemple en PMEG.
La unua paĝo de la decembra (2372) okupiĝas plejparte pri la rezultoj de la Parlamenta sesio de la Esperanta Civito, ĵus okazinta en Lombardio.
En ambaŭ numeroj la ceteraj paĝoj amplekse raportas pri la novaĵoj en Esperantio, specife la iniciatoj en la Civita konsorcio kaj en la tradiciaj movadoj, inkluzive de objektiva analizo pri tiuj ene de UEA/TEJO. Spaco estas rezervita ankaŭ al geopolitikaj artikoloj, pri la lasta konferenco de Unesko, pri la monda lingva ordo, pri la foraj kaj proksimaj radikoj de la kreskanta antisemitismo, pri la esperantistaro ene de konflikta lando. Interesa ankaŭ longa eseo pri Artefarita Intelekto, laŭ permeso el Tutmondaj Voĉoj.
Heroldo de Esperanto aperas kun monata kadenco kaj estas ricevebla kontraŭ donaco (almenaŭ 25 svisaj frankoj aŭ kvarona speso) al Kultura Centro Esperantista, ankaŭ per abono tra Esperanta Kulturservo.
La projekto Ekparolu!”, kiu funkcias ĉe la retejo Edukado.net, estas programo, kie la du flankoj, nome nevoj/nevinoj (komencintoj) kaj onkloj/onklinoj (speciale trejnitaj esperantistoj) trovas unu la aliajn kaj povas havi retajn parolsesiojn. En la programo estas registritaj 449 genevoj kaj trejnitaj 110 geonkloj, el kiuj, kompreneble, ne ĉiuj estis aktivaj en la pasinta jaro. Dum la jaro ni okazigis entute 473 sesiojn, kaj jarfine ni atingis la 5500an sesion.
Laboris en 2025 “nur” 37 geonkloj, el kiuj donis almenaŭ 12 sesiojn (tio estas averaĝe monate almenaŭ po unu) 12 geonkloj. (Informojn kaj fotojn de ili vi povas vidi en la geonkla paĝo.
Ni aparte dankas kaj gratulas Luna M Silva el Portugalio, kiu ĉi-jare okazigis la plej multajn sesiojn, entute 69. Sume, ĝis la jarfino, ŝi havas 86 sesiojn.) Estas interese, ke kvankam ŝi loĝas en Eŭropo, ŝi disponigas sin ankaŭ en noktaj horoj, kaj tiel ankaŭ ekster-eŭropanoj profitas el ŝia helpo.
Ankaŭ nia dua diligentulino devenas el Portugalio. Maria Oliveira babilis kun genevoj 56 fojojn. Entute ŝi donis jam 90 sesiojn.
Peter Weide el Danio havis 51 renkontiĝojn en 2025, dum pluraj jaroj sume 427 sesiojn ĝis la fino de la jaro.
Antaŭ okdek-sep semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la okdek-oka porcio, ĝuu ĝin!
--- Jam pasis monato post vintra solstico. Matene la suno aperas pli frue. Vespere mi ĝuas sunhelon pli longe. La sunradiado varmigas la domon.
Lastnokte mi dormis signife pli bone. Ni spektis vespere muzikan programon. "Gastejmuzikantoj" prezentis folkloron kaj mondan muzikon kun kantoj kaj dancoj.
Mi multe cerbumis pri mia laboro, ne pri la enhavo, sed pri la tekniko. Ĝi daŭre ŝanĝiĝas, kaj tio tre ĝenas. Sed mi ne bezonas teknikajn novigojn.
La hejmkomputiloj jam estas malnovaj, sed ili ankoraŭ tre bone funkcias. Mi tute ne ŝatas aĉeti nun novan por havi ankoraŭ nur pli da balasto.
Ne estas facile elteni malvarmon dum pluraj semajnoj kun neĝo kaj frosto. Mi vere tre ŝatas la vintran pejzaĝon, sed nun mi rezignas pri longaj promenoj.
En hejma etoso mi aŭdas muzikon, prefere klasikan, agrablan kaj varman. Mi sidas komforte en mia fotelo kaj verkas versaĵojn por via plezuro.
Nun estas la tempo por iom ripozi. La menso bezonas internan trankvilon. Dumtempa soleco tre taŭgas por tio. Neniu min ĝenas dum tiu ripozo.
Okazas diskutoj pri nia armeo. Deviga servado nun daŭru pli longe. La situacio postulas reformojn. Eŭropo nun spertas tre grandajn defiojn.
Matene mi legas en mia gazeto. Mi ŝatas ankoraŭ presitajn novaĵojn. Mi legas la tekstojn laŭ mia bontrovo. Mi estas libera en mia elekto.
Mi povas memstare komenci la tagon. La cerbo ankoraŭ ne estas ŝarĝita. Mi devas plenigi nun mian stomakon per peco da pano kaj glaso da suko.
Ŝi tute hazarde renkontis kolegon. Li devis veturi al nova kliento. Do ili parolis nur kelkajn minutojn, ĉar mankis la tempo por konversacii.
Ŝi gimnastikumas prefere matene. Jen tempopasigo agrabla kaj sana. Ŝi havas por tio videofilmetojn. Ŝi kuŝas sur planko kaj movas la gambojn.
Mi planas veturi al Fado-koncerto. La Fado devenas el Portugalio, aŭ simple dirite: el urbo Lisbono. Mi vere ŝategas la Fado-kantadon.
Hodiaŭ ĝin kantas plej ofte virinoj. Ni aŭdos virinon en tiu koncerto. Ni tial veturos al landa ĉefurbo. La trajnveturado nur daŭros horeton.
La ĉeffrenezulo vizitis Svislandon. Li tie parolis pri ekonomio, pri ekspluatado de grundaj riĉaĵoj.
Li volas posedi grandegan insulon, sed ĝiaj loĝantoj decide rezistas. Li ne vidas limojn de sia forteco. Do jen tipa trajto de ĉeffrenezulo. Post iom da tempo li perdos potencon. ---
Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al retradio(ĉe)aldone(punkto)de
Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:
La konsilio de Pro Esperanto estas kunvokita al Malago, ĉe la Esperanto-Domo, por 16 februaro 2026; la unusola konsiliano ne partoprenonta fizike povos alesti la kunsidon telematike; same la du revizoroj (sen voĉrajto), dum la Kapitulo estos reprezentata de la Unua Vickonsulo (kun voĉrajto).
La Universala Kongreso de Esperanto (UK) apenaŭ povus funkcii sen la helpo de volontuloj. Volontuloj estas ankaŭ tre necesaj por la agado de Universala Esperanto-Asocio (UEA). Se vi pretas kunlabori kiel volontulo por la 111-a UK, kiu okazos en Graco (Graz), Aŭstrio de la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026, anoncu vin per ĉi tiu formularo.
UEA havas fondaĵon kun la nomo Partoprenu UK-on. Per tiu fondaĵo, UEA povos pagi la aliĝ-kotizojn de la volontuloj, kaj depende de la situacio ĝi povos helpi ankaŭ pri la kostoj de manĝoj kaj loĝado. En specialaj okazoj ĝi povos helpi ankaŭ pri la vojaĝkostoj. Homoj el iu ajn lando, kiuj deziras volontuli kaj bezonas tian helpon, rajtas kandidatiĝi por ricevi subvencion.
La kondiĉoj por kandidatiĝi al la subvencio Partoprenu UK-on estas:
esti preta akcepti kaj plenumi taskojn rilatajn al la kongreso antaŭ, dum kaj post la UK;
esti individua membro aŭ konsenti fariĝi individua membro de UEA;
plenigi la supran formularon ĝis la limdato, la 15-a de februaro 2026.
En pasintaj UK-oj volontuloj helpis per fotado, filmado, helpoj en prelegejoj (teknika kaj organiza) kaj en la Libroservo de UEA, sed la taskoj povas esti tre variaj. Per la formularo vi povos informi pri kiu(j) tasko(j) vi preferus helpi.
UEA antaŭdankas al kandidatoj pro la interesiĝo kaj varme invitas donacemulojn kontribui al la Fondaĵo Partoprenu UK-on: https://uea.org/alighoj/donacoj/partoprenu_uk.
La dua aliĝ-periodo de la UK daŭros ĝis la 31-a de marto 2026. Se vi ankoraŭ ne aliĝis, ne maltrafu la okazon: uk.esperanto.net. Post tiu dato la kotizo altiĝos.
UEA, nome de la monda esperantistaro, kore dankas al la sindonemaj volontuloj kaj al la malavaraj donacantoj al la Fondaĵo Partoprenu UK-on.
Fonto: Gazetara Komuniko de UEA n-ro 1278 (2026-01-21)
27 fojojn ekde 1998 ĝis 2024 internacia juĝkomisiono ĉiujare atribuis la honoran titolon “La Esperantisto de la Jaro”, sed la 27a atribuo estis la lasta, legu pli ĉe https://sezonoj.ru/2024/12/jaro-8/.
Tamen la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto” nun anoncas “popolan voĉdonadon” por “La Esperantisto de la Jaro 2025”. Ni proponas liston el 12 kandidatoj (fakte 13, ĉar en la listo estas du fratoj-kunaŭtoroj).
Vi povas voĉdoni por maksimume tri personoj el ĉi tiu listo.
La voĉdonilo funkcios dum unu semajno ĝis la fino de januaro laŭ la mezeŭropa tempo.
Oni povas voĉdoni nur unu fojon.
Por voĉdoni alklaku la butonon “Vote”. Poste vidu la rezulton.
Legu pli pri la kandidatoj sub la voĉdonilo.
La red.
Note: There is a poll embedded within this post, please visit the site to participate in this post's poll.
La kandidatoj
Pawel Fisher-Kotowski (Pollando/Nederlando) pro la kompetenta redaktado de la ĉiutaga gazeto “Kunfluo”, la organo de BET-59 (8 numeroj, 32 paĝoj, 60 fotoj); ricevo de la titolo “Juna Instruisto de la jaro 2024” en la 58a kongreso de ILEI (Beogrado, 2025.07.19-26).
Irina Gonĉarova (Ruslando) pro instruado de Esperanto en la vintra kursejo “Lingvo por Sukceso” en ripozejo apud Ĉeboksaro (2025.01.3-8), en porinfana biologia tendaro en naturrezervejo de la Tverj-a regiono (2025.06.25-07.5), en privata lernejo en Tbiliso (Kartvelio) por ruslingvaj infanoj (2025.10.06-2026.01.06); organizo de APERo-18 apud Moskvo (2025.05.1-4), KLERo-2 en Ĉeboksaro, “Kalejdoskopo de lingvoj” en Odincovo (2025.09.27).
Anatolij Ionesov kaj Vladimir Ionesov (Uzbekistano) pro la fundamenta (776 paĝoj) verko “Historio de la Esperanto-movado en Centra Azio: Kulturo kun la nomo Esperanto”, eldonita de la Akademio de sciencoj de Uzbekistano.
Povilas Jegorovas (Litovio) pro la sukcesa organizo kaj realigo de la 59aj Baltiaj Esperanto-Tagoj (Kaŭno, 2025.07.5-13) kun ĉ. 300 aliĝintoj kaj tre riĉa instrua, kleriga, kultura kaj turisma programo; modelaj kunlaboro kun amaskomikiloj kaj ŝtataj instancoj de Litovio; pretigo de invito de la 113a Universala Kongreso de Esperanto al Kaŭno, subtenita ŝtatnivele.
Sten Johansson (Svedio) pro la originala romano “Farango”.
Dennis Keefe (Usono) pro instruado de Esperanto en la ĉiutaga dumonata kurso “4a Esperanto-Plaĝo” kun 280 instruhoroj en la turisma urbeto Cullera apud Valencio (2025.04.1-05.30); kurso por instruistoj kaj instruantoj de Esperanto (2025.11.29-30).
Wolfgang Kirschstein (Danlando/Germanio) pro diverstemaj eseoj (pri la filmpremio Oskaro 2025, studo “Al Eterna Paco” de Kantio, murdo de Hans Paasche, nobelpremiito László Krasznahorkai) kaj pluraj recenzoj (interalie, pri tri originalaj romanoj de Sten Johansson).
Aleksander Korĵenkov (Ruslando) pro la finrealigo de la projekto “Rusa Novelaro. Volumo 2” kun 77 verkoj de 16 rusaj verkistoj sur 550 paĝoj; ĉiumonata prezentado de la listo de Esperantaj jubileoj kaj memordatoj; ĉiutaga (jam dum pli ol 2200 tagoj) publikigo de nova materialo en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto” kaj en la Telegrama kanalo “Esperanto-novaĵoj”.
Fernando Maia Jr. (Brazilo), novelektita prezidanto de UEA, pro la prezento de AKIRI – la Strategia Plano de UEA por 2025-30.
Floréal Martorell (Francio) pro la relanĉo kaj kunorganizo (kun JEFO) de la kultura festivalo FESTO en Moissac, Francio (2025.08.17-24); eldono kaj/aŭ surmerkatigo de pluraj muzikaj albumoj kaj lanĉo de la nova muzika platformo de Vinilkosmo.
Ranja Zafinifotsy (Madagaskaro) pro organizo de du Malagasaj Esperanto-Seminarioj (2025.02.22-27 kaj 2025.10.25-30).
Rafael Henrique Zerbetto (Brazilo/Ĉinio) pro ricevo de la Amikeca Premio de la Ĉina Registaro: la plej alta agnosko de Ĉinio por eksterlandanoj (2025.09.30).
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/01//
Tiujn ĉi kantojn verkis kaj produktis Alexander Kerbel el Israelo
Tage kaj nokte
Tage kaj nokte laboras homaro senlace.
Ĉiu akcelas feliĉon kaj vivon en paco.
Antaŭ ĉiu planedo demandojn starigas.
Oni responde prirabas ĝin kaj malpurigas, difektigas.
Refreno:
Tra mateno kaj nebulo, iras homoj al laboro; kaj revenas dum vespero, dum malseka neĝa horo. Aŭtobusoj lace bruas, frostigas koron glacio: Ĉu por tio ili vivas, ĉu ili vivas por tio...
Multaj demandoj kaj multaj respondoj sonoras.
Ili pritraktas landlimojn sed Teron ignoras.
Ĉu povas savi planedon nur mond-registaro,
ĉu pro nuklea milito pereos homaro, post kelkjaro...
Refreno.
Strigino kaj kato
Edward Lear, 1812-1888. Fama angla aŭtoro de humuraj ...sensencaĵoj. (Laŭ rusigo far S. Marŝak).
Strigino kaj kato en eta boato
ekvelis post longa preparo,
preninte bombonojn kaj iom da mono,
por fari aĉetojn trans maro.
Dum lun’ briliantis, strigino ekkantis
ĉe sonoj de l’ mandolino:
«Jam pli ol monato mi amas vin, kato,
ĉu estas vi mia destino?»
Per voĉo beata respondis la kato
post tre eleganta vost-svingo:
«Kun vi ĝis vertiĝo mi volas edziĝi,
sed kie akiru ni ringon?»
Pli longe ol jaro vagadis la paro,
ĝis kiam en fora oazo,
en lando mondfina aperis porkino
kun ringo edziĝa en nazo.
«Je kio vi pretas forŝanĝi ringeton?»
Porkino elektis spegulon.
Kaj pastro-ansero en kirko somera
edzigis l’ feliĉajn kunulojn.
Ĉi-tage la paro trinketis nektaron
sur bordo de bela laguno.
Kaj nokte man-mane sur strand’ oceana
dancadis sub lumo de luno.
Ankaŭ esperanto alestos la poezian maratonon kiun PEN Internacia organizas telematike, rezervitan al la minoraj kaj minoritataj lingvoj, kaj al junaj verkistoj: nin reprezentos sen. Alessio Giordano per kvar propraj tankaoj — unu el la tre malmultaj kontribuoj de ekster Eŭropo al la esperanta metriko.
En nia poezio tamen la tankao estas kalkulata laŭ silaboj, ne moraoj kiel en la japana. Krome la dispozicio okupas kvin horizontalajn versojn, ne du. Kaj male al la japana, tankaoj kelkfoje rimiĝas, ekzemple ĉe Miyamoto Masao, Giorgio Silfer kaj aliaj, inkluzive nun ĉe Alessio Giordano, kies prezento realiĝos per televida deklamo.
Antaŭ 250 jaroj, la 24an de januaro 1776, en Kenigsbergo (nun: Kaliningrado) naskiĝis Ernst Theodor Wilhelm Hoffmann (pro adoro al Mozarto li anstataŭigis Wilhelm-on per Amadeus), germana verkisto, komponisto, pentristo kaj juristo, aŭtoro de pioniraj fantastaj kaj hororaj verkoj.
Okaze de la hodiaŭa jubileo “La Ondo de Esperanto” aperigas lian satiran rakonton “La estetika te-societo” (eldonisto poste donis ĉi tiun titolon al la origine sentitola verketo), kiu aperis en la kvara volumo de la kvarvoluma novelaro “La Serapiona Frataro” (1821).
Ni dankas al István Ertl pro lia traduko.
La red.
La estetika te-societo
El “La Serapiona Frataro”
de E. T. A. Hoffmann
«La hazardo», – komencis Ottmar, – «aŭ, pli ĝuste, bonintenca rekomendo venigis min al tiu estetika te-societo, kaj certaj cirkonstancoj min devigis, malgraŭ la enuo kaj tedo kiuj min turmentis tie, ne forresti de ĝi almenaŭ kelkan tempon. Min ĉagrenis, ke kiam vere sprita viro iam voĉlegis bagatelon plenan de vere ĉarma humuro, perfekte taŭgan por tia prezento, ĉiuj oscedis kaj enuis, dum la sengustaj kaj malĝustaj verkoj de juna, vanta poeto ĉiujn senlime ravis. Tiu homo fiere verkis pri temoj kaj gemutaj kaj ekzaltaj, sed ankaŭ donis grandan gravecon al siaj epigramoj. Ĉar al tiuj mankis vere nenio krom la pintumo, tial do ĉiufoje li mem donis signalon por la rido, komencante ridi mem, kaj ĉiuj sekve aliĝis. – Unu vesperon mi tute modeste demandis ĉu mi rajtus prezenti kelkajn etajn versaĵojn, kiuj aperis al mi en momentoj de verka vervo. Oni honoris min per la konsidero, ke mi havas genion, kaj tial, kun jubilo, akceptis mian peton. Mi elprenis mian folieton kaj legis solene:
Mirakloj de Italio
Mi min turnas al mateno,
Sed vespera sunmantelo
Kovras mian dorson.
Do vesperen mi min klinas,
Orradioj min mirigas
Rektatrafe en vizaĝon –
Sankta lando, jen mirakloj,
Per sindonaj amtentakloj
La naturo nin brakumas!
“Ho, sublime kaj senteme, mia kara Ottmar, kiaj profundaj emocioj, kiel riĉaj en elverŝoj de via noblasenta koro!” – ekkriis la dommastrino, kaj ŝian krion sekvis tiuj de pluraj blankaj sinjorinoj kaj de nigraj junuloj (mi celas nur, ke ili estis nigre vestitaj, sub la ĵabotoj batis bonegaj koroj): “Sublime! Senteme!” Juna fraŭlino tamen profunde suspiris kaj forviŝis larmon el okulo. Laŭ invito, mi daŭrigis legi, klopodante doni al mia voĉo esprimon de profunda kortuŝo:
La profundoj de vivo
La juna bubo Duncan
Havis paseron buntan,
Li ĝin forflugi lasis,
Pasero lin forlasis.
Tiel la bubo Duncan
Perdis paseron buntan.
Nova tumulto de aplaŭdoj, pliaj laŭdoj! Oni volis aŭdi pli, sed mi modeste certigis ilin ke, ĉar mi klare perceptas, ke tiaj strofoj, kiuj plenforte spegulas la tutan vivon kun ĉiuj ties nuancoj, je longa daŭro povus tro dolore influi la delikatajn virinajn animojn, tial mi preferus prezenti du pliajn epigramojn, en kiuj neniu riskus maltrafi la veran signifon de epigramo, bazitan sur la subita apero de brila spritaĵo. Mi legis:
Sprito kaj spirito
La dika Majstro Schrein
Ja multajn glasojn glutis,
Ĝis morto lin forglutis.
Komentis najbaro Grau,
Viro sagaca kaj forta:
“La dika Majstro Schrein
Ja multajn glasojn glutis,
Kaj li estas nun tute morta!”
Post kiam la brila sprito de ĉi tiu petola epigramo estis konvene admirita, mi regalis ilin jene, plu epigrame:
Morda repliko
La brila verko de Hansen ĉiujn ekscitas.
“Ĉu ankaŭ vi el tia sterko do citas?” –
Tiel sinjoro Humo Hamon incitas.
Sed Hamo (por rimo) trankvile recitas:
“Librojn legu la verkisto!”
Ĉiuj ridis elkore, sed la dommastrino alvokis min per minaca fingro: “Mokulo, fripona mokulo, ĉu sprito devas esti tiel morda, tiel penetra?” La spritoriĉa viro, dum ĉiuj leviĝis, preterpase skuis al mi la manon kaj diris: “Plena trafo, koran dankon!” La juna poeto malestime turnis al mi la dorson. Kontraŭe, la juna fraŭlino, kiu ĵus verŝis larmojn pro la mirakloj de Italio, alproksimiĝis kaj certigis min, dum ŝi mallevis la okulojn ruĝiĝante, ke la virgulinaj brustoj malfermas sin pli al dolĉa melankolio ol al ŝercoj, kaj tial ŝi petas ricevi de mi la unuan poemon kiun mi legis, ĉar ĝi inspiris al ŝi sentojn tiel strange agrablajn kaj mornajn! Mi promesis tion, kaj kisis la maneton de la ĝentila kaj sufiĉe bela junulino, kun la plena ravo konvena al poeto laŭdata de fraŭlino, jam nur por eĉ pli ĉagreni la poeton, kiu rigardis min kiel furioza bazilisko».
Tradukis el la germana lingvo István Ertl
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Oni ne rajtas represi ĉi tiun tekston sen permeso de la tradukinto, István Ertl.
Ĉe represo bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/01/hoffmann/
La Internacia Tago de Edukado, festata ĉiujare la 24an de januaro, estas altvalora okazo por pripensi la fundamentan efikon kiun edukado havas sur individuojn kaj sociojn. En ĉi tiu tago, ni elstarigas ne nur la defiojn kiujn edukado alfrontas tra la mondo, sed ankaŭ la brilajn ŝancojn kiujn ĝi ofertas por pli bona estonteco.
Edukado ebligas emancipiĝon, kritikan pensadon kaj kreivon. Ĝi estas baza ŝtono de disvolviĝo por ĉiu komunumo, malfermante la vojon al justaj merkatoj kaj pacaj socioj. Sed en ĉi tiu diversa mondo, kie pli ol sep mil lingvoj estas parolataj, ekestas decida demando: kiel konstrui pontojn por inkluziva komunikado inter ĉiuj homoj? Jen kie Esperanto, la konstruita lingvo plej parolata en la mondo, ludas gravan rolon.
Esperanto estas pli ol nur simpla lingvo; ĝi estas vera ilo por interkultura edukado. Per ĝia uzo, studentoj lernas ne nur lingvajn kapablojn, sed ankaŭ valorojn de empatio, solidareco kaj reciproka respekto. Lerni Esperanton signifas partopreni en inkluziva aliro, kiu festas diversecon kaj samtempe kreskigas spacon por dialogo kaj interŝanĝo.
En klasĉambroj en kiuj oni instruas Esperanton, studentoj havas la ŝancon interagi kun siaj kolegoj el diversaj landoj, tiel riĉigante sian komprenon pri la mondo kaj tutmondaj problemoj. Ĉi tiu praktiko kreskigas senton de tutmonda komunumo kaj preparas junulojn por iĝi kosmopolitaj civitanoj, konsciaj pri la riĉeco kiun reprezentas la kultura diverseco.
En ĉi tiu Internacia Tago de Edukado, ni memoru, ke aliro al altkvalita edukado devas esti rajto por ĉiuj, sendepende de ilia lingva aŭ geografia fono. Integrante Esperanton en instruplanojn, ni ne simple antaŭenigas lingvon; ni konstruas pontojn al reciproka kompreno kaj kunlaboro inter nacioj.
Tial, ni engaĝiĝu igi edukadon alirebla kaj egala por ĉiuj, uzante Esperanton kiel apogilon por socia ŝanĝo. Kune, ni vidu la defiojn de nia tempo kiel ŝancojn por lernado kaj interŝanĝo, kaj festu la potencon de edukado por transformi vivojn kaj konstrui pli bonan mondon.
Kara Johano,
Jen adiaŭ. Ne klopodu trovi min. Kiam vi ricevos ĉi tiun leteron, mi jam estos tute malproksima. Vi ne havos longan tempon por funebri la finon de nia rilato, ĉar vi baldaŭ havos multe pli urĝajn pritraktendajn aferojn.
Forlasi vin estis multe pli malfacile ol mi antaŭvidis. Estus bele, se mi povus diri, ke mi bedaŭras. Ke mi neniam volis, ke tio okazu. Ke mi volis, ke la afero finiĝu en alia maniero.
Sed tio estus mensogo.
Dum vi komencas pri-dubi ĉion, kion vi kredis scii pri ni, bonvolu konsoli vin per la scio, ke mi ja ĝuis kelkajn el niaj momentoj kune. Ne ĉio estis teatraĵo. Vere estis momentoj, kiam vi ridigis min, kiam vi sentigis al mi, ke mi estas la plej bela virino en la mondo. Kaj foje mi eĉ forgesis pri la tuta malbeleco, kiu ĉirkaŭas nin. Tiuj momentoj estas tre karaj al mi. Estas parto de mi, kiu pensas, ke mi eĉ povus ami vin . . . en alia tempo kaj alia loko. Eble ni estus povintaj havi veran am-rilaton. Sed ekzistas kelkaj aferoj, kiuj estas pli fortaj ol amo.
Kiel la venĝo.
Ĉe la funebraĵo de Franciska, mi promesis ion. (Vi ja memoras Franciskan, ĉu ne?) Vi estus povinta simple lasi ŝin foriri. Eble ŝi vidis tro multe. Eble ŝi sciis tro multe. Sed ŝi amis vin kaj neniam perfidus vin. Ŝi havis mildan animon; ŝi ne estis kreita por la korupta mondo, en kiu vi politikistoj vivas. Ŝi simple volis foriri. Mi scias, ke mi neniam povos pruvi la rolon, kiun vi ludis en ŝia morto, tamen multajn aliajn aferojn mi ja povos pruvi.
Mia sola bedaŭro estas, ke mi ne povos ĉeesti por rigardi, kiam la polico forkondukos vin. Sed mi promesas, ke mi spektos la disvolviĝon de via historio, kiam la tuta mondo ekscios ĉiujn aferojn, kiujn mi malkovris dum la pasinta jaro. Malliberejo estos pli milda puno ol vi meritas. Sed Franciska ne aprobus punon pli drastan. Mia fratino estis ĉiam pli pardonema ol mi.
Pensante pri vi ĉiam,
La virino, kiun vi konis kiel Diana
Myrtis Smith
Ke niaj prauloj devenas el Afriko, pri tio ĝis hodiaŭ ne regas dubo. Sed oni ja debatas la demandon kiam kaj kiel la moderna homo forlasis la afrikan kontinenton. La klasika modelo priskribas la konkeron de la mondo kiel unfojan eventon, kiel migradon, kiu komenciĝis antaŭ 60.000 jaroj.
Tio tamen laŭ nova studaĵo apenaŭ estis tiel. Aldoniĝis ke la eliro al novaj kontinentoj okazis en pluraj ondoj. Kaj surpriza detalo estas ke Aŭstralion la moderna homo atingis signife pli frue ol Eŭropon. Tio starigas kelkajn demandojn.
Ĝis antaŭ nelonge trovaĵoj de ostoj en Etiopio estis konsiderataj la plej malnovaj postrestaĵoj de nia specio. Ili aĝas 195.000 aŭ 160.000 jarojn. Sed en junio esploristoj raportis pri spektakleca malkovro: En kavo nordokcidente de Marakeŝo ili trovis homajn makzelojn, dentojn kaj ostojn kiuj aĝas 300.000 jarojn.
Tio plivastigas la horizonton konsiderinde, ankaŭ el geografia vidpunkto. Se oni pli frue pensis ke la homaro ekestis en orienta Afriko, nun klariĝas ke la moderna homo jam estis disvastiĝinta en praepokoj en la nordafrika regionego. Kaj en la sudo de la kontinento, kiel montras trovaĵoj de fosilioj en Florisbad, Sudafriko. Per tio perdiĝas la senco de la nocio "lulilo de la homaro". Ŝajnas ke ne ekzistis regione limigita lulilo. Kaj se ĝi ekzistis ĝi ampleksis la tutan kontinenton.
En la fruaj epokoj de la homaro okazis pluraj ondoj de migrado norden, la plej frua ondo verŝajne jam okazis antaŭ pli ol 120.000 jaroj. Alikaze la eploristoj ne povus ekspliki la ĉeeston de la plej malnovaj homaj fosilioj en Ĉinio - ili aĝas inter 70.000 ĝis 120.000 jaroj. Tamen tiuj pioniraj grupoj apenaŭ postlasis spurojn en nia DNA.
La plej granda parto de niaj genoj devenas de tiuj homoj kiuj partoprenis en la "klasika" elmigrado el Afriko antaŭ 60.000 jaroj. Tiu migra ondo certe estis la plej granda kaj la plej ampleksa.
Kaj poste? La konkerado de la eŭrazia kontinento okazis malrapide, do ne tiom celite kiel oni tion imagis. En Aŭstralio la homo alvenis antaŭ proksimume 65.000 jaroj, en Eŭropo nur antaŭ 43.000 jaroj, kvankam Eŭropo situas pli proksime de Afriko. La kaŭzo kuŝas supozeble en tio ke en Eŭropo jam vivis la neandertala homo, dum Aŭstralio tiam estis senhoma.
Principe estis du itineroj laŭ kiuj la moderna homo migris al Azio. Unu el ili trapasas nordan Egiptujon ĝis la duoninsulo Sinajo kaj de tie al la Levanto; la alia tra la Korno de Afriko ĝis la araba duoninsulo. Ĉe tiu ĉi lasta tamen ne ekzistas rekta surtera kunligo. El tio sekvas: La homoj uzis boatojn por transiri la markolon.
Oni ne forgesu ke Arabio inter 70.000 kaj 120.000 jaroj antaŭ nia epoko estis plena de riveroj kaj lagoj. La regiono ofertis dum tiu epoko tre favorajn vivokondiĉojn. Oni malkovris tie eĉ fosiliojn de hipopotamoj kio indikas ke se eĉ tiaj bestoj povis alveni tie, tiam ankaŭ la homo sukcesis alveni.
Oni ne precize scias kial ĉiuj aliaj homaj specioj elmortis. La lasta el ili, la neandertala homo, vivis ĝis antaŭ 30.000 jaroj en Suda Eŭropo. Evidente la homo sapiens plej bone sukcesis adaptiĝi al la diversaj vivokondiĉoj kaj tial kiel ununura homa specio transvivis ĝis hodiaŭ.
Ĉu vere New York Times estas kontraŭpovo ? Ne pri militaj elspezoj. La flagŝipo de la tutmonda liberala gazetaro ja opinias, ke oni devas pliigi ilin kaj prepari sin al milito. Ĉar la danĝero estas ĉe niaj pordoj, nome tiu de la usona imperio.
foto de Haxorjoe, CC BY-SA 3.0, laŭ Wikimedia Commons
La minaco ne povas veni el Usono, tutmonda bastiono de demokratio, kiu laŭplaĉe bombardas Iranon, avidas Gronlandon, dronigas ŝipojn kaj mortigas iliajn ŝipanarojn en la Kariba Maro, armas kaj financas Israelon por batali kontraŭ Gazao, Cisjordanio, Libano, Sirio, Irano, Jemeno… En ses sinsekvaj artikoloj pri usona milita "deklasiĝo" (1), New York Times ankaŭ rivelis, ke "dum la lastaj du jaroj Israelo sukcesis kombini novajn kaj malnovajn militajn taktikojn por sia batalo kontraŭ Hizbulaho kaj Irano". Tio estas prezentata kiel modelo por la usona armeo, al kiu ŝajne mankas sama lerteco.
La neoficiala organo de la Demokrata Partio tamen havas skrupulojn : "Konfidi al robotoj decidpovon povas minaci civilulojn. (…) La uzado fare de Israelo de gvatadaj sistemoj gvidataj per artefarita intelekto, kiuj difinas homajn celojn en Gazao, kaŭzis polemikon. Ili erare identigis civilulojn kiel batalantojn, kaj kaŭzis la morton de senkulpuloj." Kiel tia afero povis okazi ?
Sed estas pli grava afero. Usono estas "superita" kaj devas rearmiĝi. La gazeto tamen agnoskas, ke "la usona milita buĝeto superas la totalon de tiujn de la naŭ sekvantaj landoj". Tio ne malhelpis ĝin postuli "pli da elspezoj" ol la 1 000 miliardoj da dolaroj atendataj de birdaro de "kolomboj" kverante ĉe la Pentagono : "La nunaj militaj elspezoj – ĉirkaŭ 3,4% de la MEP (malneta enlanda produkto) – estas proksimaj al la plej malalta nivelo de la lastaj naŭdek jaroj, eĉ post la freŝdataj pliiĝoj de s-ro Trump." Hola, munkenismuloj ! La parto de militaj elspezoj atingis "5% de la MEP en 2010 kaj 9,4% en 1967". Tio antaŭe estis bonaj tempoj : en 2010 Usono batalis en Irako kaj Afganistano, en 1967 en Vjetnamo, ĉiufoje kun la diligenta subteno de New York Times.
Krom esti nesufiĉa, la kaskado de dolaroj fakte estas malbone uzata. En kazo de konflikto kun Ĉinio pri Tajvano, simuladoj de la Pentagono prognozas malvenkon de Usono, kvankam ekipata per tro multekostaj ekipaĵoj, sed detrueblaj per multe pli malmultekostaj. La artikoloj de New York Times ja rezervis (etetan) lokon al "danĝero de nekontrolebla konkuro de armado", kaj pretendis preferi intertraktadon. Sed la artikoloj fakte legiĝas kiel dokumento de ministro pri defendo, kiel iliaj titoloj tion sendube montras : "La usona armeo defendis la liberan mondon dum la lastaj naŭdek jaroj", "Nia supereco velkas", "Niaj rivaloj scias tion kaj ekipas sin por venki nin".
Kompreneble, "Usono ne ĉiam efike uzis sian militan potencon por defendi ĝustajn kaŭzojn". Ne ĉiam... Sed nenio vere ŝanĝiĝis : "Potenca Usono estas grava en mondo kie libereco kaj prospero neniam estis tiel komunaj. Okcidenta Eŭropo, Japanio kaj Sud-Koreio estas prosperaj demokratioj parte danke al la usona potenco." Tiun ĉi trezoron defendis New York Times kiel tiuj, kiuj certas ke "en mondo kie totalisma Ĉinio milite dominas Azion kaj Rusio libere minacas Eŭropon, Usono fariĝos pli malriĉa kaj demokratioj estos ĉie minacataj".
Danke al novaj teknologioj, ankaŭ ŝajnas ke nunaj soldatoj "plenumas siajn misiojn en ĉambroj kun kontrolata temperaturo" anstataŭ en "bone ekipitaj trupoj, kiuj alfrontas la fizikajn danĝerojn de la fronto". Ili tiel similas al ĵurnalistoj de New York Times, kiuj, antaŭ la vespermanĝo, rekomendas al aliaj iri morti.
(1) "Overmatched. Why the US military needs to reinvent itself", The New York Times, 8-14a de decembro 2025. Ĉiuj sekvaj citaĵoj devenas el ĉi tiuj artikoloj.
Esperanto-Asocio de Estonio, kiun la Universala Esperanto-Asocio ne plu konsideras landa asocio, ankaŭ jure ne plu ekzistas, ĉar forstrekita el la oficiala registro de neprofitcelaj societoj. Laste restis nur du membroj: prezidanto Tõnu Hirsik kaj s-ro Ahto Siimson; kiam ĉi tiu mortis, tiam EAE estis forigita, ĉar ĉiu neprofitcela societo devas havi minimume du membrojn, laŭ la estonia leĝo.
Tial ke EAE mortis, nun kiu ajn rajtas organizi Baltiajn Esperanto-Tagojn en Estonio, 2027. Por tio engaĝas sin sen. Kalle Vilbaste, korespondanto en Talino por la norda legacio de la Esperanta Civito. Pretas helpi lin surlokaj esperantistinoj kaj la kongresa buroo de la Civito, sub la responso de sen. Manuela Blanco.
Por 2028 estus la vico de Litova Esperanto-Asocio organizi, sed probable BET ne okazus, se Litovio gastigus Universalan Kongreson tiujare, laŭ invito al UEA, posedanto de UK. Cetere BET en Litovio akiris la famon de norda UKeto, ĉar statistike ĝi fariĝis la plej multnombra aranĝo post UK mem.
Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado
Multaj homoj ankoraŭ parolas pri videoludoj kvazaŭ ili estus nur simpla amuzo, io por perdi tempon. Kaj jes, ofte tiel estas. Post longa tago, oni volas iom ripozi, enŝalti la konzolon aŭ komputilon, kaj eniri mondon kun klaraj reguloj. Sed ju pli oni aŭskultas rakontojn de ludantoj, des pli evidentiĝas, ke videoludado por multaj signifas ion pli profundan. Ĝi povas esti paŭzeto por la nervoj, komforta loko dum malfacila periodo, kaj foje eĉ maniero rekonstrui senton de stabileco.
Kiam la vivo renversiĝas pro disiĝo, perdo de laboro, aŭ morto de kara persono, ni ofte serĉas ion, kio donas al ni spacon por spiri. En tia stato ne ĉiam helpas konsiloj kiel “eliru, faru ion utilan”. La menso estas laca, la korpo streĉita, kaj la mondo ŝajnas tro brua. Videoludoj povas proponi ion surprize valoran: sekuran etoson, en kiu ni mem elektas la ritmon. Oni povas moviĝi malrapide, ĉesi iam ajn, kaj reveni poste sen honto.
Tio estas aparte grava por homoj kiuj havas angoron. Angoro ofte kondukas al senfina antaŭvidado de la plej malbonaj okazoj, al ripetaj pensocirkloj, al sento ke ĉio estas ekster onia regpovo. En bona ludo, male, la reguloj estas konataj. Se aperas danĝero, ĝi kutime aperas laŭ la logiko de la ludo. La atento do translokiĝas el nebula timo al konkreta tasko. Por kelkaj, trankvilaj vastmondaj ludoj, en kiuj oni simple promenas, esploras aŭ konstruas, funkcias kiel mensa spirejo.
Depresio alportas alian specon de mallumo: manko de energio, manko de gusto por aferoj, kaj la peza demando “kio estas la senco?”. En tia etoso, eĉ etaj sukcesoj povas gravi. Ludoj ofte donas celetojn: fini mision, ordigi inventaron, aranĝi hejmon en la ludo, plibonigi kapablon, trovi sekretan lokon. Tiuj aferoj ne solvas la realan problemon, sed ili povas redoni moviĝeton, varmeton, senteton ke ankoraŭ eblas fari paŝojn. Kaj se oni kapablas senti ion bonan en virtuala mondo, tio mem montras, ke la kapablo senti ne estas tute perdita.
Por homoj kiuj havas atentoperturbon, la forta fluo de informoj en iuj ludoj povas esti helpema, ne malutila. Klaraj celoj, tuja reagado, kaj konstanta interagado povas subteni fokuson. Fakte ekzistas eĉ kuraccele planitaj ludoj, kiuj trejnas atenton, kaj tio montras, ke la limo inter “distro” kaj “utilo” ne estas tiel klara kiel oni iam pensis.
Kompreneble, necesas ekvilibro. Videoludado povas fariĝi troa, kaj ne ĉiu ludo taŭgas por ĉiu homo. Sed la baza ideo valoras: por multaj, ludoj estas maniero reguligi emociojn kaj repreni senton de regado. Kaj eble la plej interesa direkto en la estonteco estas la proksimiĝo de terapio kaj ludado. Oni jam eksperimentas pri kunludado kun terapiisto, pri rakontaj ludoj por malfermi konversacion pri sentoj, kaj pri virtuala realeco por tre zorge gvidata alfrontado pri timoj. Ne temas pri anstataŭigado de terapio, sed pri renkontado de homojn en spaco, kie ili jam sentas sin sufiĉe sekuraj por komenci.
Se videoludo helpas vin trankviliĝi, ordigi la pensojn, aŭ simple travivi malfacilan tagon, tio ne estas infaneca. Tio povas esti speco de memzorgo. Kaj en mondo, kiu ofte tro rapide juĝas, eble indas foje simple diri: se io donas al vi iom da spaco por spiri, kaj vi uzas ĝin sane, tio jam estas bonaĵo.
Esperanto-Asocio de Estonio, kiun la Universala ne plu konsideras landa asocio, ankaŭ jure ne plu ekzistas, ĉar forstrekita el la oficiala registro de neprofitcelaj societoj. Laste restis nur du membroj: prezidanto Tõnu Hirsik kaj s-ro Ahto Siimson; kiam ĉi tiu mortis, tiam EAE estis forigita, ĉar ĉiu neprofitcela societo devas havi minimume du membrojn, laŭ la estona leĝo.
Tial ke EAE mortis, nun kiu ajn rajtas organizi Baltiajn Esperanto-Tagojn en Estonio, 2027. Por tio engaĝas sin sen. Kalle Vilbaste, korespondanto en Talino por la norda legacio de la Esperanta Civito. Pretas helpi lin surlokaj esperantistinoj kaj la kongresa buroo de la Civito, sub la responso de sen. Manuela Blanco.
Por 2028 estus la vico de Litova Esperanto-Asocio organizi, sed probable BET ne okazus, se Litovio gastigus Universalan Kongreson tiujare, laŭ invito al UEA, posedanto de UK. Cetere BET en Litovio akiris la famon de norda UKeto, ĉar statistike ĝi fariĝis la plej multnombra aranĝo post UK mem.
Edukado estas homa rajto enskribita en la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj. Samtempe, estas pere de edukado, ke popoloj, nacioj kaj individuoj devus antaŭenigi respekton al universalaj rajtoj kaj liberecoj. Edukado do estas speciala afero. Ni bezonas ne kian ajn edukadon, sed edukadon kiu helpas nin konstrui pacan, justan kaj daŭripovan mondon por ĉiuj.
Ĉi-jare la temo de Unesko por la Internacia Tago de Edukado estas: la potenco de la junularo en kunkreado de edukado. Gejunuloj konsistigas pli ol duono de la monda loĝantaro kaj difinas nian estontecon. Gravas, ke ili fariĝu antaŭeniga forto por daŭripova evoluigo, novigo kaj socia plibonigo. Por tion atingi, ili bezonas altkvalitan klerigon kiu rilatu al iliaj soci-historiaj fonoj kaj helpu ilin konstrui sian aŭtonomecon.
Gravas sencoplene engaĝi studentojn, kaj junulojn ĝenerale, por kunkrei la edukadon kiun ili bezonas kaj por realigi iliajn aspirojn kaj ambiciojn. Tio plej bone eblas en etoso de lingva justeco, kun multlingva edukado kiu permesas al studentoj lerni en denaskaj, regionaj, naciaj kaj internaciaj lingvoj. Ĉiu lingvo estas sumo de interpretoj pri kion signifas esti homo.
Multlingva edukado, kiu respektas lingvajn homajn rajtojn estas ŝlosilo por altkvalita kaj inkluziva lernado. Ĝi faciligas pli bonajn edukajn rezultojn, plifortigas lingvan kaj kulturan diversecon, kaj antaŭenigas la Celojn por Daŭripova Evoluigo. Multlingvismo estas esenca valoro por kunkrei edukadon, kie ĉiuj estas aŭdataj kaj ĉiuj povas paroli kaj partopreni.
Universala Esperanto-Asocio, kune kun la Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI), Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO), kaj aliaj Esperanto-asocioj, organizas multajn edukajn iniciatojn tra la tuta mondo, inkluzive de kursoj kaj trejnadoj pri diversaj temoj, kiel pedagogio, interkultura dialogo, homaj rajtoj kaj lingva lernado.
Ekzemple, por 2026 ni preparas kunlaboran projekto-proponon por la reto de Unesko-ASPnet-lernejoj en Lubumbaŝo, D.R.Kongo. La projekto – “Esperanto en Edukado por Mondcivitaneco, Daŭripova Evoluigo kaj Interkultura Lernado” – proponos programojn kiuj subtenos edukadon por daŭripova evoluigo, kaj por mondcivitaneco.
Inkluziva, egaleca kaj altkvalita edukado, kun eblecoj por ĉiuj dum la tuta vivo, estas vera realaĵo nur se ĝi okazas en lingvoj elektitaj de la studentoj. Ni klopodu kunkrei multlingvajn edukajn eblecojn por ĉiuj.
[Mesaĝo sendita al UN. Kun afabla peto republikigi ĝin en viaj lokaj kaj landaj gazetoj kaj aperigi ĝin en viaj aliaj komunikiloj. La mesaĝo disponeblas en la angla kaj franca en la retejo https://esperantoporun.org. Same la afiŝo disponeblas, krom Esperante, angle kaj france. Dankon!]
La Kapitulo de la Esperanta Civito, kunsidinta hieraŭ en Ĉaŭdefono (duono en fizika alesto, la ceteraj telematike) raportis al la Konsulino pri la plenumo de la lastaj Parlamentaj decidoj: en la fokuso la atribuo de taskoj, la aktiveco de la ĵus kreitaj komisionoj, la subsidueco de la kongresa buroo, la financaj novaĵoj.
La Konsulino anoncis kontrakton kun c-ino Piccinini pri ISEBA kaj kulturaj projektoj, kaj la Kapitulo rekomendis al ŝi difini kontrakton ankaŭ kun sen. Fernández pri la arkivaj taskoj ne inkluzivitaj en la delegoj kiujn li redonis meze de decembro. Inter tiuj taskoj ne plu estus la jura responso pri la domajno esperantio.net, kiun la esplorkomisiono pri adresaroj sugestas atribui al rezidanto en Svislando.
Tiu esplorkomisiono, raportis la vickonsulo pri informado, praktike finis sian laboron: restas la perfektigo de la informlistoj, tamen farenda de la establoj kiuj administras ilin, kaj la esploro kun fakulo pri la sekreta retbaloto. Plenumita estas la apliko de la rezolucio Martinelli pri HeKo, kun pozitiva efiko al la komentaj debatoj, nun en la Telegram-kanalo. Bone komenciĝis ankaŭ la laborkomisiono pri la eventuala reformo de la Senata reglamento.
Laŭ la vickonsulo pri klerigado la apliko de la nova reglamento por la direktivo Mühlemann movis sian unuan paŝon: la organiza komisiono estas formita (Giordano, Martinelli, Silfer) kaj baldaŭ eĉ la testa. La vickonsulo pri internaj aferoj raportis pri la reto de korespondantoj kun akreditivo ĉe la legacioj kaj pri la propono de kunlaboro fare de Andaluzia Esperanto-Unuiĝo okaze de la venonta NAKSE: la Konsulino atentigis la paktintan establon pri la strategiaj kondiĉoj por akcepti la kunlaboron de establo ekster la Pakto, des pli se temas pri eksigita establo.
La vickonsulo pri financoj informis pri la decidoj, ĵuŝa kaj baldaŭa, pri la speso fare de la fondusa konsilio, kaj pri la modifoj necesaj, sed ne urĝaj, en Lex Argentaria, pro la ĉeso de la statuso de fondumo, ratifita ĉi-semajne de la svisa aŭtoritato.
La Kapitulo kunsidas laŭ monata kadenco, prefere en la tria semajno, venontan fojon februare en Malago.
Ĉu artefarita intelekto kondukos la energisektoron en situacion de trokreskado ? La svarmoj da mikroprocesoroj kiuj funkciigas konversaciajn robotojn efektive konsumas enormajn kvantojn da elektro. En Usono, investantoj sin ĵetas sur ĉion kapablan generi energion. Microsoft eĉ pripensas remalfermi la atomkernan centralon de Three Mile Island, kvardek ses jarojn post ĝia akcidento…
Gruoj, nekultivataj terenoj, datumcentroj, pliaj datumcentroj konstruataj, ĉie. “Rigardu tiun, ĝi estas vere grandega”. Elde sia aŭto, per kiu ni trairis la kantonojn de Loudoun kaj Fairfax, en Virginio, proksime de la federacia ĉefurbo, Vaŝingtono, s-ino Ann Bennett, aktivulo de la ekologia asocio Sierra Club, kritikis tiun nemoveblaĵan frenezon. “Jen ĝi estas, la ‘nubo'. Vi jam tion vidas. Ĝi estas nepriskribebla”.
datumcentroj en Virginio foto de Theodore Christopher, CC0, laŭ Wikimedia Commons
Ŝi pravas. La pejzaĝo estas koŝmara. Laŭlonge de rektaj ŝoseoj, malantaŭ ĵus instalitaj elektraj kurentkonduktiloj, viciĝas gigantaj konstruaĵoj grizaj, kremkoloraj aŭ bluetaj, sen fenestroj. Poste aperas egaj elektraj transformiloj kaj zonoj kie oni faras konstrulaborojn, unu post alia. Kvankam estas Junio, temperaturoj facile superas 35° C. Meze de la centro de Koridoro de Datumcentroj (Data Center Alley), loĝantoj de riĉaj municipoj de Virginio tutrapide cirkulas per grandaj, aerklimatizitaj aŭtoj al siaj oficejoj en Vaŝingtono aŭ proksima internacia flughaveno.
Proksimeco al la usona ĉefurbo, malmultekostaj terenoj, impostaj stimuloj, abundo da elektro kaj aliro al submaraj interretaj kabloj ligantaj Nordamerikon kun Eŭropo faris el Virginio la ĉefan altirpoluson de la mondo por datumcentroj. Ĝi koncentras centojn da tiaj konstruaĵoj, kun akumulita potenco de 6,2 gigavatoj (GW) en la unua duonjaro de 2025 (1) ; kompare, la regno havas kapablon de elektroproduktado de 29 GW, el kiuj preskaŭ duono estas produktita de elektraj gascentraloj.
“Tio, kion ni volas estas ke AI [artefarita inteligento] restu en ĉi tiu regno”, deklaris Donald Trump en Januaro 2025 anoncante la projekton Stargate —investon taksitan je 500 miliardoj da dolaroj por datumcentroj—. Por atingi tion, plu diris la usona prezidanto, necesos “produkti multan elektron. Kaj ni faciligos al ili la aferojn por efektivigi tiun produktadon, per iliaj propraj centraloj se ili tion deziras”, li plu diris, aludante la ciferecajn industriojn. La hidrokarbonproduktantoj, kiuj ege subtenis la prezidantan kampanjon de Trump, feliĉas : jen la ideala pravigo por rapide kaj amase reaktivigi ilian produktadon kaj samtempe venki la renovigeblajn energiojn.
La sektoro de la civila atomkerna energio en Usono, kiu amasigas problemojn ekde la nuklea akcidento de Three Mile Island en 1979 kaj de koruptskandaloj kaj ruiniĝo de la reaktorfabrikanto Westinghouse, estis malpli malavara kun la loĝanto de Blanka Domo. Tamen, pelita de la entuziasmo de magnatoj de la teknologia sektoro, ĝi ankaŭ tiras profiton el la entuziasmo por AI “kvankam atomkerna energio estas danĝera, neasekurebla, nekonkurenca kaj vundebla laŭ landa sekureco”, kiel rememorigas al ni telefone Ralph Nader iama ekologia kandidato por la prezidanteco de Usono kaj firma oponanto de atomkerna energio de antaŭ jardekoj.
Apogo de la federacia registaro
Kritikitaj pro sia senbrida energia apetito, la datumcentroj uzis 1,5% de la tutmonda elektrokonsumo en 2024 ; Internacia Energia Agentejo (IEA) rimarkas ke, kvankam ilia konsumo signife kreskos en la venontaj kvin jaroj, ĝi daŭre estos pli malalta ol tiu de la industrio, elektraj veturiloj aŭ klimatizado (2). Resume, la senbrida konsumo de datumcentroj precipe estas problemo laŭ loka skalo : estas kombinado de ilia ekspansio kaj geografia koncentriĝo, kiu estigas malfacilaĵojn. Usono koncentras 45% de la tutmonda konsumo, antaŭ Ĉinujo (25%) kaj Eŭropo (15%). En Virginio, la efiko estas eĉ pli elstara. La energia mendado tie restis tutmonde stabila inter komence de la 2000-a kaj 2020-a jardekoj, sed de tiam ĝi signife pliiĝis pro datumcentroj.
“Ni spertas la efikojn de kurado. Ĉio iras tro rapide”, diras Ann Bennett. Inter 2022 kaj 2024, investoj en datumcentroj signifis 84% de la totala kapitalo investita en Virginio (3). Laŭ tutlanda skalo, la elspezoj de datumcentroj kaj teknologiaj aktivaĵoj supozeble kreskigis usonan malnetan enlandan produkton (MEP) je 0,5 procento dum la dua trimonato de 2025 (4). “Tio, kio nuntempe okazas, havas ĉiujn karakterizaĵojn de veziko —analizas Brent Goldfarb, esploristo kaj kunaŭtoro de libro pri tiu temo—. Sed la situacio tiel restos dum la investantoj daŭre pensos, ke ili povas eltiri profitojn per tiu teknologio” (5).
Veziko stimulata de la puŝo de la federacia ŝtato : la grandkvanta konstruado de datumcentroj donas tujan avantaĝon, ĝi ebliuas subteni ekonomion balastitan de la fino de parto de la subvencioj al infrastrukturoj de la tempo de Biden, ŝanĝemaj doganoj kaj altaj interezkvotoj, sen forgesi la reduktojn de personaro de la federacia oficiularo kaj eksterordinare longedaŭran fermon de la federacia registaro (shutdown) en Oktobro 2025.
Sed ankaŭ temas pri strategia afero. “El armea vidpunkto, teknologiaj gigantoj kaj ties datumcentroj donas helpon al registaroj amasigante kaj prilaborante per artefarita intelekto grandegajn kvantojn da informoj estigitaj de kameraoj aŭ sensiloj deplojitaj en militzono, kiel okazis en Israelo kaj ties ofensivo en Palestino —rimarkas Vili Lehdonvirta, esploristo pri politiko kaj ekonomio de la ciferecaj platformoj en la universitato Aalto de Finnlando—. Kaj ekster la armea medio, Edward Snowden montris al ni, ke teknologiaj kompanioj povas konsenti doni aliron al siaj datumoj al la usona registaro, tial ilia graveco por la spionservoj”. Kaj kio pri la ĉina konkurenco, kiu tiom gravas por la grandaj ciferecaj kompanioj ? “Ĝi permesas al ili akiri tiel financan kiel reguligan subtenon de la usona ŝtato, sen kiu ilia akcikurzo ne povas resti en la nunaj niveloj”, li plu diras.
La datumcentroj, kies potencon oni jam mezuras per gigavatoj —potenco de nuklea rektoro—, tamen tendencas transdoni al la energisektoro la necertecojn kiuj ĉirkaŭas la estontecon de artefarita intelekto. Laboratorioj kaj esplorinstitutoj analizas la nunan konsumon de datumcentroj kaj provas fari prognozojn (6). Lawrence Berkeley National Laboratory, ekzemple, taksas ke konsumo de datumcentroj altiĝos al inter 325 kaj 580 teravathoroj (TWh) en 2028 (7), diferenco de 255 TWh, egalvalora al la jara konsumo de Hispanujo. “La necerteco pri energiaj prognozoj de la datumcentroj estas grandega —analizas konsultisto pri energiaj aferoj Michael Leifman, aŭtoro de serio da artikoloj pri tiu temo (8)—. Unue, la prognozoj estas esence necertaj. Procesoroj evoluas, sekve ili povos konsumi malpli da energio. Eblas, ke malvarmigiloj ankaŭ povos plibonigi energian efikecon. Krome, neprecizeco regas kiam oni provas difini tion, kio estas datumcentro kaj tio, kio estas nombrebla aŭ ne. Laste, nekonataĵo el la nekonataĵo : ni ne scias, kia estos la mendado”.
Ankaŭ aliaj faktoroj povas interveni : zorgataj de la sekvoj de datumcentroj en ilia medio, la civitanoj —kiel tiuj ligitaj al la ekologia asocio Sierra Club— mobiliziĝas kaj eĉ povas bloki projektojn. En Virginio, najbara asocio denuncis ĉe la justico la iniciatintojn de la Prince William Digital Gateway, estonta 87-hektara teknologia zono kiu inkluzivas plurajn dekduojn da datumcentroj, tiel ili provizore malhelpis vorkokomencon. Diversaj obstakloj ankaŭ povas malrapidigi la projektoprogreson, kiel ekzemple interrompoj en la provizoĉenoj (transporto, procesoroj, raraj metaloj...) aŭ, simple, manko de konektkapablo al la elektra reto, kiel okazas nuntempe.
“La transportada reto estas nesufiĉa en Usono kaj plibonigi ĝin necesigos tempon”, konfirmas Michael Leifman. En Julio 2024, Dominion, ĉefa elektroproduktanto, retadministranto kaj distribuisto de Virginio, sendis leteron al siaj klientoj informante ilin ke altkapablaj konektoj prenos dek du ĝis tridek ses monatojn pli longe ol komence planite, tio estas, de kvar ĝis sep jaroj (9). La problemo efikas sur la tutan Usonon. Proparolanto de la teknologia sektoro konfirmas, ke tiuj prokrastoj ofte okazas kaj aludas “kombinadon de manko de produktadkapablo kaj nesufiĉon de la retokapablo”. Dominion rifuzis fari komentojn ĉi-rilate.
Por maksimumigi siajn konekteblecojn, iniciatintoj de datumcentroj prezentas provizpetojn al pluraj energiprovizantoj por sama projekto. Tiu kutimo estigas “falsan” mendadon kiu saturas atendolistojn, malrapidigas procedurojn, kontribuas al la efiko “veziko” kaj malfaciligas la planlaboron de elektroproduktantoj kaj retreguligistoj. “Okaze de dubo, ĉiuj partoprenantoj emas trotaksi la mendadon. Neniu volas esti konsiderita kiel respondeculo de malabundo da elektro”, klarigas Leifman.
La anoncitaj nombroj superas imagpovon. La reguligisto de la reto, kiu provizas Virginion kaj parton de la nordorienta Usono, PJM Interconnection, kalkulas pliiĝon de konsumo de preskaŭ 500 TWh en la venontaj dek jaroj (10), tio estas pli ol la jara elektra mendado de Germanujo. Sekve, ĝi revizias siajn planojn por alfronti tiun situacion. Malgraŭ centoj da renovigeblaj centraloj, kiuj estas blokataj en ĝia atendolisto, PJM elektis prokrasti la fermon de karbocentralo en Marilando. Decido farita “ĝis oni kompletigos la bezonajn plibonigojn de la transportada reto por provizi elektron devenantan de aliaj fontoj”. PJM ankaŭ rapidigis projektojn de grandigo kaj konstruado de gascentraloj —ĝis totalo de 7,8 GW—, akumulatoroj (2,3 GW) kaj atomkerna energio (1,4 GW) ; el ili, “90% devas esti konektitaj antaŭ 2030”. “Oni bezonas fidindan produktadon por garantii provizon al datumcentroj”, al ni klarigas proparolanto de PJM telefone. “Pro aparte rapida mendadokresko dum la venontaj kvin jaroj, tergaso estos la ĉefa fonto de kroma provizo” en Usono, IEA prognozas.
La problemo estas ke, jam konstruitaj, tiuj centraloj elsendantaj CO2-on funkcios dum jardekoj, malhelpante la disvolviĝon de renovigeblaj energioj, kiuj hodiaŭ estas tamen la plej malmultekostaj por elektroproduktado “sen subvencioj” (11). Novaj gascentraloj eĉ povos esti finfine nebezonaj. “La monaj kostoj de spekula trokonstruado estas konsiderindaj. Ĉiu gigavato de nebezona kapablo kostas inter 1 kaj 2 miliardojn da dolaroj pro konstruadkostoj”, Leifman rimarkigas. Dum la pliiĝo de la mendado asociita kun datumcentroj jam altigas elektroprezojn en Usono, la elspezo povas eĉ pli altiĝi pro nebezonaj infrastrukturoj. “Kaj finfine, ni estas tiuj, kiuj pagas”, diras Bennett, aktivulo de Sierra Club en Virginio.
En tiu blinda kurado al la energio, la mastroj de la cifereca mondo inkliniĝas al atomkerna energio. “Se mi devas elekti la plej bonan temon, pri kiu mi laboras, estas malfacile superi la regadon de la atompotenco por nutri nian mondon”, entuziasmas William (Bill) Gates (12). La kunfondinto kaj eksprezidanto kaj iama mastro de Microsoft fondis kaj kunfinancis TerraPower-on, entreprenon kiu fabrikas “malgrandan modulan reaktoron” (small modular reactor, SMR). Ilia projekto atendas permeson de la institucio kiu kontrolas la atomkernan centralaron, Nuklea Reguliga Komisiono (Nuclear Regulatory Commission, NRC), por konstrui unuan modelon en Vajomingo. Samuel Altman, kunfondinto kaj mastro de OpenAI, entrepreno kiu ellaboris ChatGPT-on, estas ne malpli entuziasma : ĝis printempo 2025 li regis novan kompanion kiu ankaŭ aspiris konstrui SMR-on. Nomita Oklo Inc., ĝi estis financita per kapitalo devenanta de la teknologia sektoro. La projektoj de malgrandaj atomkernaj centraloj —kiujn oni anoncas ĉie en Usono— havas la avantaĝon povi rekte provizi datumcentrojn, limigante eligon de forcejefikaj gasoj kaj liberigante sin de la elektra reto.
Duboj pri malgrandaj modulaj reaktoroj
Funkcianta ekde la 1950-a jardeko en nukleaj submarŝipoj aŭ rusaj glacirompiloj, tiu teknologio ankaŭ estis poste provita en aliaj situacioj, precipe en foraj aŭ kamparaj zonoj (13). Tamen, teknikaj malfacilaĵoj kaj kosto de la produktita elektro malhelpis ajnan gravan evoluon, tiel ke SMR-oj —kiuj ankaŭ interesas Ĉinujon kaj Rusujon— ĝis nun neniam estis ekonomie realigeblaj. “La demando estas scii ĉu SMR povas esti konstruita per unuope signife pli malalta investkosto kaj, sekve, produkti elektron [...] je pli malalta kosto”, rimarkis la aŭtoroj de raporto de la Masaĉuseca Instituto de Teknologio (MIT) en 2018 pri la estonteco de la atomkerna energio (14).
“Historie, oni konstruis pli malgrandajn reaktorojn, sed ĉiuj komencis fari ilin ĉiam pli grandajn, ankaŭ en Francujo, simple por atingi ŝparaĵojn per granda produktado”, rememoras M.V. Ramana, fakulo pri atomkerna energio en la Universitato de Brita Kolumbio en Kanado. La ĵusa malsukceso de NuScale Power Corporation ŝajne konfirmas lian opinion : post akirado de la aprobo de NRC por ĝia dezajno de malpezakva reaktoro, la projekto en Utaho fine fiaskis. La buĝeto altiĝis de 5 miliardoj ĝis pli ol 9 miliardoj da dolaroj, kaj tiel malinstigis investantojn kaj kaŭzis la projektoforlason en 2023 (15). La nuklea sektoro komprenas tiun malsukceson kiel komencan malavantaĝon tipan de provprojektoj kaj promesas ke la prezoj malpliiĝos per fabrikado de kompletaj reaktorparkoj. Tamen, “la produktadĉenoj verŝajne estos malrapidaj”, nuancas la aŭtoroj de World Nuclear Industry Status Report 2025, kaj “verŝajne ne estos atingitaj signifaj ŝparaĵoj, ĉar ili plejparte dependas de la nombro de produktitaj unuoj” (16).
Atendante trovi la magian formulon, la cifereca industrio vetas pri tio jam ekzistanta, kio ebligas al ili redukti kostojn kaj limdatojn. En 2024, Amazon subskribis kontrakton de rekta elektroaĉeto kun la societo reganta la centralon Susquehanna en Pensilvanio. Alia ebla solvo estas reaktivigi fermitajn centralojn. La anonco pri remalfermo de Three Mile Island, ankaŭ situanta en Pensilvanio, akaparis la atenton. Situanta du horojn kaj duonon per aŭto norde de la ĉefurbo, Vaŝingtono, kaj tri horojn sudokcidente de Novjorko, la centralo iĝis bedaŭrinde fama en 1979, kiam, nur kelkajn monatojn post ĝia ekfunkciiĝo, unu el ĝiaj du reaktoroj suferis partan disfandiĝon de la kerno. Post la akcidento, la kreado de veziko el hidrogeno en la enfermitejo de la reaktoro kaj konjektoj pri ebla eksplodo panikis Usonon kaj kaŭzis kaosajn evakuojn, kiuj ŝokis la landon kaj ĉesigis la disvolviĝon de usona civila atomkerna energio ĝuste en tempo relative favora por ĉi tiu energio, pro la naftoŝoko.
Sed la historio forgesiĝas. La alia reaktoro, TMI-1 aŭ unuo unu, reaktivigita en 1985 kaj poste fermita en 2019 pro ĝia senprofiteco en subŝtato kie superregas la gaso, nun estas en procezo de reaktivigo pro iniciato de Microsoft : la kompanio subskribis kontrakton por al si certigi, ekde 2027 kaj dum dudek jaroj, ĝian elektran produktadon. La unuaj inspektoj kaj laboroj jam komenciĝis. En Middletown, kie troviĝas la centralo, tiu ekfunkciiĝo denove teruradis plurajn dekojn da iamaj aktivuloj. “Kreiĝis falsa urĝecosento por labori plej rapide kiel eble”, bedaŭras Eric Epstein, kiun ni renkontis ĉe pikniktablo situanta tre proksime al la centralo, kun la ankoraŭ nefunkciantaj malvarmigaj turoj malantaŭ li. Epstein estas unu el la ŝlosilaj figuroj de la plej granda kaj malnova loka kontraŭnuklea asocio, Three Mile Island Alert. Li apelaciis al NRC kontraŭ la decido renomi la centralon kiel “Crane Clean Energy Center”-on, omaĝe al Chris Crane, pioniro de la usona nuklea industrio. Temas laŭ lia opinio pri “malbona reviziismo”.
“Kiam la akcidento okazis mi aĝis ĉirkaŭ tridek jarojn kaj havis kvar infanojn ; poste mi havis alian plian”, rakontas s-ino Joyce Corradi, kiun ni rekontis en la domo de alia historia aktivulo, s-ino Patricia Longenecker, konstruaĵo situanta kelkcent metrojn for de la centralo. Nenio antaŭdestinis tiujn virinojn, devenantajn de religiaj kaj konservativaj medioj, lukti dum siaj tutaj vivoj kontraŭ la nuklea industrio. “Mia ĉefa zorgo ĉiam estis la sano de mia familio. Mi ne vidas tiun aferon kiel ion por aŭ kontraŭ, nek demokrata nek respublikana. Mi vidas ĝin kiel sanproblemon, ion kio estis, kaj daŭre estas, preskaŭ tute ignorita”, plu diras la kunfondinto en 1979 de la grupo Engaĝintaj Virinoj kaj Patrinoj (Concerned Women and Mothers).
Tiuj konsideroj ne malhelpis s-on Joshua Shapiro, demokratan guberniestron de Pensilvanio kaj aspiranton por prezidanteco, aktive subteni la reaktiviĝon de la centralo. En Usono, ĉiu subŝtato havas sian propran energipolitikon, kiu koincidas —aŭ ne— kun tiu de Vaŝingtono. Tiel, post la katastrofo de Three Mile Island, pluraj el ili elektis starigi moratoriojn pri disvolviĝo de novaj atomkernaj instalaĵoj, kelkaj el kiuj daŭre validas hodiaŭ. La forlaso, en la 1980-a jardeko, de la ĵus konstruita centralo de Shoreham, en Long Island, subŝtato de Novjorko, ankaŭ havis la subtenon de la tiama guberniestro. Rifuzo kiu ankaŭ estis impulsita de la loka mobilizado kaj de unu el la kantonoj de tiu insulo, ligita al la kontinento tra la urbo de Novjorko, kiu oponis la evakuadplanon okaze de akcidento.
“Kaj en Middletown, Pensilvanio, ĉu ili reekfunkciigos tiun malnovan, difektiĝeman atomkernan centralon de Three Mile Island ? Kial ? Ĉu por sendi elektron al Virginio kaj funkciigi datumcentrojn de Microsoft ?”, Corradi plu diras. Ŝi rememoras, ke la loĝantoj de la areo jam kunvivas kun radioaktivaj rubaĵoj—kiun, en Usono, oni enmagazenigas apud la centraloj— kaj ke nun ili denove kunvivos kun la timo de likoj aŭ nova akcidento. “La virinoj estas en la luktocentro en Three Mile Island. Sed la decidantoj estas la ‘technobros' (17), blankuloj obsedataj de mono kaj fascinitaj de teknologio”, asertas produktoro s-ino Heidi Hutner, reĝisoro de dokumenta filmo pri la virinoj de Three Mile Island (Radioactive : The Women of Three Mile Island, 2022).
Komence de la 2010-a jardeko, tridek jarojn post la akcidento, kvar novaj reaktoroj devis signi la renaskiĝon de la usona civila atomkerna energio kaj kompletigi la ekzistantan parkon—kiu enhavas ĉirkaŭ kvindekon da centraloj kaj centon da reaktoroj—. Tamen, gravaj prokrastoj kaj aldonaj kostoj pereigis la kompanion Westinghouse, kiu sin deklaris bankrota en 2017 kaj ekde tiam dufoje ŝanĝis proprietulojn. La du pliaj reaktoroj planitaj en suda Karolino ne pluvivis : forlasitaj dum la konstruado, ili kunportis miliardojn da dolaroj en skandalo nomita “Nukegate”. Koncerne la du reaktorojn de la centralo de Vogtle en Georgio, ili estis liveritaj en 2023 kaj 2024 kun prokrasto de sep jaroj kaj pli ol duobligita kosto, kiu superis la kvanton de 30 miliardojn da dolaroj.
"Se okazus alian akciento..."
“Tiu sektoro ne povas postvivi novajn konstruojn sen subvencioj aŭ publikaj garantioj. Kaj ĝuste tion esperas la rolantoj de la teknologia sektoro. Tiu estas la sola kialo pro kiu ili parolas pri restimulado de la atomkerna energio”, rimarkas Ralph Nader. La nova Administracio Trump komprenis la mesaĝon. Chris Wright, ministro pri Energio, kiu antaŭ sia nomumo estis ĉefoficisto de Liberty Energy —granda usona entrepreno de hidraŭlika fendado por produktado de petrolo kaj gaso— kaj estis parto de la administra konsilantaro de la nuklea ekfirmao Oklo Inc., certigis ke Three Mile Island profitos de prunto garantiita de la federacia registaro de 1 miliardo da dolaroj. Laŭ la usona gazetaro, la totala kosto de tiu projekto altiĝos al 1,6 miliardoj da dolaroj. “La plej grava subvencio, kiun la nuklea industrio profitas, daŭre estas la Price-Anderson Act, kiu sendevigas nukleajn kompaniojn de laŭleĝa respondeco por la plimulto de kostoj kaŭzitaj de akcidento. Se Three Mile Island suferas alian akcidenton, divenu kiu pagos. Ja ni mem”, legeblas en broŝuro de la asocio Three Mile Island Alert publikigita pro la anonco de la reaktivigo de la centralo.
La 23-an de Majo, Trump ankaŭ subskribis serion da prezidentaj dekretoj celantaj “komenci novan nuklean epokon”. Per ili, li aparte urĝas la aŭtoritaton taskitan kontroli la sektoron, NRC-on, ke ĝi plirapidigu siajn procedurojn pri permesoj. “Ni kondukas la mondon al estonteco nutrata de usona atomkerna energio. Ĉi tiuj agoj estas esencaj por nia energia sendependeco kaj por konservi la superregan pozicion de Usono en artefarita inteligento”, tiam ĝojiĝis Michael Kratsios. La direktoro de la Oficejo pri Scienco kaj Teknologio de Blanka Domo komencis sian karieron kiel partnero en Thiel Capital, investfondusa societo fondita de Peter Thiel, prezidanto de Palantir, kompanio specialigita pri analizo de grandaj kvantoj de datumoj por ĉefe armea uzo.
La prezidentaj dekretoj estas alvoko por produkti pliajn 300 GW-ojn da elektro de nuklea origino inter nun kaj 2050, kaj unu el ili konsideras en unua fazo “ekkonstrui” dek reaktorojn inter nun kaj 2030. “Fakte, konstrui atomkernajn centralojn en Usono precipe ebligas denove partopreni en la internacia konkuro por vendo de komercaj centraloj”, rimarkas Tim Judson, direktoro de Nuclear Information and Resource Service (NIRS). Ĉinujo kaj Rusujo estas la ĉefaj konkurantoj. La reaktoroj de Westinghouse jam estis elektitaj por estontaj projektoj en Ukrainujo kaj Pollando. Dum la vizito, pasintan Novembron, de saud-arabia kronprinco Mohammed bin Salman, la ministejo pri Energio feliĉis pro interkonsento pri civila kunlaboro, kiu inkluzivis “firman engaĝiĝon favore al nedisvastigo”. Senkaŝa rivalo de Irano, Rijado delonge petis de Vaŝingtono aliron al la civila nuklea sektoro, aliro, kiun ĝis nun oni rifuzis al ĝi (18).
Por kompreni tiun renovigitan nuklean ambicion de Usono, oni ne povas preteratenti interligojn kun la sektoro de defendo. “Alia argumento prezentita por pravigi la disvolviĝon de civila atomkerna energio estas, ke ĝi subvencias trejnadon de bredejo de teknikistoj kaj inĝenieroj, kiuj povas esti rekrutotaj de militistaj nukleaj programoj”, rimarkas Ramana.
La granda kuro al la artefarita intelekto kuntrenas novan disvolviĝon de la nuklea sektoro, kiu daŭre devos ektrakti aferojn ligitajn al fuelprovizo, disvastigo, rubadministrado aŭ socia akcepto de la instalaĵoj. La riĉaj loĝkvartaloj de Vaŝingtono, jam malmulte inklinaj toleri la proksimecon de datumcentroj, povus eĉ pli koleriĝi kontraŭ la ĉeesto de nukleaj reaktoroj, kiom ajn malgrandaj ili estu, kaj la rubo, kiun ili generas. Ankaŭ mankas scii, kiu surprenos la kostojn de tiu teknologiema entuziasmo kaj koste de kiuj aliaj investoj oni faros tiujn decidojn.
(2) “Energy and AI”, Internacia Energia Agentejo, Aprilo 2025, www.iea.org
(3) “Data Centers in Virginia 2024 – Report to the Governor and the General Assembly of Virginia”, Joint Legislative Audit and Review Commission, 9-an de Decembro 2024, https://jlarc.virginia.gov
(4) Paul Gruenwald kaj Satyam Panday, “Data centers investments are increasingly moving the macro needle”, 4-an de Novembro 2025, www.spglobal.com
(5) Brent Goldfarb kaj David A. Kirsch, Bubbles and Crasches. The Boom and Bust of Technological Innovation, Stanford University Press, Redwood City, 2019.
(12) Bill Gates, “The future of energy is subatomic”, 2-an de Oktobro 2025, www.gatesnotes.com
(13) MV Ramana, “The forgotten history of small nuclear reactors”, 27-an de Aprilo 2015, https://spectrum.ieee.org
(14) “The future of nuclear energy in a carbon-constrained world”, MIT, 2018, https://energy.mit.edu
(15) David Schlissel, “Eye-popping new cost estimates released for NuScale small modular reactor”, Institute for Energy Economics and Financial Analysis (IEEFA), 11-an de Januaro 2023, https://ieefa.org
(17) (JG) Laŭ la vortaro Cambridge : iu, ĝenerale viro, kiu laboras en industrio de cifereca teknologio, ĉefe en Usono, kaj foje estas konsiderita kiel manka je bonaj sociaj lertaĵoj kaj tro fidplena pri siaj propraj kapabloj
Ĉiu persono kiu jam aŭskultis sian propran voĉon en registraĵo, konas tiun problemon: Oni aŭdas la propran voĉon kaj iel ĝi sonas ... ne tute ĝusta. Preskaŭ jam fremda. "Ĉu mi vere sonas tiel?!", oni sin eble demandas. La respondo cetere estas Jes - sed kial entute?
Pro mia laboro mi konfrontiĝas regule kun tiu problemo. Mi ja nur volis verki transskribaĵon por intervjuo, sed la sono de mia propra voĉo iel ĝenas mian koncepton. Do mi demandis min: "Ĉu nur mi sentas tion tiel?".
Post kiam mi estis parolinta kun geamikoj pri tio, mi konsciiĝis ke mi ne estas unika kazo. Tute male: Ili ĉiuj rakontis al mi pri tio kiel malagrablan impreson ili havis aŭdi sin mem en voĉmesaĝoj. Unu demando per tio estis klarigita, sed tiu ekkono nur malfermis novan demandon.
Kial tio entute estas tiel? Tiu problemo ekzistas cetere jam tiel longe kiel eblas registri voĉojn. Kiam Thomas Alva Edison en la jaro 1877 prezentis sian fonografon kaj registris tiucele sian propran voĉon, li verŝajne estis sentinta simile.
Ĉar ĉu tio plaĉas al ni aŭ ne: Tio kion ni aŭdas, tio estas nia vera voĉo. Tiel nin aŭdas ĉiuj homoj ĉirkaŭ ni, nur ni mem ne aŭdas nin tiel. Ni do estas la unikaj kiuj ne konas nian "veran voĉon" - escepte de tio ke ni uzas do teknikajn rimedojn. La kaŭzo por tio estas ke ni perceptas la voĉojn de aliaj homoj per alia vojo ol nian propran voĉon.
La voĉojn de niaj samtempuloj ni aŭdas ekskluzive tra la ekstera aŭdkanalo, nian propran krome tra interna kaj meza orelo. Respondeca por tio estas la tiel nomata osta sono. Kiam ni voĉeligas ion, tiam ekestas sonondoj. Tiuj eliras el nia buŝo en la aeron, sed ili ankaŭ trapenetras nian korpon. Sur la vojo de la laringo tra la krania osto direkte al la oreltamburo ĉe tio modifiĝas la sonfrekvenco. Tial nia propra voĉo sonas por ni plej ofte pli malalta ol ĝi vere estas. La malbona vekiĝo atendas nin nur kiam ni aŭdas sonregistraĵon de nia voĉo. Tiel nia voĉo sonas iom pli alta ol ni kutime sentas tion. Tio kaŭzas fortan malordon en nia cerbo.
Vi povas alkutimiĝi al via propra voĉo, se vi aŭskultas ĝin sufiĉe ofte.
La helpo de volontuloj estas nemalhavebla por la glata funkciado de la Universala Kongreso de Esperanto (UK) kaj por la agado de Universala Esperanto-Asocio. Se vi pretas kunlabori kiel volontulo por la 111a UK, kiu okazos en Graco (Graz), Aŭstrio (de la 1a ĝis la 8a de aŭgusto 2026), anoncu vin pere de tiu formularo.
Subvencioj por partopreni la UK-on eblas danke al la Fondaĵo “Partoprenu UK-on” de UEA. Pere de ĝi UEA povas subteni la aliĝkotizojn de kelkaj kongresanoj, en kelkaj kazoj ankaŭ la manĝ- kaj loĝad-kostojn en la plej malaltaj kategorioj kaj en esceptaj okazoj la vojaĝkostojn. Homoj el iu ajn lando, kiuj deziras volontuli kaj bezonas tian helpon, povas kandidatiĝi por subvencio.
La kondiĉoj por kandidatiĝi al la subteno “Partoprenu UK-on” estas:
esti preta ricevi kaj realigi kongresrilatajn taskojn antaŭ, dum kaj post la UK;
esti individua membro aŭ akcepti esti individua membro de UEA;
plenigi ĉi tiun formularon ĝis la limdato, la 15a de februaro 2026.
En pasintaj UK-oj volontuloj helpis pri fotado, filmado, helpoj en prelegejoj (teknika kaj kunordiga) kaj en la Libroservo de UEA, sed la taskoj povas esti tre variaj. En la formularo vi havas la eblon prezenti por kiu(j) tasko(j) vi pli emas helpi.
UEA antaŭdankas al kandidatoj pro la interesiĝo kaj varme invitas donacemulojn kontribui al Fondaĵo Partoprenu UK-on, kiu helpas diversigi kaj demokratiigi nian plej gravan kongreson: https://uea.org/alighoj/donacoj/partoprenu_uk.
La 2a aliĝperiodo de la UK daŭros ĝis la 31a de marto 2026. Se vi ankoraŭ ne aliĝis, ne maltrafu la okazon aliĝi, daŭre kun rabato: uk.esperanto.net (eblas donaci dum la aliĝo).
UEA, nome de la monda esperantistaro, kore dankas la sindonemon de volontuloj kaj la solidaron kaj malavaron de la donacantoj al la Fondaĵo Partoprenu UK-on.
La 57a jarkolekto de Literatura Foiro malfermiĝas per la numero 339, ĉe kiu gastas kontribuoj laŭ temaj fadenoj: intimaj memoroj, teatraj historioj, lingva filozofio kaj kulturaj esploradoj.
Uverturas Jado per “Vojaĝo tra la silento”, kvazaŭa medito pri la pasanta tempo. Mikaelo Bronŝtejn en “Avo je mil kaj unu lunoj”, el sia aŭtobiografio Do amu min (2025), rakontas pri nepino Anastasia, naskita en 2015 en Sankt-Peterburgo, dum Nina Danylyuk en “Pripense ĉe la verkaro de Eroŝenko” esploras la blindan ukrainan verkiston kaj ties heredaĵon.
Jara serio pri teatro komenciĝas kun Giorgio Silfer en “Jarcenton post La Verda Kato”, kiu detale panoramas pri la parizaj kabaretoj de Raymond Schwartz kaj lia edzino Marga Rineto. Juan García del Río en “De la eterna faduo al Madredeus” ilustras la valoron kaj evoluon de portugala muzika ĝenro.
Poezion ni legos el la inko de Benoît Philippe, kiu adapte esperantigis “Kanto de rusa amiko” de Günter Grass. Gabriele Esposito Guido en “Kiel rigardi en esperanto?” analizas lingvon kiel ilon por rekonsideri la povorilatojn kaj sociajn biasojn. Alessio Giordano en “Al vi mi deziras forgeson en arto” respektive “Sen konkludo” eseas pri la figuro de Eleonora Duse kaj ŝia rilato kun Gabriele D’Annunzio, kaj vidpunkte pri la rolo de junuloj en la socireteja mondo.
Premiera traduko de Stéphane Brault el “Ĉambro nur por si” de Virginia Woolf transportas nin en la Brition de la unuaj jardekoj de la dudeka jarcento, sed pli forajn itinerojn proponas Yin Jiaxin per la originala rakonto “Bleko de makula cervo” kaj Giacomo Comincini en “Motus interruptus”, pri elementoj el la historio de Japanio.
Al alia kontinento portas nin Rafael dos Santos per artikolo pri la historio de la brazila kino, dum Renée Triolle kinkritike prezentas ateston de militĵurnalistino mortigita en Palestino. Recenzoj ĉeestas per kontribuo de Carlo Minnaja pri Floroj en mizero (2025) de N. Lahanitriaina, kaj de Manuela Ronco pri Tri knaboj, Krepuskulino kaj Terurul (2020) de E. Vychodilová.
Novjara bonvenigo de Lorena Bellotti, Perla Martinelli kaj Alessio Giordano malfermas la novan jarkolekton per la lastaj novaĵoj: LF havas novan kunĉefredaktoron, la ĉi-jara temo estos la esperanta teatro, intensiĝas la aktiveco ĉe Instagramo (@literaturafoiro) kaj baldaŭ disponeblos por la abonantoj libera aliro al la malnovaj jarkolektoj de LF en pdf-formato.
Literatura Foiro estas esenca spaco por tiuj, kiuj volas kompreni la riĉecon kaj kompleksecon de la nuntempa esperanta kulturo, kaj per sia plurvoĉeco, profunda analizo kaj kvalito, la revuo invitas la leganton ne nur konsumi kulturon, sed partopreni en ĝia kreado kaj diskuto, kio igas LF fidinda forumo por libera penso, arta esploro kaj stila diverseco en nia komunumo.
Abonu tra nia retejo kaj disfloru la esperanta kulturo.
Baldaŭ 70-jaraĝa, jam de tri jaroj emerito, la rumandevena Ionel Oneț ekde la ĵusa Novjartago ne plu okupiĝas pri la libroservo de la Universala; li mem ne scias, kiu anstataŭos lin, kaj ĉu entute la libroservo plu ekzistos en Roterdamo. La UEA-libroservo estas unu el la plej vastaj en Eŭropo, kune kun tiuj de Flandra Esperanto-Ligo kaj Kultura Centro Esperantista. Ĉi-lasta parte situas en kulturservo.esperantio.net — la katalogado daŭras. Okaze de la likvido de la Centra Oficejo oni legis ke ĝi transiros al E@I en Bratislavo, sed ĝis nun nenio okazis. Pro la foriro de Oneț kaj la ĵusa forpaso de Rob Moerbeek ŝajnas ke neniu oficisto de la antaŭa jarcento aperos plu en Nieuwe Binnenweg.
Tiun ĉi legaĵon produktis Jarka Malá kaj Jindřich Košťálek el Ĉeĥio
"Do, oni mortigis nian Ferdinandon," diris la ordigistino
al sinjoro Ŝvejk, kiu, forlasinte antaû jaroj la soldatservon
post kiam soldatkuracista komisiono definitive deklaris
lin idioto, vivtenis sin per vendado de hundoj, abomenaj,
aĉrasaj monstroj, kies genealogiojn li falsis.
Krom tiu ĉi okupo turmentis lin reŭmatismo kaj li ĝuste
ŝmiris al si la genuojn per opodeldoko.
"Kiun Ferdinandon, sinjorino Müller?" demandis Ŝvejk, ne
ĉesante masaĝi la genuojn, ”mi konas du Ferdinandojn. Unu,
tiu servas ĉe drogisto Pruŝa kaj foje pro eraro li eltrinkis al li
tie botelon da harkreskigaĵo, kaj mi konas ankoraû Ferdinandon
Kokoŝka, tiun, kiu kolektas hundajn merdetojn. Pri ambaû ne estas domaĝe."
"Sed, via moŝto, sinjoron arkidukon Ferdinando, tiun el
Konopiŝte, tiun grasan kaj pian."
"Jesuo Maria!" ekkriis Ŝvejk, "tio estas ja bela novaĵo! Kaj
kie tio al li, sinjoro arkiduko, okazis?"
"Oni pafis lin en Sarajevo, via moŝto, sciu, per revolvero.
Li veturis tie kun tiu sia arkidukino en aŭtomobilo."
"Nu vidu, sinjorino Müller, en aŭtomobilo. Nu jes, tia
grandsinjoro povas tion al si permesi kaj eĉ ne ekpensas, kiel
malfeliĉe povas tia aŭtomobila veturo finiĝi. Kaj plie en Sarajevo,
ĝi estas en Bosnio, sinjorino Müller. Tion ŝajne faris turkoj.
Estis eraro, ke ni forprenis de ili Bosnion kaj Hercegovinon.
Jen vidu, sinjorino Müller. Sinjoro arkiduko estas jam
do en la sino de Dio. Ĉu li suferis longe?"
"Sinjoro arkiduko estis tuj morta, via moŝto. Vi ja scias, per
revolvero ne eblas ludi. Antaŭ nelonge sinjoro ĉe ni en Nusle
ankaŭ ludis per revolvero kaj mortpafis la tutan sian familion
eĉ la domzorgiston, tiu iris rigardi, kiu pafas tie en la tria etaĝo."
"Iu revolvero ne ekpafos, sinjorino Müller, eĉ se oni provus
tion ĝisfreneze. Ekzistas multe da tiaj sistemoj. Sed por mortigi
sinjoron arkidukon oni certe aĉetis ion pli kvalitan kaj mi
volus ankaŭ veti, sinjorino Müller, ke la homo, kiu tion al li
faris, bele sin tiucele vestis. Sciu, pafi sinjoron arkidukon, tio
estas ege malfacila laboro. Ne tia, kiel se ŝtelĉasisto pafas forstiston.
En tiu ĉi okazo temas pri tio, kiel al li proksimiĝi, al tia grandsinjoro
ne eblas iri en iaj ĉifonoj. Tia homo devas iri en cilindra ĉapelo
por ke policisto ne kaptu lin jam antaŭ la faro."
"Laŭdire estis tio pli da homoj, via moŝto."
"Tio estas memkomprenebla, sinjorino Müller," diris Ŝvejk,
finante masaĝon de la genuoj, "se vi intencus mortigi sinjoron
arkidukon aŭ sinjoron imperiestron, kun iu vi certe konsiliĝus.
Ju pli da kapoj, des pli da ideoj. Unu konsilas tion, la alia
ion alian kaj poste la verko sukcesos, kiel tio tekstas en nia
himno. La ĉefa afero estas elgvati la momenton, kiam tia
grandsinjoro preterveturas. Kiel, se vi memoras tiun sinjoron
Luccheni, kiu trapikis nian mortintinon Elizabeta per fajlilo.
Li promenis kun ŝi. Kredu do al iu ajn; de tiu tempo neniu
imperiestrino promenas. Kaj tio atendas ankoraŭ multajn
personojn. Kaj vi vidos, sinjorino Müller, ke oni elgvatos ankaŭ
la caran paron, kaj povas okazi, Dio ne permesu, eĉ sinjoron
imperiestron, se oni jam komencis tion per lia onklo. Li,
la maljuna sinjoro, havas multe da malamikoj. Ankoraŭ pli ol
tiu Ferdinando. Antaŭ nelonge certa sinjoro diris en gastejo,
ke venos la tempo, kiam imperiestroj estingiĝos unu post la
alia kaj ke eĉ ŝtata prokurorofico ilin ne helpos. Poste li ne havis
monon por pagi kaj la gastejestro devis igi lin aresti. Kaj tiu
sinjoro donis al li unu kaj al policisto du vangobatojn. Poste
oni forveturigis lin en korbĉaro, por ke li trankviliĝu. Jes, sinjorino
Müller, nun okazas ja aferoj. Tio estas denove perdo por Aûstrio."
La 48a Esperantologia Konferenco sub aŭspicio de la Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED) okazos la 6an de aŭgusto 2026 kadre de la 111a Universala Kongreso de Esperanto en Graco (Aŭstrio).
La programo enhavos plurajn dudekminutajn prelegojn kun tempo por demandoj kaj diskuto. Fine de la tago ni okazigos rondan tablon pri la nunaj esploraj linioj kaj defioj de esperantologio rilate al la traktitaj temoj.
Ni bonvenigas proponojn de prelegoj pri Esperanto-rilataj esplorobjektoj en fakoj kiel lingvistiko, historio, sociologio, ekonomiko, juro, antropologio kaj literaturaj studoj; ankaŭ bonvenas interfakaj proponoj.
Gastante en la lando de unu el la plej ampleksaj bibliotekaj kolektoj de interlingvistiko en la Aŭstria Nacia Biblioteko en Vieno – kun la Esperanto-Muzeo – ni deziras inter aliaj temoj aparte fokusi al la laboro de bibliotekoj kaj arkivoj por la scienca studo de Esperanto kaj planlingvoj. Ni jam invitis fakajn prelegantojn pri tiuj temoj kaj bonvenigas pliajn proponojn.
Inter la ricevitaj proponoj ni elektos tiujn, kiujn ni invitos prelegi en la Konferenco. Surbaze de la prezentoj ni instigos kelkajn el la prelegintoj verki siajn tekstojn por publikigo kaj submeti ilin por juĝlego kaj redakto cele al publikigo en la revuo “Esperantologio / Esperanto Studies”.
Ni invitas ĉiujn fakulojn – precipe junajn kaj unuafojajn partoprenantojn – sendi proponojn pri prelegoj. Proponojn, enhavantajn inter 150 kaj 200 vortojn, bonvolu sendi al la retadreso ek48@interlingvistiko.net. La limdato por proponoj
estas la 30a de aprilo 2026.
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/01/graco-9/
Antibiotikoj: la mirinda kuracilo
Imagu vivi en la jaro 1800: simpla infekto ĉe fingro povus mortigi vin. Eĉ malgranda vundo povus esti mortiga. La kuracistoj ofte estas senpovaj. Oni uzas rimedojn kiel hirudojn, sorĉojn, herbojn, aŭ oni fortranĉas brakon pro simpla infekto.
La malkovro de bakterioj okazis nur en la malfrua 19-a jarcento. Louis Pasteur kaj Robert Koch pruvis, ke iuj malsanoj estas kaŭzitaj de nevideblaj estaĵoj: bakterioj. Antaŭ tiuj pruvoj, oni kredis, ke infektoj disvastiĝas pro “malbona aero”.
La unua antibiotiko ne estis penicilino… sed arseniko! En 1909, Paul Ehrlich malkovris arsenikan kunmetaĵon por kuraci gravan seksan malsanon. Ĝi estis venena, sed pli bona ol nenio. Tiam ĝi ŝajnis brila rimedo, ĉar ĝi kapablis trafi nur la malsanon kaj ne la malsanulon.
La malkovro de penicilino de Alexander Fleming
La skota kuracisto Alexander Fleming hazarde malkovris penicilinon en 1928, kiam li forgesis labor-telereton kun bakterioj sur tablo en sia laboratorio. Formiĝis sur la telereto verda ŝimo, kaj li rimarkis, ke bakterioj en kontakto kun tiu ŝimo mortis. Tiu verda ŝimo estis Penicillium notatum. Tiu malkovro estis la bazo por la unua efika kuracilo kontraŭ bakterioj: ĝi ŝanĝis la kuracadon de infektoj kaj savis milionojn da vivoj, precipe en la batalkampoj de la Dua Mond-milito.
Vincenzo Tiberio, la forgesita antaŭulo
Jam 33 jarojn antaŭ Fleming, la itala kuracisto Vincenzo Tiberio faris similan malkovron, kiu tamen restis nekonata. Li naskiĝis en malgranda vilaĝo en 1869, kaj fariĝis kuracisto de la itala mar-armeo. Li iam rimarkis, ke la ŝimoj troveblaj en akvo-putoj povas kuraci intestajn infektojn, kaj en 1895 li verkis sciencan artikolon por prezenti tiun malkovron. Bedaŭrinde lia laboro ne ricevis atenton, ĉefe pro la lingva baro. Aperinte nur en la itala, la artikolo neniam atingis la internacian sciencan komunumon. Tiu mirinda malkovro estus povinta ŝanĝi la historion de medicino, sed restis kaŝita en la paĝoj de itala armea revuo.
Kiel funkcias antibiotikoj?
Bakterioj estas apenaŭ videblaj vivantaj estaĵoj. Ili manĝas, kreskas, multobliĝas. Antibiotikoj mortigas ilin aŭ malhelpas ilian multobliĝadon en diversaj manieroj:
Antibiotikoj kiel beta-laktamoj blokas la konstruadon de la ĉela muro de bakterioj.
Tetraciklinaj antibiotikoj blokas la produktadon de proteinoj de bakterioj.
Antibiotikoj kiel kinolonoj kaj sulfamidoj malhelpas la produktadon de RNA.
Polimiksinoj (alia kategorio de antibiotikoj) kaŭzas misfunkciadon de la ĉela membrano.
Sed atentu: antibiotikoj utilas kontraŭ bakterioj, sed ili tute ne efikas kontraŭ virusoj, ĉar virusoj havas malsaman strukturon ol bakterioj. Multaj oftaj malsanoj, eĉ ordinara malvarmumo, estas kaŭzataj de virusoj. Antibiotikoj ne helpas kontraŭ ili.
Antibiotika rezisto
Antibiotikoj estas vere efikaj, tamen ili ne nepre sukcesas mortigi ĉiujn bakteriojn. Kelkaj postvivas kaj lernas kiel rezisti kontraŭ atakoj. Tiuj postvivantoj kapablas transdoni sian reziston al aliaj bakterioj. Tial la koncerna antibiotiko ne plu funkcias kontraŭ tiuspeca bakterio. Pli ol 1,2 milionoj da homoj mortas ĉiujare pro rezistaj infektoj.
Estonteco de antibiotikoj
Novaj antibiotikoj povos veni el novaj fontoj: sciencistoj serĉas en la profundo de la maro, en la Arkta tero... Eĉ en la veneno de iuj bestoj ili povus malkovri novan antibiotikon.
Oni esploras ankaŭ la virusojn nomatajn bakteriofagoj: virusoj kiuj atakas bakteriojn, kiel etaj spertaj mortigistoj.
Estas tre grave, ke ni ne uzu antibiotikojn sennecese, kaj ĉiam finu la kuracadon. Nur per limigo de la kvanto de antibiotikoj ellasataj en la akvon, aeron kaj teron oni povas esperi, ke ne tro da bakterioj fariĝos rezistaj al antibiotikoj.
Luigi Fraccaroli
Debora Rossetti
Abonantoj jam povas elŝuti la februaran numeron de la revuo "Esperanto". La papera versio baldaŭ estos dissendita: https://uea.org/revuoj La enhavlisto de la februara numero:
27 | Zamenhof-Tago
30 | IJK venos en Katalunion
31 | Oficiala informilo
32 | Esperanto en universitatoj | Faka agado: Te-Muzeo en Esperanto kaj Esperanto-Klubo en TUST, EK!
33 | Nova ekspozicio de “Muzeo de Shenĝiao”
33 | Esperanto en lernejoj: Nicocot: Esperanto-Fajreroj en Modiin
34 | Demandoj al estraranoj: So Jinsu, Vicprezidanto de UEA
36 | Historio de Esperanto en Aŭstrio
37 | Letero de leganto | Kondolence: Memoro pri Robert Moerbeek
38 | Informado: Kiam du junuloj komencas efikan kunlaboron
39 | Landa agado: Junaj Esperanto lernantoj gvidas pac-marŝon
40 | Recenzo: Serĉante vojon al lingva justeco
41 | Eksteraj rilatoj: Juna esperantistino reprezentis Esperanton en la Konsilio de Eŭropo
42 | Virtuala Kongreso | Letero de leganto: Mia komenco en la mondo de internaciaj eventoj
43 | Eventoj: Sukcesa la 15-a Ĉina Kongreso de Esperanto
44 | Edukado en Afriko: Scio Sen Bariloj
44 | Universala Kongreso: La 112-a UK en Melburno (Narrm)
45 | Laste Aperis.
46 | Movado: Vivo dediĉita al la spirito de Zamenhof
46 | UEA: Novaĵoj pri IKU
47 | Forpasoj
Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Poŝtelefonoj ne plu estas akcesoraĵoj en la vivo de homoj. Ili okupas centran lokon en la ĉiutaga vivo. En Brazilo, en la jaro 2024, 167 milionoj da enloĝantoj pli ol 10-jaraĝaj havas personan aparaton - tio estas 9 el 10 personoj. Kaj plej grave: pli kaj pli da homoj pasigas multajn horojn kun la okuloj fiksitaj al ĝia ekrano. Ŝajne, tia superŝarĝo superas la kapablon de la homa korpo elteni la penadon, kaj pluraj sanproblemoj nuntempe maltrankviligas medicinistojn: kolaj doloroj, laciĝo de la manoj, lumba doloro, kaj mensaj misfunkcioj. Ĉe infanoj kaj adoleskantoj, la situacio estas aparte danĝera. La afero alprenas aspekton de problemo de publika sano.
Unu el la plej maltrankviligaj informoj pri la danĝero de troa uzado de telefonoj venis antaŭ nelonge el Hindujo, kie fakuloj plenumis esploron pri la influo je la sanstato de la okuloj. Ili asertas, ke nelongaj filmetoj, kiuj lastatempe fariĝis tre popularaj en sociaj retoj, estas pli damaĝaj al la okuloj ol legado de elektronikaj libroj kaj ordinaraj filmoj. Nelongaj filmetoj pli forte ŝarĝas la okulojn, kaŭzas variadon en la diametro de la pupilo kaj malpliigon en la ofteco de palpebrumado. Tio ĉi signifas klarajn elmontrojn de okullaciĝo. Dum la studaĵo, oni akompanis junajn homojn dum unu horo da kontinua uzado de poŝtelefonoj. La sciencistoj kreis sistemon per mikrokamerao, por mezuri la kvanton da palpebrumoj, la tempon inter la palpebrumoj kaj la diametron de la pupilo, sen ia malkomforto por la uzado de la koncerna telefono.
Laŭlonge de la esploro, oni rimarkis malpliigon de la kvanto da palpebrumoj dum ĉiaj uzoj de la aparato. Tamen, la variado de la diametro de la pupilo estis multe pli intensa okaze de spektado de mallongaj filmoj, kompare kun legado kaj spektado de longaj videoj.
Okullaciĝo, teknike nomata en medicino “astenopio”, estas aro da simptomoj, kiuj aperas, kiam la okuloj estas submetataj al kontinua penado, aparte por rigardado de proksimaj objektoj. La nuntempe modaj mallongaj filmetoj en interreto konsistas el rapidaj kaj konstantaj ŝanĝoj en la lumo, kontrasto kaj figuroj. Ĉi tio postulas daŭran adaptiĝon de la vidsistemo, kio kaŭzas rapidan variadon en la diametro de la pupilo. Sekve, okullaciĝon.
La konsekvencoj de okullaciĝo povas estis efemeraj, sed foje ankaŭ longdaŭraj. Se okazas intensa doloro en la okuloj, troa sentemo kontraŭ lumo, misvidado aŭ kapdoloro, tiam konvenas konsulti okulkuraciston.
Certe li rekomendos moderecon en la rigardado de ekranoj.
Dum pli ol 23 jaroj Ionel Oneț estis la vizaĝo kaj ĉefa prizorganto de la plej granda librovendejo en Esperantujo. Neniu scias, kio okazos nun, post lia fina emeritiĝo – aŭ almenaŭ neniu rakontis tion al li. ”Ĉar mi ja ŝatis mian laboron, tiam mi konsentis plu resti ĝis oni trovos iun racian solvon por la libroservo. Nun, post plenaj tri jaroj mi ne plu povis elteni”, li diras en intervjuo de Libera Folio.
Ionel Oneț en la libroservo ĉe Nieuwe Binnenweg en 2025. Foto: Paweł Fischer-Kotowski
Libera Folio: Ĉu efektive vi nun finis labori ĉe la Libroservo de UEA? Kiu nun prizorgos ĝin?
Ionel Oneț: – Jes ja. Post pli ol 23 jaroj kaj duono mi ne plu prenis kun mi la ŝlosilon de la Centra Oficejo, en kiu mi provis ”servi al la movado”, aparte al ĝia kultura flanko. Estas malfacile respondi al la dua demando. Ŝajnas ke du servoj kunfandiĝos en unu: librotenado kaj librovendado. Mi povas nur esperi ke ne rezultos plena librofuŝado.
Granda parto de via vivo estas ligita kun Esperanto, kaj grandan parton de via vivo vi loĝas ekster via naskiĝlando Rumanio. Kiel okazis ke vi lernis Esperanton? Kiel vi forlasis Rumanion? Kaj ĉu tiuj du aferoj estas iel interligitaj?
– Ĉi-printempe (2026) mi festos 45 jarojn de Esperanta vivo. Ĝi etendiĝis tra tri landoj, sur du kontinentoj: Rumanio, Usono, Nederlando.
– Kvankam mi estis antaŭe aŭdinta pri Esperanto plurfoje, mi eklernis la lingvon en printempo 1981, post anonceto en gazeto. Tiu anonceto ŝajnis esti tro laŭda pri la lingvo kaj, skeptika kia mi estas, mi volis konvinkiĝi ke ne temas pri trompo. Dum la jaroj kiuj sekvis, mi konstatis ke tre aŭ tro ofte parolantoj kaj subtenantoj de Esperanto emas troigi kiam ili parolas pri sia ŝatata lingvo. Mi preferus ne tiel entuziasman laŭdadon sed pli realisman prezenton de faktoj.
– Esti esperantisto, aŭ kiu ajn ekvivalento de tiu vorto, en Rumanio en la jaroj 1980-aj kaj ne esti ankaŭ ano de la fifama sekreta polico, Securitate, estis pli danĝere ol esti amiko aŭ simpatianto de la etnaj minoritatoj en la tiama Rumanio aŭ, Dio gardu!, aparteni mem al unu el tiuj minoritatoj.
– Jes, ricevi eldonaĵojn el eksterlando – ho ve, eĉ el Hungario! – igis onin suspekta. Tio ne estis la libereco, kiun oni propagandis en la tiea “paradizo”. Do, spertinte kaj spertante la surlokan realecon, mi decidis mem vidi kiel oni vivas en la putra, malmorala, kapitalisma mondo. Post longaj malfacilaĵoj, kiuj daŭris pli ol kvar jarojn, mi sukcesis. Kaj tio, danke al helpo de esperantistoj, aparte de la rumanidevena usona esperantistino Gigi Harabagiu. Mi ja povas aserti ke Esperanto savis al mi la vivon. Kredu min, post kiam oficiro de Securitate ”amike” atentigas onin ke ”ne forgesu ke akcidentoj ja okazas”, por iuj homoj eliri vivaj el tiu paradizo estas najbare al miraklo.
En 1990 vi fondis la eldonejon Bero, ĉe kiu aperis pluraj signifaj verkoj originalaj kaj tradukitaj. Kial vi trovis grava la eldonadon de Esperantaj libroj, kaj kiajn spertojn la eldona laboro donis al vi pri la esperantistaj verkistoj, legantoj kaj libromerkato?
– Mi ofte donas ekzemplon de tio, kion Esperanto povas proponi al siaj parolantoj. Mi vivis 32 jarojn en mia naskiĝlando kaj mi ne memoras esti leginta iun ajn gravan libron el la bulgara literaturo. Mirige, se enkalkuli ke Rumanio havas kun Bulgario komunan landlimon pli ol 600 kilometrojn longan kaj ke la du landoj apartenis al la sama politika bloko. Eĉ pli: la ĉefa religio de la du landoj estas la sama.
– En la mezo de la 1990-aj jaroj, okaze de vizito ĉe la Centra Oficejo de UEA, mi aĉetis brokantan ekzempleron de la romano Sub la jugo de la bulgara aŭtoro Ivan Vazov. Kvankam kun iom da lingvaj malglataĵoj (tipaj ĉe slavaj esperantistoj), la romano ja estas ĝuinda. Do, mi devis transloĝiĝi duonon de la mondo por konatiĝi kun kulturo geografie, kaj ne nur, najbara al la mialanda. Post jaroj, tute hazarde, en brokantejo en Kalifornio, mi trovis malnovan anglan version de la romano. Mi neniam sukcesis finlegi ĝin. Ĉu mia angla ne estis sufiĉe bona por tio? Povas esti, sed ne certe. Kio certas, estas ke per Esperanto mi lernis multon pri la kulturoj de aliaj popoloj, inkluzive de malpli konataj, kiuj tro ofte kaj tro longe restas – bedaŭrinde – rande de la monda kulturo.
– Inter tiuj ”malpli konataj” kulturoj estas ankaŭ la rumana kulturo. Mi provis, laŭ miaj kapabloj, diskonigi erojn de tiu kulturo ene de la esperantlingva komunumo. Tiam, komence de la jaroj 1990-aj mi konstante trovis fermitajn pordojn (kaj ekster kaj en la komunumo). Mi decidis, do, agadi sendepende kaj fondis la eldonejon Bero.
La vendado dum la Universalaj Kongresoj ĉiam estis grava parto de la enspezoj de la libroservo. Jen en Lisbono en 2018. Foto: Kalle Kniivilä
– Miaj spertoj pri eldonado en Esperanto estas iom miksitaj. Sen la celo kritiki, mi menciu du ĝenajn aspektojn. Tro ofte aŭtoroj aŭ tradukintoj rapidas proponi tekstojn, kiujn ili konsideras definitivaj sed kiuj, ve!, ne estas taŭgaj eĉ por kluba bulteno. La dua estas la rapidemo per kiu oni akceptas eldonprojektojn, kiuj poste treniĝadas dum longaj jaroj, ĉar oni ne sufiĉe konsideris ĉiujn aspektojn de la projekto. Momenta entuziasmo, sen stabila bazo, ne estas konstruiva!
– Malgraŭ la diversaj, foje ne nepre pozitivaj aspektoj de la libroeldonado en Esperanto, laŭ mi ĝi havas sian valoron. Espereble ĝi havas ankaŭ estontecon.
Kiel okazis, ke vi eklaboris ĉe la Libroservo de UEA, kaj kiaj estis viaj unuaj spertoj tie? Kiel funkciis tiam la Centra Oficejo kaj kian rolon havis tie via fako?
– Kronologie, la unua ”kulpulo” pro mia dungiĝo ĉe la libroservo de UEA estas István Ertl, la tiama redaktoro de la revuo Esperanto de UEA. En la 86-a Universala Kongreso (Zagrebo 2001), ni kune trinkis bieron en la kongreseja drinkejo. Tiam li sugestis – mi preskaŭ laŭvorte memoras la dialogon – ”venontjare Simo [Milojević] pensiiĝos kaj oni jam ĉi-jare komencos serĉi posteulon. Post kiam aperos la anonco pri serĉado de kandidatoj, tuj sendu vian kandidatiĝon. Vi estas tute taŭga kandidato: vi jam okupiĝas pri vendado de esperantaĵoj, fondis Esperantan eldonejon, tradukas, verkas…”
– Mi kandidatiĝis, kaj en novembro de la sama jaro mi vojaĝis al Roterdamo por partopreni en tiuaŭtuna Malferma Tago. Mi profitis la okazon kaj ankaŭ intervjuiĝis por la posteno. La cetero estas ja konata… pli-malpli. En la sekva printempo, Trevor Steele, la tiama Ĝenerala Direktoro, subskribis mian unuan laborkontrakton ĉe UEA. Tri postaj Ĝeneralaj Direktoroj sekvis lian ekzemplon. Al ĉiuj ili mi dankas pro ilia fido en mi.
– Kiam por la unua fojo mi vizitis la Centran Oficejon de UEA meze de la jaroj 1990-aj, mi alvenis tien tuj antaŭ la matena kafopaŭzo. Mi estis sufiĉe malfrua por ne plu trovi sidlokon en la kafoĉambro por la kafotrinkado. Sekve, mi ricevis seĝon kaj sidis en la koridoro ĉe la pordo de la kafoĉambro. Impresis min tiu heterogena grupo de homoj, kiu babilis, ŝercis, traktis seriozajn temojn en enviinde flua Esperanto – mi devas esti sincera kaj konfesi, ke mi enviis ilin. Ĉiu el ili havis iun taskon, kiun oni taksis grava, ĉar… ĝi estis grava. La libroservo estis same grava kiel la aliaj.
– Kiam mi ekdeĵoris en la CO de UEA, mi daŭrigis, laŭ miaj kapabloj, la laboron de miaj antaŭuloj. Se enkalkuli ke kvar ĝeneralaj direktoroj dum preskaŭ kvarono de jarcento plilongigis mian laborkontrakton, ŝajne mi ne faris tute malbonan laboron. Laŭ la tempo la etoso en la CO ŝanĝiĝis, kaj tio estis preskaŭ plene sendependa de la deĵorantoj, kun la notinda escepto de la lastaj du ĝeneralaj direktoroj [Veronika Poór kaj Martin Schäffer]. Estas bedaŭre, ĉar UEA perdis valorajn homojn, ne nur dungitojn sed eĉ membrojn.
Kiaj estis dum via kariero ĉe UEA la tipaj klientoj de la libroservo, tipaj mendoj?
– Nu, komplikaj demandoj. Ĉu estas tipa kliento loĝanto en itala vilaĝo, kiu jare faras (telefone!) kelkdek mendetojn (preskaŭ ĉiusemajne), aŭ kliento en japana metropolo, kiu post ĉiu apero de la rubriko ”Laste aperis” sendas sian ampleksan mendon rete? Aŭ orienteŭropano, kiu mendas hodiaŭ librojn, kiujn li ŝatus preni kaj pagi morgaŭ inter du trajnvojaĝoj?
– La Esperanta klientaro estas specimeno de la klientaro ĝenerale. La sola diferenco estas ke la Esperantaj klientoj mendas, preskaŭ ekskluzive, esperantaĵojn. Sed, kiam temas pri postuloj, kondiĉoj, plendoj, (mal)kontentoj, ili estas ĝuste kiel la aliaj. En antaŭaj jaroj mendoj venis ankaŭ fakse kaj, pli abunde ol nun, letere.
Livero de libroj ekveturonta al la UK en Lillo en 2015. En la fono videblas la oficistoj Pasquale Zapelli, Ionel Oneț kaj Tobiasz Kaźmierski. Foto: Francisco L. Veuthey
Ĉu gravas laŭ vi, ke en Esperanto aperu kvalita literaturo kaj ke esperantistoj ĝin legu? Kial?
– Nu, ni pensu ĝenerale pri tio, kiel ni povas uzi lingvon, kiun ni mem elektis lerni. Vojaĝi, legi, sociumi, aŭskulti registraĵojn (muzikajn, teatrajn, literaturajn), ĉeesti spektaklojn – jen nur kelkaj. Ne ĉiuj ni povas facile vojaĝi. La kialoj estas pluraj, kaj ili ne estas, nepre, la temo de tiu ĉi dialogo. Sen vojaĝado estas malfacile, se entute eblas, ĉeesti spektaklojn en Esperanto, eĉ en grandaj urboj.
– Eblas relative pli facile kaj malpli koste uzi kaj ĝui la lingvon hejme, sen la devo esti dum horegoj antaŭ komputila ekrano. Unu el tiuj ebloj estas aŭskulti registraĵojn, inkluzive de sonlibroj. Nia problemo rilate al tio estas ke ni ne havas profesiulojn, kiuj registru voĉlibron tiel ke ĝi estu ĝuebla. Se la sama kaj sola voĉo, de neprofesia leganto, aŭdiĝas de la komenco ĝis la fino de sonlibro, duan fojon oni ne elspezos monon por tia ”distro”. Kial elspezi monon por buĉi siajn nervojn kaj orelojn? La kvalito ja gravas!
– Se la kvalito gravas por sonlibroj, ĝi gravu ankaŭ por la fizikaj. Temas ne nur pri la fizika kvalito de libro, sed ankaŭ pri la enhava. Mi celas, precipe, la lingvan, stilan kvaliton. Legado havas en si – ĉu mi tro naivas? – ankaŭ edukan aspekton. Oni legas ankaŭ por lerni. Eĉ kiam oni legas beletron. Eĉ kiam oni legas poezion.
– El ĉiu libro oni povas lerni ion, eĉ se temas pri tio kiel ne agi. Kaj, ne malgrave, ĉar ni ne povas regule ekzerci nin en la parola lingvo, almenaŭ en la skriba ni faru tion per kvalitaj eldonaĵoj. Kial elspezi monon kaj energion por libro kiu, fine, montriĝas neplaĉa kaj neutila? Ni postulu de la Esperanta eldonagado kvaliton kompareblan kun tiu de la naciaj eldonindustrioj. Ni neniam sukcesos konkurenci kun la nacilingvaj eldonejoj – malantaŭ ni ne estas registaroj, movadoj, asocioj foje naciismaj – kiuj subtenu nin finance. Kaj pli bone tiel. Pri la kvalito de niaj eldonaĵoj zorgu ni mem, kaj ne iu sejmo, soveto, komisiono, komitato de politikistoj, kies prioritatoj ne nepre kongruas kun tiuj de la Esperanta mondeto. Certe troviĝas inter ni homoj, kiuj kapablas produkti altkvalitajn eldonaĵojn.
Kiujn relative lastatempajn librojn – do, en Esperantujo, librojn de la lasta jardeko… – vi volus aparte rekomendi al legantoj? Kiujn legaĵojn en Esperanto vi mem lastatempe ĝuis?
– Kvankam ĉia ĝeneraligo kunportas certajn riskojn, mi kuraĝas mencii du grupojn de libroj. La unua, kiun mi konsideras fieraĵo de nia eldonagado, estas la Serio Oriento-Okcidento aŭspiciata de UEA. La dua ne estas vere serio sed iom hazarda aro de naciaj antologioj. Ambaŭ grupoj estas bonegaj enkondukoj al reprezentaj verkoj de naciaj literaturoj.
– Kun granda bedaŭro mi rimarkis ke lastatempe la intereso eldoni naciajn antologiojn en Esperanto draste falis (aŭ eble komplete malaperis?). Aldone, la titoloj en la Serio Oriento-Okcidento (kaj ne nur ili) publikigitaj en Ĉinio estas tre malfacile, se entute, akireblaj. Bedaŭre! Aparte menciinda eldonaĵo estas, laŭ mi, la antologio de Esperanta literaturo tradukita en la anglan, Star in a Night Sky, kiun kompilis la bedaŭrata Paul Gubbins.
En la libroservo de la Universala Kongreso en Florenco 2006 estis vendata lernolibro de la Itala por esperantistoj. Foto: Kalle Kniivilä
– Kiam temas pri literaturo, fari rekomendojn estas riska paŝo. Tio, kio plaĉas al mi, povas ne plaĉi al aliaj. Antaŭ 1-2 jaroj, konato kvazaŭ plende demandis retorike ”kial oni donacis poemaron al mi, kiu ne legas poezion?” Nu, mi ŝatas poezion, ne estas devige ke ankaŭ aliaj ŝatu. Nu, espereble oni ne plendos al UEA (tro malfrue!) pri miaj sugestoj. Mi ne volas riski esti anatemita dum la cetero de mia longega semajnfino. Mi do kuraĝu.
– Mi sugestus legi kion ajn de William Auld, Marjorie Boulton, Clelia Conterno Guglielminetti (ia ABC de nia originala literaturo), sen tamen forgesi la finon de la alfabeto, kun ties Waringhien kaj Zamenhof. Du lastatempaj libroj, nefikciaj, kaptis mian atenton: Memoru ĉi praulojn de Humphrey Tonkin kaj Plia dozo da prozo de Sten Johansson, la unuaj en serio – espereble daŭrigota – de priliteraturaj eseoj. Kaj oni nepre atentu la imponan (ankaŭ tipografie) duvoluman poemaron de Marjorie Boulton Unu animo homa.
– Mi mem ĝuis lastatempe sciencfikcian romanon, kiun mi konas, en rumana traduko, ekde mia adolesko, Solaris, de la polo Stanisław Lem. Eble la plej skua libro, kiun mi legis antaŭ nelonge en Esperanto, estas Zulejka malfermas la okulojn de la tatarino Guzel Jaĥina.
”Memoru ĉi praulojn” de Humphrey Tonkin estas unu el la libroj, kiujn rekomendas Ionel Oneț.
– Havante jam du librojn pri unu el la ĉefaj trajtoj de la homaro, precipe de ĝiaj politikaj kondukantoj – Laŭdo de l’ stulteco, de la roterdamano Erasmo de Roterdamo, kaj La stultaj infanoj, de la hispanino Ana María Matute – ni bonvenigu la lastatempan La homa stulteco de la hungaro István Ráth-Végh.
– Oni ankaŭ ne ignoru la ĉefverkojn de nia originala literaturo, ekzemple Poemo de Utnoa de Abel Montagut kaj la imponan poemaron de Edwin de Kock Testamente. Kaj mi ne povas fini sen mencii plian ”randan”, geografie, kulturon – tiun de Islando. Baldur Ragnarsson dankinde regalis nin per altkvalitaj specimenoj el ĝi. Oni ne neglektu tion.
Kiel ŝanĝiĝis la funkciado de la libroservo de UEA de kiam vi komencis tie labori, ĝis nun? Kiuj estis la plej signifaj turnopunktoj en la evoluo?
– La unua grava sed negativa ŝanĝo estis la foriro el Nederlando de Simo Milojević, de kiu mi havis tiom por lerni. Preskaŭ samtempe okazis ankaŭ iu tre pozitiva ŝanĝo, en 2004 se mi bone memoras, nome la lanĉo de la nuna reta katalogo. Ĝi ne estas perfekta (kio estas perfekta?), sed ĝi funkcias tre bone. Eble eĉ pli bone ol kelkaj aliaj fakoj de UEA, almenaŭ pli bone ol la komunikado sine de la organizaĵo.
– La enkonduko de eŭro estis, probable, la unua pozitiva faktoro, kiu ne dependis de UEA, sed de kiu UEA profitas. Aldone, la ampleksiĝo de EU estis pozitiva politika-ekonomia movo. Klientoj en 13 landoj havas pli facilan aliron al la libroservo de UEA, eĉ se ili devas pagi aldonvaloran imposton. Ankaŭ la pagoj kaj vojaĝoj el kaj al eksterlando faciliĝis por la loĝantoj de tiuj landoj. Mi povas nur esperi ke la kresko de EU daŭros kaj ke fine ĉiuj EU-landoj adoptos eŭron. Aliflanke la decido de Britio forlasi la Eŭropan Union ne restis sen negativaj efikoj ankaŭ por UEA.
– Militoj – ĉu la homaro neniam lernos seniĝi je ili? – influas la funkciadon de ĉio, eĉ de la – por aliaj neglektinda – komerco de esperantaĵoj. La nuna milito en Ukrainio estas bona ekzemplo. Ĉu ni rajtas esperi ke la nuna reganto, aŭ reĝanto, en la Blanka Domo ne lanĉos pli da militoj?
Dum jardekoj la libroservo de UEA estis tiu unu loko, kie eblis havigi preskaŭ ajnan entute haveblan verkon en Esperanto. La revuo Esperanto recenzis aŭ almenaŭ menciis en ”Laste aperis” ĉiujn signifajn librojn. Iuj asertus, ke en la reta epoko tiaj funkcioj ne plu necesas, ĉar ĉiujn informojn eblas mem trovi en la reto, la librojn eblas mendi el retaj vendejoj, rekte de la eldonistoj, aŭ eĉ elŝuti en elektronika formo. Kion vi opinias?
– Mi ofte aŭdis en la komenca periodo de mia vivo kiel libroservisto ĉe UEA, ke la libroservo de UEA havas la moralan devon oferti kiel eble plej multe, se eble ĉiom, de tio kion oni eldonas en Esperanto (ne nur librojn).
La mondo ŝanĝiĝis, ni ŝanĝiĝis, la prioritatoj ŝanĝiĝis. Tiuj ŝanĝoj havis influon ankaŭ sur la merkaton de esperantaĵoj.
– Ekde somero 2002 ĝis nun, mi prizorgis la rubrikon ”Laste aperis” en la revuo Esperanto de UEA. En tiu rubriko menciiĝas la lastatempe aperintaj novaĵoj aĉeteblaj ĉe la libroservo de UEA. Ĝi estis kvazaŭ raporto de tio kion la libroservo de UEA sukcesis lastatempe akiri el tio kio eldoniĝis. Pro diversaj kialoj tiu rubriko ŝrumpis en la lastaj jaroj. La preskaŭa malapero de recenzoj en la revuo Esperanto havas kialojn ekster la libroservo de UEA.
– Ĉio kion vi mencias havas influon sur la vendojn. Kiom grandan? Malfacile respondi. Mi konstatis, laŭ la jaroj, ke tuj post apero de numero de Esperanto kun la rubriko ”Laste aperis” aŭ kun recenzoj, okazis subita kresko, eĉ se nur pormomenta, de la vendoj.
Lastfoje la jaraj vendoj de la libroservo superis 100 000 eŭrojn antaŭ dek jaroj. En 2024 la sumo de la vendoj estis iom pli ol 33 000 eŭroj. Kial la vendoj tiom malkreskis? Ĉu rolas, ke jam de deko da jaroj UEA mem nenion eldonas?
– La falo de niaj vendoj estas influita de diversaj faktoroj, ne nepre ligitaj al UEA aŭ la Esperanta mondo.
Laŭ mi, oni povas dividi tiujn faktorojn en du kategoriojn: tiujn, kiuj dependas de ni kaj niaj organizaĵoj, kaj tiujn kiuj estas ekster nia influpovo.
– Ŝajnas ke oni emas legi malpli, aŭ almenaŭ aĉeti malpli da legmaterialo, ne nur en Esperanto. Oni havas aliajn eblojn uzi sian liberan tempon. Pli kaj pli da homoj uzas la interreton. Instrumaterialoj, foje pli allogaj kaj utilaj ol la tradiciaj libroj, kaj vortaroj, ne malpli bonaj ol la paperaj, disponeblas, ofte tute senpage, en la reto. Do, kial elspezi dum oni povas akiri ion senpage?
–Malgraŭ la propagando pri nia bonfarto, granda parto de la homaro devas zorgi pli ol antaŭe pri la disponeblaj financaj rimedoj – la prezoj praktike por ĉio kreskas pli rapide ol la enspezoj, precipe ĉe tiuj maljunaj generacioj por kiuj legado ankoraŭ valoras ion. Lastatempe la kostoj de libroproduktado kreskis. Por nia malgranda merkato, tiu bato estas eĉ pli sentebla – niaj eldonkvantoj estas malgrandaj, kio faras la kostojn por unuopa ekzemplero pli grandaj kompare kun la ekstera mondo.
– Certe, la fakto ke la eldonagado de UEA ĉesis, havas iun influon, sed mi ne povus diri, ĉu tio estas la ĉefa faktoro en la falo de la vendoj. Certe la kvanton de la vendoj influas ankaŭ la manko de certaj gravaj titoloj, elĉerpitaj kaj ne reeldonitaj. La fakto ke kelkaj el ili aperis en miloj da ekzempleroj, kiuj ja vendiĝis, devus pensigi.
– En la kazo de UEA la aferoj ekŝanĝiĝis radikale, kiam la organizaĵo ekiris sian novan vojon. Tio komenciĝis en 2013, kvankam la faloj de la vendoj komenciĝis pli frue. Kelkaj klientoj, malkontentaj pri la nova vojo, simple ĉesis mendi ĉe la libroservo de UEA kaj trovis aliajn fontojn por riĉigi sian bibliotekon. Eĉ estis eldonistoj – mi preferas ”eldonantoj” se ne temas pri veraj profesiuloj – kiuj grumblis kaj preferas disvendi siajn eldonaĵojn tra aliaj kanaloj.
– La fakto ke el la revuo Esperanto de UEA malaperis preskaŭ komplete la rubriko ”Recenzoj” tute ne helpas. Male. En la komencaj jaroj de mia deĵorado ĉe UEA, la redaktoro de Esperanto aldonis la ĵus publikigitajn recenzojn al la reta katalogo de UEA. Tiu utila tradicio malaperis laŭ la jaroj, kaj tio probable ne estis pura hazardo. Foje, mi eĉ havis la senton ke oni konscie subfosas la libroservon de UEA, kvazaŭ ĝi estus nur balasto. Mi esperas erari. Ni vidu post monatoj kaj jaroj.
– Ekster nia povo estas la politikaj decidoj, kiuj influas nin ĉiujn, ne nur la Esperantan mondon. Briteliro serioze influas la prezon de publikaĵoj, ĉu eldonitaj ĉu nur presitaj en Britio. Ankaŭ inverse Briteliro influas niajn vendojn: bonprezaj kurieroj kiuj liveras nur en EU ne plu liveras al Britio. Tio signifas pli altajn sendokostojn. Akcizoj por pakaĵoj ricevitaj el ekster EU influas la kostojn ne nur de britaj eldonaĵoj, sed ankaŭ de varoj el aliaj landoj, kaj ekde la komenco de tiu ĉi jaro ankaŭ por pakaĵoj kun deklarita valoro sub 150 eŭroj necesos pagi tiun akcizon.
La laborantoj de la Centra Oficejo je la emeritiĝo de Osmo Buller en 2016: Pasquale Zapelli, Michal Matúŝov, Tobiasz Kaźmierski, Veronika Poór, Jerémie Bert, Osmo Buller, Ralph Schmeits, Ionel Oneț, Paweł Fischer-Kotowski, Clay Magalhães, Stanka Starčević kaj Atie van Zeist. Foto: Francisco L. Veuthey.
– La lastatempa decido de la reĝimo Trump pagigi akcizon por eksterlandaj varoj kaj kompliki la importproceduron influas ankaŭ niajn vendojn. Unu el la plej grandaj batoj laŭ la tempo venis kaj daŭre venadas de kurieraj kaj poŝtaj servoj. En preskaŭ ĉiuj landoj malaperis la favoraj tarifoj por presaĵoj. Krome, la poŝtaj servoj en multaj landoj privatiĝis, kio signifas ke ilia ĉefa celo estas gajni.
Antaŭ kvar jaroj la komitato de UEA decidis vendi la domon en Roterdamo, kie interalie situas la libroservo de la asocio. Kiajn paŝojn entreprenis laŭ via scio la estraro de la asocio por ke la laboro de la libroservo povu daŭri post la efektivigo de tiu decido? Ĉu vi kiel la respondeculo pri la libroservo estis iel konsultita pri la estonteco de la libroservo?
– Ne, neniu demandis min pri la malmunto de la Centra Oficejo kaj de tie situantaj servoj, inkluzive de la libroservo. La ŝanĝoj rilataj al UEA kaj ĝia Centra Oficejo okazis sendepende de, kaj mi kuraĝus diri eĉ kontraŭ, la dungitoj, se escepti la lastajn du ĝeneralajn direktorojn. Neniu petis de mi sugeston, proponon, ideon pri la estonteco de la libroservo de UEA. Eble pli bone, ĉar pri la rezultoj oni ne povos kulpigi min.
En tiu sama jaro kiam estis farita la decido pri la vendo de la domo, 2022, vi devintus emeritiĝi. Tio tamen okazas nur nun. Ĉu tio estis pro via propra iniciato, aŭ ĉu vi konsentis resti pro peto de UEA, ĉar oni ne trovis por vi posteulon?
– Ĉar mi ja ŝatis mian laboron, tiam mi konsentis plu resti ĝis oni trovos iun racian solvon por la libroservo. Nun, post plenaj tri jaroj mi ne plu povis elteni. Jam en oktobro mi anoncis ke mi ĉesos labori kiam mia tiama laborkontrakto, por 2025, finiĝos. Kiam, en novembro, mi eksciis (el ekstera fonto!) ke oni planas malferman tagon en la Centra Oficejo kaj oni devas nur fari decidon pri la dato, mi konvinkiĝis ke mi ne plu estas bezonata, do mi definitivigis la planojn ĉesi labori fine de 2025. Tamen, lastmomente mi decidis labori kelkajn tagojn en la nova jaro, por helpi pri la jarŝanĝaj taskoj. Tio finiĝis kaj nun mi havas – kiel kolego diris – longegan semajnfinon.
Kaj tamen, ĉu vi ion scias pri tio, kio okazos kun la libroservo nun, kiam vi ne plu laboros tie?
– Post la pensiiĝo de Osmo Buller, mi kaj kelkaj miaj kolegoj, refoje escepte de la lastaj du ĝeneralaj direktoroj, konstatis ke kiam temas pri UEA, la informoj, kiujn ni eksciis el eksteraj fontoj – ”skandalgazetoj” el la nordo kaj el la sudo – estas pli fidindaj ol la informoj rekte ricevitaj tra la oficialaj kanaloj. Kial ”pli fidindaj”? Simple ĉar ili ekzistis. Tiaj informoj rekte senditaj al la dungitoj mankis preskaŭ plene. Do, eble mi devos atendi ĝis informoj pri la libroservo de UEA aperos en iu ekstera periodaĵo.
– En la ĵus antaŭa respondo mi aludis al iu ”racia solvo” por la libroservo. Se entute oni trovis ion tian, mi vere ne scias. Mi atendas la momenton kiam mi legos ie pri ĝi.
Kion vi mem intencas fari nun post via finfina emeritiĝo?
– La unuaj paŝoj estos alkutimiĝi al la pli abunda libertempo kaj plani kiel saĝe uzi ĝin. Poste, eventuale serĉi loĝlokon ie pli sude, kie la gas- kaj elektro-fakturoj estas malpli ruinigaj. Ne, ne pensu pri suda Rumanio aŭ suda Usono (la du landoj kies civitano mi estas). Mi ne klarigu, kial mi ne sentus min komforte en ili – atentu la amaskomunikilajn novaĵojn pri ili.
– Se entute plu aperos libroj en Esperanto, eble mi plu tradukos. Kaj certe, mi daŭrigos la laboron por la Granda Rumana-Esperanta Vortaro.
Ekde 19 januaro 2026 ĝis nova komuniko fonduso Pro Esperanto ne vendas la Zamenhof-medalon, nome spesojn. La decido celas preventi spekulacion, pro la baldaŭa altigo de la valoro de la Civita monero.
Lastatempe la valoro de arĝento pli ol duobliĝis: unu (franca) unco superas jam okdek dolarojn. La speso, el pura arĝento 999/1000, pezas duonan uncon, kio per si mem egalas al pli ol kvardek USD. Al tio necesas aldoni la kostojn de la desegno, pregado ktp.
La vendo iom bremsas la prezaltigon, ĉar en svisaj frankoj. Kaze de prezaltigo, plivaloriĝas la garantia depono de ĉiu paktinta establo, kiu do ne bezonos pagi suplementon.
TEJO invitas vin aliĝi al retaj trejnadoj pri multaj diversaj temoj! Ĉi-foje ni organizas trejnadon pri povo.
Homoj en pozicioj de povo tre ofte uzas, konscie aŭ nekonscie, kelkajn superregajn teknikojn ĝuste por teni sin en tiuj pozicioj. La teknikoj do estas uzataj ekzemple kontraŭ virinoj, junuloj, neblankuloj kaj aliaj grupoj. En ĉi tiu sesio vi lernos kiel rekoni la teknikojn, sed ankaŭ kiel kontraŭi kaj preventi ilin. La sesio utilos interalie por ĉiuj kiuj aktivas en iu organizo.
Dato: 25.01.2026
Horaro: 12:00–13:30 UTK
Trejnisto: Pauli
Platformo: ZOOM
Aliĝu al la Telegram-grupo de Aktivula Trejnado, kie ni sendos la ligilon al la trejnado antaŭ la komenco!
Kiel anoncite, ni sendos ĉion en la sama momento, tiam kiam ni atingos la 3 bitmonajn adresojn.
Estas multaj konkludoj pri tiu ĉi rezulto (jam la hamelena Esperanto-asocio publkigis ĝin ĉi tie) sed momente pli indas diskonigi la rezulton, mmontri ke ni plu vivas, kaj anonci ke ĉi tiu ne estas la lasta konkurso, sed unue ni devas analizi pli atente la rezulton, kaj eĉ se fine ni kontenas ĉiam indas plibonigi ĉion. Baldaŭ estos bonega novaĵo.
Kaj vi? Kion vi pensas pri la konkurso kaj pri la rezulto?
Ne pasis monato post nia jarfina analizo kaj la mondo spektas kuriozan fenomenon: de Eŭropo al Latin-Ameriko, de Irano al Israelo, de Popola Ĉinio al Rusio, kaj eĉ interne de Usono mem, prezidento Trump spertas unuaniman malkonsenton pri siaj administraj kaj politikaj decidoj, danke al kiuj li sukcesis en mirinda entrepreno — reapudigi Brition kaj Eŭropan Union.
Ĉi-lasta, des pli danke al la tragika ukrajna ĉapitro, estas trairanta jam de jardeko la subtile korodan fazon de la transiro el konfederacio al federacio, kun la kresko de suverenismoj kaj eĉ realigo de secesio, kiel la brita; bonŝance sen propra secesia milito. Sed la aneksemo pri Gronlando fare de tiom hidrargeca Usono riskas amalgamigi la fortojn en la antikva Eŭropo multe pli ol espereble.
Aliflanke historio instruas: pli facile oni kuniĝas kontraŭ ol por io. Kun raraj esceptoj: ekzemple la tradicia Esperantio, kiu ne kapablis unuiĝi kontraŭ siaj persekutantoj (dekstre kaj maldekstre) fine de la 1930aj, kaj per la ĝenerala kunveno de UEA en Berno (1947) eĉ rifuzis rezolucion pri kondamno kontraŭ la krimoj de naziismo.
Nu, kio okazos nun? ĉu milito inter la du bordoj de la Atlantiko? Prefere ne prognozi tion. Sed se io okazus, ni divenus ke ĝisosta finvenkisto incitiĝus pro la lingvo uzata inter malamikoj…
La Estraro de UEA nomumis la rektoron de la 79a sesio de la Internacia Kongresa Universitato (IKU) okazonta dum la 111a UK en Graz (Graco) la 1-8an de aŭgusto 2026 – profesoro Amri Wandel, prezidanto de la Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS), kiu ĝis la pasinta jaro estis dum multaj jaroj sekretario de IKU kaj estrarano de UEA pri scienca kaj faka agado.
Iom pli da tempo vi disponos por proponi prelegojn por tiu IKU, ĉar la limdato por kandidatiĝi estas prokrastita ĝis la fino de februaro. UEA invitas universitatajn profesorojn, docentojn kaj personojn kun simila kvalifiko sendi proponojn pri prelegoj antaŭ la 28a de februaro 2026 al la sekretario de IKU, José Antonio Vergara, rete iku@uea.org.
Lige kun IKU okazos studsesio de Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS) kaj Scienca Kafejo (SK). Tiu lasta programero konsistas el mallongaj (ĉ. duonhoraj) prelegoj, eventuale pli konversaciaj ol kutima universitata lekcio.
Kandidatoj por IKU-prelego povas samtempe proponi AIS-kurson, kiu konsistos el unu IKU-prelego, kune kun 1-2 kromaj prelegoj kaj eventuale ekzameno. Oni bonvolu indiki, ĉu la IKU-propono estu konsiderata nur por IKU, por IKU kaj eventuale AIS-kurso, aŭ nur por SK.
La prelegoj estu taŭgaj por klera publiko kaj pri interesaj, allogaj temoj. Ĉiu propono enhavu mallongan resumon de la prelego kaj koncizan biografieton de la preleganto, kune ne pli ol unu paĝo. Ĉiu preleganto devas esti kongresano kaj mem zorgi pri sia aliĝo. Ĉiu estas bonvena aliĝi al la 111a Universala Kongreso de Esperanto ĉe: https://uk.esperanto.net/2026/.
Akceptita prelego estos rekompencita per honorario de 260 eŭroj. Krome, kiel pasintjare, la premio Power, memore al antaŭa Konstanta Kongresa Sekretario Charles Power, rekompencos ĝis 300 € la plej bonajn longajn kaj mallongajn sciencajn prelegojn. Pliaj detaloj kaj antaŭaj prelegoj kaj resumoj troviĝas ĉe https://uea.org/teko/IKU.
La Estraro de UEA nomumis kiel rektoron de la 79-a sesio de la Internacia Kongresa Universitato (IKU) okazonta dum la 111-a UK en Graz (Graco), 1-8 aŭgusto 2026, Prof. Amri Wandel, prezidanto de la Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS), kiu ĝis la pasinta jaro estis dum multaj jaroj sekretario de IKU kaj estrarano de UEA pri scienca kaj faka agado.
Iom pli da tempo vi disponos por proponi prelegojn por tiu IKU , ĉar la limdato por kandidatiĝi estas prokrastita ĝis la fino de februaro. UEA invitas universitatajn profesorojn, docentojn kaj personojn kun simila kvalifiko sendi proponojn pri prelegoj antaŭ 2026-02-28 al la sekretario de IKU, José Antonio Vergara, rete (iku@uea.org).
Lige kun IKU okazos studsesio de Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS) kaj Scienca Kafejo (SK). Tiu lasta programero konsistas el mallongaj (ĉ. duonhoraj) prelegoj, eventuale pli konversaciaj ol kutima universitata lekcio.
Kandidatoj por IKU-prelego povas samtempe proponi AIS-kurson, kiu konsistos el unu IKU-prelego, kune kun 1-2 kromaj prelegoj kaj eventuale ekzameno. Oni bv. indiki, ĉu la IKU-propono estu konsiderata nur por IKU, por IKU kaj eventuale AIS-kurso, aŭ nur por SK.
La prelegoj estu taŭgaj por klera publiko kaj pri interesaj, allogaj temoj. Ĉiu propono enhavu mallongan resumon de la prelego kaj koncizan biografieton de la preleganto, kune ne pli ol unu paĝo. Ĉiu preleganto devas esti kongresano kaj mem zorgi pri sia aliĝo. Ĉiu estas bonvena aliĝi al la 111-a Universala Kongreso de Esperanto ĉe: https://uk.esperanto.net/2026/.
Akceptita prelego estos rekompencita per honorario de 260 EUR. Krome, kiel pasintjare, la premio Power, memore al antaŭa Konstanta Kongresa Sekretario Charles Power, rekompencos ĝis 300 € la plej bonajn longajn kaj mallongajn sciencajn prelegojn. Pliaj detaloj kaj antaŭaj prelegoj kaj resumoj troviĝas ĉe https://uea.org/teko/IKU.
DEMANDO
Itala Esperanto-Federacio, por omaĝi Gianfranco Molle, la plej faman italan kantiston, tutmonde konatan, animon de “Muzika Kulturo”, organizas konkurson pri kanzonoj originale verkitaj en Esperanto. La komisiono povos asigni maksimume tri premiojn.
Se la vendo okazos laŭplane, ŝajne neniu signo pri la historio de la Centra Oficejo restos ĉe Nieuwe Binnenweg 176. La ĉefa interesito rifuzis proponon pri memorplato sur la muro.
Ĉiujare la 27an de januaro Unuiĝintaj Nacioj rekonas la Tagon de Holokaŭsta Memoro, la tagon (en 1945) de la liberigo de la ekstermejo Auschwitz-Birkenau kiun starigis la Nazioj kiel parton de sia programo de genocido. Temas pri tago de funebrado, ĉiujara promeso neniam forgesi tiujn kiuj mortis nek la monstrecon de la genocido kiu detruis ilin, kaj tago kiam la popoloj de la mondo estas alvokataj eldiri la vortojn “Neniam Plu” – neniam plu oni permesu ke tiaj barbarismaj agoj okazu – kontraŭ iu ajn popolo, ie ajn en la mondo.
Sceno el la filmo.
Clara Milo
La 
Ana Ribeiro.
La projekto 
27 fojojn ekde 1998 ĝis 2024 internacia juĝkomisiono ĉiujare atribuis la honoran titolon “La Esperantisto de la Jaro”, sed la 27a atribuo estis la lasta, legu pli ĉe 
Antaŭ 250 jaroj, la 24an de januaro 1776, en Kenigsbergo (nun: Kaliningrado) naskiĝis Ernst Theodor Wilhelm Hoffmann (pro adoro al Mozarto li anstataŭigis Wilhelm-on per Amadeus), germana verkisto, komponisto, pentristo kaj juristo, aŭtoro de pioniraj fantastaj kaj hororaj verkoj.
Edukado estas homa rajto enskribita en la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj. Samtempe, estas pere de edukado, ke popoloj, nacioj kaj individuoj devus antaŭenigi respekton al universalaj rajtoj kaj liberecoj. Edukado do estas speciala afero. Ni bezonas ne kian ajn edukadon, sed edukadon kiu helpas nin konstrui pacan, justan kaj daŭripovan mondon por ĉiuj.
La 48a Esperantologia Konferenco sub aŭspicio de la Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED) okazos la 6an de aŭgusto 2026 kadre de la 111a Universala Kongreso de Esperanto en Graco (Aŭstrio).
Abonantoj jam povas elŝuti la februaran numeron de la revuo "Esperanto". La papera versio baldaŭ estos dissendita: 
Ionel Oneț en la libroservo ĉe Nieuwe Binnenweg en 2025. Foto: Paweł Fischer-Kotowski
La vendado dum la Universalaj Kongresoj ĉiam estis grava parto de la enspezoj de la libroservo. Jen en Lisbono en 2018. Foto: Kalle Kniivilä
Livero de libroj ekveturonta al la UK en Lillo en 2015. En la fono videblas la oficistoj Pasquale Zapelli, Ionel Oneț kaj Tobiasz Kaźmierski. Foto: Francisco L. Veuthey
En la libroservo de la Universala Kongreso en Florenco 2006 estis vendata lernolibro de la Itala por esperantistoj. Foto: Kalle Kniivilä
”Memoru ĉi praulojn” de Humphrey Tonkin estas unu el la libroj, kiujn rekomendas Ionel Oneț.
La laborantoj de la Centra Oficejo je la emeritiĝo de Osmo Buller en 2016: Pasquale Zapelli, Michal Matúŝov, Tobiasz Kaźmierski, Veronika Poór, Jerémie Bert, Osmo Buller, Ralph Schmeits, Ionel Oneț, Paweł Fischer-Kotowski, Clay Magalhães, Stanka Starčević kaj Atie van Zeist. Foto: Francisco L. Veuthey.
