Blogoj en Esperanto

2025-04-03

La Balta Ondo

Nova trijara postenperiodo por la Akademio

akademioĈiun trian jaron, la Akademio de Esperanto renovigas siajn membraron, estraron kaj direktoraron. 2025 estas tia tria jaro: en februaro estis elektitaj triono el la akademianoj por naŭjara postenperiodo, kaj en marto – la nova konsisto de la Akademio (re)elektis sian estraron kaj direktoraron. Gvidis la balotan procezon la vicprezidanto Bertilo Wennergren kaj la prezidanto Probal Dasgupta, kiuj ne estis mem kandidatoj.

Unue, de la 10a ĝis la 20a de februaro, ni elektis 17 akademianojn: 15 por renovigi la trionon de la Akademio, kies postenperiodo finiĝis en 2025, kaj 2 por anstataŭigi ĝis 2028 Erich-Dieter Krause (forpasinta la 18an de oktobro 2023) kaj Boris Kolker, demisiinta pro aĝo. Eksiĝis ses akademianoj: Tatiana Auderskaja, Jouko Lindstedt, Vilhelmo Lutermano, Georgi Mihalkov (Julian Modest), Barbara Pietrzak kaj Nikolao Gudskov, krom Renato Corsetti, longtempa sekretario de la Akademio, kiu forpasis la 1an de februaro 2025. Sed estis 28 kandidatoj: malfacila estis la elekto. Voĉdonis 38 el la 42 restantaj akademianoj (90%), ĉiu rajtis elekti maksimume 17 el la 28 kandidatoj kaj ili elektis averaĝe 16,3 kandidatojn. 18 kandidatoj atingis la absolutan plimulton, el kiuj konforme al nia statuto 17 estis elektitaj. Ni do bonvenigis 9 novajn akademianojn: Eckhard Bick, Cho Sung Ho, Birke Dockhorn, Gong Xiaofeng (Arko), Abel Montagut, Jorge Rafael (Rafa) Nogueras, Jukka Pietiläinen, Maria Rosaria (Sara) Spanò kaj José Antonio Vergara.

Kompleta listo de la nunaj akademianoj troviĝas en la retejo de la Akademio: https://www.akademio-de-esperanto.org/.

Rapide poste kolektiĝis la kandidatiĝoj al la Estraro kaj Direktoraro de la Akademio, kaj la (re)elekto de tiuj gvidorganoj finiĝis la 25an de marto vespere. Ne ŝanĝiĝis la estraro: Prezidanto: Probal Dasgupta, Vic-prezidantoj: Bertilo Wennergren kaj Brian Moon, Sekretario: François Lo Jacomo. Kelkaj sekcioj konservis siajn Direktorojn: Ĝenerala vortaro: Jesper Jacobsen, Lingva Konsultejo: Kirilo Brosch, Interkonsilejo: Alexander Shlafer, Prononco: Probal Dasgupta kaj Faka Lingvo: Orlando Raola. Sed novaj direktoroj estis elektitaj por la sekcioj pri: Gramatiko: Alexander Shlafer, Literaturo: Edmund Grimley Evans, Kontrolado de lerniloj: Birke Dockhorn, kaj por la komisionoj pri: Historio de la Akademio: Jorge Rafael Nogueras, Komunikado: Tim Owen.

Ses minutojn post sia reelektiĝo Jesper Jacobsen lanĉis la pluan agadon de sia sekcio pri Ĝenerala vortaro, kiu prilaboras ampleksan 11an Oficialan Aldonon al la Universala Vortaro kaj jam atingis preskaŭ duonon el la radikoj konsiderataj por oficialigo, laŭ alfabeta ordo. Poste rapide sekvis aliaj sekcioj kaj la novaj akademianoj nun elektas la sekciojn kaj komisionojn en kiujn ili membriĝos tiel, ke post kelkaj tagoj ni reatingos nian normalan laborritmon. Fakte granda laboro atendas nin: nova lernolibro petis kontroladon fare de la koncerna sekcio, ni ne traktis la demandon pri korespondantoj, kies postenperiodo principe jam finiĝis, ni daŭrigu la “Leteron de la Akademio” kaj la partoprenon en Universalaj Kongresoj kaj Virtualaj Kongresoj, kun eventuale pliaj retaj kunsidoj kaj plibonigo de nia komunikado danke al nova Komisiono pri Komunikado, ni ankaŭ preparu kvinan Konferencon de la Akademio decembre. Kaj ni ne forgesu la Laŭron de la Akademio, kiu ne estis aljuĝita en 2024 pro manko de novaj kandidataj verkoj, kiuj devus atingi la ĵurion ĝis la 30a de junio: ĉi-jare, la renovigata ĵurio atendas tiajn librojn “arte signifajn, lingve perfektajn kaj evidente kontribuantajn al evoluigo de esperantlingva kulturo” ĝis la 30a de junio 2025 (laŭ la nuna regularo). Bonvolu sendi prefere en elektronika formo al: lauro@akademio-de-esperanto.org.

François Lo Jacomo

Ĉi tiu artikolo aperis en la marta (printempa) eldono de La Ondo de Esperanto (2025).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2025, №1 (323).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2025/04/akademio-27/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2025 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2023 kaj 2024. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Nova trijara postenperiodo por la Akademio appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2025-04-03 17:44

Le Monde diplomatique en Esperanto

Milita Eŭropo, kontraŭsocia bombo

Hieraŭ en la kerno mem de la grandaj eŭropaj projektoj, la klimata urĝeco subite malaperis for de la paroladoj. La gvidantoj elektis nutri alian ambicion : amase investi en defendo por alfronti Rusujon kaj kontentigi postulojn de Donald Trump. Sed, kun eŭropa ekonomio malvigliĝanta, kiu pagos la prezon de ĉi tiu militisma kejnsismo ?

Subite, jen la kapturno. Por la gvidantoj de eŭropaj regnoj kaj institucioj, la reelekto de Donald Trump efikis kiel salto per paraŝuto sen paraŝuto. La 9-an de Februaro, la usona prezidanto resendis sen komento en sia socia reto Truth Social citaĵon de Vladimir Putin pri ili : “Vi vidos kiel baldaŭ ĉiuj sin metos ĉe la mastropiedoj milde svingante sian voston”. Plaĉas al Trump humiligi la Malnovan Kontinenton, kiu laŭ li estas ia dekadenca zono loĝata de malŝparemaj sibaritoj kaj merkantilismaj jansenistoj, kiuj ĉiuj rifuzas pagi ĝustan prezon kontraŭ la usona armea protektado. La deziro de la Administracio Trump fari “interkonsenton” kun Moskvo nuligas la solan garantion, kiu donis kredindecon al la senkondiĉa engaĝiĝo de Bruselo favore al Ukrainujo en ties defenda milito kontraŭ Rusujo. Sen la milita kaj financa subteno de Usono, la arogantaĵoj de Ursula von der Leyen —“Putin devas malvenki ĉi tiun militon”, asertis la prezidanto de la Eŭropa Komisiono en Septembro 2022— ŝajnas, efektive, bagatela venteto.

Kion faros enŝuldiĝinta, dividita kaj ekonomie kaj armee malfortigita Eŭropa Unio por akordigi nepran subtenon por la ukraina prezidanto kaj gajni al si la favoron de S-ro Trump ? La respondo resumiĝas per du vortoj : militisma kejnsismo —aŭ kiel enŝuldiĝi por reprovizi arsenalojn per usonaj armiloj kaj poste transdoni la fakturon al la loĝantaro por kuracado per severŝparado—.

Kvankam la profetaĵo de Vladimir Putin —reproduktita de S-ro Trump per tiel malmulte diplomatia takto— ankoraŭ ne estas tute plenumita, pluraj politikaj gvidantoj jam submetiĝis al la postuloj de la nova mastro de Blanka Domo. La 7-an de Januaro, ĉi-lasta taksis, ke la membraj regnoj de la Nordatlantika Traktato-Organizaĵo (NATO), de nun, dediĉu ne nur 2% de la malneta enlanda produkto (MEP) por sia defendo, sed 5%. Baldaŭ komenciĝis la procesio de pentofarantoj. La litova ministro pri eksteraj aferoj bonvenigis “pozitivan kaj konstruan premon de nia ĉefa strategia aliancano ene de NATO”, de proksime sekvita de la estona ĉefministro : “Mi plene aprobas : nia celo estu altigita je 5%” (Financial Times, 27-an de Januaro 2025). “Mi estas la pola ministro pri eksteraj aferoj. Sen dubo, Eŭropo ricevis la mesaĝon” : en kolumno publikigita de la ĵurnalo The New York Times (3-an Februaro 2025), Radoslaw Sikorski klopodis por kareslogi la usonan prezidanton. “Pollando destinas preskaŭ 5% de sia MEP al defendo, la plej alta proporcio el NATO. Ni iĝis unu el la plej grandaj klientoj de la usona milita industrio, per dekoj da miliardoj kontraŭ mendoj ekde 2022” (The New York Times, 3-an de Februaro 2025).

"Vi devos lerni la rusan"

La pasintan Novembron, unu semajnon post la reelekto de Donald Trump kaj eĉ antaŭ ol komenci intertraktadojn, la prezidanto de la Eŭropa Komisiono flatis la venkinton : “Ni ankoraŭ ricevas multe da LNG [likvigita natura gaso] el Rusujo. Kial ne anstataŭigi ĝin per usona LNG, kiu estas malpli kosta kaj reduktas nian energian fakturon ?”. Koncerne la militan aspekton, ne necesas konvinki S-inon Von der Leyen : decidita ekde Junio 2024 investi 500 miliardojn da eŭroj en la defendo de la Malnova Kontinento dum la sekva jardeko, la 3-an de Februaro ŝi promesis “krei novajn flekseblecojn, pli grandan buĝetan spacon por investoj en defendo”.

La rusa invado de Ukrainujo kaj etoso de malvarma milito stimulita de la amaskomunikilaro kaj eŭropa reganta klaso konvinkis la regnojn pli “sobrajn” pri tio, ke venis la tempo senpezigi la monujon : Danujo, Finnlando aŭ Germanujo nuntempe sin deklaras “pretaj diskuti” (1). La publikigo tiun saman monaton de la Blanka Libro pri Defendo —kies redaktado estis komisiita al kontraŭrusa falko, litova eksĉefministro Andrius Kubilius— povas nur plifortigi ilian militeman ardon. Ĉi tiu promocio de la milita elspezo al la supro de la regnaj kaj eŭropaj prioritatoj ankaŭ sin nutras per alvokoj al paniko faritaj de Mark Rutte, ĝenerala sekretario de NATO kaj nederlanda liberala eksĉefministro : “Se vi ne destinas multe pli da mono al militaj bezonoj ol la nuna 2% de MEP, post kvar aŭ kvin jaroj vi devos lerni la rusan aŭ transloĝiĝi al Nov-Zelando” (12-an de Januaro 2025).

Komence de 2017, kiam S-ro Trump elirigis Usonon el la Pariza Interkonsento pri klimato, la internacia malaprobo kaŭzita instigis eŭropajn regnojn meti la ekologian transiron en la kernon de sia strategio. “Faru nian planedon granda denove”, tiam ekkriis franca prezidanto Emmanuel Macron. Ok jarojn poste, la apetito por militaj elspezoj anstataŭis zorgojn pri la sorto de la Tero. La politika honorindeco estas nuntempe mezurita laŭ la procento de MEP destinita aĉeti armilojn kaj municiojn. En ĉefartikolo, kiu reflektas kaj samtempe konfirmas ĉi tiun turniĝon, la ĵurnalo Le Monde dankas la usonan prezidanton pro tio, ke li malfermis la okulojn al la eŭropaj cikadoj (2) : “Ni devas rekoni meriton al Donald Trump : la minacoj faritaj dum lia unua oficperiodo koncerne liajn partnerojn de NATO fine fruktis. Hodiaŭ, 23 el la 32 membroj de la Atlantika Alianco destinas almenaŭ 2% de sia MEP al elspezoj de defendo [...]. Prezidanto Trump tamen parolas hodiaŭ pri kvanto da 5%”. Konkludo : “Endos pliigi la elspezojn de defendo. [...] Tiuj plej aŭdacaj sugestos, ke io tia kuntrenos suferigajn buĝetajn oferojn. [...] Ĉio tio bezonas troan tempon. [...] Nun venis la tempo por ago kaj necesa pedagogio antaŭ la balotantoj” (23-an de Januaro 2025).

“Pedagogio”. De antaŭ kvar jardekoj, la uzo de tiu vorto en la grandaj amaskomunikiloj anoncas venontajn rigorojn : malindustriiĝo (kiel en la televidprogramo Vive la crise !, elsendita en Francujo en la 1980-a jardeko), severŝparado (la “pedagogio pri la euro” de la 1990-aj jaroj) aŭ evidentigo de la liberalismo (la pedagogio de “jes” al la traktato de la eŭropa konstitucio de 2005). Nuntempe, temas pri pedagogio pri milito. Ĝi multon kostos. Por Eŭropa Unio, pliiĝo de 2% ĝis 5% antaŭvideble signifas jaran kreskon de 526 miliardoj en reala MEP, kaj nur por Francujo, pliiĝon de 85 miliardoj da eŭroj. La franca buĝeto de defendo do altiĝos al 140 miliardoj da eŭroj (kompare kun malpli ol 50 miliardoj en 2024 kaj malpli ol 33 miliardoj en 2017), multe pli granda ol la buĝetoj por baza instruado, supera instruado kaj esplorado kune (preskaŭ 100 miliardoj en 2024). Temos do ne pri diferenco de grado sed pri kvalita transformo : militistigo de la eŭropaj socioj.

En tempo, kiam povas finiĝi militkonflikto, kiu jam mortigis kaj vundis centojn da miloj da ukrainoj kaj rusoj, sen tio ke ambaŭ tendaroj faris gravajn progresojn de antaŭ longe, la gvidantoj de la Malnova Kontinento forlasis la paroladon pri la “pacprofitoj”, kiu ekde la fino de la Malvarma Milito en 1991 strukturis la eŭropan identecon. Sekvante la paŝojn de Montesquieu, laŭ kies opinio “la natura efiko de komerco estas konduki al paco”, Eŭropo konceptita kiel liberkomerca zono malfermita al la mondo vidis en la interŝanĝo de varoj kaj servoj la plej bonan garantion kontraŭ la milita agresemo de imperioj. Kontraŭ la historiaj evidentaĵoj, multnombraj liberalaj ideologoj klopodis por apogi la ideon ke la pligrandiĝo de merkatoj estis nepre akompanita de malkresko de la internacia konflikteco.

Tamen, la monda historio tutklare montris la efektivan ligon inter imperiismo —inkluzive tiun armean kaj ideologia-religian— kaj kapitalisma tutmondiĝo. La “unua epoko de la kapitalismo” (1425-1763) fine estis tiu de perforta kaj maljusta komerco, plena de konkeroj kaj neegalaj interŝanĝoj (3). En la 20-a jarcento, la fino de koloniaj imperioj, dum longe rivaloj kaj ofte en interkonflikto, ne kaŭzis pacigon de la internaciaj rilatoj : la superregantaj potencoj, Usono ĉekape, trudiĝis tiel pere de forto kiel pere de ideologio, komerco, valuto kaj financoj (4).

Malhavanta komunajn lingvon, kulturon aŭ historion, kaj tre dependa tiel ideologie kiel ekonomie de Usono, komence de la 21-a jarcento Eŭropa Unio identiĝis kun liberalismo samtempe ekonomia kaj politika impulsita de universalismaj principoj –paco, demokratio, homaj rajtoj– kaj, en la plej progresismaj regnoj, de socialema ŝtato kaj ekologia transiro. Tio palpeble kaŭzis relative pli altajn nivelojn de bonfarto kaj de socialaj kaj mediaj normoj ol en aliaj zonoj. Tiu periodo venas al sia fino. Nuntempe, konsiderinda parto de eŭropaj ekologiistoj kaj socialdemokratoj —tiu, kiu plej klare adoptis tian paroladon— tre rapide reorganizas sian kredon : Eŭropo iĝos la nomo de la milito ideologia kaj militisma de la demokratioj kontraŭ Rusujo.

Samkiel la germanaj Verduloj aŭ polaj socialdemokratoj, Raphaël Glucksmann, franca eŭrodeputito de la partio Publika Placo kaj unua en la komuna kandidataro kun la Socialista Partio (PS) en la eŭropa elektado de Junio pasintjare, klare esprimis ĝin : “Ni devas eltiri lecionon : jes, [Trump] pravas kiam li diras, ke ni devas pliigi nian elspezon por defendo. Socio, regno kiu ne kapablas per si mem garantii sian sekurecon, ne estas libera. Tial ni devas trovi 500 miliardojn [da eŭroj] por konstrui la eŭropan defendon. Mi okupiĝas pri tio en la Eŭropa Parlamento” (BFM, 24-an de Januaro 2025).

La projekto kompreneble prezentas la demandon pri sia financado : finfine, kiu pagos la fakturon ? Respondo –kiu postulos konsiderindajn dozojn da “pedagogio”– jam ŝvebas super la baltaj regnoj. Estona ĉefministro Kristen Michal jam parolas, malprecize, pri “buĝetaj tranĉoj en publikaj servoj”. Politikisto de la opozicio atentigis ke, pro la ekonomia stagnado, “ili malhavas kredindan planon por atingi 6% [de MEP]. Pruntepreni tiun sumon egalvaloros reskribi la socian kontrakton” (Financial Times, 27-an de Januaro 2025).

Riĉigi Usonon per milita imposto

La militisma kejnsismo efektive magie ebligas tion, kion la parolado de severŝparado karakterizas kiel pli maleblan ol iam : oni grandkvante pliigas publikajn elspezojn rekomendante ilian rapidan redukton. Elektitaj postenuloj kaj altrangaj ŝtatoficistoj konkuras pri financa inventemo (peti grandan prunton, konfisko de rusaj havaĵoj, ktp.) kaj donas ekzemplon de la sankrizo por klarigi, ke la militisma veto bone valoras unu multplian perfidon kontraŭ ilia dogmo. Kiel bone komprenis la plej logikemaj novkonservativuloj, temas pri ŝanĝi Eŭropon taksitan kiel ankoraŭ tro bonfaran en spartanan Eŭropon preta alfronti rusan kontraŭulon posedantan fantoman potencon. Ĉu pravigi detruon de la socialaj protektoj per la konstruo de armea protekto ? S-ro Rutte sen ĉirkaŭiroj formulis ĝin en Bruselo antaŭ la ministroj pri Defendo de la regnoj de NATO : “Urĝas agi. Por protekti nian liberecon, prosperon kaj vivmanieron, viaj politikaj respondeculoj devas aŭskulti vin. Diru al ili, ke ili akceptu fari oferojn hodiaŭ por povi esti sekuraj morgaŭ” (Euronews, 12-an de Decembro 2024). Li scias, pri kio li parolas ; komence de la 2010-a jardeko, antaŭ ol gvidi la Atlantikan Aliancon, li ekfunkciigis, kiel ĉefministro, drastajn politikojn de severŝparado en Nederlando : redukto de elspezoj por edukado, sanservo kaj kultursubvencioj, prokrasto de la aĝo de emeritiĝo ĝis 67 jaroj, malpliigo de monkompenso por senlaboruloj, pliigo de la aldonvalora imposto (AVI), frostigo de la salajroj de ŝtatoficistoj...

Laste, la komercaj postuloj de Trump kaj rapideco de eŭropaj gvidantoj por kontentigi ilin sabotas la eternan argumenton de la loka disvolviĝo de industrio, kiu garantios al la Malnova Kontinento ties “strategian aŭtonomion”. Grandega parto de la militaj elspezoj faritaj en Eŭropo por venki la rusan hidron transformiĝos en rektajn subvenciojn al usonaj armilfabrikantoj, kiuj akaparas la unuajn kvin lokojn en la monda listo de provizantoj de militaj materialo kaj servoj. Laŭ la Internacia Esplor-Instituto pri Paco de Stokholmo (SIPRI, pro ĝiaj komencliteroj en la angla), “entute, 55% de la armilaj importaĵoj de eŭropaj regnoj inter 2019 kaj 2023 devenas de Usono, kompare kun 35% inter 2014 kaj 2018 (5). Ne estas risko, ke la reveno de Trump al la ovala oficejo inversigos la tendencon.

Tiel, la regn- kaj registar-estroj sin preparas, nome de sekureco, starigi kamuflitan armean imposton, kiu estos enspezita koste de socialaj protektoj. Kaj kiun precipe profitos la industriistoj de la sola regno el la mondo, kies gvidanto minacis uzi la forton por konkeri teritorion asociitan kun Eŭropa Unio –Gronlando–. Cetere, suplementa koncepto tutcerte grandigos la fakturon : usona ministro pri defendo Pete Hegseth jam anoncis, ke, okaze de pacinterkonsento, “la grandega parto de la estonta helpo al Ukrainujo, milita aŭ civila [laŭvorte, mortiga kaj nemortiga]” koncernos Eŭropon (The New York Times, 12-an de Februaro 2025).

Momente, tiuj esencaj decidoj ne estis temo de demokratiaj interkonsiliĝoj, eĉ ne de publika debato. Amaskomunikiloj kaj politikistoj tre zorge evitas publike elmontri la konkretajn konsekvencojn de la militisma kejnsismo. Ĉu eble ili ankoraŭ serĉas la taŭgan “pedagogion” ?


(1) Jade Grandin de l'Éprevier, “Pour leur défense, les Européens prêts à briser les tabous de la dépense”, L'Opinion, Parizo, 4-an de Februaro 2025.

(2) Aludo al la fablo de La Fontaine, Cikado kaj formiko : post somero kaj kantado la cikado hejme plu nenion trovis, kiam norda vento blovis.

(3) Alain Bihr, Le premier âge du capitalisme, Page 2/Syllepse, Parizo/Laŭzano, 2018.

(4) Samir Amin, El imperio del caos. La nueva mundialización capitalista, Iepala, Madrido, 2008.

(5) Pieter D. Wezeman kaj aliaj, “Trends in international arms transfers, 2023”, SIPRI, Stokholmo, Marto 2024.

hispana

de Frédéric LEBARON & Pierre RIMBERT je 2025-04-03 16:24

Libera Folio

La buĝeto de TEJO: ĉu vere tutmonda?

Kial UEA neatendite kontribuos al la kosto de dungitoj de TEJO per la rekorda sumo de 22 000 eŭroj, sed donos nur 2 000 eŭrojn al la kampanjo ”Partoprenu IJK”? Tion demandas en sia vidpunkta artikolo Patricio Agustín Iglesias, la antaŭa kasisto de TEJO.

Patricio Agustín Iglesias havas demandojn pri la buĝeto de TEJO.

La buĝeto estas kerna dokumento por ajna organizo. Dum per prelegoj, aktoj kaj jarraportoj oni havas sufiĉe da libereco por deklami ĉies gravecon kaj laŭdi ĉian agadon, buĝetoj estas konkretaj, lakonaj, seneŭfemismaj sintezoj de la prioritatoj de la gvidantaro. Analizante ilin oni povas kompreni al kiuj celoj oni pretas dediĉi la plej grandajn materiajn rimedojn. Sensurprize oni uzas en kelkaj lingvoj por ĝi la idiomaĵon ”patrina leĝo”, ĉar ĝi estas la baza normo sur kiu staras la ĉiutaga agado.

Do kompari buĝetojn de malsimilaj jaroj povas esti maniero por konfirmi kiuj fakoj, agadoj aŭ regionoj gajnas aŭ perdas gravecon tra la tempo. Ni tion faros por Tutmonda Esperantista Junulara Organizo kiu, malgraŭ sia nomo, estas kritikata kiel tro fokusita sur Okcidenta Eŭropo. Fakte ĉi tiun jaron ĉiuj taksas speciala pro la okazigo de la unua IJK ekster Eŭropo ekde 2017, io kio devus esti ordinara por vere tutmonda asocio.

Buĝeteroj kiuj rilatas al universala agado suferis gravajn fortranĉojn. Merkatiko, Fonduso Trampolino kaj Kontinenta Agado, al kiuj pasintjare oni aljuĝis 3 700 eŭrojn, estis kunigitaj ene de ”rezerva fonduso” de 2 000 eŭroj. Retaj eventoj pasis de 1 050 al 250 eŭroj. Tiuj de la paroliga Junaj Amikoj kaj la simbolvalora Pasporta Servo estis rekte nuligitaj. “Partoprenu IJK estis leĝere malpliigita, de 6175 al 6000 eŭroj.

Tio klare signifus malpli da transkontinentaj stipendiatoj, ĉar ofte malpli kostas vojaĝigi afrikanon aŭ amerikanon al Eŭropo ol al Sudorienta Azio. Dume aktivula trejnado, kiu ekde 2017 neniam okazigis fizikan eventon ekster Eŭropo, pasis de 1 000 al 2 000 eŭroj ĉi-jare.

Tamen la plej atentokapta punkto temas pri tute nova linio nomata ”Kontribuo de UEA al dungitoj de TEJO”, de 22 000 eŭroj. Ĝi estas, miakomprene, la plej granda mondonaco farata de ajna Esperanto-organizo en pli ol jarcento da verda historio (kaj verŝajne de ajna planlingva asocio). Ĝis nun nenia informo estis komunikita pri tiuj demarŝoj. Fakte la buĝeto de UEA por 2025 ne mencias ĝin.

La financoj de TEJO ĝenerale tro kompleksas (tion diras homo, kiu prokrastege liveris neperfektan financan raporton) kaj certe paroli pri la dungostrategio de TEJO meritas apartan artikolon. Ĝi rilatas al la regnoj de la oficistoj, al iliaj bezonataj lertoj (evidente laŭ la asociaj planoj) kaj al la eŭropa subvenciaro, aparato kun multnombraj pulioj kaj takeloj. Krome malfacilas analizi ĝin, ĉar estas la unua fojo en kiu oni ne konas la elspezojn po fako. nur tiom ni kredas scii, ke la monsumo plialtiĝos de 135 850 al 189 100 eŭroj.

Mi simple diros ke mi tre ĝojas, ke la nuna estraro decidis atingi la nombron de kvin laboristoj, pliprofesiigante la movadon. Kaj evidente mi aplaŭdas, ke la du ĉefaj Esperanto-asocioj kunigas fortojn en ĉi tiu kampo. Sed ne eblas al mi eviti la jenan komparon: UEA anoncis, ke ĝi akompanos la donackampanjon por “Partoprenu IJK” per maksimume 2 000 eŭroj, dum por subteni la dungitojn de TEJO ĝi dediĉas 11-oblon de tiu sumo. “La sola vero estas la realo”, aristotele asertis generalo Perón.

Iu povus pensi, ke “Partoprenu IJK” estas simple ilo por plidiversigi la tutmondecon de la kongreso, sed estas pli ol tio. Sufiĉas surface kontroli la liston de gajnintoj por ekscii, ke pluraj inter ili decidis proponi sin kiel gvidantojn de la Junulara post tiu riĉiga vojaĝo. Kaj estas nenia sekreto, ke multaj estraranoj de UEA akiris spertojn kiel funkciuloj de TEJO.

Do per tre simpla rezono oni povas alveni al la konkludo, ke malavara subteno de “Partoprenu IJK” estas trafa, statistike bazita semo de ontaj respondeculoj, io kio mankas al ambaŭ organizoj, kies komitatoj, komisionoj kaj estraroj kutime havas pli da vakaj postenoj ol da kandidatoj.

Mi ja estos tre dankema, se la estraroj de TEJO kaj UEA havigos pluajn informojn pri tiu grava aranĝo kaj sukcesos liveri kromajn, vere signifajn rimedojn por Partoprenu IJK. Sed eĉ pli dankemaj estos la junaj esperantistoj kiuj, post spertiĝo en Cisarua, redonos tiun apogon per vigla, longdaŭra engaĝiĝo al la movado.

Patricio Agustín Iglesias

de Libera Folio je 2025-04-03 13:20

Le Monde diplomatique en Esperanto

Inter Parizo kaj Alĝero, ĉu divorco ?

En tre maltrankviliga internacia situacio, la franc-alĝeriaj ĉikanadoj povas ŝajni malkonvenaj. Sed oni neniam forgesu la kapablon de la alĝeria reĝimo nutri kontraŭfrancan retorikon por pravigi sin, kiam, samtempe, la francaj dekstro kaj ekstremdekstro intencas dorloti balotantaron ŝatantan kontraŭalĝeriajn paroladojn.

Ĉu okazos rompo de diplomatiaj rilatoj inter Alĝerio kaj Francio ? Ne imagebla antaŭ nur ses monatoj, tia perspektivo ne plu estas formetita de ambaŭflankaj diplomatoj, kiuj klopodas por estingi, aŭ almenaŭ mildigi, la akriĝojn inter la du regnoj. La historio de franc-alĝeriaj rilatoj depost 1962 jam trafis perturbojn, sed neniam tiom intensajn. Same kiel en la plejparto de disputoj, ambaŭ flankoj kulpas, sed la komenca afero ja estas la franca decido agnoski "marokecon" de Okcidenta Saharo, hispana ekskolonio, kiun Unuiĝintaj Nacioj daŭre konsideras kiel malkoloniendan teritorion. Per letero de prezidanto Emmanuel Macron al la reĝo de Maroko Mohammed la 6-a, Parizo oficialigis tiun agnoskon de suvereneco la 30-an de julio 2024. Alĝero tuj reagis "retirante" sian ambasadoron en Parizo. Kelkajn semajnojn poste, la franca prezidanto insistis antaŭ la maroka parlamento : "La nuneco kaj estonteco de tiu teritorio enskribiĝas kadre de maroka suvereneco."

Dum jardekoj Francio havis akrobatan sintenon : montri konstantan subtenon al Maroko pri tiu afero, aparte en internaciaj institucioj, sen neniam oficiale agnoski ian ajn suverenecon. Tio savis la ŝajnojn kaj ebligis al Parizo gardi pli malpli bonajn rilatojn kun ambaŭ magrebaj rivalantaj ŝtatoj.

S-ro Macron ĝentile antaŭinformis sian alĝerian samrangulon okaze de la pintkunveno de G7 en Bari, la 13-an de junio 2024. La alĝeriaj regantoj do ne estis surprizitaj, sed tio ne moderis ilian reagon. "Francio pagos tion". Tiu direktivo ĉieestas en la ŝtata aparato, inkluzive en la grandaj publikaj entreprenoj, kiuj iom post iom forlasas siajn francajn provizantojn. La dosiero pri Okcidenta Saharo - same kiel tiu de senĉesa disputo kun Maroko komenciĝinta per la "milito de sabloj" en 1963 - iĝis fakte precipa orientiĝo de la ekstera politiko de la regno. Ekde duonjarcento ĝi estis la celo de gravega politika investado.

La franca turniĝo ankaŭ konfirmas malrapidan sed daŭran erodon de la internaciaj pozicioj de Alĝerio, komenciĝintan ja eĉ antaŭ la agnosko de la maroka suvereneco sur Okcidenta Saharo fare de S-ro Donald Trump, kiel kompenso pro normaligitaj rilatoj kun Israelo, sekvita de la hispana subteno al la maroka afero. Jam retiriĝanta dum la jaroj 1990-aj, la alĝeria diplomatio, senvoĉiĝinta pro la malsano de Abdelaziz Bouteflika ekde 2013, trafis serion de disreviĝoj depost la unua elektado de S-ro Abdelmaĵid Tebboune en decembro 2019 : pluraj decidoj, aparte de afrikaj landoj, ne plu agnoski la Respublikon Saharan Araban Demokratan (RASD), fiasko de ĝia peto aniĝi al la grupo de BRICS (Brazilo, Rusio, Hindio, Ĉinio, Sud-Afriko. (1)), izoliĝo en Sahelo, kaj, nova afero, konflikta situacio kun la rusa aliancano en Malio, kie la trupoj de eksgrupo Wagner batalas apud la malia armeo kontraŭ ribelaj grupoj pli malpli proksimaj de Alĝero.

La provokoj de S-ro Bruno Retailleau

En la komenco, malgraŭ la revoko de la alĝeria ambasadoro en Parizo, la akriĝo restis limigita. Sed okazis politikaj ekspluatadoj en Francio. La rifuzo de Alĝero plene kunlabori kun Parizo pri la demando pri ĝiaj civitanoj celataj de ordono foriri el la franca teritorio (t.n. OQTF) ebligas ĉiajn ekspluatadojn de la dekstro, kiel atestas la aktiva rolo de la ministro pri enlandaj aferoj Bruno Retailleau. Pluraj gravuloj, inter ili la eksambasadoro de Francio en Alĝero Xavier Driencourt, vokis la nuligon de la franc-alĝeria konsento de la 27-a de decembro 1968 pri la cirkulado, dungado kaj restado en Francio de la alĝeriaj civitanoj kaj iliaj familioj. Nu, tiu konvencio ne koncernas la forpelojn el la lando kaj, kiel rimarkigas la advokato Morade Zouine, estinta plurfoje retraktita depost 1968 ĝis esti tute sensubstancigita, ĝi fakte ne vere profitigas la alĝerianojn. Ekzemple, ĝia ekzisto malhelpas la alĝeriajn studentojn labori po kelkaj horoj semajne, kiel povas fari la aliaj fremdaj studentoj.

La aresto en Alĝero de la verkisto Boualem Sansal, emerita alta ŝtatoficisto, la 16-an de novembro 204 ankoraŭ pli varmigis la disputon. Pri tiu afero precizigo necesas. La aŭtoro de Le serment des barbares ( La ĵuro de la barbaroj, Gallimard, 1999) ne estis arestita ĉar li ĵus akiris la francan naciecon, nek pro siaj senbridaj kritikoj kontraŭ la registaro - kiu cetere estas malpli draŝita de la verkisto ol de la islamistoj - sed oficiale pro lezo al la nacia integreco, post kiam li deklaris en oktobro 2024 al la ekstremdekstra gazeto Frontières, de kies redakcia komitato li estas membro, ke la alĝeria okcidento devas aparteni al Maroko. Nominte Alĝerion "aĵeto" facile koloniebla male al maroka reĝlando ("ŝtato"), Sansal estigis koleron de la regantoj sed ankaŭ de granda parto de la elitoj, eĉ de la cetero de la loĝantaro, kiel atestas la vokoj al linĉado en la sociaj retoj kie furiozaj retumantoj neniel konsideras la rajtojn de verkisto, cetere malsana, aŭdigi sian opinion, eĉ ege provokan.

JPEG - 25.2 kio
La franc-alĝeriana aŭtoro Boualem Sansal
foto ActuaLitté, CC BY-SA 2.0 , laŭ Wikimedia Commons

Deklarinte ke Alĝerio senhonorigas sin, prezidanto Macron enverŝis oleon en la fajron. "Sansal neniel devas esti en prizono, tio estas evidenta. La alĝeria reĝimo povas esti sensiva al diskreta premo sed ĝi rigidigas sin, kiam la premo estas publika kaj tiel vigla, kiel okazas nun en Francio. Ja ĝia bildo, kaj do ĝia aŭtoritato, fronte al sia propra loĝantaro, tiel iĝas dubindebla", asertas aktivulo pri homaj rajtoj, kiu postulas anonimecon. Por li, "ĉiuj diroj de ekstremdekstra aŭ kontraŭislama gravulo favoraj al Sansal kaj kontraŭ lia devenlando puŝas la alĝeriajn regantojn al malcedemo". Fakte, la verkisto estas presekutita ankaŭ pro sekreta konsento kun fremda potenco, evidente Francio.

La sociaj retoj, solaj esprimejoj preskaŭ liberaj en Alĝerio, ofte mokis la eŭropan parlamenton tial, ke ĝi postulis "tujan kaj senkondiĉan liberigon" de Sansal. Multaj alĝerianoj vidas tiun rezolucion adoptitan la 23-an de januaro 2025 kiel rezulton de franca manovrado. La batalemaj deklaroj de S-ro Retailleau malfaciligas la taskon de la francaj diplomatoj, kiuj provas, spite ĉion, estingi la fajron. Ili precipe donacas al la alĝeria reĝimo plibonigon de ĝia subteno fare de la loĝantaro, kiu restas markita de la Hirak (movado) de 2019-2020 (2). "En Alĝerio ne plu estas libera gazetaro, ĝi mortis ekde la polica kaj poste justica detruo de Interface Médias kaj ĝia retradio Radio M. Ni vivas en karikaturo de unika partio kun gazetaro kiu laŭdegas la ĉefon kaj ĉiel draŝas la oponantojn realajn kaj imagajn, atestas alĝeria ĵurnalisto nun laboranta kiel instruisto. Sed mi malkovras, miregita, ke la franca gazetaro strange similas nian kun gurdaj esprimoj luditaj de gazetoj kiel Le Point aŭ Valeurs actuelles en harmonio kun la amaskomunikiloj de la grupo Bolloré."

La rebato de la alĝeria televido - kiu nun ĉiutage dediĉas kvin minutojn al Francio "en krizo" aŭ "velkiĝanta" - senforte mienas fronte al kontraŭalĝeria maŝinpafado, kiun ĉiuj povas vidi en lando kie la francaj amaskomunikiloj gardas gravan aŭskultantaron. Multaj alĝerianoj opinias, ke la loko de Sansal ne devas esti prizono, kaj ke la reĝimo eraras martirigante lin. Sed, pli ol reĝima premo, la malamegeco sentebla en la francaj gazetoj kaj televidoj malhelpas ilin esprimi sin. La insistado de la gazetaro kaj de la ministro pri enlandaj aferoj aserti, ke kelkaj supozataj alĝeriaj influistoj - pli sekvataj pro scivolemo ol pro konsento - povas malstabiligi Francion ŝajnas al ili samtipa frenezaĵo.

Same kiel dum la 4-a respubliko (1946-1958) Alĝerio reiĝis aŭkcio por enlanda politiko kaj fortorilatoj en la dekstro, eĉ ĉe Les républicains. Milito de ĉefoj oponigas S-ron Retailleau kaj lian rivalon S-ron Laurent Wauquiez. Tio des pli malkomfortigas la pozicion de prezidanto Macron. Lia ministro sin trudas en lian "rezervitan" kampon pri ekstera politiko kaj minacas demisii se liaj vokoj por "gradigitaj" reprezalioj kontraŭ Alĝero restus ignorataj. Lanĉita de S-ro Macron la debato inter ambaŭ landoj pri la memoro de la alĝeria milito iĝis intersurdula dialogo : Parizo pensas esti farinta multajn cedojn, aparte pri agnosko de respondeco en la murdoj de alĝeriaj naciistoj, dum en la alĝeria flanko oni opinias, ke tio estas nesufiĉa, kaj la ŝtataj amaskomunikiloj repostulas oficialajn pardonpetojn.


(1) Legu : Martine Bulard, « Quand le Sud s'affirme », Le Monde diplomatique, oktobro 2023.

(2) Legu : Lahouari Addi, "Et l'armée algérienne défit le Hirak", Le Monde diplomatique, aprilo 2025.

franca

de Lakhdar BENCHIBA je 2025-04-03 06:49

Esperanta Retradio

Kiel nia cerbo maljuniĝas

Novaj studaĵoj klarigas al ni kiel nia cerbo maljuniĝas. Ekzistas kunteksto kun la evolucio: Aparte rapide evidente maljuniĝas la areoj kiuj distingas nin de la simioj. En maljuna aĝo ni rimarkas ke ni ne plu estas tiel produktivaj kiel ĝis nun. Nia cerba produktivo malkreskas. Ĝis la aĝo de 25 jaroj la cerbo konstante maturiĝas, ĝi pligrandiĝas kaj disvolviĝas. Poste ĝi malrapide malkreskas. La unuaj maljuniĝaj efektoj tamen nur aperas ekde la aĝo de 50 jaroj. Ankaŭ ĉimpanzoj rimarkas ke ili maljuniĝas. Ili ne plu estas tiel movkapablaj kaj ili bezonas pli da tempo por trovi nutraĵon. Kio nin distingas de la ĉimpanzoj, tio estas niaj kapabloj paroli aŭ fari komplikajn raciajn decidojn. Sed ĝuste tio povas fariĝi nia malbonŝanco ĉe la maljuniĝo.

"Kun intereso ni povis konstati ke ja la similaj areoj maljuniĝas ĉe homoj kaj ĉimpanzoj, sed ke nur ĉe la homoj la plej grandaj maljuniĝaj efektoj estas precize en la areoj kiuj dum la lasta tempo plej multe ŝanĝiĝis", klarigas neŭrosciencisto en la esplorcentro de Jülich en Germanio. En aktuala studaĵo li kaj lia teamo komparis la maljuniĝon de la cerbo de homoj kaj ĉimpanzoj. "La lastaj decidaj disvolviĝoj al la homo do havas sian prezon. Ni per tio ja fariĝas tiel aĝaj, sed tiuj areoj pro tio estas ankaŭ tiel maljuniĝemaj", daŭrigas la sciencisto.

La ekkono apogas la principon "Laste eniris, unue forlasis". La cerbaj areoj, kiuj disvolviĝas kiel lastaj, tiuj ankaŭ malkonstruiĝas kiel unuaj. Al tio apartenas precipe la regiono de la antaŭfrunta kortekso. Ĉi tie ni faras decidojn aŭ solvas problemojn. "Ni povas ja montri relative bone, kiel la cerbo maljuniĝas. Ĉeloj malpliiĝas, okazas malabundiĝo, sed tio okazas pli forte en kelkaj areoj ol en aliaj", diras la sciencisto. Ĉar tiuj areoj estas aparte forte uzataj, povas aperi uziteco, jen la teorio de la esplorista teamo.

Esplorista teamo el Ĉilio provis prognozi helpe de "cerbo-horloĝo", ĉu la homa cerbo maljuniĝas pli rapide, ol ĝia ĥronologia aĝo supozigas. Ĉe tio ili kalkulis per artefarita inteligento la tiel nomatan cerbaĝan truon, do la diferencon de la fakta ĥronologia aĝo kaj de la eltrovita cerba aĝo. Por tio ili prilumigis kiel bone la unuopaj cerboregionoj agas inter si.

Konkrete cerbaĝa truo de dek jaroj signifas ĉe 50-jara persono, ke ties principa cerba produktivo korespondas al tiu de 60-jara persono. Tiel la cerbo de tiu persono estas pli maljuna, ol tio estus antaŭvidita por ties ĥronologia aĝo. Tio povas konduki jam je tiu tempo al malkreskanta cerba produktivo.

La maljuniĝo de la cerbo estas ankaŭ influata de nia vivomaniero. Malpuriĝo de la medio, kulturo, sociekonomiaj kondiĉoj kaj nutriĝo povas plirapidigi aŭ prokrasti nian maljuniĝon. Precipe ĉe homoj en landoj kun pli forta socia malegaleco la cerbo maljuniĝas pli rapide ol en komparaj grupoj el Eŭropo aŭ Azio. 

Precipe ĉe virinoj en landoj kun tre granda seksospecifa socia malegaleco, kiel ekzemple en Latinameriko aŭ en Karibio, la studaĵo el Ĉilio montris pli grandajn diferencojn inter cerba aĝo kaj la fakta aĝo ol viroj en tiuj landoj.

Al la normala maljuniĝa procezo aldoniĝas neŭrodegeneraj malsanoj kiel la Parkinsona, kiuj plirapidigas la maljuniĝon. Ĉe tio la diferenco al la normala maljuniĝo ne estas tiel granda. "La sana maljuniĝo de la cerbo ne estas principe malsama al certaj procezoj de malsanoj, sed ĝi okazas kompreneble multe pli malrapide", diras la germana sciencisto. Laŭ li eblas prokrasti la maljuniĝon iomete. Nome per "sana vivomaniero, nutriĝo, moviĝo kaj sociaj kontaktoj".

de peranto (noreply@blogger.com) je 2025-04-03 06:00

2025-04-02

Neniam milito inter ni

Revuo Esperanto, n-ro 1400 (4), aprila 2025

02/04/2025 La enhavlisto de la aprila kajero: 75 ... Kelkaj demandoj pri strategio 77 ... Esperanto en la Arta Salono de Lomeo 78 ... Fake,Science kaj Profesie tra la mondo: Kompleksaj biologiaj molekuloj donas novan perspektivon 79 ... Abunda scienca...

de neniammilitointerni je 2025-04-02 14:19

Libera Folio

Profesia uzo de Esperanto disvendiĝis amase

En 1992 Petro Chrdle neatendite por si mem fondis eldonejon. En tri jardekoj li eldonis 265 librojn, el kiuj proksimume cent en Esperanto. Pere de lia eldonejo aperis ankaŭ la plej freŝaj versioj de la Biblio kaj la biblieca Plena Ilustrita Vortaro – kaj lia propra libro pri profesia uzo de Esperanto, neatendite furora. Ĵus aperis la lasta el liaj esperantlingvaj eldonaĵoj en Ĉeĥio. Tamen la eldonado ne ĉesos, sed translokiĝos Ameriken.

Petro Chrdle kun la unua kaj lasta esperantlingvaj libroj de la eldonejo KAVA-PECH.

Libera Folio: Donu kelkajn bazajn faktojn pri via eldonejo: kiam ĝi estis fondita, kiuj estis la plej gravaj verkoj en Esperanto, kiujn ĝi eldonis, kaj kiom da verkoj aperis entute en diversaj lingvoj?

Petro Chrdle: – En la jaro 1991 mi fondis Kongresan kaj klerigan agentejon, KAVA-PECH (mallongigo de la kompleta ĉeĥa nomo), kaj venis al mi eĉ ne unu ideo ke mi fariĝu eldonisto. Se tiam ekzistus kvalita cifereca preso, mia samnoma eldonejo ne naskiĝus. Sed tiutempe oni ĉiujn librojn presis ofsete, do la plej multekosta estis la antaŭpresa laboro, kaj la diferenco ĉu presi 50 aŭ 5 000 ekzemplerojn ne estis granda. Sed mi volis, ke miaj eldonaĵoj ekzistu, do estu en katalogoj kaj neforĵeteble en difinitaj bibliotekoj, kaj kiam mi diris al iu eldonejo, ke mi volas mendi ekzemple 150 ekzemplerojn, aŭ ili priridis min aŭ donis al mi astronomian prezon, kiu malebligus organizi la konferencon aŭ kongreson.

– Mia saĝa edzino proponis, ke ni registriĝu kiel eldonejo por ekhavi propran vicon de ISBN-numeroj kaj produktu la prelegkolektojn surgenue per analoga kopiilo kaj mangluado. Tio okazis en 1992, do ekde tiam ekzistas la eldonejo KAVA-PECH. La eldonado de libroj plaĉis al ni (mi kaj mia edzino Stanjo), tial ni komencis eldonadi ankaŭ librojn en Esperanto, nia komuna hobio. Kaj post la forpaso de Stanjo kaj mia pensiiĝo mi forlasis ĉiujn ceterajn aktivadojn kaj restas nura eldonisto.

– Mi posedas eldonejon malgrandan; dum tiuj pli ol 30 jaroj mi eldonis nur 265 librojn, el ili proksimume 100 en Esperanto. Proksimume, ĉar se ni enkalkulus tiujn verkitajn nur parte en Esperanto (lernolibrojn, vortarojn), tiam estas pli ol 100, nekaze preskaŭ 100. Tamen, malgraŭ la eteco de mia eldonejo, ĝi estas enskribita en la ĉeĥa libro de rekordoj kiel la eldonejo, kiu eksportas proprajn eldonaĵojn al plej multe da landoj de la mondo (pruveble 63). Klare, ke tio estas danke al la libroj en Esperanto, kio estas menciita en la libro kaj en la diplomo. Krom tiuj kun propra ISBN mi produktis pli ol 100 laŭmende por aliaj eldonejoj kaj individuoj. Cetere, dum librojn en la ĉeĥa mi plu eldonas, en Esperanto la nombro de eldonaĵoj jam estas definitiva.

En 2012 en traduko de Josef Řebíček aperis la mondfama dramo de Karel Čapek, en kiu la unuan fojon estis uzita la termino “robot” por artefarita inteligenta homsimila estaĵo.

Kial vi ĉesas eldonadi la librojn en Esperanto?

– Pro nekredeble stultaj burokrataĵoj en Ĉeĥio rilate al la internacia komerco (eĉ kiam en ridinde malgrandaj kvantoj). Kaj krome pro miaj tre seriozaj du malsanoj. Antaŭ ol mi feliĉe fuĝis el la ŝovelilo de entombigisto, mi pripensis, kiel mia plej aĝa filino, kiu heredos mian firmaon, freneziĝus, sciante nenion pri internacia komerco kaj ne scipovante Esperanton. Tial mi decidiĝis ne plu agi internacie, kio signifis ne plu zorgi pri Esperanto-libroj.

– Feliĉe, la Esperanto-fako de la eldonejo kontinuos kiel la nove fondita eldonejo Les éditions KAVA-PECH de François Bolduc kun sidejo en Montrealo. Por la eŭropaj mendantoj gravas, ke ĝi havas filion en Budapeŝto, kiun prizorgas Stela Besenyei-Merger. Tial la ĝis nun eldonitaj libroj de KAVA-PECH, transprenitaj, nun troviĝas parte en Montrealo, parte en Budapeŝto.

– Kaze ke oni volas aĉeti la librojn eldonitajn de KAVA-PECH aŭ proponi sian manuskripton kiel aŭtoro aŭ tradukinto, oni turnu sin retpoŝte al la nova eldonejo. Klare, ĉiujn librojn eblas mendi ankaŭ ĉe UEA aŭ pluraj aliaj libroservoj. Grava tiurilata rimarkigo: Antaŭ ol la nova eldonejo havos propran retejon, plu eblas serĉi kaj mendi la librojn ĉe la malnova retejo kaj mi plusendos la mendon.

Kiujn de vi eldonitajn librojn en Esperanto vi konsideras gravaj kaj kial?

– Mi havis la avantaĝon, ke mia kongresa agentejo bone prosperis kaj ke mi estas ulo vivanta modeste. Tial mi havis rimedojn por povi eldonadi ankaŭ librojn, pri kiuj mi sciis, ke ili portos malprofiton, sed ĉe kiuj mi volis, ke ili ekzistu. Kiel profesie teknikisto, mi emfazis la fakan literaturon, kiu ege mankas en Esperanto. Kiel ekzemplojn mi menciu la Ĉeĥan-Esperantan kaj Esperantan-ĉeĥan ĥemian vortaron aŭ prelegkolektojn el la konferencoj KAEST, aŭ mian Profesia uzo de Esperanto kaj ĝiaj specifaj trajtoj.

En 2023 aperis la membiografia verko de Petro Chrdle “Mia vivo kun Esperanto”.

– Ĉe la laste nomita okazis miraklo; ĝi disvendiĝis kaj jam ekzistas tria aktualigita eldono. Sed kiel jam menciite, eldonado fariĝis nia hobio kaj do ni komencis eldonadi ankaŭ beletron inkluzive de poezio. Kiel ĉeĥo mi konsideris grava prezenti la ĉeĥan kulturon, tial mi eldonis ankaŭ klasikaĵojn, ekzemple Aventuroj de la brava soldato Ŝvejk de J. Hašek kaj R.U.R. de K. Čapek (ambaŭ en la serio Oriento-Okcidento de UEA). Sed – mi ŝatas ĉion, kion mi eldonis, alimaniere mi ne estus eldoninta tion.

Kiel evoluis la Esperanta libromerkato dum la jardekoj, dum kiuj vi aktivas? Kiajn pozitivajn kaj negativajn ŝanĝojn vi opinias plej signifaj?

– Mi ne scias, ĉu mi kompetentas respondi tiun demandon, certe multe pli kompetenta estus Ionel Oneț, kiu havas trarigardon kompletan aŭ Aleksander Korĵenkov, kiu perfekte gvidas statistikaĵojn. Sed, surbaze de miaj propraj spertoj (kaj ankaŭ laŭ la eldonkvantoj, kiujn mi produktas laŭmende), daŭre malkreskas la aĉetado de libroj (ne nur esperantaj), kio kondukas al malpli kaj malpli grandaj eldonkvantoj.

– Pozitiva trajto kompare kun miaj komencoj estas sendube la ekzisto de kvalita diĝita presmaniero, kiu ebligas produkti tiujn malgrandajn eldonkvantojn. Kaj kiel ĉefan negativan trajton mi vidas la ĉiam kreskantajn sendokostojn, kiuj foje transpaŝas la prezon de la senditaj libroj. Tradicie plej multajn librojn oni vendas dum aranĝoj, ĉefe post samtema prelego. Sed ofte mi aŭdas, ke por iu ne eblas aĉeti librojn, ĉar jam sen ili la valizo tro pezas, …

Kiel vi vidas la estontecon de la Esperanta libromerkato? Kian signifon en tiu estonteco laŭ vi havos fizikaj libroj kaj fizikaj libroservoj, kiel tiu de UEA?

– En la okdeka jaro de mia vivo mi estas dinosaŭro, kiu ne ŝatas legi sur ekrano kaj ĉiam restos fidela al paperaj libroj. Sed mi komprenas, ke la e-libroj havas multajn avantaĝojn: forfalas sendokostoj kaj forfalas pezigo de valizoj. Do verŝajne ili trovos siajn legantojn kaj deprenos parton de la klientaro por paperaj libroj. Tamen mi kredas, ke la paperaj libroj pluvivos paralele kun ili, same kiel vivas teatro apud filmoj kaj radio kaj televido apud interreto. Tial mi plu konsideras libroservojn, precipe tiun de UEA, kiu ofertas preskaŭ la kompletan disponeblan libraron, tre utilaj kaj subtenindaj.

de Libera Folio je 2025-04-02 10:55

La Balta Ondo

900 aliĝintoj al la kongreso en Brno

uk-110Je la 1a de aprilo 2025 jam 900 personoj el 61 landoj aliĝis al la 110a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazos de la 26a de julio ĝis la 2a de aŭgusto 2025 en Brno, Ĉeĥio. Dum marto aliĝis 122 personoj.
Ĉi tiu nombro estas je 21 personoj pli granda ol tiu de la 108a UK en Torino, kiu okazis somere 2023; tiam je la 1a de aprilo la aliĝstatistiko montris 879 aliĝintojn el 55 landoj. Probable, ankaŭ al Brno ĉi-somere venos pli ol mil esperantistoj.

Plej multaj jamaj kongresanoj estas el Germanio – 102 personoj. Vidu la liston de la landoj kun pli ol 25 aliĝintoj:

102 Germanio
94 Ĉeĥio
90 Pollando
72 Francio
34 Koreio
33 Ĉinio
33 Hungario
30 Brazilo
26 Hispanio
26 Italio

La 31an de marto finiĝis la dua aliĝperiodo. Ekde la 1a de aprilo validas la tria aliĝtarifo; por la t. n. A-landoj: 290 eŭroj por individuaj membroj de UEA kaj 360 eŭroj por ne individuaj membroj. Aliĝu rete ĉe https://uea.org/kongresoj/alighilo.

AlKo

Ĉi tiu artikolo aperis en la marta (printempa) eldono de La Ondo de Esperanto (2025).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2025, №1 (323).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2025/04/brno-16/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2025 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2023 kaj 2024. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post 900 aliĝintoj al la kongreso en Brno appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2025-04-02 09:31

Esperanta Retradio

Tezeo - greka mito

Tiun ĉi grekan miton prilaboris kaj produktis Jarka Malá el Ĉeĥio

Egeo, filo de la reĝo de Ateno, antaŭ kelkaj jaroj ekvagis monden kaj ne revenis. Kiam Ateno estis minacata de milito, la maljuna reĝo elsendis heroldojn, por ke ili serĉu la filon.

Sekvante la spurojn de la heroaĵoj de Egeo, ili venis en fremdan reĝan regnon, kie la filo de la atena reĝo geedziĝis kun reĝa filino. Al la juna paro naskiĝis post ne longa tempo filo, kiun ili nomis Tezeo.
   
Egeo regalis la heroldojn kaj post la manĝo li demandis ilin, kial ili venis.
   
„Egeo,“ ili diris, „via hejma urbo estas minacata de milito. Via patro estas jam maljuna kaj ne plu kapablas elteni la penojn de milito. Li petas vin reveni kaj konduki la atenanojn al la venko.“
   
Egeo malgajiĝis, sed li ne povis rifuzi la deziron de la reĝo. Antaŭ iri sur la ŝipon, li levis ĉe la bordo grandan ŝtonblokon kaj enfosis sub ĝin sian glavon kaj siajn ŝuojn. Poste li parolis al sia edzino: „Mi ne scias, kiom longe la milito en Ateno retenos min, kaj kiam ni nin revidos. Se mi ne revenos, antaŭ ol nia filo Tezeo estos plenkreskinta, tiukaze konduku lin al tiu ŝtono. Se li havos sufiĉe da forto por levi la ŝtonon kaj preni la glavon kaj la ŝuojn, li sekvu min al Ateno.“
   
Egeo adiaŭis de la edzino kaj de la filo kaj baldaŭ la velo malaperis post la horizonto.
   
Pasis tagoj kaj jaroj. Tezeo plenkreskiĝis ĉe sia patrino en la reĝa palaco. Li ekzercis sian menson kaj siajn fortojn kaj kiam li estis jam granda kaj forta, la patrino kondukis lin al tiu ŝtono, sub kiu troviĝis la glavo kaj ŝuoj de la patro.
   
„Se vi povos levi la ŝtonon“, diris la patrino, „mi ĝojos havi tian fortan filon kaj malgajos, ĉar ni disiĝos.“
   
Tezeo firme starigis sin sur la sablo kaj forŝovis la ŝtonon. Li surmetis la ŝuojn, kroĉis la glavon al sia zono kaj reiris kun sia afliktita patrino en la burgon por pretigi sin por la vojaĝo al la patro.     La patrino insiste konsilis al li uzi la marvojon al Ateno, ĉar la vojo trans la montojn estas tro danĝera kaj rabistoj kaj sovaĝaj bestoj svarmas en la arbaro. Sed Tezeo ne lasis konvinki sin.
   
„Kion mia patro dirus“, li obĵetis, „se li ekscius, ke mi elektis la pli facilan vojon!“
   
Li sopiris heroajn agojn en la maniero de Heraklo. Tial li survojiĝis surpiede kaj sola al Ateno. La vojo kondukis tra montoplena regiono, trans rokojn kaj tra densaj arbaroj. Je kurbiĝo de la arbara vojo embuskis en la vepro terura rabisto.
   
Li rabatakis la migrantojn per ferokovrita klabo. Ankaŭ sur Tezeon li ĵetiĝis el sia kaŝejo.
   
„Vi venas ĝustatempe“, vokis Tezeo, „via klabo plaĉas al mi. Mi purigos per ĝi la regionon de tiaj sentaŭguloj kiel vi.“
   
Li levis la glavon, evitis la baton de la rabisto kaj traboris lin. La klabon li prenis al si. En la vaste etendiĝantaj arbaroj kaj montaj solecejoj li renkontis ankoraŭ kelkajn aliajn rabistojn kaj mortbatis ĉiujn. Se la glavo ne sufiĉis al li, li prenis kiel Heraklo la klabon. Ĉie tie la homoj elspiris malŝarĝite. Ili denove povis vojaĝi senmoleste sen devi timi rabatakojn.
   
Sed la plej terura renkonto ankoraŭ atendis Tezeon. La lasta rabisto sur la vojo al Ateno estis la rabisto Prokrusto.
   
Li ne ĵetiĝis kriante kaj armite sur pacemajn migrantojn, sed invitis ilin ĝentile en sian domon. Ankaŭ Tezeon li afable ridete invitis ripozi de longa migrado. Li petis lin veni al la manĝotablo kaj regalis lin per manĝo kaj trinkaĵo.
   
Post la manĝo diris Prokrusto: „Vi estas laca, migranto, sekvu min, la lito vin jam atendas.“
   
Li havis du litojn, malgrandan kaj grandan. Al la migranto li donis ĉiufoje tiun liton, kiu ne konvenis al la migranto. Grandulojn li kuŝigis sur la malgrandan liton, malgrandulojn li metis sur la grandan.    
De la granduloj li mallongigis per hakilo la membrojn, de la malgranduloj li etendis la membrojn per martelado. Tiel li turmentis ilin, ĝis ili eligis sian animon.
   
La grandan Tezeon la giganto volis devigi sur la malgrandan liton. Sed Tezeo ekkonis, kiun sorton Prokrusto volas havigi al li, kaj agis pli rapide ol la giganto. Li ĵetis lin sur la malgrandan liton kaj detranĉis per unu bato de la glavo ties kapon.
   
Poste neniu danĝero plu minacis lin. Baldaŭ li paŝis tra la urba pordego de Ateno. Li promenis tra la stratoj kaj vizitis la pompajn konstruaĵojn. La homoj, kiuj renkontis lin, rigardis siaflanke lian polvokovritan figuron, lian sunbrunigitan vizaĝon kaj lian longan hararon. Ili miris pri lia grandega klabo, kaj masonistoj, kiuj laboris je la templo de Apolono, komencis moki lin. Tezeo ne respondis. Silente li eljungis la bovojn de ĉaro staranta antaŭ la templo kaj ĵetis ilin sur la mokantojn je la skafaldo. Ĉiuj, kiuj vidis tion, silentiĝis pro miro.
   
Antaŭ la reĝa palaco viglis. Aroj de ekscititaj viroj grumble diskutis kontraŭ la reĝo Egeo. Estis denove veninta la tago, kiam la atenanoj sendu oferdone sep junulojn kaj sep virgulinojn al Kreto por la Minotaŭro. Tio estis la sanga tributo, kiun la reĝo de Kreto postulis.
   
Iam oni aranĝis en Ateno festajn ludojn kaj konkursojn. La reĝo de Kreto, Minoo, sendis tiam sian filon por tio. Tiu venkis ĉiujn atenanojn kaj kolerigis tiel la reĝon Egeo. Egeo inside murdigis la reĝan filon, kaj inter Kreto kaj Ateno ekfuriozis kruela milito. Minoo velis kun sia tuta floto al la atena bordo, dezertigis la landon kaj venkis la atenanojn. De tiam la atenanoj en ĉiu naŭa jaro devis liveri sep junulojn kaj sep virgulinojn al Kreto. Minoo enfermigis ilin en la labirinton, kie la monstra Minotaŭro voris ilin. Tio estis la sanga tributo al la reĝo de Kreto.
   
La atenanoj indignis pri reĝo Egeo, ĉar li ne defendis sin kontraŭ tia  terura tributo. „Por kio li defendu sin“, incitis kelkaj viroj la maltrankvilon, „lin tio ja ne koncernas. Estas infanoj niaj, kiuj iradas en la morton, ne liaj. Li ne havas infanojn, kaj tial ankaŭ ne komprenas nian doloron.“
   
Ili indigniĝis, sed ili lotumis samtempe, kiu estu sendita al Kreto. Tiuj, kiuj bonŝancis, ne plu miksiĝis en la kverelon. Sed la lotumitoj eklarmis.
   
Tezeo miksiĝis inter la bruantan amason kaj aŭskultis ĉion. Poste li anonciĝis ĉe la reĝo. Egeo akceptis sian filon kiel fremdulon kaj ne ekkonis lin.
   
„Fremdulo, vi venis en malgaja momento al ni“. Tiel li akceptis Tezeon. „Vi venas ŝajne el granda malproksimo kaj ne scias pri nia malfeliĉo. Alikaze vi certe prefere preterirus la urbon en granda distanco.“
   
„Mi venis, reĝo, efektive el granda malproksimo,“ diris Tezeo, „mi scias pri via aflikto kaj volonte helpus al vi. Mi intencas iri kun la viktimoj, kiujn vi sendos al tiu Minotaŭro, kiel unu el ili. Promesu plenumi mian deziron, kio ajn okazos.“
   
Surprizite rigardis Egeo Tezeon: „Vi volas libervole iri kun la viktimoj, ĉu? Kiu vi estas, ke vi ne timas perdi vian vivon?“
   
„Perdos la vivon Minotaŭro, ne mi“, diris Tezeo aŭdace. „Promesu al mi plenumi la deziron kaj mi diros al vi, kiu mi estas.“
   
Kiel en sonĝo konsentis Egeo. Poste Tezeo montris al la reĝo la glavon kaj la ŝuojn. La okuloj de Egeo plenigis sin per larmoj kaj li disetendis la brakojn.
   
„Apenaŭ mi revidis mian filon“, li lamentis, „mi perdu lin denove, ĉu?“ Sed sian reĝan promeson li ne povis rompi.
   
Tuta Ateno kvazaŭ susuradis de la novaĵo, kiel arbofolioj pro blovanta vento, ke en la palaco aperis neatendite la reĝofilo Tezeo, kiu intencas mortbati Minotaŭron. Oni interparolis plu pri nenio alia.
   
Homamaso akompanis la lotumitajn virgulinojn kaj junulojn al la haveno. Inoj kisis la armilojn de Tezeo kaj la viroj jubilis entuziasme al li. Egeo disiĝis nur tre malvolonte de Tezeo. Li parolis al li: „Mi estas jam maljuna kaj maljunuloj estas senpaciencaj kiel infanoj. Tial mi ordonis kunporti ankaŭ blankan velon sur la ŝipon. Vi veturos kiel ĉiam kun nigra velo, sed se vi sukcesos mortigi Minotaŭron, hisu la blankan velon. Mi tiam jam de malproksime vidos, ĉu mi povos ĝoji pri la venko.“
   
La ŝipo ekveturis kaj la popolo kun la reĝo reiris en la urbon. En ĉiuj kreskis la espero kaj malpliiĝis la disiga doloro.
   
En Kreto atendis jam reĝo Minoo kun sia sekvantaro la ŝipon el Ateno. La ŝipo kun la nigra velo enveturis en la havenon kaj sep junulinoj kaj sep junuloj, inter ili Tezeo, elgrimpis teren. La juna heroo de la aliaj atenanoj diferencis per sia alta kresko kaj sia fiera rigardo. Eĉ Minoo vidis lin kun plaĉo.
   
Tezeo rigardis rekte al lia vizaĝo kaj parolis: „Ne pensu, reĝo, ke mi venis por servi al Minotaŭro kiel voraĵo. Mi venis por mortigi la monstron kaj por liberigi la hejmlandon de la terura tributo.“
   
La reĝo subigis sian ridadon: „Se vi estos tiel kuraĝa kiel laŭ viaj vortoj, vi eble povos sukcesi pri tio. Se vi mortigos Minotaŭron, mi donacos al vi kaj al viaj gekunuloj la liberon kaj rezignos pri la tributo de Ateno.“
   
La reĝidino Ariadno, staris en la akompanantaro kaj aŭskultis ensorĉite. Ŝi ne povis lasi la okulojn de la alte kreskinta heroo. Li jam delonge estis foririnta kaj malaperinta el ŝia rigardo, sed lia bildo ne forlasis ŝin. Ŝi bedaŭris lin kaj sciis, ke li iros sen ŝia helpo rekte morten.
   
La deziro savi Tezeon forpelis Ariadnon nokte el la lito. Ŝi ŝteliris tra la kvieta palaco al la karcero, en kiu la heroo kun siaj kunuloj atendis la matenon. Ĉiuj kuŝis en maltrankvila dormo, nur Tezeo ne dormis. Ariadno malfermis sekretan pordon kaj vokis mallaŭte la heroon, kiu estis absorbita en pensojn. Tezeo esperis helpon de dio, sed anstataŭ dio venis juna bela junulino al li por helpo.
   
„Mi scias, ke vi volas mortigi Minotaŭron,“ haste flustris Ariadno, „sed sola vi apenaŭ sukcesos pri tio. Mi kunprenis al vi fadenbulon. Se vi paŝos en la labirinton, ligu la finaĵon de la fadenbulo al kolono kaj disvolvu dum la irado la fadenon. Minotaŭron vi ne povos mortigi per kutima feraĵo. Tial mi kunprenis sorĉoglavon al vi. Se vi venkos sukcese en la batalo, vi trovos la vojon reen laŭ la disvolvita fadeno.“
   
Tezeo volis danki al Ariadno, sed la reĝidino malaperis en la tenebro de la nokto. Se li ne tenus la glavon kaj la bulon ĉemane, li pensus, ke ĉio estas sonĝo.
   
Sekvamatene la gardistoj malfermis la prizonpordon kaj elpelis la junajn atenanojn eksteren al la labirinto. La junuloj pendigis la kapojn, la junulinoj ploris. Nur Tezeo paŝis kun alte levita kapo kaj kuraĝigis la aliajn per siaj vortoj. Sub la vesto li kaŝis la sorĉoglavon kaj la fadenbulon de Ariadno.
   
Ili paŝis en la labirinton plenan de kruciĝantaj irejoj, de tenebraj kavernoj kaj kaose interplektitaj haloj. Tezeo ordonis, ke liaj samlandanoj restadu proksime de la elirejo kaj survojiĝis mem al Minotaŭro. Je la unua kolono li fiksis la fadenon kaj disvolvis dum la irado la bulon. La etendita konstruaĵo de Dedalo estis kvieta kiel tombo. Tezeo palpe paŝis tra malhelaj irejoj kaj ekterurigitaj vespertoj batadis per siaj flugiloj lian kapon. Li trapaŝis halojn, kies muroj en plena suno ardis, kaj li iris en malsekajn kavernojn, el kiuj penetris la odoro de ŝimo kaj putraĵo. Ĉie estis kvieto, nur musoj ĉeokaze preterhastis survoje kaj rampante kaŝis sin en siaj truoj kontraŭ la heroo, araneoj fuĝis el siaj disŝiritaj retoj. Tezeo viŝis la ŝviton de la frunto kaj paŝis en longan irejon. La suno radiis sur lin kaj prilumis makulojn de sekigita sango sur la muroj. Subite disŝiris tondranta muĝado la kvieton.
   
Tezeo prenis la sorĉoglavon kaj iris renkonte al la muĝado. La muĝado plifortiĝis, ĝi similis la muĝadon de ŝtorme vipata maro kaj longe etenditan tondradon. La kolonoj en la irejoj tremis kiel en ŝtormo. Post kurbiĝo de la irejo Tezeo ekvidis Minotaŭron.   

Li staris super monto da paligitaj ostoj kaj skuadis sian gigantan taŭrokapon. Ĝia korpo estis homa, sed grandega. El liaj nazotruoj ĵetiĝis flavaj kaj verdaj flamoj kaj el lia buŝego venena spiro. Li etendis siajn gigantajn vilajn brakojn al Tezeo por frakasi lin. Tezeo saltis flanken kaj la monstro turniĝis plumpe al li. Fulmrapide la heroo puŝis la sorĉoglavon en ĝin kaj trafis Minotaŭron rekte en la koron.
   
La tero tondris, kiam la monstro renversiĝis kaj fosiĝis en la argilan grundon. La eĥo de la falo aŭdiĝis en ĉiuj irejoj, kavernoj kaj haloj. Ankaŭ la virgulinoj kaj junuloj, kiuj venis kun Tezeo en la labirinton, aŭdis ĝin. „Nun Minotaŭro atakis Tezeon kaj mortigis lin“, ili diris timoplene. Malgaje ili atendis sian propran finon.
   
Intertempe palpis sin Tezeo tra la malhelaj ireoj reen al la elirejo. Atente li iris laŭ la fadeno de Ariadno kaj sekure atingis la kunulojn. Ili ĉirkaŭbrakis lin kaj ĝojigite kisis lian vizaĝon kaj liajn manojn. Jen aperis antaŭ ili Ariadno kvazaŭ kreskinta el la tero.
   
„Rapide, sekvu min“, ŝi vokis, „mia patro eksciis, ke mi helpis al vi, li koleras kaj ne volas plenumi sian promeson. Antaŭ ol li elsendos siajn sbirojn al vi, ni fuĝos al la bordo kaj grimpos sur vian ŝipon.“
   
Ili postkuris Ariadnon. Ŝi kondukis ilin el la labirinto eksteren sur vojo, kiun konis nur ŝi. La vojo kondukis al la mara bordo kaj al la ŝipo de la atenanoj. Antaŭ ol reĝo Minoo ekkonis, kio okazis, la ŝipo de Tezeo jam tiom malproksimis, ke sukcesa persekuto eĉ ne penseblis plu.
   
Ili interrompis sian veturon nur ĉe la insulo Nakso. Tie ili eliris, prenis trinkakvon, manĝis kaj ripozis. Ariadno endormiĝis kaj havis viglan sonĝon. Aperis al ŝi la dio Dionizo kaj ordonis al ŝi resti sur la insulo. La sorto elektis ŝin kiel edzinon de li.
   
Ariadno obeis al la dio Dionizo, kaj kiam la atenanoj denove iris sur sian ŝipon, ŝi rifuzis veturi kun ili. Tezeo ne kuraĝis kontraŭstari la volon de la dio kaj postlasis Ariadnon sur Nakso.   
   
Li kaj la aliaj malĝojis, ke Ariadno ne veturis kun ili al Ateno kaj pro sia malgajo ili forgesis la deziron de la reĝo Egeo. Ili ne ŝanĝis la nigrajn velojn kontraŭ la blankajn.
   
Senpacience atendis Egeo la alvenon de la ŝipo kaj la haveno estis plena de ekscititaj homoj. Fine ĉe la horizonto aperis la ŝipo, proksimiĝis kaj jam oni povis vidi la velon. Kiam Egeo ekvidis la funebran koloron ĉe la masto, li malesperiĝinte ĵetiĝis de la alta bordo en la maron kaj la ondoj super li fermiĝis.
   
Tezeo, la venkinto, redonis la savitajn junulojn kaj la virgulinojn al ties gepatroj, sed sian patron li ne revidis. Kiam la maro portis la mortan reĝon al la bordo, Tezeo solene entombigis lin kaj fondis je lia memoro feston, kiu la posteulojn memorigu pri la malĝoja-ĝoja okazaĵo de la heroa veturo de Tezeo. La maro, en kiu la reĝo trovis la morton de tiam estas nomata laŭ li Egea Maro.
   
La tuta popolo ĝojis, kiam Tezeo sidiĝis sur la malplenan tronon kaj fariĝis la reĝo de Ateno. Li regis ne nur per la glavo, sed ankaŭ per prudento. La legendo rakontas, ke li unuigis la komunumon kaj donis novajn leĝojn al sia hejmlando. Oni asertas, ke li limigis sian reĝan potencon kaj interkonsiliĝis kun konsilio el la plej saĝaj kaj plej noblaj viroj de l‘ lando.
   
Tiel la heroo Tezeo liberigis sian hejmlandon kaj metis liberon kaj juron sur firman bazon.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2025-04-02 06:00

2025-04-01

La Balta Ondo

Esperantaj jubileoj kaj memordatoj en aprilo 2025

aprilo

Jubileas en aprilo Sten Johansson (75 jaroj), Peter Zilvar (75) kaj Jacques Le Puil (85). Ni gratulas kaj bondeziras!

1. Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Sten Johansson (Júhanson, 1950-1966- ), sveda urbadministreja oficisto, verkisto kaj esperantisto; redaktoro de la junulara revueto “Kvinpinto” (1969-71), plurfoja premiito en la Belartaj Konkursoj de UEA, kreinto de la literatura retejo OLE (http://literaturo.esperanto.net); aŭtoro de 29 libroj en Esperanto kaj de kvar en la sveda lingvo; tradukinto de 21 libroj el la sveda en Esperanton kaj de novelaro (24 verkoj) el Esperanto en la svedan; laŭreato de la Diplomo de UEA pri Elstara Arta Agado (2014), laŭreato de la premio de la fondaĵo Grabowski (2018), laŭreato de la Laŭro de la Akademio (2022) pro la romano “Sesdek ok”; lia krimromano “Memor’ mortiga” (2003) ricevis la premion La Verko de la Jaro 2004.
• Legu pli en la retejo OLE http://literaturo.esperanto.net/autor/johansson.html.

3. Antaŭ 120 jaroj naskiĝis Georgij Nikolajeviĉ Teterin (Тетерин, 1905-1921-1972), sovetunia inĝeniero kaj superlerneja instruisto de radiokomunikado kaj aktiva esperantisto; unu el la refondintoj de la Esperanto-movado en Peterburgo meze de la 1950aj jaroj, prezidanto de la Leningrada Esperanto-Klubo, kunaŭtoro (kun Z. Semjonova) de lernolibro de Esperanto (1958).

11. Antaŭ 40 jaroj mortis Vilho Setälä (1892-1906-1985), pioniro de la finnlanda fotoarto, kreinto de la finnlingva fotoleksiko, kaj la plej konata finna esperantisto; sekretario (1918-22) kaj prezidanto (1955-65) de Esperanto-Asocio de Finnlando, ĝenerala sekretario de la 14a UK (Helsinko, 1922), fondinto kaj redaktoro de “Esperanta Finnlando” (1918-73, kun paŭzoj); komitatano de UEA (1920-63), membro de la Akademio de Esperanto (1930-85); aŭtoro de pluraj vortaroj, lernolibroj kaj libroj en/pri Esperanto inkluzive de la finna-Esperanta vortaro (1923) kun pli ol 30 mil kapvortoj kaj lernolibro “Privilegia vojo al lingvoscio: Esperanto” kun kvar internaciaj, tri finnaj kaj du svedaj eldonoj; honora membro de UEA (1933), honora prezidanto de EAF (1979).
• Legu pli en la enciklopedio “Nia Diligenta Kolegaro” (p. 255-257).

12. Antaŭ 90 jaroj naskiĝis Erich-Dieter Krause (1935-1947-2023), germana lingvisto, leksikografo kaj esperantisto; aŭtoro de Esperantaj vortaroj, laste de la 1679-paĝa “Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto” (2007), 1512-paĝa “Vollständiges Wörterbuch Esperanto-Deutsch in zwei Bänden” (2018) kaj 2511-paĝa “Vollständiges Wörterbuch Deutsch-Esperanto in drei Bänden” (2023); membro de la Akademio de Esperanto (1986-2023).

14. Antaŭ 135 jaroj naskiĝis Stanisław Karolczyk (1890-1907-1965), pola oficisto kaj esperantisto, konata en Esperanto kiel Eska, refondinto, eldonanto kaj redaktoro de “Pola Esperantisto” (1922-26), kelkatempa prezidanto de Pola Esperantista Societo; tradukinto de pluraj polaj beletraĵoj kaj unu el la du aŭtoroj (kun S. Braun) de la poemaro “Unuaj agordoj” (1912); membro de la Akademio de Esperanto (1948-53).

14. Antaŭ 108 jaroj mortis Lazarj Markoviĉ “Ludoviko” Zamenhof (Заменгоф, 1859-1887-1917), ruslanda juda okulkuracisto, aŭtoro de la unua lernolibro de Esperanto (1887) kaj de aliaj lerniloj, tradukinto de pluraj beletraĵoj kaj de la Malnova Testamento, redaktoro de la unua Esperanto-gazeto “(La) Esperantisto” (1889-95), fondinto de la religia-etika doktrino homaranismo.
• Legu pli en la enciklopedio “Nia Diligenta Kolegaro” (p. 304-306). Pri la lastaj jaroj de Zamenhof legu en la artikolo “Ho, mia kor’, ne batu maltrankvile…” de Aleksander Korĵenkov https://sezonoj.ru/2021/04/zamenhof-26.

19. Antaŭ 160 jaroj naskiĝis Aleksandr Andrejeviĉ Saĥarov (Сахаров, 1865-1904-1942/43), impostoficisto, instruisto kaj esperantisto; la unua profesia esperantisto en Ruslando, fondinto de la librejo (vendejo kaj eldonejo) Esperanto (1907) kaj de la gazeto “La Ondo de Esperanto”, kiun li eldonis kaj (kun)redaktis (1909-17); kompilinto de ses didaktikaj libr(et)oj (lernolibro, du vortaroj, ŝlosilo, frazlibro kaj krestomatio), kiuj en 1916 aperis kiel 448-paĝa volumo “Весь язык Эсперанто” (La tuta lingvo Esperanto), aŭtoro de la satira novelo “Superforta ambicio” (1913) kaj de “Rememoroj de centprocenta esperantisto” (posteume, 1993).
• Legu pli en la enciklopedio “Nia Diligenta Kolegaro” (p. 246-247).

19. Antaŭ 100 jaroj la unua Internacia Kongreso de Radio-Amatoroj (Parizo, 1925) akceptis Esperanton kiel sian internacian helplingvon apud la uzataj naciaj lingvoj kaj rekomendis al la radio-amatoroj studi kaj uzi Esperanton.

20. Antaŭ 15 jaroj mortis Duilio Magnani (1928-1969-2010), itala romkatolika pastro kaj esperantisto; prezidanto de Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista (IKUE, 1979-95), fondinto de Centro Esperantista Rimina – Ekumena kaj Solidara (2004) por agado en malriĉaj landoj, iniciatinto de mozaikoj kun Esperanto-skribaĵoj en la preĝejo de S-taj Johano kaj Paŭlo en Rimini, kiun oni neoficiale nomas Katedralo de esperantistoj; aŭtoro de la ilustrita libro “Paroĥa preĝejo de sanktaj Johano kaj Paŭlo en Rimini” (2001); honora prezidanto de IKUE (1995), honora membro de UEA (2005), laŭreato de la premio Deguĉi (2007).
• Legu pli en la enciklopedio “Nia Diligenta Kolegaro” (p. 187-188).

23. Antaŭ 145 jaroj naskiĝis Aleksandr Aleksejeviĉ Postnikov (Поcтников, 1880–1907-1925), rusa oficiro kaj esperantisto; propagandisto de Esperanto, kunfondinto (1908) kaj prezidanto (1909-11) de Ruslanda Esperantista Ligo fermita post lia aresto, refondinto kaj eldonanto de “Ruslanda Esperantisto” (1909-10), ĉeforganizinto de la unua Ruslanda Esperanto-Kongreso (Peterburgo, 1910), fondinto de Universala Ligo (1910).
• Legu pli en la enciklopedio “Nia Diligenta Kolegaro” (p. 233-234).

25. Antaŭ 20 jaroj mortis Itô Kanzi (1918-1959-2005), japana eldonisto kaj esperantisto, aŭtoro de okvoluma japanlingva romano pri Zamenhof (1967-83); kolektinta kaj editorinta kun la pseŭdonimo Ludovikito verkojn kaj tradukojn de Zamenhof, aliajn tiutempajn dokumentojn, presaĵojn kaj leterojn kadre de la 58-voluma serio; honora membro de UEA (1990), laŭreato de la Esperanto-Kulturpremio de la urbo Aalen kaj FAME-Fondaĵo (1991).
• Legu pli en la enciklopedio “Nia Diligenta Kolegaro” (p. 139-140).

25. Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Peter Zilvar (1950-1972- ), germana administranto, asekuristo kaj esperantisto; gvidanto de GEA-Filio por Klerigado kaj Kulturo = Esperanto-Centro Herzberg / Interkultura Centro Herzberg (ICH) ekde ĝia fondo en 2004; ekde la proklamo de Herzberg am Harz kiel “la Esperanto-urbo” kunordiganto de la varia por kaj per-Esperanta agado en la urbo; aŭtoro de centoj da priesperantaj artikoloj kaj de du libroj en Esperanto; honora membro de GEA (2008), la Esperantisto de la Jaro 2007.
• Legu pli en la enciklopedio “Nia Diligenta Kolegaro” (p. 307-308).

27. Antaŭ 40 jaroj mortis Lajos Kökény (1897-1919-1985), hungara instruisto, stenografo kaj esperantisto, prezidanto de Hungarlanda Esperanto-Societo (1941-47); redaktoro de “Hungara Heroldo” (1928-30, 1935-36), “Hungara Vivo” (1961-68) kaj “Hungara Esperantisto” (1971-73), redaktoro de la duvoluma “Enciklopedio de Esperanto” (1934-35); aŭtoro de kelkaj libroj en/pri Esperanto; honora prezidanto de Hungara Esperanto-Asocio (1978), honora membro de UEA (1980).
• Legu pli en la enciklopedio “Nia Diligenta Kolegaro” (p. 157-159).

28. Antaŭ 85 jaroj naskiĝis Jacques Le Puil (1940-1958- ), franca diversprofesiulo, kantisto kaj esperantisto, konata en Esperanto kiel Ĵak Le Puil kaj Ĵak Lepŭil’; ofta koncertanto en Esperantaj kongresoj kaj renkontiĝoj, kantisto kaj muzikisto en ses muzikaj albumoj (“Danĝera ul’”, 1977; “Revenas mi”, 1984; “De Pont-Aven al Varsovi’”, 1985; “Ne donu tro”, 1994; “Mi estas”, 2004; “Sen elizi’”, 2014); kunfondinto (1976) kaj ĝisnuna redaktoro de “La KancerKliniko;” ĉefredaktoro de “Grand dictionnaire français-espéranto” (kun J.-P. Danvy k. a., 1992), tradukinto de pluraj libroj; laŭreato de la premio de OSIEK (2007) kaj de la Diplomo de UEA pri Elstara Arta Agado (2015).
• Legu pli en la enciklopedio “Nia Diligenta Kolegaro” (p. 175-177).

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu listo de jubileoj por aprilo 2025, kompilita de Aleksander Korĵenkov, aperis en la marta (printempa) eldono de La Ondo de Esperanto (2025).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2025, №1 (323).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2025/04/aprilo-9/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2025 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2023 kaj 2024. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Esperantaj jubileoj kaj memordatoj en aprilo 2025 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2025-04-01 11:10

Neniam milito inter ni

Gronlando: la loĝantaro maltrankviliĝas pro la projekto de Donald Trump

Christian Klindt Soelbeck/Ritzau Scanpix/via Reuters 31/03/2025 Bildo: NI NE ESTAS AĈETEBLAJ La vizito de la usona vicprezidento kaj ties edzino en Gronlandon ne estis aprezita de la loĝantoj de la arkta zono. La surlokanoj maltrankviliĝas pro sia sendependeco....

de neniammilitointerni je 2025-04-01 08:22

Esperanta Retradio

Medicinistaj preĝoj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

Antaŭ nelonga tempo la konata medicinretejo medscape.com publikigis kuriozan raporton de usona kuracisto pri malsano okazinta al lia propra edzino. Al ŝi subite aperis haŭtinflamo sur la vizaĝo, kiu estis ĝena kaj maltrankviliga. Ĉar ŝia edzo estis deĵoranta en hospitalo, sen ebleco tuj eliri, tial ŝi devis konsulti alian kuraciston, tute sola. Fakte ŝi vizitis kuracistinon, kiun ŝi antaŭe neniam konis.

Reveninte hejmen, ŝi raportis al sia edzo, ke la doktorino atenteme kaj zorge aŭdis kaj ekzamenis ŝin, petis sangotestojn, trankviligis ŝin pri la nedanĝereco de la haŭtproblemo, kaj fine preskribis kontraŭalergian medikamenton, kiu ne kaŭzos dormemon. Nome, la pacientino estis tute kontenta pri la maniero, kiel ŝi estis flegita. Fine de la konsulto, la doktorino demandis: “Ĉu mi rajtas preĝi por vi?”

La pacientino iom surpriziĝis, sed ĉar ŝi estas katoliko, ŝi konsentis. La kuracistino tiam malsuprenklinis la kapon kaj eldiris nelongan preĝon al Jesuo, kaj tiel finiĝis la vizito.
 
Veninte hejmen, ŝi ĉion raportis al sia edzo, kiu surpriziĝis multe pli forte ol ŝi mem. 

Jen kiel li priskribis sian reagon:

“Mi estis ŝokita. Mia tuja reago estis, ke la afero estis nekonvena, eĉ konsterna. Ĉu tiu kuracisto pensas, ke preĝo estis necesa? Ĉu ŝi kredas, ke ŝiaj preĝoj estas tiel efikaj, ke ili influas la rezulton? (...) Al mi neniam venus en la kapon la ideo proponi preĝon al paciento, kiu ne troviĝas ĉe la situacio de baldaŭa morto. La Hipokrata Ĵuro aludas al diversaj diaĵoj, sed nenion diras pri preĝado kiel parto de pacientozorgado. (...) Preĝado por pacientoj estis prefere rezervita al la hospitala sacerdoto aŭ alia religiulo. Cetere, mia edzino bone resaniĝis, sed mi ne estas certa, ĉu pro la preĝo!”

Post ĉi tiu interesa raporto, la retejo proponis al la legantoj kelkajn demandojn pri tiu temo. Unu el tiuj demandoj tekstis jene:
“Ĉu iam okazis, ke iu kuracisto / klinikisto proponis preĝi por vi aŭ por via familio?”
“Jes” — respondis 40 procentoj el la homoj. 

Oni konkludas, ke en Usono, preĝado proponata de kuracistoj ne estas tre malofta okazaĵo!

En la jaro 2023, tiu sama retejo publikigis enketon faritan inter kuracistoj, pri tiu sama temo. Unu el la konkludoj estis tiam, ke 69 procentoj el la kuracistoj havas ian spiritecan aŭ religian praktikadon.

En Brazilo, la Federacia Medicin-Konsilantaro antaŭ nelonge anoncis la kreon de komitato kun la specifa celo taksi studojn por kompreni, kiel religiemo, fido kaj spiriteco povas influi la evoluon de pacientoj kaj la preventadon de malsanoj. Medicinistoj de pluraj fakoj partoprenos la komitaton. 

Rilate la raporton montritan en la komenco de ĉi tiu artikolo, ŝajnas, ke la malnova rifuzo, flanke de medicinistoj, koncerne spiritecajn kredojn, lastatempe iom mildiĝas. 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2025-04-01 06:00

Le Monde diplomatique en Esperanto

La internacio de cenzuristoj

Stranga alianco ekformiĝas. Ja ne tiu de "malbono" en kiu ariĝas la "malamikoj" de Okcidento. Nek tiu de S-ro Donald Trump ĝis S-ro Vladimir Putin. Sed pli vasta alianco, tiel laŭmoda kiel miskonata : la internacio de cenzuristoj, en kiu flankalflanke troviĝas aŭtokratoj, demokratoj kaj burokratoj.

Silentigita de la retaj sociaj retejoj ĉe la fino de sia unua mandato, S-ro Trump promesis restarigi esprimliberecon en Usono. Li vigligis siajn subtenantojn, kies opinioj, ofte ekcesaj, estis peladitaj en universitataj kampusoj kaj sociaj retoj. Ses tagojn post sia dua enposteniĝo, li malpermesis al la usona aerarmeo instrui la historion de la nigrulaj aviadistoj dum la dua mondmilito. Tri tagojn poste, dum iuj vortoj malaperas en la retejoj de administracioj (diverseco, ekskluzivado, genro, soci-ekonomika, subreprezentita ... ), dekreto celas la fremdajn studentojn, kiuj montras sian subtenon al la palestinanoj, egaligitan al "subteno al ĝihado". "Ni trovos vin kaj ni forpelos vin" minacas Blanka Domo. De tiam, la polico arestis studenton de la universitato Columbia, S-ron Mahmoud Khalil.

Tiu silentigo trafas ankaŭ Eŭropon. En Francio, du cent famaj reprezentantoj de la liberala burĝaro, inter ili eksprezidanto de la respubliko, du eksministroj kaj vicego da urbestroj aŭ parlamentanoj, de dekstraj aŭ socialista partioj, vokas al "protektado de la judoj integrante en la leĝojn kontraŭcionismon kiel novan formon de antisemitismo" (Le Monde, 22-a de marto 2025). Resume : transformi opinion subtenatan tiel de maldekstraj aktivuloj kiel de tre ortodoksaj judoj, en punendan delikton.

Nove vortigita kiel civilizacia konflikto inter Bruselo kaj Moskvo, la milito en Ukrainio ankaŭ pravigas tiun cenzuron. Ekde 2022 Eŭropa Unio malpermesis la rusiajn televidkanalojn RT kaj Sputnik por certigi "respekton de fundamentaj rajtoj kaj liberoj", jen decido laŭdita de S-ro Emmanuel Macron, kiu do ne estis ŝokita kiam en majo 2024 la israela parlamento malpermesis la kataran televidkanalon Al-Ĵaziza. En Rumanio, kandidato taksita tro favora al Kremlo konstatis, ke lia granda antaŭeco en la unua raŭndo de prezidanta balotado estis nuligita de la konstitucia kortumo, kiu malebligas, ke li rekandidatiĝu. Laŭ kiu motivo ? Supozitaj rusaj intervenoj en la sociaj retoj. "Nia informiga spaco ja estas geopolitika batalkampo en kiu ni estas malvenkanta militon", asertis S-ino Kaja Kallas, ĉefo de la eŭropa diplomatio, la pasintan 19-an de marto, antaŭ ol kompari dissendon de falsaj novaĵoj al malrespekto de teritoria integreco.

Karaktero de diktaroraj reĝimoj, la krimigo de politikaj kontraŭuloj nun trafas demokratiajn ŝtatojn. En Germanio, leĝo efektiva ekde la 1-a de januaro 2018 por kontroli la sociajn retojn, starigis laŭ la asocio Human Rights Watch, "danĝeran precedencon por aliaj registaroj, kiuj volas limigi esprimliberecon devigante entreprenojn starigi esprimpolicon ĵurligitan al la ŝtato". Tuj poste, tri nevere senriproĉaj demokratio - Filipinoj, Singapuro kaj Rusio - montris tiun leĝon kiel ekzemplon (1). Maltrankvilaj diktatoroj kaj kleraj liberaluloj, religiaj fanatikuloj kaj indignantaj aktivuloj, ĉiuj dancas la saman sarabandon laŭ la ritmo de "cenzuraj tondiloj", ekflamiĝantaj pro tiu "rimarkinda inklino forĵeti ĉion, kio estigas la plej etan ĝenaĵon, sen esplori ĉu tiu tro rapida rezigno ne estigas pli daŭran malavantaĝon (2). Ĉar la venko de iuj rezultigas la venĝon de aliaj, kaj la fino de la bataloj nur unu certan aferon : la perdon de nia libereco.


(1) "Germany : Flawed social media law", Human Rights Watch, 14-a de februaro 2018, www.hrw.org

(2) Benjamin Constant, De la liberté des brochures, des pamphlets et des journaux considérés sous le rapport de l'intérêt du gouvernement, Parizo 1814.

franca

de Benoît BRÉVILLE je 2025-04-01 05:15

Libera Folio

Usonanoj planas Operacon Invado en Kanado

Usonaj esperantistoj, inspirite de sia nova prezidanto, planas invadon de Kanado. La operaco laŭ informoj de Libera Folio okazos en julio ĉi-jare. La celo estas igi Esperantujon bonega denove, kaj grandigi la merkaton por La Kanada Verkaro.

Jen kiel aspektis la pasinta usona invado de Kanado. La olea pentraĵo de John Trumbull prezentas la tragedian morton de la usona generalo Richard Montgomery en la Batalo de Kebekio la 31-an de decembro 1775, dum la Invado de Kebekio.

Libera Folio eksciis el la plej konfidenca fonto pri la sekreta operaco, kiun usonanoj planas en Kanado. Por pli bone informiĝi pri tio, kio okazas inter la landoj, kiuj kunhavas la plej longan landlimon en la tuta mondo, Libera Folio faris siajn proprajn esplorojn kaj turnis sin al kelkaj aktivuloj de ambaŭ landoj por klarigoj.

– Jes! Ni absolute intencas la Operacon Invado. Ni fakte planas la aferon jam iom da tempo kaj ĝi, absolute certe, okazos ĉi-julie,  fiere konfirmis la cirkulantajn onidirojn Brendan Sawyers, la prezidanto de Usona Esperanto-Asocio.

Brendan, devena el la sudo de Usono kaj ne ema al malvarmo, diris ke la temperaturo estis gravega faktoro en la decido pri la dato:

– Vidu, ni ne volas kaptiĝi en la neĝo veturante, do ni decidis ke la sola taŭga tempo por invado estas somero. Kaj krome, ni ne havas spacon en niaj valizoj por neĝoŝoveliloj, jakoj, ĉapoj kaj varmaj ŝtrumpoj, ĉar ni devas alporti niajn gitarojn-banĝojn-ukulelojn por la arta vespero, librojn kaj diversajn varojn por la foiro.

Vendi De Bleury, la estro de la Propaganda Subkomitato de la Invada Komitato (PSIK), diris, ke la vendado de diversaj objektoj devus pagi grandan parton el la kostoj de la operaco.

– Ni aparte fieras pri la ĉi-jara aro de produktaĵoj kaj ni antaŭvidas ke la verda ĉapeto kun la vortoj ”Igu Esperantujon bonega denove” estos aparte bone vendata kaj ke…

Vendi De Bleury ne povis fini la komenton, ĉar ekestis du paralelaj debatoj: ĉu ”bonega” aŭ ”grandioza” kaj ĉu tiu vorto necesigas la akuzativon. S-ro De Bleury rekomendis ke la propaganda subkomitato dividiĝu je du subsubkomitatoj: unu pri la akuzativo (PSIK-n) kaj la alia pri la adjektivo (PSIK-a), kaj ke ambaŭ grupoj faru siajn rekomendojn en tempo sufiĉa por povi produkti ilin malmultekoste en Ĉinio.

La LIK (Loka Invada Komitato) konfirmis, ke la operaco okazos en Toronto, la plej granda urbo de Kanado:

– La tuta afero okazos apud la uson-kanada landlimo, kio faciligas la veturadon.

Unu LIK-ano proponis nomi la operacon ”TOI-ronto”, sed la propono tamen ne pasis. La temposkemo estas jam ellaborita: Inter la 5-a kaj la 11-a de julio 2025 okazos la granda surloka preparado al la invado – temos pri intensa surloka trejniĝo por pli bone kompreni la terenon kaj sukcesi en la komunikado.

Garry Mann, la prezidanto de Esperanto-Asocio de Kanado, trinkas teon kun acera siropo.

La operaca trejnado estas konata sub la sekreta kodo ”NASK” — Neamika Subfosa Kampanjo. Post la sukcesa NASKo okazos, de la 11-a ĝis la 14-a de julio, la operaco mem. Oni antaŭvidas ke la kongresanoj unue invados la kongresejon kaj poste diversajn aliajn lokojn, kiel la famajn Niagarajn Akvofalojn.

LIK petas ke la invadantoj tamen sekvu la instrukciojn, iru al la busoj ĝustatempe kaj sekvu la generalojn (rekoneblajn per la verd-flageta uniformo) kaj laŭeble ne perdiĝu, aparte ne ĉe Niagaro, kaj kontaktu la bazon, se tamen perdiĝo ne eviteblas.

Por kompreni, kiel kanadanoj vidas la tutan aferon, ni turnis nin al Garry Mann, la prezidanto de Esperanto-Asocio de Kanado. Verŝinte teon kun acersiropo en elegantan tason kaj ĝentile proponinte acersiropajn kuketojn, Garry diris konfidence:

– Momente tio estas plena sekreto, sed tamen sciu, ke la tutan aferon elpensis kanadanoj.

Garry, profesia ekonomikisto, klarigas:

– Ni faris malnetan kalkulon kaj konstatis, ke por plene disvendi al kanadanoj La Kanadan Verkaron, presitan por la Montreala UK de 2022, ni bezonos proksimume 35–40 jarojn. Kaj ĉar ĉiu kanadano jam posedas almenaŭ unu ekzempleron de ĝi, ni bezonas venigi ”freŝan sangon” — homojn, kiuj ankoraŭ ne posedas tiun bonegan libron. Jen brila okazo disradiigi la kanadajn kulturon kaj literaturon al niaj najbaroj el Usono.

Dum Garry esperoplene demandis, ĉu la korespondanto de Libera Folio hazarde ankoraŭ ne posedas ekzempleron de tiu libro, en la salonon eniris lia edzino kaj demandis kun ioma grumblado, kiam finfine la skatolegoj de La Kanada Verkaro foriros el la kelo.

La sekretaj kaj strikte konfidencaj informoj pri la Operaco Invado (OI) haveblas ĉi tie: OI: sekrete kaj konfidence

Ĵenja Amis

de Libera Folio je 2025-04-01 00:14

2025-03-31

La Balta Ondo

La 15a literatura konkurso “Esperanto ligas homojn”

perditaj

Podlaĥia Libraro Łukasz Górnicki en Bjalistoko kaj Bjalistoka Esperanto-Societo invitas vin partopreni en la 15a literatura konkurso Esperanto ligas homojn por rakonto pri la temo “Perditaj en la reto”.

La konkurso celas junulojn pli ol 15 jarojn aĝajn kaj plenkreskulojn. Ĝiaj celoj estas: diskonigi la ideojn de Esperanto kaj la lingvon kreitan de bjalistokano L. L. Zamenhof kiel universala, supernacia rimedo de interkompreniĝo de la homoj, inspiri por legi beletron, provi taksi la ĉirkaŭantan mondon kaj krei la ŝancon por malkovro kaj pliprofundigo de literatura talento.

Pasintjare ni iom ŝanĝis la regulojn, enkondukis du apartajn kategoriojn: por verkoj en Esperanto kaj en la pola. Ni ankaŭ ne transprenos la kopirajton por la verkoj, kiu restos ĉe la aŭtoroj.

La literatura teksto devas esti memstare verkita, prezentita en Esperanto kaj/aŭ la pola; ĝi devas esti maksimume tri paĝojn longa (po 1800 karaktroj). La verko devas esti antaŭe ne publikigita. Ni petas, ke via verko havu originalan titolon (“Perditaj en la reto” estas nur la konkursa temo).

Vian tekston vi povas sendi ĝis la 31a de aŭgusto 2025 (okaze de poŝta sendo, gravas la stampo-dato).

La verkon donu al ni per unu el la du manieroj:

  • sur kompaktdisko, persone en CLZ ĉe la strato Warszawska 19 en Bjalistoko – Esperanto-Libraro en la horoj 13h00–17h00 aŭ senditan kune kun la subskribita aliĝilo/informa klaŭzo en koverto al la adreso: Bjalistoka Esperanto-Societo, 15-001 Białystok 1, skr. poczt. 67 kun la surskribo: Literatura konkurso— aŭ:
  • kiel tekstan dosieron en la formato .doc, .docx aŭ .odt alkroĉitan al retmesaĝo sendita al la adreso f14kp@ksiaznicapodlaska.pl (kune kun la subskribita kaj skanita aliĝilo/informa klaŭzo).

La konkursa rezulto estos anoncita la 12an de decembro 2025 en la 26aj Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj.
Se vi havas demandojn, kontaktu nin retpoŝte: f14kp@ksiaznicapodlaska.pl aŭ telefone: +48 85 741 50 85.

Elŝuteblaj dosieroj:

Fonto: https://espero.bialystok.pl/eo/15-a-literatura-konkurso-esperanto-ligas-homojn/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2025 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2023 kaj 2024. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La 15a literatura konkurso “Esperanto ligas homojn” appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2025-03-31 20:46

Jorge

bibliografio de verkoj de Jorge Camacho

Ĉefaj verkoj:

[Lasta aktualigo: 26.12.2023]

Poemaroj:
*Poemoj en Ibere libere (kun aliaj, 1993) / en OLE / en la libroservo de UEA
*Poemaro Celakantoj (2004) / ole / ls
*Poemaro Saturno (2004) / ole / ls
*Poemaro Eklipsas (2007) / ole / ls
*Poemaro Koploj kaj filandroj (2009) / ole / ls
*Poemaro La silika hakilo (2011) / ole / ls
*Poemaro En la profundo (2013) / ole / ls
*Poemoj en Nova mondo en niaj koroj (2016) ls
*Poemaro Strangaj spikoj (2016) / ole / ls
*Poemaro Palestino strangolata (2016) / ole / ls/ prezentofilmo pri Palestino strangolata
*Poemaro Brulvunde (2017) / ole / eldls / prezentofilmo pri Brulvunde
*Poemoj en Baza literatura krestomatio (BLK, 2019) / LOdE

En la hispana: 
*Palestina estrangulada (NOVA!!!: "segunda edición, revisada y ampliada") (legu en Esperanto la enkondukon de Santiago Alba) 
 














Eseoj kaj prelegoj:
*Iuj prelegoj haveblas en la disko Barlastono bis!
*Eseo Amika rondo varma aŭ pri la verda junularo en Fonto, n-ro 117 (Septembro 1990)
*Eseo Kion oni trovas en la tekstoj de “Persone” en Fonto, n-ro 132 (Decembro 1991)
*Prelego Ĉu verki aŭ ĉu ne verki esperante? en Barlastono bis! 3 (1993)
*Prelego La tekstoj de rokmuzika grupo Persone en Esperanto en Barlastono bis! 4 (1994)
*Eseo Enkonduko en la verkaron de Miguel Espinosa en Menade bal püki bal (kun aliaj, 1998)
*Eseo La mava lingvo: neologismoj kaj malneologismoj en esperanto en Lingva arto. Jubilea libro omaĝe al William Auld kaj Marjorie Boulton (kun aliaj, 1999)
*Vikipedia artikolo Esperantigo de vortoj el hispana fonto (2005) 
*Eseo Lingvaj manipulistoj en Beletra Almanako 1 (Septembro 2007)
*Recenza eseo Poeto en marĉando kun Anubo en Beletra Almanako 1 (Septembro 2007)
*Recenza artikolo Esperanto kiel ĉioklevo en Libera Folio (2011)
*Eseo La esperanta malpopolo en La arto labori kune (kun aliaj, 2010) 
*Eseo De hajko al hajko en Belarta rikolto 2013 (kun aliaj, 2013)
*Eseo Vortoj en vortaroj en Beletra Almanako 18 (Oktobro 2013)
*Eseo Motivoj por ne kabei en Beletra Almanako 19 (Februaro 2014)
*Eseo Lanta fajro en Beletra Almanako 21 (Oktobro 2014)
*Artikoloj Japanujo kaj mi kaj Malheloj kaj malbeloj en HEL en Beletra Almanako 25 (Februaro 2016)
*Eseo La vartisto de vortoj en Belarta rikolto 2016 (kun aliaj, 2016)
*Filmeto pri la poezio de Baldur Ragnarsson (2016) 
* Artikolo La senlima okupacio (2024) NOVA!!!

Rakontoj kaj noveloj:
*Rakonto en La mirinda libro (kun aliaj, 1984)

*Rakontoj en Sferoj 6 (kun aliaj, 1988)
*Rakontetoj en Trezoro. La Esperanta novelarto (kun aliaj, 1989)
*Rakontoj en Pandemonio (kun aliaj, 1990)
*Rakontoj en Sur la linio (1991)
*Rakontoj en Sferoj 8 (kun aliaj, 1993)
*Satira novelo La Majstro kaj Martinelli (1993)
*Rakontoj en Ekstremoj (kun aliaj, 1997)
*Rakontoj en Sferoj 10 (kun aliaj, 2000)
*Rakontoj en Mondoj 2001 (kun aliaj, 2001)
*Rakonteto en Samideanoj (kun aliaj, 2006)
*Rakonto Varme vama verko en Beletra Almanako 7 (Februaro 2010)
*Rakontetoj en Vizaĝoj (kun aliaj, 2010)
*Rakonto Milito en kvar strekoj en Beletra Almanako 10 (Februaro 2011)
*Rakonto Manifesto de raŭpo en Beletra Almanako 21 (Oktobro 2014)
*Rakonto La ŝtormo en Beletra Almanako 22 (Februaro 2015)


Tradukoj:
*Tradukitaj poemoj de Ángel González en Astura bukedo (kun aliaj, 1987)
*Tradukita politika eseo Letero el Palestino de Santiago Alba (1990)
*Traduko de hispanlingve verkita prozaĵo de Camacho mem pri drogoj La ĉapo de la sterko-vermo (1995; reta eldono)
*Tradukitaj noveloj kaj poemoj de Jorge Luis Borges en La sekreta miraklo (kun aliaj, 2008)
*Tradukitaj poemoj en Poezio: armilo ŝargita per futuro (kun aliaj, 2013)

Recenzoj:

*Hispanlingva parto de Hejma vortaro (kun aliaj, 1999)
*Kontribuo al la vortaro Gran Diccionario Español-Esperanto (kun aliaj, 2003)

Aliaj:
*Tekstoj en la bitlibro La Deka logo (kun aliaj, 2003)

Blogoj:
*La blogo de Jorge, ĉe jorgecice.blogspot.com
*Bloga vortaro, ĉe blogavortaro.blogspot.com
*Esperanta Respubliko, ĉe esperantarespubliko.blogspot.com

Pri li:
*Fonto, n-ro 117 (Septembro 1990)
*Iltis-Forumo, n-ro 3/1992 (jaro 4)
*Fonto, n-ro 284 (Aŭgusto 2004)
*Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto, de Geoffrey Sutton , Mondial, New York, 2008
*Intervjuo en Kontakto, n-ro 249 (2012:3), p. 5-8.
*En la retejo OLE
*En la retejo de Ralph Dumain

de Jorge (noreply@blogger.com) je 2025-03-31 11:27

Nikola Rašić: "Ĉu vere danĝera lingvo ? – Ulrich Lins kaj la historio de la futuro"

 Nikola Rašić

 Nikola Rašić

Ĉu vere danĝera lingvo ? Ulrich Lins kaj la historio de la futuro

[Noto: Tiu ĉi pensige interesa kaj malkonvencia eseo publikiĝis en la festlibro por Ulrich Lins titolita En la mondon venis nova lingvo (2018). Kun la permeso de la aŭtoro ĝi aperas nun senŝanĝe en tiu ĉi blogo Jorge Camacho]

Resumo: Ĉu vere danĝera lingvo ? Ulrich Lins kaj la historio de la futuro Dum la (re)legado de la nova eldono de «La danĝera lingvo» reaperas novaj demandoj, pri tio kiel Esperanto rilatas al la moderna mondo kaj ĉu ĝi iel denove povus roli kiel 'danĝera lingvo'. Ĉu historio povus ripetiĝi?  Oni esploras diversajn konsiderojn, eblecojn kaj konsekvencojn. 

 Nikola Rašić: Nask. 1957 en Požega, Kroatio. Studis ĝeneralan lingvistikon kaj sociologion en Univ. de Zagrebo, kie li postenis kiel esploristo (sociologio de scienco, epistemologio, metodologio). Esperantologion kaj interlingvistikon studis postdiplome en Univ. de Ljubljana, ĉe prof. I. Szerdahelyi. Laboris en la Centra Oficejo de UEA kiel Konstanta Kongresa Sekretario (1988 - 2003). Abunde tradukis al/el Esperanto kaj aliaj lingvoj, cetere okupiĝis ankaŭ pri la romaa, albana, makedona, k.a. lingvoj kaj kulturoj. Kunlaboranto de la kroata enciklopedio. Esperantisto ekde 1972, aktivis en la kroata kaj internacia movadoj. Aŭtoro de libro pri la sociologiaj aspektoj de la Esperanto-komunumo (La Rondo Familia, Edistudio, Pisa 1994). De 2003 sendependa tradukisto, interpretisto kaj publicisto en Roterdamo.

 Ĉu vere danĝera lingvo ? Ulrich Lins kaj la historio de la futuro*

Будућност није све оно што ће доћи,                       La futuro ne estas nur tio kio venos,
много штошта ће сe jeдноставно поновити.            multio simple ripetiĝos.

Прошлост није све оно што сe неће повратити      La pasinto ne estas nur io nerevena
и jeдaн део будућности остаје затајен.                    ankaŭ parto de l
estonto restas vualita.

                                            Branko Miljković **

 

Danĝera lingvo kun  danĝeraj konsekvencoj

Ulrich Lins dediĉis sin ankaŭ kiel historiisto al la ummo[1] de la esperantistoj. Li studis persekutojn de la esperantistoj en la totalismaj reĝimoj en Germanio, Sovetunio kaj Japanio. Sur la plugejo elektita li unikis estante germano kun japana kono kaj esperantisma fono. Per tiuj tri prismoj – tri siaj tri kompreniloj –  li vidis el tri perspektivoj. Lins historiis tridimensie.

Studante la rilaton de naciismaj diktaturoj al lingvo transnacia li trafis rekte en la esencon de la epoko: la sorto de minoritato marĝena montriĝis kiel temo kerna. La tuta intermilita epoko temegis ĝuste pri interpopola konduto kaj miskonduto. Esperanto rolis tie mislokita en tempo malamika, predikanta ĉion kontraŭan al la emoj de la momento.  La popoloj estis en malkonsento. Esperanto nur ĝenis.

Tiam senkulpa ligilo iĝas danĝera lingvo. Lins atestas ke Esperanto prias mondajn gravojn.[2] (Sendube tiuepokajn sed probable ankaŭ la universalajn). La intermilitumo estis periodo de ekstremoj kaj ekstermoj: ankaŭ por Esperanto, kiu tiam travivis siajn egzaltojn kaj siajn dezastrojn.

La pacaj batalantoj subite fariĝis danĝeraj oponantoj. Forigi ilin estis afero de socia higieno, oni argumentis. Ne senapoge, cetere. Danĝeris la ideo de malnaciismo, homismo translima, kaj ĝiaj partizanoj – la kosmopolitaj idealistoj en mondo senkompate hata. Mondo malhomeca, kie brutoj furiozis super malfortuloj. Danĝeris fakte la epoko, ne la lingvo.

Mirinde ke la esperantistoj – cetere grupo nombreta kaj flanka – altiris la atenton de diktatoroj. En mondo kancere misvojinta eĉ lingvoj povis danĝeri, kvankam tiu nocio Linsa iel misgvidemas. Sendube ĝi flatas la esperantistojn, kreante la iluzion de signifo kaj forto kiujn la movado senis kaj senas.[3] Sed ĝi ankaŭ memorigas pri tempoj kiam tio absurde kvazaŭfaktis kaj la esperantistojn fatis.

Ne malofte la samideanoj diris ke ili mem kulpis. La samideanoj intertempe ‘neŭtralis’. (Sonas kiel diagnozo?). Sed ankaŭ ili faladis kiel damaĝo kolaterala:[4] neintence sed reale. Danĝera lingvo havis danĝerajn konsekvencojn. Tamen ne ĉiam, ne ĉie kaj ne por ĉiuj: trafitaj estis ĉefe la ne-neŭtralaj esperantistoj; precipe socialistoj, anarkiistoj kaj komunistoj, sed en la stalina Sovetujo praktike ĉiuj sendistinge, senorde kaj senpretekste. Paranoje.[5]

La socio malsanis.[6] La tempo deliris. En tia mondo Esperanto vivis siajn ekstazojn kaj siajn kataklismojn. Tempo de ekstremoj kaj frakasitaj disveroj. Lins elektis esti ĉiĉerono kaj interpretisto de tiu epoko kiam Esperanto pleje sinkis, progresis kaj viktimis.

 

Lingvo kaj ideologio

Dum la intermilita periodo[7] Esperanto tre popularis en la laborista movado. La du idearoj  havis multon komunan. La socialistoj vidis en Esperanto ilon por atingi la internacian unuiĝon de la proletaro kaj realigon de justa socio neglekte de nacioj kaj limoj.[8] La ideologio jam estis internacia, nur mankis taŭga lingvo por ke ĝi vere fariĝu tia. La verda lingvo ŝajnis memprena elekto por la ruĝa kozo.

Tio nur kontribuis al persekuta fervoro de diversaj reĝimoj kiuj sin nomis «socialistaj». Faŝismo estis misprodukto de la sama socia evoluo: temis pri misgenerita infano de socialismo kastrita je ties internaciaj kaj humanaj aspektoj. En sia germana varianto tio estis nacional-socialismo, kiu prezentis patologian interpreton kaj de nacio kaj de socio.[9] Temis nek pri patriotismo nek pri socialismo sed pri kruealaj karikaturoj de ambaŭ konceptoj –  esence pozitivaj –  kiuj baziĝas je amo, egaleco, justo kaj solidaro.

Kiel konate, la revolucioj manĝas siajn infanojn, tiel ke en Italio, Hispanio, Germanio kaj Japanio inter la unuaj viktimoj troviĝis internaciemaj socialistoj, inter kiuj multis la esperantistoj. La brunuloj voris la ruĝajn revoluciulojn kaj verdajn ruĝulojn. Sufiĉis nur timigi la aliajn samideanojn burĝajn-neruĝajn: ili ne estis danĝeraj, nek ilia lingvo aparte minacis. Evidente nur la verda socialismo ĝenis, ne la lingvo kiel tia danĝeris.

Gestapo ŝajne taksis la aferon ne plene mise kaj volis uzi la translimajn potencialojn de Esperanto je sia favoro, ne tute sensukcese. La germana varianto de faŝismo enorme popularis eksterlande, interaliete dank al propagando verdlingva. Eĉ okazis Universala Kongreso de Esperanto en Kolonjo, sub bizaraj cirkonstancoj.[10] Ne mankis ankaŭ suprenlevitaj brakoj, laŭ la plej nova moro tiutempa.

Pri tio la libro de Lins donas ekvilibran kaj faktan bildon. Esperanto tie ne havis nur la martirtan rolon, sed ankaŭ ilan. Heroldo de Esperanto skribis ke la Kolonja kongreso sukcesis bone kaj ke unueco estis atingita, aludante la unuiĝon de du centraj E-organizoj.[11] La Movado jam tiam vivis en propra mondo pretera al la ekstera.

En sia libro «Mia batalo»  Hitler mencias Esperanton nur unuloke: evidente la afero por li ne vere meritis pli da atento. La nazia idearo eĉ al la germana lingvo ne donis apartan rolon kiel faktoro de la nacia unueco. Tute male: La Raso gravegis kaj ĝi ne estas lernebla aŭ akirebla, kiel lingvo. Hitler eĉ klare skribis ke, se oni prenus la lingvon kiel difinilon de germaneco, oni devus inkluzivigi ankaŭ milionojn da germanlingvaj judoj, do nearjanoj. Arjaneco estas sanga, hereda. Hitler komprenis ke komuna lingvo kunigas.[12] Komuna lingvo estas danĝera, eĉ se germana. La internacia des pli.

La rasismo kaj precipe la patologie ŝovena antisemitismo estis la distinga trajto de la naziismo kompare kun diversaj kolegaj reĝimoj. Hitler kaj liaj nazioj, do, ne povis havi iluziojn pri Zamenhofaj adeptoj kiuj revis ke 'la tot homoze in familje konunigare so deba'.

Kun sia internaciismo de la tipo «Alle Menschen werden Brüder!»[13] aŭ «La Espero», kun sia lingvo nefalseble tutmondiga, la esperantistoj staris plene ekstere: danĝere eksponitaj en danĝeraj tempoj. Lingvo tro malferma, lingvo danĝera. Ankaŭ tro juda por la nazia gusto, sendube. Kaj tro humana.

Zamenhof ne havis lokon en tia mondbildo. Liaj familianoj por la unua fojo ne partoprenis iun Universalan Kongreson en 1933. En la sama jaro Otto Frank kun sia familio forlasis Germanion, landon por kiu li batalis kiel oficiro en la unua mondmilito kaj estis dekoraciita per Fera Kruco pro heroeco. Nun li subite ne plu estis germano. Tiu nocio ne plu signis la saman aferon por kiu li batalis. Lia ordeno nun signifis nenion. Li kaj la liaj nun estis: Nenio.

Sovetunie la internacia socialismo evoluis laŭ alia perversia logiko. Internaciismo subite signifis adoron por la granda rusa popolo kaj la tutmondan revolucion anstataŭis fera memizolo kaj ksenofobio. La brava kolegaro ne atendis baton de tiu flanko: eĉ sincera aparteno al la socialisma pensaro ne povis savi ilin. De la diktaturo de proletaro, restis nur diktaturo super la proletoj (kaj la ceteraj). Ankaŭ tie ne plu restis loko por la esperantistoj. Lingvo internacia, hom-kun-homa, subite sinonimis al ‘lingvo malamika’ ‘lingvo danĝera’.

 

Metastazo de vortsignifoj

La vortsignifoj patologie mutaciis. Proprajn orelojn oni ne povis fidi, per propraj okuloj ne eblis vidi. La signifoj ŝancelis, la vero sencelis. Kvazaŭ ia viruso lingvon trafis: kancere metastazis ĝia histo. Eĉ propra idiomo lernendis denove: la vortoj ne fidindis por signi kion oni diris. La vortaroj rapide reverkataj. Lingvo ne plu komprenigis.

La diktaturoj bone komprenas ke unualokas ekmastri lingvon. Kiel militire, taktike kaj loĝistike prioritatas sekurigi la komunikaĵojn. Kaperi ĝiajn esprimojn, ekregi la sencojn. Forigi la alternativajn verojn. (All fake news. Bad news).

Kiu ilas lingvon tiu regas informojn sed ankaŭ memoron, direktas tempon, do rekreas la pasinton kaj akaparas la futuron. Tempo konkerita, fiziko redifinita: Ejnŝtejno ne plu validas (eĉ ne kiel alternativa fakto. All wrong!). Ekaperas nun alia logiko de mondo alitipa.

Gravas kompreni la mesaĝan historion Linsan en tempo kiam La Povo trompe luktas por posedrajti la solan veron kaj regi informojn enhave kaj kanale. Kiam Potenco ostaĝigas Signifojn, la homoj ne plu kapablas lingvi sed nur papagi.  Ĉio posta desimemas.

Papage maleblas pensi, nur ripeti. La Novparol’ de Orwell[14]     lingvo de Oceanio, lando kie la pleja delikto estis pensokrimo – enkorpiĝos kiel la rega kaj sola. Lingvo nun ne komunikas sed trompas. Orwell travidis ke Lingvo bazas. Lingvo estas danĝera kiam nelibera. Al diktatoroj, male, ĝi utilas nur kiam ĝi afazias[15] kaj danĝeras se ĝi liberas kaj veras.

La Novparolo estas idiomo de sedukta[16] gramatiko. Lingvo loge persvada, sorĉe aŭtenta. Konvinke konkreta per simplo sia katenita energio. Por amasoj gravas ke ĝi estas ilia lingvo propra – indiĝena kaj komprena, lingvo demosa, [17] do vere demokrata. La amasoj per ĝi estas inkluzivitaj kaj aĉetitaj.

La plebo nun komprenas Povon kaj kvazaŭas ke ankaŭ ĝi havas ian rolon. Jen lingvo diranta kion oni mem volas aŭdi! Kvazaŭ eĥo de propra voĉo. Ĉu eblas parolilo pli perfekta!? La lingvo tvitera do prais la tviterilon mem. Ilo esenca, ilo potenca: la tviterilo, la mensoregilo. (Kvankam tro pokas 280 literoj por esprimi liberon aŭ transliterumi la veron).[18]

 

Lingvo kaj popolo  Raŭpo kaj papilio

Diktaturoj ĉiam komenciĝas per kapero de vero. Lingvokonkero estas ilia unua batalcelo. Kutime, unue poetoj falas viktime. Ilia lingvaĵo troe flugilecas, animo facilventas. Iliaj vortoj tro rivelas danĝere plursencas. Dubige metaforas. Ili lingvas per liberaj komprenoj disalternativaj.

Eĉ mortaj poetoj devis remorti. Heinrich Heine postvive brulis, kaj li ne solis. Per liaj libroj oni hejtis la haton. [19] Diktatoroj preferas havi nur unu libron, kion la la popolo komprenas kaj subtenas. La Libro enhavu ĉiujn respondojn, por ke ne necesu postaj demandoj aŭ ŝanceligaj priduboj.  Ili ne ŝatas kulturon nek kulturelitojn. Too complicated.[20]

Dum la elitoj strebas levi la popolan nivelon, postulante la (malvolontan) penon memevolui, populistoj lasas la amasojn kontenti sian aŭtenton. Anstataŭ minuskomplekso – flatinda sinrespekto. Adoro de propra memo sen interveno. Kaj la popolo festas: ĝia tempo venas. Wir sind das Volk![21] Baldaŭ ĝi liberos de ajna elektodevo aŭ de endo memevolui! Raŭpo ne volas iĝi papilio. Was kostet die Welt? [22]   

La elitoj estas komplikaj kaj fremdaj, esprime nekomprenaj. La plebo ĉiam revas ilin seni kaj – kiam la momento venas –  ĝi eleruptas sian kondensan frustron, akumulitan dum la ĝena obeo. Dum tiu vulkanumo amaso iĝas maso kaj raŭpo-papilie traas sian metamorfozon de plebo al vulgo,[23] de fluga papilio al rampa larvo raŭpa.

Kaj raŭpoj havas nur unu celon: Vori. Unue ili voras la Veron konservitan en la prafontaj signifoj. Supraĵe la lingvo samas, sed funde jam kirliĝas novaj sencoj. La tuta vortprovizo baldaŭ konsistos nur el falsaj amikoj.

Ekde nun sekvos alia metamorfozo: la mensogo remodeligos la semantikon. La Vero perdos sian absoluton: ĉio relativos, subite ĉio eblos, ĉio direblos; ankaŭ sen sekvoj. (Lingvo konsekvencas nur kiam ĝi veras). Lingvo aspektos fleksebla, fine hejmecigita, naske malelita. Lingvo sendanĝera. Lingvo sen konsekvencoj.

Ekde nun Vero ekzistos kiel egala alternativo al mensogo: Alternative facts. Kaj inverse: eblos ankaŭ interŝanĝi la terminojn. Mensogo kaj Vero surprize eksinonimos. Jen lingvo fleksebla. Lingvo noviva, novviva. La danĝera lingvo de la moderno. Lingvo tvitera.

Tiaj procezoj –   la  mislingviĝo kaj dissociiĝo –   timige facilas kiam la demokrataj praktikoj ne liveras kontentigojn. Libereco devas sin daŭre konfirmadi per sukcesoj. Liberecon revas sklavoj kaj subtaksas tiuj kiuj ĝin profitas senpreze. Tial ili fordonas ĝin ĉipe al la unua trampo kiu venas.     

Se oni hazarde ne jam rimarkis, ade reamasiĝas pluraj cirkonstancoj intermilitumaj. Jam eblas konsenti ke la serba poeto pravis ke multia pasinto simple reas, ke la futuro ne nepre novas: ke historio servas kiel manlibro por pluiro. Eble ni vivas denove en ia interbellumo, nur ke ni ankoraŭ ne scias kiam ekos la sekva milito?[24]

Ni pluiru, do, kaj testu ĉi-tezon historiripetan.

 

La bona lingvo en mondo malbona

En la periodoj kaj kazoj studitaj de Lins ne vere temis ke Esperanto minacis konkeri la mondon, sed ke ĝi malfermadis fenestrojn en sistemoj sufoke fermitaj. La papilio ne povis flugi, sed ne volis raŭpi.

Esperanto spitis la totalan regon kaj nacian memŝloson jam per sia genetika konstruo. En tiuj kondiĉoj ĝi povas nek adi nek spiri. Esperanto laŭnaske sencas libere, malfermitas nature. Temas pri lingvo sen povo, sen centro, sen rego kaj regno. Denaske anarkia, nesubigita al ajnaj aparatoj aŭ burokratoj. (Por ili tio estas lingvo danĝera).

Iasence oni povus diri ke la Esperanto-movado simple havis «bad timing»[25] florinti dum la intermilita epoko, samtempe kun totalismaj kaj naciismaj tendencoj. En la 21-a jarcento Esperanto denove havas malbonan tempumon, ĉi-foje klopodante funkcii kiel planeda ideo en epoko kiu jam havas sian universalon kaj sian mondlingvon – la anglan. La elitoj uzas ĝin ĉie traglobe.[26] Kiu ne povas, tiu volas. Kiu ne sukcesas, tiu pereas. Kiu anglas, tiu mondas. La ceteraj ne gravas.

Kulturo en lingvoj restaj ne ludas rolon. La etnaj lingvoj, precipe la malgrandaj, komencas simili al la Esperanto-ummo: ili marĝene niĉas forangule, fermitaj per la formuloj de propraj idiomoj. La vera aŭ pretenda elito anglumas, eĉ se balbute. Elito neglektas pri kvalito: la celo fajfas pri la kielo.

Plej grave: la angla regas ankaŭ la tempon venan – ĝi estas la globa komprenilo de la junularo, lingvo de la modernaj muziko kaj filmo sed ankaŭ de scienco kaj amaskomunikiloj; de komputiloj kaj de la tuttera interreto. Lingvon tiel mondan – tiom penetran, la historio ne konis. La angla ŝajnas esti la vera parolilo de la nuno kaj de ĉio posta. Ek al la mondo unusenca!

Eĉ se la sistemo malaperos aŭ mutacios ĝia lingvo probable restos, samkiel restis la Latino post la falo de Romo. La nuno ofte retrorigardas antaŭ ol plupaŝi. Ĉiam iuj barbaroj reinventas la futuron kaj redirektas la historion kontinuigante lingvon konkeritan. Lingvo estas predo. Prefere ol perdo.[27]

Tial la sistemo eble neniam plene kolapsos, ĉar ĝi generike[28] favoras la dominan pozicion de ĉio anglakoda. Ne plu temas nur pri angleparolaj landoj aŭ kulturoj, sed pri la aŭtentike kosmopolitaj elitoj de plej diversaj devenoj, kiuj adoptis la anglan kiel sian ligilon kaj sian regilon; esence kiel sian religion.

 

Idiomo de omnipotenco totala

Kiel ajn, ne facilas partizani Esperanton en tia situacio, kaj se oni tion faras, ankaŭ tio endos anglaidiome kaj usonafone. Kiel alie, ja?! Kultura kaj lingva imperiismo? – sonas pasintjarcente futurisme! Aŭ tamen aktuale? Historio, iso aŭ osa esto? Jen la ŝekspira demando.

Ne plu modas rediri tion post la jaroj 70-aj sed oni eble ripetu: la angla ja estas la krea parto de tiu detruiva sistemo, ĝia ilo kaj faciligilo. Voldemorto[29] ekzistas eĉ se oni ne prononcas lian nomon.

Ne plu modas rediri tion post la jaroj 70-aj sed oni eble ripetu: la angla ja estas la krea parto de tiu detruiva sistemo, ĝia ilo kaj faciligilo. Voldemorto[30] ekzistas eĉ se oni ne prononcas lian nomon.

Eĉ la veraj alternativoj –  se ili entute venos – parolendos angle. Ankaŭ movadoj feroce kontraŭaj, alternativaj aŭ revoluciaj, adoptis la anglan, sen kiu ili kapablus nek funkcii nek internacii. Nek opozicii. Nur muti.

Ĉu tiam eĉ pensindas hereza demando nelinsa: Ĉu ĝuste tio, malgraŭ ĉio, ne estas la vera lingvo danĝera? La idiomo de la omnipotenco totala? Ĉu ĝi, kun sia frida neglekto de ĉio kroma nesamidioma, ne estas la simbolilo de la nova totalismo? Ĉi-foje vergloba.

Per fremda lango kiel diri propran veron? Per fremda voĉo esprimi sian memon? Ĉu indas plu paroli ? Ĉu eblas eskapi, ĉu sencas alternativi? Ĉu eblas danĝeri? Aŭ plej sencas simple silenti per ĉiuj lingvoj? 

 

Globalismo kaj (inter)naciismo

Niatempe la rilatoj tute inversas ol dum la intermilitumo:  la internaciismo nun nomiĝas globalismo, kaj ĝin poras ne la internaciemaj laboristoj aŭ homamaj burĝaj kosmopolitoj, sed ĝuste la grandkapitalo en sia novliberisma vesto, ankaŭ nekontesteble internaciema. Tro potenca konkurenco por la brava kolegaro.

‘La mondo intertempe moviĝis de la epoko de nacioj al la epoko de la kapitalo, kie neniaj nacio, lingvo aŭ religio povas stari inter homo kaj ties kapitalo.’[31] Elitoj ekonomiaj nun estas transnaciaj. Malsame ol intermilitume, ili estas vaste malfermitaj al ĉiuj kapablaj ilin penetri. Ili ne diskriminacias.

Globalismo pretendas sinonimi internaciismon kvankam ĝi ankaŭ havas sian baptonomon malvolonte menciatan: Novliberalismo. Ĝi malaprobas naciismon sed volonte ĝin uzas por kvazaŭ oponi al si mem. Tiel ŝajnas ke ekzistas elekto inter tutglobismo kaj naciismo, samkiel iam inter faŝismo kaj stalinismo.[32]

Sed esence trompas la diferenco. La celo estas kaŝi la alternativojn, misvojigi la esperojn. Globalismo ja regas per populismo. Naciismo – kiel ĝia operativa[33] kromnomo –  nur ilas ĉi-proceze. Tial naciismo kaj populismo vivas en absurda sinergio kun sia antagonisto, la novliberala terglobismo popole daltonisma.

Novliberismo estas egoisma kaj senkompata, ne gravas la aliaj, ne idealas rondoj familiaj. Ĝi portas nur liberigon de la emo mem liberi. Ĝi portas dependon, financan kaj ajnan; manipulon kaj superregon de la havaj super la nehavaj. Ne plu ekzistas socio, nur ekonomio. Sen vizio, sen empatio. Sen poezio.  

Jen la brava nova mondo.[34] (Jam delonge pasis la 1984-a![35]).

Oni neniam ĝuis pli da senlibero ol nune.

 

Lingvo sen respondoj

Por tia mondo en Esperanto ne estas respondo. Ĝi ne estas tia lingvo. Sed kio pri la militoj, bankaj kreditoj, pri nafto kaj klimato, pri grekaj ŝuldoj, amasaj murdoj, rifuĝintoj, enmigrintoj, aŭtokratoj kaj falsaj demokratoj,[36] gvatoj de grandaj fratoj, afrikaj malsatoj, kreskanta malriĉeco, terorismo, populismo, krampaj trampoj, ruzaj putinoj, nukleaj kimoj, epidemioj, murdata naturo, monokrata diktaturo?

Demandoj kiuj koncernas ĉiujn, ankaŭ esperantistojn, cetere ege mondsavemaj. Demandoj pli destinaj ol UEA-statuto kaj stato de Civito. Temoj mondosortaj. Sed kiel rolas Esperanto ĉi-prie? – Ĝi ne estas lingvo de tiu realo.   

Se Esperanto-movado volus prezenti ian alternativon, ĝi devus proponi pli ol lingvon. Ĝi devus fingromontri alian vojon, inventi alian mondon. Ĝi endus esti ne nur modifo sed vera Alternativo, kun sia lingvo kiel esenca parto de la vojdirektilo. Ĝi devus precize scii kion ĝi alternativas, kion Esperanto ŝanĝos? – tiel ke ĝi aperu kiel nemankebla futuro.  

Sed, se la esperantistoj sin prezentas tiel –  do alternativonportaj kaj ne nur riparetaj aŭ senespere misambiciaj – ili aperas revolucieskaj, kiel movado esence subversiva por la establita ordo. Tiam la lingvo denovas kiel potenciale danĝera.

Pri tio Lins raportas: ke la subversiva parto martiris, la pridemanda esperantistaro mortis, alkarceris kaj algulagis (ekzemple, kiel la subersivaj antifaŝistoj aŭ tutmondemaj malstalinistoj); do tiuj kiuj vere danĝere vivis kaj kuraĝe malsamis.

 

La renversa lingvo

Gravas mencii ke sian implicitan danĝerecon la esperantistoj mistaksas kaj miskomprenas: ade, pasee kaj nune. Nome: en tiu emfaze hobieca medio oni apenaŭ ekmeditas ke ŝanĝo de lingvo en la mondaj potencrilatoj minacas ŝanĝi ĉion!

Ne temas nur pri iuj bagatelaj praktikaĵoj. Esperantistoj ĉiam restis svagaj pri tio kiel aspektus la monda familio kaj ties kununuigo. Neniu scias kion ili vere prezentas, eĉ ili mem ne. Tial ili aperadas je diversaj eldonoj, ankaŭ naciismaj kaj dekstremaj, revoluciemaj kaj konservemaj.[37]

Se oni proponas ion tiel perturban kiel novan mondlingvon, oni konsciendu pri renversa ĉionskueco de la afero kaj kalkulu pri eblaj batoj de la sorto. Esperanto danĝeras nur kiam ĝi havas konsekvencojn. Sen tio ĝi  male  ne havas sencon.

Ni faru mensan eksperimenton: Imagu se oni ĉesus uzi la anglan nun! La tuja ĉeso sendube kreus kaoson aŭ eĉ egalus katastrofon. Eĉ se la Esperantumigo racie laŭgradus ĝi nepre aliigus la mondbildon tiom radikale ke tio ruinigus la regantajn landojn kaj instancojn. La usona kaj brita ekonomio kaj hegemonio kolapsus – kaj ne nur ili, kaj ne nur landoj ilialingvaj. Kio venus anstataŭe? Esperanto kunportas respondecojn.

Restas do la demando, kiu elito kun kia valoraro vidus en tio sian business oportunity!?[38] Esperantistoj ja neniel enstatas regi kaj direkti tiun procezon kaj ĝiajn sekvojn. Ili preferus ke la mondo akceptu ilian ideologion en la sama pakaĵo kun la lingvo, sed ja: la ideologio tro svagas, dum la lingvo praktike konkretas kaj esence uzliberas por kio ajn.[39] Kio se Putino kaj Erdogano rekonus ĝian praktikan ilecon? Alternativa finvenko?

Tial la fina venko povus esti ankaŭ la fina bato. Eĉ se oni povus imagi raciajn cirkonstancojn en kiuj Esperanto povus mondlingviĝi, la probablo ke finvenkus la ideologio internidea estas nula: la ideologioj ne ekestas el vakuoj, el puraj pensumoj; ili estas motivitaj per aliaj profundaj (materiaj) kialoj kaj fontoj, kiujn la esperantistoj nek proksimas, nek regas, nek studas. Ilia ideo enhavas ja tute prezican difinon: ĝi estas interna.

Tia lingvopolitika «ŝanĝeto» – kion la esperantistoj esence poras –  almenaŭ teorie aŭ almenaŭ tradicie – estus sufiĉa kaŭzo por kaoso kaj eble eĉ mondmilito. Esperanto havas seriozajn konsekvencojn. Danĝera lingvo. Memoru tion antaŭ ol pagi vian kotizon. Pripensu bone ĉu utila estas aliĝo.[40]

Tiom renversa povus esti la danĝera lingvo! Eble konsiderindas ĉu eventuale  forlasendas idealo neracie ambicia, kion eĉ la movadaj ideologoj foje konfesas aŭ rekomendas.[41] Ni devas scii kion ni precize volas, reformuli kial ni ekzistas.

Esperantistoj, la naivaj idealistoj, foje similas senkulpajn infanojn nekonscie alumetumantaj. Tamen, se ili maldanĝeras, ili ankaŭ ne seriozas. Sed se ili ne danĝeras, ili ankaŭ ne relevantas.[42] Se ili fariĝas realismaj, ili rezignecas kaj defetismas. Kio do restos? Jen la hamletesko de la Afero. Ne eblas lingvo neŭtrala, lingvo sen konsekvencoj.[43]

 

La neŭtrala lingvo

Por Zamenhof, siatempe, la nocio ‘neŭtrala’ rilatis al lingvaj grupoj, etnoj kaj nacioj; por la bulonjpreparaj francoj al religio; intermilite al la politika pozicio rilate komunismon; postmilite rilate la blokan disdividon de la malvarma milito. Nuntempe tio eble signifas ‘tolerema’ aŭ ‘sendiskriminacia’ –  oni ja malscias precize –   sed evidentas ke neŭtraleco estas unuflanke mito kaj aliflanke svagaĵo konstante ŝanĝiva konvencio.

La vera demando estas: pri kio Esperanto nun neŭtralas? El tio sekvus kion la movado tiam povus fari por sia mondo, kiel ĝi povus esti utila. Kiun revon ĝi utopias? Kiun futuron ĝi promesas?  

Povus ankaŭ temi pri historia anakronismo. Nome: la tuta ideologio kaj frazeologio de la Esperanto-movado baziĝas je antagonismoj inter nacioj kaj la gravo de lingvaj baroj. Zamenhof vivis en tempo kiam nacioj kaj iliaj normlingvoj formiĝadis, ĝuste akse de iliaj lingvoj.

Tiu procezo akre kristaliĝos precize dum la interbellumo kiam germana heroo, la patro de Anna Frank, ne plu rajtos nomi sin germano. Hitler draste influis tiujn procezojn ankaŭ postsekve: ankaŭ la jugoslaviaj militoj temis pri tio ke ne eblas pluretnaj nacioj. Tio kernas anakaŭ en la katalun-hispana, brit-skota kaj similaj konfliktoj. La arto vivi kune: jen pri kio temas Esperanto.

Esperanto konstruis sian ideologion je fatalo de naciismo. La anakronismo povus konsisti en tio ke hodiaŭ lingvo kaj nacio ne plu ludas la decidan rolon. Mi suspektas ke homoj nuntempe prefere parolas pri ‘kulturoj’, ol pri rasoj aŭ nacioj. Sed esence temas pri la politika kulturo kaj vivmaniero de la Okcidento, al kiu apartenas ankaŭ la angla lingvo kiel helpa kaj neŭtrala (efektive kredate kaj ofte fakte).

En tiu kazo la esperantistoj ludas je misa kordo kaj vivas en anakrona malekvilibro kun sia epoko kaj ties kulturo difina kaj domina. Necesas ankaŭ kompreni ke la moderna mantro de ‘kulturo’ kaj imagitaj kulturaj diferencoj kaj konfliktoj estas nur surogato por iamaj dividoj el kiuj kreskis rasismo kaj naciismo. Temas nur pri redifino de malnova diskriminacio. Nia kulturo superas la vian, jen la simpla mesaĝo. Multikulti ist gescheitert! Absolut gescheitert [44]

La Esperanto-ummo devus ekzakte difini la mondon en kiu oni aktuale vivas, sian lokon kaj mision tie. Ne temas ĉi-tie pri ia ‘strategio’, la amata sporto de movadaj ekstermonduloj, ja bonintence revaj.  Antaŭ ol verki la strategion la Movado bezonas havi sian Filozofion, ian kiu rilatas al la nuna realo, ne al la bulonj-sur-mara pasintjarcenta. Por diri realisme: oni devus transsalti la propran ombron. Kaj samtempe resti fidela al sia historio.

Ne facilas havi historion sed perdi la futuron. Des pli ke tiu historio ekskluzive temis pri la konkero de estonto. Nur movadoj kun celoj moviĝas. Sed ja: Kio estas la celo aktuale? Kie oni estas, kien oni iras?

 

La nedanĝera lingvo

En la venonta epizodo povus temi pri alia afero, se Esperanto vere serioze minacus realigi sian utopian idealon ke «tot’ homoze in familje konunigare so debá”. Ŝanĝiĝis niatempe ankaŭ la profilo de la elitoj: ne plu temas pri la kultura aŭ eduka kremo, sed precipe avantaĝularo financa kaj ekonomia.

La 20-jarcentaj esperantistoj (precipe la intermilitaj) ja apartenis ĝuste al elitoj edukaj, kleraj kaj kulturaj, avangardaj kaj alternativaj. El la periodo komence de la 20-jarcento kaj la intermilita periodo, oni povas citi longan liston de Nobelpremiitoj, gravaj sciencistoj, ŝtatestroj, verkistoj kaj aliaj eminentuloj kiuj parolis aŭ subtenis Esperanton kaj Idon.

Nuntempe tia listo magras, samkiel la influsignifo de la Esperanto-movado. Ĝi ne havas interagon kun la moderna tempo. Tial ĝi restas malmoderna movado flanka, sen ŝancoj aliigi tion. Por konkeri la mondon necesus reale vivi ĝin, naĝi kerne de ĝiaj kurentoj kaj ne navigi ie pretere. Esperanto nun minacas neniom kaj neniun, ĝi kapablas nenion fari krom ripeti siajn mantrajn versojn en sia sekreta idiomo. Completely harmless.[45]  Lingvo nedanĝera.

Inter la esperantistoj nun apenaŭ troveblas danĝeraj homoj kiel intermilite kaj eĉ malpli da danĝeraj ideoj mondonrenversaj. La sola mondo pri kiuj la esperantistoj okupiĝas estas ilia propra, kiu cetere sian adreson havas en iu paralela dimensio. Tie neniu plu povas persekuti ilin pro ita/ata-vismoj aŭ neologismoj.

 

Lingvo de alternativo

La mondo fakte bezonas neregeblan liberan lingvon pli ol iam ajn. Sed niatempe ĉiaj alternativoj ŝajnas paliĝi, ĉefe post kiam la gazetara servo de la Blanka Domo, januare 2017-jare, difinis ke ĉio krom la registara vero apartenas al la «alternativaj faktoj». Period! Punkto, fino! La sekvon ni sekvas. (Neŭtrale).

Ŝajnas ke homoj nun devas obei, aŭskulti kion la ŝtato proklamas kaj ne kredi proprajn okulojn aŭ mem provi eltrovi la veron laŭ ajnaj «alternativaj padoj». Georg Orwell cinike ridetas de sia tombo: Ĉu mi ne diris jam?!

Intertempe la esperantistoj kiel grupo, pro la menciitaj sed ankaŭ pro diversaj internaj evoluaj kaŭzoj de la E-socio, nur ombras kompare kun sia iama influo je kultura kaj socia vivo; precipe en la intermilita tempo kiam la lingvo «danĝeris». Ili eĉ ne vicas en la serio de alternativoj: aktivaj kaj enhavaj, ofte riskaj (danĝeraj), batalaj kaj kuraĝaj.

Esperanto nun estas ŝovita al randoj kaj trovas subtenon ĝuste tie, inter aliaj preterantoj, vere aŭ kvazaŭe alivojivaj, aŭ nur randaj kiel ajn. La movado sentas tiun magnetismon jam de sia komenco. Tio povus esti ĝia verdikto sed ankaŭ ĝia potencialo. Espereble rekonota. Esperanto sencas kiam ĝi donkihotas.

Ankaŭ inverse: diversaj flankaj grupoj rekonas en Esperanto sian naturan aliancilon, la lingvan aspekton de sia azileco, la mankan ĉenon por kompletigi sian kunligiĝon kaj sigeli sian izolon de la diktato de la majoritato. Ankaŭ por ili Esperanto estas bonvena alternativo kiel rikoltilo de novaj samideanoj; ne nur lingvosence sed esence. Esperanto sencas nur kiam ĝi alternativas.

La Ummo staras antaŭ la dilemo: enmondi reale aŭ resti en sia virtuala realo. Ni vidas ke leviĝas grizaj nuboj super ĉiaj «alternativaj veroj». Vivi, kredi kaj agi alternative, kaj certe paroli alisignife, povus refoje en la historio fariĝi danĝera afero. La dua volumo de la Danĝera Lingvo prefere restu neverkota.

Aŭ eble iu devus reverki ‘La vojo’-n ? Aŭ verki la ‘Duan vojon’ kiu estus pli ol revortumo de paŝoj surlokaj? Ĉiukaze, ŝajnas ke la asa movada prozo denove bezonas osmontran poezion kaj vizion.

La mondo bolas kaj ŝaŭmas, denove prinacie, sed la Esperanto-movado ĝin nek komentas nek komprenas. Tiamonde por Esperanto prave imageblas la estonto kiel sendanĝera lingvo. Becaŭse nobody cares.[46] Tiu sendanĝereco povus funkcii pli peree ol iamaj koncentrejoj kaj gulagoj.

La sendanĝereco povus servi kiel pruvo ke la esperantistoj kaj ilia kozo nek gravas nek ion signifas. Completely irrelevant! Total losers.[47] En perspektivo: Esperanto sen perspektivo. Kiel nedanĝera lingvo. «Plene maldanĝera», tekstus la recenzo kaj la diagnozo de Esperanto.

Tiam ne necesos Linsoj de futuro: La futuro simple ne venos. Almenaŭ, ne verdkolore.

 

La historio de futuro.

Danĝeras ankaŭ la penso ke historio povus ripetiĝi. Tio okazas pli ofte kaj pli subite ol ni volas. Eĉ eble dum ĉi-lege. Transmare trompetas jam trompaj admoniloj. Tial indas relegi La Danĝeran Lingvon – ne kiel pasintaĵon sed kiel avertan futurhistorion. Historio uzas la ison por aŭguri iĝojn de la onto.

Ne trompiĝu, do, ke la Linsaj studoj temas pri iu nerevena into aŭ ito. Paradokse sed vere: historio ĉiam rilatas al Futuro, kvankam ĝi okazas pasee.[48] Historiistoj rigardas malantaŭen por vidi kio venos anstataŭen. Oni ne studas la pasinton por fuĝi de la realo sed por ĝin kompreni, anticipi aŭ eskapi, do por malfermi perspektivojn al diversaj estontoj. Omaĝe al tiuj kiuj ne eskapis kaj ne estontis.

Lidja ne eskapis. Ŝia historio gravas. Lins verkis ĝin. Li praktikis sian fakon por spiti la forgeson. Historio kvazaŭas tempomaŝinon savan: lernan, sinĝustigan kaj neripetan sed nepre progresan. Historio estas memorilo kaj avertilo. Aŭ ĝi ne valoras.

Kompreninte ke Pasinteco estas la ĉefingredienco de Futuro ni vidas ke Tempo pli serpentumas ol linias, pli ciklas kaj spiralas ol linearas, forte dependas de lа homaj Maso kaj Energio, Vojo kaj Rapido. Ejnŝtejno ja bazas; la fiziko netuŝeble fundamentas. Do,  historio bonegas nur se ĝi kosmologias. Tiam ĝi estas homa kaj universa samtempe. Nur tiam ĝi indas.

Esperoj ankaŭ rilatas alfuturen –  ili estas projekciaj revoj de iu nuno. Sen la esperoj la nunoj stagnas sencelaj. Esperanto esence situas ose. Ĝia pasinto rilatas al la homara venonto. Esperanto –   kiel transtempiga afero –  postulas alian historiadon.

Eĉ profetoj nur interpretas la ĝistiamon por travidi la savan poston. Profetoj estas trafikregulantoj ĉe vojkruciĝoj de tempoj kaj ideoj. Zamenhof ilin humile kolegis. Li vivis ose. Transtempe. Sed ankaŭ profetoj ne povis aŭguri la militojn kaj la hororan intermilitumon. Kvazaŭ tio inside embuskis en nigraj truoj de la onta historio, kie tempo alimaniere ecis.

 

 

Citita kaj rilata literaturo:

Anderson, B.  (1983). Imagined communities. Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. Verso, London.

Bronŝtejn, M. (2016). Mi stelojn jungis al revado. Impeto, Moskvo.

Brozović, D. (2010). La angla kaj Esperanto: pripensoj pri la estonteco. En: Tonkin 2010: 145-146.

Blanke, D. [red.]  (1986). Socipolitikaj aspektoj de la Esperanto-movado, dua ledono. HEA, Budapest.

Blanke, D. - Lins, U. [red.]  (2010). La arto labori kune. Festlibro por Humphrey Tonkin. UEA, Roterdamo.

Coulmas, F. (1995). Germaness: Language and Nation. En: Stevenson 1995: 55-68.  

Dijk van,  Z. (2008). La Asocio. Skizoj kaj studoj pri la historio de UEA. FEL, Antverpeno.

Dijk van,  Z. (2012). Historio de UEA. Espero. Partizánske.

Diner, D. (1999). Das Jahrhundert verstehen: eine universalhistorische Deutung. Luchterhand Literaturverlag, München.

Dugandžija, N. (2010). Nacionalna zbilja i njezini prividi. Durieux, Zagreb.

Duliĉenko, A. (2006).  En la serĉado de la mondolingvo aŭ interlingvistiko por ĉiuj. Sezonoj, Kaunas.

Galor, Z. – Pietiläinen (2015). UEA en konscio de esperantistoj. Kava - Pech. Sezonoj, Kaliningrado.

Gilbert, M (1997). A History of the 20th Century. Harper Collins Publisher, London.

Ertl, I. (2010). Esperanto kaj Eŭropa Unio:  ĉu miraĝo, ĉu perspektivo? En: Tonkin 2010: 147-155.

Hardison, O.B. (1989). Disapearing through the skylight. Penguin Books USA Ltd.

Hodler, H. (2014).  Novaj vojoj. Libro-Mondo, Dokumenta Esperanto-Centro, Swidnik-Đurđevec.

Hobsbawm, E. (1990). Nations and nationalism since 1780. Programme, myth, reality. Cambridge Univ. Press, Cambridge.

Hobsbawm, E. (1994). The Age of Extremes: The Short Twentieth Century, 1914–1991. Abacus, London

Hobsbawm, E. (2002). Fractured times: Culture and Society in the 20th Century. Abacus, London.

Hobsbawm, E. (2002). Interesting times: A 20th Century Life. Pantheon Books, New York.

Hürten, H. (1982). Zwischenkriegszeit und Zweiter Weltkrieg. Klet - Cotta, Stuttgart.

Jackson, H. J (1947).  The Between-War World. A Short Political History 1918-1939. Victor Gollanz Ltd., London.

Kershaw, I. (2015). To Hell and Back. Europe 1914-1949. Allen Lane - Penguine Books.

Korĵenkov, A. (2005). Historio de Esperanto. Sezonoj, Kaliningrado.

Korĵenkov, A. (2006). Mi estas homo. Originalaj verkoj de d-ro L.L. Zamenhof. Sezonoj, Kaliningrado.

Korĵenkov, A. (2009). Homarano. La vivo, verkoj kaj ideoj de d-ro L.L. Zamenhof. Sezonoj, Kaliningrado.

Künzli, A. (2006).  Universalaj lingvoj en Svislando. Svisa enciklopedio Planlingva. La-Chaux-de-Fonds.

Künzli, A. (2006). Interpopola konduto de E. Privat: aktuala dokumento ankaŭ 70 jarojn post ĝia apero. En: Privat 2006: 7-17.

Künzli, A. (2014).  Milito kaj paco laŭ Hector Hodler. En: Hodler 2014: p. 7-19.

Lins, U. (2008).  Utila estas aliĝo. Tra la unua jarcento de UEA. UEA, Roterdamo.

Lins, U. (2016). La danĝera lingvo. Studo pri la persekutoj kontraŭ Esperanto. Nova reviziita eldono. UEA, Roterdamo.

Lipari, M. – Tonkin, H. (2015).  Tamen ĝi moviĝas. Eseoj pri la Esperanto-movado. UEA, Roterdamo.

Ošlak, V. (2003). Mednarodni jezik – realna ali nerealna utopija?  Orbis. Ljubljana.

Oostendorp, M. (2004). Een werledtaal. De geschiedenis van het Esperanto. Atheneum - Polak & Van Gennep. Amsterdam.

Piron, C. (2015). La lingva defio. MAS. Milton Keynes.

Privat, E. (2006).  Interpopola konduto. CDELI – Hejme - Libro-Mondo. La-Chaux-de-Fonds - Czeladź - Swidnik.

Tonkin, H. (2006).  Lingvo kaj popolo. Aktualaj problemoj de la Esperanto-movado. UEA, Roterdamo.

Tonkin, H. (2016). Frustriĝo. Esperanto nr. 1306, okt. 2016, p. 200-202.

Tonkin, H. (2017). Tria vojo. Esperanto nr. 1309, jan. 2017, p. 12-13.

Sikosek, M. (2006). Die neutrale Sprache. Eine politische geschihte des Esperanto-Welbundes. Skonpres. Bydgoszcz.

Sikosek, M. (2003). Esperanto sen mitoj. Dua prilaborita eldono. FEL, Antverpeno.

Stevenson, P. [red.] (1995). The German Language and the Real World. Clarendon Press, Oxford-New York.

Watson, P. (2010). The German Genius. Europe's Third Renaissance – The Second Scientific Revolution and the Twentieth

                                  Century. Simon & Schuster. London.

Wołoszański, B. (1995).  Ten okrutny wiek (I kaj II). Sensacje XX wieku, Warszawa.

Zamenhof, L. (2015). Kongresaj paroladoj. Sezonoj. Kaliningrado-Kaunas.

 

Kaj diversaj aliaj fontoj, inkluzive retaj, pri la historio de la 20-a jarcento (precipe la intermilita periodo) en pluraj lingvoj, kaj abunda literaturo primovada, historia, ideologia kaj alia (Zamenhof, Hodler, Privat, Lapenna, Blanke, Tonkin k.t.p.). Nepre ankaŭ diversaj aliaj verkoj de U. Lins. Konsultindas la literaturo listigita en DL. Same legendas diversaj literaturaj verkoj en Eo, el la kaj pri la periodo. Mi listigis Bronŝtejn, la plej nova kaj eble plejdira. Oni ne forgesu relegi ankaŭ Orwell kaj Huxley. [Kaj la Vojo, La Espero k.s.]. Gravas kapti la Zeitgeist (spiriton de la epoko), kaj tion Lins faris eksterordinare. Li intertempe jam 75-jaris. Gratulon! Kun scivolemo ni atendu la interpreton de nuna epoko, eble de kolegoj 21-jarcentaj.

 



*  Mi ŝuldas apartan dankon al Ionel Ioneț, kaj Istvan Ertl por pacienca provlegado kaj prudentaj konsiloj kaj avertoj  (ne nur prilingvaj). Plurloke mi respekte malobeis, je propra risko kaj konto. Kelkfoje indas aŭdaci testi la limojn kaj propran lingvan senton. Esperanto estas ankaŭ memesplorilo, kiu defias kaj la uzanton kaj sin mem. Danĝera idiomo!

** Serba poeto, Niš 1934 – Zagreb 1961.

[1] Neologismo en la senco de la araba أمة, ummah 'komunumo'. La araba termino celas la tutmondan spiritan komunumon de ĉiuj islamanoj (plene: ummah al-islamiyah (arabe:  الأمة الإسلامي), do esence : «adeptujo», «komunumo de adeptoj». La libro de Benedict Anderson ’Imagined communities’ (Verso, London 1983 - nepraĵo ĉe praktike ajna sociologiumo) tezas ke ĉia komunumo kaj identeco estas unuavice (soci)psikologia konstrukco. Tio ne faras komunumon malpli reala – ĝia ‘imaga’ karaktero estas psika energio kiu vivigas la socian kolektivon.  Mirinde ke tiu koncepto neniam estis aplikita al studoj de la 'imaga' Esperanto-komunumo, kiuj ĉiukaze ja pokas kaj apenaŭ iam profundas.

[2] Kvankam en tempoj liberaj paradoksas: , [ke] … la pledantoj por egaleca tutmonda komunikilo plue troviĝas en la rolo de iom deviaj eksteruloj' (La danĝera lingvo, p. 355. UEA, Roterdamo 2016).

[3] Kun escepto de Germanio intermilita, kie hejmis pli da esperantistoj ol ceterlande kune … (samloke, p. 83).

[4] Kolaterala - ne PIV-a vorto, eble enkondukinda sekve da la 15-a regulo; en la senco de ‘indirekta, neintencita, dumvoja, akompana, dumproceza’.

[5] eĉ se ne eblas konstati, kiom rolis la faktoro de esperantisteco en la ĝenerala ĉasado de spionoj kaj ĉiam novaj 'popolaj malamikoj' (samloke, p. 352). Plej gravis verŝajne kontaktado kun la eksterlando. Alia sociopato kaj paranojulo, Enver Hoxha [hoĝa] en Albanio samtempe malpermesis filatelistojn kaj Esperanton. Poste sekvis aliaj landizoligaj dekretoj.

[6] Pensu pri Erich Fromm, la fuĝinta samlandano Linsa, kaj liaj libroj La sana socio kaj Fuĝo de libereco. (The Sane Society [1955], Escape from Freedom), kaj kelkaj aliaj. Indika estas la germana titolo Die Furcht von der Freiheit ['La Timo de Libero', [1941]. En La sana socio Fromm tuŝas ta temon de la psika sano de individuo en malsana socio; oni devus kuraci la socion anstataŭ mistrakti la viktimojn de la socia patologio kiel malsanulojn.

[7] La t.n. interbellum, interbelumo, intermilitumo, al kiu periodo rilatas la plejparto de la libro La danĝera lingvo. Sed la persekutoj ekzistis ekde la lingvoeko mem, pri kio temas la kurta enkonduka parto. La unua frazo libra diras: «La aŭtoro de Esperanto apartenis al persekutata gento». Persekutoj kaj Esperanto kuniras kvazaŭ denaske.

[8] Oni ne forgesu du aferojn: 1. Ke en la 20-aj jaroj en Eŭropo regis paniko post la establo de la soveta ŝtato (en Lejpsiko la polico eĉ havis propran E-fakon); diverslande okazis provoj de revoluciaj renversoj kaj la komunistoj ege popularis. - 2. Ke la persekutoj pleje rilatis ne la Esperanto-movadon kiel tuton, sed nur ties ne-neŭtralan socialismeman parton. (Lins, samloke: p. 62-78). SAT speciale emfazis la edukajn potencialojn de Esperanto por la laboristaro preter la naciaj kaj lingvaj limoj.

[9] Kiu esence ne malsamis en sia nazia-rasisma formo ol en la stalinisma, kie la totalisman funkcion plenumis la missocialisma ideologio; sen la rasisma komponento sed ja kun la praktikata antisemitismo kaj grandrusismo.

[10] Een 1933, la jaro kiam la naci-socialisma partio transprenis la povon.

[11] Legu pli: https://dea.digar.ee/cgi-bin/dea?a=d&d=nooltallinn19330829.2.58

[12]  Coulmas, F. 1995: 62. Simile: 'La nazia ideologio atribuis al lingvo decide sekundaran rolon'.  (Stevenson 1995: p. 62).

[13] Germane 'Ĉiuj homoj iĝu fratoj', poemo de W. Goethe, nun la himno de la Eŭropa Unio, kvankam neklare en kiu lingvo.

[14] Aludo al la sciencfikcia «distopia» kaj futurrilate pesimisma romano de la brita aŭtoro George Orwell el 1949.

[15] PIV – 'Afazio: [lingvopatologia, nr] perturbo de la kompren- k/aŭ parol-kapablo, sen difekto de la aŭd- k parol-organoj'. La afero fakte misas en la cerbo. Ekzistas du tipoj: la motorika [ne PIV-a, kun pseŭdoafikso –ik, kiel en 'fanatika','aŭtentika' k.s.] kiam misiras la prononco; kaj la senca kiam oni ekz. volas diri 'saluton' sed oni fakte eldiras alian vorton ekz. 'kolbason'. La plej trista detalo estas ke la parolanto mem plene konscias ke li eraras. Simple la neŭronaj ligoj inter vortoj kaj sencoj paneis. Similaj lingvopatologiaj procezoj okazas kiam iu aŭtoritato uzas konatajn vortojn por sugesti nature fremdajn sencojn. Se oni sukcesas je tio oni fine ekkonkeras la lingvofonton kaj regas la komunikadon. 

[16] Sedukta, neologismo ne PIV-a, en la senco ‘forlogiva’, precipe en amaj aŭ/kaj seksaj rilatoj.

[17] Demoso, (laŭ la helena δῆμος [dêmos] “popolo ”) neologismo ne PIV-a, en la senco ‘politika popolo’, kiel la bazo de politika povo popolrajte bazita, demokratio. Lingve korekta derivo estus fakte dem-o.

[18] Ĉu eble ni simple revenis al la kojnliteraj tabuletoj akkadaj, nur ke ni nun skribas ilin cibere kaj ne pertere, argile?

[19] Famega germana verkisto de juda deveno (1797-1857), pro kio nazioj bruligis liajn librojn.

[20] Angle: tro komplike.

[21] Germane: Ni estas la popolo! – slogano kun kiu falis la Berlina Muro.

[22] Germane: Kiom kostas la mondo? – esprimo kiam oni ege kontentas pri si mem kaj sia pozicio. Mi pruntis ĝin el unu rakonto de Spomenka Ŝtimec (Domo en Mezeŭropo). Tre mezeŭropa: mi konfesas la limojn de mia ekmondo.

[23] Neologismo ne PIV-a, en la senco de la latina vulgus, 'plebo, popolaĉo, amaso'  (angle mob, germane Mob, hispane, portugale turba, france foule, ĉine 平民, arabe عاد العوام, ruse чернь, hinde भीड़, kroate svjetina, serbe rulja).

[24]  Tiun-ĉi tezon mi  prunteŝtelis de mia 17-jara filo Ivan Kiril, ulo kun aparta sensivo por historiaj esencoj. Mi multon lernis rigardante el lia perspektivo.

[25] Angle: malbona tempumo.

[26] Globa, kiel stilvarianto de ‘globala’ (eĉ aperas kiel ‘globilo’ , ‘globismo’ kaj pli ekstreme) iujn eble ĝenos, sed oni jam uzas ĝin en kunmetaĵoj kiel ‘terglobo’, 'tutgloba’ k.s. Temas do pri elipso. Lingvajn kutimojn indas foje spiti kaj testi, je la bono de la idioma esprimivo mem. Tradicioj ja ekzistas por esti defiataj. Tiaj eksperimentoj ankaŭ atestas iom implodan internan evoluon de Esperanto; lingvo kiu esploras sin mem, idiomo kun memreflektiva strukturo.

[27] Pensu nur pri la posto de la iama Aŭstro-Hungara imperio. La regnoj sekvaj (Hungario, Ĉeĥo-Slovakio, Jugoslavio, Rumanio ktp.) forigis la germanan sammove kun la germana-aŭstra superrego, kio egalis al la proverba forĵeto de bebo kune kun la akvo. La malapero de relative stabila dulingveco sentiĝas eĉ hodiaŭ kaj eble eĉ helpis la evoluon de foje bizaraj lokaj naciismoj. Ĝuste la dulingvismo kun la germana sed sen la germanoj mem povintus esti la neŭtrala solvo.  Simile estas pri la forĵeto de la rusa lingvo post la disfalo de blokaj muroj en Eŭropo. Afrikaj landoj ne faris tiun eraron, kun ĉiuj konsekvencoj de tio, bonaj kaj nebonaj. Aliflanke tiaj paŝoj ja helpas realigi la (de)novan dependon de la nova mastro, lingvan kaj la ceteran. Luksemburgio kaj Svisio estas ekzemploj malaj, kiuj konsideris lingvojn racie kaj ne grupsimbole. Aliel ili malamikus sin mem. Lingvoj mem ne kulpas.

[28] Generika, vorto ne PIV-a sed eble necesa, esprimanta nuancon kiun ne transdonas generiva, genera. Komparu la pseŭdosufikson –ik en vortoj kiel aŭtentika k.s.

[29] La mastro de la Obskuro en libroj pri Harry Potter kun suprize travidebla Esperanta nomo. Plej ofte oni referencas al li per ‘tiu kies nomo ne elparolendas’.

[30] La mastro de la Obskuro en libroj pri Harry Potter kun suprize travidebla Esperanta nomo. Plej ofte oni referencas al li per ‘tiu kies nomo ne elparolendas’.

[31] Ivan Kiril, filo mia. Tiu 17-jarulo lasis tiun ĉi noton, manskribitan en la angla, la lasta el liaj tri-kvar ‘denaskaj' lingvoj, sed evidente kaj senĝene, la primara. Kritikon al tia sinteno lia generacio vidas ĝuste kiel signon de naciismo de la olduloj, kiuj tiel forprenemus ilian internaciecon. Nacio ne plu temas pri lingvo, nek entute temas pri nacioj. Nuntempe temas pri alispecaj kompleksaj apartenoj, kie lingvoj foje rolas sed certe sekundaras. Tial la esperantistoj okupiĝas pri io flanka kaj malrelevanta, ne ĉi-tempa - ili kredas. Esperantistoj restas mutaj kiam la vorto 'kapitalo' falas en ilian vortaron. Tial ili ne plu kundiskutas pri la reala mondo kie ĝi difinas la rilatojn.

[32] Lins parolas pri ‘parencaj malamikoj’ (citante J. Baberowski: Verwandte Feinde, samloke, p. 352).

[33] Operativa – neologismo, surprize ne PIV-a, en la senco ‘labora, aganta, funkcianta’.

[35] Aludo al alia sciencfikcia «distopia» kaj futurrilate pesimisma romano de alia brita aŭtoro Georgo Orwell, 1949.

[36] Estas ja multaj tiaj subtenintoj de la Movado: Tito, Castro, Orban ktp. Estas eĉasertoj ke Esperanto pleje prosperis en t.n. ‘mildaj diktaturoj’.

[37] Pensu nur pri la intermilita epizodo kiam la ĉeĥaj esperantistoj ne konsentis pri la uzo de germanaj loknomoj de urboj kie loĝis la germana minoritato en ĉeĥoslovakio, kiu ja pretis je variaj kompromisoj. Kiu tiam ŝovenis ? Povra Hans Jakob, kiu ĉiel strebis solvi tion ene de la internidea valorhorizonto. (Pri la ĉeĥaj-germanaj rilatoj tiutempas abundas literaturo).

[38] Angle: Negocŝanco.

[39]  Bulonja deklaracio: ’Esperantisto estas nomata ĉiu persono, kiu scias kaj uzas la lingvon Esperanto, tute egale por kia celo.’

[40] Vidu: Ulrich Lins: Utila estas aliĝo. Tra la unua jarcento de UEA. Roterdamo 2008.

[41] Ekz. H. Tonkin, Tria vojo (Esperanto nr. 1309, jan. 2017): “Ĉu Esperanto konkeros la mondon? Mi sincere dubas pri tio …”

[42] Relevanta, internaciismo kiu je mia granda surprizo, ne en-PIVas, sed sekve de la 15-a regulo havas sian legitiman lokon en Esperanto, kun la signifo ‘rolonluda, konsiderenda, konsiderinda, esenca, influa, gravega, egsignifa, aplikenda, kunkalkulenda, nepra, nemalhavebla, k.s. kaj ĉio ĉi kune).

[43] Lins, samloke, p. 348-350 :  ‘ ... ili  la esperantistoj] eksciis pri la neeblo, eĉ  danĝeroj de absoluta neŭtraleco … la ĝistiama kompreno de neŭtraleco iĝis maltaŭga, ĉar ĝi ignoris la tradicion de la Esperanto-Movado…’ Vd. ankaŭ la ĉapitron  1.7. Laboristoj kajneŭtraluloj’ (62-68).

[44] Germane: ‘Multkultureco fiaskis, absolute fiaskis ' –  Angela Merkel, en sia parolado al germana junularo 16.10.2010. en Potsdamo.

[45] Angle: Plene nedamaĝa.

[46] Angle: Ĉar al neniu vere gravas.

[47] Angle: Plene sensignifa. Kompletaj sentaŭguloj.

[48] La serba poeto Branko Miljković (1934-1961) komencas la supran poemon «Tito» per verso: «Ekzistas neniu tago krom tiu kiu venos». Interese ke ankaŭ li esploris la rolon de la espero: unu lia poemkolekto titoliĝis «La origino de la espero». Li ne malkovris la respondojn: oni trovis lin pendi je unu arbo en Zagreba parko.

 

Kion vi faras por eviti tion? Geesperantisoj el la tuta mondo agu energie kontraŭ la internacia faŝismo!

 

de Jorge (noreply@blogger.com) je 2025-03-31 11:25

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 45

Antaŭ kvardek-kvar semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la kvardek-kvina porcio, ĝuu ĝin!
---
Anĝeloj nur estas spiritaj estuloj.
Ĉielajn mesaĝojn anĝeloj alportas.
Kaj foje anĝeloj protektas la homojn
en granda danĝero, kun risko de morto.

Sed kiel ni povas alvoki anĝelojn?
Kaj se vi ne kredas je tiuj anĝeloj,
ne perdu esperon pri bonaj animoj,
ĉar ankaŭ aperas anĝeloj en homoj.

Li volis ricevi fidindajn informojn
por povi reagi je falsaj akuzoj.
Li fine sukcesis kaj povis refuti
asertojn pri trompo de bankinstituto.

Ŝi diris ke estas tre bona okazo
nun fine nuligi malnovan kontrakton,
ĉar ne plu validas la bazaj kondiĉoj.

Laŭ mia kompreno ŝi tute malpravas,
ĉar ŝi ne atentas pri gravaj aspektoj.
Necesas klarigi ĉi tiun eraron
por fine ordigi la tutan aferon.

Rostitaj terpomoj bongustas kun cepo.
Ĝi estu por tio helbrune rostita.
Kimeno kaj salo spicigas la tuton,
kun varma spinaco kaj freŝa ovaĵo.
Terpomoj tre taŭgas por bona manĝaĵo.

Li volis persvadi la junan virinon
ke ŝi tuj akceptu dubindan proponon.
Sed malgraŭ insisto ŝi ĉiam rifuzis
kaj tiam senvorte forlasis la viron.

La vicprezidento subtenas la strebojn
redukti amplekson de ŝtata agado.
Ilia intenco detruos tre multe.
Ĝi kaŭzos tre gravajn sociajn problemojn,
sed tio ne estas ilia problemo.

Ŝi estis silenta dum tiu procedo
kaj tute ne plendis pri siaj doloroj.
Sed poste ŝi skribis protestan leteron.

Li estis fervora koncertvizitanto,
sed nun li rezignas pri multaj koncertoj.
Li devas tre zorge elspezi la monon,
ĉar lia filino bezonas subtenon.
Ŝi estas denove tre grave malsana.

Li ŝparas la monon por medikamentoj.
Li devas krompagi sufiĉe da mono.
La mono nun mankas en lia monujo,
sed gravas ke lia filino saniĝu.
Li zorgas kun amo por ŝia bonfarto.

Necesas vespere purigi la dentojn.
Post kelkaj minutoj li bele ekdormis.
Li dormis tre longe ĝis frua mateno.
Li tiam leviĝis kaj fermis fenestron.

Mi havas por vi tre utilan konsilon:
Neniam forgesu elŝalti la lumon!
Vi povas kopii datumojn per kablo.
Li seninterrompe laboris ĉe tablo.

Ŝi kantis kanzonojn starante sur benko.
Batalo finiĝis per ĉies malvenko.
La knabo elkraĉís ŝrumpintan maĉgumon.

Kun kiu virino vi dancis hieraŭ?
Ĉu estis edzino de via kolego?
Ŝi estas belega kaj tre simpatia.

Mi varme gratulas pro via bonŝanco.
Mi bone komprenas la tutan aferon,
sed nun jam sufiĉas la argumentado.
---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al 
retradio(ĉe)aldone(punkto)de

 
Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

de peranto (noreply@blogger.com) je 2025-03-31 06:00

2025-03-30

La Balta Ondo

Partoprenu UK-on: via donaco ebligos la ĉeeston de valoraj volontuloj en Brno

uk-110Ĉiujare UEA alvokas kandidatojn por volontuli en la Universala Kongreso de Esperanto (UK) pere de la Fondaĵo Partoprenu UK-on. La subteno de volontuloj estas nemalhavebla kaj por UEA kaj por la UK. Post la jarkomenca alvoko por la 110a UK en Brno, UEA kolektis la kandidatiĝon de 83 homoj. Post kunlaboro de estraranoj, komisiitoj, la Ĝenerala Direktoro kaj la Kongresa Fako, eblis alveni al listo de 17 plej indaj kandidatoj por subvencii en 2025 per aliĝ-, restad- kaj – escepte – vojaĝ-kostoj.

Subvencioj por partopreni la UK-on estas haveblaj danke al la Fondaĵo Partoprenu UK-on de UEA. Pro la historie grava 109a UK okazinta en 2024 en Aruŝo, la kaso de la fondaĵo estis konsinderinde uzita. Por 2025 la Estraro de UEA kune kun la Ĝenerala Direktoro sukcesis decidi por principa buĝeto de 4595 eŭroj. Tamen tio montriĝis ne plene sufiĉa por la listo de plej indaj kandidatoj – kaj la kunlaborantoj konstatis, ke necesus kreskigi la buĝeton je 2000 eŭroj por plene kontentigi la elekton por 2025.

Tial UEA faras nun alvokon por pli da donacoj al la Fondaĵo Partoprenu UK-on. Via donaco ebligos la ĉeeston de valoraj kontribuantoj en Brno, inter tiuj kandidatoj valoraj homoj el Afriko, sekve de la sukcesa 109a UK. Se vi volas pli informiĝi pri la subteno “Partoprenu UK-on”, legu: https://uea.org/gk/1211. Se vi volas donaci por ke la Fondaĵo Partoprenu UK-on atingu plusajn 2000 EUR, eblas tion fari per: https://uea.org/alighoj/donacoj/partoprenu_uk.

Viaj donacoj en 2025 helpos subteni la jenajn volontulojn (kaj, se venas pli da donacoj, eblos subvencii pli da homoj): Espoir Ngoma Kasati, Foppe Klaas Hovinga, Erika Godó, Olha Skobeeva (Bauer), Tomáš Halža, Changsheng Zhang, Nina Danylyuk, Aimé Patrick Manirakiza, Mioranantenaina Raveloharison, Gilbert Niyukuri, Tibor Kepencay, Pavol Petrík, Miroslava Černá, Eric Baeni, Renato Petrovic, Lubomír Fajth kaj Anna Bobková.

La 2a aliĝperiodo de la UK daŭros ĝis la 31-a de marto 2025. Se vi ankoraŭ ne aliĝis, ne maltrafu la okazon facile kaj rapide aliĝi, daŭre kun rabato, per nia reta aliĝilo: https://uk.esperanto.net/2025 (ankaŭ eblas donaci dum la aliĝo).

UEA, nome de la monda esperantistaro, kore dankas la sindonemon de volontuloj kaj la solidaron kaj malavaron de la donacantoj al la Fondaĵo Partoprenu UK-on.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2025, №1223.

Abonu La Ondon de Esperanto por 2025 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2023 kaj 2024. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Partoprenu UK-on: via donaco ebligos la ĉeeston de valoraj volontuloj en Brno appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2025-03-30 21:56

Esperanta Retradio

La riza urseto (3/3)

Tiun ĉi fabelon verkis kaj produktis Luiza Carol el Israelo

Artaĵo de SZÜCS Judit, foto de Jozefo NEMETH

La riza urseto

(tria parto el tri)

Post kelka tempo, en la groto, la kvar ursidoj vekiĝis kaj rimarkis la malĉeeston de la fortulo. Ili ege maltrankviliĝis kaj eliris por serĉi sian fraton. Sed ili vokis lin vane.

Fronte de la groto, troviĝis maljuna arbo, en kies branĉoj loĝis strigino. Tiu kutimis dormi dum la tago kaj ĉasi dum la nokto. La bruo de la gefratoj vekis ŝin kaj ŝi alparolis la kvaropon:
“Ne plu bruu ursidoj, ĉar la lupo povus aŭdi vin. Mia ja scias, kie estas via frato, ĉar dum la nokto mi kutimas flugi ĝis tre malproksimaj lokoj kaj miaj okuloj kapablas vidi bonege tra mallumo. Sed… se vi volas novaĵojn pri via frato, mi petas rekompencon.”
“Kion vi volas?” – ekkriis la ursidoj.
“Mi volas ke vi promesu, neniam plu skui mian arbon kaj neniam plu ĝeni min dum la tagoj. Se ni estas najbaroj, indas ke ni respektu unuj la aliajn, ĉu ne?”
“Jes, jes, jes, jes…” – konsentis la ursidoj koruse.
              
Kaj la strigino rakontis: “Mi vidis vian fraton en la domo de la kvin koboldoj, en la orienta parto de la arbaro. Tra la fenestro mi rigardis, kaj vidis lin dormantan, kovritan per blanka litkovrilo sur kiu ruĝa koro estas brodita. Sub la kapo, li havis blankan kusenon. Pli multon mi ne scias…
“Koran dankon, najbarino!”- diris la geursidoj kaj reiris en la groton pli trankvilaj.
 Sed, nevidata, la soleca lupo troviĝis ĝuste apude, kiam la strigino parolis kun la ursidoj. Kaj en lia menso, maturiĝis ruza plano.
                
Li kuris al la domo de la koboldoj kaj alparolis la bravan Fidelo. La lupo diris ke, laŭ onidiroj, la gekoboldoj planas anstataŭigi la hundon per la ursido, kiam tiu kreskos kaj fariĝos eĉ pli forta.
“Mi aŭdis ke ĉiunokte, dum vi fidele gardas la domon, la ursido ripozas sur matraco kun kuseno kaj kovras sin per blanka litkovrilo kun brodita ruĝa koro… Certe la gekoboldoj jam amas lin pli ol vin...”
              
Sed Fidelo bone sciis, ke ursoj nepre bezonas longegan profundan dormon dum la vintro, kaj la koboldoj planas gasti la ursidon nur ĝis printempe. Tamen, ĉar li estis tre ŝercema hundo, venis en lian kapon amuza ideo, por distri sin kaj siajn mastrojn. Tial, li ŝajnigis konsenton, dankis la lupon pro ties konsiloj kaj fin-fine eĉ ŝajnigis preta helpi la lupon manĝi la ursidon.

Fidelo diris ruze:
“La forta ursido ĵus vekiĝis por manĝi kaj trinki. Kiam li ne dormas, li estas ege danĝera. Sed vespere, li iros en la ilarejon por dormi.”
 “Kial ĝuste tien?”
 “Ĉar lia felo densiĝis kaj en la domo estas jam tro varme por li. Mi atendos ĝis li ekdormos profunde, poste mi malfermos la pordon de la ilarejo kaj alvokos vin. Sed atentu: la gekoboldoj sorĉis la ursidon. Se vi ne englutos lin tutece kaj fulmrapide, se unu sola peceto el li restos nemanĝata, el tiu peceto elkreskos denove la ursido kaj dufoje pli granda kaj forta li fariĝos.  Kaj post kiam vi formanĝos lin, ne forgesu mordi la liton forte kaj rapide, ĉar ankaŭ la lito estas sorĉita. Se vi ne rompos ĝin per viaj dentoj, tiu lito kapablus revivigi la ursidon pere de ties forta odoro…”
               
La lupo aŭskultis atente, por plenumi ĉiujn konsilojn.

En la domo, la gekoboldoj amuziĝis pri la plano de Fidelo kaj hastis plenumi la ŝercon. Ili faris paston el rizo kun soja saŭco kaj muldis el ĝi urseton, kiun ili metis en la grandan vitran ujon de la dormanta ursido.  La odoro de ties buŝo ankoraŭ sentiĝis en la ujo. El pecetoj de nigraj olivoj, la gekoboldoj faris la okulojn kaj la nazon de la riza urseto. Sub ties kapon, ili metis pecon da tofuo, tiel ke ĝi similis blankan kusenon.  Ili kovris la rizan urseton per blanka tofua kovrilo, kiun ili ornamis per ruĝa koro el tomata saŭco. Poste, ili deprenis la littukon de sub la dormanta ursido kaj anstataŭigis ĝin. Kiam noktiĝis kaj neniu povis vidi ilin, la gekoboldoj eniris la ilarejon kaj metis sur la plankon  la blankan littukon de la ursido, ankoraŭ konservantan  la odoron de ties korpo.  Sur la littukon, ili metis la ortangulan ujon kun la riza urseto kaj tuj eliris, lasante la pordon malfermita.    
           
Ĉio okazis glate, kiel Fidelo planis. La lupo alvenis kaj tuj flaris ursan odoron.   En la pala luna lumo, li kredis vidi la ursidon kaj fulmrapide englutis la rizan manĝaĵon tutece, eĉ ne havante tempon senti ĉu ĝi bongustas.  Li ne vidis ajnan liton, sed memfide mordis la vitran ujon, kiu frakasiĝis kaj vundis lian buŝon. Veante, la lupo forkuris rapide, dum Fidelo kaj la gekoboldoj amuzis sin. Ili vere amis la ursidon kaj esperis, ke post tiu aventuro la lupo ne plu kuraĝos ataki lin.
             
Denove kaŝiĝis la lupo dum longa tempo, atendante ke lia buŝo resaniĝu.
“Tiu lito ja estis pli sorĉita ol mi supozis…  Mi eĉ ne kapablis vidi ĝin… ”  - li pensis. Tamen ĉi-foje li estis tre fiera pri si mem.  Li kredis, ke li jam englutis la ursidon, kaj tiu penso estis por li tiom agrabla,  ke la vundo jam ŝajnis bagatelo. Li ankaŭ prifieris pri tio, ke li sukcesis definitive detrui  la sorĉitan nevideblan liton. Ho, neniam antaŭe havis la lupo tiom grandan estimon por si mem...                      

***
Printempe, la soleca lupo eliris el la kaŝejo sana kaj feliĉa. Li saltis kaj fajfis kaj kantis ĝojplene:    “Mi estas la plej forta,/ l’ursido estas morta!/ Mi estas la plej forta,/ l’ursido estas mor…”           

Subite, li preskaŭ koliziis kun…  la ursido! Tiu bonege kreskis kaj fortiĝis dum la vintro. Li jam aspektis kiel timigega juna urso, staranta sur la malantaŭaj piedoj. Apud li aperis liaj gefratoj. Ankaŭ ili kreskis kaj maturiĝis. Tra la menso de la lupo fulmis la penso:
“Mi verŝajne neglektis engluti iun peceton…”

La lupo turnis sin kaj forfuĝis… tra la tuta arbaro, tra la apuda paŝtejo, tra alia arbaro, tra alia paŝtejo…  Eble li daŭre fuĝas kaj fuĝas…

##########

de peranto (noreply@blogger.com) je 2025-03-30 06:00

2025-03-29

UEA facila

Neniam milito inter ni

Mesaĝo de Labourstart: Ĉu la retkampanjoj vere funkcias ?

29/03/2025 Ĉi-semajne, ni ricevis bonegan novaĵon : nia frato Ismet Aslan, turka sindikatano, estis liberigita. Kiel diris liaj kolegoj de la turka sindikata movado, « la kampanjo de Labourstart kontribuis atentigi la tutmondan publikan opinion, dank’al...

de neniammilitointerni je 2025-03-29 16:25

La Balta Ondo

Lingvotesta sesio por ses niveloj dum BET-59

BET-59Kadre de la 59aj Baltiaj Esperanto-Tagoj en Kaŭno la 10an de julio 2025 eblos akiri diplomojn laŭ la ses niveloj de la LingvoTesta Sistemo de la Esperanta Civito, inspirita de la Komuna Eŭropa Framo de Referenco kaj administrata de Kultura Centro Esperantista, asocia membro de Association of Language Testers in Europe (ALTE, Cambridge).

Por kandidatiĝi necesas aliĝi tra https://kulturservo.esperantio.net/sekcio/lingvotestado antaŭ la 10a de junio, escepte de la nivelo C2, por kiu la aliĝo devas okazi antaŭ la 10a de majo. Antaŭ ol aliĝi endas legi la tekston de direktivo Mühlemann, funkcianta kiel ekzamena regularo: https://www.esperantio.net/direktivo-m%C3%BChlemann.

Por la lingvotestado ne gravas aparta studtitolo: oni mezuras viajn “verdajn globulojn” kaj vi ricevas diplomon konforme al via nivelo. La niveloj estas: enira (A1), fundamenta (A2), intera (B1), kapableca (B2), bakalaŭra (C1), majstra (C2).

La LTSEC-diplomoj estas pli kaj pli bezonataj por aspirantoj al postenoj en la konsorcio de la Esperanta Civito. Lingvotestistoj estos prof. Giorgio Silfer kaj d-ino Perla Martinelli.

Por pli da informoj: kce@esperantio.net

Pliaj informoj pri BET-59 (kaj pri pli fruaj BEToj) estas legeblaj en nia novaĵretejo.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2025/03/bet-184/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2025 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2023 kaj 2024. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Lingvotesta sesio por ses niveloj dum BET-59 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2025-03-29 15:21

Esperanta Retradio

Kiel fartas mia hundo?

Hundoposedantoj estas konvinkitaj pri tio ke ili bone komprenas sian beston. Sed vere estas multaj miskomprenoj en la komunikado inter homo kaj hundo.

La rilato inter homo kaj hundo ŝajnas esti tiel simpla kaj senkomplika. Oni kombkaresas la beston malantaŭ la oreloj, la hundo rigardas onin per grandaj okuloj, kaj la homo bonfartas. Kaj li aŭ ŝi estas certaj ke ankaŭ la besto estas feliĉa. Sed ĉu tio vere estas tiel?

Studaĵo de usonaj psikologoj ĵus montris ke homoj ofte mistaksas la verajn sentojn de hundoj. Kaj ke okazas multaj miskomprenoj en la komunikado inter homo kaj hundo - ankaŭ se plej multaj hundoposedantoj estas konvinkitaj, ke ili ĝisfunde konas sian beston kaj ĝiajn sentojn.

En sia eksperimento la esploristoj registris per videokamerao la reagojn de hundo en pozitivaj kaj negativaj situacioj. Pozitivaj situacioj estis ekzemple karesi la hundon aŭ montri al ĝi la ŝnuron kaj tial signali ke estas okazonta bela promeno. En la negativaj situacioj la hundo estis mallaŭdata aŭ ĝi estis konfrontita kun io malagrabla, ekzemple kun kato aŭ kun laŭta polvosuĉilo.

En dua paŝo la filmetoj estis manipulitaj tiel, ke ili montris la feliĉan hundon en negativa situacio kaj la malfeliĉan en pozitiva situacio. Tiujn filmetojn prezentis la esploristoj al centoj da testpersonoj kaj ordonis al ili prijuĝi la sentojn de la hundo sur skalo de unu ĝis dek. La rezulto estis malambigua: "Ĉe ĉiuj filmetoj kun pozitiva kunteksto la testpersonoj prijuĝis la animstaton de la hundo kiel pozitivan, ankaŭ se ĝi montris ĝin principe en negativa situacio", skribas la psikologoj en sia studaĵo. Aliflanke la feliĉa hundo estis en negativa situacio karakterizita ofte kiel malfeliĉa.

Laŭ opinio de la esploristoj estas du kaŭzoj por tiuj misinterpretoj: Unue: Homoj transmetas siajn proprajn sentojn sur la hundon kaj igas ĝin homeca. Due: Por eltrovi kiel fartas la besto, la homoj ne atentas pri la hundo mem, sed pri la situacio en kiu troviĝas la besto. "Se oni vidas hundon kiu ricevas frandaĵon, oni certas ke ĝi bonfartas", diras aŭtorino de la studaĵo laŭ gazetara komuniko de sia universitato. "Niaj hundoj provas komuniki kun ni, sed ni homoj ŝajnas esti fiksitaj pri tio, atenti pri ĉio alia, escepte al la kompatinda hundeto", diras kolego.

Se jam por homoj estas tiel malfacile ekkoni la verajn sentojn de hundoj, kun kiuj ili jam de jarmiloj malvaste kunvivas, kiel aspektas la afero tiam nur ĉe aliaj bestoj, kiuj ne estas tiel proksimaj al la homoj? Ĉe bovinoj, porkoj, kaproj aŭ ŝafoj ekzemple, kiujn la homo ja ankaŭ gardas kaj por kies bonfarto li pro tio same respondecas.

Ke ĉiuj tiuj bestoj havas sentojn, pri tio intertempe ne plu estas duboj. La demando estas nur, kiujn. Ĉu bovinoj estas feliĉaj se ili dum somero staras ĉe pli ol 30 gradoj C sur la paŝtejo? Homoj kutime certas pri tio ke bovinoj preferas resti ekstere ol interne. Sed eble ili sopiras vere pri la malhela, sed pli malvarma stalo. Diri tion ili bedaŭrinde ja ne kapablas.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2025-03-29 07:00

Sonĝanta Vivo

EXPO 2024 en Autun

Josette Joyeux, mi, Charles Jarrin la urbestro de Autun
Ĉiu paŝo alvokas sekvantan paŝon, eĉ plurajn sekvantajn. Mi ankoraŭfoje havis okazon konstati tian principon de la vivo. Fakte, miaj ekspozicioj en Francio okazis ofte tiamaniere. Kutime en ekspoziciejo aperas sentemaj, kreativaj, scivolemaj, delikataj, puranimaj, kiuj amas arton, kaj logike, inter ili svarmas magiaj energioj, ĉirkulas imagaj ideoj, diskutoj, bagatelaj babiladoj kaj ankaŭ necesaj silentoj. Josette Joyeux tiel aperis dum mia ekspozicio en Moulin de Chazeu Laizy, plenkampara vasta vilaĝo en Francio en la jaro 2023. Ŝi estis unu el la vizitantoj, kiel aliaj rigardis miajn verkojn, ĵetis kelkajn demandojn, kaj fine mendis unu verkon, kiu ornamis la afiŝon. Ŝi interesiĝis pri la koloroj, pri mia kariero kaj vivmaniere translokiĝi al kamparo. Antaŭ foriro, ŝi proponis, ke mi povus ekspozicii en La Galerie du Passage situita en la centro de urbo Autun, kiu distancas 30 minutoj aŭte de ĉi-loko. Ĉu! Mi ne jesis por tuj poste, tamen, unu jaron poste jes. Tiel pasis dufoje printempo, somero, unufoja aŭtuno, kaj mi denove renkontis ŝin en la jaro 2024 aŭtune. Poste, mi eksciis, ke ŝi apartenis al estraro de la urbodomo kiel unu el vicprezidantoj je la kampo arto kaj kulturo. Se iu demandus al mi, kiu organizas tiajn ĉi cirkuladojn en mia vivo, kion mi povus respondi !
La malfermiĝo, nomata "Vernissage" en Francio, bele prepariĝis helpe de la asocio [La Galerie d'Autun Destination Culture] kaj miaj karaj amikoj Joelle, Juliette, Dominique kaj Michel. La asocio preparis afiŝojn, afiŝoflugilojn, propagandojn, invitojn kaj pendigojn de la verkoj. La manoj de miaj amikoj plenigis delikatajn necesaĵojn por mi.
Kiam mi ekspozicias en fremda urbo, tio ne nur estas mia propra ekspozicio mem, sed ankaŭ por mi, malkovriĝo de la mondo kaj grandigo de mia horiĝonto. Do, mi profitis la tempon viziti kamparan pom-feston, lokajn vizitindaĵojn, esti invitita en loka klaso "nude croquis", ĉeesti la meson en la katedralo Saint-Lazare d'Autun kaj tiel plu.
Plie, en la unua tago de mia ekspozicio en Autun, mirindega novaĵo surprizis min kaj tutan koreon : korea verkistino Han Kang ĵus ricevis Nobel-premio en literaturo!! Ja ververe, grava tago 10a de oktobro 2024 por mi, por ŝi, kaj por ni ĉiuj !! Mi ĝoje saltis kaj kuris proksiman librovendejon por aĉeti ŝiajn verkaĵojn. Nekredeble belegaj tagoj tiel daŭris en Autun dum 10 tagoj.

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2025-03-29 05:38

2025-03-28

La Balta Ondo

Ĉina kaj pola lernejoj renkontiĝis per Esperanto

lernejoj

La 17an de marto Baiyangshujie-bazlernejo de la ĉina urbo Taiyuan en la provinco Shanxi kaj la kvina Bazlernejo en la pola urbo Śrem aranĝis interretan komunikadon. La instruistoj kaj lernantoj de la ĉina kaj pola bazlernejoj havis varman interŝanĝon.

Per la varma “Saluton” kreiĝis Esperanta etoso. Unue parolis Wei Yubin, estro de Baiyangshujie-bazlernejo. Li rakontis pri la Esperanto-instruado en la lernejo dum 17 jaroj, esprimante sian esperon, ke la du lernejoj starigos amikecon kaj plifortigos instruan interagadon, kaj invitis polajn amikojn viziti Ĉinion. Poste la estro de la kvina bazlernejo en Śrem rakontis pri sia subteno al la evento, salutis la ĉinajn instruistojn kaj lernantojn, kaj esprimis sian antaŭĝojon plifortigi kunlaborojn en estonteco.

Sekve sep ĉinaj Esperanto-instruistoj prezentis sin al siaj polaj kolegoj. Ambaŭlandaj infanoj faris prezentadojn en Esperanto, kaj la reta renkontiĝo finiĝis en varma etoso. La du lernejoj konsentis fari regulajn retajn interŝanĝojn estontece por veki intereson de infanoj pri lernado de Esperanto kaj antaŭenigi amikecajn interŝanĝojn inter esperantistoj de la du landoj.

Zhang Hui

Fonto: http://esperanto.china.org.cn/2025-03/19/content_117772644.htm

Abonu La Ondon de Esperanto por 2025 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2023 kaj 2024. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Ĉina kaj pola lernejoj renkontiĝis per Esperanto appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2025-03-28 20:14

Le Monde diplomatique en Esperanto

La monda orimpetego

Dum kvarona jarcento, la prezo de la flava metalo dekobliĝis. La malkonstanta karaktero de la financaj merkatoj malebligas rifuzon de la ideo, ke la po-unca prezo de oro baldaŭ fariĝos malpli kosta, sed malgraŭ tio, grandegaj aĉetoj fare de centraj bankoj, notinde fare de tiuj en Sudo, subtenas la prezojn. Kiel fono al tio troviĝas perspektiva ekmalfortiĝo de la usona dolaro.

PNG - 772.1 kio

Meze de Februaro, la partoprenantoj de la monda ormerkato faris al si demandojn. Ĉu la prezo de unu unco (31,104 gramoj), tiam oscilanta ĉirkaŭ 2.800 dolaroj (2.685 eŭroj), estas draste falonta aŭ, male, ĉu ĝi fine pasos la simbolan sojlon de 3.000 dolaroj ? Por spekulantoj kaj ŝparantoj, necesis kiel ĉiam kunvoki la samajn taksfaktorojn por formi respondon. Ĉu la geopolitika situacio difektiĝas ekde la reveno de s-ro Donald Trump al la prezidanteco de Usono (altiga faktoro) ? Ĉu la valoro de la usona dolaro kreskas (malaltiga faktoro) ? Ĉu s-ro Jerome Powell, prezidanto de la Federacia Rezervo (« Fed »), pretigas plialtigon de la interezaj procentoj (malaltiga faktoro) ? La demandoj estis des pli akraj pro tio, ke la flava metalo valoris nur po 1.947 dolarojn por unco unu jaron antaŭe, kio prezentas altiĝon de 44 %. Sed reale, preter la merkataj aŭguraĵoj, oni de nun devas konsideri la tutmondan lotan enmeton reprezentatan de tiu « barbara relikvo », kiel ĝin siatempe nomis la ekonomikisto John Maynard Keynes.

Oni tradicie konsideris valormetalojn kiel rifuĝajn valoraĵojn en nestabila tutmonda situacio aŭ en tumultema borsa cirkonstancaro. Unu emblema ekzemplo resumas tute sole tiun ĉi veraĵon de merkatoj. Komence de la 2000-aj jaroj, ekzemple, la unco stagnis ĉirkaŭ 280 dolaroj. Oni parolis nur pri « nova ekonomiko », kaj la entreprenoj « punkto com » fervoris ĉe borsoj. La atencoj de la 11-a de Septembro 2001 en Usono inversigis la situacion. Dum okazis militoj (Afganujo, Irako) kaj atencoj, oro pasis de rekordo al alia por atingi siajn nunajn nivelojn. Tamen, dum lastaj jaroj, oro ŝajnis iom post iom malkonektiĝi de la klasikaj faktoroj kiuj difinas ĝian merkaton, ĉu interezaj procentoj, ĉu inflaciaj niveloj, ĉu la valoro de la dolaro. Eĉ la geopolitika situacio ŝajnas malpli decidiga. Do la alfrontadoj inter Irano kaj Israelo – kvankam ĝi eble preludas ampleksan militon en Proksim-Oriento – ne kaŭzis tion, ke la unco atingis novajn altaĵojn.

De nun, la vigleco de tiu valoro, kaj ĝia kvazaŭlinia kreskado ĝis almenaŭ meza Februaro, ne plu analizeblas per la modeloj de « la antaŭa mondo », kie riĉaj okcidentanoj akordiĝis pri la fakto, ke estis malpli malavantaĝe reteni en sia posedo oron, kiu alportas nenian interezon, ĝuste tiam kiam obligaciaj rendimentoj stagnis plej malalte. La « gold rush » (orimpetego) spektata de la financa mondo ekde pluraj jaroj reliefigas baskuligon de la mondo. La evoluado de prezoj de oro do signas la finon de hegemonio de la dolaro. Jen ironio de la historio : ĝi memorigas, ke la forlaso de la konvertebleco de la dolaro en oron, farita de prezidanto Richard Nixon en 1971, malfermis la vojon al nova geopolitika erao markita de usona mona dominado (1).

Trans la jaroj, kaj eĉ pli post la krizo de 2008, pluraj landoj – inter ili, Ĉinujo kaj Rusujo – taksis urĝa agadon kontraŭ la precipeco de dolaro en la tutmonda ekonomia merkato. Fakte, la dolara parto de monda komercado, altiĝinta ĝis 71% en 2000, ja pasis ĝis 58,4% en 2024. Tiu deziro pri « maldolarigado » des pli vivas pro tio, ke Vaŝingtono ne plu hezitas uzi eksterteritoriajn rimedojn kontraŭ ajna eksterlanda aganto kiu uzas sian valuton. Post la invado de Ukrainujo, la forpelo de Rusujo el la internacia pagsistemo Swift kaj la konfisko de 300 miliardoj da dolaroj de rusaj rezervaĵoj (en formo de usonaj dolaroj kaj eŭroj) plifortigis la deziron de pluraj landoj liberiĝi de la usona valuto. Ekde pli ol dek jaroj, la landoj BRICS (Brazilo, Rusujo, Barato, Ĉinujo, Sud-Afriko) ne plu kaŝas sian volon trovi anstataŭon por la dolaro kiel interŝanĝa valuto. Ĉe la pintkunveno en Kazan en Oktobro 2024, BRICS+ (BRICS kune kun Saud-Arabujo, Egiptujo, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, Etiopujo kaj Irano) publike debatis la rusan proponon krei kontunuon kiu fine povus konsistigi unuan paŝon al komuna valuto (konsciante ke valuto devas, krom funkcii kiel kontunuo, plenumi la funkciojn de pagilo kaj valorrezervo. Baptita « La Unuo » fare de ĝiaj konceptintoj – kiuj proponas apogi po 40% sur oro kaj po 60% sur korbo da valutoj de la alianco – la ilo tamen ne menciiĝis en la fina komunikaĵo de la pintkunveno.

Ĉu pretiĝantaj por la kreado de tia aparta aranĝo, ĉu zorgantaj por akiri antaŭgardajn rezervojn kontraŭ usonaj sankciumoj, la centraj bankoj de BRICS+ kaj de aliaj landoj de Sudo ardigis la merkaton de valormetaloj. En la dua trimestro de 2024, la oficialaj kombinitaj oraj havaĵoj de la centraj bankoj de la « originala » BRICS kaj Egiptujo reprezentis pli ol 20% de la tuta oro retenata en centraj bankoj de la mondo. Rusujo, Barato kaj Ĉinujo rangiĝas en la « supera 10 » de oraj havaĵoj en centraj bankoj. Oficiale Rusujo regas 2.235,85 tunojn da tiu metalo, kio igas ĝin la kvina plej granda or-rezervo de la centraj bankoj. Ĉinujo sekvas ĉe la sesa loko kun 2.264,32 tunoj kaj Barato rangiĝas oka kun 840,76 tunoj. La rezervaĵoj de la centraj bankoj de Brazilo kaj Sud-Afriko estas multe pli malfortaj, restantaj respektive ĉe 129,65 kaj 125,44 tunoj.

1.600 tunoj aĉetitaj fare de Ĉinujo

Laŭ taksadoj efektivigitaj de la ekspertizisto pri ormerkato Jan Nieuwenhuijs, ekde la komenco de la milito en Ukrainujo, la saudaraba centra banko tre diskete aĉetis 160 tunojn da oro en Svislando. Ĉinujo sekrete havigis al si 1.600 tunojn da oro (2). Kvankam tiuj kvantoj ŝajnas tute ne alproksimiĝi la usonajn rezervojn (8.133,5 tunoj) aŭ tiujn de Germanujo (3.351,5 tunoj), la ensemblo de centraj bankoj de BRICS+ oficiale kunamasigis, momente de la pintkunveno de Kazan, 8.602 tunojn. Kaj la amasigemo verŝajne ne malintensiĝos. Laŭ jarenketo farita en Junio 2024 de orindustria propaganda agentejo, la World Gold Council (Monda Konsilio pri Oro) (3), preskaŭ 60% de la centraj bankoj de riĉaj landoj opinias ke la ora parto de la mondaj rezervoj pligrandiĝos dum la kvin venontaj jaroj, kontraŭ 38% pasintjare. Siaparte, ĉirkaŭ 13% de evoluintaj ekonomioj antaŭvidas pliiĝon de siaj rezervoj dum la venonta jaro, kontraŭ ĉirkaŭ 8% pasintjare. Fine, preskaŭ 40% de centraj bankoj de la ekevoluantaj landoj antaŭvidas pligrandigon de siaj rezervoj en 2025. Per amasigado de la flava metalo, la landoj de BRICS+ kaj ankaŭ pluraj landoj de Sudo intencas antaŭgardi sin kontraŭ politikigo de monmedioj. Tute klare ili vetas ke, por la nuna tempo, oro reprezentas la plej sekuran vojon.


(1) Vidu Renaud Lambert kaj Dominique Plihon, « Ĉu ĉi tio vere estas la fino de la dolaro ? », Le Monde diplomatique, Novembro 2023.

(2) Jan Nieuwenhuijs, « Saudi Central Bank caught secretly buying 160 tonnes of gold in Switzerland », Money Metals, 12-a de Septembro 2024.

(3) « 2024 Central Bank Gold Reserves Survey », World Gold Council, Londono, 18-a de Junio 2024.

de Tristan COLOMA je 2025-03-28 15:25

Neniam milito inter ni

Gazao : multaj manifestacioj kontraŭ la Hamaso kaj la rekomenco de la israelaj bombadoj

27/03/2025 Bildo: « Ni rifuzas morti » Dum pacismaj manifestacioj organizitaj norde de Gazao, kontraŭ-Hamasaj sloganoj estis aŭdataj, akompanataj de pacaj mesaĝoj adresitaj al Israelo. Ĉi-marde, norde de Gazao, multaj manifestaciantoj kolektiĝis por postuli...

de neniammilitointerni je 2025-03-28 11:34

Aminda Radio Esperanto

Panoramo de la Granda Insulo N°03/marto 2025

PANORAMO DE LA GRANDA INSULO – MARTO 2025

La monata gazeto Panoramo de la Granda Insulo proponas diversajn artikolojn pri la vivo de Malagasoj en Malagasio, kun kultura, historia kaj media enhavo.

  • Esperanto kaj ni – Raporto pri loka seminario por trejni instruantojn de Esperanto.
  • Iom pri nia kulturo – La rolo de anganoj (rakontoj) en la edukado de infanoj.
  • Tradukita en Esperanton – Tri tradiciaj angano (rakontoj).
  • Konatiĝi kun iu loko – Malkovro de la ĉirkaŭaĵo de la Tanala-tribo.
  • Medio kaj nia farto – Iniciato pri fuelproduktado el plastaj ruboj.
  • Parto de la malagasa historio – Nekonataj aktivulinoj en la evento de marto 1947.
  • Novaĵoj – Tripaĝa resumo de aktualaj eventoj.
  • Vivo de ordinarulo – Portreto de Tonny, meĥanikisto.
  • Inico al la malagasa lingvo – Viziti konaton en hospitalo.
  • Fotoj pelmele – Kvar komentitaj fotoj pri loka realaĵo.

Se ankaŭ vi interesiĝas pri Malagasio aŭ intencas viziti tiun belan insulon de la Barata oceano, jen estas okazo aboni al nia gazeto ĝirante al UEA-konto « fidi-d » aŭ al Paypal-konto [henrielredtv*gmail.com  (Aminda Butik’)] la jarabonon 30 eŭroj. Eblas peti senpage malnovan numeron de la gazeto. Via abonado kontribuas al la aktivaĵoj de malagasa esperantisto, kiu klopodas uzi Esperanton kiel vivrimedon.

de fidilalao henriel je 2025-03-28 07:31

Esperanta Retradio

Kial ni mensogas? La arto kaj scienco malantaŭ trompado

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado
Ni ĉiuj foje mensogas, eĉ se ni ne ĉiam konscias pri tio. Mensogado estas antikva homa kutimo: parto de nia ĉiutaga vivo kaj socia interagado. Eble vi jam respondis “Bone!” kiam oni demandis kiel vi fartas, kvankam vi ne vere bonfartis. Tio estas simpla ekzemplo de mensogeto por esti ĝentila aŭ eviti komplikajn klarigojn. Do, kial homoj mensogas?

El scienca vidpunkto, mensogado evoluis kiel grava ilo por socia travivado. Kiel sociaj estaĵoj, niaj prauloj foje uzis trompon por eviti konfliktojn aŭ akiri avantaĝojn. La plej lertaj mensogantoj ofte havis pli da sukceso, dum aliaj disvolvis pli bonajn kapablojn rimarki mensogojn. Tiel estiĝis speco de evolua konkurso inter trompantoj kaj detektantoj. Ni heredis tiun kapablon; plej multaj el ni povas mensogi sufiĉe konvinke, almenaŭ pri simplaj aferoj.

En nia moderna ĉiutaga vivo, mensogoj aperas en multaj formoj. Ni ofte diras tielnomatajn “blankajn mensogojn”: malgrandajn, preskaŭ sendanĝerajn mensogojn por esti ĝentilaj aŭ eviti ofendi iun. Ekzemple, ni diras al amiko, ke lia tro sala supo bongustas, por ne vundi liajn sentojn. Kompreneble ekzistas ankaŭ pli grandaj trompoj; homoj mensogas por profito, potenco, aŭ por kaŝi misagadon. Tiaj gravaj mensogoj, kiel fraŭdo aŭ perfido en rilato, povas grave difekti fidon inter homoj.

La psikologio malantaŭ mensogado estas fascina. Infanoj jam eklernas mensogi ĉirkaŭ kvarjaraj, kiam ili unue komprenas ke aliaj homoj ne scias la samajn aferojn kiel ili. Por sukcese mensogi, oni devas imagi, kion alia persono pensas kaj kredas; tio postulas empation kaj mensan lerton. Kiam ni mensogas, ni ofte trovas kialon por pravigi ĝin al ni mem. Ni diras al ni: “Ĝi estas nur eta mensogo; neniu vundiĝos,” aŭ ni kredigas nin, ke ni mensogis por iu pli alta bono. Homoj ja havas rimarkindan kapablon konvinki sin, ke iliaj mensogoj estas pardonindaj en specifaj kuntekstoj.

Cetere, ne ĉiuj homoj mensogas same facile. Ekzemple, multaj neŭrodiversaj personoj, kiel homoj kun aŭtismo, trovas socian mensogadon malfacila aŭ eĉ sensenca. Ili emas esti rektaj kaj sinceraj, ĉar la sociaj “ludoj” de mensogado ne venas al ili nature. Tiaj individuoj eble ne perceptas kial oni dirus “blankan mensogon”, aŭ ili ne rimarkas subtilajn mensogojn de aliaj. Kvankam tio foje kaŭzas miskomprenojn, oni ofte ŝatas ilian honestecon kaj rektecon.

Fine, mensogado havas ankaŭ moralajn kaj religiajn dimensiojn. Preskaŭ ĉiuj kulturoj instruas esti honestaj kaj ne mensogi. Tamen en la praktiko homoj balancas inter la idealo de plena sincero kaj la bezono glatigi kunvivadon per mensogetoj. Tiel mensogado restas komplika parto de la homa konduto. Ni ĉiuj navigas tiun terenon ĉiutage, foje dirante la veron, foje ĝin mildigante, por samtempe resti honestaj, kaj tamen pace kunvivi kun aliaj homoj kiuj havas proprajn sentojn kaj atendojn.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2025-03-28 07:00

Le Monde diplomatique en Esperanto

La du vizaĝoj de Ruando

Malgraŭ protestoj de Kinŝaso kaj Buĵumburo, Afrika Unio, kunveninta en pintkunsido la pasintan 16-an de Januaro, ne kondamnis la mortigajn enmiksiĝojn de Ruando en la Demokratian Respublikon Kongon (DRK). Ankaŭ la Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj ne tion faris, kontentiĝante alvoki dialogon sen eksplicite nomi Kigalon. Kiel prezidanto Paul Kagame lerte manovras antaŭ la “internacia komunumo” ?

Meze de la pasinta Januaro, la Movado de la 23-a de Marto (M23), ribela grupo subtenita de Ruando, ekokupis Goma-on, oriente de la Demokratia Respubliko Kongo (DRK). Preskaŭ monaton poste, ĝi daŭre progresis kaj prenis Bukavu-on, en la provinco de Suda Kivu. Ne estas la unua fojo, ke Goma falis en ĝiajn manojn : en Novembro 2012, M23 konsentis retiriĝi el la granda urbo de la lago Kivu post du semajnoj. En Novembro 2013, post jaro da seninterrompaj bataloj, intertraktadoj kaj internaciaj premoj sur Kigalon, la ribela grupo demetis siajn armilojn (1).

Ĉi-foje la situacio estas alia : M23 rezistas en sia pozicio en Goma kaj krome daŭre antaŭeniras, subtenata de pli ol kvar mil soldatoj de la ruanda armeo kaj peza armilaro inkluzivanta kirasajn aŭtojn, spavojn kaj kontraŭaviadilajn misilojn (2). Dum prezidanto Paul Kagame diras, ke “li ne scias” ĉu liaj trupoj operacas ene de la landlimoj de lia najbaro (CNN, 3-an de Februaro 2025), la Grupo de Spertuloj de Unuiĝintaj Nacioj (UN) por DRK konkludis tiun enmiksiĝon en ses raportoj publikigitaj inter 2022 kaj 2023 (3). Tamen, kaj momente, ĉi tiuj aferoj havigis al Kigalo nenion krom parolaj riproĉoj ĉe la internacia scenejo. La 25-an de Januaro, Eŭropa Unio admonis M23-on por ke ĝi retiriĝu, menciante la subtenon de Ruando. La Konsilio pri Sekureco de UN urĝe kunvenis, sed ĝi kontentiĝis postuli retiriĝon de “eksterlandaj fortoj” sen eksplicite nomi ilin, samtempe postulante al Kigalo kaj Kinŝaso, ke ili entreprenu intertraktadojn. Nur Belgujo kaj Britujo kondamnis la prenon de Bukavu kaj publike akuzis Kigalon. Tiel, Ruando povas daŭre malobservi la internaciajn normojn kiuj garantias la integrecon kaj suverenecon de DRK.

La malkuraĝa okcidenta sinteno plimalbonigas la humanan krizon, kiu ruinigas Kivu-on —kvar milionoj da personoj delokitaj ekde Marto 2022 kaj preskaŭ tri mil murditaj en nur kelkaj semajnoj (4)— kaj faciligas pridubi la landlimojn hereditajn de la koloniigo, kio kaŭzos danĝeran riskon ne nur por la regiono de la Grandaj Lagoj sed ankaŭ por la tuta afrika kontinento. Kiel Ruando sukcesis, malgraŭ la granda kvanto da ekzistantaj pruvoj kontraŭ ĝi, eviti firman internacian reagon kaj, precipe, sankciojn kiuj nuntempe limiĝas al M23 kaj ties gvidantoj ?

Utila aliancano de okcidentanoj

Ekde sia enposteniĝo kiel sialanda prezidanto en 2000 —fakte gvidante ĝin de post la fino de la genocido en 1994—, S-ro Kagame transformis la reputacion de Ruando. Tiu malgranda regno iĝis modelo de sociekonomia evoluo, ŝtato en kiu institucioj egalkvante dungas virojn kaj virinojn. Posedanta bone trejnitan kaj bone ekipitan armeon, Ruando estas unu el la regnoj, kiuj plej kontribuas per trupoj al operacoj de packonservado de UN —tria en la mondo kaj dua de la kontinento, per 5.874 blukaskuloj la 31-an de Aŭgusto 2024 (5). Per la interkonsento kiu celis forkonduki al Ruando migrantojn eksterleĝe alvenintajn en Britujo, kaj kiu estis finfine nuligita en Julio 2024 de brita ĉefministro Keir Starmer, S-ro Kagame ludis atuton de utila aliancano de okcidentanoj (6).

Malmulte gravas la duboj pri la realo de la “miraklo” de amplekse subvenciita disvolviĝo (7), la fakto ke la politika lojaleco kaj etneco daŭre estas pli gravaj ol seksa egaleco (8) aŭ la gravaj atakoj kontraŭ fundamentaj liberoj : la bildo de Ruando restas tre pozitiva por la internaciaj rolantoj. De antaŭ dek jaroj, Kigali atingis esti konsiderita kiel la “ĝendarmo de Afriko”. Ruandaj trupoj forpelis la ĝihadistojn kiuj minacis la provincon de Cabo Delgado en Mozambiko, kaŭzante grandan kontentiĝon al la franca multnacia entrepreno TotalEnergies, kiu ekspluatas deponejojn de natura gaso laŭlonge de la mozambika marbordo. Antaŭ ol efektivigi tiun operacon, Ruando akiris de Eŭropo tre polemikan monhelpon de totala valoro de 40 milionoj da eŭroj ekde 2022 financitan de la Fonduso de Apogo al la Paco (FAP) (9).

La koncedo de ĉi tiu monhelpo, precie kiam implikiĝo de la regno en la renaskiĝo de M23 en DRK evidentiĝis, ŝajnas indiki, ke Eŭropa Unio uzas ambiguan paroladon. La transdono de mono al la armeo de DRK en 2023 —kvanto tre simila al tiu donita de FAP al la kontraŭa tendaro— des malpli mildigis la kritikojn, ke Bruselo subskribis kun S-ro Kagame en Februaro 2024 strategian partnerecon kiu garantiis al la Malnova Kontinento “daŭrigeblan” provizadon de krudaj materialoj devenantaj de Ruando. Tamen, la kvantoj da mineraloj havigitaj de Kigali superas la oficialan produktadkapablon de la regno : la dudek sep eŭropaj regnoj tiel ratifis la disrabadon de DRK. La Komisiono rifuzis nuligi ĉi tiun interkonsenton malgraŭ eksplicita peto de la Eŭropa Parlamento.

La evoluo de M23

Kompreneble, ekzistas malkonsentoj inter eŭropanoj pri la traktado de la situacio en la oriento de DRK. Kaj evidentas, ke la tono malmoliĝis rilate la respondecon de Ruando por la agoj de M23. Tamen, ĝenerala rankoro kontraŭ la “internacia komunumo” daŭre kreskas inter la konganoj. La indulgo de la okcidentanoj al Ruando, laŭ ili, estas klarigita nur de iliaj cinikaj ekonomiaj kaj strategiaj interesoj en Afriko, precipe lukto kontraŭ la rusa influo kaj ekspansio de ĝihadismo.

Por servi siajn proprajn strategiajn interesojn, S-ro Kagame persiste uzas ribelajn movadojn ekde la 1990-a jardeko. La nuna ofensivo de M23 jam estas la sesa. Kvankam en 1996-1997 la Alianco de Demokratiaj Fortoj por la Liberigo de Kongo (ADFLK) subtenata de Ruando komence ricevis realan subtenon en DRK, tiu populareco, kronita de la renverso de la diktatoro Joseph Mobutu, ŝrumpis por serio de armeaj operacoj mortigaj por civiluloj kaj fine limiĝis je la ruandlingvaj konganoj de Kivu. En 1998-2002, la gerilo kiu elpostenigis prezidanton Laurent-Désiré Kabila estis precipe gvidita, oriente, de la Konga Grupigo por la Demokratio (Rassemblement Congolais pour la Démocratie, RCD) —plejparte ruandlingva movado, subtenita de Ruando— kaj, norde, de la Movado de Liberigo de Kongo (MLK), subtenata de la uganda reĝimo de Yoweri Museveni, la eterna amiko-malamiko de Kagame. Tamen la fiasko de RCD en la ĝenerala elektado de 2006 rivelis la politikan malfortecon de tiuj militaj venkoj. La ruanda reĝimo, kiu tiel perdis gravan instrumenton de loka influo, devis elekti aliajn ribelajn grupojn –Nacia Kongreso por la Defendo de la Popolo (NKDP) kaj poste M23– por regajni perditan terenon. Per la nova ofensivo de M23 fine de 2021, Ruando ŝajnas voli eĉ pli progresigi siajn peonojn dum ĝi renkontas malpli da rezisto ol antaŭ jardeko.

La regiona kaj internacia situacio multe ŝanĝiĝis ekde 2012. Tiam, M23 intencis defendi ruandlingvajn militistojn rekrutitajn de la armeo de DRK en Kivu kaj reenpatrujigi rifuĝintojn kiuj fuĝis de DRK en 1993. Ĝi ne manifestis klarajn politikajn ambiciojn. Kiam ĝi transdonis siajn armilojn en 2013, ĝi estis atinginta neniun el siaj celoj : Usono, pluraj eŭropaj ĉefurboj kaj Konsilio pri Sekureco de UN adoptis sankciojn kontraŭ la movado kaj kontraŭ Ruando, ĉefe pro rekrutigo de infano-soldatoj ; oni starigis brigadon de speciala interveno en la Misio de Unuiĝintaj Nacioj por Stabiligo de Kongo (Monusco, pro ĝiaj komencliteroj en la franca) ; oni reorganizis la kongolandan armeon, kaj la Internacia Puna Kortumo (IPK) juĝis du el la gvidantoj de M23 : Sultani Makenga kaj Bosco Ntaganda, interkverelantaj. Ĉiuj ĉi dispozicioj fine senefikigis la movadon. Sed la kadra interkonsento ratifita en Adis-Abebo en 2013 —laŭsupoze traktonta la realajn kaŭzojn de la konfliktoj en la oriento de DRK—nur parte efektiviĝis.

En 2025, la okcidentaj kancelarioj precipe interesiĝas pri tiuj krizoj, kiuj minacas ilian propran sekurecon, kiel la milito en Ukrainujo kaj regraviĝo de la israel-palestina konflikto. Krome, la senfina kongolanda krizo estigas ĉiam pli kreskantan trosatiĝon, dum kelkaj kongolandaj gvidantoj ricevas nekalkuleblan nombron da kritikoj pro sia malkapablo regi sian teritorion. “Vi ne sukcesis restarigi la suverenecon de via regno, nek militan nek sekurecan nek administran”, franca prezidanto Emmanuel Macron indulgeme ĵetis al sia sampostenulo Félix Tshisekedi dum vizito al Kinŝaso en Marto 2023. M23 ankaŭ ŝanĝiĝis. La grupo havas pezajn armilojn kaj ĝuas pli grandan subtenon de la ruandaj trupoj. Kaj, por plimalbonigi la aferojn, ĝi nun havas la politikan subtenon de eksprezidanto de la Sendependa Regna Prielekta Komisiono de DRK Corneille Nangaa, kiu gvidas la Aliancon de la Rivero Kongo (ARK), nebulan koalicion de armitaj grupoj.

Nekredinda kongolanda prezidanto

Kio ne ŝanĝiĝis ? La fiasko de la interkonsentoj kaj instituciaj kadroj kiuj ekvalidis en 2006. Kaj la decidemo de la reĝimo de Kigali regi la provincojn de Kivu (10) . La forto de S-ro Kagame ankaŭ kuŝas sur la malforto de S-ro Tshisekedi, kiu montriĝis nekapabla rezolute alfronti la strukturajn malfortojn de la armeo (manko de profesiismo kaj rimedoj, korupto kaj perforto) kaj regi la krizon per kohera kaj realisma maniero oriente de sia regno. La malmulta kredebleco de la kongolanda prezidanto limigas la trafon de liaj helppetoj pro la ruanda enmiksiĝo.

Sed S-ro Kagame perfekte scias kiel kaŝi siajn intencojn, kio malfaciligas al eksteraj observantoj kompreni liajn agojn en DRK, kaj la eblecon anticipi ilin. Kelkaj el ili konsideras tro simpliga atentigi pure ekonomiajn kialojn —ercaj resursoj— kaj rimarkigas la bezonon protekti la tuciajn konganojn, historie diskriminaciitan grupon, kaj ankaŭ la konstantan minacon por la sekureco de Ruando, faritan de la Fortoj Demokratiaj de Liberigo de Ruando (FDLR) —ruandaj hutuoj rifuĝintaj en DRK post sia partopreno en la genocido de 1994 (11).

La starigo fare de Ruando de bufrozono ĉe la landlimo kun DRK signifos endanĝerigon de la principo de netuŝebleco de landlimoj hereditaj de la malkoloniigo, agnoskitaj de la “internacia komunumo”, kaj adoptita de la Organizaĵo por Afrika Unueco en konferenco okazigita en Kairo en 1964. Aliflanke, la minacoj preni Kinŝason faritaj de S-ro Nangaa, ŝlosila kongolanda gravulo de la ribelo, ŝajnas esti nuraj fanfaronaĵoj. Kagame havas neniun intereson surpreni ajnan rektan aŭtoritaton super DRK. Pli verŝajnas ke la ruanda prezidanto intencas influi sur la decidojn de Kinŝaso, kiel okazis dum la 1990-a jardeko.

Kio ajn okazos, la reĝimo de Kigali, kiu mobilizis milojn da soldatoj, suferis gravajn homperdojn kaj surprenis financajn kaj diplomatiajn riskojn, ne kontentiĝos —ĉu pere de intertraktadoj aŭ de armita konflikto— per malsufiĉa rezulto. Dume, la ekstrema malforteco de la registaro de S-ro Tshisekedi povos instigi la ambiciojn de aliaj aspirantoj, ĉu civilaj aŭ militistaj. Oni ne plu povas formeti la enposteniĝon de kontraŭ-okcidenta registaro en DRK, simile al tio, kio okazis kun la politikaj ŝanĝoj okazintaj en okcidenta Afriko ekde 2021, favorataj de tedego pro senfina kaj ruiniga milito.


(1) Vidu Rodrigue Nana Ngassam, “Fiaskinta ŝtato, suferado de la konga popolo”, Le Monde diplomatique, Majo 2024.

(2) Jason Stearns, “Goma : comprendre l'attaque du M23 et des RDF”, Congo Siasa, 30-an de Januaro 2025, www.ebuteli.org

(3) La raportlisto konsulteblas en la retejo de la Konsilio pri Sekureco de UN : https://main.un.org

(4) Mounira Elsamra, Caroline Jaime kaj Alex Stambaugh, “Nearly 3000 people killed after rebels seize key city in DR Congo, UN says”, 6-an de Februaro 2025, https://edition.cnn.com

(5) Nina Wilén, “From ‘peacekept' to peacekeeper : Seeking international status by narrating new identities”, Journal of Global Security Studies, 7-a volumo, n-ro 1, Oksfordo, Marto 2022.

(6) Legu : "De Londres à Kigali, l'instrumentalisation des migrants . Le Monde diplomatique, Télex, 7-a de majo 2024

(7) Tom Wilson kaj David Blood, “Rwanda : Where even poverty data must toe Kagame's line”, Financial Times, Londono, 13-an de Aŭgusto 2019.

(8) Andrea Guariso, Bert Inglaere kaj Marijke Verpoorten, “When ethnicity beats gender : Quotas and political representation in Rwanda and Burundi”, Development and Change, 49-a volumo, n-ro 6, 24-an de Septembro 2018, https://onlinelibrary.wiley.com

(9) Konsilio de Eŭropa Unio, “Eŭropa Fonduso de Apogo al la Paco : la Konsilio kompletigas la subtenon al la deplojo de ruandaj defendtrupoj por lukti kontraŭ terorismon en Cabo Delgado”, Bruselo, 18-an de Novembro 2024, www.consilium.europa.eu

(10) Legu : "Un tourbillon sans fin", Le Monde diplomatique, majo 2024.

(11) Jason Stearns, “La discrimination et la rébellion de M23 ?”, Congo Siasa, 23-an de Januaro 2023.

Hispana

de Erik KENNES & Nina WILÉN je 2025-03-28 06:03

2025-03-27

La Balta Ondo

UK-110: la dua aliĝperiodo finiĝos la 31an de marto kaj aliaj novaĵoj

uk-110Pli ol 800 homoj el 59 landoj jam aliĝis al la 110a Universala Kongreso de Esperanto (UK) – la plej granda evento por esperantistoj tutmonde! Ĉi-jare ĝi okazos de la 26a de julio ĝis la 2a de aŭgusto en Brno (Burno) en Ĉeĥio. Aliĝu ankaŭ vi ĉe uk.esperanto.net.

La dua aliĝperiodo finiĝos jam lunde – la 31an de marto 2025, poste la aliĝkotizo plialtiĝos. Individuaj membroj de UEA ĝuas rabaton, kaj se vi ankoraŭ ne remembriĝis en UEA, vi povas tion fari rekte per la UK-aliĝilo.

Eksciu ĉion pri la Kongreso en la Dua Bulteno. Ĝi enhavas utilajn informojn pri Ĉeĥio kaj Brno, detalojn pri la alvenebloj, kongresejo, kongresa temo, provizora programo kaj kompreneble pri ĉiuj ekskursoj kaj hoteloj, kiujn eblas tuj mendi. Liberaj lokoj rapide elĉerpiĝas! Aliru la Duan Bultenon ĉe uk.esperanto.net/2025/duabulteno.

La kongresanojn atendas multaj interesaj ekskursoj antaŭ, dum kaj post la Kongreso. Restas lastaj liberaj lokoj en la kvartaga antaŭkongresa ekskurso en Prago – la ĉefurbo de Ĉeĥio. Dum la postkongresa ekskurso vi havos la ŝancon viziti ankaŭ Slovakion kaj Aŭstrion. Eksciu pli pri tiuj ĉi kaj ĉiuj aliaj ekskursoj en la Dua Bulteno!

Jam eblas aliĝi al la Internacia Infana-Adoleskanta Kongreseto (IIK). Ĝi okazos samtempe kun la UK kaj proksime al la UK-kongresejo. La IIK estas perfekta ŝanco por viaj infanoj sperti Esperanton en internacia medio kaj trovi amikojn el la tuta mondo. Pliaj informoj kaj la aliĝilo ĉe iik.uea.org.

UEA invitas vin membriĝi en la Societo Zamenhof – mecenata fondaĵo, celanta doni financan apogon al UEA. Anoj de la Societo ricevas specialan cirkuleron de la Prezidanto de UEA kaj estas invitataj al aparta akcepto dum la Universala Kongreso. Membriĝu ĉe uea.org/alighoj/alighilo.

Por resti ĝisdata pri ĉiuj novaĵoj sekvu la UK-paĝojn en Facebook kaj Instagram kaj aliĝu al la Telegram-grupo. Ĝis la revido en Brno!

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2025, №1224.

Abonu La Ondon de Esperanto por 2025 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2023 kaj 2024. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post UK-110: la dua aliĝperiodo finiĝos la 31an de marto kaj aliaj novaĵoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2025-03-27 10:40

Esperanta Retradio

Mikrofono povus ruinigi karieron

La sono faras la diferencon: Homoj kies voĉo estas tordita de malaltkvalita mikrofono, estas taksitaj kiel malpli inteligentaj kaj malpli fidindaj. Tio povas havi severajn konsekvencojn.

Videokonferenco kun 400 gespektantoj estas okazonta. Preskaŭ ne eblas eviti ke la interna zorgolisto kreskas de horo al horo. Multegaj problemoj estas imageblaj, sed tiu unu supozeble ne estas inter ili: "Ĉiu el la 400 homoj povos aŭdi kiel vi sonas tra la mikrofono - nur vi ne", diras psikologo de la Yale universitato en filmeto produktita de la universitato. Li montras per fingro al la gespektantoj. La psikologo tiel indikas ke la afero pri la mikrofono estas signifa problemo.

La sciencisto sin rilatas en sia prelego pri la rezultoj de eksperimentoj, kiujn li estis farinta kun gekolegoj - kaj kies rezultoj nun estis publikigitaj en faka magazino. La demando de la teamo estis: Kiel influas la sonkvalito en videokonferencoj la juĝon pri tiuj kiuj ĵus parolas?

En ses eksperimentoj la esploristoj aŭdigis al entute pluraj miloj da partoprenantoj identajn sonregistraĵojn en du malsamaj versioj. Unu parto de la testpersonoj aŭdis la registraĵon en bonega kvalito. La voĉo sonis plena, proksima, nuancoriĉa. Al aliaj partoprenantoj oni aŭdigis manipulitan version de tiu registraĵo. Tiufoje la voĉo sonis metaleca, malproksima kaj sennuanca el la laŭtparolilo. Tiel povas soni se parolantoj uzas malmultekostajn mikrofonojn, ekzemple tiujn kiuj estas instalitaj en malnovaj tekokomputiloj.

En ĉiuj eksperimentoj la testpersonoj prijuĝis la metalecan voĉon kiel pli negativan. Ĝia parolanto ŝajnis al ili kiel malpli inteligenta kaj malpli fidinda. La testpersonoj ankaŭ malpli ŝatus enpostenigi personon kun tia voĉo ol iun kun pli sonplena tembro. Ankaŭ ĉe la demando pri la ebleco de romantika renkontiĝo la sennuanca mikrofona voĉo estis kompareble malutila.

La esploristoj estis rekrutintaj por la eksperimentoj diversajn parolantojn. Sed sendepende de tio ĉu viro aŭ virino, ĉu kun brita aŭ usona akĉento, ĉu homa aŭ komputile generita voĉo - ĉiam la variantoj kun la pli malbona sonkvalito estis mense kunligitaj kun pli negativaj ecoj de la parolanto.

Plej klare percepteblaj estis la diferencoj kiam la testpersonoj devis prijuĝi kun kiu probableco ili enpostenigus parolanton kiel vendestron. La fikcia persono kun la sonplena voĉo havis fine akceptovaloron de 76 sur skalo de nul ĝis cent. La konkuranto kun la pli malbona sonkvalito ricevis nur valoron de 68,5.

Homoj derivas el la sono de la voĉo intuicie kaj dum sekunderoj ecojn kaj animstaton de la parolanto, klarigas la aŭtoroj. Tio povas ankaŭ jen kaj jen funkcii. Tiel eblas per la tembro ofte konkludi al korpa grandeco kaj staturo. Krome la prijuĝo de la voĉa sonado povas esti signifa por kelkaj profesioj. Sed la intertempe en la labora sfero ĉie troveblaj mikrofonoj aldonas al la intuicia pritakso artefaritan konstrueron kiu evidente povas konduki al tordoj de la juĝo.

Ankaŭ se la efektoj en la eksperimentoj ne estis tre grandaj, la esploristoj supozas ke sub certaj cirkonstancoj ili povus havi severajn konsekvencojn. Ĉe decidoj pri forte konkurataj postenoj ekzemple ankaŭ detaloj kiel la sonado de la voĉo povus esti decidaj.

Plue la efektoj povus ankaŭ favori diskriminacion, skribas la aŭtoroj. Ĉar tre verŝajne homoj kun malpli alta sociekonomia statuso investas aparte malofte en altkvalitajn mikrofonojn. La aŭtoroj citas produktoteston de la gazeto New York Times laŭ kiu la plej bone prijuĝita usb-mikrofono kiu "produktis klarajn, sonplenajn registraĵojn kaj kiu konservas la naturan varmon de la voĉo de la parolanto", kostis pli ol cent dolarojn.

Kaj tiam estas ankoraŭ la fakto ke multaj homoj verŝajne tute ne konscias pri la efekto de siaj mikrofonoj. Ili ja povas aŭdi sian propran voĉon - sed ne tiun kiu alvenas ĉe la aŭskultantoj. La psikologoj kiuj laŭ propraj indikoj ne havas interesokonfliktojn, finas sian laboraĵon pro tio per la konsilo: "Antaŭ ol vi partoprenos en via videokonferenco vi eble demandu vin, kiom malmultekosta mikrofono povos vere kosti al vi".

de peranto (noreply@blogger.com) je 2025-03-27 07:00

2025-03-26

La Balta Ondo

La aktualigita tabelo de BEToj por 1959-2024

tabelo

Dum la Sovetunia periodo la Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET) por la esperantistoj de USSR anstataŭis la Universalajn Kongresojn de Esperanto, kiujn sovetunianoj preskaŭ ne povis partopreni. Komence la ili nomiĝis Ĉebaltaj Esperantistaj Tendaroj (ĈET), poste Baltiaj Esperanto-Tendaroj (BET) kaj fine Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET). La plej unua ĈET okazis la 1-14an de aŭgusto 1959 en Baltezers (Latvio) kun nur 48 partoprenantoj. Ekde tiam ĈET/BET estis okazigata laŭvice en Latvio, Estonio kaj Litovio.

La 26an de marto 2025 estis aktualigita la statistika tabelo pri ĉiuj okazintaj ĈEToj/BEToj ekde 1959 ĝis 2024. Vidu la aktualigitan tabelon kaj la klarigan artikolon de Povilas Jegorovas ĉe https://sezonoj.ru/2024/05/bet-11/.

AlKo

Grafikaĵo de Antanas Grincevičius

Pliaj informoj pri BET-59 (kaj pri pli fruaj BEToj) estas legeblaj en nia novaĵretejo.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2025/03/bet-183/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2025 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2023 kaj 2024. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La aktualigita tabelo de BEToj por 1959-2024 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2025-03-26 21:48

UEA facila

Afrikanoj antaŭ la interreto

En la silento de nokto, ĉirkaŭ fajro, avo sidas inter junaj geknaboj. Per voĉo mallaŭta kaj plena je mistero, li rakontas la historiojn de pasintaj tempoj... Antaŭ la interreto, antaŭ la telefonoj kaj ekranoj, la afrikaj vilaĝoj estis riĉaj je aliaj formoj de komunikado kaj interŝanĝo de scioj. En tiuj tagoj, sciado kaj saĝeco pasis de generacio al generacio per la voĉo de la plej aĝaj, kies memoroj estis kiel vivantaj libroj. Ĉiunokte, kiam la suno foriris kaj la nokto sin kovris per brilantaj steloj, la vilaĝanoj kunvenis ĉirkaŭ fajro. Tie, ĉirkaŭ la fajro, la saĝuloj malfermis la trezorojn de la pasinteco. Ili rakontis pri la kreado de la mondo, pri la unuaj plantoj kaj bestoj, pri la unua viro kiu lernis kiel forĝi feron, kaj pri la virino kiu malkovris la magion de kurac-herboj. Rakonte kaj kante, la saĝuloj instruis pri la mondo, pri amikeco, honoro, kaj kuraĝo. En la mondo antaŭ la interreto, ĉiu persono havis sian rolon en la vilaĝo. Kiam venis nova sezono, la viroj ĉasis kune, la virinoj rikoltis, kaj la infanoj lernis pri la naturo. Ĉion ili dividis – de manĝaĵoj ĝis scio. La lernado okazis per observado kaj aŭskultado, dum la pli aĝaj instruis per ekzemplo. Se iu volis transdoni mesaĝon al malproksima vilaĝo, oni sendis mesaĝiston, kiu rapide moviĝis tra la vojoj, piede aŭ per besto. La mesaĝisto, kiel vivanta letero, portis la vortojn de unu familio al alia. Tiel la vilaĝoj restis en harmonio, informitaj pri la novaĵoj, festoj kaj krizoj. Ĉiuj sciis, ke la vortoj de la plej aĝaj estas same fortaj kiel vento aŭ pluvo. Rakontoj portis la historion de la popolo, helpante la junulojn memori tion, kio estas vera kaj justa. Eĉ kiam la mondo ŝanĝiĝis, kaj novaĵoj pri la interreto kaj aliaj mirindaĵoj atingis iliajn orelojn, la homoj ĉiam revenis al tiuj fajro-kunvenoj, por ke la memoro restu viva. Tiel vivis la afrikanoj, en mondo plena je lumo de rakontoj kaj voĉoj, kiuj neniam malaperis, eĉ kiam la teknologio komencis aperi. Marcelin Luheka

2025-03-26 14:52

Neniam milito inter ni

Hamdan Ballal, la reĝisoro de la Oskar-premiita filmo, « No Other Land » estis arestita, poste liberigita de la israela polico

26/03/2025 Unu el la palestinaj reĝisoroj de la filmo « No Other Land » Oskaro 2025 de la plej kvalitaj filmdokumentoj, Hamdan Ballal, estis « vundita kaj sangokovrita » lundon post la atako de « grupo de kolonianoj » kontraŭ lia domo sude de okupaciata...

de neniammilitointerni je 2025-03-26 12:35

Esperanta Retradio

Eroso kaj Psiĥo

Tiun ĉi grekan miton prilaboris kaj produktis Jarka Malá el Ĉeĥio

Antaŭ multegaj jaroj vivis reĝo kaj reĝino. Ili havis tri filinojn. La plej maljuna estis bela, la pli juna estis ankoraŭ pli bela, sed la plej bela, supermezureble bela, estis la plej juna filino. Ŝi nomiĝis Psiĥo.

El malproksimaj landoj venis homoj, ili velis trans marojn kaj transpaŝis neĝokovritajn montarojn por povi vidi la belan Psiĥo. Ili admiris ŝin, kiam ŝi venis el la palaco, ili surgenuiĝis antaŭ ŝi kaj flustris: „La diino de la belo kaj amo, Afrodito mem, forlasis la Olimpon kaj venis al ni. Tiel bela ne povas esti filino de homaj gepatroj.“
   
„Aĥ, ne, tio ne estas la diino Afrodito,“ diris aliaj, „naskiĝis nova diino, pli bela kaj pli potenca ol Afrodito.“ Kaj ili surgenuis antaŭ ŝi kaj adoris ŝin kaj alportis oferojn al ŝi. Kiam Psiĥo iris sur la straton, vigliĝis la stratoj per homoj kiel ĉe festo. La homoj kunkuris kaj disĵetis florojn sur ŝian vojon.
   
En la forlasitaj temploj de la diino Afrodito plektis araneoj siajn retojn, la cindro sur la oferaj altaroj jam delonge fridiĝis kaj neniu alportis novajn oferojn. La ŝtupoj de la temploj estis prikreskataj de herboj kaj fiherboj. Ĉiuj honoris la reĝan filinon Psiĥo kaj ne plu pensis pri la diino Afrodito.
   
La kolera Afrodito observis, kiel ŝia famo paliĝas kaj la homoj komencas konsakri novajn templojn al homa filino. Tiun hontigon ŝi ne povis elteni kaj tial ŝi vokis sian filon Eroso, kiu helpu al ŝi puni la arogantan princinon.
   
La filo de la diino, kiu havis orajn flugilojn, tuj disetendis ilin kaj flugis sen hezito al sia patrino. Enmane li tenis pafarkon kaj lia sagujo estis plena de sagoj. La sagoj estis nevideblaj por homaj okuloj, sed se ili trafis iun, tiun kvazaŭ flamigis la amo. Kaj la amo alportis al kelkaj ĝojon kaj al aliaj zorgojn kaj doloron.    

„Malsupre surtere vivas la reĝa filino Psiĥo,“ diris Afrodito al Eroso, „ŝi estas tiel aroganta, ke ŝi permesas, ke oni adoras ŝin kiel diinon. Vi helpos al mi puni ŝin. Streĉu vian arkon kaj trafu ŝin per sago en la koron. Sed via sago ne alportu al ŝi ĝojon, sed nur suferon. Ŝi prenu la plej aĉan viron, kiun portas la tero, kiel edzon. Dum ŝiaj turmentoj kaj ŝia humiligo neniu adoros ŝin kaj sur miaj altaroj ree ekbrulos la fajro kaj la odoro de la oferoj denove grimpos en la ĉielon.“
   
Obeeme Eroso kapjesis kaj forflugis por plenumi tion, kion la patrino ordonis al li. Li kaŝis sin en arbokrono antaŭ la reĝa palaco kaj tiris sagon el la sagujo.
   
Ĉirkaŭ la palaco ĉie staris aroj de migrantoj, kiuj atendis la elvenon de la bela Psiĥo. Ne daŭris longan tempon kaj ŝia beleco ekbrilis enmeze de la atendantoj kiel sunobrilo.
   
Eroso lasis sinki la manon kun la pafarko kaj rigardis kvazaŭ paralizita al Psiĥo. Poste li remetis la sagon en la sagujon kaj forflugis. Je la unua fojo li ne obeis sian patrinon Afrodito.
   
Kvankam Psiĥon ĉiuj honoris kaj admiris, ŝi ne estis feliĉa. Ŝiaj malpli belaj fratinoj jam geedziĝis kaj transloĝiĝis al siaj edzoj, Psiĥon neniu petis pri geedziĝo, ĉiuj nur adoris ŝin. La reĝo divenis, ke la dioj verŝajne estas koleraj pri lia filino kaj ordonis pridemandi la orakolon, kion fari.
   
La orakolo diris: „Vestu Psiĥon per mortula vesto, tio estos ŝia fianĉa robo. Konduku ŝin sur la pinton de la roko malantaŭ la palaco. Tie ŝia fianĉo venos al ŝi. Li ne estas homdevena kaj kapablas fari kruelaĵojn.“
   
La reĝo aŭdis la orakolan diron kaj larmis. Lia plej ŝatata kaj plej bela filino ne estis naskita por homamo, sed monstro ŝin forkondukos de la dezerta roko. Tamen li ne kuraĝis spiti la rekomendon de la dioj. Li ordonis pretigi funebran manĝon, kunvokis muzikantojn kaj ordonis al ili ludi la plej malgajajn kantojn. La filinon li vestigis kvazaŭ por la tombo.    

Kiam la torĉoj estingiĝis kaj silentiĝis la kantadoj, Psiĥo je la lasta foĵo paŝis el la palaco. La reĝo, la reĝino kaj la tuta popolo akompanis ŝin kun larmoj kaj veaj lamentoj al la roko malantaŭ la palaco.
   
Sur la rokan pinton ŝi grimpis sola. Ŝi sidiĝis, larmoj pro timo fluis trans ŝiajn vangojn kaj ĉirkaŭ ŝi ŝvebis mornaj grizaj nuboj. Jen subite forpelis la softa vento Zefiro la nubojn, ĉirkaŭbrakis Psiĥon delikate kaj forportis ŝin de la altaj rokoj en valon plenan de odorantaj floroj kaj freŝaj herboj. Ĝi sekigis ŝiajn larmojn kaj Psiĥo ĉirkaŭrigardis.
   
Antaŭ ŝi susuris mallaŭte bosko kaj en la ombro de la arboj briletis kristalklara fonto. Proksime de fonto staris pompa palaco, la muroj estis el martelita arĝento, la tegmento el oro kaj eburo. Timeme Psiĥo proksimiĝis al la palaco. La pordoj estis malfermitaj, bunta luma brilo iris el ili. La plankoj de la palaco estis ornamitaj per juveloj kaj ludadis ĉiukolore. „Sed kiu loĝas en tiu majesta palaco?“ pripensis Psiĥo. Ŝi grimpis sur la unuan ŝtupon de la ŝtuparo, poste sur la duan kaj la trian, ŝi kuris supren sur la ŝtuparo kaj rigardis observeme en la halon, ŝi ĉirkaŭrigardadis kaj enpaŝis. Ŝi iris tra malplenaj ĉambroj kaj trovis neniun. Kiam ŝi rigardis valoregajn vazojn kaj marmorstatuojn, eksonis la voĉo de nevidebla estaĵo: „Estu bonvena, Psiĥo, en mia palaco. Ĉio, kion vi vidas ĉirkaŭe, apartenas al vi. Se vi havas deziron, simple diru ĝin. Miaj servistoj plenumos ĝin al vi.“
   
Psiĥo deziris bani sin. Apenaŭ ŝi elparolis la deziron, jam preparis nevideblaj manoj banejon al ŝi. Post la banado ŝi trovis tablon kovritan per la plej delikataj manĝoj kaj trinkaĵoj. Dum ŝi manĝis, surprizis ŝin nevidebla kantisto per kanto kaj nevideblaj muzikistoj per muziko. Ŝi aŭskultis la ĉarman muzikon kaj la kantadon ĝis superfortis ŝin laceco. En la apuda ĉambro ŝi trovis jam preparitan liton. Laca ŝi sternis sin, sed ne povis endormiĝi.    

Ŝi cerbumis pri la sorĉopalaco kaj la edzo, kiun la orakolo anoncis al ŝi. Kaj poste ŝi denove pensis pri la gepatroj, kiujn turmentas duboj.
   
Krepuskiĝis kaj la krepusko ŝanĝiĝis en tenebron. En la malhelo Psiĥo perceptis brueton. Iu, kiun ŝi ne povis vidi en la tenebro, venis al ŝia lito kaj parolis tute proksime ĉe ŝi: „Mi estas via edzo, Psiĥo,“ ,,li diris, „ne timu min. Nenio mankos al vi, pri tio miaj nevideblaj servistoj zorgos. Sed mian aspekton vi rajtos rigardi neniam. Tial mi venos nur nokte al vi, kaj nur en la tenebro vi povos paroli kun mi.“
   
La voĉo de la stranga edzo estis kara kaj klara, kaj Psiĥo ĉesis timi. Ŝi promesis, ke ŝi neniam provos rigardi la aspekton de la nekonato, kaj ke ŝi restos ĉe li.
   
Dum la tagoj vidis Psiĥo en la pompa palaco eĉ ne unu homon, kaj ŝia ununura konsolo estis, ke ŝi vespere renkontos sian edzon.
   
La reĝo kaj la reĝino estus feliĉaj, se ili scius, kio okazis al ŝia filino. Ili pensis pri la orakolo kaj imagis, ke Psiĥon disŝiris malica drako. Ankaŭ la fratinoj aŭdis pri la sorto de la plej juna princino, kaj ili iris en la reĝan palacon por konsoli siajn malgajajn gepatrojn.
   
En tiu nokto diris la nekonata edzo al Psiĥo: „Kara Psiĥo, minacas vin proksima danĝero. Morgaŭ viaj fratinoj grimpos sur la altan rokon, ili vokos vin kun larmoj kaj lamentoj. Eble vi aŭskultos iliajn veajn lamentojn, sed vi ne rajtos respondi al ili.“
   
Antaŭ la okuloj de Psiĥo aperis la bildo de ŝia malproksima hejmo, ŝi komencis plori kaj petis kaj petegis sian edzon, ke li permesu al ŝi inviti la fratinojn, ke ŝi sciigos al ili, ke ŝi bonfartas, kaj ke poste ŝiajn gepatrojn ne plu turmentos afliktoj pro la perdita filino. Ŝi petis kaj petegis, ĝis ŝia edzo ne plu kontraŭdiris ion. Li permesis inviti kaj pridonaci la fratinojn, sed li malpermesis, ke ŝi diru la veron pri sia edzo. Psiĥo dankis al li kaj promesis ĉion. Ŝi ĝojis post tiom longa tempo revidi la fratinojn.    

Je la sekva tago la fratinoj grimpis sur la pinton de la roko. Tie ili lamentis kaj vokis Psiĥon laŭ ties nomo. Psiĥo aŭskultis ilin kaj ordonis al la softa vento Zefiro porti ilin al la palaco. Zefiro etendis siajn travideblajn flugilojn kaj forportis la du fratinojn de la roko. Psiĥo ĉirkaŭbrakis kaj eldemandis ilin, ŝi rakontis kaj feliĉe ridis. Ankaŭ la fratinoj ridis, sed ĉe la ekvido de la pompa palaco ili nur ridetis plu. Kiam Psiĥo kondukis ilin tra la ĉambroj, kaj kiam ili paŝis preter oro kaj juveloj, ankaŭ la rideto foriĝis de iliaj vizaĝoj. Psiĥo ordonis al la nevideblaj manoj, ke ili pretigu banejon kaj regale kovru la tablon.
   
La fratinoj banis sin, manĝis manĝaĵojn, kiujn ili gustumis ankoraŭ neniam kaj trinkis trinkaĵojn de nekonata delikateco, kiujn ili trinkis ankoraŭ neniam. Palaj pro envio ili demandis: „Kaj kiam vi montros al ni vian edzon?“
   
Psiĥo memoris pri la konsilo de sia edzo kaj ne respondis. La fratinoj urĝis ŝin, mokis kaj ne ĉesis demandi. Psiĥo volis liberigi sin de la neagrablaj demandoj kaj tial ŝi diris tion, kio ĝuste venis en ŝian kapon: „Mia edzo ankoraŭ estas juna. Li ĉasas bestojn dum la tuta tago, tial vi ne povas vidi lin.“
   
Haste ŝi pridonacis la fratinojn per oro kaj juveloj, alvokis Zefiron, kaj tiu reportis ilin.
   
La fratinoj akceptis la donacojn de Psiĥo, sed ili ne ĝojis pri ili. Turmentis ilin la envio. La plej maljuna fratino diris: „Kiun meriton Psiĥo havas, ke ŝi vivas en tiom da superfluo kaj havas nevideblajn servistojn kiel diino? Ja kion havas mi? Avaran edzon. Ĉiun etan moneron li dekfoje turnas antaŭ ol elspezi ĝin, kaj la tegmentajn trabojn li pro nura avaro plej prefere lasus putri.“
   
„Kaj kia estas edzo mia?“ diris la dua fratino. „Li estas maljuna kaj malsana. Li neniam eliras ĉasi. La tuta domo odoras je medicino kaj herbaj trinkaĵoj. Kaj ĉe Psiĥo ĉio odoregas laŭ multekostaj oleoj. Ĉu ni ne estas pli aĝaj ol Psiĥo?

Kial ŝi havas ĉion kaj ni nenion? Ni prefere ne diru al la gepatroj, kion ni vidis. Kial ni eltrombonu la bonfarton de Psiĥo?“
   
La fratinoj kuris lamentante al la gepatroj kaj asertis, ke ili ne trovis la diforlasitan Psiĥon. Sekrete ili pensis nur pri tio, kiel ili povos damaĝi al la pli juna fratino.
   
Psiĥo ĝojis, ke ŝi sukcesis konservi la sekreton. Vespere, kiam ĉio estis vualita en tenebro, aŭdis Psiĥo denove la voĉon de sia edzo. Li laŭdis ŝin pro tio, ke ŝi protektis sin kontraŭ la demandoj de la fratinoj, sed li aldonis malgaje: „Mi esperas nur, ke vi ne perfidos min je la sekva fojo, Psiho! La fratinoj envias al vi kaj certe revenos. Ne parolu kun ili pri via edzo kaj ne provu ekscii, kiu mi estas. Eĉ, se vi vidos mian vizaĝon nur unufoje, vi perdos min por ĉiam kaj ni neniam plu renkontiĝos.“
   
Psiĥo promesis obei kaj perfidi nenion. La fratinoj ne atendigis sin longan tempon. Post kelkaj tagoj ili revenis denove. Ili ne atendis ĝis kiam Psiĥo sendos Zefiron. Senpacience ili desaltis de la roko kaj Zefiro kaptis ilin dum ties falado kaj demetis ilin sur la herbejon antaŭ la palaco.
   
Psiĥo bonvenigis ilin, regalis kaj pridonacis ilin. Unue la fratinoj raportis, kio okazis surtere.
   
„Vi estus devinta vidi la gepatrojn,“ ili mensogis, „kiom ili ĝojis pri via feliĉo. Kaj kiu estas ŝia edzo? ili demandis nin. Ni ne vidis lin, ni respondis. Psiĥo montros lin je la sekva fojo al ni.“
   
Psiĥo forgesis, kion ŝi menciis je la lasta vizito de la fratinoj kaj diris: „Mia edzo ne estas hejme. Li estas jam maljuna kaj forvojaĝis pro negocoj.“ Tuj ŝi vokis Zefiron kaj lasis reporti la fratinojn al la roko.
   
La fratinoj revenis hejmen kaj la plej maljuna rapide komencis paroli: „Tio estas stranga, je la pasinta fojo ŝi diris, ke ŝia edzo estas juna kaj nun ŝi diras, ke li estas maljuna komercisto.“
   
„Aŭ,“ diris la alia fratino, „ŝi ankoraŭ eĉ ne vidis sian edzon aŭ ŝi mensogas. Ni devos iri plian fojon al ŝi kaj trovi la veron.“    

La fratinoj tranoktis en la palaco de la gepatroj kaj apenaŭ povis atendi la matenon. Tre frue ili kuris al la roko, lasis porti sin de Zefiro malsupren kaj rapidis al la plej juna fratino.
   
„Aĥ, fratinjo, kompatinda Psiĥo,“ ili vokis kaj premis hipokrite larmojn el siaj okuloj, „vi ja eĉ ne divenas, kio atendas vin! Ĉu vi scias, kiu estas via edzo? La orakolo diris la veron, li ne estas homo kiel ni, sed hidra drako.“
   
La ektimigita vizaĝo de Psiĥo perfidis, ke ŝi ankoraŭ neniam vidis sian edzon. La knabinoj rimarkis ŝian ektimon kaj mensogis eĉ pli: „Paŝtistoj vidis cirkuli la monstron ĉirkaŭ la roko,“ asertis unu. „Ĝi estas terura, jam ĝia aspekto kaŭzas malsanojn,“ mensogis la dua. „Kiam ĝi estos grasiginta vin, ĝi vin voros,“ diris ambaŭ.
   
„Kion mi faru?“ demandis Psiĥo plena de timo la fratinojn. „Ne timu, ni konsilos al vi,“ konsolis ŝin hipokrite la fratinoj. „Metu sub vian liton oleolampon. Kovru la flamon per ujo, por ke la drako ne vidu la lumon. Enlite tenu preta akran tranĉilon. Kiam la monstro endormiĝos, mallaŭte prenu la lumon al vi kaj per unu tranĉo senkapigu ĝin. Tiel vi liberigos vin el ĝia perforto kaj ni ja zorgos pri vi. Ni estas ja viaj fratinoj.“
   
Psiĥo dankis al la fratinoj kaj Zefiro reportis ilin al la roko. Ekscitite Psiĥo pretigis lumon kaj tranĉilon kaj atendis la vesperon.
   
Laste la suno finis en la maro sian migradon kaj la palaco vualiĝis en tenebron. Kun la komenciĝinta nokto venis ankaŭ la edzo. Tiutage li estis eksterordinare laca kaj baldaŭ ekdormis. Tuj kiam Psiĥo aŭdis, ke li spiras trankvile, ŝi malkaŝis la lumon kaj manprenis la tranĉilon. Sed kiam ŝi prilumis la liton, ŝi moviĝis ektimigite malantaŭen. Antaŭ ŝi kuŝis la filo de la diino Afrodito mem kaj liaj oraj flugiloj briltremis ĉe la lumo de la oleolampo. Li estis tiel bela, ke Psiĥo ĝemis. Ŝia mano kun la lumo ektremis kaj guto de la varmega oleo falis de la lampo sur ŝultron de la juna dio. Eroso tuj vekiĝis pro la doloro. Li vidis Psiĥon, kiu kliniĝis super lin. Senvorte li leviĝis de la lito kaj forflugis en la tenebron.    

Vane la malfeliĉa Psiĥo postvokis lin kaj vane ŝi petis lin reveni. Ĉirkaŭe estis nur silentema nokto, neniu respondis al ŝi. Despere ŝi kuris eksteren en la tenebron, stumbladis pro radikoj kaj ŝtonoj, vundis la manojn kaj piedojn je dornaj arbustoj kaj serĉis la edzon, ŝi vokis lin kaj aŭskultadis, ĉu ŝi aŭdas tamen la susuradon de la flugiloj. La nokto estis kvazaŭ silenta.
   
Intertempe flugis Eroso al sia patrino Afrodito kaj konfesis al ŝi, kio al li okazis. „Estas bone, ke tio okazis al vi,“ ĉagrenigite diris la diiino, „se vi obeus min, Psiĥo ne brulvundus vin. Ĉar vi ne sukcesis puni ŝin, faros tion mi.“
   
Eroso sternis sin ĉe la patrino kaj la brulvundoj kaŭzis aĉan febron. Psiĥo vagadis tra la mondo, serĉis la edzon kaj sopiro je li kaj konsciencriproĉoj turmentis ŝin. Ŝi demandis la homojn en la urboj, la paŝtistojn sur la paŝtejoj kaj la fiŝistojn ĉe la bordo de la maro, ĉu ili vidis Eroson, ŝian edzon. Kelkaj kapskuis kompateme, aliaj mokis ŝin, sed ĉiuj supozis, ke Psiĥo freneziĝis. Neniu homo iam vidis Eroson, kvankam ĉiun trafis iam aŭ sago de la ĝojo aŭ sago de la sufero.
   
Post longa misvoja vagado kaj serĉado venis Psiĥo al sia pli maljuna fratino kaj rakontis al ŝi sian malgajan sorton. La fratino ŝajnigis sin tiel, kvazaŭ ŝi bedaŭrus Psiĥon. Apenaŭ Psiĥo foriris, ŝi kuris al la alta roko, grimpis supren kaj vokis: „Portu min, Zefiro, al via mastro! Mi volas esti pli bona edzino al li ol Psiĥo!“ Kun tiuj vortoj ŝi saltis en la profundon. Sed Zefiro ne atentis ŝian komandon, kaj la fia fratino mortis pro la falo en la abismon.
   
Ankaŭ al la dua fratino iris Psiĥo kaj lamentis pri sia malfeliĉo. La fratino hipokrite kompatis kaj konsolis ŝin. Tamen ŝi pensis nur pri tio, kiel ŝi mem povus anstataŭi la edzinon al Eroso. Apenaŭ Psiĥo foriris, kuris ankaŭ la dua fratino al la roko, surgrimpis ĝin kaj vokis: „Eroso, akceptu vian veran edzinon kaj vi, Zefiro, portu min malsupren!“ Ŝi vokis kaj saltis en la abismon. Sed ankaŭ la duan fratinon Zefiro ne obeis. Per la salto de la roko ŝi mortis. Fine renkontis Psiĥo kun koro kuntirita de zorgoj kaj de sopiro, la servistinojn de Afrodito, kiuj serĉis ŝin. „Jen vi ja estas!“ ili kriis. „Ni tuj devos konduki vin al nia mastrino, al diino Afrodito.“
   
Psiĥo ne defendis sin. Ŝi esperis renkonti ĉe Afrodito sian edzon. Tial ŝi sekvis la servistojn al la monto, kie la diino alte super la nuboj havis sian palacon.
   
Afrodito observis Psiĥon per malica rigardo kaj diris: „Ĉu oni ne plu festas vin kiel diinon? Kie estas la homoj, kiuj portis donacojn kaj oferojn al vi? Mia filo Eroso estas ĉe mi, mi bone enfermis lin, ne esperu, ke vi vidos lin. Via impertinenta malobeemo ĵetis lin je febro.“
   
Kaj la diino ordonis al la servistinoj, ke ili miksu tritikon, hordeon, milion, papavon, pizojn, lentojn kaj fabojn. Poste ŝi kondukis Psiĥon antaŭ grandan amason de miksitaj semoj kaj ordonis al ŝi: „Ĉi tie bridu vian fieron! Ĝisvespere vi devas dividi ĉiujn semojn kaj bele ordigi laŭ specoj. Nokte mi revenos, kaj se vi ĝis tiam ne estos preta, mi severe punos vin!“
   
La diino foriris kaj Psiĥo sidiĝis al la semamaso. Ŝi eĉ ne provis dividi la grenojn laŭ specoj. Kiu surtere povus sukcese fini tian laboron? Malgaje ŝi observis longiĝantajn ombrojn kaj atendis senpotence la punon, kiu ĉiun momenton proksimiĝis.
   
Jen alkuris malgranda diligenta formiko kaj havis kompaton kun la bela Psiĥo. Ŝi venigis kamaradojn kaj dividis la laboron. Unuj formikoj portis flanken la tritikon, aliaj la hordeon kaj la pluaj la milion. Tiom da formikoj venis, ke la semamaso foriĝis. Ili metis grenon post greno sur sep malgrandajn montetojn. Ĝisvespere ili ĉion ordigis.
   
Vespere venis Afrodito, kronita per rozoj, de la olimpa bankedo kaj preskaŭ alkriis Psiĥon: „Ne supozu, ke vi gajnis! Sola vi certe ne faris tion. Iu kompatis vin kaj helpis al vi. Des pli malbone por vi!“ Ŝi ĵetis antaŭ la princinon pecon da nigra pano kaj firme enfermis ŝin por la nokto. .
Matene Afrodito revenis kaj ordonis, sen rigardi Psiĥon: „Ĉu vi vidas ĉe la rivero la boskon? Tie paŝtas sin ŝafoj, kies lano ore briletas. Kuru en la boskon kaj portu al mi korbon de tiu lano.“
   
Psiĥo volonte kuris al la bosko. La tiutaga tasko ŝajnis al ŝi multe pli facila. Kiam ŝi kuris laŭ la rivero, la fragmito kompatis ŝin kaj flustris al ŝi: „Psiĥo, ne rapidu tiom. Je mateno la ŝafoj en la bosko estas sovaĝaj. Ili mortbatus vin per siaj hufoj. Prefere atendu, ĝis la tagmeza suno komencos malfortiĝi. La ŝafoj tiam dormos kaj vi facile kunkolektos bulon da lano, kiu postrestis en la arbustaĵo.“
   
Psiĥo obeis la voĉon de la kompatema fragmito kaj kaŝis sin post arbo. Posttagmeze la ŝafoj ekdormis. Psiĥo kolektis la oran lanon kaj rapidis al Afrodito.
   
La okuloj de la diino fulmis. „Ne supozu, ke vi gajnis. Certe iu kompatis vin kaj helpis al vi. Ni ekscios, kiel vi plenumos la trian taskon. Jen, prenu la kristalpelvon. Kuru kaj portu al mi akvon el la nigra fonto. Ĝi fontas sub tiu montopinto.“
   
Psiĥo rapidis por plenumi la deziron de la diino. Ŝi grimpis super akraj glitaj ŝtonoj sur la montopinton, sub kiu elŝprucis la nigra fonto. La sopiro pri la edzo helpis al ŝi iri trans la danĝerajn lokojn. Ĉe krutaj abismoj fortigadis ŝin la espero povi vidi la edzon almenaŭ unufoje, se ŝi plenumos la ordonon de la diino.
   
Ŝi tiom proksimiĝis al la fonto, ke ŝi aŭdis la akvon, kiu ĵetiĝis en la abismon kaj ŝi rigidiĝis pro teruro. Ŝi ne povis devigi sin levi piedon. El kavernoj ĉirkaŭ la fonto drakomonstroj etendis siajn multdentajn faŭkojn kaj rigardis al Psiĥo per mokaj okuloj. Kaj la bruanta akvo vokis subite per homa voĉo: „Foriru! Atentu! Vi pereos! Fuĝu!“
   
El la okuloj de Psiĥo ekfluis larmoj. Ŝi estis je la celo kaj ne kuraĝis plenigi la pelvon per akvo. Ŝia sufero kaj turmento vekis la kompaton de fiera aglo. Ĝi flugis el la nuboj malsupren kaj parolis al ŝi: „Psiĥo, kiel vi povis pensi, ke vi povus plenumi tian malfacilan taskon? La akvo de la nigra fonto ĵetiĝas rekte en la submondon, en la mortulan regnon, kaj neniu mortemulo povas kapti eĉ nur guton de ĝi. Sed donu la pelvon al mi, mi helpos al vi.“
   
Psiĥo donis al la aglo la pelvon, tiu prenis ĝin per la beko, ĝi manovris sin kuraĝe per la flugiloj, meze inter la makzeloj de la teruraj drakoj, ĝi prenis akvon kaj reflugis al Psiĥo.
   
Psiĥo dankis al li plena de ĝojo kaj kuris kun la akvo al Afrodito. Survoje ŝi bone atentis, ke eĉ ne guto perdiĝu. Afrodito ridis malice: „Vere, ŝajnas, ke vi estas potenca sorĉistino. Sed mi havas por vi ankoraŭ plian taskon. Prenu tiun ĉi skatolon kaj iru kun ĝi rekte en la submondon, en la ombran regnon. Donu la skatolon al Persefono kaj petu ŝin doni al vi iom da kuraciga ungvento por mia filo. Vi brulvundis lin, almenaŭ alportu kuracilon al li kaj ne revenu sen la ungvento!“
   
Kun peza koro Psiĥo iris el la palaco de la diino Afrodito. „Nur mortintoj povas viziti la mortintojn,“ ŝi diris al si. Kiu iam grimpas malsupren en ilian regnon, ne revenos al la vivantoj. Tamen ŝi volonte portus la ungventon el la submondo al Eroso. Eble brulas kaj doloras lia vundo. Eble li lamente ĝemas, pensis Psiĥo terurigite. Rapide, rapide – bruis la sango en ŝiaj tempioj. Konfuzite ŝi serĉis la plej mallongan vojon en la submondon. Senspire ŝi rapidis al alta turo. „Mi saltos de la turo kaj Morto tuj kondukos min en la mortulan regnon,“ ŝi pensis. Kun certeco ŝi iris renkonte al la ŝtuparo, kiu kondukis supren.
   
Tio vekis eĉ la kompaton de la frida ŝtona turo kaj ĝi parolis per homa voĉo: „Haltu, kompatinda Psiĥo. Kial vi volas mortigi vin? Se vi mortus kaj via ombro irus en la submondon, vi neniam denove povus reveni surteren. Iru ĉiam okcidenten, ĝis vi venos al kaverno sub nigraj rokoj. Eniru tie kaj sekvu la malhelan irejon. Ĝi kondukos vin en la submondon. Sed ne survojiĝu kun malplenaj manoj. Kunprenu du mielkukojn kaj metu du monerojn en la buŝon. Survoje parolu al neniu.

Al la trikapa hundo Cerbero, la gardisto de la submondo, ĵetu kukon kaj ĝi preterlasos vin. Se vi venos al la rivero de l‘ morto, la pramisto Karono mem prenu moneron el via buŝo. En la rivero mem naĝos morta maljunulo, tiu etendos siajn elsekigitajn brakojn al vi kaj petos vin, ke vi tiru lin sur la pramon. Sed ne atentu lin. Helpu al neniu survoje en la submondon, vi povus perdi la kukon, sen ĝi vi neniam revidus la taglumon. Kiam Persefono plenigos al vi la skatolon per ungvento, ne malfermu ĝin, sed reportu ĝin fermita al Afrodito. Sur la vojo reen donu al la pramisto Karono pere de la lango la duan moneron kaj ĵetu al la trikapa hundo la duan kukon. Se vi faros ĉion tion, vi sukcesos.“
   
Psiĥo dankis kaj iris ĉiam okcidenten. Ĉe la vojo ŝi petis ĉe bonaj homoj pri du mielokukoj kaj du moneroj. Tiel ŝi venis al la nigra roko kaj grimpis en la kavernon, de kie kondukas la vojo en la submondon. Ŝi sukcesis pri ĉio, kaj kun ĝojo ŝi revenis el la tenebro kaj eterna silento en la taglumon, kie birdokantado salutis ŝin. Ĝoje ŝi ekiris sur la vojo reen. Sed ŝia scivolo ne lasis pensi ŝin pri io alia ol pri la mirakle saniga ungvento en la skatolo. „Se mi rigardos ĝin rapide nur unufoje kaj tuj refermos la skatolon, povos okazi nenio malbona,“ ŝi pripensis. Kaj tuj ŝi efektive provis. Sed en la skatolo ne estis kuraciga ungvento, sed mortodormo de la submondo. Apenaŭ Psiĥo levis la kovrilon, eliris la mortodormo, kaj ŝi falis morta surteren.
   
Intertempe la vundo de Eroso estis kuracita, kaj li eksopiris sian karan edzinon. Li ĉirkaŭrigardis, ĉu li vidos ŝin ie surtere. Jen li ekvidis ŝin kuŝi surtere kiel morta. La dio etendis siajn orajn flugilojn kaj flugis al ŝi. Zorgeme li forviŝis de ŝi la mortodormon kaj remetis ĝin en la etan skatolon. Poste li vekis Psiĥon per delikata piko de unu el siaj sagoj kaj reflugis al Afrodito. Li volis esti antaŭ Psiĥo en la palaco. Kaj ankaŭ Psiĥo haste kuris kun sia skatolo al Afrodito. Eroso petegis sian patrinon pri indulgo je Psiĥo, sed Afrodito tute ne estis alirebla por peto. Nur kiam ankaŭ la dia patro Zeŭso pledis por ŝi, Afrodito komencis graci ŝin.
  
Zeŭso sendis la dion Hermeso por konduki Psiĥon al la Olimpo. Li mem transdonis al ŝi pokalon plenan de dia nektaro kaj faris ŝin tiel nemortebla. En la Olimpo oni poste festis pompan nupton. Ĉiuj dioj partoprenis je ĝi. Ili manĝis dian ambrozion, trinkis nektaron kaj la Muzoj ĉe la festeno ĉarme kantis por ili.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2025-03-26 07:00

Aminda Radio Esperanto

ELSENDO_N°_150_03_2025 de Aminda Radio Esperanto

Jen estas la ELSENDO N°150 de Aminda Radio Esperanto en kiu vi sekvos kelkajn novaĵojn el Malagasio. Ankaŭ nia samklubanino TIDA prezentos ilin kun la redaktoro. La dua rubriko temas pri la du famaj tuneloj en Antananarivo kaj ilia graveco en la vivo de la ĉefurbanoj. Ni do invitas vin aŭskulti nian podkaston se vi volas pli scii pri Malagasio kaj la vivo de Malagasoj.

Aliflanke, la redaktoro konstatas ke la tutmonda esperantistaro apenaŭ interesiĝas pri Aminda Radio Esperanto malgraŭ dekjara ekzisto. Temporaba kaj monsuĉa estas la preparado de ĉiu podkasto sed neniu mone subtenis nin nek reagis nek rekonis tiun laboron. Ĉu ne estas tempo ĉesi elsendi se niaj podkastoj prezentas neniun valoron por la esperanta komunumo ?

de fidilalao henriel je 2025-03-26 06:28

2025-03-25

Revuo Esperanto

Partoprenu UK-on: via donaco ebligos la ĉeeston de valoraj volontuloj en Brno. Komuniko 1223

Ĉiujare UEA alvokas kandidatojn por volontuli en la Universala Kongreso de Esperanto (UK) pere de la Fondaĵo Partoprenu UK-on. La subteno de volontuloj estas nemalhavebla kaj por UEA kaj por la UK. Post la jarkomenca alvoko por la 110-a UK en Brno, Ĉeĥio, UEA kolektis la kandidatiĝon de 83 homoj. Post kunlaboro de estraranoj, komisiitoj, la Ĝenerala Direktoro kaj la Kongresa Fako, eblis alveni al listo de 17 plej indaj kandidatoj por subvencii en 2025, per aliĝ-, restad- kaj -escepte- vojaĝ-kostoj.

Subvencioj por partopreni la UK-on estas haveblaj danke al la Fondaĵo Partoprenu UK-on de UEA. Pro la historie grava 109-a UK okazinta en 2024 en Aruŝo, la kaso de la fondaĵo estis konsinderinde uzita. Por 2025 la Estraro de UEA kune kun la Ĝenerala Direktoro sukcesis decidi por principa buĝeto de 4595 EUR. Tamen tio montriĝis ne plene sufiĉa por la listo de plej indaj kandidatoj – kaj la kunlaborantoj konstatis, ke necesus kreskigi la buĝeton je 2000 EUR por plene kontentigi la elekton por 2025.

Tial UEA faras nun alvokon por pli da donacoj al la Fondaĵo Partoprenu UK-on. Via donaco ebligos la ĉeeston de valoraj kontribuantoj en Brno, inter tiuj kandidatoj valoraj homoj el Afriko, sekve de la sukcesa 109-a UK. Se vi volas pli informiĝi pri la subteno “Partoprenu UK-on”, legu: https://uea.org/gk/1211. Se vi volas donaci por ke la Fondaĵo Partoprenu UK-on atingu plusajn 2000 EUR, eblas tion fari per: https://uea.org/alighoj/donacoj/partoprenu_uk. Viaj donacoj en 2025 helpos subteni la jenajn volontulojn (kaj, se venas pli da donacoj, eblos subvencii pli da homoj): Espoir Ngoma Kasati, ! Foppe Kla as Hovinga, Erika Godó, Olha Skobeeva (Bauer), Tomáš Halža, Changsheng Zhang, Nina Danylyuk, Aimé Patrick Manirakiza, Mioranantenaina Raveloharison, Gilbert Niyukuri, Tibor Kepencay, Pavol Petrík, Miroslava Černá, Eric Baeni, Renato Petrovic, Lubomír Fajth kaj Anna Bobková.

La 2-a aliĝperiodo de la UK daŭros ĝis la 31-a de marto 2025. Se vi ankoraŭ ne aliĝis, ne maltrafu la okazon facile kaj rapide aliĝi, daŭre kun rabato, per nia reta aliĝilo: https://uk.esperanto.net/2025 (ankaŭ eblas donaci dum la aliĝo).

UEA, nome de la monda esperantistaro, kore dankas la sindonemon de volontuloj kaj la solidaron kaj malavaron de la donacantoj al la Fondaĵo "Partoprenu UK-on".

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2025-03-25 18:25

La Balta Ondo

Usonanoj baldaŭ invados Kanadon

Toronto

Malgraŭ akraj vortoj kaj komerca milito inter la du landoj, la Esperanto-diaspora komunumo montras, ke la frateco inter kanadanoj kaj usonanoj ankoraŭ vivas en Nordameriko. Esperantistoj el la du landoj kuniĝos por la Dulanda Kongreso de Esperanto 2025 en julio, gastigita de Esperanto-Toronto kaj kunorganizita de Kanada Esperanto-Asocio (KEA) kaj Esperanto-USA. Fidele al la celo de Esperanto, ĉi tiu renkontiĝo celas kunigi diversajn homojn por antaŭenigi pacon kaj reciprokan komprenon.

“La kongreso fokusiĝos pri lingvo kaj kultura konekto, montrante Esperanton kiel ponton inter diversaj komunumoj”, – deklaris Garry Evans, prezidanto de KEA. – “En malfacilaj tempoj kiel nuntempe, Esperanto spotlumigas kiel ordinaraj homoj povas harmonie kunekzisti, sendepende de la insultoj kaj bataloj, kiujn politikistoj lanĉas. Esperanto estis kreita kiel internacia lingvo por antaŭenigi pacon, komprenon kaj kamaradecon, kaj se vi rigardas nian diversan komunumon tra Nordameriko, estas klare, ke ĝi plene sukcesis en tiuj temoj”.

Brandon Sowers, prezidanto de Esperanto-USA, rimarkis: “Kun varma koro, ni, usonaj esperantistoj, akceptas la inviton veni al Toronto ĉi-jare. Ni okazigos komunan dulandan kongreson ĉi-somere kun niaj nordaj kamaradoj kiel signon de solidareco inter usonanoj kaj kanadanoj. Nia komunumo ĉiam kuniĝis fronte al malfacilaĵoj. Hodiaŭ, estas pli grave ol iam ajn montri, ke ni, kiel homoj, povas transcendi politikajn disputojn per spirito de amikeco kaj komunumo”.

Kutime la du landaj asocioj organizas apartajn landajn kongresojn; la kuna kongreso lastafoje okazis en Viktorio en 2014. Ĉi-jare organizantoj decidis pri kuniĝa evento por montri solidarecon dum malfacila politika etoso. La oficiala temo de la Toronto 2025 Dulanda Kongreso estas “Amikeco trans landlimoj”, elektita intence por kontraŭstari la retorikon inter politikistoj.

“Malsame al etnaj lingvoj, Esperanto ne apartenas al iu ajn nacio aŭ etna grupo”, – rimarkis Andy Blair de Esperanto-Toronto. – Ĉiu povas fariĝi esperantisto kaj parto de nia diasporo simple lernante la lingvon… sed pro malsamecoj kun tradiciaj etnaj nacioj, la publiko en Nordameriko ofte ne komprenas pri tio, kiel ni povas fariĝi komunumo, nek pri nia komunuma identeco. La mirinda afero estas la forteco de la komunumo, malgraŭ tio, ke ni samideanoj devenas de ĉiuj nacioj kaj vivmanieroj”.

“Se homoj de ĉiuj rasoj, religioj kaj naciecoj povas kuniĝi en forta komunumo trans landlimoj, tio montras al niaj usonaj kaj kanadaj samlandanoj, ke ĉio estas ebla. Kaj oni ne devas sekvi la politikojn de divido, kiujn hodiaŭ oni tro ofte aŭdas”, – li aldonis.

La Dulanda Kongreso, okazonta en Toronta Metropolitena Universitato (TMU) de la 11a ĝis la 14a de julio, promesas allogajn prelegojn, diskutojn, muzikon, libro-foiron kaj libro-lanĉojn, kulturan programon, Junularan programon kaj Infanan-Adoleskantan programon, ekskursojn, kaj multe pli. Okazos ankaŭ semajn-longa intensiva Esperanto-kurso: la plentempa Nord-Amerika Somera Kursaro (NASK) en la sama loko ekde la 5a ĝis la 11a de julio. Oficialaj KER-ekzamenoj estos haveblaj por tiuj, kiuj volas certigi sian lingvo-nivelon, de B1 ĝis C1 niveloj.

“La vigla, kosmopolita urbo Toronto estas ideala loko por Esperanto-kongreso”, – konkludis Blair. – Toronto estas tre internacia: pli ol la duono de la loĝantaro de nia urbo naskiĝis eksterlande, do oni povas aŭdi dekon da diversaj lingvoj eĉ dum mallonga bus-veturado. Tre verŝajne, Toronto estas la plej multkultura urbo en la mondo, kaj ekzistas multegaj rektaj flugoj al urboj en Eŭropo kaj la tuta mondo. Ni bonvenigas ĉiujn samideanojn el la mondo por partopreni la Dulandan Kongreson, kaj viziti nian buntan urbon”.

Pri Esperanto en Kanado kaj Usono

En Kanado kaj Usono, la historio de Esperanto komenciĝis antaŭ 1900 kaj daŭre prosperas. La Kanada Esperanto-Asocio kaj Esperanto-USA gvidas klopodojn por antaŭenigi la instruadon kaj kulturon de Esperanto. En la lastaj jaroj, kombino de enretaj kaj surlokaj eventoj allogis novulojn, alportante freŝan energion kaj kreskantan bazon de junaj entuziasmuloj al la movado.

Por pliaj informoj:
Garry Evans, prezidanto, KEA: tel. +1 514-594-3645, garryoevans@gmail.com
Brandon Sowers, prezidanto, Eo-USA: tel. +1 770-823-4458, brandon.sowers@esperanto-usa.org
Andy Blair, kunordiganto, Esperanto-Toronto: tel. +1 902-717-2639, ahblair@yahoo.com
John Huang, sekretario, Esperanto-Toronto: tel. +1-902-488-2588, info@toronto2025.net
Dulanda Kongreso: https://www.toronto2025.net/
Oficiala Kongresa kanto: https://on.soundcloud.com/GbTVMvWyFWEsQ8bQ6
Nord-Amerika Somera Kursaro: https://nask.org/
KER-Ekzamenoj: https://edukado.net/ekzamenoj/ker/sesioj

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2025/03/ameriko-5/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2025 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2023 kaj 2024. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Usonanoj baldaŭ invados Kanadon appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2025-03-25 18:16

Esperanta Retradio

Vitamino D: Ĉu ni pensu pri ĝi?

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Kio estas “vitamino”? Ĝi estas organika, nutra substanco esence grava por la funkciado de la korpo, kaj bezonata en malgrandaj kvantoj. La koncerna organismo ne sukcesas mem sintezi ĝin en sufiĉa kvanto, sekve oni devas engluti ĝin kiel parton de taŭga dieto.

Normale, sana dieto kaj bona vivstilo sufiĉas por la homa sano, rilate al ĉiuj vitaminoj. Tial, la ofta propagando, ke oni devas engluti amason da vitaminoj en formo de piloloj, por havigi al si bonan sanstaton, estas plej ofte troigo — kaj tute ne alportas avantaĝon al sana persono. Ekzistas indikoj, ke tio povas eĉ malbonfari.

Tamen, dum la lastaj jaroj, intensiĝis sciencaj esploroj rilate al vitamino D, kiu estas tre grava por la ensorbado de kalcio, magnezio kaj fosfatidoj, do esence grava por la sanstato de ostoj, muskoloj kaj haŭto. Fakte ili estas grupo da substancoj, el kiuj plej gravaj estas vitaminoj D2 kaj D3. Ili troviĝas en fiŝoj, ovoj kaj vegetaĵoj, sed estas aparte kuriozaj, ĉar ili ensorbiĝas nur kiam oni ricevas sunradiojn sur la haŭton. 

Lastatempaj studoj montris, ke tiaj vitaminoj influas la homan sanon ankaŭ en aliaj manieroj. Kompreneble, sanaj homoj, kiuj havas ĝustan kvanton da vitamino D en sia sango ne bezonas engluti suplementaĵon, ĉar tio estus tute neutila. Tamen, por pacientoj, kiuj estas diabetuloj en modera stadio, ĉiutaga dozo da vitamino D montriĝis protekta paŝo kontraŭ la evoluo de tiu malsano. Eble tio favoras ankaŭ la imunologiajn defendojn kaj la koron. Se tiuj pacientoj estas pli ol 60-jaraj kaj havas nealtajn nivelojn de vitamino D en la sango, tiam des pli utila estas la englutado de la medikamento. 

Rilate al homoj pli ol 75-jaraj, oni trovas, ke ofte mankas vitamino D en la sango en taŭga kvanto (ĉe 20 procentoj el ili). Ili troviĝas sub risko de ostorompiĝoj kaj infektoj en la spirorganoj. Granda studaĵo montris ke englutado de tiu vitamino D malpliigis la mortokvanton inter tiuj homoj.

Ĉar la englutado de modera dozo de vitamino D (prefere kune kun modera dozo da kalcio) estas sekura kaj  facile tolerebla, tial la fakuloj de la usona Societo de Endokrinologio nuntempe rekomendas ĝin al ĉiuj homoj pli ol 74-jaraj, sendepende de sangekzamenoj. Oni rekomendas ĉiutagan englutadon de dozo inter mil kaj du mil Internaciaj Unuoj. Oni tamen ne forgesu, ke ĉiu homo, favore al sia sano, devas havi sanan dieton, praktiki korpekzercojn kaj ofte resti sub libera ĉielo. 


de peranto (noreply@blogger.com) je 2025-03-25 16:16

Sonĝanta Vivo

Mon chemin dans moi même

40X40cm deux toiles avec cadre, acrylique et sable / Mon chemin dans moi même 길은 내 안에 있으니까 2024 / Ana Sonĝanta
Estis fine de novembro, kiam mi revenis de la vojaĝo en Francio kun Dalmini. Pro tio, ke la vojaĝo estis relative longa kun spektaklaj eventoj, ni, ĉefe mi pasigis ripozan tempon por digesti. Estis nek aŭtuno, nek vintro. Tute agrablis niaj animoj kiel la vetero. Tiel pasis ĉirkaŭ unu semajno. Kaj iun nokton subite en TV aperis grava novaĵo : LA PREZIDENTO PROKLAMAS SIEĜOSTATON! Kio!! Mi kaj Dalmini tuj reagis, ke eble skriba eraro de la elsendo. Tuj poste, la prezidento aperis en TV, kaj legis deklaracion por la sieĝostato. Ne kredeble! Tio okazis ĉirkaŭ antaŭ duoncent jaroj en Koreio, kiam soldata registaro regis la landon. Dumtempe, multaj popolanoj pagis persange por starigi demokratian ŝtaton, kaj ni ekfieriĝas pri tio. Nuna Koreio estas moderna, demokratia, aktiva lando. La stulta, avida prezidento detruas kion? Lia frenezeco unusenkunde detruas gravan turon de la ŝtato lontempe konstruitan de popolaj sangoj. Koleriĝo, malesperiĝo, senpoveco, nervozecco, eta lumo, atendo, tiom da sentoj ĉiutage inundis ene de mi. Mi sentis min senpova. Kiom da tempo pasis? Mi denove iris al mia ateliero, prenis penikojn por retrovi mian propran nordon.
Ironike, la ĉielo klare bluas kiel kutime, kaj la persimonoj en mia domo abunde maturiĝas kiel kutime. Unuflanke fuŝita, aliflanke belega! Ana retrovu vian propran vojon ene de vi mem!

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2025-03-25 04:25

Plusieurs moi dans moi (sold)

119X89cm sur canvas, acrylique et sable / Plusieurs moi dans moi 내 안의 나들 2024 / Ana Sonĝanta
Mi opinias, ke ene de mi ekzistas diversaj "mi". Ili eble naskiĝis tiel, aŭ estas konstruataj tiel influite de aliaj. En socia medio, eĉ en familio, oni estas iel tiel puŝitaj, kelkfoje esti forta, kelkfoje esti modesta, kelkfoje esti aŭdaca, kelkfoje rezervema kaj tiel plu. Se tio pravus, tio signifas, ke mi estas kreita pere de aliaj homoj, kaj reciproke. Do, konklude, mi estas vi kaj vi estas mi. Interese, ĉu ne?

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2025-03-25 00:49

2025-03-24

La Balta Ondo

Albumeto agrabla sone, sed malriĉa je enhavo

timTim. Bela vivo: Bitalbumo. – Donneville: Vinilkosmo, 2024.
La aŭtoro de la recenzata albumo kaŝas sin malantaŭ pseŭdonimo TIM, sed, espereble, mi ne faros grandan krimon, se mi tuj prezentos lian veran nomon. Li estas Thimoty Gallego Pineda, jam ne tro nova kaj tial pli-malpli konata Esperanto-muzikisto, devenanta el Kolombio (sed pasiginta multajn jarojn en Eŭropo).

Li debutis kiel Esperanto-muzikisto kaj aŭtoro en 2018 dum la IJK, okazinta en Badajoz (Hispanio), kaj tuj akiris ioman popularecon, kio sekvigis kelkajn pliajn liajn prezentojn dum eŭropaj Esperanto-renkontiĝoj. Lia unua albumeto Vaganto (kun ses pecoj), estis eldonita de Vinilkosmo somere 2020. Kaj jen venas la dua albumeto Bona vivo same kun ses pecoj, sed fakte temas pri kvin kantoj, dum la aldona fragmento estas nur karaokea versio de la kanto Amorantoj.

Ĉiuj kantoj estis verkitaj kaj komponitaj de la artisto mem (escepte de unu teksto, Fino de la Tempo, aŭtorita de Miguel Gutiérrez, kiu respondecis ankaŭ pri la lingva polurado de ĉiuj aliaj tekstoj); ankaŭ pri la muzikado respondecis la aŭtoro mem (kun okaza partopreno de Marcus Ganado pri drumoj), do temas pri vere intime aŭtora kaj soloista projekto. La domina muzika stilo de la albumo estas nelaŭta, iom milda, melankolia kaj minora “sendependa” pop-roko, spicita per “ambienta” (ŝveb-sona) koloro.

Malgraŭ la entute bona kaj ekvilibra (eĉ, mi konfesas, iom sorĉa!) sono, al la muzikoj mankas eĉ iomete atentokaptaj melodioj; ĉiu peco impresas iom gume kaj viskoze (interalie – pro multaj ripetoj muzikaj kaj tekstaj), tute mankas iu muzika intrigo aŭ evoluo. Rezultas do nur-por-fona muziko, apenaŭ interesa ĉe atenta aŭskultado. Mi ege bedaŭrus malĝojigi la artiston kaj liajn fanojn, sed mia impreso post kelkfoja traaŭskulto estas certa kaj definitiva: malgraŭ la ĝenerale agrabla sono la albumo fakte prezentas nur tedetan muzikaĵ-kolekton…

La tekstoj estas eĉ pli senpovaj, ol la muzikoj, mankas al ili ritmoj kaj rimoj. Temas pri prozaj impresoj, rememoroj, sopiroj, revoj kaj imagoj pri amo kaj amorado fone de naturaj pejzaĝeroj kiel pluvo, nokto, ĉemara sablo, sunsubiro, steloj ktp. La teksto de la lasta kanto (Fino de la Tempo de Miguel Gutiérrez) estas multe pli klara kaj impresa, ol la originalaj tekstoj de la ĉefaŭtoro, sed ankaŭ ĝi neniel estas elstara kantoteksto. Eĉ malgraŭ la absoluta lozeco de la tekstoj, la aŭtoro ne sukcesis eviti kelkajn mislokitajn akcentojn (vera plago por la plimulto de Esperanto-kantoj!). Feliĉe, almenaŭ ĉiuj akuzativoj ŝajnas stari sur la ĝusta loko. La agrabla voĉo de la kantisto (ŝajnas al mi, ke oni ja povus fari ĝin iom pli laŭta kaj reliefa dum la miksado) bone kongruas kun la muzikoj, sed ne povas savi la albumeton el evidenta trosimpleco.

La ĝenerala sono de la albumeto ja plaĉis al mia orelo, sed la tuto estas tamen evidente malriĉa kaj nesufiĉa por komplezi ne nur la orelon, sed ankaŭ la menson. Mi do prezentos iom strangan resumon: sone kaj fone la albumo tute bonas, sed eĉ minimumaj penoj pri pli atenta aŭskultado jam detruas la unuan impreson. Al la ŝatantoj de fona Esperanto-muziko la albumeto taŭgos kaj eble eĉ plaĉos; sed tiuj, kiuj adoras pli-malpli riĉan, sencohavan kaj artoplenan Esperanto-muzikon, prefere zorgu pri iu alia mendo.

Paŭlo Moĵajevo

Ĉi tiu recenzo aperis en la septembra/aŭtuna eldono de La Ondo de Esperanto (2024).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2024, №3 (321).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2025/03/recenzo-154/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2025 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2023 kaj 2024. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Albumeto agrabla sone, sed malriĉa je enhavo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2025-03-24 21:41

Libera Folio

Ĉu AI riĉigas la Esperantan kulturon?

Artefarita intelekto helpas riĉigi la Esperanto-kulturon. Tion opinias Georg Jähnig, kiu uzis AI-ilon por muzikigi poemojn de Zamenhof. Sed ĉu muzikaĵoj kreitaj tiel vere apartenas al la Esperanto-kulturo?

Zamenhof kun moderna aspekto sur la kovrila bildo de la nova albumo.

Ĵus aperis en la reto Ludovika Poezio – muzikalbumo kreita per artefarita intelekto fare de Georg Jähnig, germana esperantisto loĝanta en Prago. Laŭ li temas pri la unua muzikalbumo en Esperanto, kiu estas kreita per AI.

La albumo estas la unua ero en la projekto Nova Tonaro, de Georg Jähnig. Ĝi tamen ne estas la unua muzika projekto en Esperanto produktita per AI – pliaj eksperimentaj verkoj de alia aŭtoro troveblas ĉe Bitoj kaj Dopamino.

La nova albumo enhavas dek kantojn en tre diversa stilo, de roko kaj diskoteka muziko ĝis ĵazo kaj balado. La tekstoj de la kantoj baziĝas sur poemoj de Zamenhof. Aperas interalie funka versio de Ho mia kor’, ĵaza versio de Al la fratoj kaj energia tekno-versio de En sonĝo princinon mi vidis.

La albumo estas ”senpage disponebla en streaming- [elsendfluaj] servoj kiel Spotify, Apple Music kaj YouTube ktp, por ke ĉiuj povu sperti la eksperimentan kombinaĵon de Zamenhofa poezio kaj modernaj muzikaj ĝenroj”, Georg Jähnig skribas en gazetara komuniko.

Libera Folio: Ĉu vi volus rakonti, kun kiu celo vi kreis la muzikaĵojn, kaj ĉu vi kredas, ke esperantistoj volos aŭskulti muzikaĵojn kreitajn per AI?

– Certe. Mi eltrovis la ilon Suno antaŭ unu jaro kaj tuj ŝategis kiel facile oni povas krei sufiĉe altnivelan muzikon. Kaj komencis krei mallongajn kantojn por amikoj, kiujn ankaŭ ili ŝatis.

– Intertempe, la kvalito de Suno ege kreskis, kaj mi kredis, ke tia muziko povas plaĉi eĉ pli al multe da homoj. Ĉefe inter parolantoj de relative malgrandaj lingvoj, la homforto estas nevasta, do ankoraŭ ne ekzistas tiom da specifaj Esperantaj muzikaĵoj, ekzemple en funko, triphopo aŭ etosmuziko, laŭ mia scio. AI tie povas facile helpi kreskigi la proponadon kaj tiel riĉigi la Esperanto-kulturon.

Sed ĉu produktoj kreitaj per AI vere estas Esperanto-kulturo?

– Kial ili ne estu?

Nu, la demando estas ĉu produktoj kreitaj per AI entute estas kulturo, aŭ io tute alia.

– Mi kredas ke plej gravas la rezulto: ĉu eblas ĝui, aŭskulti AI-kreitan muzikon aŭ danci al ĝi? Certe jes. Ĉu AI-kreinto povas verki sian propran tekston kaj nur uzi AI por krei nur la muzikon? Ankaŭ jes. Imagu kiom da esperantistoj eble tute ne konis la poezion de Zamenhof kaj nun povos eltrovi ĝin.

– Laŭ mi tio estas iom la sama debato kiel kiam aperis elektronikaj muzikiloj. Kaj la demando iom similas al ”Ĉu Esperanto entute estas lingvo, aŭ io tute alia?”

de Libera Folio je 2025-03-24 18:06

Le Monde diplomatique en Esperanto

Spurante la rusan fantoman ŝiparon

La pasintan Januaron, Usono kaj Eŭropo altrudis novajn punsankciojn kontraŭ la rusaj petroleksportaĵoj, celante precipe petrolŝipojn. De kiam stariĝis la okcidenta ekonomia blokado kontraŭ Moskvo en 2022, strukturo de entreprenistoj postkulise helpis Rusujon distribui siajn hidrokarbonojn. Alia tutmondiĝo tiel aperas, maskita spegulo de la unua.

Sub la sufoka suno de la dezerto de Arabujo, gigantaj benzinujoj sekvas unu la alian ambaŭflanke de la ŝoseo. Norde, de la emirlanda haveno de Fujairah, oni venas al unu el la plej grandaj petrolstokejoj de la mondo. “Antaŭe, ĉi tie estis kvartalo de vilaĝo nomita Al Qurayyah. La loĝantoj fine foriris pro forta odoro de benzino. Poste ĉio estis detruita kaj anstataŭita de ĉi tiuj ujoj”, diras Alam Jursheed stiranta sian kadukiĝantan aŭton. Ĉi tiu pakistana enmigrinto, loĝanta en la areo de antaŭ kvin jaroj, gvidas nin. Surtere, oni elfosas la monton por eĉ pli vastigi la industrian zonon batitan de la ventoj de la golfo de Omano. Surmare, la horizonto estas saturita de petrolŝipoj : ili haltas por provizi sin aŭ transdoni sian ŝarĝon, kiel okazas kun la ĉiam pli multnombraj ŝipoj transportantaj rusan petrolon, devenantaj de la Kerĉa markolo, marbordoj de Azova, Nigra aŭ Balta maroj. Ekde fine de 2022, kiam reage al la invado de Ukrainujo la membraj regnoj de Eŭropa Unio kaj Grupo de la Sep (G7) malpermesis rektan importadon de rusa petrolo, la havena aktiveco pufiĝis. Granda parto de la 1,5 milionoj da bareloj, kiuj ĉiutage alvenis al Eŭropo rekte el okcidenta Rusujo antaŭ 2022, nun transitas ĉi tie.

La haveno de Fujairah, proksime de la markolo de Hormuz, de antaŭ pli ol jardeko lavadas petrolon de la najbara Irano, regno punita de okcidentaj sankcioj. Nun ripetiĝas la sama okazaĵo, sed grandskale kun la produktado de la dua plej granda tutmonda eksportanto de nigra oro. Ĉi tie, por revendi ĝin je taŭga prezo, kelkaj kompanioj enmagazenigas ĝin kaj maskas ĝian originon miksante ĝin kun nafto devena de aliaj lokoj aŭ rafinante ĝin. “Ĝis nun ni havis nur malgrandajn rafinejojn, sed grandaj investantoj ĉi tie instaliĝis kaj tio pliigis la kapacitojn”, diras Bilal Hasan Ashraf, direktoro de la Nacia Banko de Fujairah. La haveno estas enirpunkto de la merkatoj de hidrokarbonoj de la Golfaj regnoj, kiel Saud-Arabujo, kiu preferas konsumi rusan petrolon, pli malmultekostan, kaj vendi sian propran, pli multekostan, en Eŭropo. Sed ĉefe ĝi iĝis transirejo por maraj fluoj post la sankcioj.

JPEG - 341.2 kio
petrolŝipoj en Fujeirah
foto Bjoertvedt, CC BY-SA 3.0 laŭ Wikimedia Commons

Direktoŝanĝo de energiaj fluoj

La rusa petrolindustrio estis direktita al Eŭropo danke al la naftodukto Druzhba kaj okcidentaj havenoj kiel Ust-Luga en la Finna golfo, kiu ebligis liveron en Roterdamo post tri tagoj, kie la rusoj havis siajn proprajn rafinejojn kaj stokejojn”, klarigas Marc-Antoine Eyl-Mazzega, direktoro de la Centro pri Energio kaj Klimato de la Instituto Franca pri Rilatoj Internaciaj (IFRI). La embargo kontraŭ la energisektoro dekretita de Eŭropa Unio en 2022 kaŭzis unu el la plej impresaj reorientiĝoj de energiaj fluoj en la historio. Laŭ datumoj de la Lernejo pri Ekonomiko de Kievo (KSE, pro ĝiaj komencliteroj en la angla), post malmultaj semajnoj, pli ol 90% de maraj eksportaĵoj de rusa nafto estis deturnitaj al Barato, Ĉinujo kaj Turkujo, dum antaŭ la milito la regnoj de G7 kaj Eŭropa Unio ricevis 70% de tiuj fluoj. Pro la malebleco surtere transporti ĉiujn hidrokarbonojn devenajn de Uralo aŭ Balta maro al orientaj havenoj kiel Kozmino, tre proksima al Ĉinujo, la tempo de mara naftotrafiko pliiĝis je 250% en unu jaro.

Tamen, “la rusa energisektoro tre bone fartas —klarigas Eyl-Mazzega—. [La sankcioj] nur riĉigis la baratanojn, ĉinojn kaj turkojn kiuj rafinas rusan nafton por revendi ĝin je pli alta prezo en Okcidento”. Fakte, la sankcioj ne malpermesas importadon elde triaj regnoj (ekster Eŭropa Unio aŭ G7) kondiĉe ke okazos transformo... En Barato, tio senkaŝe efektiviĝas en la rafinejoj de Jamnagar aŭ Vadinar, pere de la barat-rusa kompanio Nayara Energy aŭ eĉ de gigantoj de la publika sektoro kiel IndianOil Corporation. “En Ĉinujo, pli ĝuste temas pri malgrandaj privataj rafinejoj en provinco de Fuĝjano. Grandaj grupoj sin montras malinklinaj de post kiam Vaŝingtono en 2019 punis du filiojn de la ŝtata ŝipkompanio Cosco ĉar ĝi enmerkatigis iranan petrolon”, diras Paul Tourret, direktoro de la Instituto Supera de Ekonomio Mara (Isemar), franca observatorio kun ĉefoficejo en Nantes. Turkujo, siaflanke, malkaŝe malobservas la malpermeson : la stacio de Dörtyol, sude de la regno, resendis rafinitan rusan petrolon al Eŭropo kaj Usono sen prilabori ĝin (1).

En mara spaco kie ĉio tre rapide reĝustiĝas, unu haveno anstataŭas alian. Kaj la petrolo, en la kerno de la tutmondiĝo, ĉiam fine alvenas al la aĉetanto. Kiam la itinero de la Ruĝa Maro estis blokita fine de 2023, pro atakoj de la hutistaj ribeluloj, tio efikis sur la fluojn al kaj de Mezoriento kaj Azio, kaj aktivigis kontrabandajn libiajn retojn por importi grandajn kvantojn da rafinita rusa petrolo kaj sendi ĝin al Eŭropo (2). “La mara aktiveco inter Rusujo, Libio kaj poste Grekujo, Italujo kaj Malto subite pufiĝis, ĉar la ŝipoj ne plu povis navigi tra la Sueza kanalo”, diras Ami Daniel, direktoro de Windward, kompanio kiu analizas la maran trafikon. Laste, la pluso de rafinitaj produktoj antaŭe destinitaj al Eŭropo, kiuj ne povas esti distribuitaj de libiaj aŭ turkaj retoj, trovis aĉetantojn en la porrusaj armeaj juntoj de Sahelo, kiel en Malio (3), aŭ en sudamerikaj regnoj, kiel Brazilo.

Operaciantoj, inĝenieroj, administristaro : ĉiuj al ni malpemesis la aliron al la haveno de Fujairah. Postene malantaŭ mokeo ĉe la enirejkanalo, ni povis vidi la alvenon de unua ŝipo : Onyx, kaduka ŝipo de 183 metroj da longo, ŝarĝita de petrolderivaĵoj devenantaj de Tuapse, Rusujo. Maloftas vidi petrolŝipojn pli ol dudek jarojn aĝajn. La regnoj de G7 kaj Eŭropa Unio malpermesas al siaj kompanioj financi, posedi, ekspluati aŭ asekuri ŝipojn partoprenintajn en la komerco de rusa petrolo vendita al aliaj regnoj super maksimumaj prezoj : 60 dolaroj pri nafto kaj 100 dolaroj pri dizelo, ekzemple. Sed la rusoj elturniĝas per aliaj rimedoj uzante petrolŝipojn kiel Onyx-on, kiu hisas flagon de Gabono kaj kies registriĝo estas administrita de privata kompanio de Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj konata pro tio, ke ĝi registras ĉiam pli da ŝipoj, kiuj malobservas la internaciajn normojn de sekureco kaj asekuro. La usona administracio ĵuse punis petrolŝipon apartenantan al la (emirlanda) kompanio Eco Max Fze, kiu operacias malgrandan aron da ses ŝipoj kiuj provizas iranan petrolon al hutistaj retoj.

Dum al Rusujo ne mankas aĉetantoj (la plej granda parto de ĝia petrolo estas vendata super la maksimumaj prezoj), la eŭrazia giganto ja malhavas transportkapaciton necesan por eksporti ĝiajn vastegajn petrolrezervojn. “En 2022, Rusujo dependis de okcidentaj transportkompanioj kaj, ĝenerale, de petrolŝipoj, preskaŭ ĉiuj ili asekuritaj de reto de kompanioj de asekuroj kaj reasekuroj administritaj ĉefe en Eŭropo”, klarigas Craig Kennedy, eksbankisto iĝinta analizisto de la rusa energio sektoro en Harvard. Sovcomflot, la ĉefa rusa kompanio de transporto de hidrokarbonoj, posedis gravan floton da 75 petrolŝipoj kiuj observis internaciajn normojn, sed en Marto 2022 ĝi estis punita de la usona Ministrejo pri Financoj. Finiĝis la aliro al la dolaro, okcidentaj bankoj kaj asekurkompanioj, same kiel al la ĉefaj havenoj kaj kanaloj de la tutmonda mara komerco. Moskvo devis starigi paralelan ŝiparon kapablan enŝteliĝi tra la sankciaro. Dum pli ol du jaroj, la ŝipoj de Sovcomflot ade ŝanĝis sian mastron, ĉiam en Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj (UAE), tuj kiam la nova posedanto estis submetita al novaj sankcioj : Sun Ship Management iĝis SCF Management —kies komencliteroj, similaj al Sovcomflot, pruvas, ke la transportanto eĉ ne kaŝiĝas—, kiu siavice estis anstataŭita de Fornax aŭ Stream Ship Management, kiu, ĝi sola, asekuris 19% de la transportado de rusa nafto en Oktobro 2024. Poste ŝajnas, ke ĝi estis anstataŭita de kvina granda emirlanda kompanio, Avebury Shipmanagement.

Kvankam fidelaj aliancanoj de Vaŝingtono, “la Emirlandoj ne estas devigataj respekti la sankciojn. Precipe, la emirlandaj aŭtoritatoj ne postulas deklaron pri la fonto de financadoj, tial multe pli facilas por komercistoj ligitaj al Rusujo aĉeti petrolŝipojn pere de kompanioj instalitaj tie”, aldonas Daniel. Fronte al malfacilaĵoj por uzi aliajn fidindajn transportkompaniojn kaj por alfronti pli longajn marajn itinerojn, Rusujo ne povis sin limigi al recikligo de siaj ŝipoj : ĝi ankaŭ devis rapidi akiri petrolŝipojn, ĉefe de ĉinaj kaj grekaj posedantoj, tre feliĉaj vendi siajn malnovajn ŝipojn je bona prezo. Laŭ taksoj de Kennedy, tiu ŝiparo rapide kreskis ĝis 270 ŝipoj. Sed endis eĉ pli aĉeti, inkluzive de ŝipoj de ĉiam pli malbona kvalito, kelkaj el kiuj devis esti rubigitaj. Pro la riskoj propraj al malaktualiĝintaj ŝipoj kaj por eviti endanĝerigi la respondecon de siaj kompanioj provizitaj de la modernaj petrolŝipoj de Sovcomflot, Rusujo uzis miriadon de maskitaj kompanioj. La kompanio de financa analizo S&P Global Market Intelligence taksas, ke en 2022 kreiĝis 864 maraj kompanioj kun ligoj al Rusujo, ĉefe en Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, sed ankaŭ en Ĉinujo, Turkujo kaj Barato. Inter ili estas kompanioj kiel Eco Max Fze, kiuj ekspluatas malnovajn ŝipojn, malbone asekuritajn aŭ eĉ neasekuritajn. Entute, inter Junio 2023 kaj Junio 2024, la nombro de bareloj transportitaj ĉiutage de ĉi tiu paralela ŝiparo pliiĝis je 70%, de 2,4 ĝis 4,1 milionoj (4).

Agmaniero prenas formon : la grandaj kvantoj akiritaj de barataj aĉetantoj estas asekuritaj per ŝipoj kiuj plejparte observas la normojn, dum la ŝipoj en malbona stato kaj foje neasekuritaj okupiĝas pri riskaj operacioj, kiuj pli verŝajne vekos la atenton de la usona Ministrejo pri Financoj. Laŭ Windward, la unuaj konsistigas la “grizan ŝiparon” (ĉirkaŭ mil petrolŝipoj kiuj ŝanĝadas flagojn kaj kun nekonataj posedantoj, sed kiuj evitas la sankciojn, almenaŭ momente), dum la duaj konsistigas la “fantoman ŝiparon” de 1.300 ŝipoj (ĉirkaŭ 20% de la tutmonda totalo) kiuj efektivigas “fraŭdajn agojn plejparte inspiritajn de Nord-Koreio por eviti sankciojn de UN”, klarigas Daniel. Por uzi la servojn de ŝipoj en bona teknika stato kaj protektitaj de grandaj okcidentaj asekurkompanioj kaj samtempe vendi super la maksimuma prezo, la altvalora ŝarĝo estas transdonita al ili sur alta maro danke al fantomaj ŝipoj devenantaj de rusaj havenoj. Tiel malaperas la rusa origino de la varo. Nur pri nafto, ĉi tiaj operacioj, komence destinitaj al reprovizo kaj ne al ŝarĝo, pliiĝis je 54% en Mediteraneo inter Aprilo 2023 kaj Februaro 2024, ofte antaŭ la marbordoj de Kalamata (Grekujo) aŭ Suezo (Egiptujo), laŭ Windward. Esploristoj de KSE asertas ke neasekurita ŝipo devenanta de Novorossijsk, Ocean Thunder, transdonis sian ŝarĝon fine de 2023 al turka petrolŝipo, Besiktas Bosphorus, antaŭ Suezo, por posta livero en la barata haveno de Jamnagar. “Rusujo ankaŭ eble uzis tiujn transŝipiĝajn teknikojn por rekte provizi al Eŭropo”, diras Boris Dodonov, esploristo de KSE.

Por atingi tiun celon, ŝipoj foje malŝaltas sian signalsendilon aŭ manipulas sian pozician signalon por kaŝi sian (rusan) ŝarĝohavenon. Demandita pri tio, la rusa Ministrejo pri Eksterlandaj Aferoj ne respondis al ni.

"La rusoj neniam tiom vendis kiel nun"

Ekzistas multnombraj manieroj por kamufli la originon de petrolo. La rusaj doganservoj ekzemple povas uzi la saman originatestilon por kvar malsamaj ŝarĝoj kaj neniu postulos kroman informon”, pli diras Michel Y., bankisto specialigita pri la energisektoro, kiu volas, ke ni ne publikigu lian nomon. La operacio estas tre simpla “en la havenoj de Nigra Maro, kiuj estas la elirpordoj de la petrolo devenanta de senmarbordaj regnoj de la antaŭa Sovetunio, kiel Kazaĥujo”, precizigas Eyl-Mazzega. “Ekde la Konvencio de Montreux de 1936, Turkujo regas la fluojn al kaj de Nigra Maro —rememoras Igor Delanoë, asociita esploristo de la Instituto pri Rilatoj Internaciaj kaj Strategiaj (IRIS), kun ĉefoficejo en Parizo—. Ankaro ĉiam sukcesis ne lasi la usonan Mararmeon translimiĝi kaj, post la superforta regado de la sovetianoj super ĉi tiu regiono, Nigra Maro iĝis ĉiam pli taŭga por maskitaj aktivecoj”. Tamen, nur en Januaro 2025, kaj malgraŭ ĉiuj antaŭzorgoj de la kaŝitaj ŝipposedantoj, Vaŝingtono enskribis en la nigran liston 183 ŝipojn kaj de tiam trudas individuajn sankciojn al la petrolŝipoj por malhelpi, ke ŝanĝo de posedanto ebligas eviti ilin. Laŭ Dodonov, tamen, kelkaj ŝipoj estas diskrete reuzitaj, precipe por mallongaj vojaĝoj, kiel ekzemple tiu liganta Kozminon (Orienta Siberio) kun Ĉinujo.

Pro la pli malnovaj ŝipoj kaj pli kaosaj kaj longaj itineroj, la akcidentriskoj neeviteble pliiĝas, kiel ilustras la krizsituacio de du rusaj petrolŝipoj konstruitaj dum la sovetia epoko (Volgoneft 212 kaj 239) en la Kerĉa Markolo en Decembro 2024. “La kapitanoj de ĉi tiuj ŝipoj prenas sur sin pli da riskoj —klarigas Nils Wang, emerita ĉefadmiralo kaj eksestro de la dana Mararmeo—. La plimulto de kapitanoj petas helpon de niaj pilotoj por navigi tra niaj multege trapasataj markoloj, sed tiuj de la fantoma ŝiparo rifuzas akcepti ĝin”. En Marto 2024, Andromeda Star, neasekurita petrolŝipo ligita al Rusujo, suferis akcidenton en tiu areo. Bonsanĉe, ĝi ne transportis ŝarĝon. Kelkaj okcidentaj regnoj eĉ akuzis Rusujon uzi petrolŝipojn kiel hibridan militarmilon. Finnlando sturmis la fantoman ŝipon Eagle S fine de 2024 suspektante ke ĝi sabotis submaran kablon.

Tamen, Rusujo akiris polisojn de la rusa asekurkompanio Ingosstrakh, ekzemple, por redukti sian dependecon de la okcidenta monopolo pri la sektoro kaj ebligi, ke kelkaj el ĝiaj ŝipoj aliros al havenoj kaj grandaj kanaloj samtempe observante la Internacian Konvencion pri Civila Respondeco de 1992. Tamen, ĉi tiu asekurkompanio, sankciita ekde Januaro, trudas klaŭzon kiu senvalidigas depostulojn se oni pruvas ke la ŝipo partoprenis en la provizo de petrolo al okcidenta regno. En Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj ankaŭ estiĝis reto da ŝajnasekurkompanioj. “Mi opinias, ke ne ekzistas bazo en la internacia jura praktiko por submeti asekurkompaniojn al sistemo de sankcioj bazita sur la prezo de petrolo. Tio estas altrudiĝema kaj partia instrumentiĝo je servo de Okcidento”, analizas Sadek Boussena, eksprezidanto de la Organizaĵo de Petrol-Eksportaj Landoj (OPEC, pro ĝiaj komencliteroj en la angla). “La maro estas parto de la mondaj komunaj havaĵoj —atentigas Nils Wang, kiu timas daŭran kaŝitecon de tiu tutmondiĝo—. La mara juro estis elpensita por igi la vartransporton kiel eble plej facilan. Estas danĝere pridubi la fundamentajn principojn de ĉi tiu konvencio subskribita de la plimulto de la regnoj de la mondo, inkluzive Ĉinujon kaj Rusujon”.

Por malkovri kiu financas tiujn novajn fluojn, endas transiri la duoninsulon de Musandam, direkte al la Persa Golfo, kaj veni en Dubajon. Malfrue nokte, kiam la temperaturo ankoraŭ ne defalis, en senhoma kafejo ĉe la bordo de la kanalo limanta la “golfeton de la negocoj”, ni renkontas Filipe-on Leal Camejo, spertan makleriston, kiu laboris por grandaj bankoj de la tuta mondo. Nuntempe, li aĉetas rafinitan rusan petrolon en la ekssovetiaj respublikoj kaj revendas ĝin en la merkatoj de Houston aŭ Roterdamo. “La sankcioj estas stultaĵo : la rusoj neniam tiom vendis kiel nun kaj la eŭropanoj tiel pli dependas de ilia energio ol iam ajn, sed nun ili ĝin pagas pli multekoste”, li komentas kontrolante la borsajn indicojn per sia telefono kaj laŭdas Unuiĝintajn Arabajn Emirlandojn ĉar ili havas minimuman impostaron kaj stabilan valuton.

Por kompreni la gravecon de Dubajo en la merkato de hidrokarbonoj, ni devas eniri en la “Dubai Multi Commodities Centre”–on (DMCC), senimpostan zonon, kiu nuntempe arigas pli ol tri mil kompaniojn nur en la energia sektoro. Iom pli for de ĉi tiu ĉielskrapanta insuleto ĉirkaŭita de jaĥt-havenoj kaj nekultivataj terenoj el sablo staras la juŝ konstruita Uptown Tower. En la parkejo, komercaj agentoj de lokaj bankoj haltigas nin por ke ni malfermu bankan konton. Ekde la adopto de okcidentaj sankcioj kontraŭ Moskvo, multaj petroloperaciistoj rifuĝis en ĉi tiu ĉielskrapanto. Multaj forlasis Svislandon, kie ĝis antaŭ tri jaroj ankoraŭ agadis la ĉefaj rolantoj de la sektoro, kiel Gunvor, Litasco, Vitol kaj Trafigura. Entute, la svisa financa centro administris inter 50 kaj 60% de la eksportoj de rusa nafto, laŭ la neregistara organizaĵo (NRO) Public Eye. En unu el la 78 etaĝoj de la Uptown Tower nun lokiĝas Litasco, komerca branĉo de la rusa giganto Lukoil, kiu ĉi tien translokis centon da dungitoj el Ĝenevo ; ankaŭ Trafigura, historia partnero de Rosneft (5). “Foje ni organizas koktelojn ĉi tie kaj mi min sentas kvazaŭ en Ĝenevo”, konfesas ĉe la salono de la dekdua etaĝo Simon X, juŝalveninta makleristo, kiu volas ke ni ne publikigu lian nomon.

Kune kun Honkongo, Dubajo nuntempe akiras pli ol 80% de la rusa nafto, sed la grandaj komercaj kompanioj kaŝas ĉi tiujn operaciojn per aliaj maskitaj kompanioj por ne riski perdi aliron al okcidentaj bankoj. Ĉio ĉi okazas sub la kontrolo de grupeto da entreprenistoj kun influhavaj konatoj, el kiuj kelkaj ankaŭ plenumas ŝlosilan rolon en la komerco de irana aŭ venezuela petrolo, laŭ la konsultfirmao Wallbrook, kiu tamen volas mencii neniun. “Fine de la ĉeno, kompanioj konstante ŝanĝas siajn nomojn. Se mi donas al vi la nomon de mia kompanio, vi nenion trovos pri ĝi en interreto”, avertas Dmitri Petrov, eksdungito de Rosneft, kiu troviĝas en la centro de transportado de novaj fluoj de rusa petrolo. Ekzemple, Trafigura, pere de Etibar Eyyub kaj Tahir Garayev, du komercistoj de Azerbajĝano, havas ligojn kun Coral Energy (6).

Miriado da perantaj societetoj

Jam antaŭ la milito, ĉi tiu peranta kompanio kun multaj negocoj en Dubajo (renomita 2Rivers) helpis Rosneft-on trovi aĉetantojn kaj financadon kaj organizis sendadon de ŝarĝoj. Ĝia laboro ne ŝanĝiĝis. Ĝi nun operacias per malgrandaj firmaoj, kiuj subite eliras el anonimeco, kaj eknegocas kvantojn indajn je la plej grandaj operacikompanioj de la mondo. En la reto de Coral ni povas mencii Bellatrix, Blackford Corporarion, Demex kaj ankaŭ Nord Axis. Ĉi-lasta, pro sia granda risko, kamuflas sin malantaŭ aliaj pli malgrandaj kompanioj kiel ekzemple Volition aŭ Pontus Trading. “La pliiĝo de perantoj ankaŭ helpas malgravigi la respondecon okaze de problemoj”, diras Simon X.

Preskaŭ ĉiuj kompanioj de ĉi tiu azerbajĝana reto aŭ ties akciuloj havas adresojn en Dubajo, pli specife en unu el la kvin konstruaĵoj de la Jumeirah Business Center (JBC), lokita en la koro de DMCC. Centojn da metroj for, la ĉielskrapanto Almas estas svarmejo de dungitoj. En kafejoj aŭ grandaj butikcentroj, kiuj estas unu el la fieroj de Dubajo, oftas aŭdi konversaciojn en la rusa. Sed dum labortago la vestiblo de JBC 5 restas senhoma kaj la kafejo estas fermita. “Ofte estas oficisto, kiu traktas la burokrataĵojn kaj skipo de komercaj agentoj, kiuj pasigas sian tempon vojaĝante tra la aĉetantaj regnoj —konfirmas Matt Stanley, respondeculo de la oficejo de Dubajo de Kpler, konsultfirmao specialiĝanta pri analizo de maraj datumoj —. La nombro de malgrandaj makleristoj eklaborantaj en la merkato estas impresa. Dum miaj dudek kvin jaroj en la sektoro de ekonomia esploro, mi neniam konstatis tian radikalan ŝanĝiĝon”.

Kaj kun kvardek senimpostaj zonoj konkuracantaj en UAE por allogi kompaniojn de la tuta mondo, ĉiuj klopodas por diferencigi sin postulante kiel eble plej malmultajn kondiĉojn. En la kerno de DMCC, eĉ ne estas devige deklari la nomon de la fizika aŭ jura persono kiu efektive regas la kompanion —la fina profitanto— ; sufiĉas havigi la identecon de la akciulo. Pajlohomo sufiĉas, kiel François Édouard Mauron, svisa civitano, kiu ricevas ĉiujaran kompenson de 390.000 dolaroj por roli kiel direktoro kaj akciulo de emirlanda peranta kompanio (Paramount DMCC), kiu formas parton de reto dediĉita komunigi la kvantojn da malgrandaj rusaj produktantoj por eksporti ilin (7).

Dum kvar jardekoj la irana petrolo estis malpermesita. Ĉu tio ĉesigis la produktadon ? Ne. Per bona prezo, oni ĉiam trovas manieron vendi stokojn”, konkludas Petrov. Dume, parto de la tutmonda merkato dronas en zono pli maldiafana ol iam ajn : OPEC ne plu havas fidindajn datumojn por kontroli produktadon kaj evoluon de rusaj eksportaĵoj. Situacio, kiu fine estigas maltrakvilon : “Ni scias, ke membroj de la usona Ministrejo pri Financoj kontaktis svisajn operaciistojn por ke ili ree intertraktu kun Rusujo”, certigas Agathe Duparc, esploristo de Public Eye. Tamen, la bankoj de G7 ege malinklinas financi kargojn supozeble venditajn sub la maksimumaj prezoj. “La sankcioj kontraŭ BNP Paribas daŭre estas en ĉies mensoj”, rememoras Michel Y., eksdungito de tiu banko, aludante la monpunon de 9 miliardoj da dolaroj truditan de Usono pro ebligo de transakcioj kun regnoj submetitaj al embargo : Irano, Kubo kaj Sudano. “Ekzistas timo, ke usonaj aŭtoritatoj aposteriore agos pri diskuteblaj okazoj, precipe ĉar jam ekzistas mil manieroj kompensi vendoprezon, kiu observas la sankciojn : eblas pliigi transportkostojn aŭ subskribi iomete ŝveligitajn asekurkontraktojn”. Bilal Hasan Ashraf, bankisto en Fujairah, daŭrigas : “La rusoj konstante petas niajn servojn kaj certigas al ni, ke ili respektas la maksimuman prezon. Tamen, ni nur havas aliron al la dokumentoj, kiujn ili havigas al ni, ni ne havas pliajn informojn”.

Negocistoj ankaŭ emisias falsitajn prezatestilojn kaj enspezas monon pere de aliaj nesankciitaj kompanioj, foje en Eŭropo, aŭ pere de kelkaj bankoj instalitaj en Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, Turkujo aŭ Omano (8). “Teknikoj jam uzataj de Irano, kies reprezentanto de la centra banko plurfoje renkontiĝis kun sia rusa sampostenulo”, substrekas Igor Delanoë. Krome, la transakcioj ekskluzivas la dolaron (aŭ eŭron), kies uzo utilas kiel preteksto por apliki okcidentajn sankciojn. Emirlanda kompanio Demex, kiu vendas rafinitan rusan petrolon en okcidenta Afriko, kreis kompensosistemon per oro. “La makleristoj ĉiam pli turniĝas al ĉifrovalutoj, precipe Tether”, precizigas la makleristo Filipe Leal Camejo. Okaze de grandaj mendoj devenantaj de Barato, Rusujo estas devigita akcepti la lokan valuton, kiun ĝi uzas por importi krudajn materialojn aŭ duuzajn teknologiojn. Por la cetero de la operacioj, pagoj efektiviĝas per rubloj. “Ilia valuto depreciĝas, sed tio ne estas grava afero, ĉar la rusoj havas sian propran petrol- kaj gas-industrion, kiu jam operacias per rubloj”, atentigas Eyl-Mazzega. Konsekvenco : pro la maldolarigo kaj ekskluzivigo de la internacia reto da financaj komunikoj inter bankoj kaj aliaj financaj institucioj SWIFT, “tio, kion oni vere perdas, estas la spuro de la rusaj enspezoj”.

Nur Usono gardas la povon doni punojn

La dispozicioj de reprezalio adoptitaj kontraŭ Moskvo fragmentigas la komercan mondon. Unuflanke, estas Okcidento nun izoliĝinta el Rusujo kaj submetita pli ol iam al ekonomia kaj politika regado de Usono, kiu, danke al la dolaro, ekskluzive konservas la povon sankcii dum ĝi permesas al si mem kunlabori kun la rusoj : la kompanio de petrolaj servoj SLB dungas centojn da personoj en Rusujo por evoluigi petrolkampojn (9). Kaj, aliflanke, alternativa internacia ordo, pli maldiafana kaj danĝera, ankoraŭ diskrete ligita al Okcidento, sed ĉiam pli orientita al Barato, Ĉinujo kaj aliaj regnoj konsiderataj de la regnoj de G7 kiel parioj. En 2024, Rusujo por la unua fojo liveris petrolon al Nord-Koreio, malobservante sankciojn de UN, kiujn Moskvo apogis reage al la nukleaj testoj de Pjongjango. En Afriko, Kremlo ankaŭ efektivigas realan petroldiplomation. Laŭ S&P Global Market Intelligence, en Mozambiko, la solduloj de Wagner subtenas la registaron kontraŭ la ribelantoj interŝanĝe de avantaĝaj petrolaj kontraktoj subskribitaj kun Rosneft.

Tiel, la tutmondiĝo iel-tiel daŭre progresas, kiel en la konferenco Adipec, la grava ĉiujara kunveno de la energisektoro okazinta en la kongresejo Adnec de Abudabio, kie ni finas nian esploradon. En ĉi tiuj pavilonoj kun klimatizilo je maksimuma potenco meze de la dezerto, estroj de la plej grandaj petrolaj grupoj imponas al spektantaroj de miloj da personoj, vestitaj per nigraj kostumoj aŭ blankaj turbanoj. Ili venis por paroli pri senkarbonigo kaj hidrogeno kaj neniam mencias Rusujon. Estas anoncita la ĉeesto de neniu ŝtatoficisto de Kremlo. Sur la mapoj ĉie afiŝitaj aperas neniu rusa pavilono inter la ekspoziciantoj. Tamen, la regno okupas unu el la plej grandaj spacoj de la ejo kaj reprezentantoj de Lukoil kaj Gazprom sinsekve havas kunvenojn pordoferme kun delegitaroj amase venintaj de Azio kaj Afriko. Ĉe la montrotablo de la rusa giganto TMK, oni trankviligas la klientojn, al kiuj oni diras, ke ekzistas ampleksa gamo de alternativaj bankaj proceduroj, kiuj ebligas efektivigi operaciojn. La rusaj kompanioj, kiuj antaŭe havis klientojn en la petrola industrio de la tuta mondo, translokis siajn industriojn ĉi tien. “Ni adaptiĝas”, ridetas Aleksandra Strupinskaya dum ŝi kontrolas sian standon. Sub nova marko, la entreprenisto translokis parton de siaj 1.500 dungitoj al loka senimposta zono por fabriki siajn termikajn sistemojn, kiuj estas uzataj por faciligi la trafikon de petrolo tra haventuboj aŭ naftoduktoj. “Ni ankaŭ respektas la sankciojn”, ŝi diras per perfekta brita akĉento.


(1) Adam Samson kaj Tom Wilson, “The Turkish terminal helping disguised Russian oil reach Europe”, Financial Times, Londono, 30-an de Januaro 2024.

(2) K. Oanh Ha, “The odyssey of the Queen Majeda”, 6-an de Februaro 2024, www.bloomberg.com

(3) “Les secrets de Demex, le trader qui inonde l'Afrique de l'Ouest de pétrole russe”, 2-an de Septembro 2024, www.africaintelligence.fr

(4) Anastasia Stognei, “Russia's shadow fleet grows despite western crackdown”, Financial Times, 14-an de Oktobro 2024.

(5) Manuel Abebe kaj Agathe Duparc, “Négoce de pétrole russe : Dubaï sort le grand jeu pour supplanter la Suisse”, Public Eye, 21-an de Novembro 2023, www.publiceye.ch

(6) Anna Hirtenstein, Costas Pari kaj Joe Wallace, “The secret oil-trading ring that funds Russia's war”, The Wall Street Journal, Novjorko, 19-an de Februaro 2024.

(7) Tom Wilson, “Switzerland questions oil trader over sidestep of Russian sanctions”, Financial Times, 4-an de Julio 2024.

(8) Manuel Abebe, Robert Bachmann kaj Agathe Duparc, “Négoce de pétrole russe en Suisse : des adieux en trompe-l'œil ?”, Public Eye, 20-an de Marto 2023.

(9) Chris Cook, Jamie Smyth kaj Anastasia Stonei, “Top USoil group expands in Russia as rivals pull out”, Financial Times, 15-an de Aŭgusto 2024.

hispana

de Charles PERRAGIN kaj Guillaume RENOUARD je 2025-03-24 16:17

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 44

Antaŭ kvardek-tri semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la kvardek-kvara porcio, ĝuu ĝin!
---
En trajno mi devas prezenti bileton.
Mi estas bonŝanca: Mi havas tutjaran.
Mi mendis ĝin hejme. Ĝi venis per poŝto.
Mi havas abonon dum pli ol tri jaroj.
Mi povas vojaĝi je prezo favora.

La urĝa poŝtaĵo alvenis malfrue.
La poŝto kutime funkcias tre bone.
Sed mankas tre ofte fervoraj poŝtistoj.

La iniciato ne estis sukcesa,
ĉar unu partio ne volis konsenti.
Gardisto kolapsis post longa starado.

Li povis forlasi la malliberejon
post 25 jaroj pro bona konduto.
Li sidis en ĉelo malvarma, humida.
La manĝoj konsistis el akvo kaj pano.

Li volas reveni al vivo normala.
Sed lia rezisto nun estas rompita.

Mi legis pri entreprenisto germana:
Li estas centjara, sed daŭre laboras.
La filo jam gvidas la bonan firmaon,
sed ankaŭ la patro ankoraŭ aktivas.

Li solvas malsimplajn teknikajn problemojn.
Klientoj kontentas pri lia laboro.
Li daŭre laboras por havi plezuron.
Li ĝuas la vivon - kun pli ol 100 jaroj!

Mi ŝatus volonte fariĝi centjara,
sed ĉu tio eblas, mi tute ne scias.
Mi restu do sana, laŭeble plej longe,
por povi labori por nia afero.

Paroli kaj verki: Jen miaj armiloj
por mia batalo por nia afero.
Aŭskulti kaj legi: Jen via rimedo
por daŭre kreskigi la lingvan nivelon.

Neniam laciĝu en via strebado
al homa kompreno kaj paco en mondo.

Lernejoj forigas la poŝtelefonojn,
ĉar ili malhelpas senĝenan lernadon.

Du kabaretistoj alterne prezentas
humuran programon pri politikistoj.
La ritma muziko instigas al danco.

Se mankas la mono, nenio plu eblas.
Sed ankaŭ la mono ne helpas por ĉio.
Necesas porcio da entreprenemo
kaj certe bonŝanco por fine progresi.

Per bonaj ideoj ni povas progresi.
La kunlaboremo tre gravas por ĉio.
Milita agreso forpelas la homojn.
Precipe fakuloj forlasas la landon.

Sed kiu prizorgas kadukajn personojn?
Por niaj infanoj ja zorgas patrinoj
aŭ pedagoginoj en urbaj vartejoj.

Sed tiu sistemo ne estas stabila,
ĉar tro da infanoj ĝi devas akcepti.
Ne temas pri veraj enlandaj infanoj,
sed pri gelernantoj nun novalvenintaj.

La instruistinoj parolas germane, 
sed ne la infanoj el landoj aziaj.
Do ili bezonas apartan lernadon
por povi kompreni enhavojn lernendajn.

Jam venas malmultaj militrifuĝintoj,
sed familianoj bezonas la patron.
Li ĝuas azilon, sed sen familio.

La poŝtelefono ebligas kontakton,
sed tio nur estas malforta konsolo.
---
Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de


Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

de peranto (noreply@blogger.com) je 2025-03-24 07:00

2025-03-23

La Balta Ondo

Lucio Avitabile koncertos en Kaŭno

Avitabile“La Ondo de Esperanto” daŭrigas la prezentadon de artistoj, prelegantoj, instruistoj kaj aliaj personoj, kiuj kontribuos al la programo de la 59aj Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET-59), kiuj okazos la 5-13an de julio 2025 en la universitato Vytautas la Granda (Kaŭno, Litovio). Jam aperis dudek ok prezentoj. La dudek-naŭa prezentato estas Lucio Avitabile, kies koncerton povos ĝui la partoprenantoj de BET-59.

Lucio Avitabile estas 42-jaraĝa itala kantisto, kiu nun loĝas en Romo.

Liaj spertoj en la artista kampo:
2002-04: ĥoristo ĉe “Domenica in” (ĉiudimanĉa posttagmeza spektaklo ĉe Itala Televido, la unua kanalo).
2003: festivalo de Castrocaro Terme, finalisto.
2005: premio “Mia martini”, la dua loko.
2010: Premio de la kritiko “Mia martini”.
2010-13″ Kantinstruisto ĉe la lernejo Stemma.
Aŭtoro de tekstoj por pluraj famaj kantistoj.
Partopreno en kelkaj programoj ĉe la nacia televido.
Eldono de kelkaj KD-albumoj.
Frontman tributo al Queen “Farrockh”.
2024 premio de la kritiko en la konkurso “Premio Gino Santercole”.
2024 la unua premio por reludversio (angle: cover) en la sama konkurso.

Avitabile

Lucio Avitabile mem prezentas sian koncerton:

Dum la koncerto, kiu daŭros unu horon, mi kantos kelkajn miajn verkojn en Esperanto kaj parte en la itala, kaj ankaŭ tradukojn de italaj furoraĵoj, ĉiam en dulingva formo. Multaj el tiuj kantoj estas prezentitaj sur KD kiu estos publikigita baldaŭ.
Mi komencis proksimiĝi al Esperanto, kiam mi renkontiĝis kun Roberto Pigron, itala esperantisto loĝanta en Kipro. Nia kunlaboro komenciĝis per Fejsbuko en 2013, kiam li komisiis al mi verki nepublikigitan kanton en Esperanto “La forto de ĉiu viro”.
Ekde tiam mi kantis plurajn el liaj originalaj verkoj kaj tradukojn de konataj kantoj (ĉiam en dulingvaj versioj), inkluzive de kantoj en la greka, albana, franca kaj aliaj lingvoj. Plurlingveco estas interesa aspekto de mia muziko.

Jam 203 personoj aliĝis al BET-59. Aliĝu ankaŭ vi ĉe http://forms.gle/LHYptXyHqoTDnWDp9 kaj venu en julio al Kaŭno, kie vi povos spekti kaj aŭskulti la koncerton de Lucio Avitabile.

Pliaj informoj pri BET-59 (kaj pri pli fruaj BEToj) estas legeblaj en nia novaĵretejo.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo La Ondo de Esperanto.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2025/03/bet-182/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2025 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2023 kaj 2024. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Lucio Avitabile koncertos en Kaŭno appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2025-03-23 17:23

UEA facila

Esperanta Retradio

La riza urseto (2/3)

Tiun ĉi fabelon verkis kaj produktis Luiza Carol el Israelo

La riza urseto

(dua parto el tri)

***
La ursido vekiĝis en nekonata stranga loko. Kvin gekoboldoj rigardis lin zorgoplene.

“Ĉu mi mortis?” – demandis la ursido.
             
“Ne. Vi nur svenis. Ĉio bonordos...” – respondis ridetante la plej malalta koboldo, turnante ringon kun ruĝa ŝtoneto ĉirkaŭ la dikfingro de sia maldekstra mano.
              
Kaj iom post iom, per la helpo de la gekoboldoj, la ursido komprenis, kio okazis al li.
              
Li troviĝis nun en belega ligna domo, kiu apartenis al kvin gekoboldoj. Kune kun tiuj loĝis ankaŭ Fidelo, brava hundo kies ĉefa tasko estis forpeli danĝerajn bestojn proksimiĝantajn de la domo. Antaŭ kelkaj horoj, en la arbaro, kiam Fidelo laŭte bojis, la koboldoj eliris kaj unu el ili pafis en la aeron, por fortimigi la lupon. Tiu forkuris, sed Fidelo restis surloke kaj daŭre bojis, ĝis la gekoboldoj alvenis kaj trovis la svenintan ursidon. Ili prenis tiun en sian domon kaj ekflegis lin.
           
La gekoboldoj estis kvin gefratoj, kiuj heredis de sia patrino po unu magian ringon. Ili loĝis kune, ĉar ju pli proksime troviĝis iliaj ringoj, des pli efikaj tiuj estis. Sed la potenco de la ringoj dependis precipe de la amo kun kiu oni uzis ilin. Ju pli da sincera amo inspiris la dezirojn de la koboldoj, des pli bone la ringoj funkciis, por helpi la plenumon de tiuj deziroj.
           
La gekoboldoj estis bonhumoraj kaj ege ŝercemaj, sed iliaj ŝercoj neniam fariĝis kruelaj, ĉar iliaj koroj estis tre bonaj. Fidelo similis al siaj mastroj, koncerne ŝercemon kaj bonkorecon.
           
La plej aĝa kaj saĝa koboldo estis kuracisto. Li estis ĝuste la malaltulo kun ruĝ-ŝtoneta ringo. Li preparis ŝmiraĵon por la kontuzoj de la ursido kaj vindis ties maldekstran kruron. Li ankaŭ preparis kuracigan teon por la paciento kaj rekomendis al tiu manghi kiel eble pli multan rizon kaj mielon. Ne malagrabla dieto, ĉu ne?
           
La dua frato estis ĉarpentisto. Li estis tre diligenta koboldo, kiu havis bluŝtonetan ringon sur la montrofingro de la maldekstra mano. La ligna domo kaj la tuta bela meblaro ene de ĝi estis liaj kreaĵoj.  Helpate de sia ringo, la ĉarpentisto konstruis por la ursido novan dormoĉambron kaj belan liton.
            
Kudristo fariĝis la tria frato. Tiu estis iom pli alta ol la aliaj, kaj sur la mezfingro de lia maldekstra mano brilis flav-ŝtoneta ringo. Ĉiuj vestaĵoj de la gekoboldoj, ĉiuj tapiŝoj, kurtenoj, littukoj, bantukoj kaj tablotukoj en la domo estis liaj kreaĵoj. Por la ursido, la kudristo faris novajn matracon kaj kusenon, blankajn littukojn kaj blankan litkovrilon, sur kiun li brodis ruĝan koron.
           
La kvara en la vico estis belega koboldino, kun verdaj okuloj kaj verd-ŝtoneta ringo sur la ringofingro de la maldekstra mano. Ŝi estis ĝardenistino kaj zorgis pri la ĝardeno apud la domo. Ŝi scipovis kreskigi en nur kelkaj horoj ajnajn plantojn en ajna sezono, sendepende de la vetero. Krome, ŝi scipovis kreskigi belajn bonodorajn florojn kaj prepari mielon, uzante robotajn abelojn.  Malpezaj kiel neĝeroj estis tiuj mirindaj robotetoj. Ili pikis neniun, ne timis malbonan veteron kaj tute ne bezonis ripozi dum la vintro. Ili estis miloble pli rapidaj ol veraj abeloj kaj demetis mielon rekte en la potojn. Kiam ili ne estis bezonataj, la bela ĝardenistino metis ilin en lignan skatolon, kvazaŭ ili estus juveloj. Por la ursido, la ĝardenistino preparis mielon el sunfloroj kaj bongustegan rizon.
           
La plej juna el la gefratoj estis ankaŭ la plej talenta. Ŝi estis la kuiristino, delikata gracia koboldino, kiu portis sur la etfingro de la maldekstra mano etan ringon kun viol-kolora ŝtoneto. La kuiristino donacis al la ursido iun grandan vitran ortangulan ujon por manĝi. Ŝi plenigis tiun ujon 5 foje tage per la plej bongustaj kaj sanigaj manĝaĵoj, laŭ la ekzakta rekomendo de la kuracisto.
           
Tiel la ursido rapide resaniĝis en la domo de la gekoboldoj kaj post nur kelkaj tagoj ekdormis tre profunde, tiom profunde kiel nur ursoj kapablas ekdormi.

(daŭrigota)

de peranto (noreply@blogger.com) je 2025-03-23 07:00

2025-03-22

Neniam milito inter ni

Usono: Labourstart Kampanjo: Ni subtenu la strikantojn de la kinejoj Alamo Drafthouse

22/03/2025 La laboristoj de la kinejoj Alamo Drafthouse de Broklino kaj Manhatano (en Novjorko) nun strikas por protesti kontraŭ la maldungo de 70 membroj de la sindikato la 3an de februaro. La entrepreno unuflanke decidis plenumi maldungojn meze de procedo...

de neniammilitointerni je 2025-03-22 14:46

La Balta Ondo

Esperantistino premiita de la prezidento de Burundo

NizigiyimanaAnny Joanice Nizigiyimana, 26-jaraĝa burunda esperantistino, estis premiita de la prezidento de la Respubliko Burundo, Evariste Ndayishimiye, dum la festado de la Internacia Virina Tago.

Anny Joanice estas individua membro de UEA ekde 2023. Pro antaŭa sperto kiel partoprenanto de porjunularaj UN-eventoj ŝi estis elektita kune kun Mana Brinson (el D. R. Kongo) por reprezenti la Asocion en la Konferenco de la Civila Socio (UNCSC) de Unuiĝintaj Nacioj (UN), okazinta en majo 2024 unuafoje en Najrobo, Kenjo, en kiu partoprenis pli ol du mil homoj. Ŝi post la evento fariĝis membro de la subkomitato de fakuloj de UNCSC kaj daŭre reprezentas la Asocion.

burundo

Ankoraŭ en 2024 ŝi partoprenis la 109an Universalan Kongreson de Esperanto, al kiu ŝi kontribuis pluraspekte, ĉefe pri temoj ligitaj al virina agado. Tio estis atendata, ĉar Joanice estas la vicprezidanto de la Asocio de Komercaj Virinoj de Burundo (AFAB) kaj direktoro kaj fondinto de la firmao Innovation Plus Plus. Grava parto de ŝia agado okazas por antaŭenigo de virina entreprenado. Ŝi dediĉas sin helpi aliajn virinojn venki la defiojn, kiuj malhelpas ilian ĉeeston en la komerca mondo. Joanice estas reprezentantino de la faka asocio Esperantista Virina Afrika Agado (EVAA) en Burundo kaj ŝi partoprenis la 2an Afrikan Kongreson de Virinoj (2a AKVo) en Aruŝo, ĵus antaŭ la 109a UK.

En intervjuo al magazino Akeza Joanice komentis, ke la ĉefa malfacilaĵo alfrontata de virinoj en Burundo estas la aliro al financado. “Ĉar ni ne havas garantiojn, ni ne povas peti bankan prunton. Mankas ankaŭ informoj” […] “Sed aldone ekzistas socia antaŭjuĝo, kio signifas, ke virinoj ne estas vere kuraĝigitaj entrepreni aferojn kiel ili devus, kaj tio baras junajn burundajn virinojn”. […] “Ni devas alkutimigi junulinojn fari esplorojn, trovi la informojn kaj la ŝancojn meti sin sur la merkaton, interretumi, iri al lokoj, kie ili renkontos aliajn junulinojn, kiuj jam okupiĝas pri entreprenado”, diris ŝi. Krom atestilon ŝi ricevis ankaŭ monpremion pro sia elstara laboro de la Prezidento de Burundo. La premio estis aljuĝita al burundaj virinoj por rekoni iliajn agadojn por la antaŭenigo de virinaj entreprenistoj kaj ilian kontribuon al la disvolviĝo de bonaj kondiĉoj por virinoj en la lando.

Komence de 2025 la projekto “Konstrui la kapablon de lernantoj precipe knabinoj fariĝi instruistoj”, de ŝi kun Najma Hassan kadre de la buĵumbura Esperanto-Klubo “Paca Armeo”, estis elektita de la Afrika Komisiono de UEA por ricevi subvencion tra la programo “Ni semas”. La projekto celas trejni dum 3 monatoj 30 estontajn instruistojn, precipe knabinojn, por servi en baza edukado kaj instrui ankaŭ Esperanton. En decembro 2023 Joanice partoprenis la kvintagan 107an Seminarion de UEA por Aktivula Maturigo (AMO-Seminario) en la urbo Rumonge, Burundo. La seminario havis kiel temon “Teknologio kiel potenca ilo por signife plibonigi edukadon en Burundo” kaj arigis 20 junajn esperantistojn el ses provincoj de la lando. Tio montras la gravecon de la programoj de UEA en la venigo kaj tenado de talentaj esperantistoj en la Esperanto-movado.

Pro ĉio tio UEA varme gratulas al Anny Joanice Nizigiyimana pro la meritoplene ricevita agnosko, kun espero, ke ŝi povos multe pli kontribui al la mondo, al virinoj, al Esperanto – kaj ricevi la subtenon, kiun ŝi bezonas! UEA apogas ŝin.

Por subteni la programojn de UEA donacu al la diversaj fondaĵoj de la Asocio: https://uea.org/alighoj/donacoj. Aparte gravaj por la laboroj de Joanice estas la fondaĵoj Afriko, Informado kaj Eduko.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2025, №1222.

Abonu La Ondon de Esperanto por 2025 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2023 kaj 2024. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Esperantistino premiita de la prezidento de Burundo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2025-03-22 11:41

Esperanta Retradio

Malsamaj opinioj pri maljuniĝo

Kio estas maljuniĝo? Kio estas la kaŭzoj kaj kiam ĝi principe komenciĝas? Tio estas nur tri demandoj el multaj, pri kiuj eĉ fakuloj donas tre malsamajn respondojn. Kiel enketo inter ili rezultigis antaŭ nelonge, ĉe la bazaj klarigoj pri la biologia aĝo ekzistas ne nur multe da nescio, sed precipe regas malkonsento.

De simplaj infektoj ĝis gravaj malsanoj kiel kancero - kontraŭ multaj el ili eblas gardi sin, ekzemple per vakcinoj, aŭ per sanigado aŭ almenaŭ kuracado dum certa tempo. Por unu vivominaca riskofaktoro tamen definitive ne haveblas pruveble efika terapio: la maljuniĝo. Ĝi ne estas sanigebla kaj estas eĉ ne haltigebla. Malgraŭ tio de jaroj furoras la serĉado pri kontraŭ-maljuniĝaj metodoj. 

Ĉe kelkaj modelaj organismoj - de fruktomuŝoj ĝis musoj - jam oni sukcese progresis: Genetikaj kaj farmaceŭtikaj intervenoj kaj krome certaj nutromanieroj - ekzemple fastado - povas parte bremsi la maljuniĝon ĉe tiuj bestoj kaj tiel almenaŭ iomete plilongigi ties vivojn.

Por la homo tiaj ekkonoj estas nur tre limigite aplikeblaj, kio estas ankaŭ kaŭzita de tio, ke ĉirkaŭ tiu centra biologia procezo troviĝas ankoraŭ multo en malhelo. Jam ĉe la difinoj en la literaturo ekzistas grandaj diferencoj kaj eĉ kontraŭdiroj, skribas 80-persona internacia teamo de la Harvarda Medicina Lernejo en faka magazino.

Tiun faktumon la esploristoj antaŭ du jaroj prenis kiel okazon por altnivela usona konferenco por iniciati enketon pri la temo esplorado pri maljuniĝo, kun naŭ bazaj demandoj pri la temo maljuniĝo, ekzemple "Kiel vi difinas maljuniĝon?", "Kio kaŭzas maljuniĝon?" kaj "Kion signifas rejuniĝo?".

Krome oni interalie demandis, kiam maljuniĝo komenciĝas kaj ĉu temas ĉe tio pri malsano. Ankaŭ tute konkretaj demandoj pri ebla plilongigo de vivo kaj pri la efiko de haltigo de fumado estis inter ili. 103 personoj partoprenis, plej multaj el ili estis profesoroj kaj profesorinoj (apenaŭ 30 procentoj), unu kvarono estis postdoktorandoj, iom pli ol kvinono estis finstudintoj, la cetero estis personoj el la industrio kaj aliaj. La rezultoj estis publikigitaj antaŭ nelonge. 

Kiel montriĝis, ĉe la demando kion principe signifas maljuniĝo - el biologia vido, ekzistas mirindaj diferencoj de opinioj. Iom malpli ol triono difinas maljuniĝon kiel la perdon de funkcieblecoj, multaj vidas en ĝi tendence amasiĝon de damaĝoj kaj de aliaj malfavoraj korpaj ŝanĝiĝoj, aliaj konsideras ĝin kiel multfaktoran okazaĵon aŭ kiel normalan disvolvan fazon de la korpo. Ankaŭ ĉe la demando pri la kaŭzoj troviĝis varieco da respondoj, plej multaj indikis pri tio damaĝojn kaj damaĝajn ŝanĝiĝojn en la korpo. Kelkaj enketitoj tamen vidas en tio fiksitan biologian programon, ankaŭ la medio kaj aliaj influoj povus laŭ la kompreno de kelkiuj ludi rolon.

Vaste variis ankaŭ la respondoj pri tio kiam maljuniĝo principe komenciĝas. Multaj opinias ke la malkonstrua procezo komenciĝas nur komence de la 20-aj jaroj, dum aliaj kredas ke la startopunkto troviĝas jam en la junaĝo, ĉe la naskiĝo aŭ eĉ ĉe la koncipo - disvolviĝo kaj maljuniĝo okazas laŭ la lasta opinio principe pli malpli paralele. Ankaŭ ĉe la demando ĉu maljuniĝo estas principe malsano aŭ patologia aŭ normala, la enketitoj ne interkonsentis, la plej ofta respondo estis neŭtrala, la ceteraj partoprenantoj jesis la demandon je la duono.

Nur en unu punkto plej multaj esploristoj kaj studantoj interkonsentis: Maljuniĝo ekzistas kaj estas klare ekkonebla fenomeno, kiu estas principe damaĝa kaj signifas amasiĝon de damaĝoj. Laŭ opinioj de plejmultaj maljuniĝo estas tamen ankaŭ procezo kiun oni povas modifi kaj en kiun eblas interveni.

La malsamaj opinioj pri la esenco de la maljuniĝo estas samtempe defio kaj ŝanco. Tio povas malfaciligi la kunlaboron kaj la interkonsenton, sed ĝi ankaŭ certigas ke granda varieco da institutoj esploros pri maljuniĝo kaj tiel povos troviĝi potencialaj atakopunktoj kiuj povus haltigi aŭ almenaŭ bremsi la procezon de maljuniĝo.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2025-03-22 07:00

2025-03-21

La Balta Ondo

La 6a Speciala Ekskurso en Nepalo

Nepalo

Sukcese okazis la 6a Speciala Ekskurso, organizita de la Nepala Esperanto-Asocio (NEspA), kiu daŭris de la 26a de februaro ĝis la 8a de marto 2025. Ĝi estis la unua vere fruktodona programo por la Esperanto-movado en Nepalo ekde la komenco de la koronvirusa pandemio. NEspA efektive instruis multajn nepalanojn, utiligante la okazon. Entute, dudeko da esperantistoj partoprenis la tutan programon, kaj simila nombro aliĝis al diversaj partoj de la ekskurso.

La partoprenantoj inkluzivis du personojn el Rumanio, du el Bulgario, du el Ruslando, kaj po unu el Germanio, Svedio, Nov-Zelando, Hispanio kaj Aŭstrio. Ĉiuj aliaj estis nepalanoj. La ĉi-jara programo celis inviti esperantistojn de ĉiuj aĝogrupoj por ĝui famajn lokojn en Nepalo kaj samtempe antaŭenigi la enlandan Esperanto-movadon. Efektive, ĝi fariĝis vere fruktodona por la loka movado. Dum la ekskurso, la partoprenantoj kuraĝigis homojn lerni Esperanton, interŝanĝi ideojn kaj sciojn, kaj konigi sian propran kulturon. Krome, ĉiuj espereble akiris sperton pri interkultura komunikado. La programo estis aparte speciala pro la koncerto de la famaj esperantistaj gekantistoj Ĵenja kaj Tomio el Germanio kaj Svedio.

La programo komenciĝis la 26an de februaro kun akcepto de la gastoj. NEspA formale bonvenigis ilin vespere de la 27a en la hotelo “Marsyangdi” en Tamelo. La prezidanto de NEspA, Bharat Kumar Ghimire, kune kun la ĉefo de la renkontiĝo, L. P. Agnihotry, kaj la antaŭaj prezidantinoj, Indu Devi Thapaliya kaj Maya Rai, esprimis bondezirojn al la partoprenantoj. Ankaŭ la kunfondinto de la renkontiĝo, Philip Pierce, ĉiuj ĉeestantaj nepalaj esperantistoj kaj la 11 eksterlandaj gastoj esprimis siajn bondezirojn.

NEspA ricevis bondezirmesaĝojn el diversaj partoj de la mondo; multaj bondeziroj estis ricevitaj per la Facebook-paĝo de NEspA. La programo estis kondukita de Nabaraj Buddha, kaj Punya Prasad Acharya oficiale bonvenigis la gastojn. Granda nombro da novaj esperantistoj partoprenis la eventon, inkluzive de pluraj infanoj.

La dekunu-taga programo komenciĝis per du tagoj dediĉitaj al vizitado de la Katmandua Valo. La grupo vizitis la sanktejojn Pashupatinath kaj Baudhanath. La 28an de februaro la grupo veturis al Bhaktapuro, historia urbo fama pro sia etno kaj elstara kulturo.

La 1an de marto, la partoprenantoj vojaĝis al Ĉituxan Nacia Parko, sudokcidente de la Katmandua Valo, kie ili restis du noktojn. Ili ĝuis ĵipan vojaĝon, boatadon, kulturan programon kaj aliajn agadojn, inkluzive de elefanta rajdado. Ili ankaŭ povis vidi rinoceron de tre proksime en ĝia natura loĝloko. La grupo tranoktis en hotelo konstruita laŭ tradicia maniero, kio ebligis al la partoprenantoj pli bone konatiĝi kun la loka vivstilo, manĝaĵoj, vestaĵoj kaj aliaj aspektoj de la vivo en nepalaj vilaĝoj en la suda parto de la lando.

La 3an de marto frumatene la grupo ekvojaĝis al Lumbini, la naskiĝloko de Budho. Ili vizitis diversajn templojn kaj ĝardenojn. La ĉefa loko estis la preciza loko de la naskiĝo de Budho. La 4an de marto la grupo vizitis Palpa, malgrandan montaran vilaĝon, kie ili esploris lokan bazaron kaj vizitis la Reĝinan Palacon (Rani Mahal), situantan apud la rivero Kaligandaki.

La saman tagon, la partoprenantoj alvenis en la turisma urbo Pokhara, kie ili pasigis tri tagojn vizitante diversajn vidindaĵojn. Ili boatis en la bela lago Pheva kaj ĝuis spektaklajn vidpunktojn. La 5an de marto, ili supreniris montetan kreston por vidi la famajn montojn Machhapuchhare, Annapurna kaj Dhaulagiri. Tamen la 6an de marto la vetero ne estis favora, kaj ili ne povis vidi la Himalajon. Tamen, ili ĝojis, ke ili ne restis en Palpa kaj povis vidi la montojn en la antaŭa tago. La 7an de marto la grupo revenis el Pokhara al Katmanduo.

La 8an de marto okazis adiaŭa vespero en la salono de la hotelo “Marsjangdi”, finiĝinta per vespermanĝo. Ĉiuj parolantoj dankis la organizantojn pro la Speciala Ekskurso. NEspA ricevis sugestojn kaj konsilojn de la gastoj. La prezidanto de la Aŭstria Esperanto-Asocio, Ewald Schick, la prezidantino de la Rumana Esperanto-Asocio, Mariana Pitar, la bulgara esperantistino Raia Androvska, la rusa esperantistino Olga Ŝevĉenko, kaj la esperantisto el Nov-Zelando, Sophie Henderson, faris specialajn sugestojn kaj promesis kunlaboron en estontaj projektoj. La ĉeestantoj ĝuis la koncerton de Tomio kaj Ĵenja. Atestiloj estis disdonitaj al la partoprenintoj, kaj ĉiuj eksterlandaj gastoj esprimis kontenton pri la vojaĝo.

Ni dankas ĉiujn organizojn, individuojn kaj partoprenantojn, precipe Little World Pre School kaj Koteshwor Multfaka Kolegio, kiuj kontribuis al la sukceso de ĉi-jara Speciala Ekskurso. Kvankam la nombro da partoprenantoj ne estis tre granda, ni sukcesis kunveni el naŭ landoj. Homoj miris, vidante nian vere interkulturan grupon kaj interesiĝis pri Esperanto. Tio pruvas, ke renkontiĝoj estas la vera koro de la movado.

La ĉefa sukceso estis, ke multaj nepalanoj, kiuj jam eklernis Esperanton, vere sentis, ke ĝi funkcias en praktiko. Iuj partoprenantoj, kiuj antaŭe ne parolis Esperanton, komencis uzi ĝin dum la ekskurso. Ĉi-jare nia temo estis “Revivigo, popularigo kaj interkultura kuniĝo”, kaj ĝi efektive sukcesis.

Bharat Kumar Ghimire
prezidanto de Nepala Esperanto Asocio

Ĉi tiu artikolo aperis en la marta (printempa) eldono de La Ondo de Esperanto (2025).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2025, №1 (323).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2025/03/nepalo-3/

Abonu La Ondon de Esperanto por 2025 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2023 kaj 2024. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La 6a Speciala Ekskurso en Nepalo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2025-03-21 21:54

Revuo Esperanto

Esperantistino premiita de la Prezidento de Burundo pro sia virina agado. Komuniko 1222

S-ino Anny Joanice Nizigiyimana, 26-jaraĝa burunda esperantistino, estis premiita de la Prezidento de la Respubliko Burundo, S-ro Evariste Ndayishimiye, dum la festado de la Internacia Virina Tago.

Anny Joanice estas individua membro de Universala Esperanto-Asocio (UEA) ekde 2023. Pro antaŭa sperto kiel partoprenanto de porjunularaj UN-eventoj ŝi estis elektita kune kun Mana Brinson (el D. R. Kongo) por reprezenti la Asocion en la Konferenco de la Civila Socio (UNCSC) de Unuiĝintaj Nacioj (UN), okazinta en majo 2024 unuafoje en Najrobo, Kenjo, en kiu partoprenis pli ol 2 000 homoj. Ŝi post la evento fariĝis membro de la Subkomitato de Fakuloj de UNCSC kaj daŭre reprezentas la Asocion.

Ankoraŭ en 2024 ŝi partoprenis la 109-an Universalan Kongreson de Esperanto (UK), al kiu ŝi kontribuis pluraspekte, ĉefe pri temoj ligitaj al virina agado. Tio estis atendata, ĉar Joanice estas la vicprezidanto de la Asocio de Komercaj Virinoj de Burundo (AFAB) kaj direktoro kaj fondinto de la firmao Innovation Plus Plus. Grava parto de ŝia agado okazas por antaŭenigo de virina entreprenado. Ŝi dediĉas sin helpi aliajn virinojn venki la defiojn, kiuj malhelpas ilian ĉeeston en la komerca mondo. Joanice estas reprezentantino de la faka asocio Esperantista Virina Afrika Agado (EVAA) en Burundo kaj ŝi partoprenis la 2-an Afrikan Kongreson de Virinoj (2-a AKVo) en Aruŝo, ĵus antaŭ la 109-a UK.

En intervjuo al magazino Akeza Joanice komentis, ke la ĉefa malfacilaĵo alfrontata de virinoj en Burundo estas la aliro al financado. “Ĉar ni ne havas garantiojn, ni ne povas peti bankan prunton. Mankas ankaŭ informoj” [...] “Sed aldone ekzistas socia antaŭjuĝo, kio signifas, ke virinoj ne estas vere kuraĝigitaj entrepreni aferojn kiel ili devus, kaj tio baras junajn burundajn virinojn”. [...] “Ni devas alkutimigi junulinojn fari esplorojn, trovi la informojn kaj la ŝancojn meti sin sur la merkaton, interretumi, iri al lokoj, kie ili renkontos aliajn junulinojn, kiuj jam okupiĝas pri entreprenado”, diris ŝi. Krom atestilon ŝi ricevis ankaŭ monpremion pro sia elstara laboro de la Prezidento de Burundo. La premio estis aljuĝita al burundaj virinoj por rekoni iliajn agadojn por la antaŭenigo de virinaj entreprenistoj kaj ilian kontribuon al la disvolviĝo de bonaj k! ondiĉoj por virinoj en la lando.

Komence de 2025 la projekto “Konstrui la kapablon de lernantoj precipe knabinoj fariĝi instruistoj”, de ŝi kun Najma Hassan kadre de la buĵumbura Esperanto-Klubo “Paca Armeo”, estis elektita de la Afrika Komisiono de UEA por ricevi subvencion tra la programo “Ni semas”. La projekto celas trejni dum 3 monatoj 30 estontajn instruistojn, precipe knabinojn, por servi en baza edukado kaj instrui ankaŭ Esperanton. En decembro 2023 Joanice partoprenis la kvintagan 107-an Seminarion de UEA por Aktivula Maturigo (AMO-Seminario), en la urbo Rumonge, Burundo. La seminario havis kiel temon “Teknologio kiel potenca ilo por signife plibonigi edukadon en Burundo” kaj arigis 20 junajn esperantistojn el 6 provincoj de la lando. Tio montras la gravecon de la programoj de UEA en la venigo kaj tenado de talentaj esperantistoj en la Esperanto-movado.

Pro ĉio tio UEA varme gratulas al Anny Joanice Nizigiyimana pro la meritoplene ricevita agnosko, kun espero, ke ŝi povos multe pli kontribui al la mondo, al virinoj, al Esperanto – kaj ricevi la subtenon, kiun ŝi bezonas! UEA apogas ŝin.

Por subteni la programojn de UEA donacu al la diversaj fondaĵoj de la Asocio: https://uea.org/alighoj/donacoj. Aparte gravaj por la laboroj de Joanice estas la fondaĵoj Afriko, Informado kaj Eduko.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2025-03-21 18:06

La nova numero

Abonantoj jam povas elŝuti la aprilan numeron de la revuo "Esperanto". La papera versio baldaŭ estos dissendita: https://uea.org/revuoj
La enhavlisto de la aprila numero:

75 | Kelkaj demandoj pri strategio
77 | Esperanto en la Arta Salono de Lomeo
78 | Fake,Science kaj Profesie tra la mondo: Kompleksaj biologiaj molekuloj donas novan perspektivon
79 | Abunda scienca programo atendos vin en Burno
81 | Sukcesis “ekspozicio” de nestoj rilataj al la ĉina kalendaro en la Serpenta Jaro
82 | Universala Kongreso: Stranga rakontado
83 | Esperanto en lernejoj: Interkultura interŝanĝo inter ĉina kaj pola lernejoj
84 | Eventoj: Malagasio – paradizo por esperantistoj
86 | UEA | Landa agado: Alta agnosko en Burundo­
87 | Esperanto en universitatoj: Reta kunveno por memori prof. Sasaki Teruhiro
88 | Kulturo | Letero de leganto: Kiu scias sian devenon, scias sian alvenon
89 | Eventoj: Aliĝu al Toronto2025 Dulanda Kongreso de Esperanto!
90 | Landa agado: François Lo Jacomo vizitis esperantistojn en Burundo
91 | UEA: Elekto de la nova Estraro de UEA
91 | Oficiala Informilo
92 | IJK: Mirinda Indonezio
94 | Kulturo: Omaĝe al Nemere
95 | La membraro de UEA en 2024

de Redakcio je 2025-03-21 09:55

Sonĝanta Vivo

On peut tourner encore une fois en rond-point

40X80cm sur toile, acrylique et sable / On peut tourner encore une fois en rond-point 한 바퀴 더 돌아도 괜찮아 2024 / Ana Sonĝanta
Dum la pasinta aŭtuna vojaĝo en Francio, mi havis okazon preskaŭ ĉiutage stiri aŭtomobilon. Laŭ la rigardo de stiranto, la mondo estis tute freŝa. Ĉefe, mi rimarkis, kiom multas rondaj vojkruciĝoj(rond-point) anstataŭ trafiklumoj. Estis iom ne facila la regulo, kiel stiri en ronda vojkruciĝo, tamen, samtempe, ĝi estis tre interesa por mi. Ĉar se la stiranto erarus la vojon, li povus ankoraŭfoje rondstiri, ĝis kiam li retrovus sian direkton. Stirante, mi ĉiam meditis, ke rondaj vojkruĉiĝoj similas al nia vivo. La vivo estas longa vojo, por iuj kelkdekjaroj, por iuj eĉ pli ol centjaroj nuntempe. Dum la longa vojaĝo, ni vojaĝantoj devas ĉiam decidi taŭgan direkton, kelkfoje aŭdace, kelkfoje hezite. Demandante al mi mem : ĉu mi eraris? Sed, vojkruciĝo diras al ni : ne gravas, vi povas ankoraŭfoje turni, se vi hezitante preterpasis vian necesan direkton. Tiel, mi fariĝas iom pli kuraĝa vojaĝanto de la vivo ol antaŭe.
Promenadi en Taize (2024.11.14)

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2025-03-21 09:14

Esperanta Retradio

Superstiĉoj: kial ni ankoraŭ kredas?

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado
Ĉu vi iam frapis sur lignon por bonŝanco aŭ evitis nigran katon pensante pri malbonŝanco? Superstiĉoj ekzistas ĉie tra la mondo kaj akompanas nin jam dum jarcentoj. Eĉ en nia moderna, racia mondo, homoj ankoraŭ havas tiujn amuzajn, kelkfoje strangajn kredojn, kiuj celas allogi bonŝancon aŭ forpeli malbonŝancon.

Estas fascine kiel diversaj kulturoj havas proprajn superstiĉojn. Ekzemple, en multaj okcidentaj landoj la numeron 13 oni timas kiel signon de malbonŝanco, dum en Azio oni evitas la ciferon 4 ĉar ĝia sono memorigas pri la vorto “morto”. Kaj kio pri nigraj katoj? En iuj lokoj renkonti nigran katon oni konsideras malbona aŭguro, dum aliloke oni kredas tute male: ke ĝi eĉ alportas bonŝancon. Tiuj malsamoj montras kiel buntaj estas homaj tradicioj.

Superstiĉoj manifestiĝas ankaŭ en la ĉiutaga vivo. Multaj el ni havas malgrandajn ritojn aŭ objektojn, kiujn ni konsideras bonŝancigaj. Sportistoj ekzemple ofte sekvas specifan rutinon aŭ surmetas bonŝancigan ĉemizon antaŭ grava matĉo. Eĉ se ni scias, ke tiaj aferoj ne influos la rezulton, ili donas al ni psikologian trankvilon. Imagu: vi hazarde rompas spegulon. Eĉ se vi ne kredas je la “sep jaroj da malbonŝanco”, vi verŝajne sentos etan piketon de timo, ĉar tiu ideo estas profunde enradikiĝinta en nia kulturo.

Kial do superstiĉoj formiĝas kaj obstine daŭras? Unu klarigo estas, ke la homa cerbo lerte serĉas skemojn. Ni emas ligi kaŭzon kaj sekvon eĉ se la aferoj fakte ne rilatas. Ekzemple, se io bona okazas tuj post io, kion ni faris, ni emas kredi, ke la ago mem alportis la bonŝancon. Tiel naskiĝas “bonŝanciga” kutimo. Poste ni rimarkas nur la fojojn kiam nia eta rito ŝajne funkciis kaj preteratentas la fojojn kiam nenio okazas. Elektema memoro tiel fortigas nian kredon. 

Psikologie, superstiĉo donas al ni la senton, ke ni eĉ iomete regas necertajn situaciojn. Tio malpliigas streson kaj timon. Kiam ni alfrontas necertecon aŭ riskon, eĉ eta rito aŭ signo povas trankviligi nin per la ideo, ke ni faras ion por helpi nian sorton.

Ne forgesu la socian faktoron: superstiĉojn oni ofte lernas de la familio kaj socio. Se via avino ĉiam diris “ne trairu sub ŝtupetaro”, vi verŝajne retenos tiun kutimon almenaŭ pro tradicio. Kiam tuta komunumo kredas je iu superstiĉo, ĝi fariĝas parto de la kultura fono. Homoj emas sekvi ĝin eĉ simple por senti sin parto de la grupo aŭ por esti sekuraj.

Superstiĉoj, kvankam nelogikaj, aldonas spicon al nia vivo kaj ligas nin al nia pasinteco. Plej grave, ni ĝuu la diversecon de tradicioj. Do se vi iam trovas vin krucigante la fingrojn por bonŝanco, memoru ke vi ne estas sola. Tiaj kutimetoj estas tute homaj, transdonitaj tra generacioj en la tuta mondo.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2025-03-21 07:00

2025-03-20

La Balta Ondo

Premio La Torre 2024

TorrePremio La Torre estas kunlabora iniciato de Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI) kaj la familio La Torre, kaj ĝi celas subteni esplorlaborojn en la kampoj de lingvoteknologio, interkultura edukado, instruado de Esperanto, iloj por instruantoj, retaj kursoj kaj la evoluo de la Esperanta vorttrezoro.
Kun granda ĝojo la juĝkomisiono de la Premio La Torre 2024, omaĝe al profesoro Mauro La Torre (1946-2010), prezentas la rezultojn de la kvara eldono de la renoma konkurso pri esplorlaboroj en la kampoj, en kiuj profesoro La Torre dediĉis sian vivon. Post zorga kaj detala pritakso de ĉiuj altnivelaj esplorlaboroj laŭ sciencaj kriterioj, la juĝkomisiono unuanime decidis pri jenaj premiitoj:

Ĉefpremiito – Premio La Torre 2024 (700 eŭroj)
Emmanuelle Richard kaj Axel Rousseau pro la esplorraporto “Takso de interreta instruado al franclingvaj lernantoj per la KER-sistemo”.
La juĝkomisiono speciale laŭdas ĉi tiun esplorraporton pro ĝia rimarkinda kontribuo al la kampo de Esperanto-instruado. La aŭtoroj prezentas signifan statistikan analizon, kiu konvinke montras la pli facilan lerneblecon de Esperanto kompare kun aliaj lingvoj. Ilia metodologio estas rigora, la rezultoj estas praktike aplikeblaj, kaj la laboro donas valorajn perspektivojn por plibonigi la interretan instruadon de Esperanto, precipe al franclingvaj lernantoj, uzante la Komunan Eŭropan Referenckadron (KER-sistemon).

Honora atestilo
Tatjana Loskutova pro la esplorraporto “Certaj apartaĵoj de reta Esperanto-instruado”.
La juĝkomisiono rekonas la gravecon de ĉi tiu esplorraporto en la nuna teknologia epoko. Ĝi donas praktikajn kaj aktualajn strategiojn por reta instruado de Esperanto, analizante la specifajn defiojn kaj avantaĝojn de virtualaj lernospacoj. La laboro riĉigas la instrurimedojn de Esperanto-instruistoj kaj havas grandan valoron por modernigi la instruadon de la internacia lingvo.

Honora atestilo
Aranka László pro la esplorraporto “Inkluzivo en retaj kursoj de Esperanto; Ekzemplo de kursaro en Serbio por miksitaj grupoj de vidantoj kaj nevidantoj”.
La juĝkomisiono alte aprezas la socian valoron kaj novigemon de ĉi tiu esplorraporto. Ĝi brile reliefigas la efikecon de inkluzivaj lernomaterialoj por vidantoj kaj nevidantoj, kaj prezentas praktikan modelon realigitan en Serbio. La esploro kontribuas al pli inkluziva Esperanto-komunumo kaj montras kiel Esperanto povas roli kiel ponta lingvo por ĉiuj, sendepende de iliaj fizikaj kapabloj.

La juĝkomisiono esprimas sian sinceran dankon al ĉiuj partoprenintoj, kiuj kontribuis per altkvalitaj esplorlaboroj, kaj gratulas la premiitojn pro iliaj elstaraj kontribuoj al la disvolviĝo de Esperanto kaj al la kampoj, kiujn profesoro Mauro La Torre pasie subtenis dum sia vivo.

Nome de la juĝkomisiono
La Estraro de ILEI kaj la familio La Torre

Fonto: https://www.ilei.info/novajxoj/REZULTOJ_PREMIO_LA_TORRE%202024.pdf

Abonu La Ondon de Esperanto por 2025 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2023 kaj 2024. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Premio La Torre 2024 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2025-03-20 21:55

UEA facila

Elie Havugimana

Mi estas Elie HAVUGIMANA , esperantisto en Goma, en DR Kongo. Mi eklernis Esperanton en 2012 per mia afabla instruisto Honoré SEBUHORO. Mi loĝas en Goma kiel rifuĝinto kun mia familio ekde 2022. Mi zorgas pri miaj tri gefratoj, miaj du gefiloj kaj mia edzino. Mi amas komuniki kun aliaj gesamideanoj. Amike! UEA-kodo: hnel-r Vacapo (WhatsApp): +243 974956659

2025-03-20 12:40