Entuziasmo kaj fascino karakterizis la starton de la dua semestro pri historio de la esperanta literaturo, gvidata de prof. Giorgio Silfer. La unua lekcio traktis nian literaturon en komparo kun aliaj eŭropaj, specife pri la politika simpatio de diversaj beletraj skoloj ankaŭ alilingvaj.
La profundan analizon konkludis laŭtlegado de poemoj el Baghy, Kalocsay, Hohlov, Mihalski kaj Deij, post kiuj la kursanoj kaj la docento, profitante la proksimon de la Naturamika Esperanto-Domo kaj la maro, rendevuis ĉe tipa fiŝa restoracio apud la plaĝo.
Dum la posttagmezo okazis kurso pri esperanto por komencantoj, kiu rapide evoluis al formo de konversacia kurso kiam la partoprenantoj rimarkis la facilon esprimiĝi pere de nia lingvo.
La komencon de ambaŭ kursoj akompanis bela suna vetero, eĉ milde varma, post pli ol semajno da konstantaj pluvegoj kiuj trafis la tutan Andaluzion kaj la okcidentan parton de Norda Afriko.
La unulingvaj Esperanto-ekzamenoj de UEA laŭ la Komuna Eŭropa Referenckadro (KER) – pli konataj kiel la KER-ekzamenoj – estas la plej grava internacia Esperanto-ekzameno. Ĝi estas servo de UEA ofertata de ĝia KER-Ekzamena Centro (KER-EC) kunlabore kun la retejo Edukado.net kaj la Akademio de Esperanto. Ili ekzistas en la niveloj B1, B2, C1 kaj C2 kaj en la kategorioj nur skriba, nur parola aŭ kompleta (skriba + parola). Ĉiujn detalojn pri venontaj ekzamensesioj trovu ĉe uea.org/gk/1214.
Okaze de la sesio dum la 110a Universala Kongreso de Esperanto (UK) en Brno, en 2025 UEA starigis la Konkurson “Plej bona reganto de Esperanto”. Landaj asocioj kaj individuoj estis alvokataj partopreni!
Post la sukcesa okazigo de tiu konkurso UEA decidis daŭrigi la agadon kaj krei tradicion. Konforme kun tio ni ankaŭ por 2026 lanĉas la konkurson “Plej bona reganto de Esperanto”.
Celo de la konkurso: la konkurso celas stimuli aliĝon de reprezentantoj de kiel eble plej diversaj landoj kaj premii la tri ekzameniĝintojn el malsamaj landoj, kiuj unuope ricevis la plej multajn poentojn.
Legu pli ĉe: https://edukado.net/ekzamenoj/ker/konkurso
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Konkurso: Plej bona reganto de Esperanto 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.
Emmanuel Macron karakterizis s-ron Vladimir Putin kiel “ogron” kaj “predanton”. La franca prezidanto opinias, ke lia regno devas prepariĝi por defendi la principojn de demokratio, libereco kaj tolero kontraŭ la malliberala modelo de Moskvo. Eĉ militiste. Laŭ lia opinio, Francujo kaj Rusujo havas nenion komunan. Sed ekzameno de ambaŭregnaj institucioj malkaŝas kelkajn maltrankviligajn similecojn.
Apriore, Francujo kaj Rusujo estas tute kontraŭaj regnoj. Komence, pro ilia politika kaj ekonomia sistemo : Moskvo kontraŭstarigas oligarkian sistemon sub ŝtata kuratoreco al la liberala kapitalisma reĝimo de merkato de Parizo. Poste, pro ilia geopolitika poziciiĝo : Francujo defendas tutmondan ordon sub usona hegemonio, Rusujo siaflanke poziciiĝas favore al nova multpolusa tutmonda ordo. Kaj laste, pro ilia demokratio : en Francujo sin sukcedis kvar prezidantoj ekde la enpotenciĝo de s-ro Vladimir Putin, kiu nur lasis sian postenon inter 2008 kaj 2012 por iĝi ĉefministro.
Sed ekzistas struktura aspekto en kiu Francujo kaj Rusujo prezentas rimarkindajn similecojn : la troprezidantismo kaj instituciaj ebloj por aŭtoritatema agmaniero, precipe en la milita kampo. Ekzemple : malgraŭ ekzisto de formalaj konstituciaj dispozicioj kontraŭaj (1), francaj kaj rusaj prezidantoj, kiel armeestroj, disponas prerogativojn kiuj, laŭvole, permesas al ili impliki kaj teni sian regnon en militkonflikton sen demandi —kaj eĉ kontraŭ— la opinion de Parlamento kiu perleĝe estas subordigita al ili kaj kiun ili povas dissolvi. Tiu praktiko estas rezulto de la hibrida modelo kiun Francujo kundividas kun Rusujo (kaj Ukrainujo) : duonprezidanta sistemo heredita de la konstitucia vidpunkto de generalo De Gaulle, ĝi mem plejparte inspirita de la modelo de la germana Vajmara Respubliko.
En la esprimo “duonpresidenta”, konceptita de Maurice Duverger (2), la prefikso “duon” ne priskribas prezidanton senigitan je la duono de siaj prerogativoj, sed temas pri karakterizado de “tropresidenta” sistemo kiu miksas dispoziciojn proprajn al prezidantaj reĝimoj kaj aliajn apartenantajn al parlamentaj reĝimoj. Specife, unuflanke, prezidanto elektita de rekta universala voĉdonado kaj, aliflanke, registaro, kiu estas la nura respondeculo antaŭ la Parlamento. Elpensita en 1919, dum la Vajmara Respubliko, tiu modelo estis adoptita en du fazoj de la franca Kvina Respubliko (en 1958 kaj 1962) kaj de Rusujo ekde 1993.
En 1919, la Vajmara respubliko enkondukis la novaĵon krei, fronte al elektita Parlamento, la figuron de prezidanto ankaŭ elektita de universala voĉdonado, sed pere de duraŭnda plimulta balotprocezo. Tiu mekanismo, kiu donas al ŝtatestro grandan legitimecon kaj protektas lin kontraŭ la parlamento, instituciigis la “politikan senrespondecon” de la prezidanto, ĉar li ne devis respondi pri sia administrado antaŭ la Parlamento. Male, la prezidanto rajtis dissolvi la Asembleon (prerogativo fremda al la ĉefministro), kio —almenaŭ formale— inklinis transformi la kancelieron (ekvivalenton de la ĉefministro) en nuran subulon. Des pli ĉar la prezidanto krome disponis plenajn povojn okaze de krizokazoj kaj rajton okazigi referendumojn kaj plebiscitojn. Ĉi tiu lasta dispozicio estis apenaŭ uzata ; male al la plenaj povoj okaze de krizokazoj, kiuj estis ĉiam pli uzataj kaj, finfine, laŭ kvazaŭ konstanta maniero.
En 1958, De Gaulle inspiriĝis el tiu sistemo, sed li proponis pli militisman kaj porprezidantan version. La teksto, kiun li impulsis, reprenis la principon de “senrespondeco” de la elektita prezidanto, same kiel lian povon dissolvi, uzi plenajn povojn kaj okazigi referendumojn kaj plebiscitojn. Sed De Gaulle intensigis la prezidantan karakteron de la Vajmara modelo (kiu devigis ke ĉiu ago de la prezidanto havu la apogon de la kanceliero, eĉ por militaj aferoj) kaj liberigis la prezidantajn decidojn el aprobo de la ĉefministro. La franca konstitucio de 1958 determinis la “povojn proprajn” —tio estas, laŭvolajn— de la ŝtatestro : plenajn povojn en artikolo 16, referendumojn en artikolo 11, dissolvon en artikolo 12 kaj nomumon de ĉefministro en artikolo 8. En 1962, la reĝimo iĝis, ĝis hodiaŭ, tute “duonprezidanta” per la enkonduko de prezidanta elektado per rekta universala voĉdonado en duraŭnda ununoma plimulta skrutinio.
Kiam la nova Federacio de Rusujo al si donis duonprezidantan reĝimon en 1993, ĝi faris tion surbaze de la franca konstitucio de 1958. Kiel atentigis Aleksandr Jakovlev, unu el la inspirantoj de la tiama rusa konstitucia projekto, prezidanto Boris Jelcin multe prenis el la franca modelo de generalo De Gaulle (3). Per tio li intencis havigi al Rusujo potencan prezidanton kun rajto dissolvi la Asembleon, sed politike senrespondecan antaŭ ĉi-lasta. Por li, temis pri kontrolo de la deputitoj en tempo kiam li volis trudi transiron —tiel brutalan kiel nepopularan— al la merkata ekonomio. Pli ol kopio de la franca teksto de 1958, ĝia rusa ekvivalento estis, laŭ peto de Jelcin, kodigado de ĝiaj gaŭlismaj kaj prezidantaj praktikoj : tiamaniere, estis enskribita en la rusan konstitucion la duobla respondeco de la ĉefministro, antaŭ la prezidanto kaj Asembleo.
Per apogo de franca precedenco, la rusa teksto donis al la prezidanto povon leĝfari per dekretoleĝoj kaj prezenti leĝproponojn, okazigi referendumojn (ankaŭ por ŝanĝi la konstitucion), deklari militleĝon kaj krizostaton kaj dissolvi la Parlamenton (4). La solaj diferencoj estis ke al ĝi mankis la mekanismo ekzistanta en artikolo 49.3 de la franca konstitucio (kiu permesas al la Registaro trudi la aprobon de leĝprojekto sen voĉdonigi la parlamenton) kaj ke la dissolvo estas kondiĉita de ekzisto de politika krizo.
Rusujo, tamen, adoptis la francan —kaj ne la Vajmaran— modelon de prezidantaj povoj ne kondiĉitaj de aprobo, kio tiel malfermis la vojon al troprezidantismo. Por atingi la aprobon de teksto, kiun la deputitoj oponis —la malakcepto kristaliĝis en la prezidanta povo de dissolvo—, Jelcin faris ŝtatrenverson : li dekretis —ankoraŭ ne havante la povon por fari tion— dissolvon de la Asembleo kaj ĉesigon de la tiam valida konstitucio de 1978. La Konstitucia Kortumo deklaris la dispozicion kontraŭkonstitucia kaj nuligis ĝin ; la parlamentanoj voĉdonis favore al la eksigo de Jelcin kaj malakceptis dissolvon de la Asembleo. Tuj poste Jelcin sendis tankojn al parlamentejo kaj ĉesigis la Konstitucian Kortumon. Li tiam submetis sian konstitucian projekton al referendumo pri kiu li certiĝis ne malvenki. Ekde la ekvalidiĝo de ambaŭ konstitucioj, tiel Francujo kiel Rusujo regule ekmilitis laŭ iniciato de siaj respektivaj prezidantoj, sen ke la Parlamento povis sin deklari pri la taŭgeco de la militintervenoj. Ĝenerale ĝi aposteriore estas invitita nur ratifi aneksojn de teritorioj —Krimeo, ekzemple— aŭ daŭrigon de militaj operacoj, kiel pri la interveno en Libio de franca prezidanto Nicolas Sarkozy (5).
Veras ke, tiel en Francujo kiel en Rusujo, militdeklaroj devas esti rajtigitaj de Parlamento, sed tiu regulo estas evitita. Francujo neniam uzis artikolon 35.1 de la konstitucio por peti al Parlamento aprobon de siaj “eksterlandaj operacoj”, same kiel Rusujo ignoris sian ekvivalenton, artikolo 102.1, por siaj “specialaj armeaj operacoj” (6). Fine, en Francujo, la kreskanta povo de Konsilio pri Defendo —ia malklara “dua konsilio de ministroj”, nuntempe ĉiusemajne kunvenigita de prezidanto Macron por trakti ĉiajn aferojn (sanitarajn, ekologiajn, energiajn...) kaj kies decidoj estas protektitaj de sekreto de nacia defendo— rememorigas la vojon de la rusa Konsilio pri Sekureco (nomita “Sobvez”), kiun oni atentigas kiel la veran kernon rilate politikan decidofaradon en Rusujo.
Ekde 2015, Francujo malliberale ŝanĝigis favore al la krizostato kaj diskonigo de sia milita kaj sekureca paradigmo : “flavveŝtuloj” kiuj iĝis unuokulaj kaj mutilitaj kiel rezulto de policaj agoj, malpermeso de porpalestinaj manifestacioj, malobservoj aŭ nuligoj de internaciaj sindevontigoj pri homaj rajtoj, dissolvo aŭ retiriĝo de aproboj el asocioj favoraj al naturprotektado aŭ kontraŭ korupto, tribunalaj timigoj kontraŭ membroj de la “civila socio” kiel humuristoj, eldonistoj, advokatoj, universitataj profesoroj kaj, pli ĝenerale, defendantoj de homaj rajtoj... Estas eksterdube, ke rusa socio suferas multe pli severan manieron de aŭtoritatismo, pligravigitan de la milita situacio : pereigon de oponantoj, amasan malpermeson de politikaj, sociaj aŭ amaskomunikilaj organizaĵoj kaj militistigon de socio. Sed Francujo apenaŭ povas pretendi ĝuste reprezenti liberalan kontraŭmodelon, precipe kiam oni konsideras la ampleksajn eblojn, kiun ĝi atribuas al la prezidanta arbitreco, kiu ĉiam pli firmiĝas.
Antaŭjuĝo subtenas ke demokratioj estas laŭnature pacismaj, ĉar oni atendas, ke la balotantoj oponas konfliktojn. Nu, la koncepto de Carl von Clausewitz laŭ kiu milito estas “daŭrigo de la politiko per aliaj rimedoj” sin rivelis kiel aparte taŭga por la tielnomitaj “demokratiaj reĝimoj” (ĉar ili estas laŭelektaj). Por prezidanto kiu estis elektita sed estas malamata, milito havigas multajn avantaĝojn : ĝi malatentigas pri problemoj kaj restarigas la legitimecon de malfortigita prezidanteco, pravigas buĝeterojn destinitajn al sekureco, sendas “danĝerajn klasojn” sur la batalkampon…
(1) Konstitucio de la Kvina Respubliko, artikolo 20 : “La registaro disponos la Administracion kaj armitan forton” ; rusa Konstitucio de 1993, Artikolo 102.2 : “Apartenas al la rajto de la Federacia Konsilio (la Supera Ĉambro) : d) la decido pri ebla uzo de la armitaj fortoj de la Rusa Federacio ekster la limoj de la teritorio de la Rusa Federacio”.
(2) Maurice Duverger, “A New Political System Model : Semi-Presidential Government”, European Journal of Political Research, 8-a volumo, n-ro 2, Junio 1980.
(3) Victoria Schwartz, “The Influences of the West in the 1993 Constitution”, Hastings International kaj Comparative Law Review, 32-a volumo, n-ro 1, vintro de 2009.
(4) Vidu Eugénie Mérieau, “Le système constitutionnel russe, miroir de la cinquième République”, Parizo, 2022, https://blog.juspoliticum.com
(5) De post la konstitucia reformo de 2008, post kvar monatoj da milito, la franca parlamento devas deklari sian opinion per voĉdono (artikolo 35.3).
(6) Tamen ekzistas rezolucio de la Federacia Konsilio pri la interveno en Ukrainujo. Rezolucio de la Federacia Konsilio de la Federacia Asembleo de la Rusa Federacio de la 22-a de Februaro 2022, n-ro 35-SF, “Pri la uzo de la Armitaj Fortoj de la Rusa Federacio ekster la teritorio de la Rusa Federacio”. Vidu Maria Gudzenko, “La guerre dans la Constitution russe”, Decembro 2023, https://confluencedesdroits-larevue.com
Unu el la plej vivecaj rememoroj, kiujn mi konservas pri mia patrino estas konsilo, kiun ŝi ofte ripetis al mi: “Kiam vi havos problemon, dubon, dilemon aŭ ian bezonon fari malfacilan decidon, tiam diru al vi mem, vespere, ĉe enlitiĝo, ke la solvo venos matene, kun la unua penso, kiu aperos en via kapo; ĝi certe estos la plej bona solvo.”
Unu el la plej kuriozaj fenomenoj de la homa menso estas la “stato de duondormo”. Preskaŭ ĉiuj jam travivis ĝin multfoje, kaj ofte ekmiris pri strangaj pensoj, kiuj subite kaj efemere aperas en tiuj momentoj. Temas pri tiuj rapide pasemaj sekundoj, kiam oni troviĝas inter la plena konscio kaj la dormado. Nek tute konscia, nek tute dormanta. Ĝi povas okazi kiam oni endormiĝas, aŭ kiam oni vekiĝas. Malprecizaj scenoj, ideoj, kreemaj solvoj de problemoj aŭ artaj inspiroj povas tiam alveni, kaj tuj forpasi.
Nuntempe oni science studas tiun fenomenon. Medicinistoj nomas ĝin “hipnagogia stato”. Oni konsideras ĝin ideala punkto en la cerba funkciado, por apero de kreemaj ideoj. Artistoj kaj sciencistoj raportas, ke belaj ideoj alvenis al ili en tiuj momentoj. Tamen, tiuj ideoj ofte tuj poste malaperas, se oni ne tuj notas ilin.
Oni diras, ke la fama inventisto Thomas Edison, fronte al iu problemo, kutimis eniri duonkonscian staton, dum li tenis en la mano metalan pilkon. Kiam li endormiĝis, la pilko falis, li vekiĝis kaj foje kaptis novan ideon taŭgan por la situacio. Tio signifas, ke estas eble trejniĝi por utiligi la momentojn de duondormo. Ekzemple, se oni restas en la lito, en dimanĉaj matenoj, post la horo de kutima ellitiĝo, eble oni povas ricevi tiajn momentojn. Esploroj montris, ke virinoj iom pli ofte travivas ilin, ol viroj. Ankaŭ la praktikado de meditado povas faciligi tion.
Tiu kurioza fenomeno substrekas la gravecon de malstreĉiĝo, dum ĉiu tago, meze de la movoplena, maltrankvila moderna vivo. Ĝi stimulas la kreemon, laŭ pluraj aspektoj. Kiam oni malstreĉiĝas, nia konscia menso iom malaktiviĝas, kontraste kun la lavango da ideoj, kiujn la cerbo produktas dum plena aktiveco de la korpo. Dum la stato de duondormo, la mensaj limoj estas pli flekseblaj, kaj perceptoj el la nekonscia regiono de la menso povas ekburĝoni. Pro tio oni ofte havas la impreson, ke tiuj ideoj venas “el ekstere”. Ideoj povas longe formiĝi en la nekonscia menso, antaŭ ol ili ekaperas al la konscio.
Certe ni devus pli ofte doni al nia cerbo tiun agrablan ŝancon.
La publikigo de granda kvanto da dokumentoj el la retpoŝto de la usona sekskrimulo Jeffrey Epstein kaŭzis skandalojn en pluraj landoj. Multaj gravaj politikistoj evidente sekrete havis proksimajn kontaktojn kun Epstein kaj eĉ vizitis lian nun fifaman insulon. Konataj esperantistoj ŝajne mankas en la ĝis nun publikigitaj dosieroj, sed Esperanto mem estas menciita.
Noam Chomsky kaj Jeffrey Epstein en privata aviadilo. Foto: House Oversight CommitteeJeffrey Epstein (1953–2019) estis usona investisto, kiu amasigis grandajn riĉaĵojn kaj iĝis fama mecenato, sed poste estis malkaŝita kiel sekskrimulo. Li estis unuafoje juĝita pro sekskrimoj kontraŭ neplenaĝaj knabinoj en 2008, kaj poste denove arestita en 2019, suspektita pro homkomerco. Li mortigis sin en la arestejo.
La aresto kaj morto de Epstein spronis grandan kvanton da konspirteorioj en Usono, ĉefe ĉar inter liaj amikoj kaj konatoj estis multaj famaj personoj, kiuj povus esti implikitaj en liaj krimoj, se Epstein restus viva kaj oni plu esplorus liajn krimojn. Tial dum jaroj aŭdiĝis postuloj pri publikigo de liaj dosieroj, kaj nun granda parto de la dokumentoj estas publikigita de usonaj aŭtoritatoj.
Inter la publikigitaj dokumentoj ŝajnas manki tiaj, kiuj povus esti malutilaj al prezidento Donald Trump, kiu same estis inter la amikoj de Epstein. Ja estis publikigitaj dokumentoj kiuj montras proksimajn amikajn rilatojn de multaj aliaj diverslandaj gravuloj kun Epstein.
Konataj esperantistoj ĝis nun ne estis trovitaj inter la amikoj de Epstein, sed la vorto ”Esperanto” aperas en la dokumentoj almenaŭ dufoje, en mesaĝoj senditaj en septembro 2015. Tiam Epstein jam estis kondamnita pro devigado de neplenaĝaj knabinoj al prostituo kaj pasigis jaron en nesevera malliberigo.
En unu el la mencioj, en retpoŝta mesaĝo al Epstein de neidentigita persono, la vorto aperas nur preterpase, kiel simbolo de io nesukcesinta. Pli interesa estas la alia mesaĝo, sendita al Epstein de la konata lingvisto Noam Chomsky.
En pli frua mesaĝo Epstein dankas pro la afableco de Noam Chomsky kaj lia edzino Valeria kaj rakontas ke liaj komputistaj spertuloj demandis, kial Chomsky instruas al maŝino lingvon ”kiu estas tiel ambigua kaj plena de nelogikaj eroj”.
Respondante al Epstein, Noam Chomsky rakontas, ke la demando de la komputistoj memorigas lin pri la fama filozofo Rudolf Carnap, kiu fakte mem estis esperantisto. Jen traduko de la plena teksto de la letero:
Okupata semajno, multaj prelegoj. Plej bona tempo por ni estus la 16-a. Havos prelegon en Harvard tagmeze, sed libera poste.
Via komputilisto memorigas min pri la unua fojo, kiam mi renkontis Carnap. Li ne povis kompreni, kial homoj parolas lingvojn, kun ties ĉiuj neregulaĵoj kaj komplekseco. Kial ne ĉiuj simple parolas Esperanton (kiu, kvankam li ne rimarkis tion, uzas ordinaran latinidan gramatikon kun tre malgrandaj ŝanĝoj)? Aŭ pli bone, kial ni ne ĉiuj parolas predikatan kalkulon?
Frege, Tarski, kaj aliaj same pensis, ke homa lingvo ne valoras studon. Oni eĉ povas konstrui paradoksojn en ĝi. Granda devio de la riĉa tradicio, kiu en la moderna periodo devenas de Galileo kaj la granduloj de la moderna scienco.
Noam
Probal Dasgupta, lingvisto kaj antaŭa prezidanto de UEA, kredas ke ĝuste la interrilatado kun Rudolf Carnap kaŭzis la skeptikan sintenon al Esperanto. Laŭ li Chomsky ofte diris similajn aferojn pri Carnap.
”Chomsky rakontis al mi en letero ke Carnap insistadis ke Esperanto estas same perfekte logika kiel la simbolozaj ’lingvoj’ uzataj de matematikaj logikistoj”, skribas Probal Dasgupta en mesaĝo al Libera Folio.
Kiam Probal Dasgupta esprimis sian miron pri la asertata diraĵo de Carnap, Chomsky respondis, ke ne indas miri. Chomsky aldonis ke liaj kolegoj en la fakultato pri filozofio ”ŝajnas vere kredi ke la atika dialekto de la helena estis perfekte logika lingvo kaj tial estis inda portanto de la plej altaj filozofiaj ideoj”.
”Mi devas agnoski ke mi citas laŭmemore, ĉar mi ne scias, kien mi metis tiun leteron de Chomsky el la papera epoko”, Probal Dasgupto aldonas.
Laŭ la publikigitaj dosieroj de Epstein evidentas, ke Noam Chomsky kaj lia edzino Valeria dum longa tempo havis tre amikan rilaton al Epstein. En 2019, kiam la usonaj aŭtoritatoj denove komencis esplori la suspektatajn krimojn de Epstein, li petis konsilon de Chomsky.
En sia afabla respondo Chomsky interalie parolis pri la ”histerio kiu estiĝis ĉirkaŭ la mistrakto de virinoj, kiu atingis la punkton kie eĉ dubigi akuzon estas krimo pli aĉa ol murdo”. En alia mesaĝo Chomsky skribis, ke estis tre valora sperto havi regulan kontakton kun Epstein.
Epstein interalie donis al Chomsky konsilojn en financaj aferoj. La geedzoj Chomsky ĉeestis vespermanĝojn en la Novjorka domo de Epstein, tranoktis en liaj apartamentoj en Novjorko kaj Parizo, vizitis lian bienon en Nov-Meksiko kaj ĉeestis plurajn universitatajn renkontiĝojn kun li.
Noam Chomsky nun estas 97-jara kaj ne aperis publike post apopleksio kiun li suferis en 2023. Lia edzino Valeria Chomsky en publika pardonpeto agnoskis ke la duopo faris gravan eraron kaj agis malatente, kiam ili proksime interrilatis kun Epstein, ne unue zorge esplorinte lian fonon.
Samtempe ŝi skribis, ke Epstein ”trompis” ilin, sed ke ili neniam vizitis lian nun fifaman insulon, kiu ŝajne funkciis kiel bordelo por famuloj kaj riĉuloj.
Hernádi, Gyula. La fortreso: Romano / Tradukis el la hungara Jozefo Horvath. – Budapeŝto: Hungaria Esperanto-Asocio, 2026. – 160 p. – Bitlibro (pdf).
Antaŭ cent jaroj, la 23an de aŭgusto 1926 naskiĝis Gyula Hernádi. Por rememori ĉi tiun jubilean jaron, Hungaria Esperanto-Asocio (HEA) eldonis en sia bitlibra serio la faman romanon “La fortreso” (hungare: “Az erőd”, 1971) de Gyula Hernádi en Esperanta traduko de Jozefo Horvath.
Gyula Hernádi (1926-2005) devenas el intelektula familio. Li studis medicinon, sed devis intertempe enarmeiĝi pro la mondmilito. El la kaptiteco en Krimeo li revenis en 1947, faris diversajn studojn, fine li trovis sian alvokiĝon en teatro kaj literaturo. Kiel verkisto li debutis en 1955 kun poemoj, noveloj, romanoj. Li famiĝis per siaj scenaroj, filmigitaj de la reĝisoro Miklós Jancsó.
La fortreso de la romano estas forlasita milita komplekso defenda, kiun privata societo aĉetis kaj aranĝas en ĝi versimilajn militajn ludojn por splenaj milionuloj kontraŭ solduloj kun eblo mortigi kaj morti, travivi la militon kaj militkaptitecon. Post unu el tiuj ludoj la societanoj estas arestitaj kaj kondamnotaj, sed la ŝtato intervenas. Ekzistas ankaŭ filmversio de la romano, kiu estis farita en Hungario en 1979.
La 160-paĝa bitlibro elŝuteblas senpage ĉe:
https://verkoj.com/tradukistoj/jozefo-horvath/fortreso_kpl.pdf.
Ekzistas ankaŭ filmversio de la romano, kiu estis farita en Hungario en 1979.
Fonto: https://esperantohea.hu/la-fortreso-nova-bitlibro-de-hea/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post La fortreso: Nova bitlibro de HEA appeared first on La Ondo de Esperanto.
Antaŭ okdek-naŭ semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la naŭdeka porcio, ĝuu ĝin!
---
Per mem-ensaluto en trajno privata
ni povas kolekti bonusajn poentojn.
Per ili ni povas aĉeti biletojn
por bela vojaĝo kun niaj genepoj.
Kaj eblas aĉeti ĉe kafaŭtomato
porcion da kafo aŭ kelkajn trinkaĵojn.
Ni devas atenti pri senvalidiĝo
de tiuj poentoj post kelkaj monatoj.
La komputilado provokas ĉagrenon,
se daŭre aperas reklam-fenestretoj,
aŭ se entrudiĝas spamaĵoj amase
aŭ eĉ pli danĝeraj agresaj atakoj.
Per falsaj mesaĝoj funkcias la trompoj,
ĉar ili postulas rapidan reagon.
Senpensa alklako de falsa ligilo
malfermas kaptilon por ŝteli datumojn.
Mi devas ripari vindozan sistemon,
ĉar ĉiam denove ĝi kaŭzas problemon.
Ĝi estas tro dika, plenŝtopas memoron.
Kaj tio tre ofte malhelpas laboron.
La alternativo nun estas Linukso.
Ĝi estas pli svelta. Mi povas ĝin testi.
Ĝi estas rapida, ne havas balaston,
sed malpli komforta kaj kostas nenion.
Sur hejmkomputilo Vindozo 7 kraŝis.
Por savi datumojn mi uzas Linukson.
Ĝi bone funkcias, kun multaj programoj.
Mi povas ĝin uzi por mia laboro.
Jam pasis la tago, mi estas tre laca.
Ni servis manĝaĵojn al niaj genepoj.
Ni bele pasigis hodiaŭ la tempon.
Prizorgi genepojn ja estas plezuro.
Li povis konstati ke ĉio bonordas.
Teamo plenumis tre bonan laboron.
La nova produkto alportos profiton.
Firmao nun lanĉos reklaman kampanjon.
Li sciis nenion pli bonan ol ridi
pri tiu subita freneza ideo.
Post kelkaj minutoj li tamen agnoskis
ke indas pripensi ĉi tiun proponon.
Ŝi sendis mesaĝon jam antaŭ tri tagoj,
sed mi ne enŝaltis la poŝtelefonon.
Mi estis malsana kaj dormis tre multe.
Nun tamen mi fartas denove tre bone.
La situacio ja ŝajnis tre klara,
sed iu demandis pri kelkaj detaloj.
La sekretario promesis respondon
por morgaŭ vespere, per skriba mesaĝo.
Ni kune funebris pri nia najbaro.
Li mortis en aĝo de 87 jaroj.
Li estis kaduka kaj havis rulseĝon.
Li tial bezonis tuttempan flegadon.
Gefilojn, genepojn li havis abunde.
Edzino jam estis mortinta pli frue.
Li estis agrabla, helpema najbaro.
Ni havis tre bonajn najbarajn rilatojn.
Merkredon finiĝos la gaja sezono.
Ni devus nun fasti por nia animo.
Sed tiu kutimo jam preskaŭ perdiĝis.
Ja ankaŭ la korpo profitus de tio.
Norvega kronprinco nun havas problemon
pri sia edzino kaj ŝia malsano.
Kaj nun aldoniĝis juĝeja proceso
de filo sub grava akuzo pro krimo.
---
Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de
Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html
En la januara numero 2373 de “Heroldo de Esperanto” en 2026 la kvara paĝo rivalas kun la unua rilate interesajn artikolojn, pro ĉapelo: la delegacio de UEA en Samarkando havis surkape ĉapelojn similajn al la ciganaj (krom la koloro: verda) kaj tio stimulis la publikigon de longa eseo pri brazilaj kaleoj (kun permeso de “Tutmondaj Voĉoj”), sed ankaŭ de Ŝvarca poemo kaj anekdotoj pri verda ĉapelo, laŭ diversaj kulturoj: ĉu vi scias ke por ĉinoj la frazo “eluzanta verdan ĉapelon” rilatas al kokrito, kaj por alia azia kulturo al diablo?
La unua paĝo raportas pri gazetara konferenco de Itala Esperantista Junularo ĉe la itala Deputitĉambro, kiu kongrue apudas la artikolon “Esperantisto: homo-sociano aŭ homo-asociano?”, temo traktota dum la estonta simpozio de Kultura Centro Esperantista.
Multaj novaĵoj el diversaj landoj kaj kontinentoj kompletigas la gazeton, kiu estas ricevebla per simpla donaco al KCE, ĝia proprietulo, ankaŭ tra kulturservo.esperantio.net

Oni jam povas aliĝi al la 9a Afrika Kongreso de Esperanto (AKE), unu el la plej gravaj tradicioj en la kontinenta esperantista komunumo, kun partoprenantoj el diversaj anguloj de Afriko, Eŭropo kaj aliaj regionoj de la mondo. La ĉi-jara renkontiĝo anonciĝas kiel promesplena unika okazo por interkultura dialogo, lingva praktiko kaj amikeco trans kontinentoj, post Tieso en Senegalo kaj post la 109a Universala Kongreso de Esperanto en Aruŝo, Tanzanio.
La ĉi-jara AKE okazos en Kpalime, Togolando, de la 26a kaj 31a de decembro 2026. La kongresejo, hotela komplekso Cristal, estas facile atingebla kaj provizas bazajn tamen bonajn kondiĉojn por ĉiuj partoprenantoj. La aliĝo jam malfermiĝis rete, kaj la fruaj aliĝintoj ĝuos reduktitan kotizon. Ni instigas ĉiujn senprokraste aliĝi, ĉar la nombro de lokoj estas limigita.
La aliĝformularon bonvolu plenigi ĉe https://mallonge.net/ake-9. Sur ĝi eblas legi ankaŭ detalojn pri loĝado kaj manĝoj, dum informoj pri ekskursoj, eventuale ankaŭ pri antaŭ- kaj postkongresoj, vojaĝaj konsiloj, la detala programo, nomlisto de aliĝintoj kaj aliaj prikongresaj novaĵoj aperos baldaŭ en la koncerna retejo, kiu nun estas en konstruo.
La 9a AKE ne estas nur kongreso, sed vivanta pruvo de la forto de Esperanto kiel ponto inter popoloj el diversaj kulturoj. Aliĝu hodiaŭ por jam registri vian nomon sur la nomlisto de la kongresanoj, kiuj estos esperantistoj el Afriko, Eŭropo, Ameriko, Azio kaj aliaj regionoj de la mondo kun ĝuo de komuna lingvo kaj komuna idealo.
La Kongresa Organiza Komitato ĝojas inviti vin ankaŭ elŝuti, tralegi kaj malavare diskonigi prikongresan broŝuron tie ĉi [la ligilo pri tio estis aldonata]. Ĝi prezentas kelkajn pliajn bonajn kialojn por aliĝi kaj partopreni al la kongreso ĉi-jarfine en Togolando.
Kongresa Organiza Komitato (KOK)
Fonto: https://www.esperanto-afriko.org/2026/.
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post La 9a Afrika Kongreso de Esperanto appeared first on La Ondo de Esperanto.
Inspiriĝante de sia propra vivo, tiu de vagulo iĝinta sukcesplena aŭtoro, Jack London verkis sian romanon "Martin Eden " en 1909. Tro ofte vidata kiel verkisto pri aventuroj, grandaj spacoj kaj sovaĝa vivo, la aŭtoro montras en tiu romano akutan sencon pri sociaj aferoj. Li priskribas la fenomenon de "migrado el klaso" per sagaceco kaj profundeco, kiujn sociologoj malpravus malestimi.
Surŝipe de Snark, la velbarko, kiun li konstruigis per granda monsumo, Jack London (1876-1916), inter la somero 1907 kaj februaro 1908, jam iĝinta riĉa kaj fama, verkis la romanon Martin Eden inter Honoluluo kaj Tahitio. Tiu libro - kiu priskribas la malfacilan socian supreniradon de juna kalifornia maristo - estas ĝenerale konsiderata kiel "romanigita membiografio". Malgraŭ signifaj malsimelecoj en iliaj karieroj, Jack London kaj Martin Eden pasas en kelkaj jaroj de pozicioj ekonomie kaj kulture submetitaj en la socio al superantaj pozicioj : tiuj de riĉaj kaj konfirmitaj verkistoj. Francis Lacassin (1) priskribas la membiografion de Jack London kiel "la brilan sukceson de ido de la popolo", kaj Chantal Jaquet (2) vidas en Martin Eden, "perfektan ilustraĵon" de 'metamorfozo' korpa kaj kultura, kiu igas iun personon la malo de tio, kio tiu estis". Hodiaŭ, Martin Eden kaj Jack London troviĝas fakte en la listo de tipaj/idealaj figuroj de "klastransfuĝintoj" : Annie Ernaux, Didier Éribon, Édouard Louis, ktp.
La rakonto pri "la migrado el klaso" de Martin Eden, laŭ la scenoj kaj epizodoj priskribitaj de London, fakte similas al tiu, kiun povas fari sociologo : la logiko de la rakonto difinas esencaĵon kaj akcesoraĵon, kaj la ordo uzita estas preskaŭ ĉiam tiu de sinsekvado de kialoj al rezultoj, kiu ebligas retrovi la etapojn de itinero kaj la ŝanĝo de dispozicioj, kiujn ili rezultigas.
Tiel, la du unuaj ĉapitroj, kiuj detalege priskribas sperton de "kolizio" inter la spontana konduto (tio estas en sociologiaj terminoj habitus) de vira junulo devenanta de popola klaso kaj la domo, la bongustoj, la "bonaj moroj" de la burĝa familio Morse kulturita, kiu akceptas lin, konsistigas veran sociologian dokumenton pri tia situacio. Tiu sperto de la miskongruo inter la inklinoj de individuo kaj la socia situacio en kiun li estas enmetita rezultigas ian truditan refleksivecon, kaj objektivecon de iu habitus, kiun ĉi-okaze "malkovras" Martin Eden. Li ekkonsciiĝas, ke li estas "mallerta", ke li havas nek "bonan okulon" nek "bonan orelon", nek, ĝenerale, la gustojn kaj la perceptajn kaj taksmanierajn skemojn pri "simbolaj havaĵoj" (pentraĵoj, poezio, ktp.) propraj al tia socigrupo. Sed la konscio pri sia mallerteco kaj siaj mankoj instigas lin al modesta diskreteco anstataŭ elmontro de fremda habitus. Tiel Martin Eden malplenumigas la esperojn de siaj gastigantoj, estante malpli pitoreska ol anoncite : "Li ne sciis, ke lia silento donis malkonfirmon al Arthur Morse, kiu la antaŭan tagon anoncis al ili, ke li venigos sovaĝulon por vespermanĝi, sed ke ili ne timu tion, ĉar tiu sovaĝulo certe interesos ilin." La allogado (akompanata de timeto) kiun li sentas pri la vivmaniero de la familio Morse, lia "fulmobata amo" (tre etera) al Ruth, la fratino de Arthur, kiu ideale enkorpigas "la Kulturon" laŭ liaj okuloj, sed ankaŭ la paradoksa allogo, kiun li mem sentigas al tiu junulino, estas la iloj de metoda strebo al ekskulturiĝo. La socia konvertiĝo de Martin Eden necesigas unue korektadon de praktikoj kosmetikaj kaj vestaj. Ruth ankaŭ gvidas lin en korektado de lia lingva habitus. Tiu metamorfozo plue kompletiĝas per severa memlernado, kiu renversas liajn gustojn kaj interesojn.
Dum tiu metoda laboro de korpa transformado kaj kultura stakigo, la novaj dispozicioj de la heroo ne konstruiĝas el nenio, ili enkorpiĝas el dispozicioj jam akiritaj. La persisteco de iuj rezistantaj dispozicioj (kiun Pierre Pourdieu (3) nomas "histereza efekto") komprenigas, ke la habitus de Martin Eden enhavas streĉadojn kaj malkoheraĵojn. De la habitus ligita al marista vivkondiĉo li gardis kelkajn distingajn trajtojn : ian simplecon, kiu senkreditigas ĉian specon de pretendemo aŭ malmodesteco, skeptikan materiismon, valorigon de fizika forto kiel fundamentan elementon de vireco, la neceson labori aliigitan en virton, praktikan solidarecon kiu montriĝas per malavareco, realisman hedonismon kiu esprimiĝas per ĝoja kaj festa senso. Ĉiuj tiuj karakteroj estas, laŭ Bourdieu, propraj al la vivmaniero de popolaj klasoj. (4) .
La ambivalenca metamorfozo de Martin Eden klarigas la fulman sukceson de lia beletra kariero, en stato de la beletra kampo markita per kreskado de literaturaj magazinoj, de premanta ideologio pri self-made man (memfarita homo) kaj de la modo pri "socia darvinismo" de Herbert Spencer. Sed ĝi ankaŭ ebligas kompreni lian seniluziiĝon pri Ruth kaj la burĝa kulturo, kaj, fine, la sakstraton en kiu li troviĝas blokita. Malgraŭ sia konvertiĝo, Martin Eden estas iritita de "la pompa pretendemo" kiu regnas en la salono de la familio Morse, kaj iom post iom internigante en sian menson "sencon pri perspektivo", li fine objektivigas Ruth-on kaj ŝian socian klason : "la altrangulaj homoj kiujn li renkontis, for el daŭre esti admirindaj por li, tedis lin. Ilia pretendita supereco ne plu impresis lin". Samtempe li iom post iom malkovras la etmensan idearon de sia idolo kiu "konservativa pro naturo kaj edukado", obstine provas persvadi lin, ke li akceptu postenon en la notariejo de ŝia patro.
Kvankam, laŭ liaj okuloj, la malindigo de la burĝaro kaj la malvalorigo de Ruth havas kiel korolarion ian revalorigon de la popolaj klasoj, Martin Eden ankaŭ malkovras, ke li ne plu estas sama kaj ne plu apartenas al sia devena klaso : lia internigita refleksiveca dispozicio instigas lin bone mezuri la nenuligeblan distancon kiu nun disigas lin de la popolaj klasoj. "Li jam tro for vojaĝis por reveni. […] Ĉio seniluziigis lin : li estis iĝinta fremdulo. Same kiel biero iĝis amara por li, ilia socio al li ŝajnis kruda. Li estis tro evoluinta. Tro da legitaj libroj disigis el ili. Li estis tiom vojaĝinta en la landon de klereco, ke li ne plu povis retroiri." La perdo de ĉia spontana aliĝo al socia ludo (aŭ illusio laŭ Bourdieu), ĉu literatura aŭ enamiĝa engaĝiĝo ("la aferoj kiuj iam ravis lin, ĉiuj tiom amitaj familiaraj aferoj, nun indiferentigis lin") kondukas lin serĉi iun "alilokon", "nek burĝan nek proletan", en la sudaj maroj. Sed la socia spaco sur la ŝipo al la insularo Markizoj etskale reproduktas tiun, kiun li estas ĵus forlasinta. Martin Eden estas "la famulo sur ĉi ŝipo", "la sensignifa konversacio de la pasaĝeroj" - "bonaj burĝoj" - ege tedas lin, kaj li ankaŭ ne povas retrovi kamaradecon kun la matrosoj, "tiuj stultvizaĝaj brutoj kun remaĉulaj cerboj". Tiu konstato - ordonita de "konscia vivo" laŭ Martin Eden estigas "suferon, neelteneblan suferon". Por ĉesigi ĝin, la heroo elektas memmortigon.
La plejparto de rakontoj pri "migrado el klaso" substrekas tiun duoblan distancon el la devena klaso kaj el la celata klaso, kaj la strukturecan malfacilaĵon okupi tian pozicion. Tamen necesas rimarki, ke la sociologio "en" la romano, kiu rezultas de la laboro de Jack London verkisto, ne kongruas kun lia penso pri la mondo kiu rezultas de "spencer-marksisma" memfaradaĵo, kiun li asertis. Laŭ Andrew Sinclair, Jack London "kredis je socialismo samtempe evoluisma kaj revolucia. (5) ". Tamen rimarkigas Philippe Jaworski, "liaj teorioj malakordiĝas [eble ne kun lia tuta verkaro, sed almenaŭ kun Martin Eden] kaj tio, kio scivoligas nin, konfuzas nin, estas ne tiom liaj diroj (...) ol lia kapablo malproksimiĝi, en skribado, el tio, kion li opinias esti kaj pensi, ĝis ofte montriĝi fremda al si mem. (6)". Nu, restas klarigi tiun diferencon, kaj la rilatojn inter la sociologio kiun li asertas, kaj tiu, kiun li efektivigas en sia romana laboro.
Ĉio okazas kvazaŭ estus en Martin Eden aŭtonoma vidpunkto, kiu eskapas el la romanisto : sociologio, eble nekonscia, sed kiun oni povas substreki. La romana formo priskribas diversajn sociajn mondojn, kies konfrontado difinas la intrigon de la romano kaj la kuron de la biografio de Martin Eden. La priskribo de la pensmaniero propra al tiuj medioj estas enkorpigita en karakteroj, tiel ebligante percepti, eble pli rekte ol per sociologio, la socian funkciadon malkaŝendan. La enkorpigita priskribado de tiuj mondoj kaj de la rilatoj, kiuj konstruiĝas inter ili laŭ la fluo de iliaj interagoj baziĝas sur la sperto, kiun London havis pri tiaj situacioj, aŭ, pli precize, sur la memoro, kiun li konservis pri ili kaj lia kapablo rakonti ilin. Tamen, tiuj rakontoj ŝuldas same, eble eĉ pli, al la perceptaj kaj taksmanieraj skemoj kiuj organizas lian "spontanan sociologion" ol al "tutpensitaĵo" de la reganta idologio (socia darvinismo de Spencer) aŭ al socialisma kritiko, kiun la verkisto siamaniere adoptis. Kaj pri la ideologia memfaradaĵo, kiun eksplice asertas London, ĝi montriĝas en lia teza romano (kontraŭindividuisma) kiun li verkis, kaj en la predikaĵoj de Martin Eden ĉe la familio Morse aŭ dum socialistaj kunvenoj. Tio signifas, ke la internacia famo kiun ĝuas Martin Eden (la romano) rezultas pli de ĝia implica sociologio ol de la filozofio pri vivo eksplice asertita de London. Tial, la legado de tiu verko invitas esplori pli ĝenerale pri sociologio en beletroj.
Eĉ ekster iuj ajn enketoj, oni povas konsideri ke ĝenerale la beletraĵoj portas spuron de la sociaj spertoj de iliaj aŭtoroj, aŭ pli ĝuste, de la memoro kiun ili konservis pri ili, kaj de iliaj vidpunktoj pri la socia mondo (bazo de tio, kion oni nomas, pri beletroj, persona esprimeco kaj originaleco). Kvankam ja malproksima de realismaj romanoj, Claude Simon (7) konsideris ke "ekde 'L'Herbe', ĉiuj liaj romanoj baziĝis sur lia vivsperto", enradikiĝintaj en "fono biografia kaj familia" (8). Kaj pri London, Philippe Jaworski, en sia antaŭparolo pri la verkoj publikigitaj en la kolekto "Bibliothèque de la Pléiade", citas tiu takson de Alfred Kazin : "La plej bona rakonto, kiun Jack London iam ajn verkis estas la rakonto, kiun li travivis."
Restas kompreninde ĉu, inverse, situacioj, interagoj, destinoj inventitaj por beletraj celoj povas utili al sociologio por sciencaj celoj. Fakte, nek la beletra teksto, nek la diroj de pridemanditoj de sociologo trafigas "la veron" (kvankam ambaŭ provas). El ĉi tiu vidpunkto, ne estas natura diferenco inter la dokumentoj produktitaj de (bona) beletro kaj tiuj produktitaj de sociologia enketo : interparolado, aŭ respondoj al demandaro, ne estas pli ol beletraĵo, spegulo en kiu videblas realo. Scienca uzo de ambaŭ necesigas analizon de la produktaj kondiĉoj de tiuj datumoj. Tio signifas, ke beletro almenaŭ liveras materialon (aŭ interpretadon) por studi situaciojn, karakterojn, spertojn, historiojn, intrigojn, problemojn, kiujn socia scienco provas ekspliki. Rezultas la ebleco sociologie uzi beletron : iu sociologo povas en ĝi malkovri pli malpli riĉajn materialojn pri la esploro, kiun tiu estas faranta (kiel migrado el klaso), kaj sociologion eksplican aŭ implican, pli malpli taŭgan pri la studata objekto. Sed tiel tiu povas ankaŭ montri la mankojn de beletraj materialo rilate al metitaj demandoj, aŭ indiki erarojn en ĝi laŭ la prezentitaj materialoj kaj la sociologiaj disponeblaj scioj.
En la kazo de Martin Eden, ne tiom temas pri malkovri la teorion de London pri "migrado el klaso" (kiu similas al tiu de self-made-man) ol uzi la materialon, kiun li liveras por sociologie kompreni tiajn itinerojn, iliajn motivojn, iliajn efikojn, kaj la rezultojn kiujn ili atingas aŭ maltrafas.
(1) Francis Lacassin : franca ĵurnalisto, eldonisto kaj verkisto (1931-2008). (TT)
(2) Chantal Jaquet, franca filozofo, profesoro en la pariza universitato Sorbonne-Panthéon, en Les Transclasses ou la non-reproduction, PUF, Parizo, 1997.
(3) Pierre Bourdieu, fama franca sociologo (1930-2002), en Méditations pascaliennes, Seuil, Parizo, 1997. (TT)
(4) Pierre Bourdieu, La Distinction, Éditions de Minuit, Parizo, 1979.
(5) Andrew Sinclair, Jack : A Biography of Jack London, Harper & Row, Novjorko, 1979.
(6) Philippe Jaworski, "Antaŭparolo", en Jack London, Romans, récits et nouvelles, I et II, Gallimard, kolkto "Bibliothèque de la Pléiades", Parizo, 2016.
(7) Claude Simon (1913-2005), franca verkisto, Nobel premiito pri literaturo en 1985. (TT)
(8) Alastair B. Duncan, "Antaŭparolo", en Claude Simon, Oeuvres II, Gallimard, kolekto "Bibliothèque de la Pléiade", 2013.

TEJO festas la Internacian Tagon de la Gepatra Lingvo! La 21an de februaro estas speciala tago dediĉita al lingvoj, dialektoj, kaj kulturaj heredaĵoj, kiuj estas la fundamento de niaj identecoj. Por festi tiun ĉi tagon, ni intencas krei inspiran kaj diversan filmeton, kaj ni volas, ke vi estu parto de ĉi tiu ĝoja okazo!
Temo por videoj: Proverboj kaj ilia signifo.
Diru proverbon el via denaska lingvo kaj klarigu ĝian signifon en Esperanto. Disvastigu saĝajn vortojn kaj sciojn en la komunumo.
Kiel partopreni?
La limdato por sendi viajn videojn estas la 17a de februaro 2026. Ni antaŭĝojas pri via partopreno kaj la kreado de speciala filmeto por festi kune la gepatrajn lingvojn!
Dankon pro via entuziasmo kaj partopreno en tiu ĉi ĝoja festo de nia lingva heredaĵo!
Fonto: https://www.tejo.org/internacia-tago-de-la-gepatra-lingvo-2026/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Partoprenu en filmeto por la Internacia Tago de la Gepatra Lingvo appeared first on La Ondo de Esperanto.
La duobla eldono de “Beletra Almanako”, la unua (kaj dua) por 2025, estas tre ampleksa: entute 315 paĝoj, se kalkuli ankaŭ la reklamajn. Anoncante ĉerpon el la romano “Farango”, oni rimarkigas: “Ŝajnas ke lastatempe Mondial aperigas romanojn de Johansson same ofte kiel numerojn de BA”. Mi ĝustigus tiele: Ŝajnas ke lastatempe Mondial aperigas numerojn de BA same (nesufiĉe) ofte kiel romanojn de Johansson.
En la branĉo “Originala prozo”, krom la jam menciita romanfragmento de Sten Johansson, aperas verkoj de Cho Sung Ho, Su Fidler Cowling, Roberto Pérez-Franco (du mikronoveloj), Mikaelo Bronŝtejn (konversacioj kun la nepino), Evgenij Georgiev, Yin Jiaxin (du noveloj), Laure Patas d’Illiers.
Originalan poezion kontribuis Nicola Ruggiero, Louis Genin, Jado (Wei Yubin), Gonçalo Neves, Jesper Lykke Jacobsen, Minosun, Jubert Cabrezos, Nikola Rašić, Blazio Vaha.
Tradukita prozo venas el la lingvoj ĉina, irlanda, franca, nederlanda: Shao Baojian (trad. Minosun), Pádraic Ó Conaire (trad. Gabriel Beecham), Colette (trad. Thierry Tailhades), Rob Scherjon (trad. Nikola Rašić).
Per abundaj kontribuaĵoj ĉeestas tradukita poezio: Robindronath Tagor (bengala, trad. Probal Daŝgupto), Ricardo Miró kaj Joaquín Pablo Franco González (du panamaj poemoj, hisnana, trad. Roberto Pérez-Franco), Loufu (ĉina, trad. Minosun), Tanikawa Shuntaro (japana, trad. Kitagawa Hisasi), Homero: “Odiseado” (Tria kanto, helena, trad. Abel Montagut).
Du monologoj aŭtoritaj de Luiza Carol ligiĝas al operoj, “Tosca” kaj “La Traviata” estas en la sekcio “Teatro”.
La plej ampleksa parto el artikoloj kaj eseoj okupas trionon de la almanako. Al la hungara kaj Esperanta verkisto Sándor Szathmári koncentriĝas la artikolo de Éva Tófalvy (ankaŭ interesa intervjuo kun ŝi) kaj kontribuoj de István Simon kaj Maurizio Giacometto pri “Vojaĝo al Kazohinio” de Szathmári.
Al tradukado de ĉina poezio estas dediĉitaj du eseoj: Vejdo (Wei Yida) esploras tradukadon de ĉinaj antikvaj poemoj, klarigante ankaŭ diferencojn inter la ĉina kaj Esperanta poeziaj sistemoj. Krome li analizas dek kvar esperantigojn de du poemoj el la oka jarcento. Wang Chongfang en sia eseo argumentas por la elektita formo de siaj tradukoj de ĉinaj klasikaj poeziaĵoj.
Pri esperantigo de virinaj nomoj, precipe tiuj el la helena, eseas Abel Montagut; Wolfram Rohloff invitas interesatojn al reviziado de la Londona Biblio. Marc van Oostendorp pretigis por publikigo amkorespondadon de italino kaj nederlandano el 1934-35. Kontribuis ankaŭ Wera Blanke, Miguel Fernández, Yoshiro Hashimoto.
La recenza fako prezentas librojn eldonitajn en 2024, krom “Rakontaro de Genĝi” de Murasaki Sikibu (trad. Yamasita Tosihiro, recenzas Cho Sung Ho), kvinvolumaĵo aperinta en 2020-2023. Oni konsideras ĝin la unua romano ne nur en la japana literaturo, sed ankaŭ en la monda.
Trevor Steele recenzas “Epistolon al Philémonos” de Vinko Ošlak, inspiritan de la plej mallonga inter la epistoloj de Paŭlo. Debra Hamel detale analizas “La edzinon de l’ tempvojaĝanto”, la debutan romanon de Audrey Niffenegger. En ŝia fokuso estas la efikoj de tempovojaĝado al la geedzeco de Henry kaj Clare, ŝi ankaŭ komentas lingvajn detalojn de la traduko de István Ertl. Plie Valentin Melnikov pri “Centvorte” de Jorge Rafael Nogueras kaj Paulo Sérgio Viana pri “Nubumo” de Giuseppe Campolo (trad. Nicolino Rossi). Geoffrey Greatrex prezentas kaj resumas la anglalingvan libron “Wisdom’s House, Heaven’s Gate. Athens and Jerusalem in the Middle Ages”, en kiu Teresa Shawcross prezentas nuancitan analizon pri la simbolismo de antikva Ateno kaj Jerusalemo ekster okcidenta Eŭropo dum la Mezepoko.
Halina Gorecka
Ĉi tiu artikolo aperis en la decembra (vintra) eldono de “La Ondo de Esperanto” (2025).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2025, №4 (326).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2026/02/almanako-2/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
“La Ondo de Esperanto” en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Beletra Almanako, 2025, №52-53 appeared first on La Ondo de Esperanto.
Fidata mono estas pagilo, kun propra materia valoro praktike nula, sed akceptata pro fido de la publiko: kuponoj por kongresa restoracio, plastaj ĵetonoj por kongresa baro kaj simile; la arĝenta speso ne estas tio.
La speso estas la kalkulmono de la Esperanta Civito, france unité de compte, angle unity of account. En tiu funkcio nuntempe ĝi estas akirebla kontraŭ naŭdek svisaj frankoj nur de paktintaj establoj kaj personoj kun la esperanta civitaneco. Ĉi tiuj subjektoj povas “revendi” ĝin al la Civita banko kaj ricevi la valoron de la momento en svisaj frankoj. La valoro inkluzivas la koston de pura arĝento (kiu lastatempe atingis pli ol duonon de la prezo), la dezajnon, la pregadon kaj la senjoraĵon.
Ankaŭ aliaj subjektoj (privatuloj, kolektistoj, numismatoj…) povas aĉeti spesojn, sed ĝia konverteblo ne plu estos la sama. La Fondusa Konsilio baldaŭ aprobos du tarifojn por tiuj subjektoj eksteraj al la Civito, kun dekprocenta diverĝo: naŭdeknaŭ por aĉeto, naŭdek por vendo ĉe Pro Esperanto. Ne nur (kvankam ĉefe) kalkula, sed ankaŭ konvertebla valuto.
Kiel kalkula valuto, la speso estas dividebla al cent spesetoj (0,09 svisaj frankoj): ekzemple, du spesoj kaj tridek spesetoj egalas al 182,70 svisaj frankoj. Konforme, la svisa franko estas por ni la referenca valuto.
La speso ne estas kripta valuto: tial ĝia valoro, ligita al pura arĝento, ne falas, sed povas kreski.
La proponata siglo de la speso estas ECS.

Ĉu unikaj infanoj aŭ unikaj kondiĉoj? Pri tio mi meditis, instruante Esperanton en lernejo-pensiono, situanta en la Kartvelia ĉefurbo Tbiliso. Ajnokaze, temas pri absolute unika eksperimento, kiu pruvis, ekzemple, ke eblas lerni nian lingvon dum la reklamataj 150 horoj ĝis la nivelo B1.
Mi venis al la pensiono la 6an de oktobro 2025 kaj jam tiutage prezentis Esperanton al ĉiuj naŭ tieaj gelernantoj. Post mia rakonto la gvidantino demandis la infanojn, kiu el ili deziras lerni Esperanton, kaj ĉiuj respondis: “Mi”. Sed por ĉi tiu studobjekto estis elektitaj nur tri homoj – du dekjaraj knabinoj kaj unu dekunujara knabo.
En ĉi tiu lernejo estas diversaĝaj infanoj, ĉiu lernas laŭ sia persona laborplano kaj diverse progresas. Tial estis forkribritaj la okjara knabo, pene konkeranta la programon de la unua klaso, du 13-jaraj junulinoj, kies celo estis trastudi la tutan materialon de la oka klaso dum tri monatoj, du dekjaruloj, kiuj devis komence pliĝustigi siajn rusan kaj anglan lingvojn. Kaj mia 11-jara lernantino Vasilisa Ivannikova kiu jam delonge libere kaj senerare parolas Esperanto.
Al la unikaj kondiĉoj kontribuis ankaŭ la strikta lerna disciplino, emo de ĉiuj lernejanoj esti sukcesaj pri ĉio ajn kaj la neignorebla motivado lerni Esperanton. Pri la motivado indas danki al Vasilisa, kun kiu ni ĉiam interparolis nur en Esperanto, kaj kiu foje dum la urba promenado vigle babiladis kun la samaĝa, sed mia eksterpensiona interreta lernanto, kiu loĝas en Tbiliso kun sia familio. Videblis, ke la pensionaj infanoj estis tre impresitaj pro la libera uzado de Esperanto inter Vasilisa kaj nekonata knabo. La tri miaj startuloj tuj komencis entuziasme interŝanĝi frazojn, kaptitajn dum niaj unuaj lecionoj aŭ ĵus aŭditajn de la babilantaj infanoj.
Sed verŝajne la plej grava kialo de la rapida lernoprogresado estis tio, ke ni havis grupajn lecionojn ĉiutage (krom dimanĉo, kiam la pensionanoj turismas). La leciono daŭris ĉiam iom pli ol unu horon. Krome, ĉiu lernanto rajtis viziti min iam ajn por havi privatan lecion(et)on: ĉu legi, ĉu gramatike ekzerci, ĉu paroli en Esperanto. Kaj ili faris tion libervole, laŭ sia plaĉo elektante la oftecon, tempon, daŭron kaj okupojn de la vizitoj.
Konsentu, ke la kondiĉoj de la instruado estis fantastaj!
Dum la grupaj lecionoj ni parolis nur en Esperanto – kaj preskaŭ ne uzis lernolibron. Sed ni tre multe legis, komence tradukante, poste jam sentraduke (nur atentante gramatikajn kaj leksikajn interesaĵojn), aŭskultis kaj kantis kantojn, parkerigis poemojn (mirinde – kiel rapide infanoj parkerigas!), denove kaj denove ripetadis ĉiujn demandovortojn, prepoziciojn kaj afiksojn, ankaŭ cent verbojn laŭ la bildkartetoj, ni verkadis amuzajn historiojn kaj scenigis fabelojn. Lernolibron ni uzis kiam la infanoj venis al mi kaj elektis fari – ĉu skribe, ĉu buŝe – gramatikajn ekzercojn. Antaŭ ol fari iun lecionon ni trarigardadis la gramatikan materialon por ĝi kaj ĉiam konstatis, ke ni ĝin jam bone scias.
El ĉiuj praktikaĵoj la infanoj plej ŝatis kanti kaj babili – speciale kun novaj por ili esperantistoj. Mi multe dankas al ĉiuj miaj samideanoj, kiuj konsentis interrete paroli kun miaj gelernantoj! Verdire, la geknaboj multe nervozigis min dum tiuj sesioj. La infanoj, laŭ mi, montris sin tre malbone: ili terure maltrankviliĝis, timis erari, balbutis tro mallaŭte, sed ĉefe – ili ne sciis, kion diri. Eĉ Vasilisa sidis kiel fosto, rigardis min per siaj petegantaj okuloj, atendante miajn suflorojn, “rompis” la fingrojn kaj muĝis ion malklaran. Ĉe la tria provo mi komprenis la problemon: ili simple ne havas sperton subteni kaj evoluigi la konversacion! Ili scias, kiel diri, sed ne scias, kion diri! Post ĉi tiu malkovro ni dum la lecionoj speciale ekokupiĝis pri la arto de konversaciado kun nekonataj homoj…
Tiu ĉi neplanita eksperimento, bedaŭrinde, ne atingis 150 horojn. La estrino, ĉiutage aŭdante ankaŭ la komencantojn paroli en Esperanto, konkludis, ke ili jam scias sufiĉe por ĉesi – kaj nun necesas pli da atento dediĉi al pli gravaj studobjektoj. Iusence ŝi pravas. Do, laŭ mia kalkulo, ni havis ĉirkaŭ 100 lernohorojn – se ne konsideri eksterklasajn paroladojn. Mi mem estas tre kontenta pri la sukcesoj de la geknaboj. Ili estas neimageblaj bravuloj! Sed kio okazos al ilia Esperanto post nia disiĝo?.. La 6an de januaro 2026 mi forlasis ilin kaj revenis hejmen al Moskvo.
Irina Gonĉarova
Moskvo
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/02/kartvelio/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Ĉu unikaj infanoj aŭ unikaj kondiĉoj? appeared first on La Ondo de Esperanto.
“Verda lingvo por verda naturo: subtenebla kaj alternativa turismoj per esperanto” estas la ĉeftemo proponita por la 4a NaturAmika KulturSemajno en Esperanto, kiun Esperanta Naturamikaro organizas en Malago, 9-13 oktobro 2026: almenaŭ tiun temon pritrakson la inaŭgura parolado de c-ano Giorgio Silfer.
Samloke kaj samdate okazos la kongreso de Andaluzia Esperanto-Unuiĝo, kun komunaj programeroj kaj ekskursoj; samdate kaj tute aliloke Kataluna Esperanto-Asocio okazigos sian kongreson. Se du regionaj societoj kaj plia transnacia establo elektis la saman semajnon, evidente temas pri tre oportuna dato: fakte ĝi enhavas libertempon, koincide kun la Tago de la Hispaneco.
Por aliĝi: kulturservo.esperantio.net — atenton! la ekskursojn oni mendas kaj pagas aparte, ĉar ekster la (modesta) programkotizo. Krome, se vi havas la esperantan civitanecon kaj deziras profiti rabaton laŭ la Mutuala Rabata Sistemo, klare indiku ke vi aliĝas tra Esperanta Naturamikaro.
En Novembro, ukrainaj enketistoj rivelis la ekziston de vasta sistemo de malversacio en la energisektoro. Tiu skandalo rivelas persistadon de konstanta korupto malgraŭ la milito, kiu ŝajnis malfortigi la politik-financajn klanojn. Ekde la diseriĝo de Sovetunio, tiuj ne ĉesis sin restrukturi malgraŭ la registaraj promesoj.
Kiam li estis elektita per 73% de voĉoj en la prezidant-elektado de 2019, la ukraina prezidanto Volodimir Zelenskij promesis “ŝanĝon de erao”. Post jardekoj de landa politiko konsumita de interesoj de la oligarkoj, Zelenskij profitis de la rolo de hazarda kaj honesta kandidato, kiun li ludis en sukcesa televida serio Servanto de la Popolo. Ses jarojn poste, li alfrontas la plej grandan koruptan skandalon, kiun la regno konas ekde la rusa invado de Februaro 2022. La Tutlanda Kontraŭkorupta Oficejo de Ukrainujo (NABU, pro ĝiaj komencliteroj en la ukraina) rivelis meze de Novembro la ekziston de sistemo de subaĉetoj pagitaj de subkontraktistoj de Energoatom, publika operacianto en la sektoro de civila atomkerna energio. La korupta strukturo —kiu administris sumojn kiuj atingis totalon de pli ol 100 milionoj da dolaroj— eĉ pli damaĝis reton da elektroproduktado kiu regule suferas rusan bombadon kaj estas malfortigita de netravidebla regado.
La riveloj kaŭzis la eksigojn de la ministroj de Justico kaj Energio. Semajnojn poste, abdikis la influa estro de la Oficejo de la Prezidanto, Andriy Yermak. La maldungo de tiu, kiu ankaŭ estis respondeca pri la ukraina delegitaro en la intertraktadoj, malfortigis la jam nestabilan pozicion de Kievo. Antaŭ malrapida sed daŭra avanco de la rusa armeo en Donbaso, Ukrainujo alfrontas rekrutadkrizon.
Kvazaŭ tio ne sufiĉus, la regno suferas premon de la usona administracio : Vaŝingtono minacas ĉesi interesiĝi je la militkonflikto se oni ne venas al kompromiso surbaze de la rus-usona plano, kiun la eŭropaj regnoj, flankenlasitaj, ne sukcesis ŝanĝi. Trump kaj lia plej proksima rondo nun aldonas korupton al sia listo de argumentoj por pravigi sian intencon malproksimiĝi de militkonflikto konsiderita fora kaj neebla venki (1). Veras, ke la 11-an de Decembro la usona Kongreso aprobis novan helparon danke al ambaŭpartia plimulto, sed ĝia sumo estas simbola. La plejparto de la subteno al Ukrainujo nuntempe dependas de aliaj aliancitaj regnoj, kies fido povas esti damaĝita de tiu skandalo.
La ĵusaj eksigoj ne forviŝis la klopodojn de la potencularo subigi instituciojn de kontraŭkorupta lukto al la aŭtoritato de la ĝenerala prokuroro kaj de la Oficejo de la Prezidanto por malhelpi enketistan laboron. Fine de Julio 2025, pluraj manifestacioj kiuj kunigis milojn da homoj en Kievo kaj aliaj grandaj urboj malhelpis ke tiu ebleco iĝu realaĵo. Senkreditiĝo daŭre pezas sur la rondo plej proksima al la regna prezidanto. La 5-an de Decembro, esploro de la ĵurnalo The New York Times insistis rivelante, ke la ukraina registaro ankaŭ malfaciligis kontraŭkoruptan lukton en la direktantaj konsilioj de grandaj publikaj kompanioj ricevantaj eksterlandan helpon (2).
Zelenskij apartenas al politika generacio kiu aspiris ĉesigi la regadon de la ŝtata aparato fare de kelkaj miliarduloj kaj koruptajn agadojn rezultantajn el tio. Nu, por kompreni la nunan politikan krizon kaj sekvojn kiujn ĝi povas okazigi pri la internacia pozicio de Ukrainujo, endas koni la ĵusan historion de la ukraina demokratio : historio kiu ŝanceliĝas inter konfisko de la ŝtato fare de privataj grupoj kaj tre ofte fiaskintaj reformemaj aspiroj.
La potenckapto fare de la oligarkoj trairis tri fazojn. La unua —tiu de la stariĝo— datiĝas de la dua duono de la 1980-a jardeko. Tiam, sovetiaj gvidantoj profitis de ŝancoj disponigitaj de la perestrojko por ĵeti sin en privatan entreprenemon. La plimulto estis fabrikestroj, respondeculoj de komsomoloj (junulaj organizaĵoj) aŭ administrantoj de kolĥozoj (agrikulturaj kooperativoj) kiuj investis en la pli-malpli laŭleĝa importado de okcidentaj konsumvaroj kaj aliaj malgrandaj negocoj. Kiam, en 1991, okazis diseriĝo de Sovetunio, ili troviĝis en avantaĝa situacio por al si alproprigi la sovetian produktivan aparaton.
Tial okazis al Yevhen Ŝĉerban, direktoro de minejo en Donecko kaj ĉiam atenta pri esencaj bezonoj de la regionaj kompanioj. Ĉu metalurgia kompanio suferis mankojn de pezaj metaloj ? Jen li trovis por ĝi provizanton. Ĉu industrio travivis malfacilaĵojn por al si provizi tergason ? Li aranĝis provizon el Rusujo. Ĉu restoracio bezonis alkoholaĵojn ? La entreprenisto telefonis konatinon en Moldavio, granda vinproduktanto, kaj negocis la liveradon. Ĉar liaj klientoj ne povis pagi lin pro manko de mono, la rekompenco por Yevhen Ŝĉerban estis farita per industriaj produktaĵoj, kiujn li revendis al la proponanto de plej granda sumo, aŭ kontraŭ akcioj de la kompanioj kiujn li servis.
Dum lia riĉaĵo pliiĝis, li gajnis certan moralan aŭtoritaton en Donbaso, de kie li laŭdis la virtojn de sovaĝa kapitalismo. “Trifoje mi estis proksima al morto en la minejoj. Sed mi pluvivis ĉar mi ne akceptis morti malriĉa —en malnova videaĵo oni lin spektas kiel li tion klarigas dum prelego al junaj diplomiĝintoj—. Kompreneble, la maniero atingi tian riĉecon povas esti kontraŭleĝa. Sed en socio tiel malfortigita kiel nia, tio estas facila por iu kiel mi” (3). Kiel gvidanto de la plej industria regiono el la regno, Ŝĉerban baldaŭ enmiksiĝis en landan politikon. Posedanto de riĉaĵo taksita je 500 milionoj da dolaroj —giganta sumo tiutempe—, li iĝis la unua oligarko de Ukrainujo.
Samtempe, iamaj sovetiaj altranguloj kaj simplaj oportunistoj komencis similajn karierojn. En Dnipropetrovsko (4), juna inĝeniero Ihor Kolomoiski vetis je la fera kaj petrola industrio, same kiel banka sektoro. S-ino Julija Timoŝenko —estonta inspiranto de la Oranĝa Revolucio de 2004— bazis sian prosperon sur la regado de profitodonaj gasfluoj. La “princino de la gaso” ankaŭ famiĝis pro la kreado de unu el la unuaj eksterlandaj societoj de Kipro, unu el miloj da fantomaj institucioj kiuj ebligis al la unua generacio de kapitalistoj meti en sekuran lokon (impostparadizojn) siajn misakiritajn havaĵojn. Petro Poroŝenko akiris la plej grandan parton de la kapitalo de fabrikoj de sukeraĵoj kaj ĉokolado kontraŭ provizado al ili de sukero kaj kakao. En 2014 li estis elektita kvina prezidanto de Ukrainujo post la revolucio de Eŭromajdano, kiu faligis lian antaŭulon, Viktor Janukoviĉ.
Dum la 1990-a jardeko, aperis oligarkiaj klanoj unuigitaj de unu aŭ pluraj kuratoraj gravuloj, kun komunaj ekonomiaj kaj financaj interesoj kaj kiuj plenumis sian influon sur iun grandan industrian grupon kaj ties ĉirkaŭaĵon. Komence, ukraina politika pejzaĝo estis superregita de konkurado inter Donecko kaj Dnipropetrovsko, moderigita —iagrade— de la klano de Kievo. La aliaj landregionoj estigis siajn proprajn oligarkiojn, kvankam ĉi tiuj ne etendiĝis ekster sia loka origino, sen pli granda influo sur la tutlandan nivelon.
Klientismo kaj monopoloj
La apero de tiu nova elito okazis en situacio de subita malriĉiĝo de la loĝantaro. La malabundeco, senbrida inflacio kaj kolapso de socialaj programoj rapide malriĉigis milionojn da postsovetiaj civitanoj (5). La malgrandaj friponaĵoj kaj kontrabando iĝis normo. La malneta enlanda produkto (MEP) malpliiĝis je 40% inter 1991 kaj 1994. La intelekta elito, kiu esperis multon de la perestrojko kaj sendependeco, sentis sin senkuraĝiĝinta, senpova antaŭ la brutaleco de la ŝokoj kaj ĝeneraliĝo de surstrata perforto. Laŭ datumoj de la Monda Banko, indico de hommortigoj altiĝis de 4,96 por 100.000 loĝantoj en 1990 al 9,67 en 1996. Se oni konsideras la ekonomiajn faktorojn okazintajn en Donecko, Donbaso estis la centroj de tiu krimokvanto, kiu trafis ĉiujn. En Novembro 1996, Yevhen Ŝĉerban kaj lia edzino estis mortigitaj elirante el sia privata aviadilo de du sikarioj alivestitaj kiel policistoj.
Post tiu murdo —daŭre nesolvata—, kiu estis sekvita de ondo da venĝoj, Rinat Akhmetov iĝis la senkontesta sinjoro de Donbaso kaj plej riĉa viro en la regno. Li ĉiam neis sian partoprenon en tiu serio da krimoj. Fakte ni apenaŭ scias ion pri lia juneco. En 2006, dum unu el liaj malmultaj gazetaraj konferencoj, ĵurnalistoj demandis al li kiel li sukcesis gajni sian unuan milionon. Respondo : “Estas pli facile al mi diri al vi kiel mi enspezis mian unuan miliardon...”.
En Kievo, la reago de la ŝtato al la reganta kaoso malfruiĝis. La konstitucio estis adoptita en Junio 1996. La regna valuto, hrivno, enkondukita en Septembro samjare, ebligis ĉiam pli grandan inflacioregadon. La eksterlandaj rilatoj de la regno estis normaligitaj post subskribo de la Memorando de Budapeŝto de 1994 kaj Traktato de Amikeco, Kunagado kaj Partnereco inter la Rusa Federacio kaj Ukrainujo de 1997. Tiu firmiĝo de la nova sendependa regno —precipe per rekono de ĝiaj novaj landlimoj fare de Rusujo kaj aliaj grandaj potencoj — tamen estis malfaciligita de la oligarkiaj kontraŭpovoj estigitaj en la unua duono de la 1990-a jardeko.
Prezidanto Leonid Kuĉma (1994-2005) ludis esencan rolon en la dua fazo de formado de ukraina oligarkia respubliko, tiu de la normaliĝo de tiuj grupoj de krima origino. Por reakiri ŝajnon de aŭtoritato, Kuĉma traktis neformalan interkonsenton kun la ĉefaj klanoj : anstataŭ ataki ilin en justicaj procesoj, li instigis ilin engaĝiĝi en la politikan sferon. Krom agnosko de la riĉaĵoj akiritaj per kontraŭleĝaj rimedoj, tiuj ekonomi-krimaj grupoj akiris aliron al publikaj merkatoj, malŝtatigoj kaj diversaj ŝtataj rimedoj. Unu el la fondaj epizodoj de tiu strategio estis la nomumo de iu Viktor Janukoviĉ kiel guberniestro de Donecko laŭ rekomendo de Akhmetov : ago kiu helpis pacigi la regionon samtempe plifirmigi la superregadon de tiu aferisto super ĝi.
La riĉulegoj de Ukrainujo profitis la okazon proponitan de la sidejo de Bankova, la prezidanta administracio laŭ la nomo de ĝia strato. La klanoj investis en kandidataroj por la parlamenta elektado de 1998. Oni opinias ke posteno de deputito tiam kostis ĝis kvin milionojn da dolaroj, kio inkluzivis ĉion, de la diskoniĝo de balotpropagando ĝis aĉeto de voĉoj, inkluzive subaĉeton de membroj de balotkomisionoj. Samtempe, estiĝis amaskomunikilaj imperioj ĉirkaŭ la tiama reĝo : televido. Influaj de tiam en politiko kaj amaskomunikilaro, la post-sovetiaj entreprenistoj iĝis kompletaj oligarkoj.
La iom-post-ioma starigo de tiu sistemo kondukis al instalado de interesgrupoj en preskaŭ ĉiuj ŝtataj institucioj, tio favoris nepotismon kaj lasis la vojon libera por korupto kiu jam estis konstanta. La firmigo de industriaj monopoloj, iĝintaj privata rezervejo de kelkaj oligarkiaj grupoj, malinstigis la moderniĝon de produktadstrukturoj. Impostaj avantaĝoj kaj ŝtataj subvencioj kontribuis al eterniĝo de rentula ekonomio. La translokado de prinegocaj kvereloj de la strato al la politika areno sensencigis la publikan vivon.
Tamen, konkurado inter diversaj grupoj de komparebla grandeco ebligis eviti la stariĝon de vertikala aŭtoritatema potenco. Konkurado inter oligarkoj pere de la amaskomunikilaro eĉ starigis certan kutimon de debato kaj esplorado. Por Leonid Kuĉma, lia alianco kun oligarkoj servis alian el liaj celoj : la bezono protekti la ukrainan merkaton de eksterlandaj investantoj, kaj rusaj kaj okcidentaj. La politikologo Mikola Riabĉuk agnoskis lian meriton defendi malfortan regnan suverenecon : se temas pri “vendo” de la lando, por li estas pli bone elekti samlandanojn... (6).
La ŝtatestro poziciiĝis kiel arbitracianto. Por tio, li uzis la ampleksajn prerogativojn kiujn donis al li prezidanta reĝimo starigita de la Konstitucio de 1996, precipe regadon de la sekurecaj fortoj kaj novaj institucioj de reguligo kaj lukto kontraŭ la korupto. Per tiuj mekanismoj kaj la influo kiun li plenumis sur la antitrusta komitato aŭ imposta administrado, Leonid Kuĉma konservis la ekvilibron inter la diversaj grupoj, al si certigante ke neniu el ili akiros troan influon. Tiel, la prezidanto permesis ke lia bofilo, Viktor Pinĉuk, iĝu unu el la kvin plej riĉaj personoj el Ukrainujo ne provante detronigi Akhmetov-on. Kaj kiam ĉefministro Pavlo Lazarenko sin montris tro vorema, li estis devigita forlasi la regnon antaŭ ol esti arestita en Usono pro akuzoj pri monlavado taksita je 114 milionoj da dolaroj.
Fine de la 1990-a jardeko, la komenciĝo de la ukraina oligarkia respubliko sekvis similajn tendencojn al tiuj okazantaj en aliaj post-sovetiaj regnoj, kie oligarkoj klopodis por laŭleĝigi siajn kontraŭleĝe akiritajn havaĵojn kaj engaĝiĝi en politikon. Tamen, en Rusujo tiu evoluo estis brutale interrompita komence de la 2000-a jardeko, kiam rusa prezidanto Vladimir Putin trudis striktan vertikalan povon reŝtatigante strategiajn sektorojn kaj disciplinante landajn magnatojn aŭ anstataŭigante ilin per tiuj lojalaj al si. Ukrainujo, male, karakteriziĝis pro la longviveco de sia oligarkia respubliko, povo de ties membroj kaj vigleco de ties konkurado.
Popola malfido kaj reformismaj iniciatoj
Tiu politika strukturo estis submetita al provo unuafoje je la fino de la dua oficperiodo de Kuĉma fine de 2004. Tiu nomumita kiel lia posteulo, Viktor Janukoviĉ, akiris la favoron de plimulto de miliarduloj, precipe Akhmetov kaj Pinĉuk, fronte la opozicianto Viktor Juŝĉenko, venenita per dioksino dum la balotkampanjo. Ĉi-lasta ricevis subtenon de fronto de ordinaraj milionuloj kaj mezgrandaj komercistoj, kiuj postulis sian parton de la predo. Kiam estis malkaŝitaj la balotfraŭdoj favore al Janukoviĉ, ĉi tiuj okupis la avangardon por organizi la protestojn kiuj deĉenigis la Oranĝan Revolucion. Ĉar la meza klaso reakiris certan memfidon post la ekonomia stabiliĝo de la finiĝanta 1990-a jardeko, civitana mobilizado estis signifa, sed la partopreno de la “malgrandaj” oligarkoj estis decidiga por la sukceso de tiu movado, kaj tio kaŭzis balotadnuligon kaj venkon de Viktor Juŝĉenko en nova elektado.
Dum lia kampanjo, tiu estonta nova prezidanto promesis “meti krimulojn en malliberejon”. Por esprimi sian volon senigi landajn oligarkojn je iliaj industriaj monopoloj akiritaj per kontraŭleĝaj rimedoj, estinte nomumita ĉefministro, Julija Timoŝenko ordonis nuligi la malŝtatigon de giganta metalurgiejo en Krivij-Riho, landocentra. Akhmetov kaj Pinĉuk estis aĉetintaj ĝin kontraŭ 800 milionoj da dolaroj. La ĉefministro organizis televidigitan aŭkcion kaj revendis la altfornojn kontraŭ 4,81 miliardoj da dolaroj al eksterlanda multnacia kompanio, metalurgia giganto Mittal Steel Company, estonta ArcelorMittal.
Malgraŭ tiu tre diskonigita epizodo, la “maloligarkiiĝo” —koncepto kiu jam estis uzita tiutempe— baldaŭ iĝis sensignifa vorto. La mandato de Viktor Juŝĉenko (2005-2010) estis paralizita de antagonismo kun Timoŝenko kiu okazigis senĉesajn rearanĝojn de aliancoj kaj resonantajn koruptskandalojn. La prezidanto, konvaleskanta post sia veneniĝo, serĉis en la mekanismoj de la oligarkia sistemo la rimedojn, kiujn li bezonis por alfronti sian rivalon. La nova prezidanto donis sian subtenon al gasmagnato Dmytro Firtaŝ por kontraŭpezi la ambiciojn de Timoŝenko kaj petis konsilojn de Akhmetov kaj Pinĉuk, kiuj eltiris el tio grandajn profitojn : ĉefe, juran imunecon. En tiu situacio, la oligarkoj daŭrigis sian normaligan strategion, koncentrante siajn havaĵojn en grandajn kompaniojn aŭ investante en bonfaraj kaj kulturaj agadoj. Paradokse, la Oranĝa Revolucio fine kondukis al ora epoko por la oligarkia respubliko.
Janukoviĉ, helpata de politika malstabileco kaj interkonsentoj inter oligarkiaj grupoj, venkis la prezidant-elektadon de 2010 kaj kaŭzis lastan transformon en la oligarkia respubliko. La klano de Donecko sin venĝis kontraŭ la Oranĝa Revolucio kaj starigis sian superregadon super la ukraina publika vivo. En 2011, Timoŝenko estis kondamnita al sep jaroj en malliberejo. Siaflanke, la klanoj de Dnipropetrovsko kaj Kievo perdis influon, kiel pruvis la rezultoj de la parlamenta elektado de 2012.
La koncentriĝo de ĉiuj rimedoj en la manoj de ĉiam pli malgranda rondo pridubis la funkciadon de rilatoj de konkurenco en la reĝimo. Ekde 2012, Janukoviĉ enkasteliĝi en “la Familio”, kies nomo mafiastila perfekte spegulas ĝian agmanieron —ofte denuncitan de ĵurnalistoj kaj opoziciantoj. Oleksandr, unu el la du filoj de Janukoviĉ, tiam studante por dentistiĝi, iĝis miliardulo en rekorda tempo, same kiel lia amiko Serhiy Kourĉenko. Ĉi-lasta multobligis siajn investojn en la gasa kaj amaskomunikila sektoroj —inter aliaj— nome de kaŝaj profitantoj kaj estas identigita kiel la “monujo” de “la Familio”.
Forlasinte la arbitracian rolon kiun oni atendis de prezidanto, Janukoviĉ kaj liaj kunlaborantoj sin enmiksis en ĉiujn mediojn por rikolti facilan monon. Oni opinias ke la totala sumo kolektita de la ŝtatestro altiĝis al 40 miliardoj da dolaroj (7). La regado de tiu grupo de inicitoj iĝis sufoka por la cetero de la oligarkoj. Eĉ Akhmetov sentis sin damaĝita. Tial, kiam eksplodis civitanaj protestoj fine de 2013 reage al polica perforto, sistema korupto kaj rifuzo subskribi la asocian interkonsenton kun Eŭropa Unio, Janukoviĉ baldaŭ troviĝis sola.
Se la Oranĝa Revolucio povis esti priskribita kiel “ribelo de milionuloj kontraŭ miliarduloj”, tiu dua Eŭromajdano karakteriziĝis per ampleksa kaj pli popola mobilizado, precipe en la landaj okcidento kaj centro. Gravis malfido al politikaj partioj sponsoritaj de oligarkoj. Ĉi tiuj, ne partoprenante en la organizo de manifestacioj, ĉefe sin esprimis pere de amaskomunikila informado favora al la revoluciuloj kaj per forlasoj de la centra povo. Fine de Februaro 2014 Viktor Janukoviĉ foriris al ekzilo post masakro en la placo Majdano mem : okazaĵo, kies detaloj daŭre estas neklaraj.
La Revolucio de la Digno (oficiala nomo de tiu movado) senkapigis la prezidantan potencon kaj tute ĉesigis la plipotenciĝon de la oligarkoj. Tamen, ĝi ne estis la fino de ilia influo, sed pli ĝuste signifis revenon al pli konkurenca situacio antaŭ la tempo de Janukoviĉ. Liberigita de la monopolo de “la Familio”, la oligarkia respubliko renaskiĝis. La elektado de Oktobro 2014 redonis al la diversaj klanoj tiel la parlamenton kiel ŝtatajn instituciojn. Poroŝenko, kvankam li mem estis unuaranga magnato, venkis en la prezidant-elektado parte danke al la subteno de Firtaŝ. Ĉi-lasta —kondamnita en Vieno ekde mezo de Marto al enhejma aresto laŭ peto de Usono— fakte daŭre konservis konsiderindan influon.
Koncerne Akhmetov-on, li uzis sian naskiĝan Donbason por meti premon sur Kievon. Laŭ multnombraj fontoj, li partoprenis en la origino de unuaj kontraŭregistaraj malstabiligaj agadoj en Donecko. Sed, perdinte regadon de la situacio, liaj partianoj devis cedi lokon al separismaj grupoj subtenataj de rusaj solduloj kaj specialaj fortoj, kaj forlasi la regionon. Tiu malvenko de la “sinjoro de Donbaso” ne malhelpis lin rigore regi siajn fabrikojn en orienta Ukrainujo, almenaŭ ĝis 2017.
Siaflanke, aliaj magnatoj financis armitajn milicojn estigitajn de Eŭromajdano kaj pretaj ekbatali kontraŭ por-rusaj batalionoj apogitaj de Kremlo, de Odeso ĝis Ĥarkovo, inkluzive Donbason. Inter 2014 kaj 2015, ukrain-israela oligarko Ihor Kolomoiski al si gajnis reputacion kiel patrujosavanto persone engaĝiĝante en la teritorian defendon kaj iĝante kasisto de la bataliono Aidar kaj regimento Azov, inter kies membroj estis radikalaj kaj novnaziaj uloj. Ĉi tiuj “militaĵoj” signis la oficperiodon de Petro Poroŝenko (2014-2019). Liaj provoj trudi sin kiel “la unuan inter egaluloj” gravigis, tamen, lian rivalecon kun Kolomoiski kaj kaŭzis la ŝtatigon, fine de 2016, de ties lasta flagŝipo, Privatbank, same kiel foriron de tiu oligarko el Ukrainujo.
Ekde 2014, reformistoj envenis en la ŝtatajn instituciojn. Iliajn iniciatojn subtenis la civila socio pli bone strukturita ol en 2005, same kiel eksterlandaj partneroj iĝintaj monprovizantoj post drama ekonomia krizo. Al la esperoj estigitaj de la revolucio aldoniĝis la ŝoko pro la aneksado de Krimeo kaj potenca mobilizado de volontuloj pro la milito en Donbaso. Imposta administracio kaj publikaj merkatoj estis reorganizitaj, ekokazis teritoria malcentralizado, kaj tutaj sektoroj de la publikaj servoj aliĝis al la cifereca epoko. Kaj per ĉiu reformo, oni esprimis la celon redukti la eblecon de korupto. Sed la ŝlosilaj sektoroj de justico, sekureco aŭ doganoj nur spertis supraĵan purigon.
La kandidateco de Zelenskij profitis de la sento de nekompleteco kaj de ia laceco pri la milito kontraŭ Rusujo. Komikulo —ne industria magnato—, ruslingva kaj poreŭropa, li mem personigis la “maloligarkiiĝon” de la politika vivo, preteron de lingvaj kaj politikaj dividoj kaj eblecon atingi interkonsenton kun Moskvo. Post kelkaj monatoj, la reformoj fiaskis, same kiel intertraktadoj kun Moskvo.
Oni riproĉis al Zelenskij kaj lia registaro ilian amatorismon kaj ili estis paralizitaj de la kunestantaj influoj de diversaj interesgrupoj. Komence de la mondepidemio de Kovim-19, la ŝtatestro faris sensacion alparolante la ĉefajn regnajn oligarkojn por peti ilin kontribui al la financa penado. Farante tion, li legitimis ilin kiel respektindajn filantropojn. Pluraj ligoj inter lia skipo kaj diversaj magnatoj ankaŭ fine pridubis renovigon de la politika agmaniero kaj de la senkaŝeco, kiujn la eksaktoro fanfaronis personigi.
Ŝanĝiĝo okazis komence de 2021. Tuj kiam li enpotenciĝis, Joseph Biden inkluzivigis Kolomoiski-on —iaman produktoron de la televida serio kiu famigis Zelenskij-on— en la liston de sankciitoj de Usono. Sub usona premo, la Supera Konsilio (ukraina parlamento) akceptis trakti leĝon pri “la troa influo de ekonomiaj kaj politikaj figuroj (oligarkoj) sur la publikan vivon”. Tiu leĝo starigis kvar kriteriojn kiuj devis samtempe okazi por esti oficiale klasifikita kiel “oligarko“ : havi influon sur amaskomunikilon, posedi almenaŭ unu entreprenon en monopolsituacio, kalkuli kapitalon milionoble pli grandan ol minimuman salajron (kio tiutempe egalvaloris 77 milionojn da eŭroj) kaj partopreni en la politika vivo. Ne malpermesante la kuniĝon de ĉi tiuj kvar kondiĉoj, la teksto klopodis por disigi riĉulegojn de ties politikaj kaj amaskomunikilaj agadoj. Tamen, la leĝo neniam estos plene efektivigita praktike. Kiam ĝi estis adoptita, en Novembro 2021, rusaj trupoj jam kungregiĝis ĉe la landlimoj…
“Maloligarkiiĝo” per bombeksplodoj
La rusa invado de 2022 devigis aferistojn elekti tendaron. Pinĉuk malkaŝe sin mobilizis favore al la militpenado. Aliaj, kiujn kelkaj esplorĵurnalistoj nomis la bataliono ‘Monako' (8) elektis ekziliĝi al sunaj lokoj de la Lazura Marbordo aŭ Dubajo. Tria grupo, suspektinda de por-rusaj emoj aŭ agadoj, suferis kreskantan premon de la ukraina justico aŭ okcidentaj jurisdikcioj : tiel okazis al Viktor Medvedĉuk, ĉefa peristo inter la registaro kaj separistoj dum la krizo de 2014. Post lia enhejma aresto pro ŝtatperfido kaj fermo de liaj tri televidkanaloj en 2021, li estis finfine arestita en Aprilo 2022 kaj, kvin monatojn poste, sendita al Rusujo kiel parto de interŝanĝo de kaptitoj.
La diverseco de tiuj individuaj kondutoj estas parto de la situacio de struktura malfortiĝo de la ukraina oligarkio pro la damaĝoj kaŭzitaj de la milito, rusa okupado kaj punsankcioj. Akhmetov vidis kiel lia fabriko Azovstal en Mariupolo estis eldetruita de rusaj bombadoj en printempo 2022. Kvankam daŭre aktiva, la grupo Interpipe, proprieto de Pinĉuk, spertas sian aktivecon de produktado de ŝtaltuboj kaj fervojmaterialoj malaranĝitan de la bombadoj. Al tiu “maloligarkiiĝo” per bombeksplodoj aldoniĝas militleĝo, kiu trudis al televido kiel informi pri la milito, senigante la magnatojn je parto de iliaj tradiciaj influmekanismoj. Krome, Zelenskij —kies oficperiodo devis finiĝi en Majo 2024— prokrastis la elektadon ĝis la militfino, paralizante balotan mekanismon kutime uzatan de la oligarkoj por mezuri siajn fortojn kaj al si distribui sektorojn de la ŝtataparato.
La ukraina oligarkia respubliko do estas ĉe vojkruciĝo. Kvankam la manieroj de persona riĉiĝo ne plu estas kompareblaj al tiuj okazantaj antaŭ la epoko Janukoviĉ, la milito reproduktis fenomenon de povkoncentriĝo ĉe la prezidantejo. La skandaloj, kiuj regule aperas, atestas korupton, kiu restas profunde enradikiĝinta (9), kvankam oni ankaŭ rimarkas ĉiam pli sisteman reagon de la kontraŭkoruptaj servoj. Ĉi lastaj sukcesis defendi sian sendependecon kontraŭ la registaro, tiel sekvante postulon de la civila socio kaj eksterlandaj donacantoj, kiuj kontribuis al ilia venko en la loka politika ludo. Ĉi-rilate, la malfermo de Ukrainujo al eksterlanda kapitalo —ĉefe usona— estas preskaŭ neevitebla, kiel klare montris la subskribo, en Majo 2025, de interkonsento kun Vaŝingtono pri ekspluatado de raraj teroj aŭ la klaŭzoj, kiujn Trump klopodas por trudi al Ukrainujo pri usona partopreno en la profitoj de estontaj investprojektoj kadre de la landa rekonstruo.
Longatempe, tiu tendenco devos malfortigi la influpovon de la regnaj magnatoj. Nu, sen reformo de la juĝa sistemo, la antaŭekzistantaj agmanieroj povos reakiri sian tutan forton, ĉar la milito favoris aperon de novaj interesgrupoj ĉirkaŭ la prezidanta kabineto, militindustria komplekso aŭ agroindustria sektoro. Ĉu proksimiĝas nova generacio de oligarkoj ?
(1) Vidu “In Conversation with Donald Trump Jr. and Omeed Malik”, 7-an de Decembro 2025, www.youtube.com
(2) Kim Barker kaj Constant Méheut, “Zelensky's government sabotaged oversight, allowing corruption to fester”, The New York Times, 5-an de Decembro 2025.
(3) “Heredanto, esplorfilmo de Hromadke” [en la ukraina], 3-an de Decembro 2020, www.youtube.com
(4) Nuntempe Dnipro, post ĝia nomŝanĝo en Majo 2016.
(5) (5) Vidu Kristen R. Ghodsee, “Antaŭ tridek jaroj, la alia granda depresio”, Le Monde diplomatique, Novembro 2024.
(6) Mikola Riabĉuk, “La dilemoj de la ukraina Faŭsto. Civila socio kaj ‘disvolviĝo de la ŝtato'” (en la ukraina), Kritika, Kievo, 2000.
(7) Tanya Kozyreva kaj Jason Leopold, “Here's how Ukraine's ousted government got away with $40 billion”, 12-an de Julio 2018, www.buzzfeednews.com
(8) La bataliono ‘Monako''. Kiel Ukrainska Pravda trovis elitajn rifuĝintojn ĉe la Lazura Marbordo” (en la ukraina), Jutuba kanalo de Ukrainska Pravda, 16-an de Aŭgusto 2022.
(9) Vidu Hélène Richard, “Malproksime de la militfronto, la ukraina socio dividita en du”, Le Monde diplomatique, Novembro 2023.
Civitana iniciato celas per reta petskribo renomi la monton Vaalserberg al Monto Zamenhof, honore al la iniciatinto de Esperanto. La monto situanta sur la tripunkto de Nederlando, Belgio kaj Germanio historie situis sur kvarpunkto pro la iama Amikejo, Neŭtrala Moresnet. La regiono estas do historie ligita al Esperanto, precipe pro la rolo de D-ro Wilhelm Molly, firmakuracisto de la zinkminejo Vieille Montagne. Esperantisto, li aktive subtenis, ke Neŭtrala Moresnet fariĝu sendependa ŝtato kun Esperanto kiel komuna lingvo. Tial UEA invitas ĉiujn simpatiantojn de internacia amikeco subskribi la petskribon kaj kontribui al ĝia diskonigo:
https://www.change.org/p/rename-vaalserberg-to-monto-zamenhof-zamenhofbe...
La petskribon iniciatis la artisto, poligloto kaj esperantisto Shabi Fiumei, membro de UEA, kun kiu aperos intervjuo en la revuo Esperanto. UEA kunlaboras kun li plurmaniere kaj subtenas la iniciaton kiel kulturan kaj informan agadon. La kunlaboro komenciĝis danke al la Estrarano de UEA pri Kulturo, Zdravka Boytcheva, kiu kaptis la informon pri la petskribo. En 2025 ŝi oficiale partoprenis en la Gebeneluksa Kongreso – mem ekzemplo de internacia kunlaboro – kaj kadre de ĝi, kun granda grupo de esperantistoj, vizitis la Muzeon Vieille Montagne.
“Tiu petskribo havas edukan kaj komunikan efikon. Ĝi atentigas pri Zamenhof, pri la internacia heredaĵo de la regiono kaj pri la daŭra aktualeco de la ideo de interkompreniĝo pere de Esperanto. Ĝi interesas turistojn kaj subtenas la lokajn komunumojn. Ĉar ĝi ankaŭ allogas ĵurnalistojn, tial gravas amase subteni ĝin”, deklaris la Prezidanto de UEA, Fernando Maia Jr.
Pri la iniciato jam aperis raporto (kun video) en la belga publika amaskomunikilo BRF (Belgischer Rundfunk). En ĝi Jan Sabri Cetinkaya, direktoro de la Muzeo Vieille Montagne en Kelmis, mem prezentas parton de sia mesaĝo en Esperanto. La raporto kaj la video (en la germana; eblas uzi aŭtomatan tradukilon) troveblas ĉe https://brf.be/regional/2042935.
“La kampanjo povos ne sukcesi ŝanĝi la nomon de la monto, sed ĝi paroligas homojn pri Esperanto, kaj tio estas jam sukceso. Estas aparte rimarkinde, ke du neesperantistoj uzas iom da Esperanto por raporti pri ĝi”, komentas la Vicprezidanto de UEA, Seán Ó Riain, respondeca pri Informado kaj komisiita gvidi la kunlaboron kun Shabi Fiumei.
Kadre de tiu kultura kaj informa aliro UEA ankaŭ konsideras subteni la starigon de memoriga Zamenhof/Esperanto-Objekto (ZEO) ĉe la monto, honore al L. L. Zamenhof, kunlabore kun Shabi Fiumei, la koncernaj municipoj kaj partneraj organizaĵoj. Tiu ampleksa subteno kongruas kun la strategio AKIRI, aparte kun la prioritato “Konsciigo” de la kampo Informado, kiu celas “garantii vastan konscion pri la realo, stato, uzo, utilo kaj potenco de Esperanto” per “fluo de fidindaj informoj al [...] amaskomunikiloj, edukistoj kaj decidfarantoj”. UEA emfazas, ke - sendepende de la fina rezulto de la renomiga propono - la iniciato jam konkrete kontribuas al pli vasta publika atento pri Esperanto, ĝiaj valoroj kaj ĝia historia kaj kultura heredaĵo.

4. Antaŭ 130 jaroj naskiĝis Henry William Holmes (Hoŭmz, 1896-1927-1986), brita armea oficisto, framasono, spiritisto kaj esperantisto, pli konata kiel Harry Holmes; la plej longtempa prezidanto de la Londona Esperanto-Klubo (1933-53), komitatano (1956-74), estrarano kaj vicprezidanto (1956-64) de UEA. Dufoje dum sia vicprezidanteco Holmes estis aganta prezidanto de UEA: ekde la morto de Giorgio Canuto ĝis la elekto de Hideo Yagi (1960-62) kaj ekde la morto de Yagi ĝis la elekto de I. Lapenna en la 49a UK (majo-aŭgusto 1964). En 1964 la komitato de UEA elektis lin Honora Prezidanto de UEA, sed post la “Hamburga Puĉo” (1974) li rezignis la honoran prezidantecon en UEA; aŭtoro de la libro “Londono vokas. Historio de la Londona Esperanto-Klubo 1903-1978” (1981).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 129-130.
4. Antaŭ 10 jaroj mortis Viktor Sergejeviĉ Sapoĵnikov (Сапожников, 1952-1980-2016), sovetunia kaj ruslanda diversprofesiulo (lignohakisto, paŝtisto, filmoprojekciisto, gardisto, eldonisto, gazeta reklam-agento), ŝakisto kaj esperantisto; kunfondinto kaj redakciano de la samizdata almanako “Sezonoj” (1984-90), kunlaboranto de “La Ondo de Esperanto”; aŭtoro de pluraj, ĉefe humuraj kaj satiraj, verkoj kaj recenzoj kaj de du libroj “Proverboj kaj sentencoj” (1990) kaj “Ljusjka Benc” (1992), tradukinto de la romano “Resurekto” de Lev Tolstoj (2000).
5. Antaŭ 45 jaroj mortis Hilda Dresen (1896-1913-1981), estona telegrafistino, tradukistino kaj esperantistino, ofte nomata “patrino de la estonaj esperantistoj”; aŭtorino de poemoj, aperintaj, interalie, en ŝia poemaro “Norda naturo” (1967); tradukintino de “Elektitaj versaĵoj” de M. Under (1929), “Horizontoj” de J. Barbarus (1931), “Estona antologio 1” (kun aliaj, 1932), “Ŝippereo” de J. Smuul (kun H. Tolve, 1968), “Kalevipoeg” de Fr. R. Kreutzwald (1975), “Estona soveta poezio” (kun aliaj, 1977), “Al abelujo ĝi flugas” de J. Liiv (1980) k. a., honora membro de UEA (1975).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 76-77.
9. Antaŭ 160 jaroj naskiĝis Charles Henri Lambert (lambér, 1866-1899-1959), franca universitata instruisto pri lingvoj kaj literaturo, dekano de la Beletra fakultato de la Diĵona universitato kaj esperantisto; aktiva propagandisto kaj instruisto de Esperanto en Francio kaj Belgio, defonda membro de la Lingva Komitato (1905-10); redaktoro de la revuo “Esperanto” dum la unua periodo, kiam ĝin eldonis Paul Berthelot (1905-06); aŭtoro de “Komercaj leteroj” (kun P. Berthelot, 1903), “Cours pratique d’Espéranto” (1905), “Vojaĝo de Uliso” (1905), “Bukedo” (eseoj, 1908).
11. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Semjon (Simeon) Naumoviĉ Podkaminer (1901-1920-1982, Подкаминер), juda sovetunia inĝeniero, altlerneja instruisto, kolonelo, socia aktivulo kaj esperantisto; movadorganizanto, sekretario de la 6a Kongreso de SAT (Leningrado, 1926), membro de CK de SEU, sekretario (1959-63) kaj vicprezidanto (1973-1978) de Mondpaca Esperanto-Movado (MEM), prezidanto de la komisiono pri internaciaj ligoj de esperantistoj ĉe la Leningrada filio de SSOD, ĉeforganizanto de la Leningrada postkongreso de UK-54 (Helsinko, 1969); estrarano, prezidiano kaj vicprezidanto de Asocio de Sovetiaj Esperantistoj (ASE, 1979-82), prezidanto de MEM-sekcio de ASE; Honora membro de UEA (1092)
23. Antaŭ 135 jaroj naskiĝis Georgij Fjodoroviĉ Deŝkin (Дешкин, 1891-1908-1967), ruslanda kaj sovetunia oficisto, poeto kaj esperantisto, aŭtoro de la poemaroj “Versaĵoj. Libro unua” (1912), “Elektitaj Versaĵoj 1909-1956” (1957) kaj “Lasta amo de poeto. Versaĵoj. Libro tria (1958-1959)” (posteume, 1997).
25. Antaŭ 160 jaroj naskiĝis Dreves Uitterdijk (ójterdejk, 1866-1898-1940), frisa nederlanda instruisto, botanikisto kaj esperantisto; aktiva propagandisto kaj instruisto de Esperanto, fondinto de la Esperanto-movado en Nederlando, aŭtoro de la unua Esperanto-lernolibro por nederlandlingvanoj (1902) kaj de aliaj lerniloj; fondinto (1902) kaj la unua redaktoro de la unua nederlanda Esperanto-gazeto “La Holanda Pioniro”, redaktoro de “Wereldtaal” (1924-28) kaj “Holanda Esperanto-Pioniro” (1925-28); tradukinto de pluraj beletraĵoj kaj aŭtoro de la riĉe ilustrita versa aventurlibro “Vojaĝoj kaj aventuroj de sinjoro Longkrurulo” (1927); membro de la Lingva Komitato de ties fondo (1905) ĝis sia morto (1940); honora membro de UEA (1937).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 287-288.
26. Antaŭ 95 jaroj naskiĝis Claude Piron (1931-1942-2008), belga, poste svisa tradukisto, psikanalizisto, psikoterapiisto, poligloto kaj esperantisto; kunfondinto kaj la unua prezidanto de Esperanto-klubo ĉe UN en Novjorko (1958), redaktoro de “Svisa Espero” (1963-66), kunfondinto (1979) kaj prezidanto de Internacia Feria Altlernejo de KCE; aŭtoro de pluraj artikoloj kaj libroj pri Esperanto kaj internacia komunikado (“Esperanto: Ĉu eŭropa aŭ azia lingvo?”, 1977; “Psikologiaj reagoj al Esperanto”, 1988; “La bona lingvo”, 1989; “Le défi des langues”, 1994 k. a; originala poemaro “Malmalice”, 1977). Grandan popularecon ĝuis liaj kvar krimromanoj en la t. n. “Ĉu-serio” (1976-82), kiuj aperis kun la pseŭdonimo Johán Valano same kiel la krimnovelaro “Ĉu rakonti novele” (1986), la priseksa krimromano “Ĉu ŝi mortu trafike” (pseŭdonimo Johán Balano, 1982) kaj, precipe, lia lingvoinstrua novelo “Gerda malaperis” (1983) multfoje represita kaj aperinta ankaŭ kiel sonlibro (2005) kaj filmo (2006). Honora membro de UEA (1998), trifoja laŭreato de la premio La Verko de la Jaro, laŭreato de la premio Onisaburo Deguĉi (1994) kaj de la OSIEK-Premio (1998).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 229-232.
27. Antaŭ 50 jaroj mortis Kálmán Kalocsay (1891-1911-1976), hungara kuracisto kaj elstara esperantisto, grave influinta la evoluon de la Esperantaj literaturo kaj lingvistiko per siaj verkoj. Konsiderata kiel la plej grava Esperanta poeto (“Mondo kaj Koro”, 1921; “Streĉita kordo”, 1931; “Rimportretoj”, 1931; “Sekretaj sonetoj”, 1932; “Izolo”, 1939, eldonita en 1977) kaj poezia tradukanto (“Infero” de Dante, tri verkoj de Ŝekspiro, poemoj de Baudelaire, Heine, Petőfi, Madách… kaj la duvoluma antologio “Tutmonda sonoro” kun liaj tradukoj el 30 lingvoj). Kunaŭtoro (kun G. Waringhien) de “Plena gramatiko de Esperanto” (1935), kiu ekde la 4a eldono aperas kiel “Plena analiza gramatiko de Esperanto” kaj de “Parnasa gvidlibro” (1932); aŭtoro de “Lingvo Stilo Formo” (1931), “La gramatika karaktero de la Esperantaj radikoj” (1938), “Vojaĝo inter la tempoj” (1966) kaj frazeologia vortaro “Domfabriko” (1975). Membro de la Lingva Komitato (1922-48) kaj de la Akademio de Esperanto (1948-76), honora membro de UEA (1937).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 150-153.
29. Antaŭ 110 jaroj naskiĝis Nguyễn Văn Kỉnh (1916-1932-1981), vjetnama sociaganto, politikisto (membro de CK de Vjetnama Laborista (nun: Komunista) Partio), diplomato (ambasadoro de DR Vjetnamio en Sovetunio, 1957-67) kaj esperantisto; en la junaĝo verkis artikolojn pri Esperanto en gazetaro kaj gvidis senpagan korespondan Esperanto-kurson, kunfondis Koĥinĉinan Esperanto-grupon (1945); gvidis la unuan Esperanto-delegacion de DR Vjetnamio en la 44a UK en Varsovio (1959) kaj kadre de kunveno de MEM, okazinta en ĉi tiu UK, iĝis membro de la Internacia Komitato de MEM; certigis tion, ke malgraŭ papermanko en Vjetnamio dum la milito aperis pluraj libroj en Esperanto, revuo “Vjetnamio Antaŭenmarŝas” kaj vjetnamiaj numeroj de “Paco”; atingis, ke en decembro 1956 estis akceptita decido pri fondo de Vjetnama Pacdefenda Esperanto-Asocio (VPEA), kiu ricevis konsiderindan ŝtatan subtenon, kaj post la reveno al Vjetnamio en 1968 iĝis prezidanto de VPEA.
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 214-215.
Aleksander Korĵenkov
Ĉi tiu listo de jubileoj kaj memordatoj por februaro 2026, kompilita de Aleksander Korĵenkov, aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/02/februaro-11/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Jubileoj kaj memordatoj en februaro 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

Civitana iniciato celas per reta petskribo renomi la monton Vaalserberg al Monto Zamenhof, honore al la iniciatinto de Esperanto. La monto situanta sur la tripunkto de Nederlando, Belgio kaj Germanio historie situis sur kvarpunkto pro la iama Amikejo, Neŭtrala Moresnet. La regiono estas do historie ligita al Esperanto, precipe pro la rolo de D-ro Wilhelm Molly, firmakuracisto de la zinkminejo Vieille Montagne. Esperantisto, li aktive subtenis, ke Neŭtrala Moresnet fariĝu sendependa ŝtato kun Esperanto kiel komuna lingvo.
Tial UEA invitas ĉiujn simpatiantojn de internacia amikeco subskribi la petskribon kaj kontribui al ĝia diskonigo:
https://www.change.org/p/rename-vaalserberg-to-monto-zamenhof-zamenhofberg-mont-zamenhof
La petskribon iniciatis la artisto, poligloto kaj esperantisto Shabi Fiumei, membro de UEA, kun kiu aperos intervjuo en la revuo Esperanto. UEA kunlaboras kun li plurmaniere kaj subtenas la iniciaton kiel kulturan kaj informan agadon. La kunlaboro komenciĝis danke al la Estrarano de UEA pri Kulturo, Zdravka Boytcheva, kiu kaptis la informon pri la petskribo. En 2025 ŝi oficiale partoprenis en la Gebeneluksa Kongreso – mem ekzemplo de internacia kunlaboro – kaj kadre de ĝi, kun granda grupo de esperantistoj, vizitis la Muzeon Vieille Montagne.
“Tiu petskribo havas edukan kaj komunikan efikon. Ĝi atentigas pri Zamenhof, pri la internacia heredaĵo de la regiono kaj pri la daŭra aktualeco de la ideo de interkompreniĝo pere de Esperanto. Ĝi interesas turistojn kaj subtenas la lokajn komunumojn. Ĉar ĝi ankaŭ allogas ĵurnalistojn, tial gravas amase subteni ĝin”, – deklaris la Prezidanto de UEA, Fernando Maia Jr.
Pri la iniciato jam aperis raporto (kun video) en la belga publika amaskomunikilo BRF (Belgischer Rundfunk). En ĝi Jan Sabri Cetinkaya, direktoro de la Muzeo Vieille Montagne en Kelmis, mem prezentas parton de sia mesaĝo en Esperanto. La raporto kaj la video (en la germana; eblas uzi aŭtomatan tradukilon) troveblas ĉe https://brf.be/regional/2042935.
“La kampanjo povos ne sukcesi ŝanĝi la nomon de la monto, sed ĝi paroligas homojn pri Esperanto, kaj tio estas jam sukceso. Estas aparte rimarkinde, ke du neesperantistoj uzas iom da Esperanto por raporti pri ĝi”, – komentas la Vicprezidanto de UEA, Seán Ó Riain, respondeca pri Informado kaj komisiita gvidi la kunlaboron kun Shabi Fiumei.
Kadre de tiu kultura kaj informa aliro UEA ankaŭ konsideras subteni la starigon de memoriga Zamenhof/Esperanto-Objekto (ZEO) ĉe la monto, honore al L. L. Zamenhof, kunlabore kun Shabi Fiumei, la koncernaj municipoj kaj partneraj organizaĵoj. Tiu ampleksa subteno kongruas kun la strategio AKIRI, aparte kun la prioritato “Konsciigo” de la kampo Informado, kiu celas “garantii vastan konscion pri la realo, stato, uzo, utilo kaj potenco de Esperanto” per “fluo de fidindaj informoj al […] amaskomunikiloj, edukistoj kaj decidfarantoj”. UEA emfazas, ke – sendepende de la fina rezulto de la renomiga propono – la iniciato jam konkrete kontribuas al pli vasta publika atento pri Esperanto, ĝiaj valoroj kaj ĝia historia kaj kultura heredaĵo.
Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №128.
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post UEA subtenas la iniciaton “Monto Zamenhof” appeared first on La Ondo de Esperanto.
Dekstremaj sudkoreaj junaj viroj tendencas esti pordemokratiaj sed kontraŭfeministaj
Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Aktivuloj de “Ordinaraj Viroj Agante” okazigis gazetaran konferencon en Seulo en 2022 por kontraŭstari genrobazatan malampolitikon. Bildo afable provizita de Feminism With Him. Uzata kun permeso.
Estas malfacile precize difini, kion signifas “konservativa” aŭ “dekstrema popolismo”, ĉar la limoj inter tiuj nocioj malklariĝis kaj interplektiĝis kun aliaj terminoj kiel “ekstremdekstro” aŭ “alt-dekstro”. Tiuj terminoj ankaŭ varias laŭ regiono kaj historia kunteksto. Krome, estas preskaŭ neeble enkategoriigi virojn troviĝantaj en siaj dudekaj kaj tridekaj jaroj en unu solan ideologian etikedon.
Malgraŭ tiu ambigueco, multaj studoj [ko] montris, ke sudkoreaj junuliĉoj (junaj viroj) inter 18 kaj 29 jarojn aĝaj sendube ŝoviĝis dekstren pli ol ajna alia tutmonda demografia grupo. Iuj eĉ moviĝis al la ekstremdekstro, subtenante programojn inkluzivantajn kontraŭfeminismajn kaj kontraŭredistribuajn politikojn, rezultante en unu el la plej vastaj ideologiaj breĉoj inter junuliĉoj kaj junulinoj en la mondo.
Post la antaŭtempa prezidenta baloto en junio 2025, balotenketo [ko] estis farita de loka esplorfirmao Hankook Research kaj la novaĵmagazino Sisa In, kunlabore kun akademiaj fakuloj. Pli ol 2 000 balotantoj en la aĝo de 18 jaroj aŭ pli respondis ĝis 239 demandarojn pri post-elektaj voĉdonaj preferoj kaj siaj vidpunktoj pri demokratio, ekonomio kaj sociaj temoj.
La rezultoj klare montris, ke sudkoreaj junaj viroj estis pli konservativaj ol aliaj grupoj, precipe rilate feminismon, redistribuajn politikojn, kaj sintenojn al migrantoj kaj rifuĝintoj, laŭ John Kuk, profesoro pri politikaj studoj ĉe la Ŝtata Universitato de Miĉigano, kiu helpis ellabori la demandarojn.
Ekzemple, responde al la demando “Ĉu vi konsentas kun genra kvotsistemo por altaj publikaj postenoj?”, 71 procentoj de viroj inter 18 kaj 29 jarojn aĝaj diris, ke ili forte aŭ modere malkonsentas, dum 63 procentoj de ties samaĝulinoj inaj forte aŭ modere konsentis.
Responde al la deklaro “Necesas movado, kiu honoras virecon kaj pledas por la rajtoj de viroj”, 47 procentoj de viroj en aĝo de 18-29 jaroj diris, ke ili forte aŭ modere konsentas, dum 53 procentoj de viroj en ties 30-aj jaroj diris la samon. Kompare, 68 procentoj kaj 72 procentoj de iliaj samaĝulinoj, respektive, forte aŭ modere malkonsentis kun la deklaro.

Junaj koreaj viroj kaj virinoj esprimas rimarkinde malsamajn vidpunktojn pri genra egaleco.
Tamen, evidentiĝis ankaŭ, ke la plimulto de koreaj junuliĉoj restas engaĝitaj al demokratio kaj ne akceptas aŭtoritatismajn vidpunktojn aŭ konspirajn teoriojn disvastigitajn de ekstremdekstraj popolistoj, aldonis Kuk.
Ekzemple, responde al la deklaro, “Ĉar liberala demokratio en Koreio estas en krizo, eble estus permesinde uzi forton por savi ĝin,” 61 procentoj de viroj en aĝo de 18-29 jaroj forte aŭ modere malkonsentis. Rilate al la deklaro, “Ĉu vi suspektas, ke la voĉdonado en ĉi tiu prezidenta elekto estis manipulita por profitigi specifan kandidaton?” 52 procentoj de viroj en aĝo de 18-29 jaroj kaj 62 procentoj de viroj en ties 30-aj jaroj, respektive, forte aŭ modere malkonsentis.
La prezidenta elekto de la pasinta junio konfirmis la ŝoviĝon de junaj viroj dekstren. La antaŭtempa elekto okazis post la akuzo kaj forigo de la antaŭa prezidanto Yoon Suk Yeol [en]. Rezulte, la plimulto de la voĉoj [ko] (37,2 procentoj) de viroj en aĝo de 18 ĝis 29 jaroj iris al Lee Jun-seok, kandidato kiu disiĝis de Yoon fondante sian propran konservativan partion, la Reforman Partion. Ilia dua elekto (36,9 procentoj) estis kandidato de la reganta konservativa partio, al kiu apartenis la antaŭa akuzita prezidento Yoon.
Aliflanke, ĉirkaŭ 58 procentoj de iliaj samaĝulinoj voĉdonis por Lee Jae-myung, de la Demokrata Partio. Aldone, preskaŭ ses procentoj de virinoj en ties 20-aj jaroj subtenis la kandidaton de la Demokrata Laborista Partio, Kwon Young-kook, eĉ se lia totala tutlanda voĉdonatingo estis malpli ol 1 procento.
Ĉi tiu tendenco venas el fora pasinteco. Jam en 2014, la ĵurnalo The Financial Times raportis, ke Sud-Koreio havas unu el la plej ekstremaj genraj dispolusiĝoj en la mondo, grandparte pro la signifa dekstrenkliniĝo de junuliĉoj kompare kun aliaj riĉaj landoj, inkluzive de Usono, Germanio kaj Britio.
Oni do povas demandi, kio kaŝiĝas malantaŭ la ekstrema diverĝo inter koreaj junuliĉoj. Unu nediskutebla faktoro, kiu unuigas multajn el ili, estas kontraŭfeminisma sento. Por ili estis elpensita la termino “Idaenam” (이대남), mallongigo kiu laŭvorte signifas virojn en ties 20-aj jaroj.
Ekde la 1950-aj jaroj, sudkoreaj feministoj batalas por egalaj ŝancoj por virinoj en politiko, edukado kaj plu. La plej lasta ondo de feminisma aktivismo, gvidata ĉefe de jarmilulinoj kaj Gen-Z-inoj, akiris forton ĉirkaŭ 2016, post kiam viro mortigis 23-jaran virinon [ko] en publika necesejo proksime de la metrostacio Gangnam. La murdinto intence celis virinon, ĉar li poste atestis ke “virinoj kutime ignoris min”.
La feminicido ekigis ondon de virinoj kiuj sin elmontris por funebri kaj esprimi kondolencon, same kiel kolektivan koleron kaj kreskon de feminisma aktivismo [en]. Samtempe, ĝi instigis multajn junajn virojn esprimi sian rankoron kaj kontraŭargumenti, ke la murdo ne estis feminicido, sed krimo fare de viro kun mensa malsano.
Anstataŭ partopreni publikajn diskutojn pri la profunde enradikiĝinta patriarkeco, struktura diskriminacio kaj mizogineco de la lando, kaj la perforto kontraŭ virinoj, la debatoj pri feminismaj temoj reduktiĝis al simpla kadro “iĉoj kontraŭ inoj” aŭ “ni kontraŭ ili”.
En Zoom-intervjuo kun Global Voices, Lee Han, kunfondinto kaj aktivulo de “Feminismo kun li” (“Feminism with Him” en la angla versio [en]), korea neprofitcela organizo kiu instruas feminismon al viroj, diris:
실제로 [젊은 남성]들이 안티페미니즘이라고 하지만 그들이 페미니즘을 제대로 알고 안티하나? 그냥 막연한 기존의 남성성 혹은 가부장제로의 회기를 원하는 마음 혹은 회기까지도 아니고 그냥 변화를 두려워하는 마음일 것 같다.
Fakte, [junaj viroj] diras, ke ili estas kontraŭfeminismaj, sed ĉu ili vere komprenas feminismon antaŭ ol kontraŭi ĝin? Mi pensas, ke pli verŝajne ili simple havas nebulan deziron reveni al tradicia vireco aŭ la patriarka sistemo, aŭ eble eĉ ne deziron reveni, sed simple timon de la ŝanĝo mem.
Jang Jaeuk, 22-jara iĉa universitata studento, kundividis la observon de Lee dum telefona intervjuo kun Global Voices:
남성 커뮤니티에서 여성혐오는 자기 발전을 막는다고 여성을 타겟하지만, 언제든지 다른 약자를 타겟하면 할수도 있다.
En vire dominataj retkomunumoj, virinoj fariĝas la celo de mizogineco, ĉar ili estas perceptataj kiel obstaklo al ilia sukceso, sed tiu malamikeco povus same facile direktiĝi al alia marĝenigita grupo.
Jang ankaŭ atentigis, ke anonimaj retforumoj nutris kulturon en kiu evidentaj mizoginaj, rasistaj kaj seksismaj ŝercoj kaj komentoj estas normaligitaj, tiel ke eĉ bazlernejanoj konsumas ilin kiel nur plian ordinaran memeon.
Krome, junaj viroj kutime interŝanĝas spritaĵojn kaj informojn en anonimaj retforumoj kiel “Ilbe” kaj “FM Korea”, kiuj fine transformiĝis en korean “masklosferon” [angle “manosphere”, NdlT], spacon kiu havas percepteblan influon sur politikistojn kaj politikfaradon en la lando.
Ekzemple, celante la kontraŭfeminisman senton de junaj iĉaj balotantoj, eksa prezidento Yoon fifame deklaris [ko]: “Struktura seksismo ne plu ekzistas”, kaj gajnis la prezidentecon en 2022 kun ĉefa kampanja promeso aboli la Ministerion pri Genra Egaleco kaj Familio.
Lee klarigas, kial junaj virinoj, kiuj estas same elmetitaj al la reta eĥo-ĉambro, ne nepre ŝoviĝis dekstren:
여성들 같은 경우에는 페미니즘이라는 언어를 찾았다. 내가 힘든 이유가 노력을 하지 않았거나 능력이 부족해서 만이 아니라 사회적으로 여성들에게 성별 임금격차나 육아에 대한 부담이나 돌봄에 대한 것들이 굉장히 강력하기 때문이야, 그래서 이는 구조적인 문제로 풀어 나가야 돼 라는 것들을 [페미니즘을 통해] 알게 함으로서 새로운 방향성을 제시했는데, …
남성들에게는 이런게 전혀 제시되지 않았고 ‘그냥 노오력해야되, … , 다 그거 노력해야 되는건데 안된거는 너가 루저인거지’ [이런 메시지만 받았다.] 이런 상황에서 그것의 대안으로, 오히려 이것이 불가능한데, 기존의 가부장처럼 남성을 선망하게 만드는 사회, 그건 남성들을 파편화하게 만들고 불안하게 만들 수 밖에 없는데 … 그래서 저는 페미니즘의 해결책이 필요하다고 말한다.
Por junaj virinoj mi trovis lingvon nomatan feminismo. Mi ekkomprenas, ke mi baraktas ne simple ĉar mi ne penas sufiĉe aŭ mankas al mi kapablo, sed ĉar ekzistas fortaj sociaj faktoroj kiel la salajra breĉo inter genroj kaj la peza ŝarĝo de infanzorgado kaj aliaj prizorgaj respondecoj trudataj al virinoj. [Per feminismo] mi rekonis tiujn kiel strukturajn problemojn, kiujn oni devas trakti kolektive, kaj mi povis proponi novan direkton.
Sed por viroj, nenio simila estis iam proponita. La sola mesaĝo, kiun ili ricevis, estis: “Vi simple devas labori pli forte… se vi malsukcesas, estas ĉar vi ne sufiĉe klopodis kaj vi estas fiaskulo.” En tia medio, kio estas proponata al ili kiel alternativo estas, ke la socio ankoraŭ instigas virojn aspiri esti kiel la malnovaj patriarkaj figuroj, kvankam tio ne plu eblas. Mi kredas, ke tio fragmentigas virojn kaj neeviteble igas ilin anksiaj. … Tial mi argumentas, ke ni bezonas feminisman solvon.
Alia latenta faktoro malantaŭ la malkaŝa malamikeco de multaj Gen-Z-viroj kontraŭ marĝenigitaj grupoj kaj redistribuaj politikoj rilatas al meritokratio.
Meritokratio gloras la gajnitan avantaĝon kaj pretendas transformi la eliton por adaptiĝi al demokratia epoko, esence rehonorigante la ideon mem de hierarkio, laŭ Daniel Markovitz, profesoro ĉe la Jura Fakultato de Yale (Usono), en sia libro de 2019, “The Meritocracy Trap” (“La kaptilo de meritokratio”).
La libro argumentas, ke merito en la hodiaŭa meritokratia sistemo maskas elitajn privilegiojn kiel “juste gajnitajn” rezultojn de individua laborego, dum ĝi intence ignoras strukturan malegalecon. Kaj tio estas eĉ pli vera en Sud-Koreio ol en Usono aŭ aliaj evoluintaj landoj.
De antaŭlerneja kaj baz-mezlerneja edukado ĝis la universitata eniro, normigitaj testoj dominas la akceptadojn kaj dungajn decidojn en la lando, kreante mallarĝan mezuron de merito, kiu determinas aliron al universitatoj, entreprenaj laborpostenoj, kaj profesiaj aŭ publikaj pozicioj en kampoj kiel juro, edukado, amaskomunikiloj kaj ŝtatservo.
Meritokratio ankaŭ estas legitimita en la korea Konstitucio, kiu deklaras: “Ĉiuj civitanoj rajtas ricevi egalan edukadon laŭ siaj kapabloj.”
Por privata edukado, koreaj familioj de infanĝardeno ĝis 12-a klaso elspezis entute 29,2 duilionojn da ŭonoj (ĉirkaŭ 20 miliardojn da usonaj dolaroj) en 2024, la plej altan sumon iam registritan malgraŭ la malkreskanta nombro da infanoj [en] en la lando, laŭ la Ministerio pri Datumoj kaj Statistiko. Ekde 2007, elspezoj por privata edukado kreskis je ĉirkaŭ 46 procentoj. Averaĝe, familioj elspezas ĉirkaŭ 5,7 milionojn da ŭonoj (ĉirkaŭ 3 900 usonajn dolarojn) por infano ĉiujare, kio kreas grandegan financan ŝarĝon sur familiojn tra ĉiuj enspezniveloj, kvankam la ŝarĝo estas aparte peza por hejmoj kun pli malaltaj enspezoj.
La sekvaj statistikoj helpas klarigi, kial koreaj familioj, sendepende de sia enspeznivelo, obsede investas en la privata edukado de siaj infanoj: eniri prestiĝajn antaŭuniversitatajn lernejojn kaj diplomiĝi ĉe la tri plej bonaj universitatoj garantias pintajn postenojn en ĉiuj kampoj de la socio.
Preskaŭ 63 procentoj de la juĝistaj postenoj (enkalkulante nur juĝistojn) estas okupataj de diplomiĝintoj de la tiel nomataj SKY-universitatoj [ko] (Seula Nacia Universitato, Korea Universitato kaj Yonsei-Universitato) laŭ datumoj de 2018–2021 [ko] provizitaj de la Supera Kortumo de Koreio. Triono de la membroj de la Nacia Asembleo estas SKY-eksstudento, laŭ datumoj de 2018–2020 [ko] analizitaj de loka gazeto Hankyung. Kaj preskaŭ duono de la entreprenaj ĉefgvidantoj (CEO) de la 500 plej grandaj landaj kompanioj laŭ merkata kapitalo estas SKY-diplomiĝintoj, laŭ datumoj publikigitaj ĉi-jare de CEO Score [en], loka datumanaliza firmao.
Park Kwonil, ĵurnalisto kaj aŭtoro de la libro “Korea meritokratio” (en la angla versio “Korean Meritocracy” [en]), diskutas la obsedon de koreoj pri “justeco” kaj merito, notante, ke tio ne estas nur trajto de la hodiaŭaj junuloj, sed profunde enradikiĝinta emo en la korea socio. Park skribis:
한국인은 불평등에 분노하는게 아니라 불공정에 분노한다. … 또한 특권의 불평등에 분노해 그것을 없애려는 게 아니라 특권에 접근할 기회의 불평등에 분노하며 특권은 그대로 유지하려 한다.
Koreoj ne koleras kontraŭ malegaleco, sed kontraŭ maljusteco. … Krome, ili ne indignas kontraŭ la malegaleco de privilegio kaj ne celas forigi ĝin, sed kontraŭ la malegala aliro al privilegio kaj volas konservi la privilegion mem.
Junaj koreoj alfrontas disonancon inter la demokratiaj valoroj instruitaj en lernejoj kaj la regantaj normoj de la socio, kio igas ilin pli emaj al malfido kaj cinikismo rilate al la hipokriteco de la pli maljuna generacio, Park aldonis en retpoŝta intervjuo.
Li asertas, ke la rigida kredo de junaj koreoj je meritokratio (“hiper-meritokratio”, kiel li nomas ĝin) pravigas diskriminacion kaj malestimon al la malpli kapablaj.
La hiper-meritokratia aŭ “ĉiu por si” etiko, ĝenerala inter koreoj, precipe viroj, speguliĝas en enketo de enketo de enketo de Hankook Research [ko], kiu montras kreskantan subtenon al kontraŭredistribuaj politikoj.
La respondintoj estis petitaj elekti, kun kiu el du asertoj ili pli konsentas: “Individuoj devus preni pli da respondeco pri sia propra bonfarto” aŭ “La registaro devus preni pli da respondeco pri la bonfarto de civitanoj”. Inter viroj en siaj dudekaj jaroj, pli ol duono (54 procentoj) subtenis individuan respondecon pri ŝtata bonfarto, kio igis ilin la sola aĝo-seksa grupo, kiu faris tion. Kompare, 73 procentoj da virinoj en siaj dudekaj jaroj preferis socian bonfarton super individua respondeco.
Koncerne la nunan politikon pri kvoto por handikapuloj por registaraj kaj publikaj postenoj, nur ĉirkaŭ 47 procentoj de viroj en siaj dudekaj kaj tridekaj jaroj subtenis ĝin, igante ilin la malplej subtena grupo inter ĉiuj demografiaj grupoj. La opozicio inter viroj estis preskaŭ same alta, je 33 procentoj por tiuj en siaj dudekaj jaroj kaj 47 procentoj por tiuj en siaj tridekaj jaroj. Kontraste, 71 procentoj de virinoj en siaj dudekaj jaroj kaj 68 procentoj de virinoj en siaj tridekaj jaroj subtenis la kvotosistemon.
Laŭgrade meritokratio fariĝis nediskutebla socia kredo, ĝi instigis kulturon de neformala malamo esprimita per spritaĵoj, ŝercado aŭ distro, aldonis Park.
Sociekonomia aŭ merit-bazita malamparolado profunde enradikiĝis inter junuloj en retforumoj dum la lastaj jaroj. Tiuj ĉi homoj ofte montras intensan malamikecon kontraŭ kompensa agado aŭ politikoj celantaj subteni marĝenigitajn grupojn, argumentante, ke helpi tiujn “senkapablulojn” egalas al inversa diskriminacio aŭ parazita avantaĝo.
Oh Eunchan, 24-jara studento ĉe Korea Universitato, diris al Global Voices, ke li atestis hiper-meritokratian kulturon inter siaj kolegoj en la kampuso:
[동기 학생들이] 블라인드 채용을 차별이라고 느낀다. … 요즘은 명문대학교 졸업생들도 취업이 잘 안되고 예전에 비해서 기득권 재생산이 어려워진 기반인데, 본인들의 학벌 마저 못누리게 하면 반감이 강하다.
[Miaj kunstudantoj] opinias, ke blinda dungado estas diskriminacia … Nuntempe, eĉ diplomiĝintoj de prestiĝaj universitatoj baraktas por trovi laborpostenojn, kaj estas pli malfacile reprodukti proprajn interesojn ol en la pasinteco, do ili sentas fortan indignon se oni rifuzas al ili la avantaĝojn de sia propra akademia fono.
Oh ofte vidis samklasanojn en sia universitato disdegni tiujn de la Sejong-kampuso, kie enirnotoj estas pli malaltaj, kaj provi distancigi sin de ili.
Jang, la 22-jarulo kiu studas ĉe la Universitato Hankuk pri Fremdaj Studoj, konfirmis ĉi tiun observon, elstarigante la senbridan meritokratian diskriminacion kaj malamikecon. Li rimarkas, ke en la kampuso tre oftas aŭdi konversaciojn mokantajn aŭ malestimantajn marĝenigitajn grupojn — handikapulojn, virinojn, migrantojn — sen ajna kritika memreflekto inter la studentoj mem:
학내에서 보자면 전장연-, 여성-, 중국 비하 발언을 단지 한두 사람이 아니라 여러명의 대화에서 들을 수 있다.
Sur la kampuso, oni povas aŭdi malestimajn rimarkojn pri la Jeonjangyeon [la organizaĵo de solidareco kontraŭ diskriminacio de handikapuloj, aŭ SADD], virinoj kaj ĉinoj [migrantoj] ne nur flanke de unu aŭ du homoj, sed en multaj konversacioj.
Ekde 2021, loka aktivista grupo por rajtoj de handikapuloj nomata Solidareco Kontraŭ Diskriminacio de Handikapuloj (SADD laŭ la angla siglo) okazigas serion da protestoj por la rajtoj pri moviĝeblo de homoj kun handikapoj. Unu el iliaj plej konataj agoj implikis membrojn de SADD en rulseĝoj provantajn samtempe eniri metrovagonaron dum la matena pinthoro, kaŭzante prokrastojn kaj ĝenojn por tagaj vojaĝantoj. Tamen, anstataŭ eniri intertraktadojn kun la aktivuloj por diskuti manierojn plibonigi la senbarieran metrosistemon de la urbo, la urbestro de Seulo konstante utiligis policajn fortojn por forigi la manifestaciantojn kaj eĉ procesis kontraŭ la aktivuloj pro iliaj “kontraŭleĝaj” agadoj.
Sed plej frapis la negativa reago, eĉ malestimo, al la protestoj de SADD fare de multaj seulanoj. Hankook Research faris apartan enketon en 2022 por taksi la opiniojn de civitanoj pri la protestoj. La enketo demandis: “Kiel vi taksas la manieron, laŭ kiu SADD kondukis la proteston?” Duono de la respondintoj forte aŭ modere konsentis kun la aserto: “Eĉ se ilia postulo estas tute legitima, mi tute ne povas kompreni ĝin, ĉar ĝi kaŭzis ĝenon al aliaj”.
Lee de “Feminismo kun li” asertas, ke ĉi tiu malamo al vundeblaj grupoj estas ligita al hegemonia vireco, kiun politikistoj aŭ influantoj transprenas por akiri popularan subtenon:
백래쉬나 안티페미니즘의 목소리를 교실에서나 교육 현장에서 내는 경우는 그렇게 흔하지 않다. 그런데 정치인이나 인플루언서들이 뻔뻔하게 그런 이야기들을 화면에서 아니면 공적인 영역에서 자꾸 떠들어댈 때 현장에서 백래쉬가 거세고 적나라하게 드러나는 것을 느꼈다…. 기존 남성성과 캐피탈리즘의 결탁 [배경에서], 기존에서 이야기하던 ‘일단은 너가 성공해’ 라는 이전에 있었던 남성성이 오히려 견고해졌지 이를 브레이크 될 수 있었던 계기가 없었다.
Ne estas tiel ofte aŭdi voĉojn de kontraŭreago aŭ kontraŭfeminismo en la klasĉambro aŭ edukaj medioj. Tamen, kiam politikistoj kaj influantoj senhonte daŭre parolas pri tiaj aferoj sur ekrano aŭ en la publika sfero, mi sentis kontraŭreagon intensan kaj evidentan surloke… En la kunteksto de hegemonia vireco kaj kapitalismo, la tradicia pensmaniero pri “unue kaj ĉefe, vi devas sukcesi” neniam estis vere haltigita kaj anstataŭe ĝi nur fariĝis pli solida.
De longa tempo la homoj kredas, ke medicino ne estas nur scienco, sed scienco miksita kun arto kaj eble... kun iom da magio. Ekde la dudeka jarcento, la scienco gajnis pli grandan rolon en ĝi, kaj medicino iom post iom forlasis superstiĉojn kaj konstruiĝis sur objektivaj evidentaĵoj. Sed oni ĉiam rekonas, ke inertaj substancoj povas kaŭzi ian eventualan rezulton al la sanstato de pacientoj, danke al la tiel nomata “placebo-efiko”. Oni konsideras ĝin psika fenomeno.
Antaŭ ne longa tempo, nova esploro en israela universitato ĵetis pli da lumo sur tiun kuriozan fenomenon. La studaĵo estis publikigita en la prestiĝa faka revuo Nature Medicine. Oni trovis novan ligon inter la placebo-efiko kaj la funkciado de la imunologia sistemo. Oni trovis, ke konscia aktivigo de la sistemo de rekompenco de la cerbo, kiu produktas dopaminon, intime rilatas al pli granda produktado de antikorpoj post hepatito-B-vakcino.
Por tio, oni arigis 85 volontulojn, kaj monitoris ilin per magneta resonanco. Oni dividis ilin en tri grupojn: unu estis eksperimenta grupo trejnita por aktivigi la sistemon de rekompenco; dua estis aktiva kontrol-grupo trejnita por aktivigi aliajn regionojn de la cerbo, ne ligitajn al rekompenco; kaj estis tria grupo, sen ia mensa trejnado.
La esploristoj uzis specialan teknikon, en kiu partoprenantoj lernis pliigi aŭ malpliigi sian propran cerban aktivecon, memvole. En la unua grupo, la partoprenantoj akompanis, en reala tempo, sian cerban aktivecon, montratan sur ekrano. Ili pligrandigis la cerban aktivecon per pozitivaj kaj optimismaj pensoj. Proceso, kiu normale okazas nekonscie, ĉi tie estis tute konscia.
Post la testoj pri la mensotrejnado, ĉiuj pacientoj ricevis dozon de vakcino kontraŭ helpatito B. Post kelkaj semajnoj, oni kolektis sangon kaj mezuris la kvanton da antikorpoj de ĉiuj volontuloj. La pacientoj, kiuj sukcesis aktivigi sian cerbon rilate rekompencon produktis pli grandan kvanton da antikorpoj: la kapablo aktivigi la sistemon de rekompenco havis pozitivan influon je la imunologia sistemo, okaze de apliko de la vakcino.
Sentoj de espero ne estas nur io abstrakta, sed stimulo al la konkretaj biologiaj defendofunkcioj de la korpo. Sekve, la tiel nomata placebo-efiko estas pli ol simpla sugestio. Same funkcias la sinteno de la kuracistoj kaj aliaj medicinistoj, kiam ili pozitive interagas kun siaj pacientoj. Ne temas pri falsaj promesoj aŭ iluziaj kuraĝigoj, sed pri sinceraj, realaj optimismo kaj pozitiveco.
Vortoj kaj sintenoj de medicinistoj povas funkcii kiel medikamentoj.
Lubumbaŝo estas la dua urbo laŭ grandeco en Demokratia Respubliko Kongo kaj centro de la regiona mineja industrio. En tiu milionurbo UEA nun planas funkciigi lernejan projekton por profundigi sian kunlaboron kun Unesko. ”Esperanto estu ne nur instruata, sed ankaŭ uzata”, rakontas Espoir Ngoma Kasati, kiu kunordigos la projekton surloke.
Espoir Ngoma Kasati surloke en Lubumbaŝo respondecos pri la nova afrika lerneja projekto de UEA. Foto: T. Thielemans, CC BY 3.0, Espoir Ngoma Kasati.La komitato de UEA nun voĉdonas pri lerneja projekto en Lubumbaŝo en Demokratia Respubliko Kongo, kiu celas intensigi la kunlaboron de UEA kun Unesko. La projekton surloke prizorgos komitatano Espoir Ngoma Kasati, kiu konsentis rakonti al Libera Folio pri la planoj.
La ideo de la projekto laŭ li venas de prezidanto Fernando Maia kaj rekte ligiĝas al la nova strategia plano de la asocio, konata kiel Akiri.
– Dum la lastaj jaroj UEA pli kaj pli klare esprimis la intencon ne nur reprezenti Esperanton ĉe Unesko, sed ankaŭ aktive aliĝi al ĝiaj agadoj laŭ komunaj valoroj kaj celoj, precize troveblaj en Akiri, kiel interkompreniĝo kaj paco, mondcivitaneco, kultura kaj lingva diverseco, daŭripova evoluigo kaj solidareco, rakontas Espoir Ngoma Kasati.
En Lubumbaŝo troviĝas kvin oficialaj Unesko-asociitaj lernejoj, kiuj estas la unua celgrupo de la projekto.
– Samtempe ni ankaŭ konsideras aliajn lernejojn kiel alternativojn, kaj pretas subteni ilin fariĝi asociitaj lernejoj de Unesko. La projekto en Lubumbaŝo estas konceptita kiel provprojekto, kiu spegulas plurajn kernajn kampojn de Akiri — precipe Informado, Rilatoj kaj Instruado, realigeblaj laŭ ties altnivelaj celoj.
Agado en Afriko estas strategia prioritato de la nuna prezidanto, kaj la celo estas evoluigi tie ne izolitajn iniciatojn, sed tutan aron da agadoj, inter kiuj la lerneja projekto estas nur la unua, Espoir Ngoma Kasati diras. La estraro de UEA konfirmis lin kiel projekt-komisiiton.
– Laŭ la prezidanto mi estis elektita pro mia instruista sperto, mia loka scio kaj mia kapablo konkrete efektivigi la strategion ellaboritan por UEA. Mi povas konfirmi, ke multaj instruistoj en la urbo serĉas novajn, praktikajn ilojn por internacia kunlaboro kaj interkultura edukado, sed ofte mankas al ili atingeblaj rimedoj.
La plano estas, ke la projekto en Lubumbaŝo daŭru ĝis junio 2028, kaj UEA pagos al la komisiito rekompencon de 200 eŭroj monate. La mono laŭ la estraro venas de tiucela privata donaco, disponigita de anonima mecenato.
Komitatano de UEA ne rajtas esti samtempe salajrata oficisto. Tamen la komitato povas asigni al komitatano kompenson por speciala tasko, kies plenumo postulas grandan tempoinveston.
Ĝuste pro tio la projekto bezonas aprobon de la komitato, kvankam la mon-elspezo ne estas tre granda. Laŭ la estraro la aranĝo sekvas la statuton de la asocio, la financa risko estas minimuma kaj la strategia utilo tre signifa.
Krom kun la lernejoj, UEA jam havas kontaktojn kun pluraj universitatoj en Lubumbaŝo, kiuj montras favoran sintenon al Esperanto, Espoir Ngoma Kasati rakontas.
– En kelkaj kazoj jam estis esprimita preteco atingi interkonsenton por komenci instruadon. Tion ni komencis post surloka vizito de la UEA-estrarano François Lo Jacomo en februaro 2025.
La projekto laŭplane komenciĝos per informaj renkontiĝoj, kursoj kaj volontulaj kluboj, por ke la lernejoj mem povu sperti la utilon.
– La ideo estas enkonduki Esperanton ne simple kiel novan instruobjekton, sed kiel transversan edukilon ligitan al tri kampoj: mondcivitaneca edukado, edukado por daŭripova evoluigo kaj interkultura kaj heredaĵa lernado. Konkrete tio signifas, ke Esperanto estu ne nur instruata, sed ankaŭ uzata: en lernejaj kluboj, en komunaj projektoj en kaj inter lernejoj, kiel reala komunika ilo por interŝanĝoj kun aliaj lernejoj en aŭ ekster Afriko, kiel parto de instruista trejnado laŭ la celoj de la Unesko-reto kaj aliaj.
Kadre de tiu projekto Espoir Ngoma Kasati jam tradukis al Esperanto la oficialan strategian kadron de la reto de Asociitaj Lernejoj, kiu laŭplane estos publikigita paralele al tiuj en naciaj lingvoj.
– Mi tradukas ankaŭ aliajn dokumentojn ligitajn al Unesko kaj al la projekto. Tiuj tradukaĵoj estos plia konkreta liveraĵo de ĉi tiu iniciato. Tiel ni povos montri, ke Esperanto estas ne nur lingvo, sed praktika ilo por reala internacia kunlaboro kaj por disvolvo de mondcivitaneca konscio inter instruistoj kaj junuloj, kreskigante la konscion pri Esperanto kaj la motivoj kaj celoj de UEA kaj nia movado.
Ĉu ĉiuj ĉinaj esperantistoj lernis malĝustan elparolon de Esperanto? Ĉu ĉinoj mem elpensis regulon, laŭ kiu la malo de ami estas mal-ami, kaj ne ma-lami? Subite kvazaŭ la ĉielo falis sur la Esperanto-instruistojn en Ĉinio, kiam la Akademio donis konsilon pri la afero, skribas Liu Xiaozhe en sia vidpunkta artikolo.
En ĉinaj lernolibroj oni detale instruas, kiel elparoli ”mal-amiko” kaj similajn vortojn.La ĉina Esperanto-movado estas grava parto de la monda Esperanto-movado. Tamen lastatempe grava krizo pri lingvaj reguloj de Esperanto atakas ĉinajn esperantistojn.
Imagu, ke subite vi trovas, ke eraraj estas Esperantaj lingvaj reguloj, kiujn vi ne nur mem lernis, sed ankaŭ instruis al lernantoj dum pli ol kvardek jaroj! Tio certe estas granda bato aŭ eĉ katastrofo, kiun spertas mi kaj aliaj ĉinaj esperantistoj. Angulo de la ĉielo falas antaŭ ni.
La fendo en la ĉielo aperis lastatempe, kiam sinjoro Ilja Muravjov kreis roboton en Telegram, kiu povas voĉlegi Esperantan tekston. Mi trovis, ke la roboto legas la vorton malami kiel ma-la-mi. Ĉinaj esperantistoj legas ĝin kiel mal-a-mi, ĉar ĉiuj Esperantaj lernolibroj en Ĉinio tiel instruas.
Estas notinde, ke ĉinaj lernolibroj ne postulas paŭzon inter mal kaj ami, sed nur emfazas, ke oni ne legu l kaj a en malamiko kiel la en la vorto labori, sed aparte legu l kaj a.
Mi opiniis, ke tio estas cimo en la robota programo, kiun Muravjov preteratentis. Do mi skribis al li por atentigi lin ripari la roboton. Sed Muravjov respondis, ke li ne konas la regulon, kiu postulas aparte legi prefikson kaj radikon en parolado.
Tio mirigis min. Ĉar en ĉiuj ĉinaj lernolibroj oni instruas, ke parolante derivitajn vortojn, oni aparte legu prefikson kaj radikon, radikon kaj radikon, ekzemple mal-amiko, sub-urbo. Sed subite mi konsciis, ke tiuj reguloj ekzistas nur en ĉinaj Esperantaj lernolibroj, ne en tiuj de aliaj landoj.
De kie venis tiuj nur al ĉinoj konataj reguloj, demandas Solis.Do de kie venis tiuj nur al ĉinoj konataj reguloj? Mi konsultis aliajn ĉinajn esperantistojn, sed vane. Oni ne scias, kio estas la fonto de tiuj reguloj en la lernolibroj. Mi turnis min al Akademio de Esperanto por demandi pri la afero.
Post diskuto en la Lingva Konsultejo, sinjoro Cyril Robert Brosch, la direktoro de la Konsultejo, sendis al mi respondon, kies plenan tekston oni povas legi ĉe la retejo de la Akademio. Jen resumo:
Oni kune elparolu la literojn de ĉiuj vortelementoj, ekzemple ma-la-mi-ko, su-bur-bo, la-bo-ri-sto.
Pri tiu problemo mi demandis ankaŭ du aliajn eŭropajn Esperanto-veteranojn, kiuj respondis same kiel la Akademio.
Mi esperas, ke esperantistoj en la tuta mondo sekvos la saman bazan regulon de la Esperanta lingvo, por eviti konfuzon en interparolado. Tial mi informis aliajn en la ĉina Esperanto-komunumo pri tiuj ”novaj reguloj”.
Sed plejparto de la ĉinaj esperantistoj, speciale la pliaĝulaj, ne akceptas ilin. Iu prezentis al mi sonregistraĵojn de sinjoroj Humphrey Tonkin kaj Ivo Lapenna: Tonkin aparte legis, kaj Lapenna kune legis.
Ĉinaj esperantistoj opinias, ke aparte elparoli prefikson kaj radikon pli faciligas komprenadon dum interparolado. Mi demandis: do kial oni ne aparte elparolu radikon kaj sufikson? Neniu prezentis al mi kontentigan klarigon.
Kompreneble, estas granda doloro kaj psika turmento por veteranoj subite ekscii, ke reguloj aŭ konvinkoj sekvitaj dum multaj jaroj estas nur vizioj. Iuj racie turniĝas al realo, dum aliaj obstinas en la malnovaj revoj.
Mi esperas, ke la fendo en la ĉielo de la ĉina Esperantujo malaperos. Sed kiel? Ĉu ĉinaj esperantistoj adoptos la ”novajn regulojn”, aŭ ĉu daŭre ekzistos du reguloj — unu por ĉinoj, unu por la cetera mondo?
Liu Xiaozhe (Solis)
La verkinto estas la fondinto de Verda Reto
kaj la aŭtoro de Konciza Fundamenta Kurso de Esperanto por ĉinoj.
Pli ampleksa versio de la artikolo aperas samtempe en Verda Reto
Projekto ISEBA (Internacia Semajno de la Esperanto-Biblioteko kaj -Arkivo, laŭ direktivo Giordano) moviĝas al nova fazo de kunordigo kaj disvolviĝo, plene respektante la federalan organizan principon, kiu garantias al ĉiu establo aŭtonomecon en la planado kaj efektivigo de la koncernaj agadsferoj.
Estis identigita delegito por proponi laŭvolan subtenon al establoj, kiuj petas ĝin: konsultado pri enhavo, formatoj, informaj materialoj kaj ĝenerala kunordigo, laŭpete kaj ne devige.
Inter la ĉefaj celoj estas la deziro plifortigi la videblecon kaj publikan efikon de ISEBA per la inkludo de dediĉitaj informpunktoj ene de ekzistantaj festivaloj kaj eventoj. Por ĉi tiu celo, komuna formato estas disvolvata, adaptebla al malsamaj lokaj kuntekstoj, kio inkluzivos mallongan prezenton de la historio kaj celoj de la projekto. Strukturita sistemo de retrokuplado kaj monitorado estas esenca por plibonigi la projekton jaron post jaro.
Detala cirkulero, kun ĉiuj funkciaj kaj strategiaj indikoj, baldaŭ estos distribuita al la establoj por instigi pli kaj pli kunordigitan kaj efikan agadon direkte al la komuna celo de la projekto.
Sekvante ĉi tiun cirkuleron, la paktintaj establoj povos kunhavigi sian ISEBA-programon kun la konsula delegito.
Je la 1a de februaro 2026 al la 111a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazos de la 1a ĝis la 8a de aŭgusto 2026 en la urbo Graco (Graz, Aŭstrio) aliĝis 712 personoj el 55 landoj. Dum januaro aliĝis 91 personoj.
La plej multaj aliĝintoj (104) estas el Germanio; dum januaro aliĝis 12 pliaj Germaniaj kongresanoj.
Vidu la liston de la dek plej aliĝemaj landoj:
104 Germanio (+12)
74 Pollando (+7)
63 Francio (+15)
42 Hungario (+2)
41 Aŭstrio (+3)
30 Ĉeĥio (–)
22 Koreio (+2)
21 Brazilo (+2)
21 Italio (+2)
18 Usono (–)
Entute, el ĉi tiuj dek landoj aliĝis 436 personoj (61%), kaj 276 el la cetera mondo.
Pasint-jare je la 1a de februaro 2025 al la 110a Universala Kongreso de Esperanto en Brno aliĝis 727 personoj el 56 landoj, kaj entute UK-110 havis 1132 aliĝintojn el 63 landoj. Probable, ankaŭ la 111a esperantista mondkongreso allogos pli ol mil personojn, sed iom malpli ol estis en Brno; parte pro tio ke je la sama dato antaŭ unu jaro estis 86 aliĝintoj el la kongreslando Ĉeĥio (entute al UK-110 aliĝis 133 ĉeĥianoj), sed la nuna statistiko montras nur 41 aliĝintojт el la kongreslando Aŭstrio.
La unua, plej favora aliĝtarifo finiĝis la 30an de novembro 2025. Nun, ĝis la 31a de marto 2026 validas la dua aliĝperiodo.
La reta aliĝilo funkcias ĉe https://uk.esperanto.net/2026.
Aliĝu ankaŭ vi!
AlKo
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/02//
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post UK-111 en Graco: Pli ol sepcent aliĝintoj appeared first on La Ondo de Esperanto.
Pere de sia prezidanto Alfons Tur Kataluna Esperanto-Asocio ĵus proponis modifon de la art. 13 de la UEA-statuto, por ke en Hispanio eblu du landaj asocioj; nome de Hispana Esperanto-Federacio prezidinto José Antonio del Barrio tuj atentigis ke necesus modifi pli ol unu artikolon de la statuto, ĉar ekzemple KEA estas politike malneŭtrala organizo.
Jam de la 1980aj KEA klopodas vane aliĝi al UEA, kiu regule fermas la pordon. Sed ankaŭ SAT rifuzis aliĝon de KEA, pro manko de klasbatala principo kaj troa naciismo. Tiam okazis ke KEA fariĝis kolektiva membro de LF-koop, kiu efektive investis en Katalunio.
Laŭ la nunaj cirkonstancoj, al KEA restas nur du eblecoj, se ĝi serĉas supernacian tegmenton en Esperantio: aliĝi al la Pakto por la Esperanta Civito, aŭ aliĝi al la Universala kiel malneŭtrala faka asocio pri katalunismo. Pri la unua devus sin esprimi la Forumo (kie ne ekzistas jura problemo), pri la dua la UEA-Komitato (kie KEA renkontus fortan reziston). Ĉu la katalunistoj sukcesus ĉe UEA, se ili minacus subtenon al la Esperanta Civito?
Legu pli en Heroldo de Esperanto 2373, januaro 2026
Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html
… Kaj denove, granda influo de la tubara kantoparado.
… Kaj denove, dum januaro estis 1899 spektoj, dividitaj inter 852 afiŝoj, kaj rekomendoj de tubaro estis sekvataj 977 fojojn, kaj rekomendode tubaro estis sekvataj 1784 fojojn. Por kompari, dum decembro, estis 1955 spektoj, dividitaj inter 912 filmoj
La afiŝo en 9a rezulto ne estas eraro, ĝi ne havas titolon.
Aldone al tio estas kurioze ke la 4a pozicio, kun 30 spektoj kaj 30 spektintoj, ne ricevis plia altan pozicion… Tio okazas ĉar ni ne nur uzas la spektojn por mezuri popularecon, sed ankaŭ kvanto da komentoj, kaj ĉu homoj kiuj spektas la filmon sekvas rekomendojn de tubaro, aŭ aliaj parametroj por helpi la ekosistemon.
27 fojojn ekde 1998 ĝis 2024 internacia juĝkomisiono ĉiujare atribuis la honoran titolon “La Esperantisto de la Jaro”, sed la 27a atribuo estis la lasta. Tamen la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto” la 25an de januaro anoncis “popolan voĉdonadon” por “La Esperantisto de la Jaro 2025” kaj funkciigis voĉdonilon kun 12 kandidatoj (fakte 13, ĉar en la listo estas du fratoj-kunaŭtoroj).
La voĉdonado finiĝis la lastan minuton de la 31a de januaro.
Dum ĉi tiu semajno voĉdonis entute 400 personoj, kiuj donis 611 voĉojn al unu, du aŭ tri kandidatoj.
114 Ranja Zafinifotsy
111 Rafael Henrique Zerbetto
94 Fernando Maia Jr.
59 Aleksander Korĵenkov
46 Floréal Martorell
36 Anatolij Ionesov kaj Vladimir Ionesov
36 Povilas Jegorovas
32 Irina Gonĉarova
24 Pawel Fisher-Kotowski
22 Dennis Keefe
19 Wolfgang Kirschstein
18 Sten Johansson
Ranja Robertine Jeanne d’Arc Lydie Zafinifotsy Ep Randrianandrasana estas 29-jara malagasa esperantistino kaj direktorino de lernejo en malriĉa kvartalo de Antananarivo. Ŝi preferas la Esperantan prononcon Ranja de sia persona nomo al la malagasa Ranĵ, dum ŝia familia nomo Zafinifotsy estas prononcata Zafinifúc.
Esperanton ŝi eklernis en 2018, kaj en 2021 ŝi iniciatis la refondon de Malagasa Esperanto Junulara Asocio kaj elektiĝis ties kasistino. Komence de 2022 ŝi debutis kiel Esperanta verkistino per la rakonto “La sorto de Aina”.
En 2022 la estraro de UEA elektis ŝin ano de la Afrika Komisiono de UEA. En decembro 2022 ŝi partoprenis kun sia eta filo en la 8a Afrika Kongreso de Esperanto en Senegalo. En 2023 ŝi gajnis en la konkurso “Partoprenu IJK-n” de TEJO. En la 108a Universala Kongreso en Torino kaj la 79a Internacia Junulara Kongreso en Lignano Sabbiadoro (ambaŭ en 2023) ŝi estis la sola partoprenanto el Malagasio. En Torino ŝi sukcese trapasis la KER-ekzamenon B2.
Ŝi instruas Esperanton en sia lernejo kaj inter siaj parencoj kaj konatoj. En la Instruista Seminario en Antananarivo en januaro 2024 kaj la samloka Kristana Esperanto-Seminario en marto 2024 pluraj dekoj el la partoprenantoj estis ŝiaj lernantoj. En la 109a UK en Aruŝo (2024) ŝi estis ano de la Loka Kongresa Komitato kaj gvidantino de la infana kongreseto.
En februaro 2025 Ranja ĉeforganizis la sestagan Malagasan Esperanto-Seminarion en Antananarivo kun 42 partoprenantoj el Malagasio, Germanio kaj Litovio. Ŝi ĉeforganizis ankaŭ la 4an Malagasan Esperanto-Seminarion en oktobro 2025 kun 49 partoprenantoj. En ambaŭ seminarioj pli ol duono da partoprenantoj estis ŝiaj (eks)lernantoj, kaj kelkaj el ili jam mem ekinstruis Esperanto.
En 2025 la eldonejo “Lemuro” (Germanio) en Wiesbaden eldonis kvin ŝiajn librojn en presita formo.
Ni dankas al ĉiuj voĉdonintoj kaj varme gratulas la Esperantiston de la Jaro 2025 Ranja Zafinifotsy! Ni deziras al ŝi pliajn sukcesojn en ŝia profesia kaj esperantista agadoj!
La red.
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/02/jaro-11/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Ranja Zafinifotsy: la Esperantisto de la Jaro 2025 appeared first on La Ondo de Esperanto.
Morgaŭ okazos la lasta telematika lekcio de la kurso pri literaturo gvidata de d-ro Giorgio Silfer, kies unua semajno disvolviĝis en Ĉaŭdefono ĉe la Helvetia Esperanto-Domo, kaj kies dua semestro okupos per fizika alesto la semajnon 10-15 februaro 2026, per matena komuna instruado kaj posttagmeza individua profundigo, ĉe la Naturamika Esperanto-Domo: ambaŭ semestroj sub la responso de Esplora Instituto de Esperantologio en Svedio, en kies Skandinava Esperanto-Domo okazos kursoj nur ekde junio 2027.
La docento estas kontenta pro ĉi tiu unua eksperimenta kurso, pro la asidueco kaj la stdmaterialo: nur utilus pli da diligento en la hejma studado, bazita ĉefe sur “Historio de la esperanta literaturo” de Minnaja-Silfer, unua eldono: la dua eldono probable estos adoptita por la akademia jaro 2026/27.
La eksperimenteco utilas interalie por fiksi la tempojn de la tuta studado. Probable la unu akademia jaro kovras nur kvar periodojn de nia literaturhistorio, do necesus tri efektivaj semestroj por kovri la tuton, inkluzive de aparta studo pri metriko, tropa parolo kaj simile.
Informas: institut [ĉe] esperantio [punkto] net (institut[at]esperantio[dot]net)
Ĉu pli da Eŭropo por kontraŭi Usonon kaj ĝian neverŝajnan prezidanton ? Gurdita de la regantoj de La Malnova Kontinenton ĝis trosatigo, tiu refleksa respondo forpuŝas evidentaĵon, kiun tamen bone komprenis S-ro Donald Trump : pri ekonomio, socialaĵoj aŭ diplomatio, Eŭropa Unio tute ne kreas forton, ĝi inklinigas al submetiĝo.
Kune kontraŭimperiisaj ! La lukto kontraŭ usona hegemonio, hieraŭ vidata kiel malnova maldekstrula manio aŭ kiel simptomo de obstina "tendarismo", profitas neprobablan deĵorŝanĝon en ĉi tiu jarkomenco. New York Times kiu subtenis ĉiujn usonajn invadojn, subite flamiĝis kontraŭ la aventurismo de S-ro Donald Trump : "Post kiam ĝi defendis dum jarcento aliajn landojn kontraŭ fremdaj agresoj, Usono de nun poziciiĝas kiel imperia potenclando, kiu provas kaperi teritorion de alia regno" (20-a de januaro 2026). Le Monde, kiu plu uzis tiun terminon nur pri la rusa internacia politiko, retrovas la tonon de la jaroj 1970-aj por skurĝi "novan usonan imperiismon" (22-a de januaro 2026). Kaj oni miregas aŭdante S-ron Thierry Breton, kiu pasigis sian tutan karieron provante adoptigi de Francujo la "usonan modelon" kaj privatigi infrastrukturojn, de nun denunci la "nov-imperiisman eliton" regantan en Vaŝingtono. Pro lia flamiga proksimeco, la televida prezentisto de la kanalo LCI Darius Rochebin, kutima zeloto de la usona Pentagono, siavice ekflamiĝis kaj akiris akcênton de Ernesto "Che" Guevara.
Tiu portempa senprudentiĝo, kiu similas la kontestan fervoron de la elitoj kontraŭ la financa mondo post la krizo de 2008, atestas la ĝeneralan panikon de la komentistoj fronte al ja maldiplomataj iniciatoj de la usona prezidanto. Laŭ esprimo, kiun ili ŝategas, ili devas "pensi kontraŭ sin mem" kaj provi percepti ian "doktrinon Trump" ebligantan klarigi la malordigon de la internacia scenejo.
Unua vidpunko konsistas en konsideri seriozaj la dirojn de la usona regantaro, la dokumentojn, kiujn ĝi produktas. Por pravigi la operacon en Karakaso, la konsilanto pri sekureco en enlandaj aferoj Stephen Miller klarigis : "Ni vivas en mondo kie regnas forto, trudo kaj potenco", kaj tio permesigas al Usono "senhonte uzi sian armeon por defendi siajn interesojn en sia hemisfero. (...) Estus absurde, ke ni permesu al regno de nia malantaŭa korto liveri resursojn al niaj kontraŭuloj sed ne al ni" (CNN, 5-a de januaro 2026).
Publikigita la pasintan decembron, la "strategio pri nacia sekureco" ankaŭ rediras la ideon pri "influaj areoj" : en ĝi, anstataŭ pretendi garantii universalan internacian ordon, Usono devas de nun koncentriĝi pri areoj taksitaj esencaj, unue pri la amerika kontinento, "nia hemisfero".
Ĉu nia hemisfero ? S-ro Trump nomumis sin mem pacfaranto en Gazao, kiun li ambicias de fore administri. Li entrudiĝas en la iranajn aferojn, minacante milite interveni por faligi la lokan reĝimon. Li freŝdate ordonis bombadon kontraŭ ĝihadistaj grupoj en Niĝerio kaj Sirio, kaj aprobis rekordan vendon - 11 miliardoj da dolaroj - de armiloj al Tajvano. Kaj li postulas pliigon de la usona armea buĝeto je 50% por atingi 1 500 miliardojn da dolaroj, tian sumon ne pravigas nur la aferoj de la amerika kontinento.
Iuj analizistoj atribuas la agojn de S-ro Trump al lia personeco. Laŭ ili, narcisisma, malstabila, ofte kolerema, la usona prezidanto, agas laŭ siaj humoroj, siaj personaj rilatoj aŭ sia ofendiĝemo. Liaj decidoj, neantaŭvideblaj kaj bazitaj sur logiko de baldaŭlimaj "deal" (kontrakto), respondas al neniu kohera strategia projekto - krom malatentigi pri la enlanda scenejo kaj doni garantiaĵojn al diversaj frakcioj de la Respublikana partio (1). Aliaj komentistoj male enigas la iniciatojn de la usona prezidanto en kompletan logikon tute asertitan. Laŭ la diplomato A. Wess Mitchell, S-ro Trump sekvas politikon nomitan "plifirmiĝo" : strategion en la historio ofte uzitan de grandaj potenclandoj provantaj "aktive plifortigi siajn poziciojn, por pligrandigi sian potencon laŭ la tempo". "Tiu plifirmiĝo interŝanĝas tujan riskon kontraŭ malfruan gajnon (2)" klarigas la esploristo. Por la politikologo John Mearsheimer, S-ro Trump pli ĝuste serĉas kiel detrui la internacian ordon devenantan de la dua mondmilito, kiun li nun opinias malprofita por sia regno (3). Li do intencas reveni al koloniismo de la 19-a jarcento, kiam la grandaj potenclandoj prenis kaj interŝanĝis teritoriojn sen zorgi pri la suvereneco de lokaj loĝantaroj.
Siaflanke la subtenantoj de S-ro Trump vidas en tiu eksterlanda politiko la markon de retrovita potenco de Usono post la mandatoj de S-roj Barack Obama kaj Joseph Biden. "Usono denove estas la sola superpotenclando" entuziasmiĝas la historiisto pri internaciaj rilatoj Arthur Herman en artikolo de Wall Street Journal (14-a de januaro 2026). Laŭ la esploristo Meaghan Mobbs, la intervenismo de S-ro Trump rememorigas, ke nur Usono "konservas la volon kaj la kapablon difini konkludojn", tio estas fari ĉu pluvon ĉu belveteron sur la planedo (4). Kontraŭe, aliaj analizistoj vidas en la aktivismo de S-ro Trump "konfeson de malforto" aŭ "cignan kanton de lando ĉe la rando de disfrakaso" (5). Vidante la mondon eskapi el siaj manoj, S-ro Trump verŝajne multobligas bruefektojn por provi eviti deklasiĝon de sia regno.
Ĉu usona ekmalfortiĝo ? Pasis eĉ ne kvar jaroj post la dua mondmilito, ke tiun gurdadon oni jam aŭdis. Ekde la unua soveta atomarmila provo (1949) ĝis la fino de la konvertebleco de la dolaro en oro (1971) trapasante la lanĉon de Sputnik (1957) kaj la vjetnaman enkotiĝon (1968), famegaj esploristoj senĉese anoncis "finon de la usona hegemonio". Ĉe la komenco de la 1990-a jardeko, dum Sony aĉetis la firmaojn Columbia Pictures kaj CBS records, kaj Mitsubishi la komercejegon Rockfeller Center de Novjorko, la "flava danĝero" skribigas al la franca eseisto Jacques Attali : "Usono riskas iĝi ia 'hinterlando' (internlando) de nova kerno situanta en Tokio. Tiam Usono iĝos la tritikgrenejo de Japanujo, kiel Pollando estis tiu de Flandrujo en la 18-a jarcento" (6). Jen trafa klarvidaĵo : tiam Japanujo eniris en tian krizon, ke tiu lando nomos la 1990-ajn jarojn "perdita jardeko" kaj Usono atingis epokon de senrivala superado.
Regno malfortiĝanta iun tagon, hegemonia ties morgaŭon : balanciĝo ja estas parto de la usona mitologio, tiu de lando, kiu rezistas la perturbojn de historio, ĉiam kapabla restariĝi. Nova epizodo komenciĝis ĉe la financa krizo de 2008. Dum frakasiĝis la okcidentaj financaj institucioj, disvolviĝantaj regnoj kontestis tiun mondan ordon organizitan de unu sola potenclando, aŭ unu sola bloko. BRICS (Brazilo, Rusujo, Hindujo, Ĉinujo, Sud-Afriko) unuafoje kunveniĝis, kaj la mondaj aferoj ŝajnis elgliti el Vaŝingtono, kiu pasive konstatis la falon de amikaj diktaturoj dum la "arabaj printempoj" de 2011.
Ja multaj aferoj ŝanĝiĝis, certe : inter 1999 kaj 2024, la kvoto de la ĉina MEP (malneta enlanda produkto) en la monda MEP iris de 3% ĝis 17%. Laŭ aŭstralia instituto, Pekino nun superas la mondan sciencan esploradon en kvindek sep teknologioj el sesdek kvar konsideritaj "esencaj" (7). Ĉinujo ankaŭ iĝis la unua partnero de multaj disvolviĝantaj landoj, ofte anstataŭ Usono. Geopolitike, Vaŝingtono estas pli kaj pli izolita en Unuiĝintaj Nacioj. Inter 1991 kaj 2020, en 1513 rezolucioj pri kiuj Usono malkonsentis kun Ĉinujo kaj Rusujo, la aliaj ŝtatoj elektis sekvi Pekinon kaj Moskvon en 86% okazoj, tiu inklino senĉese plifortiĝis (8). Eĉ regnoj tradicie amikaj aŭ najbaraj al Usono nun kontestas la usonan voĉon.
Sed, malgraŭ la kreskado de Azio, la mondo daŭre turniĝas ĉirkaŭ la sama akso. Usono diktas la mondan agendon helpante amikajn registarojn, faligante kontraŭajn, kaperante alilandajn resursojn, per ĉantaĝo aŭ perforto. Same kiel ili ĉiam faris. Usono inter 1778 kaj 2019 organizis 392 eksterlandajn militistajn intervenojn, inter ili pli ol 200 post 1945, 114 post la fino de la malvarma milito kaj 72 en la 21-a jarcento (9). Kaj pri la intervenoj de Usono en la balotadojn de aliaj landoj, kiujn oni aliloke nomas "entrudiĝoj", ili ankaŭ estas oftaj : 81 inter 1946 kaj 2000 (10).
La usonan imperiismon ne naskis S-ro Trump, sed nun ĝi montriĝas senmaska. Ĉi tiu prezidanto ne zorgas kaŝi siajn entrudiĝojn, li anoncas ilin en sociaj retoj. Li ne envolvas ilin en moralajn universalismajn dirojn, kiel faris liaj antaŭuloj. La doktrino Monroe pretendis protekti Latin-Amerikon kontraŭ la eŭropa koloniismo, tiu de "retenado" dum la malvarma milito oficiale celis protekti la "liberan mondon" kontraŭ disvastiĝo de totalismo, la operacojn por reĝimŝanĝo de la jaroj 2000-aj oni pravigis per zorgo eksporti demokration (legu paĝon 13). Kiam S-ro Trump volas ion, ĉu petrolon, ĉu ercojn, ĉu monon, li prenas ĝin.
Kial li ĝeniĝus ? La okupanto de Blanka Domo scias, ke lia regno ĝuas totalan senpunecon. Ĝia militisma kaj ekonomia potenco povas cedigi iun ajn obstinulon. Ĉiufoje kiam Usono piedpremis internacian juron, ĉiuj rigardis aliloken por ne kolerigi Vaŝingtonon. Rusujo ne volas ke Usono intervenu en la ukrainan ludon, Eŭropa unio timas, ke ĝi foriru el ĝi. Hindujo kaj Brazilo timas doganajn punojn. Kaj pri Ĉinujo, ĝi ne ŝovas sian nazon en fremdajn aferojn, tiom longe kiom ĝiaj aferoj ne estas minacataj. Por nun ĝi havas nek volon nek rimedon por ludi la rolon de mondĝendarmo.
Tiel la usona hegemonio funkcias sen bremsilo. Dum la 20-a jarcento, la internaciaj laboristaj organizaĵoj, la socialistaj kaj komunistaj partioj, la movadoj pro nacia libereco, la nealiancitaj landoj kaj eĉ la alimondisma movado povis produkti unuiĝintajn kaj koherajn solidarecojn, mobilizadojn, kontraŭdirojn fronte al usona imperiismo. Sed nun la maldekstro estas en malfacilaĵoj sur ĉiuj kontinentoj. Kaj pri la BRICS, iliaj interesoj malsamas, ilia konsento kun la monda ekonomia ludo kaj ilia malkonstanta atento pri la feliĉo de siaj loĝantaroj malhelpas ilin konstrui alternativan proponon. Neniu internacia komuna fronto montriĝas kapabla transformi moralan indignon en poltikan forton. S-ro Trump ne bezonas konvinki, li trudas sian leĝon, kaj tio iĝas jurisprudenco per manko de reagoj.
Tiu senpuneco instigas S-ron Trump frapi ĉiam pli forte, precipe sur siajn "aliancanojn" de La Malnova Kontinento. Li bone mezuris ilian servutecon. Vaŝingtono povas kaŝaŭskulti eŭropajn ŝtatoficistojn kaj regantojn (S-ro Barak Obama), kaŝe trakti por ŝteli el ili armilajn kontraktojn (S-ro Joseph Biden) aŭ trudi al eŭropaj entreprenoj devon efektivigi punojn kontraŭ iuj landoj, per minaco de gigantaj monpunoj (ĉiuj prezidantoj de tridek jaroj). Dependantaj de Usono pri militistaj, ekonomiaj, ciferecaj, energiaj aferoj la eŭropanoj povas nur engluti ĉiujn pilolaĉojn. Neniam ili minacas forpeli usonajn diplomatojn, altigi doganojn, forbari entreprenojn, fermi militistajn bazojn, puni spionojn, bojkoti sportajn eventojn...
Eŭropa Unio estas predo des pli facila por S-ro Trump, ke ĝia pezo sur la internacia scenejo malpliiĝis. Ĝi estas flankenmetita pri ĉiuj gravaj dosieroj, de Gazao ĝis Venezuelo, kaj eĉ de pactraktadoj pri Ukainujo, kie ĝis rolas kiel figuranto (legu paĝon 17). Ĝia kvoto en la monda MEP, kiu estis 31% en 2004, atingas nur 17% dudek jarojn poste. Ĝia malfruiĝo estas okulfrapa. En 2008 la eŭropa MEP estis 110% de tiu de Usono (en tiamaj dolaroj), nun ĝi falis ĝis 67%. Tio estas giganta disiĝo, kiu metas La Malnovan Kontinenton inter la plej mallaboremuloj de la planedo.
La senmaska imperiismo de S-ro Trump rivelas la malfortecon de la eŭropeanoj, kiuj obeas ĉiujn minacordonojn de la usona prezidanto. De unu jaro, ili grande pliigis siajn militistajn elspezojn, reduktis siajn aĉetojn de rusa gaso profite al usona gaso. Ili akceptis komercan interkonsenton, kiu doganas la eŭropajn produktojn enirantajn en Usonon sed lasas la usonajn produktojn senpage iri en Eŭropon, kaj plie promesis investi centojn da miloj da dolaroj en Usono. "Bona interkonsento, kiu donos stabilecon" feliĉiĝis S-ino Ursula von der Leyen. "Ĉiufoje Eŭropo kliniĝas antaŭ Usono, eĉ malprofite al siaj propraj interesoj, sed ĝi akiras nek respekton nek reciprokecon de Usono, nur malestimon kaj plian ekspluatadon", mokis la ĉina ĵurnalo Global Times (19-a de januaro 2026).
Same kiel kutime, la laŭdantoj de Eŭropa Unio preskribas pli da Eŭropo, Union pli fortan, pli unuecan, kapablan rezisti la apetiton de S-ro Trump. Necesas konstrui "Eŭropon pri defendo, Eŭropon pri energio, pri kapitaloj, pri sano kaj nutraĵa suvereneco, Eŭropon pri cifereca industrio kaj rekonkeri ŝlosilajn teknologiojn", ekzaltiĝis S-ro Breton (Le Grand Continent, 21-a de januaro 2026). Tio forgesas, ke Eŭropa Unio historie konstruiĝis por servi la interesojn de Usono, kiu ĉiam strebis por bloki la aperon de aŭtonoma forto. En 1963, ĝi sensukigis la traktaton de Elizea Palaco, konceptitan de generalo Charles de Gaulle kiel ilon por franc-germana reamikiĝo estonta kerno de sendependa Eŭropo. Sub usona premo, la germana parlamento aldonis al tiu teksto atlantikisman antaŭparolon, kiu reasertis ĉiaman ligon de Germana Federacia Respubliko al NATO kaj al alianco kun Usono.
Vaŝingtono ankaŭ subtenis la sinsekvajn plivastigojn de Eŭropo, ja sciante ke pli vasta Unio estos malpli forta, malkapabla unuvoĉe paroli kaj ĝenota de pezaj decidprocesoj. Post la ondo de novaj aniĝoj en 2004, la vicŝtatsekretario pri eŭropaj aferoj S-ino A. Elizabeth Jones ĝojiĝis pri la realiĝo de "longtempa celo de Usono". S-ro Nicholas Burns eksvicŝtatsekretario pri politikaj aferoj insistis : "Eŭropa Unio devas esti malferma al nova plivastiĝo, ĉar tio kongruas kun niaj interesoj. Ni rigardu Bosnion kaj Serbujon. Ni rigardu Albanujon, Makedonujon kaj Kroatujon. Ni rigardu Ukrainujon kaj Kartvelujon, kaj ni asertas ke ĉiuj tiuj regnoj devas havi ligilon kun Eŭropa Unio" (11). Tiu strategio mirinde bone funkciis.
Ĉu la gronlanda ŝtormo jam pasis ? Alia sekvos. La regantoj, kiuj organizis la eŭropan submetiĝon ne estos la iniciatantoj de ĝia rezistado. Kontraŭkutime zorgema, kiam temas pri defendi Danujon kaj Gronlandon, S-ro Emmanuel Macron gardas sian tutan obeemon kiam premoj minacas aliajn popolojn. En mesaĝo publikigita de S-ro Trump la 20-an de januaro la franca prezidanto skribis : "Ni tute konsentas kun vi pri Sirio. Ni povas fari grandajn agojn pri Irano. [Sed] mi ne komprenas tion, kion vi faras pri Gronlando." Alivorte, ĉio estas permesita, militoj, entrudiĝoj, malstabiligoj, kondiĉe ke tia plago ne minacu La Malnovan Kontinenton.
(1) Vidu, ekzemple : "The National Security Strategy is less a strategy than a mood board", The Washington Post, 5-a de decdembro 2025.
(2) A. Wess Mitchell, "The Grand Strategy behind Trump's foreign policy", Foreign Policy, 14-an de januaro 2026.
(3) Intervjuo kun John Mearsheimer en South China Morning Post, Hongkongo, 19-an de januaro 2026.
(4) Meaghan Mobbs, "The U.S. is the sole superpower", 19-a de januaro 2026, www. realcleardefense.com
(5) Respektive la ekonomikisto kaj historiisto Arnaud Orain en Le Monde, 15 januaro 2026, kaj la ĵurnalisto Guillaume Duval, konsilisto ĉe Instituto Jacques-Delors, 2-a de januaro 2026, www.legrandcontinent.eu
(6) Citita de Emmanuel Lozerand, en "Le Japon de Jacques Attali", Écrire l'histoire, n° 7, CNRS Éditions, Parizo, printempo, 2011.
(7) citita de Le Grand Continent, 2-a de septembro 2024.
(8) Dmitriy Nurullayev kaj Mihaela Papa, "Bloc politics at the UN : How other states behave when the United States and China-Russia disagree", Global Studies Quaterly, vol. 3, n° 3, Oksfordo, julio 2023.
(9) Monica Duffy Toft et Sidita Kushi, Dying by the Sword : The Militarization of US Foreign Policy, Oxford University Press, Oksfordo, 2023.
(10) Dov Levin, Meddling in the Ballot Box : The Causes and Effects of Partisan Electoral Interventions, Oxford University Press, Oksfordo, 2020.
(11) Citita en Youri Devuyst, "American Attitudes on European Political Integration – The Nixon-Kissinger Legacy", Institute for European Studies, IES Working Papers, n° 2, Bruselo, 2007.

Dum la Sovetunia periodo la Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET) por la esperantistoj de USSR anstataŭis la Universalajn Kongresojn de Esperanto, kiujn sovetunianoj preskaŭ ne povis partopreni. Komence ĉi tiuj someraj renkontiĝoj nomiĝis Ĉebaltaj Esperantistaj Tendaroj (ĈET), poste Baltiaj Esperanto-Tendaroj (BET) kaj fine Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET). La plej unua ĈET okazis la 1-14an de aŭgusto 1959 en Baltezers (Latvio) kun nur 48 partoprenantoj. Ekde tiam ĈET/BET estis okazigata laŭvice en Latvio, Estonio kaj Litovio. La plej freŝa BET-59 okazis la 5-13an de julio 2025 en Kaŭno (Litovio) kun 296 aliĝintoj, el kiuj ĉirkaŭ 250 efektive partoprenis.
La aktualigita tabelo pro ĉiuj 59 BEToj, kiun kompilis kaj komentis Povilas Jegorovas, estas konsultebla en nia novaĵretejo ĉe https://sezonoj.ru/2024/05/bet-11/. Ĝin akompanas grafikaĵo de Antanas Grincevičius, kiun vi povas vidi ankaŭ ĉi-supre.
Pliaj informoj pri BEToj estas legeblaj en la speciala rubriko de nia retejo.
AlKo
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/01/bet-204/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Resuma tabelo pri ĉiuj BEToj appeared first on La Ondo de Esperanto.
La placebo-efekto ĉe la enpreno de medikamentoj estas ĝenerale konata: La nura pozitiva atendo jam helpas. Nun nova studaĵo liveras indikojn ke tiu efekto pruveble povas plialtigi la nombron de antikorpetoj post vakcino.
Per trejnado de la rekompenca sistemo en la cerbo homoj en studo plibonigis la rezulton de sia vakcino kontraŭ hepatito B. Ili produktis signife pli da antikorpetoj kontraŭ tiu inflamo de la hepato ol aliaj partoprenantoj, skribas israela teamo en faka ĵurnalo. El eksperimentoj kun bestoj troviĝas indikoj ke tiu tiamaniere plialtiĝinta nombro de antikorpetoj vere plibonigas la imundefendon.
Kiu atendas helpon de medikamentoj, al tiu ĝi povas esti utila eĉ foje tiam, se ĝi ne enhavas efiksubstancon. Tiu tiel nomata placebo-efekto estas bone dokumentita, eĉ se la kaŭzoj estas ankoraŭ ne tute malkovritaj. Estas pruvite ke homo sole per la ekatendo de helpo povas produkti sendolorigajn substancojn.
La nova studaĵo liveras unuafoje pruvilojn ĉe homo por tio ke la placebo-efekto havas influon pri la imunsistemo, skribas teamo de la Washington universitato en St. Louis en komentario. "La rezultoj malfermas novajn vojojn al la kuracado de multaj medicinaj malsanoj per celita influado de la aktiveco en la rekompenca sistemo de la cerbo."
En la studo esplorista teamo estis ekzameninta ĉu la altenreguligo de certa parto de la rekompenca sistemo plifortigas la reagon je vakcino. Por la altenreguligo estis ripetata speciala trejnado, la tiel nomata neŭro-retrocirkvito: La testpersonoj devis ĉe tio lerni aktivigi per siaj pensoj sian rekompencan sistemon. Por tio estis montrita al ili per magnetresonanca tomografio la aktiveco de la koncerna cerba regiono. Tra pluraj trejnunuoj ili lernis tiamaniere strategiojn por plialtigi la aktivecon de la cerba regiono. Tio plej bone sukcesis per konsciaj pozitivaj atendoj aŭ antaŭĝojo.
En la eksperimento 85 partoprenantoj de la studo estis atribuitaj al tri grupoj: 34 testpersonoj trejnis specialan parton en la rekompenca reto, 34 trejnis alian cerban regionon kaj 17 praktikis neniun trejnadon. Post tio ĉiuj testantoj ricevis vakcinon kontraŭ hepatito B. Post du kaj kvar semajnoj la sango estis analizita. Entute ne reagis pri la vakcino sammezure tra ĉiuj grupoj 12 testantoj, aliaj pro aliaj kaŭzoj ne estis konsiderataj, tiel ke restis po 30 testantoj en la trejnogrupoj.
Ĉe ambaŭ trejnogrupoj la aktiveco en la rekompenca sistemo plialtiĝis. Pli altan produktadon de antikorpetoj tamen montris nur homoj kiuj estis aktivigintaj specialan regionon en la rekompenca sistemo: Decida por la granda nombro da antikorpetoj estis nur la altenreguligo de la tiel nomata ventrala tegmentala areo (VTA).
Tri monatojn post la vakcino ja montriĝis ankoraŭ kunteksto inter cerba aktiveco kaj nombro de antikorpetoj, sed tio tiam ne estis signifa.
"Tiuj rezultoj kune indikas ke la konscie produktitaj atendoj povas aktivigi la rekompencajn cirkvitojn por influi la imunan funkcion", skribas la teamo. Tiu procezo povus iam esti utiligata por ne-invadaj modifoj de la imunsistemo.
DEMANDO
La vorto “ŝlosila” laŭ PIV signifas
“Rilata al ⁓ilo, precipe 3 k 5.”
Tiu senco 5 estas “Tio, kio ebligas kompreni ion kaŝitan aŭ malklaran”.
Tamen, mi konstatas ke, supozeble pro la efiko de la angla “key”, “ŝlosila” nuntempe ofte estas uzata kiel simpla sinonimo de “grava”. Vidu ekz. en la Tekstaro trafojn el La Ondo de Esperanto kaj el Le Monde Diplomatique.
Ĉu ni bonvenigu tiun evoluon?
RESPONDO
La uzo de “ŝlosila” kreskis konsiderinde antaŭ nelonge. La Tekstaro de Esperanto ja atestas pli ol 220 trafojn en la tekstoj aperintaj depost 1995, dum en la tuta antaŭa periodo la vorto aperis malpli ol 5 fojojn. Efektive en ĉiuj lokoj temas pri la metafora uzo de la vorto, do sen rekta rilato al la instrumento ŝlosilo.
Krom la baza metafora uzo laŭ PIV, nome “ebliganta kompreni ion kaŝitan aŭ malklaran”, oni ofte trovas ankaŭ derivitajn sencojn kiel “ebliganta kompreni aŭ klarigi ion malfacilan”, “ebliganta plenumi taskon alie apenaŭ eblan” aŭ “esenca por funkciigi aŭ ebligi ion”. En pliaj okazoj la vorto apenaŭ estas distingebla de la establitaj esprimoj “grava”, “kerna” kaj “ĉefa”.
Kiel ĉe ĉiu metaforo – aŭ fakte ĉia vorto –, trouzado iĝas ĝena kaj malfortigas la esprimon. Tial ni rekomendas uzi la vorton “ŝlosila” ne tro ofte, kaj precipe tie, kie ĝi sence aldonas ion al la abstrakta ideo de graveco, rilatante al la metafora uzo de ŝlosilo (do difinante ion, kio malfermas aliron, eblon). Kiel nura sinonimo de “grava” k. s. ĝi ne ŝajnas riĉigo de la lingvo, sed eĉ male.
Kun afablaj salutoj Kirilo Brosch
Cyril Robert Brosch
Direktoro de la Lingva Konsultejo de la Akademio de Esperanto
La 20an de januaro 2026
Fonto: https://www.akademio-de-esperanto.org/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Lingva Konsultejo: Metafora uzo de “ŝlosila” appeared first on La Ondo de Esperanto.
Hieraŭ la 29an de januaro en palaco Montecitorio, Romo, sidejo de la itala Ĉambro de la Deputitoj, la prezidanto de Itala Esperanto-Federacio, d-ino Laura Brazzabeni, kaj la prezidanto rekspektive estrarano de Itala Esperantista Junularo, Gabriele Esposito Guido kaj Alessio Giordano (ankaŭ senatano de la Esperanta Civito), prelegis en gazetara konferenco pri “Esperanto en la nuntempa socio. Lingva justeco kaj demokratia partopreno”.
Unuafoje gazetara konferenco pri esperanto eniris la palacon de la parlamento, laŭ invito de la deputitino Stefania Ascari kaj eksdeputito Paolo Bernini.
La parlamentano intencas apogi la interogacion prezentitan de Alessio Giordano, laŭ la teksto kunverkita de la Civita vickonsulo Giacomo Comincini, por la starigo de nacia platformo kun la celo monitoradi kaj promociadi neteritoriajn lingvajn minoritatojn, inkluzive la ciganan, la enmigrintajn kaj la esperantan.
Oni plurfoje substrekis ke esperanto ne estas nur lingvo, sed komunumo, sen propra teritorio, kaj eĉ lingva grupo, se referenci al Universala Deklaracio pri la Lingvaj Rajtoj.
La prezidanto de IEF deklaris ke la hieraŭa estis historia evento por la itala esperantismo, esprimante fieron pri la laboro de la junularo, kiu ebligis kaj organizis la eventon.
La sesio, en la itala, estas spektebla per la jena ligilo.
Post kelkjara preparo, pli kaj pli solidiĝas la merkata kaj geopolitika frakturo inter la du bordoj de la Atlantiko, specife inter Usono kaj Eŭropa Unio; frakturo kiu profundiĝis danke al la bizareco de prezidento Trump, kiu tamen aplikas linion neeviteblan en la nuna historia fazo.
La ĵusa aktivigo de diversaj interkonsentoj, unuavice Mercosur, sed ankaŭ kun Hindio, kreos enorman merkaton por Eŭropa Unio, specife en konflikto kun la interesoj de Usono en Latin-Ameriko. En tia perpektivo la geopolitika scenaro kondukas al opozicio inter du okcidentaj kolosoj: epizodoj kiel la gronlanda kverelo baldaŭ povus ŝajni nur kvazaŭ folklora korolario.
En tia kunteksto trovas klarigon la disponeblo de Trump rilate al Putin, kun la deziro fermi kiel eble plej baldaŭ la ukrajnan ĉapitron; sed ankaŭ la porusona sinteno de multaj “suverenistoj” ene de Eŭropo: ili fakte kontraŭas la interesojn de EU en la proksimiĝanta tempesto super la Atlantiko. Tie tamen aperas kontraŭdiro: la koheraj trumpemaj suverenistoj defendas ankaŭ la nunan Israelon, dum parto allasas sin al anticionismo envolvanta ĉiujn hebreojn.
Paralela koordinato kondukas Brition pli kaj pli al EU, sed (kiel ofte) Londono povas ludi sur pli ol unu tablo: en propra partio kun Usono mem, kaj en alia kun Popola Ĉinio.
Esperantio rigardas al Unuiĝintaj Nacioj, pli kaj pli inerta subjekto; aliflanke la interesoj (organizaj kaj ekonomiaj) ligas la sorton de la esperantistaro al tiu de EU, sen kies mono TEJO preskaŭ ne plu ekzistus, kaj UEA simile. Plene sendependa por siaj geopolitikaj elektoj restas nur la Esperanta Civito.
Foje vera historio sonas kvazaŭ iu elpensis ĝin por filmo. Sed ĉi tiu historio estas tute reala: temas pri virino nomata Violet Constance Jessop, kiu ŝajnas esti “magneto” por grandegaj ŝipoj kaj grandegaj katastrofoj.
Violet naskiĝis en 1887 en Argentino, en familio de irlandaj enmigrintoj. Ŝi revis fariĝi flegistino, sed la vivo puŝis ŝin al alia direkto. Post la morto de la patro kaj malsano en la familio, ŝi devis rapide fariĝi la ĉefa enspezanto. Ŝi eklaboris sur pasaĝeraj ŝipoj kiel stevardino, kvankam ŝi timis dronadon kaj eĉ ne lernis naĝi. Kiam oni estas juna, oni foje elektas laboron ne ĉar ĝi estas “voko”, sed ĉar ĝi estas la plej reala pordo al rimedoj por manĝigi la familion.
Ŝi laboris por la firmao White Star Line, kaj en 1911 ŝi troviĝis sur la RMS Olympic, la plej granda ŝipo en la mondo. Dum transatlantika vojaĝo okazis kolizio kun militŝipo. La ŝipo estis serioze difektita, sed ĝi restis flosanta. Neniu mortis. Oni povas imagi, ke Violet tiam pensis: “Nu, kia unika sperto. Ion tian oni travivas nur unufoje en la vivo.”
Sed post kelkaj monatoj ŝi denove estis elektita por “la nova, la plej granda en la mondo, la nesinkigebla” ŝipo: la RMS Titanic. En aprilo 1912, post la konata frapo kontraŭ glacio, la ŝipo efektive sinkis. Multaj homoj hezitis pri savboatoj, ĉar ili sciis, ke la Titanic tre similas al la Olympic, kiu jam travivis gravan akcidenton. Violet finfine atingis savboaton kaj postvivis. Jam tio sufiĉus por tuta vivo da memoroj, ĉu ne?
Kaj tamen la historio ne finiĝas tie. Dum la Unua Mondmilito ŝi realigis sian malnovan revon kaj trejniĝis kiel flegistino, sed ŝi ricevis taskon sur hospitalŝipo: la HMHS Britannic, la tria “fratino” de la Olympic kaj Titanic. En novembro 1916 la Britannic trafis germanan minon. Ĉi-foje ĉiuj jam sciis, kion signifas paniko sur granda ŝipo, kaj la evakuado komenciĝis rapide. Violet helpis malsanan koleginon, kaj antaŭ ol iri al la ferdeko ŝi kaptis unu “esencan” aferon: dentobroson. Ŝi antaŭe suferis pro tio, ke post la Titanic ŝi ne povis tuj brosi la dentojn. La familio eĉ ŝercis: “Se via sekva ŝipo sinkos, metu la dentobroson en la poŝon!”
Sed eĉ sur la Britannic la plej granda teruro ankoraŭ atendis. Du savboatoj malleviĝis tro frue, dum la helicegoj ankoraŭ turniĝis, kaj la boatojn alsuĉis la dishakonta metala monstro. Homoj saltis en la maron. Violet ankaŭ saltis, kvankam ŝi ne scipovis naĝi. Ŝi eraris: ŝi metis la savzonon super la mantelon, tiel la pezaj vestoj tiris ŝin suben, kaj ŝi eĉ ricevis fortan baton al la kapo. Tamen ŝi sukcesis liberiĝi, trovi alian savzonon, kaj postvivi trian fojon, dum la tria fratina ŝipo malaperis.
Kiam mi pensas pri Violet Jessop, mi ne certas ĉu ŝi estis la plej bonŝanca aŭ la plej malbonŝanca homo. Eble ambaŭ. Sed la plej bela parto ne estas la sensacia statistiko, sed la eta, homa detalo: dentobroso. Kvazaŭ ŝi dirus al ni: vi ne povas regi la maron, la historion, aŭ la ŝipon, sur kiu vi estas. Sed vi povas preni ion malgrandan, praktikan, kaj iri antaŭen. Kaj foje tio sufiĉas por resti homo, eĉ kiam ĉio ĉirkaŭe ŝajne sinkas.
Estas longa la tagordo por la ordinara Asembleo de Esperanta Naturamikaro (ENa), kiu kunsidos ĉe la Esperanto-Domo en Malago, 12 februaro 2026 ekde 17h00 okaze de Verda Ĵaŭdo, kun la partopreno de pluraj eksterlandanoj, preskaŭ ĉiuj esperanto-parolantoj.
Krom la devigaj raportoj, La Asembleo diskutos pri pluraj projektoj, inkluzive de la starigo de Balta Naturamika Rondo, la adjudiko fare de Pro Esperanto al ENa por la gastigado ĉe la Skandinava Esperanto-Domo, la rilatoj kun Naturfreunde Internationale (NFI).
Kiel hispana federacio ENa povus renovigi sian peton ke la kongreso de NFI agnosku la statuson de membro A, kiu praktike egalas al la nuna plus la rajto kandidatigi por la internacia estraro; sed probable la Asembleo ne havas intereson pri tio.
Esperanta Naturamikaro orientiĝas ne investi en Katalunio kiel antaŭe, sed intensigi investojn en Andaluzio, Svedio, Svislando kaj Estonio.
Itala Esperanto-Federacio, por omaĝi Gianfranco Molle, la plej faman italan kantiston, tutmonde konatan, animon de “Muzika Kulturo”, organizas konkurson pri kanzonoj originale verkitaj en Esperanto. La komisiono povos asigni maksimume tri premiojn.
La rezultoj estos anoncitaj enkadre de la 92a Itala Kongreso de Esperanto, dum specifa programero.
Ĉiu persono rajtas konkursi per maksimume unu verko, kiu devas esti neniam antaŭe eldonita per ajna komunikilo (prese, rete, lege, bloge, ktp). Maksimuma daŭro de kanzono estas 5 minutoj. La gajnintoj de la unua premio ne rajtas partopreni en la konkurso dum la sekva jaro. La konkursaĵojn oni sendu al la sekretario, Valerio Dalla, per retmesaĝo, al la adreso concorso@esperanto.it indikante la elektitan pseŭdonimon kaj la efektivan nomon kaj adreson; ili estu kantitaj kaj luditaj en aŭda formato “mp3” aŭ “ogg”, kaj skribitaj (nur vortoj, eventuale kun akordoj) en teksta formato “doc” aŭ “odt”.
Premioj: la gajninto de la unua premio, premio Ĝanfranko, ricevos monpremion de 200 eŭroj; por la aliaj la premio konsistos el esperantlingvaj KD-oj.
Limdato por la sendado estas la 30a de majo de la koncerna jaro.
Juĝkomisiono: prezidanto: Laura Brazzabeni, sekretario Valerio Dalla, juĝantoj: Pierluigi Cinquantini, Martin Wiese, Flavio Fonseca.
La sekretario informos ĝis la 1a de aŭgusto la gajnintojn pri la premio. La partoprenantoj cedas senpage al IEF por la unua jaro la rajton je unua publikigo.
Pliaj informoj
concorso@esperanto.it
FEI, concorso, via Villoresi 38, 20143 Milano, Italia
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/01/konkurso-54/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Konkurso Ĝanfranko 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.
“La nuna pozicio de la Estraro estas: 1) daŭre subteni la strategian decidon vendi la domon, konforme al la rekomendoj de la Komitato ekde 2021 kaj la rekonfirmo en Brno (2025); 2) kiel nun, same ne akcepti malpli ol 1.150.000 eŭrojn; 3) vendi nur kun klaraj sekureco aŭ kondiĉoj; 4) strebi al pli forta jura protekto (pli alta antaŭpago, se eble) kaj pli realisma transdona dato (preferinde ĉirkaŭ junio 2026); 5) resti fleksebla pri la garantisumo kaj preciza dato, se tio estas bezonata por finvendi.”
Laŭ tiu ĵusa publika informo la Universala daŭre intencas sed ne sukcesas vendi sian domon en Nieuwe Binnenweg 176, Roterdamo. Intertempe “Pri la liberigo de la domo: la laboroj progresas. UEA ekluis deponejon por konservi materialojn – kaj parto jam estas movita. La rulŝrankoj de la la ĉambro, kie antaŭe troviĝis Biblioteko Hector Hodler, estis transdonitaj al Internacia Esperanto-Arkivo en Belgio.”
Tamen parto de la stoko de la libroservo restas en la domo, kiu lastatempe eĉ devis akcepti la personan, vastan arkivon de Rob Moerbeek, ĵus mortinta eksoficisto. Kaj la laborforto malkreskis, ĉar la libroservisto/estro definitive foriris.
Legu pli en Heroldo de Esperanto
Kiu dumtage estas laca, tiu ne bezonas multe da tempo por rekreiĝo. Nova studaĵo montras kiel jam mallonga siesto refaras la cerbon perceptokapabla. Tiu efekto estis ĝis nun konata nur de kompleta nokta ripozo. Esplorista teamo de la universitato de Friburgo en Germanio eltrovis, ke siesto povas vere helpi al la cerbo rekreiĝi kaj fariĝi denove pli lernkapabla. UEA ne sukcesis subskribi kontrakton pri la oficeja domo en Nieuwe Binnenweg, kiel oni pli frue esperis. La aĉetanto ŝanĝis sian opinion, kaj nun ne klaras, al kiu la domo eventuale estos vendita, se la vendo fine okazos.
Se la vendo okazos laŭplane, ŝajne neniu signo pri la historio de la Centra Oficejo restos ĉe Nieuwe Binnenweg 176. La ĉefa interesito rifuzis proponon pri memorplato sur la muro.Antaŭ kvar jaroj la komitato de UEA decidis vendi la domon ĉe Nieuwe Binnenweg 176, en kiu ekde 1962 troviĝas la Centra Oficejo de la asocio.
La biblioteko kaj arkivo de UEA estis fordonitaj, kaj en septembro 2025 la estraro anoncis, ke fine estis trovita aĉetonto, kiu pretas paĝi 1,15 milionojn da eŭroj por la domo.
Komence la estraro estis tiel certa pri sukcesa vendo al tiu kandidato, ke ĝi laŭdire eĉ planis en januaro okazigi adiaŭan Malferman Tagon en la Centra Oficejo.
Tamen ĝis nun ne estis subskribita aĉetkontrakto, kaj la 26-an de januaro 2026 la estraro de UEA informis la komitaton, ke la situacio ŝanĝiĝis. La privata aĉetanto, kiu ne sukcesis pagi la necesan garantipagon, fine decidis ne aĉeti la domon.
Anstataŭ li la domon laŭ lia propono povus aĉeti nova investa kompanio, fondita en septembro 2025. La maklerista firmao kiun uzas UEA faras esplorojn pri la nova firmao, ĝia posedostrukturo kaj la deveno de la mono. Jam nun la maklerista firmao esprimis dubojn pri la firmao.
En januaro la makleristo vizitis la domon kun nova kandidato, kiu eventuale povus aĉeti la domon se ne realiĝos la vendo al la unua interesito. La nova kandidato nun siavice esploras la staton de la domo. Nova oferto ankoraŭ ne estis farita, kaj UEA ne volas vendi la domon por malpli ol 1,15 milionoj da eŭroj.
La raporto pri la vendo de la domo.Laŭ la dokumento prezentita al la komitato la estraro de UEA nun intencas atendi la finajn konkludojn de la maklerista firmao kaj eventualan oferton de la nova interesito. Finan decidon pri la vendo oni intencas fari laŭ la konsilo de la makleristo.
Laŭ la origina plano UEA devus forlasi la domon komence de aprilo 2026. Pro la prokrasto pri la subskribo de vendokontrakto UEA nun volas plu havi la domon ĝis la fino de majo, se tio eblas kaj ne endanĝerigas la vendon.
Samtempe laŭ la dokumento daŭras la malplenigo de la domo. Tamen post la forpaso de Rob Moerbeek lia ampleksa persona arkivo estis portita al la Centra Oficejo. Krome en la domo restas parto de la stoko de la libroservo de UEA.
Kio okazos pri la libroservo post la malplenigo de la domo en Nieuwe Binnenweg 176 tute ne klaras. Jarŝanĝe emeritiĝis Ionel Oneț, kiu dum pli ol 23 jaroj prizorgis la libroservon.
La emeritiĝo ne povis esti surprizo por la estraro, sed tamen nova prizorganto mankas, same kiel konkreta plano por la estonteco de la libroservo.
Laŭ la raporto de la estraro la libroservo nun funkcios ”provizore per la kombinita deĵoro de oficistoj kaj aliaj kunlaborantoj, dum UEA studas kontrakti kun alia libroservisto”.
En la retlisto UEA-membroj Ian Fantom levis la demandon pri la estonteco de la libroservo kaj scivolis interalie, kien eldonistoj nun sendu novajn librojn por pritakso.
– Vi devas trakti kun la Centra Oficejo. Skribu al la konata adreso de la libroservo, respondis prezidanto Fernando Maia.
Anna Löwenstein samloke admonis al pacienco:
– Estas tute evidente, ke necesas atendi, ĝis oni organizos la solvon por la libroservo. Supozeble, la nova libroservisto estos la homo, kiu decidos, kion fari pri novaj libroj, recenzoj ktp. Se mi mem havus demandon por la libroservo, mi komprenus ke nun ne estas la ĝusta momento por atendi respondon. Simple atendu, ĝis la situacio enordiĝos.
Legu pli:
La prezidantino de Fajszi Amika Rondo, sen. Anna Bartek, havis agrablan kaj interesan renkonton kun s-ro István Horváth, konfida direktoro de Landa Fremdlingva Biblioteko (OIK), kaj s-ino Alexandra Pancsosz, fakestro, 27 novembro 2025, al kiuj estis esprimitaj la zorgoj de FAR pro la esperanto-libraro ĉe OIK.
La direktoro prezentis la organizajn ŝanĝojn, kiuj influis OIK-on en la lastaj jaroj (fandiĝo en OSZK, poste en MNM KK kiel parto de OSZK). Li atentigis, ke kvankam li alte taksas la agadojn kaj respondecon de FAR rilate al la Fajszi-kolektaĵo, la kolekto estas ŝtata posedaĵo, kiun administras OIK. Esence, OIK ne intencas preni ion ajn el la kolektaĵo, sed dum la administrado de la kolektaĵo profesiaj decidoj estas farataj ene de la institucio. Pro la transformo de la unuopaj partoj, ne estas apartaj prizorgantoj, la taskojn (inkluzive katalogadon) plenumas la laboristoj, laŭ iliaj oficoj.
Pri la eventosalono de OIK. ne eblas povas provizi senpagan servon. Eblas kunlabora interkonsento inter FAR kaj Hungara Nacia Muzeo Publika Kolekto-Centro (MNM KK), de kiu OSZK-OIK estas parto). Tia interkonsento difinus, kiajn servojn OIK kaj FAR provizas, kaj kian kompenson ili povas ricevi.
OIK estas fermita dum festotagoj: specialaj aranĝoj estas farendaj anticipe por eksterordinara malfermo; la kostoj de la malfermo dum festotagoj estas provizendaj de la petanta partnero. Ene de MNM KK la biblioteko estas favora al partnereco kun FAR.
Ĉiujare la 27an de januaro Unuiĝintaj Nacioj rekonas la Tagon de Holokaŭsta Memoro, la tagon (en 1945) de la liberigo de la ekstermejo Auschwitz-Birkenau kiun starigis la Nazioj kiel parton de sia programo de genocido. Temas pri tago de funebrado, ĉiujara promeso neniam forgesi tiujn kiuj mortis nek la monstrecon de la genocido kiu detruis ilin, kaj tago kiam la popoloj de la mondo estas alvokataj eldiri la vortojn “Neniam Plu” – neniam plu oni permesu ke tiaj barbarismaj agoj okazu – kontraŭ iu ajn popolo, ie ajn en la mondo.
La Esperanto-movado aparte funebras tiujn kredantojn pri internaciismo kaj internacia kompreniĝo kiuj, ĉu pro sia raso ĉu pro siaj politikaj aŭ aliaj konvinkoj pereis je la manoj de la Nazioj. Inter ili estis ĉiu rekta familia posteulo de L. L. Zamenhof, fondinto de Esperanto, escepte de unu sola transvivanto – kaj inter ili estis multnombraj esperantistoj en Germanio, Pollando, Hungario, Ĉeĥoslovakio kaj aliloke. Ili inkluzivis esperantistajn ŝtatoficistojn, instruistojn, kuracistojn, ĵurnalistojn, poetojn. Kaj inter la travivantoj estis ankaŭ esperantistaj herooj kiuj ŝirmis aliajn for de ekstermiĝo.
Temas ankaŭ pri tago kiam ni memoras tiujn kiuj ne rezistis aŭ ne povis rezisti tiun tiranecon kaj buĉadon; kaj ni promesas, antaŭ la ekzemplo de la Holokaŭsto, kontraŭstari maljustecon kie kaj kiam ajn ĝi okazas. Ni eble memoras la vortojn de la esperantista poeto Leen Deij, kiu en 1948 esprimis sentojn kiuj rilatas al ĉiuj gentoj kaj ĉiuj religioj.
Li fermis la kofron, manpremis – adiaŭ!
Sen ia protesto li iris… Hodiaŭ
mi tion komprenas; li povis nur miri,
ke mi, la kristano, lin lasis foriri.
Kun kapo klinita la kofron li portis.
Li iris la vojon al Auschwitz kaj mortis
sen ia protesto… Li povis nur miri,
ke mi, la kristano, lin lasis foriri.
Kaj iam la filo kun filo parolos,
kaj tiu demandos, la veron li volos.
La mia silentos… kaj povos nur miri,
ke mi, la kristano, lin lasis foriri.
Ni sentis kompaton kaj monon kolektis,
dum kelkaj el ni la infanojn protektis.
Sed Auschwitz ekzistis! Nu, kion plu diri?
Ke mi kaj ke vi… ni lin lasis foriri.
Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1280.
Bedaŭrinde, en la teksto de ĉi tiu deklaro (mesaĝo al UN), la unua verso de la tria strofo gluiĝis al la unua verso de la dua strofo. Ni aperigas la originan tekston de Leendert Deij.
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Deklaro de UEA okaze de la Tago de Holokaŭsta Memoro appeared first on La Ondo de Esperanto.
La januara numero 2026 de Panoramo de la Granda Insulo prezentas multteman panoramon de la malagasa socio, kunigante lingvajn, kulturajn, historiajn, mediajn kaj sociajn perspektivojn.
La numero malfermiĝas per bilanco pri la agadoj de Esperanto Plus 2025 en Malagasio, montrante la edukajn dinamikojn de la movado kaj ĝian rolon en la interkulturo. Kultura heredaĵo estas traktata per la prezentado de tradiciaj praktikoj, kiel la uzado de ĉaro kaj ĉareto, kaj per la esperantigo de la Betsimisaraka fabelo “La bova ledo, kiu fariĝas graveda bovino”, kontribuante al la valorigo de la parola literaturo.
La media dimensio speguliĝas per esplorado pri birdoj en la natura parko Bemanevika kaj per la raportado pri la bova raso Renitelo. Historian konscion pritraktas teksto pri koloniisma terurigo en Malagasio, dum la socia aktualaĵo aperas en lokaj novaĵoj kaj en la rubriko “Vivo de ordinarulo”, dediĉita al la ĉiutaga sperto de iu malagasa virino.
Lingva edukado estas reprezentata per enkonduko al la adverbo en la malagasa lingvo, kaj la numero fermiĝas per kvar fotoj kun komentoj pri la loka vivo.
Ankaŭ vi povas pli scii pri la malagasa popolo kaj nia lando Malagasio se vi abonas al Panoramo de la Granda Insulo, monata revuo en formato Pdf, kies jara abono kostas 30 eŭrojn. Sur la foto montriĝas la pagmanieroj.


