Tiun ĉi rakonton de Karel Ĉapek produktis Vladimír Türk el Ĉeĥio
Nu memkomprene, jam eĉ vi ne scias bone, pri kio temis; nun jam pasis de tiam dudek ses, aŭ ne, dudek naŭ jaroj. Jam estas do dudek naŭ jaroj, kiam iun dian tagon venis al mi ia blankhara, eta sinjorino en nigra vesto; kaj antaŭ ol mi povis demandi ŝin per mia tiam tre aprezata afableco, kion ŝi verdire volas, bum, ŝi genuis antaŭ mi sur la tero kaj ekploris; mi ne scias, mi ne povas vidi plorantan virinon.
"Sinjoro," diris tiu panjo, kiam mi trankviligis ŝin iom, "vi estas poeto; pro via amo al homo mi perĵuras vin, savu mian filon! Certe vi legis en ĵurnalo pri kazo de Frank Selvin -"
Mi opinias, ke tiam mi aspektis kiel barba suĉinfano; mi legis tamen ĵurnalojn, sed mi rimarkis neniun kazon de Frank Selvin. Do laŭ kiom mi komprenis ŝin dum la plorego kaj ĝemado, la afero estis jena: ŝia solfilo, dudekdujara Frank Selvin, ĵus estis kondamnita al dumviva peza karcero, ĉar laŭdire en rabintenco li murdis sian onklinon Sofia; antaŭ okuloj de la asiza tribunalo estis plipeziganta cirkonstanco, ke li ne konfesis sian agon.
"Ja li estas senkulpa, sinjoro," lamentis sinjorino Selvin, "mi ĵuras al vi, ke li estas senkulpa! Tiun malfeliĉan vesperon li diris al mi: 'Panjo, mi havas kapdoloron, mi iros promeni ekster la urbo.' Sinjoro, tial li ne povas pruvi sian alibion! Kiu rimarkas nokte junan knabon, eĉ se oni lin hazarde renkontus? Mia Franĉjo estis iom facilanima knabo; sed ankaŭ vi estis juna; konsideru, sinjoro, ke li havas nur dudek du jarojn! Ĉu estas eble tiel ruinigi vivon de la juna homo?" Kaj tiel plu. Aŭskultu, se vi vidus tiun deprimitan blankharan panjon, vi ekkonus, kion tiam mi ekkonis: ke unu el la plej teruraj suferoj estas la senpova kompato.
Nu, kion mi rakontu al vi: fine mi ĵuris al ŝi, ke mi disponigos ĉion, kaj ne ĉesos, ĝis mi faros la aferon klara; kaj ke mi kredas je la senkulpeco de ŝia filo. Por tiu vorto ŝi volis kisi miajn manojn. Kiam la olda povrulino min benis, preskaŭ mi mem genuus antaŭ ŝin. Vi scias, kian stultan vizaĝon faras homo, kiam iu tiel dankas al li kiel al Disinjoro.
Bone, do ekde tiu tempo mi konsideris kazon de Frank Selvin mia afero. Unue memkomprene mi trastudis aktojn de la proceso. Aŭdu, tiom fuŝfaritan proceson dum mia vivo mi ne vidis; tio estis simple justica skandalo. La kazo estis fakte tute simpla: Iun nokton aŭdis servistino de la koncerna onklino Sofia, iu Anna Solarová, spirite minuseca, kvindekjara, ke iu promenas ĉe la fraŭlineto, nome ĉe onklino Sofia, tra la ĉambro. Ŝi iris do rigardi, kial la fraŭlineto ne dormas, kaj veninte en la dormoĉambron, ŝi vidis dismalfermitan fenestron kaj kiel iu vira staturo saltas de sur la fenestro en ĝardenon. Tiam tiu ino faris teruran krion; kaj kiam venis najbaroj kun lumo, ili trovis sur la tero fraŭlinon Sofia strangolitan per ŝia propra mantuko; komodo, kie ŝi kaŝadis sian monon, estis malfermita kaj tolaĵo parte elĵetita; la mono tie restis - versimile tiumomente la servistino la murdinton surprizis. Do tio estis la materialo de faktoj.
La sekvintan tagon oni arestis Frankon Selvin. La servistino nome depoziciis, ke ŝi ekkonis la junan sinjoron saltanta el la fenestro. Estis konstatite, ke tiuhore li ne estis hejme: li revenis hejmen proksimume duonhoron poste kaj tuj enlitiĝis. Plue montriĝis, ke tiu stulta bubo havis iajn ŝuldojn. Plue troviĝis klaĉulino grave depoziciinta, ke kelkajn tagojn antaŭ la murdo onklino Sofia ion konfidis al ŝi: laŭdire estis ĉe ŝi nevo Frank kun peto pri pruntedono de kelkaj centoj; kiam ŝi rifuzis - ŝi estis nome terure avara - Frank onidire deklaris: Onklino, atendu, io okazos, la mondo gapos. - Do jen ĉio, kio koncernis Frankon.
Kaj nun konsideru la proceson: ĝi daŭris entute duontagon. Frank Selvin simple asertis, ke li estas senkulpa, ke li promenis, poste iris rekte hejmen kaj dormis. Neniu el la atestantoj estis submetita al kruca enketado. Advokato de Frank - memkompreneble ofice disponigita, ĉar sinjorino Selvinova ne havis monon por pli bona advokato - estis tia maljuna bonulo kaj idioto, kiu limiĝis je tio, ke li atentigadis pri la juneco de sia senpripensa kliento kaj okullarme petis la grandanimajn asizanojn pri indulgo. Ankaŭ la prokuroro nemulte klopodis; li tondris je la asizanoj, ke ĵus antaŭ la proceso de Frank Selvin ili eldiris du liberigajn verdiktojn; kien falegus la homa socio, se ĉiu krimo trovus protekton en libermora bonvolo kaj modereco de popolaj juĝantoj? - Ŝajnas do, ke la asizanoj ĉi tiun argumenton agnoskis kaj volis montri, ke oni ne darfas peki kontraŭ ilia bonvolo kaj modereco; simple ili decidis per dek unu voĉoj, ke Frank Selvin estas kulpa pri krimo de murdo. Jen, tio estas la tuta kazo.
Aŭskultu, kiam mi estis konstatanta ĉi aferojn, mi estis sincere malfeliĉa; en mi ĉio bolis, kvankam mi ne estas juristo aŭ eble ĝuste tial, ĉar mi ne estas juristo. Nur imagu: la ĉefatestantino estas spirite malplivalora; krome ŝi estas preskaŭ kvindekjara, do versimile en klimaktero, kio memkomprene eventuale malaltigas ŝian kredindecon. Tiun staturon en la fenestro ŝi vidis nokte; kiel pli poste mi konstatis, estis varma, sed tre malluma nokto; tiu ino eĉ ne kun proksimuma certeco povis ekkoni tiun homon. En mallumo vi distingos precize eĉ ne grandecon de homo; ĉi tion mi mem je mi funde reprovis. Kaj krome tiu ino la junan sinjoron, nome Frankon Selvin, rekte histerie malamis, ĉar laŭdire li mokis ŝin; li diradis al ŝi blankkubuta Heba, kion la koncerna Anna Solarová iakaŭze opiniis mortofendo.
La dua afero: Onklino Sofia malamis sian fratinon, sinjorinon Selvinová, kaj fakte unu ne parolis kun la alia; tiu maljuna virgulino povis eĉ ne trovi nomon por la panjo de Frank. Se onklino Sofia diris, ke Frank ŝin iel minacis, tio povis tute bone aparteni inter la oldvirgulinajn venenaĵojn, kiujn ŝi elpensadis por humiligi sian fratinon. Kio koncernas Frankon, li estis meztalenta knabo; li estis skribisto en iu oficejo, havis knabinon, al kiu li skribadis sentimentalajn leterojn kaj misajn versojn, kaj enŝuldiĝis, kiel oni diras, sen propra kulpo; nome pro sentimentaleco li drinkadis. Lia panjo estis perfekta kaj povra persono, forronĝata de kancero, malriĉo kaj bedaŭro. Tiel do aspektis la aferoj de pli proksima vido.
Pa, vi ne konas tiamajn miajn junulajn jarojn; en vervimpeto mi ne sciis limojn. Tiam mi verkis por ĵurnaloj serion da artikoloj sub titolo Kazo de Frank Selvin; punkton post punkto mi montradis malfidindecon de la atestantoj, ĉefe de la ĉefatestantino; mi analizis koliziojn en la atestaĵoj kaj antaŭjuĝemon de kelkaj depozicioj; mi pruvis absurdon de tio, ke la ĉefatestantino povus ekkoni la kriminton; mi demonstris absolutan malkapablon de la juĝejestro kaj krudan demagogion en pledo de la prokuroro. Sed tio ne sufiĉis al mi; okupiĝante jam pri tio, mi komencis ataki la tutan justicon, la kriminalan kodon, asizan institucion, la tutan indiferentan kaj egoisman socian ordon. Ne demandu, kian tumulton ĝi kaŭzis; tiam mi havis ian renomon, la juna mondo estis kun mi; foje vespere okazis eĉ demonstracioj antaŭ la konstruaĵo de la tribunalo. Tiam alkuris al mi la advokato de juna Selvin manplektante, kion mi faris; ke li ja prezentis kasacian plendon kaj apelacion, ke puno de Selvin certe estus moderigita je nuraj kelkaj jaroj en karcero; sed nun, ke la supera instanco ne povas cedi antaŭ teroro de strato kaj tial rifuzos ĉiujn liajn apelaciojn. Mi diris al honorinda juristo, ke ne temas ĉe mi nur pri kazo de Selvin; ke gravas por mi la vero kaj justeco.
Tiu advokato pravis; la apelacioj estis rifuzitaj, sed la prezidanto de la tribunalo estis pensiigita. Oraj homoj, nur tiam mi enmordiĝis en la aferon; vidu, ankaŭ nun mi dirus, ke ĝi estis sankta batalo por la justeco. Sciu, multaj aferoj de tiu tempo pliboniĝis; imputu al mi, maljunulo, ke en tio mi havas iom da merito. Kazo de Selvin transiris en la mondpreson; mi oratoris al laboristoj en gastejoj kaj al delegitoj de la tuta mondo en internaciaj kongresoj. 'Reĝustigu kazon de Selvin,' estis siatempe same internacia slogano kiel ekzemple 'Senarmigu' aŭ 'Votes for Women'. Kio koncernis min, ĝi estis batalo de unuopulo kontraŭ ŝtato; sed kun mi estis la juneco. Kiam mortis panjo de Selvin, dek sep mil homoj iris post la ĉerko de tiu sekiĝinta kaj eta sinjorino kaj mi parolis super la malfermita tombo, kiel neniam mi parolis en mia vivo; dioscias, amikoj, terura kaj stranga afero estas la inspiro.
Sep jarojn mi gvidis la batalon; kaj tiu batalo renomigis min. Tio ne estis miaj libroj, sed kazo de Selvin, kiu akiris al mi la mondreputacion. - Mi scias, oni nomas min Voĉo de l'Konscienco, Kavaliro de l'Vero aŭ ankoraŭ iel; io el tio estos sur mia tomboŝtono. Certe proksimume dek kvar jarojn post mia morto oni skribos en lernejaj legolibroj, kiel poeto Leonardo Unden batalis por la vero, poste ankaŭ tion forgesos.
En la sepa jaro mortis la ĉefatestantino Anna Solarová; antaŭ la morto ŝi pentis kaj plore konfesis, ke ŝarĝas ŝin la konscienco; ke tiam ĉe la tribunalo ŝi falsĵuris; ke ŝi ne povas laŭvere diri, ke murdinto en la fenestro estis Frank Selvin. La bona pastro venis kun tio al mi; tiam mi havis pli bonan prudenton kiel iras la aferoj en la mondo kaj tial mi ne iris kun la afero al ĵurnaloj, sed sendis la karan paroĥestron al la tribunalo. En unu semajno estis ordonita restituo de la proceso de Frank Selvin. Antaŭ fino de la monato staris Frank Selvin denove antaŭ la asiza tribunalo; la plej bona advokato senpage frakase neniigis la akuzon; post tio leviĝis prokuroro kaj rekomendis al la asizanoj liberigi Frankon Selvin. Kaj la asizanoj decidis per dek du voĉoj, ke Frank Selvin estas senkulpa.
Jes, do tio estis la plej granda triumfo de mia vivo. Neniu sukceso donis al mi tiom absolutan kontentigon -- kaj samtempe ian senton de malpleneco; verdire, la kazo de Selvin komencis iom manki al mi - restis post ĝi ia vakuo. Tio estis tagon post la proceso. Subite venas knabino kaj diras, ke iu homo volas paroli kun mi.
"Mi estas Frank Selvin," diris tiu homo kaj restis staranta en pordo; kaj al mi estis - mi ne scias, kiel diri tion al vi; mi eksentis ian senreviĝon, ke tiu mia Selvin aspektas kiel ... ni diru lotagento: iom korpulenta kaj pala, kalviĝanta, ete ŝvitanta kaj ege ordinara; krome li odoris de biero.
"Via majstra moŝto," balbutis Frank Selvin (imagu, li diris al mi "via majstra moŝto!" mi estus lin piedfrapinta!) "mi venas danki al vi ... kiel al mia plej granda bonfaranto." Ŝajnis, ke tion li ellernis parkere. "Al vi mi dankas por mia tuta vivo. Ĉiuj dankesprimoj estas malfortaj -"
"Mi petas vin," mi rapidis diri al li, "tio estis mia devo, estinte foje certa, ke oni kondamnis vin senkulpe." Frank Selvin kapskuis. "Majstro," li diris funebre, "al mia bonfaranto mi ne volus mensogi; la oldulinaĉon tamen mi mortigis."
"Do ĉe la diabloj," mi eksplodis, "kial vi ne diris tion antaŭ la tribunalo?"
Frank Selvin ekrigardis riproĉe en miajn okulojn. "Majstro," li diris, "tion mi ja rajtas; akuzito rajtas malkonfesi, ĉu?"
Mi konfesas, ke mi estis konsternita. "Kion do vi volas de mi?" mi abruptis lin.
"Mi venas al vi, majstro, danki pro via nobleco," parolis sinjoro Selvin tristvoĉe, kion li opiniis evidente kortuŝa. "Ankaŭ mian panjon vi protektis. Dio benu vin, nobla bardo!"
"Iru," mi ekkriegis furioze; la ulo kuregis de sur la ŝtuparo kvazaŭ pafito. Post tri semanoj li haltigis min surstrate; li estis iom ebria. Mi ne povis seniĝi de li; longe mi ne komprenis, kion li volas, ĝis li eksplikis tion al mi, tenante min je butono. Ĉion mi laŭdire vanigis al li; se mi ne estus tiom skribinta pri lia kazo, la kasacia tribunalo ne preterus la kasacian plendon de lia advokato, kaj li, sinjoro Selvin, ne estus sidinta sep jarojn senkulpe; do nun mi konsideru lian ĝenan situacion, kiun mi kaŭzis per tio, ke mi intervenis en lia proceso - Mallonge, mi devis enmanigi al li kelkajn centojn. "Dio benu vin, bonfaranto," diris fine sinjoro Selvin kun rosplenaj okuloj.
La alian fojon li venis pli minace. Laŭdire mi helpis al mi mem per lia kazo; laŭdire mi akiris gloron nur tiel, ke mi lin defendis, kaj kiel li venas al tio, havi el tio nenian profiton? Neniel mi povis konvinki lin, ke mi ne ŝuldas al li ion kiel kurtaĝon; simple mi pagis denove.
De tiu tempo li aperadis ĉe mi plivere en nelongaj intervaloj; li sidiĝis sur sofo kaj ĝemis, ke li suferas pro rimorsoj, ĉar tiun ĉi oldulinaĉon li senvivigis. "Mi iras min denunci, majstro," li diradis morne, "sed por vi ĝi estos tutmonda skandalo. Mi ne scias, kiel atingi trankvilon" - Aŭdu, la rimorsoj devas esti terura afero, juĝante laŭ tio, kiom mi devis pagi al tiu ulo, por ke li povu ilin plu elteni. Fine mi aĉetis al li bileton al Ameriko; ĉu tie li atingis trankvilon, tion mi ne scias.
Tio do estis la plej granda sukceso de mia vivo; junaj amikoj, kiam vi verkos nekrologon pri Leonardo Unden, skribu, ke per kazo de Selvin li engravuriĝis per oraj literoj kaj tiel plu; li havu eternan dankon."
Antaŭ dek tagoj aperis la somera (laŭ la nordhemisfera vidpunkto) eldono de la ĉiusezona bitgazeto “La Ondo de Esperanto”, 2026, №2 (328). Duafoje en la historio de “La Ondo” (unuafoje en marto 2019) ĝi estas dediĉita al interlingvistiko kaj esperantologio. En ĉi tiu eldono, nomebla “La Ondo de Esperantologio”, krom la Akademia decido «Pri la esprimo “tiel nomata”» estas publikigitaj sep fakaj studoj, inkluzive de la plej lasta verko de Probal Dasgupta, kiun li sendis al nia redakcio la 30an de majo, malpli ol 40 horojn antaŭ sia subita morto.
La Eŭropa Kongreso de Esperanto okazos de la 14a ĝis la 17a de majo 2027 en Carry-le-Rouet, proksime de Marsejlo en Provenco.
La 26an de julio 1887 aperis la unua libro de Esperanto, pro kio nia Esperanto-komunumo memoras tiun ĉi daton kiel la Tagon de Esperanto. UEA strebas, ke Unesko proklamu tiun daton la Monda Tago de Esperanto. UEA instigas lokajn grupojn festi la Tagon, markante ĝin per loka aŭ reta agado, kaj kuraĝigas ĉiujn aldoni tion al Eventa Servo, kie ankaŭ eblos poste raporti. Via festado subtenas la pledojn de UEA en Unesko por la oficiala agnosko. Interalie UEA mem planas specialan retkonferencon por prezenti al la ĝenerala publiko gravajn atingojn de Esperanto prepare al pli grava festo: “Esperanto 140”, pro la 140a datreveno de la unua libro en 2027.
Ĉu UEA dronas en nederlanda burokratio?
Brandon Sowers
Martin Schäffer kun aŭtomata teksto.
Fernando Maia konfirmis, ke UEA ne plu okupiĝos pri la nova administra sistemo Akso.
Ĉu vi parolas la 
En la retejo de Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj aperis la laborplano de ILEI.
En la jaro 2025, unuafoje, Unuiĝintaj Nacioj festis la 12-an de julio kiel Internacian Tagon de Espero. Tiu speciala tago estis establita por memorigi la mondan komunumon, ke Unuiĝintaj Nacioj estis fondita en la jaro 1945 en spirito de optimismo post la amasa detruo de la Dua Mondmilito, kaj kun espero, ke neniam plu la homaro permesu al si esti superita de tia malamikeco kaj krueleco kaj homa suferado. Tiu fervora kredo je paco motivis la Ĉarton de Unuiĝintaj Nacioj de la jaro 1945 kaj enkorpiĝis en la Universalan Deklaracion de Homaj Rajtoj (1948).
La sekva estraro de TEJO estos elektita dum la IJK, kiu okazos en Tiana, Katalunio, de la 9-a ĝis la 16-a de aŭgusto. Foto: Alberg La Conreria, Tiana.
Ana Ribeiro
La kongresa libro kaj programo de la 111a Universala Kongreso de Esperanto (UK) estas nun publike disponeblaj ĉe:
”Post En barko senpilota de William Auld (Edistudio, 1987) kaj La lingvo serena de Baldur Ragnarsson (Edistudio, 2007), la duvoluma poemkolekto de Marjorie Boulton estas la plej rimarkinda aldono al nia kolekto de originala poezio”, diras Ionel Oneț.
”Rafa Nogueras klare estas unu el la plej bonaj verkistoj nuntempe. Sprita, volonte ĉerpas ĉion el la lingvo, uzas abundon da vortoj por bildigi siajn scenojn kaj faras ĉion tion koncize”, diras Stela Besenyei-Merger
”Ĝi devus esti deviga legaĵo por tiuj kiuj sopiras je tia socio”, diras Ionel Oneț pri ”Zulejka malfermas la okulojn”.
“Ampleksa, atentokapta kaj interesa pro multege da kredindaj detaloj kaj pro la ina vidpunkto pri tre vira epoko”, laŭ Sten Johansson.
”Kiel siaj antaŭuloj, ĝi traktas tre profesie gravajn nuntempaĵojn. Ĝin vidi en etna lingvo tute ne estus surprize”, diras Tim Owen.
”La rakonto ĝenerale baziĝas sur veraj okazintaĵoj. Oni sekvas ŝin de la juneco ĝis la fino de la vivo; en alternantaj ĉapitroj ni faras simile kun alia homo, kiu nomiĝas Adolf”, skribas Tim Owen.
La 6an de julio 2026 aperis la unuopaĵo (single) “La nep’ de la sun’” de IVIDOB’ (Ividub) – bando el la Tuluza regiono, kiu ofertas aŭtentan sonon kaj miksas modernan regeon, dob’on kun elektro-popmuziko. Iliaj poeziaj kaj socie konsciaj kantotekstoj realisme reflektas aktualajn sociajn problemojn, tamen sen malamo aŭ perforto, transdonante potencan mesaĝon kun milda tuŝo.
Bahaa Esperanto-Ligo (BEL) povas fieri pri du novaj atingoj: la ĵusa apero de ampleksa nova preĝlibro kaj de la germana versio de “La plej granda rimedo”.
En la retejo de Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI) aperis la Kongresa Libro de la La 59a Kongreso de
Przemysław Wierzbowski dum prezentado en la Zamenhof-Centro en Bjalistoko en decembro 2021. Foto: Białostocki Ośrodek Kultury
