Ĉinio anoncis sian intencon sendi astronaŭtojn al Luno antaŭ 2030. Usono sciigis, ke ĝiaj astronaŭtoj "estos surloke por akcepti ilin". La konkurenc-kapablo de la ĉina spaco-industrio estas taksata de Vaŝingtono kiel ekzist-minaco. Tamen, tiu kapablo tute ne sekvis trankvilan fluon.
La 3-an de decembro 2025, la kontrolcentro de la spaca lanĉejo de Jiǔquán, en la dezerto Gobi, tremis pro tondro de aplaŭdoj. Ruĝa standardo aperis sur giganta ekrano : "Varmajn gratulojn al LandSpace kompanio", kies nova lanĉilo Zhūquè-3 ĵus sukcesis meti sian ŝarĝon en orbiton. Dum la rekupera fazo, la etoso frostiĝis : signalo pri nenormala brulado eklumis. La unua etaĝo de la raketo finis sian alteriĝon en flamoj kaj fumoj, poste kraŝis kvardek metrojn for de la celita areo. En optimisma komuniko sur sia oficiala WeChat-konto, la kompanio celebris teknologiajn progresojn testitajn dum tiu lanĉo : naŭ motoroj funkciantaj kune, pneŭmatika disiĝo de etagôj sen eksplodaĵoj, ujoj el maloksidebla ŝtalo lasere velditaj. Heroa atingo.
En Francio, fakaj komunikiloj raportis ĉi tiun teston laŭ vidpunkto de konkuro kun SpaceX : tiel estas kutime traktataj la ĉinaj spacaj eksperimentoj. Serĉado en retpaĝo Europresse pri la pasinta jaro montras, ke el 37 artikoloj kun la ŝlosilvortoj "spaco" kaj "Ĉinio" en la ĉefaj amaskomunikiloj, 18 emfazas la ĉin-usonan rivalecan aŭ armilan minacon el Pekino. Jen kelkaj titoloj : • "Laŭ Argentino, la ĉina orbita stacio, kiu alarmas Usonon" (Les Échos, 18-an de aŭgusto 2025) ; • "Ĉu Ĉinio baldaŭ regos la spacon ?" (Science & Vie, 17-an de marto 2025) ; • "Apero de ĉina SpaceX : Ĉinio defias Usonon en la spaco kaj akcelas sian potencigon" (Le Figaro, 29-an de septembro 2025).
La rakonto pri "ĉina spaca minaco" estas aparte forta en la usonaj politikaj rondoj. Komisiono de la usona Kongreso opiniis lastjare, ke "Ĉinio konstruas enorman industrian kapablon por superregi la spacon" kaj por "dividi la mondon en du sferojn : sian kaj nian" (1). Ĉi tiu interpretado de faktoj fortiĝis komence de la 2000-aj jaroj, post la eldono de la raporto de la komisiono Rumsfeld, kiu profetis riskon de "spaca Pearl Harbor" (2). Ĝi poste estis disvastigata en oficialaj strategiaj dokumentoj kaj fine eniris grandajn amaskomunikilojn, eĉ en Eŭropo, kie manko de rekta kono de ĉinaj fontoj favoras disvastigon de usonaj interpretoj.
Tamen, ĉi tiu rakonto estis vaste studita, kritikita kaj malmuntita en akademia literaturo. Pri komerca spaco, fakulaj raportoj dubigis pri "ĉefinfluaj raportoj, kiuj prezentas la ĉinan komercan spacon kiel sektoron kun senlimaj financaj rimedoj, rekte regatan de la ŝtato kaj gvidatan de longdaŭra projekto" (3). Tiaj anoncoj kaŝas interalie la diversecon de aktoroj kun kompleksaj, foje konfliktaj, interrilatoj. En la kazo de LandSpace kompanio, la konkursa defio pri reuzeblaj lanĉiloj estas precipe nacia : la preskaŭ sukcesa testflugo de Zhūquè-3 helpis starigi la entreprenon en kap-rangeco inter dekoj da konkurantoj. Tamen LM12B, mastrumita de ŝtata sistemo, sukcesis la unuan rekuperon de raketa etaĝo en Ĉinio la 10-an de julio 2026. LandSpace atingos sian celon la 19-an de aŭgusto.
Laŭ la oficiala historiografio, la ĉina spaca programo naskiĝis en 1956 kadre de disvolvo de strategiaj armiloj "Du bomboj, unu satelito", decidita de Máo Zédōng. Ĉi tiu sekreta programo kondukis al disvolvado de atombombo A, de atombombo H kaj de la unua lanĉilo Longa Marŝo. Ĝi metis la sateliton Dōngfāng Hóng 1 ("Oriento ruĝa") en orbiton la 24-an de aprilo 1970,igante Ĉinion la kvina spaca nacio. Tiu programo malrapidiĝis dum la Kultura Revolucio, sed ne malaperis.
foto de Shujianyang, CC0, via Wikimedia Commons
Post la morto de Mao en 1976, daŭrigo de spaca programo iĝis malgrava celo. La prioritatoj de la regno estis reorientitaj dum la periodo de "reformo kaj malfermo", komencita sub Dèng Xiǎopíng : de peza kaj milita industrio al civila ekonomia evoluigo, precipe en sektoro de malpeza industrio por eksportado. En tiu epoko, la lanĉ-oferto de Longa Marŝo eniris la internacian merkaton. Sed ĉi tiu "komerciĝo" ne naskis privatan sektoron. Fakte tiu evoluo unue baziĝis sur ŝtataj entreprenoj, ĉefe China Aerospace Science and Technology Corporation (CASC) kaj China Aerospace Industry Corporation (CASIC), ankaŭ nomataj "tradiciaj", komisiitaj por preni lokon sur la internacia merkato de lanĉoj.
Kunordigado "malantaŭ fermitaj pordoj"
Ekde 2014, ŝanĝe, la oficialaj tekstoj aludis novan principon : temis pri diversigi la agantojn, interalie per akcepto de privataj entreprenoj kaj riskemaj investistoj. Tiu ĉina komerca spaco takseblas kiel ia kopio de fenomeno unue nordamerika, poste internacia : nomita New Space. Starigita kaj disvastigita ekde la 2010-aj jaroj, ĉi tiu termino aludas alvenon de novaj entreprenistoj kaj privataj investistoj. Ĉefa ekzemplo de ĉi tiu dinamiko : la entrepreno SpaceX, fondita de Sro Elon Musk.
En Ĉinio, la kampo de spaca komerco unue estis tekste limigita al "spaca infrastrukturo", tio estas provizado de produktoj kaj servoj por observado, telekomunikado kaj pozicitrovo, flanke de naciaj programoj. Pli ol planita projekto, komence tio celis kontrolitan eksperimentadon pri malfermoj de tiu sektoro. Temis ne pri strategia sed pri ekonomia projekto.
Tial aperis ekfirmaoj — kiel Ada Space, kiu lastatempe elstaris per dismeto en orbiton de datenserviloj por artefarita intelekto, aŭ Galaxy Space — kaj fakaj filioj pri enfirmaaj interretoj, kiel Commsat kaj Guodian Gaoke. Al tiuj du kategorioj aldoniĝas miksaj entreprenoj, kunligantaj laboratoriojn de la Ĉina Akademio de Sciencoj (CAS) kun subteno de aliaj kapitalfontoj, kiel Chang Guang Satellite Technology (CGSTL). Finfine, kelkaj grandaj privataj entreprenoj, jam bone establitaj, diversigas siajn agadojn al spaco, kiel la aŭtomobila fabriko Geely, kiu nun disvolvas satelitaron Geespace por interrete komunikaj aĵoj.
Dume konkuro inter privataj kaj tradiciaj entreprenoj ankoraŭ estas perspektiva pri rendimento kaj fidindeco de tiu ekonomia modelo, la bezono pri laborforto jam estas problemo kaj kaŭzas streĉitecojn. Laŭ studo de la Esplora kaj Evoluiga Centro de la Ĉina Akademio de Raketa Teknologio, preskaŭ 4 000 inĝenieroj forlasis la ĉefajn institutojn de CASC agantajn en la evoluigo de raketoj inter 2012 kaj 2016 — tiu fuĝo de cerboj atingas inter 40 % kaj 50 % de la teknikistoj en iuj institutoj (4). Proksimume 85 % el tiuj foriroj laŭŝajne koncernas dungitojn malpli ol 35-jaraĝajn, kio levas zorgojn pri la generacia renovigo de la teamoj.
La kazo de Sro Zhāng Xiǎopíng, fakulo de CASC, dungita de LandSpace por evoluigi la motoron likvan-propulsan per metan-oksigeno, kaŭzis skandalon. Post lia eksiĝo en marto 2018, lia eksdunganto procesis kontraŭ li en loka instanco pri dungaj disputoj. Multaj interretanoj emfazis la malaltecon de salajroj por tia posteno, juĝante hipokrita tiun malfruan intereson de la entrepreno por sia eksdungito. Kiel vicĉef-inĝeniero, Sro Zhāng laŭdire ricevis jaran salajron de ĉirkaŭ 120 000 juanoj (proksimume 15 000 eŭroj), kiu saltis al 1 miliono (proksimume 128 000 eŭroj) je lia alveno ĉe LandSpace.
For de bildo de perfekte organizita strategio, la jura kaj administra kadro de spacaj agadoj en Ĉinio estas ofte priskribitaj de ĉinaj juristoj kiel multmanka : mankas klareco, unueco kaj rega forto. Kvankam projekto estas diskutata de pli ol dek jaroj, Ĉinio ankoraŭ ne havas fakan leĝon. Anstataŭe, amasiĝas multaj administraj tekstoj, de malsamaj rangoj, en kiuj spaco foje estas menciata inter aliaj sektoroj, kreante fragmentitan aron, en kiu malfacilas direktiĝi.
La politika konduko de la raketmerkato reflektas ĉi tiun dispecigon. La reguligaj tekstoj por ĉi tiu sektoro venas de diversaj instancoj, kiel la Ŝtata Konsilio, la Ŝtata Komisiono por Scienco kaj Teknologio de Nacia Defendo (Sastind), la Nacia Komisiono por Reformo kaj Evoluigo (NDRC, ekvivalento de la ekonomia ministerio), aŭ la Ministerio pri Industrio kaj Informa Teknologio.
Ĉi tiu situacio parte eksplikiĝas per historio : ĝis freŝdata malfermo de tiu sektoro, strikte publikaj agantoj kunlaboris "malantaŭ fermitaj pordoj". Kiel resume diris ĉina profesoro pri spaca juro post fakta esplorado : "La tradicia spaco ne bezonas leĝon por prosperi." La ŝtataj entreprenoj havas ankaŭ apogon en la institucioj, kiuj povas rekte influi favorajn decidojn. Ja la novaj privataj partneroj esta tiuj, kiuj postulas pli grandan juran kaj reguligan antaŭvideblecon.
Satelitaregoj
La jaro 2025 markas rimarkindan turnopunkton en la sinteno de regantoj. Dum du sinsekvaj jaroj, la komerca spaco-merkato estas menciata en la "Raporto pri la agado de la centra registaro", tre alt-ranga dokumento. Ĝi aperas sub la titolo "nova altkvalita produktiva forto", atestante sian rangan supreniron de eksperimenta politiko al celo de nacia intereso.
La spaca agentejo ankaŭ publikigis du tekstojn fine de 2025, inter ili "Agoplano por subteni sekuran kaj altkvalitan evoluon de la komerca spaco (2025-2027)". Ĝi unue proponas integri komercajn entreprenojn en la nacian planon pri spaco. La privataj firmaoj ĝis tiam estis ekskluditaj de la grandaj registaraj programoj, kies mendaroj estis plejparte rezervitaj por ŝtataj entreprenoj. Ĉi tiu teksto instigas ilin al uzado de naciaj instalaĵoj, -ekipoj kaj -infrastrukturoj pri esplorado. Ankaŭ la starigo de nacia evoluiga fonduso por spacomerkato estas menciata.
Tamen, ĉi tiu pli klara subteno ne venas sen kondiĉoj. La "Cirkulero pri plifortigo de la administrado kaj kvalitkontrolo de la spacaj projektoj" de la 21-a de julio 2025 (teksto rekte aplikebla) plifirmigas postulojn pri la kvalita taksado kaj riskokontrolo dum tuta evoluigado, same kiel respondecon de entreprenoj en kazo de incidentoj. Nova dungito de partnera entrepreno sopiras : "Mi maltrafis la epokon [en 2019], kiam la aferoj estis simplaj."
La usona New Space, priskribita de Irénée Régnault kaj Arnaud Saint-Martin, tipe efektivigas liberalan ortodoksecon en la spaca sektoro, kiu kunportas siajn misuzojn (5). En Ĉinio, la spaca merkato enskribiĝas en la politika ekonomio de la lando kaj reproduktas la problemojn de ŝtata kapitalismo. Per "kampanjoj", kiuj celas evoluigon de specifaj sektoroj, la registaro puŝas la provincojn engaĝiĝi, neglektante iliajn realajn kapablojn, tiel kreante malfortikajn lokajn investaĵojn kun necerta estonteco : pli ol dudek provincoj promulgis politikojn por subteni spaco-merkaton. Laŭ la analizisto Blaine Curcio, la Ĉina Popola Respubliko nun havas pli ol kvindek raketproduktejojn por la sep ĉefaj komercaj entreprenoj (6) : reflekto de industria superkapableco senrilate kun reala mendo.
Investistoj kaj entreprenistoj vetas pri la deplojo de Guówǎng kaj Qiānfān, satelitaroj ofertontaj satelitan interreton, kiuj pligrandigus mendon de lanĉoj, freŝdate taksitan je kvindek mil satelitoj ĝis la 2030-aj jaroj. La entreprenoj de komerca spaco sinsekve faras financajn rondojn kaj anoncas sian eniron en la borson : nur en 2025, la sektoro kolektis 2,28 miliardojn da eŭroj. Intervjuitaj komence de 2026, pluraj aktoroj de ĉi sektoro konfesis tamen sian perpleksecon : ĉu la multobligo de novaj entreprenoj en jam saturita merkato kun enormaj teknikaj baroj kondukos al formiĝo de spekulativa bobelo ?
(1) Malferma deklaro de Sro Michael Kuiken (PDF), kunprezidanto, 3-an de aprilo 2025.
(2) Donald Rumsfeld k.a., "Report of the Commission to assess United States national security space management and organization " (PDF), 11-an de januaro 2001.
(3) Kathryn Walsh, Ian Christensen kaj Bob Ronci, " Lost without translation : Identifying gaps in US perceptions of the Chinese commercial space sector ", Secure World Foundation, Caelus Foundation, Broomfield, februaro 2021.
(4) Cai Wenyi, Liu Yan, Liu Yang, Cao Qun kaj Dai Ku, "Analyse des entretiens et enquêtes menés dans les principaux instituts de recherche aérospatiaux, et enseignements à en tirer" (en la ĉina), Moderna Scienco (en la ĉina), Pekino, 2018.
(5) Irénée Régnauld kaj Arnaud Saint-Martin, Une histoire de la conquête spatiale. Des fusées nazies aux astrocapitalistes du New Space, La Fabrique, Parizo, 2024.
(6) Blaine Curcio, « 51 rocket production sites », The China Space Monitor (newsletter), 31 juillet 2025.
La Tago de Unuiĝintaj Nacioj, la 24a de oktobro, markas la daton en 1945 kiam fondiĝis Unuiĝintaj Nacioj, dum venadis al fino la Dua Mondmilito kaj la streĉa resaniĝa procedo estis komenciĝanta. La Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj listigas la kvar celojn de la organizo:
Abonantoj jam povas elŝuti la novembran numeron de la revuo "Esperanto". La papera versio baldaŭ estos dissendita: 
La prezidio de la 35-a Universala Kongreso en Romo. Foto: Aŭstria Nacia Biblioteko.
Sur ĉefurba strato saltetante kuras sufiĉe juna viro. Liaj movoj gajas kaj viglas; la okuloj radias, memkontente ridetas la lipoj, agrable ruĝas la dolĉa vizaĝo. Li, la tuta, estas kontento kaj ĝojo.
La 1-an de junio 2026 forpasis Probal Dasgupta, prezidanto de la Akademio de Esperanto kaj direktoro de la Sekcio pri Prononco. Post la omaĝo organizita la 4-an de aŭgusto dum la Universala Kongreso en Graco, ankaŭ la Akademio okazigis retkunsidon omaĝe al Probal Dasgupta la 19-an de septembro: vidu 
La 14a de oktobro 2026 markas cent jarojn ekde la apero de la anglalingva originalo Winnie-the-Pooh, la mondfama verko de A. A. Milne pri la Urso de Tre Eta Cerbo. Okaze de tiu jubileo UEA lanĉas unujaran kampanjon kun kulturaj, klerigaj kaj solidaraj agadoj ĉirkaŭ ĝia Esperanta traduko, Winnie-la-Pu.
Jesper Jacobsen, la nova prezidanto de la Akademio.
Jesper Jacobsen.
Antaŭ unu semajno aperis la septembra (aŭtuna, laŭ la nordhemisfera vidpunkto) eldono de “La Ondo de Esperanto” (2026, №329) kun pli ol 60 tekstoj kaj multaj ilustraĵoj sur 127 paĝoj.
Hodiaŭ, la 10an de oktobro 2026, je la 65a naskiĝdatreveno de Jean-Marc Leclercq, konata en Esperantujo kiel JoMo kaj jOmO (kaj je la 70a naskiĝdatreveno de Flo Martorell), aperis lia nova bita albumeto.
