Blogoj en Esperanto

2026-09-20

Esperanta Retradio

Murd-atenco

Tiun ĉi rakonton de Karel Ĉapek produktis Vladimír Türk el Ĉeĥio
Tiuvespere sinjoro konsilisto Tom­sa ĵus bonĝuis kun aŭdiloj surorele kaj kun afabla rideto aŭskultis, kiel la radio bele ludas Dvořák-Dancojn - ­kia muziko ĝi estas, li diris al si kontente -, kiam subite ekstere dufoje knalis kaj el fenestro super lia kapo kun tintego ŝutiĝis vitro; sinjoro Tomsa nome sidis en teretaĝa ĉambro.

Do li faris, kion farus versimile ĉiu el ni: unue li atend­is momenton, kio plu estos, poste demetis la aŭdilojn kaj preskaŭ severe esploris, kio ĝi estis kaj nur poste ektimis; ĉar li vidis, ke iu trapafis en du lokoj fenestron, ĉe kiu li sidis; tie kontraŭe en pordo splitiĝis lignero kaj sub ĝi en­estas kuglo. Lia unua impulso estis, ekkuri surstraten kaj per senarmaj manoj kapti ĉe kolumo tiun kanajlon; sed kiam oni estas aĝa kaj ĝuas ian dignon, ordinare oni preterlasas la unuan impulson kaj decidiĝas por la dua; tial sinjoro Tomsa kuris al telefono kaj vokis polican komisarejon: 

"Halo, venigu iun rapide ĉi tien; ĵus estis farita kontraŭ mi murd-atenco."
"Kie ĝi estas?" diris dormema kaj indiferenta voĉo.
"Ĉe mi," ekscitiĝis sinjoro Tomsa, kvazaŭ la polico es­tus kulpa pri tio. "Kia skandalo, tiel subite nenial pafi je trankvila civitano sidanta hejme! Sinjoro, la afero estas plej severe enketenda! Kien ĝi venus, se ..."
"Bone," interrompis lin la dormena voĉo. "Mi venigos iun al vi.“
Sinjoro konsilisto furiozis pro malpacienco; ŝajnis al li, ke daŭras eternecon, ol tiu iu alŝoviĝos; sed fakte jam post dudek minutoj estis ĉe li tia prudenta polic-inspektoro kaj kun intereso rigardis la trapafitan fenestron.
"Iu pafis ĉi tien, sinjoro," li diris aferece.
"Tion mi mem scias," eksplodis sinjoro Tomsa. "Ja mi sidis ĉi tie ĉe la fenestro."
"Kalibro sepmilimetra," diris la inspektoro, elĉizante tranĉile la kuglon el la pordo. "Ĝi aspektas kvazaŭ el mal­nova armea revolvero. Vidu, tiu ulo devis stari sur barilo; se li starus sur trotuaro, la kuglo enestus pli alte."
"Strange," opiniis sinjoro Tomsa amare, "preskaŭ mi  opinius, ke li volis trafi nur la pordon."
"Kaj kiu faris tion?" demandis la inspektoro, ne lasante sin ĝeni.
"Pardonu," diris sinjoro konsilisto, "ke mi ne povas doni al vi lian adreson; mi ne vidis tiun sinjoron kaj for­gesis lin inviti internen."
"Tio estas malfacila," diris la inspektoro kviete. "Kaj kiun vi suspektas?"
Al sinjoro Tomsa ekmankis pacienco. "Suspektas?" li komencis incitite. "Homo, tiun kanajlon mi ne vidis; kaj eĉ se li tie afable atendus, ĝis mi sendus al li kison tra la fenestro, do en la mallumo mi ne ekkonus lin. Sinjoro, se mi scius, kiu li estis, mi ne ĝenus vin ĉi tien, ĉu vi kredas?"
"Nu jes," respondis la inspektoro kvietige. "Sed eble vi rememoros iun, kiu eble havus profiton el via morto, aŭ kiu volus venĝi al vi por io ... Rigardu, tio ne estis rab­kazo; rabisto ne pafas, dum li ne bezonas. Sed eble iu ko­leregas je vi. Sinjoro, tion vi devas diri al ni, kaj ni esplo­ros tion."

Sinjoro Tomsa eksilentis: de ĉi tiu flanko ankoraŭ li ne prikonsideris la aferon. "Eĉ ideeton mi ne havas," li diris hezite, unurigarde supervidante sian trankvilan vivon de oficisto kaj maljuna fraŭlo. "Kiu nur povus tiom kole­regi je mi?" li miris.
"Je mia animo, mi ne scias, ke mi havus eĉ unu mal­amikon! Tute ekskludite," li opiniis, kapneante. "Ja kun neniu mi havas ion; sinjoro, mi vivas por mi mem, nenien mi iradas, en nenion mi enmiksiĝas ... Por kio povus iu venĝi je mi?"
La inspektoro ŝultrolevis: "Tion mi ne scias, sinjoro; eble ĝis morgaŭ vi rememoros. Ĉu vi ne timos ĉi tie?"
"Ne," diris sinjoro Tomsa enpense. Kiel strange, li diris al si deprimite, kiam li restis jam sola, jes, kial iu pafus al mi? Mi estas ja preskaŭ soleculo, mi plenumas mian la­boron en la oficejo kaj iras hejmen - fakte ja mi havas nenion kun iu por fari. Kial do oni volas min forpafi? li miris kun kreskanta amaro super la maldankemo; preskaŭ li komencis bedaŭri sin mem. Oni laboregas kiel ĉevalo, li diris al si, eĉ aktojn oni kunprenas hejmen, neniom elspe­zas, neniom ĝuas, vivas kiel heliko en sia konko; kaj krak! iu venas onin mortigi. Dio, kia stranga malboneco estas en la homoj, miregis sinjoro konsilisto deprimite. Al kiu mi ion faris? Kial iu tiom terure, tiom freneze malamas min?

Eble ĝi estas ia eraro, li estis trankviliganta sin mem, sidante sur lito kun unu depiedigita ŝuo enmane. Kompre­neble, certe ĝi estas eraro en persono! Tiu homo opiniis min iu alia, kiu estis trafota! Jen vero, li diris al si malstreĉe, kial ankaŭ, kial iu tiom malamus min?

La ŝuo elfalis el la mano de sinjoro konsilisto. Nu jes, li rememoris subite iom embarase, antaŭ nelonge mi faris ian stultaĵon, sed ĝi nur tiel senpripense elglitis de mi; mi parolis kun amiko Roubal kaj tiam elglitis el mia buŝo ia mallerta aludo je lia edzino. Ĉiu ja scias, ke tiu virino trom­pas lin kun kiu ajn, ankaŭ li tion scias, sed ne volas vidigi tion sur si. Kaj mi, mi mulo, tiom idiote pri ĝi ekbabiladis ... Sinjoro konsilisto rememoris, kiel tiu Roubal ek­glutis kaj enpremis ungojn en la manplatojn. Dio, li diris al si kun teruro, kiel tiu homo estis per tio vundita! Ja tiun virinon li amas freneze! Kompreneble, poste mi klopo­dis forturni la parolon, sed kiel tiu homo lipmordis! Li certe havas kaŭzon min malami, opiniis sinjoro konsilisto afliktite. Mi scias, ke li ne pafis je mi, tute ekskludite; sed eĉ miri mi ne povus ...

Sinjoro Tomsa rigide rigardis plankon. Aŭ tiu tajloro, li rememoris plena de indigno. Dek kvin jarojn mi igis kudri ĉe li, kaj poste oni diris al mi, ke li havas pezan ftizon. Kompreneble, tamen nur oni timas porti veston, en kiun tusis tia ftizulo; do mi ĉesis kudri ĉe li ... Kaj antaŭ nelon­ge li venis peti, ke nenion li havas por la kudrado, ke lia edzino malsanas kaj ke li bezonus, forsendi la infanojn el la urbo; mi honoru lin denove per mia konfido - Jesuo Kristo, kiom pala estis tiu homo kaj kiom malsanece li ŝvitis! Sinjoro Kolinský, mi diris al li, rigardu, ne eblas, mi bezonas pli bonan tajloron - mi ne estis kontenta kun vi. ­Mi klopodos, balbutis tiu homo, ŝvitante pro timo kaj embarasoj kaj mire, ke li ne ekploris. Kaj mi, rememoris sin­joro konsilisto, memkromprene mi forsendis lin kun tiu ia "Ni vidos," kiun tiuj malriĉuloj tiel bone konas. Tiu homo povus min malami, konsterniĝis sinjoro konsilisto; ja estas terure, veni peti iun rekte pri la vivo kaj esti tiom indife­rente rifuzita! Sed kion mi povus fari kun li? Mi scias, ke li ne povis fari tion, sed ...

Sinjoro konsilisto havis ĉiam pli pezan koron. Ankaŭ tio estis tiom turmenta, li rememoris, kiam antaŭ nelonge mi insultis mian oficejan serviston. Mi ne povis trovi iun akton, kaj venigis do tiun maljunulon kaj kriis je li kiel je bubo, kaj antaŭ homoj! kia ordo ĝi estas, vi idioto, tian pork-ordon vi havas en ĉio; mi devus vin elĵeti - Kaj poste tiun akton mi trovis en la propra tirkesto! Kaj tiu oldulo eĉ vorton ne diris, nur tremis kaj palpebrumis - Sinjoron konsiliston inundis turmenta varmego. Oni ja ne senkulpi­gas sin al subalternulo, li diris al si malkontente, eĉ se oni lin iom maljustumas. Sed kiom devas malami la subalternuloj siajn estrojn! Ni atendu, mi donos al tiu oldulaĉo ian malnovan veston, sed ankaŭ tio estas por li humiliga -

­Sinjoro konsilisto jam ne eltenis kuŝi; eĉ la kovrilo sufokis lin. Li sidis surlite, ĉirkaŭpremante la genuojn kaj rigardante en la mallumon. Aŭ la kazo kun juna Morávek ĉe ni en la oficejo, turmente venis en lian menson. Ja li estas klera homo kaj verkas poemojn. Kaj kiam antaŭ nelonge li malbone solvis la akton, mi diris al li: Refaru tion, sinjoro kolego, kaj volis ĵeti la akton sur la tablon; sed ĝi falis al liaj piedoj, kaj li kliniĝis por ĝi, tute ruĝa, kun ru­ĝaj oreloj - Mi vangofrapus min, murmuris sinjoro konsi­listo. Tiun knabon ja mi tute ŝatas, kaj tiom lin humiligi, kvankam pretervole - -

Antaŭ la menso de sinjoro konsilisto elmergiĝis denove alia vizaĝo: pala kaj pufa vizaĝo de kolego Vankl. Povrulo Vankl, li diris al si, tiu volis esti oficestro anstataŭ mi; tio signifus jare je kelkcentoj pli, kaj li havas ses infanojn - ­Laŭdire li volis lernigi kanti sian plej aĝan filinon, sed ne havas monon por tio; kaj mi rangdevancis lin, ĉar li estas tia mallerta fuŝulo kaj laboregulo - Edzinon li havas mal­bonan kaj tiom ege magran kaj malbonan pro la eterna ŝparado; tagmeze li glutadas sekan bulkon - - 

Sinjoro konsilisto melankolie enpensiĝis. Povrulo Vankl, kion li sentis vidante, ke mi, sen familio, havas pli ol li; sed ĉu kulpas mi pri tio? Ĉiam estas preskaŭ angore al mi, kiam tiu ulo tiel peze kaj riproĉe rigardas min.

Sinjoro konsilisto frotis la frunton, sur kiu aperis an­gora ŝvito. Jes, li diris al si, foje min trompis kelnero pri kelkaj kronoj; kaj mi venigis la posedanton, kaj tiu la kel­neron surloke maldungis. Ŝtelisto, li siblis je li, mi aranĝos jam, ke neniu en Prago vin dungu! Kaj tiu homo eĉ vorton ne diris kaj iris ... tiajn elstarajn skapolojn li havis sub fraketo - -

Sinjoro konsilisto ne plu eltenis en la lito; li sidiĝis al sia radio-aparato kaj surmetis la aŭdilojn; sed la radio­-aparato estis muta, muta estis la nokto, mutaj horoj de l' nokto; kaj sinjoro konsilisto manapogis la kapon kaj re­memoris homojn, kiujn li iam renkontis, tiujn strangajn kaj etajn homojn, por kiuj li havis nenian komprenon kaj je kiuj li neniam pensis.

Matene li haltis en la komisarejo; li estis iom pala kaj embarasa. "Do," demandis lin la policinspektoro, "ĉu vi rememoris iun, kiu eble vin malamas?"

Sinjoro oficisto kapskuis. "Mi ne scias," li diris necer­te. "Nome estas tiom da homoj, kiuj povus min malami, ke ..." Kaj li mansvingis senkonsile. "Aŭdu, oni ne plu scias, kiom da homoj oni maljustumis. Sciu, ĉe tiu fenestro neniam plu mi sidos. Mi venis peti vin, lasu la aferon for­drivi."

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-20 06:00

2026-09-19

Heroldo Komunikas

Svislando (kaj Esperantio) sin demandas pri neŭtraleco

Ĉi-monate la svisa popolo referendumas pri modifo en la konfederacia konstitucio, kiu restriktus la signifon de neŭtraleco: interesa okazo por memori ke la historio de la esperanta popolo spertas plej diversajn difinojn pri neŭtraleco, kies du ekstremoj estas la signifo de “neŭtralulo” ĉe L. L. Zamenhof (sinonimo de “homarano”) kaj la politika indiferento praktikata de Universala Esperanto-Asocio kaj Internacia Esperanto-Ligo dum la 1930aj,

Tial necesas klara koncepto pri neŭtraleco ĉe la Esperanta Civito, analoge al konstitucia artikolo ĉe la Svisa Konfederacio, ekskludante la politikan indiferenton kaj difinante la termojn de neŭtraleco ene de internacia juro.

Sin demandas pri tio en la Senato la verdaj gekolegoj al kiuj mi submetis proponon de rezolucio, fakte “Deklaracio pri neŭtraleco”.

de "HeKo 919 1-E, 19 sep 26" je 2026-09-19 21:23

UEA facila

Esperanta Retradio

Fulmo – dia sendito

Tiun ĉi sonartikolon produktis Jarka Malá el Ĉeĥio
La varma aero ŝvebas rapide alten de la Tero, iam eĉ per rapideco 40 km en sekundo. En difina alteco komencas kondensado de akva vaproro, kiu rapide kun alteco malvarmiĝas kaj la nubo nigriĝas (cumulonimbus) en alteco 6-11 km, iam eĉ en 16 km kaj la temperaturo povas fali ĝis minus 70 gradoj de Celsio. La supro de la nubo satiĝas per elektre plusaj kristaloj de glacio kaj samtempe sube de nubo estas malpluse ŝargitaj gutoj de akvo. Okazas malŝargo - elektra elfluo. Tamen pli ofte la elfluo okazas en nubo mem, aŭ inter du nuboj ol el nubo al la Tero (nur dekono de ĉiuj fulmoj direktas al Tero). Ŝtormaj nuboj havas altecon kaj larĝecon 5-20 da kilometroj. Ili silente ŝvebas super la Tero kaj atendas sian tempon.

Fulmoj estas kvar specoj:
Fulmoj interne de nuboj
Fulmoj inter nuboj
Fulmoj de nubo al aero
Fulmoj de nubo al la Tero

Dum ŝtormo ŝajnas al ni, ke la fulmoj batas de la ĉielo al la Tero. Tion kaŭzas nia neperfekta vido. Fakte la malŝargo enhavas kelkajn fazojn. Unue la fulmo sufiĉe malrapide (per rapideco ĉirkaŭ 100 km/s) proksimiĝas al la Tero. Tion niaj okuloj ankoraŭ vidas. Super surfaco de la Tero la fulmo kunligas kun malpligrandaj ŝarĝoj de la Tero, kiuj venas el la Tero kontraŭ. Tiel ekestas kanalo diametre kelkajn centimetrojn, kiuj malŝargas elektrotension de la Tero kaj kunligas kun la fulmo nuba. Sed tiu ĉi malŝargo estas multoble pli rapida kaj homa okulo ne vidas ĝin. En la sama momento ekestas tondro. Temas pri eksplodo de aero, kiun la fulmo varmegigas.

Granda mistero estas por sciencistoj ruĝaj kaj bluaj fulmoj, kiuj malŝargas sin el supraĵoj de la nuboj direkte el kosmo. Malhelruĝaj fulmoj direktas perpendikle supren kaj povas esti 90 km longaj, dum kosmo komenciĝas 10 km malplisupre. Bluaj fulmoj atingas longecon nur 40 km kaj ilia rapideco estas 300 oble pli alta, ol estas rapideco de la sono. Similajn fenomenojn trovis sciencistoj ĉe Venuso kaj Jupitero.

Malnovaj kronikoj estas plenaj de strangaj rakontoj, sed ili enhavas nenion, pri kio oni povus pensi pri kugla fulmo. La kugla fulmo komencis aperadi nur en la dudeka jarcento. Kial? Sciencistoj ne scias. Ekzistas suspekto, ke la Tero estas retita per reloj kaj multeco da dratoj. Tio ŝanĝis kondiĉojn por malŝargoj de atmosfera elektro kaj la kugla fulmo estas mutacio de la fulmo. Mi jam longe ne aŭdis pri la apero de kugla fulmo.

En meza Eŭropo ekzistas ĉirkaŭ dudek specialaj aparatoj, kiu registras fulmojn. Du el ili staras en Ĉeĥio – unu en praga kvartalo Libuŝ kaj la dua en moravia urbo Mohelnice. La aparato estas alta ĉirkaŭ du metrojn kun ĉapelo armita per multaj specialaj antenoj.

Kaptatajn informojn oni sendas al germana urbo Karlsruhe, kie oni komputore prilaboradas mapon de fulmoj.

El diversaj lokoj kolektis Jindra Drahotova

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-19 18:00

KARAPACO-PANORAMO

Neniam milito inter ni

Revuo Esperanto, n-ro 1415 (9), septembro 2026

19/09/2026 La enhavlisto de la septembra kajero: 171 ... Estis memorinda la perfekta Estis memorinda la perfekta akustiko de Salono Zamenhof, kie sonis “La Espero”. Voĉoj de kongresanoj 173 ... Universala Kongreso: Rezolucio de la 111-a Universala Kongreso...

de neniammilitointerni je 2026-09-19 15:18

KARAPACO-PANORAMO

La Balta Ondo

Revivi: La tria albumeto de Armel Amiot en Esperanto

reviviArmel Amiot elektis sian naskiĝtagon, la 15an de septembro 2026, por la publikigo de sia nova muzika albumeto, titolita “Revivi”.
Armel Amiot estas tiu, kiun oni povas nomi eklektika muzikisto. En la 1980aj jaroj, li unue kiel gitaristo kaj kantisto kun la roktriopo “Porte 53” en tri albumoj de originalaj kantoj kaj pli ol 500 koncertoj. Poste li iom post iom iĝis ĵazkantisto, sen ellasi sian gitaron. Li traserĉis la Parizan svingĵazajn scenejojn kun granda nombro da grupoj.

Iom poste banĝo kruciĝis kun lia vojo en la grupo “La Planche à Laver”. De Nov-Orleana ĵazo ĝis kariba biguine, tra akustika funko, la grupo prezentiĝis ĉe multaj festivaloj en Francio kaj eksterlande. Kun tri albumoj, el kiuj la dua estis registrita en Nov-Orleano.

Intertempe, Esperanto eniris lian vivon, kaj la semo kviete ĝermis. La ideo verki originalajn kantojn en la internacia lingvo atendis la ĝustan momenton… La kovid-izoliĝo donis al li la perspektivon kaj tempon necesajn por freŝa komenco.

La albumeto “Banĝo Esperanto” (2022) funkciis kiel la enirejo de Armel en la mondon de Esperanta muziko, samtempe konservante la kreolajn influojn de lia antaŭa grupo. Lia dua Esperanto-albumeto “Dezertoj” (2024), plonĝas en bluson. Ĝi esploras la miton de la dezerto, simbolo de soleco kaj rezigno. La ses kantoj en ĉi tiu albumeto estas prezentitaj duope, kiel jino kaj jango, aŭ la du flankoj de monero. Unu estas malhela, la alia hela.

Hodiaŭ en 2026, lia nova albumeto “Revivi” estas ia elvoko de la ciklo de la vivo: ĉiu el la kvar kantoj reprezentas sezonon: de senzorga printempo ĝis la frosta vintro, kiu atendas la revenon de la Sundio. Du poemoj, skribitaj paralele, enkadrigas ĉi tiujn kantojn, de la vekiĝo de konscio en la utero ĝis la fina foriro.

Ĝi estas ankaŭ la rezulto de longa procezo, pro kiu Armel dankas al Vinilkosmo “Esperanto-Muzik-Prod.” kaj Floréal Martorell pro la kunproduktado, Liven Dek pro lia helpo pri la kantotekstoj, Bernardo Sacconi (kontrabaso), Dan Gallagher (elektra baso), Francesca Prattico (tamburoj kaj perkutinstrumentoj), kaj la gospelajn fonvoĉojn aranĝitajn de Isaac, ne forgesante Denis Lainé pro liaj nekredeblaj mikrofonoj, Vincent Bruley pro la miksado, Alexis Bardinet (Globe Audio) pro la mastrumado, kaj Alice Lucas kaj Vince Cerdà pro la muzikvideoj, kiuj aperos tre baldaŭ…

Aŭskultu fragmentojn de la kantojn kaj mendu la albumeton ĉe la muzika platformo de Vinilkosmo https://www.vinilkosmo.com/eo/boutique/armel-amiot-revivi.

Spektu varbvideon ĉe https://youtu.be/w1YzkS1MT4I.

Vi povas aŭskulti ĝin elsendflue ĉe la kutimaj platformoj.

Flo Martorell

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/09/muziko-67/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Revivi: La tria albumeto de Armel Amiot en Esperanto appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-19 14:24

Esperanta Retradio

Kial homoj kaj hundoj estas amikoj

virtuale laŭtlegas Artema G.

Fidelaj okuloj, oblikve metita kapo: Se hundo rigardas tiel, mastro kaj mastrino korvarmiĝas. Nun sciencistoj eltrovis kial homoj havas tiel fortan ligon al siaj hundoj.

Se homo kaj hundo rigardas en la okulojn de la alia, tiam ŝanĝiĝas la cerba ĥemio de ambaŭ specioj. En la sango kaj de la homo kaj de la besto plialtiĝas la koncentriĝo de la hormono oksitocino. Tiu ĥemia mesaĝa substanco peras la senton de fido kaj aparteno, ĝi efikas trankvilige kaj forprenas timon. La saman plialtiĝon de la nivelo de oksitocino oni povas observi se patrinoj rigardas en la okulojn de sia beboj aŭ ĉe geamantoj.

Japanaj biologoj priskribas unuafoje en faka ĵurnalo tiajn bioĥemiajn ŝanĝiĝojn  ankaŭ ĉe la interago inter du malsamaj specioj. La esploristoj supozas ke la aparta rilato inter homo kaj hundo entute nur povis ekesti per tiu komuna neŭroĥemia mekanismo.

La japanoj priskribas interspecian reciprokan amefikon: Se hundoj kun oblikve metita kapo rigardas en la okulojn de siaj mastroj, tiam en ties cerboj plialtiĝas la nivelo de oksitocino; pro la tiam sekva aldona amika kondutado la nivelo de oksitocino plialtiĝas ankaŭ en la sango de la bestoj.

La observitan interagon la esploristoj povis ankaŭ pruvi per eksperimento. Ili ŝprucis al hundoj oksitocinon en la nazon. Almenaŭ la inaj bestoj sekve serĉis pli da vidkontakto kun siaj mastroj, kies propra nivelo de oksitocino plialtiĝis pro la rigardoj de la hundo.

Ĉe lupoj kiuj estas la sovaĝaj parencoj de la hundoj, la sciencistoj ne povis konstati ŝanĝiĝojn de la nivelo de oksitocino pro la interago kun la homo. Tio kondukis ilin al la supozo ke estas tiu hormono kiu zorgas pri la ligo inter homo kaj hundo. Eble tiu mesaĝa substanco estis decida ĉe la aldomigo de la hundo.

Hipotezo diras ke iam lupoj malkovris ostojn kiel komfortan fonton de nutraĵo kiujn la fruaj homoj postlasis de sia manĝo. Sur la unuaj rubejoj povis travori sin precipe tiaj bestoj kiuj kondutis pace rilate al la homoj. Tro sovaĝaj bestoj verŝajne estis forpelitaj.

La mildecaj bestoj aliflanke ĝuis pro abunda voraĵo en la proksimeco de la homo survivan avantaĝon. Ili povis plimultiĝi pli bone kaj pludoni siajn genojn al siaj idoj.

Iam tiam ankaŭ la homoj komprenis ke tiuj bestoj povus esti utilaj por pli da aferoj ol por forzorgi la rubon - ekzemple por la portado de ŝarĝoj, kiel helpanto en ĉasado aŭ do ankaŭ kiel amiko. Oksitocino verŝajne ĉe la ekesto de tiu amikeco ludis gravan rolon.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-19 06:00

2026-09-18

KARAPACO-PANORAMO

AMUZA ALFABETO Inga Johansson [Goteborg, Svedio]



LA AMUZA
ALFABETO

Inga
Johansson

[Goteborg, Svedio]

Dankon pro KOMENCANTO. Mi povas sendi al vi ion por via gazeto. En 1985 aperis en MONATO
‘La Amuza Alfabeto’. Mi iom reverkis ĝin kaj uzas por miaj komencantoj dum la unua leciono.

A kiel afabla avo en Armenio

B kiel blua botelo en Bulgario

C kiel cigareda cindro en Centra Afriko

Ĉ kiel ĉefa kĉambro en Ĉeĥio

D kiel dolora dento en Danlando

E kiel erara edzo en Ekvadoro

F kiel flava fromaĝo en Finnlando

G
kiel gaja gasto en Grekio

Ĝ kiel ĝentila ĝemelo en Ĝibutio

H kiel helpema homo en Hungario

Ĥ kiel ĥaosa ĥoro en Ĥarkovo

I kiel interesa insulo en Indonezio

J kiel juna jaguaro en Jamajko

Ĵ kiel ĵaluza ĵurnalisto en Ĵuraso

K kiel kuranta kato en Kanado

L kiel longa lito en Luksemburgo

M kiel memorinda monto en Maroko

N kiel neĝa naturo en Norvegio

O kiel ordinara oranĝo en Oceanio

P kiel ploranta policisto en Portugalio

R kiel ruĝa robo en Rumanio

S kiel sola sinjoro en Svedio

Ŝ
kiel ŝerca ŝejko en Ŝanhajo

T kiel trankvila trajno en Tanzanio

U kiel unua urso en Usono

V kiel verda vilaĝo en Vjetnamio

Z kiel zigzaga zebro en Zairo



PS: Trovite en KOMENCANTO



de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2026-09-18 23:07

La Balta Ondo

Premio Maertens: proponu kandidatojn ĝis la 31a de oktobro

MaertensLa komisiono de la Premio Maertens anoncas sian ĉi-jaran konkurson por identigi organizaĵon aŭ esperantiston, kiu jam kontribuis sian tempon kaj energion al la antaŭenigo de Esperanto kaj intencas tiel daŭrigi en la estonteco. Multaj esperantistoj faras pozitivan agadon por disvastigi Esperanton, sed malmultaj tion faras jaron post jaro, agon post ago – ofte sen rekono, kaj sen deziro atingi famon.

Grégoire Maertens, iama prezidanto de UEA, kiu baldaŭ festos sian centduan datrevenon, estas unu el tiuj personoj, kiuj dediĉis tutan aktivan karieron interalie al disvastigo de Esperanto – en sia propra lando Belgio, sed ankaŭ kiel komitatano kaj prezidanto (1980-1986) de UEA. UEA establis la Premion okaze de la centjariĝo de sia iama prezidanto.

La Premio Maertens celas honori tiujn niajn konstantajn kaj fidelajn laborantojn por Esperanto – precipe tiujn kun novaj ideoj kaj novaj organizaj kapabloj kaj tiujn, kies laboro povas instigi kaj inspiri aliajn personojn.

Tiajn personojn la komisiono trovis en 2025, kiam ĝi honoris Stela Besenyei-Merger, el Hungario, kaj en 2026, kiam ĝi honoris Alex “Alekso” Miller, el Usono.

Stela estas denaska esperantisto, filino de franca patro kaj hungara patrino. Ŝi loĝas en Hungario, sed laboras internacie per sia blogo Stela ĉiam nur kritikas kaj sia retejo La bona renkontiĝo. Ŝia mallonga sed trafa video, farita en 2020 sub la aŭspicio de Wikitongues, kiu prezentas Esperanton al la publiko per ŝiaj personaj spertoj, ricevis preskaŭ unu milionon da spektoj.

Alekson oni honoris pro lia rimarkinda laboro sur la kampo de la Esperanta video-arto, kiu malfermas novajn vojojn en la informado, instruado, uzado kaj ĝuado de la lingvo. Inter liaj atingoj estas:

Intervjuoj kun Stela kaj Alekso estas spekteblaj ĉe la jutubkanalo de UEA. La intervjuanto estas eksprezidanto de UEA, Mark Fettes, unu el la membroj de la juĝkomisiono de la Premio.

La nuna komisiono konsistas el la eksaj prezidantoj de UEA Duncan Charters, Mark Fettes kaj Humphrey Tonkin kaj el la alelektitaj eksaj estraranoj Maritza Gutiérrez, Barbara Pietrzak kaj So Gilsu. Michela Lipari estas la sekretario de la komisiono.

Kandidatigoj por la nuna jaro, kun taŭga subtena materialo, atingu la sekretarion de la komisiono ĝis la 31a de oktobro 2026 ĉe sekretario.premio.maertens@gmail.com.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1333.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Premio Maertens: proponu kandidatojn ĝis la 31a de oktobro appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-18 21:56

Heroldo Komunikas

Amendoj al Lex Argentaria liveritaj al la Konsulino

La Konsulino ricevis kaj dissendos al la Senato la amendojn al Lex argentaria, motivitaj de la transformo de fondumo Pro Esperanto al fonduso; la amendojn preparis la Unua Vickonsulo, sen. Manuela Blanco, interkonsente kun FPEF kaj komisie de la Kapitulo.

Krom ŝanĝo de konsonanto en la artikoloj 1 kaj 15, la amendoj ŝanĝas en pluraj lokoj la esprimon “kontrolinstanco” per “Kapitulo”, kaj abrogacias tute aŭ parte la artikolojn 7 (par. 4), 8 (par. 3), 9 (par. 2), 11, 14, 15 (par. 3).  

La Senatokonsulto ekas post la dissendo fare de la Konsulino, kaj daŭros maksimume tridek tagojn.

de "HeKo 919 9-C, 18 sep 26" je 2026-09-18 14:36

Le Monde diplomatique en Esperanto

Kresrado de metil-amfetamino en centra Eŭropo

Ĉu drogoj estas misformiga spegulo de socioj ? Metil-amfetamino, kiu infektas Mezeŭropon, ne malfermas pordojn al aliaj eblaj mondoj, sed helpas elteni deĵoradon en fabrikoj, forgesi malfacilaĵojn de la nuna epoko, forgesi malĝojan estontecon. En iuj landlimaj zonoj, kaŝfabrikoj ĉie prosperas, kie produktado profesiiĝas kaj profitas de la granda eŭropa merkato.

Je la kvina horo matene, policaj bluaj lumoj disŝiris nokton en industria zono ĉirkaŭ Ostrava. Armitaj viroj frakasis metalan pordon. Interne, bareloj de kemiaj reakciaĵoj stakigitaj ĝis plafono, distililoj, akra odoro de kuirata efedrino . Jen plia kaŝfabriko malkovrita .

Tiu polica ago ilustras la senfinan militon, kiun Ĉeĥio kondukas kontraŭ sia nacia drogo. Tie oni ne parolas pri "crystal meth", sed pri pervitino — nomo de tipo de metil-amfetamino amase distribuita al la soldatoj de Wehrmacht, la germana armeo, dum la dua mondmilito. Okdek jarojn poste, tiu molekulo daŭre cirkulas en la industriaj zonoj de Centra Eŭropo. Oni nomas ĝin "kokaino de malriĉuloj". Unu gramo da kokaino kostas ĉirkaŭ 150 eŭrojn en la regiono ; unu gramo da metil-amfetamino, 30.

JPEG - 200.7 kio
grafitio en Prago
foto de Chris Young, CC BY-SA 2.0 laŭ Wikimedia Commons

En la lernejaj kortoj de Bohemio kaj ĝis la ĉefa stacidomo de Prago, pervitino estas ĉie. La urbo Světlá nad Sázavou gastigas la plej grandan porvirinan malliberejon de la lando, kaŝitan en eksa komunista feriejo, ĉirkaŭitan de kampoj kaj agrokulturaj bienoj. El la 950 malliberuloj, 60 % estis kondamnitaj pro drogŝakrado. Pli ol duono suferas metil-amfetamino-dependecon. Gabriela (1), 33-jara, portas uniformon de la malliberejo : grizan sportveston. Ŝi ekuzis pervitinon ekde la 16-a jaraĝo en lerneja korto. Rapide, ŝi ĉesis lerni, gravediĝis de sia drogo-vendisto kaj trovis laboron kiel fleg-helpanto en maljunulejo. Dum la semajnfinoj, ŝiaj du filinoj restadis ĉe siaj geavoj, kaj ŝi plu injektis al si drogon. "Ĝi estas kiel ŝaltilo por malŝalti la lumon". Tiu drogo nuligas ĉiujn problemojn : malriĉecon, anksion, tempon.

For de la bildo pri crystal, fumata aŭ snifata, popularigita de la usona kulturo, en Ĉeĥio la ĉefa konsummaniero restas injekto : tion faras pli ol naŭ el dek grave riskantaj uzantoj (2). Kiam Gabriela ne plu havas vejnojn nek monon, iu proponas al ŝi "kuirumi" — artaĵe meth-on sintezi. "Ĉi tie, ĉiuj konas la recepton", ŝi diras. Ŝi gajnis 25 000 kronojn monate (proksimume 1 000 eŭrojn) en la maljunulejo. Oni proponis al ŝi dekoble pli. Komence, ŝi kuiris "laŭ mendoj" en forlasita domo en la arbaro, proksime de la limo kun Pollando. Tiam mendoj rapide multiĝis, la "kuir-cikloj" plilongiĝis : la horoj pasigitaj en tiuj izolitaj arbaroj de Karpatoj iĝis tagoj. Ŝi malkovris la amplekson de tiu reto, aŭdis parolojn en la angla, foje en la hispana, fine iĝis mastrumanto pri provizado de kvindek kuiristoj disaj en nordo de la lando, ĝis esti arestita. "Malliberejo estis la sola maltoksiĝa ebleco."

Metil-amfetamino, "crystal-meth", amfetaminoj kaj ĝenerale sintezaj stimuliloj kiel ĉatinoj (el ĉato, Catha edulis) nun formas la kategorion de drogoj, kies havebleco plej rapide kreskas en Eŭropo. La konfiskadoj de sintezaj ĉatinoj pliiĝis de 4,5 tunoj en 2021 al 37 tunoj en 2023 — okobliĝo en du jaroj (3). En diskreta vilao de la ambasadeja kvartalo de Prago, S-ro Jakub Frydrych, estro de la ĉeĥa kontraŭdroga stabo, priskribas profundan "mutacion" en la produktado kaj ŝakrado. Antaŭ 1990, la "Fera Kurteno" malhelpis, laŭ li, enfluon de tradiciaj drogoj kiel kanabo aŭ kokaino en la Orienta Bloko. Drogoj tie estis tabuaj, kaj konsumo severe punita. Kiel en Pollando kaj Hungario ĝis la falo de la Muro, lokaj drogoj kiel pervitino aŭ brown (heroin-similaĵo) estis produktitaj kaj konsumitaj hejme. Tia situacio daŭris iome : "En la 1990-aj jaroj, sintezo restis ĉefe artaĵa kaj loka ; la ĉeĥa merkato de kristalo memsufiĉis." Hodiaŭ, S-ro Frydrych kaj liaj 240 agentoj frontas "invadon de eksterlandaj krimaj retoj, kiuj produktas amase kaj uzas novajn teknologiojn : ĉifritajn mesaĝojn, kaŝ-reton, pagojn per ĉifrovalutoj".

Plie puraj, potencaj, haveblaj kaj malmultekostaj

Tiu produktado industriiĝis ekde la KOVIM-19-epidemio. En 2017, Ĉeĥio jam enhavis la plej grandan parton de malkovritaj metil-amfetaminaj elfarejoj en Eŭropa Unio. La milito en Ukrainio faciligis alvenon de krimaj retoj, ofte ukrainaj, kiuj, post intensigo de loka produktado , nun celas vendi siajn sintezajn ĉatinoj okcidenten. Iuj ekloĝas rekte en Ĉeĥio aŭ Slovakio por vendi per Telegram-babililo kaj kaŝinterreto (4). En 2023, el 250 malkovritaj elfarejoj en Eŭropa Unio, 189 troviĝis en Ĉeĥio. Tiajn malgrandajn ofte moveblajn hejmajn farejojn iom post anstataŭas specialigitaj uzinetoj, kiuj amase produktas amfetaminojn, metil-amfetaminon kaj ĉatinoj.

Preskaŭ triono el la personoj, kiu komencas kuracadon en unu el la 250–300 dependec-kuracejoj (fakoj en hospitaloj, ambulatorioj, specialigitaj centroj…), deklaras metil-amfetaminon kiel plej kutiman drogon. En lando de 10 milionoj da loĝantoj, oni taksas ĝis 38 200 la nombron de grave riskantaj kristal-konsumantoj (5). La havebleco de sintezaj stimulaĵoj, pli kaj pli puraj, potencaj kaj malmultekostaj, atingis senprecedencan nivelon. De rav-festoj ĝis kemi-seksa medio, tiuj substancoj tuŝas publikon pli kaj pli junan, kaj observeblas kreskanta konsumo ligita al intensiva laboro aŭ socia malstabileco.

Ĉiutage ĉe tagmezo, sireno sonoras en la tuta urbo Mladá Boleslav. Sur tiu 2,2 kvadrat-kilometra areo de uzinoj Škoda, tiu fiero de ĉeĥa industria sukceso, ĝiaj ĉenaj muntejoj ellasas ĉiusemajne milojn da veturiloj kaj aŭtomobilaj baterioj. Proksime de tiuj brilantaj novaj haloj staras laboristaj loĝejoj kun velkaj fasadoj. En teretaĝo de unu el tiuj envicaj domoj laboras S-ino Tereza Müllerová : en Adicentrum, loka ne-registara organizo (NGO) pri drogo-preventado. Tie oni senpage ofertas injektilojn, pipojn kaj pansaĵojn, oni donas konsilojn kaj diskretan aŭskultadon. S-ino Müllerová kaj ŝiaj kolegoj ne rajtas disdoni siajn flugfoliojn ĉe uzinaj pordoj. "Tio misfamigas la urbon", ŝi resumas. Tamen, granda parto el la 300 uzantoj de Adicentrum laboras, aŭ laboris, por tiea aŭtomobila industrio. Kiel Tomáš, 34-jara.

Dum tri jaroj, li laboris laŭ tri okhoraj deĵoradoj en tia ĉena muntejo. Ripetaj gestoj, precizaj kadencoj. Regule, li injektis al si metil-amfetaminon en necesejo de sia laborejo. "Estis malpermesite en la regularo, evidenta afero, sed mi ne estis la sola. Ni interrekonis nin , ni petis nian paŭzon samtempe. La tempo pasis pli rapide, mi sentis min pli rapida, pli efika." En haloj, kiuj aspektas kiel katedralaj navoj, ekranoj realtempe montras la nunan produktivecon. En Mladá Boleslav, kiel en aliaj malgrandaj laboristaj urboj de Bohemio, pervitino enradikiĝis kiel kemia kompenso al ekonomia demando : kiel plu labori, vivi, en teritorioj kie la promesoj de postsocialisma transiro kondukis al ellaciĝo de korpoj kaj mensoj ? Metil-amfetamino iĝis anestezilo de senspiriĝantan kapitalismon : pli forte, pli rapide, elteni, je ĉioma kosto.

Fronte al kokaino, importita el Latinameriko, la sintezaj stimulaĵoj "made in Europe" (faritaj en EU) prosperas en ombro de Komuna Merkato. "Ĉampiono de la merkata kaj landlima malfermo, Centra Eŭropo nun estas nabo de produktado kaj distribuado", klarigas S-ro Jean-Philippe Lecouffe, vic-direktoro por agado de Europol (6). La produktado en tieaj elfarejoj reduktas loĝistikajn riskojn por la ŝakristoj kaj ebligas eviti agrokulturajn aŭ klimatajn limojn de afgana opio aŭ de kolombia kokao. La eŭropaj aŭtoritatoj serioze gvatas tiun minacon de sintezaj drogoj, kiel pruvas la operaco "Fabrika", okazinta en januaro 2026 : dum dudek tagoj, 85 arestoj, 24 industriaj elfarejoj malkovritaj en Pollando, 1 000 tunoj da kemiaj komponaĵoj kaj pli ol 120 000 litroj da toksaj ruboj konfiskitaj (7).

La enketistoj malkovris, ke tiu kontraŭleĝa kemia industrio postulas gravan loĝistikan kompleksecon, kiu eblas danke al principa malfortikeco de EU : la ingrediencoj uzataj por fabrikado de sintezaj drogoj estas samtempe ĉieaj kaj nekontroleblaj. Fakuloj nomas tion "duobla uzo" de kemiaj komponaĵoj. Efedrino kaj pseŭdoefedrino estas partoj de la komponado de medikamentoj kaj haveblaj en apotekoj ; acetono kaj tolueno estas kutimaj solvantoj en plastika, kosmetika aŭ agrikultura industrio. Tiuj substancoj, leĝaj, libere cirkulas laŭ la konvencio de Schengen.

"Dumlonge, ni konsideris la produktadon kaj ŝakradon de drogoj kiel eksteran minacon : kokaino el Latinameriko, heroino el Afganio, analizas S-ro Lecouffe. Hodiaŭ, fentanilo superis kokainon en la usona merkato, kio klarigas invadon de kokaino en Eŭropon kaj falon de prezoj. Sed kokaino estas tiu arbo, kiu kaŝas arbaron. Unuafoje, ni devas averti pri danĝero, kiu verŝajne troviĝas ene de niaj landlimoj."

Tridek jaroj de Komuna Merkato kreis faciligan sistemon por la ŝakristoj : kiam la aŭtoritatoj malpermesas molekulon, la retoj trovas krom-vojon aŭ importas interŝtupan komponaĵon el Ĉinio aŭ Barato. Leĝo, kiu tute malpermesus tiujn substancojn, perturbus la ceteran eŭropan industrion. Sintezaj drogoj estas defio, kaj ekonomia kaj jura. Se kokaino apartenas al tutmondiĝo, metil-amfetamino estas la kaŝita enlanda produkto de integrita Eŭropo. Al usona opia krizo — kun drogoj por mem-anestezio kaj forgeso de la mondo — respondas eŭropa epidemio de stimulaĵoj : malpli por trovi eskapon, ol por konservi kadencon.

"Nia justica sistemo ne havas 'dentojn' "

Ústí nad Labem, ĉe limo kun Germanio, longtempe servis kiel "eŭropa ĉefurbo" de crystal-meth  : po 450 miligramoj tage mezuritaj en uzitaj akvoj por mil loĝantoj, laŭ jara raporto publikigita de Eŭropa Droga Observatorio (EUDA) (8). En tiu postindustria pejzaĝo de haltigitaj altfornoj kaj ŝtalaj ruinoj rande de la rivero Bílina, sovetmoda konstruaĵo gastigas polican oficejon. S-ro Milan Rychnovský, enketisto estro de tiea kontraŭdroga stabo, diras klare : "Pervitino ne estas nur problemo ĉi tie. Ĝi estas ekosistemo."

La Sudeta regiono restas markita de postmilitaj movoj de loĝantaroj, de fermo de la karbominoj kaj de persista sento pri forlasiteco. En la kvartalo Mojžíř, pluraj loĝantoj priskribas paralelan ekonomion strukturitan ĉirkaŭ drogoj : kemiaĵoj aĉetitaj en Pollando, kuirado en garbejoj aŭ forlasitaj uzinoj, kiuj multiĝis ekde la reĝimŝanĝo, liveradoj en Amazon-poŝtkestojn. Estroj el la romaa komunumo, kiuj portas grandegajn brakhorloĝojn, juvelojn, kaj nun aspektas kiel kolombiaj mafiestroj. "Ni vidas aferojn evidente neleĝajn, sed ni ne povas pruvi tion, plu diras S-ro Rychnovský. La krimuloj ĉiam estas du paŝojn antaŭ ni, kaj nia justica sistemo ne havas 'dentojn'". Sufiĉas kvin minutoj en urbocentro de Ústí por renkonti konsumanton, vendiston kaj kuiriston. David, 52-jara, kun nigraj haroj fiksitaj per pomado, ortodoksa kruco tatuita sur etfingro, novaj Nike-ŝuoj, eliras el nigra Škoda. Li estas samtempe konsumanto ekde dudek jaroj, ŝakristo kaj kuiristo. Li spertis hepatiton, heroinon, malliberejon, infanojn. Li priskribas tiun lokan ekosistemon : la rusoj kontrolas heroinon, romaoj kaj vietnamanoj dividas inter si metil-amfetaminon. "Venu kun mi, mi montros al ci, ke ĉie ajn la tuta urbo kuiras. Jen ĉi tie, kaj jen, kaj jen alie", li ripetas, montrante la ĉielon, la riveron kaj la urbodomon. David petas 10 eŭrojn. Li aĉetos sian dozon kaj fine injektos al si en publika ĝardeno kelkajn etajn blankajn globetojn de crystal-meth, kiujn li konservas en sia monujo. "Neniam antaŭ miaj infanoj."

Je kelkaj kilometroj, jen Germanio. Longtempe, la landlimaj vojoj estis centroj de prostituado kaj drogŝakrado. Geografio de tiu Centra Eŭropo estigas ĝin preskaŭ nekontrolebla zono. Eros-centroj, ŝakraj landlimaj bazaroj, kiuj ofertas cigaredojn, junulinojn kaj pervitinon, multiĝis dum la "Transiro". Pro EU ampleksiĝo, aŭtovojo estis konstruita, la doganaj kontroloj nun okazas kunlabore, kaj ĉio ŝanĝiĝis. Ĉio, escepte la vojoj de metil-amfetamino. Plauen, en Saksio, diskreta proksime de la ĉeĥa limo, famas kiel lulilo de Hitlera Junularo kaj feŭdo de la novnazia partio Der Dritte Weg. Pli ol duono de la 18–21-jaruloj, kiuj eniras BTZ (loka centro por profesia trejnado por personoj kun psikaj problemoj), estas dependecaj de psikostimulaĵoj. Inter 2006 kaj 2018, konsumo de kristal-metilo kvinobliĝis en la federaciaj landoj Turingio, Bavario kaj Saksio.

Christof, 47-jara, rakontas la komencojn de translanda kontrabando post la reunuiĝo de germanujo. Li malkovris metil-amfetaminon en tekno-ravfestoj de la 1990-aj jaroj, antaŭ ol fali en dependecon, foriĝi de sia edzino, de sia filino, kaj retrovi sin senhejmulo. "Iu gravulo" lin akceptis kaj proponis al li servi kiel peranto. « Ni veturis tri aŭ kvar en aŭto. Ni prenis iun varon ĉeĥ-flanke, poste ni trairis arbaron piede. » La dorsosakoj foje enhavas dekojn da kilogramoj. "Evidente, polico sciis. Sed dumlonge, neniu vere volis vidi la amplekson de tiu fenomeno."

Dum dek jaroj, Christof vendis drogon en Plauen kaj pli for. Liaj klientoj venis en lian logêjon ; li kreis kodojn kun specialaj bildosignoj : neĝo por kokaino, dufoje por du gramoj… Li neniam kaŝis ĝin hejme, sed en kaŝejoj ekstere. "Oni" pagis lian loĝejon, lia fridujo estis plena, li havis vestojn, monon laŭbezone kaj precipe "protekton". Li tamen estis arestita en 2020 kaj pasigis du jarojn en malliberejo. Hodiaŭ, li asertas esti "sendroga". La estroj ŝanĝiĝis. Kvankam li longtempe laboris kun germanoj aŭ ĉeĥoj, nun eksterlandaj retoj, "ofte rusaj" laŭ li, "regas la negocon kaj ligiĝas al ekstremdekstraj grupoj kiel Hells Angels".

Kuiristo el Meksikio por instrui la "meksikan metodon" en Pollando

Tio, kion la doganistoj nomas "ora triangulo" de metil-amfetamino, inter Pollando, Germanio kaj Ĉeĥio, nun allogas tutmondiĝintajn krimajn retojn, konfirmas S-ro Michal Zarsky, kunordiganto ĉe la ĉeĥa dogana direktorejo. "En la 2010-aj jaroj, sudamerikaj karteloj komencis transdoni sian scion kaj formi aliancojn kun eŭropaj perantoj, ofte balkanaj." En la konfiskadoj nun okazintaj en ĉeĥa teritorio, "50 % de kristalo estas ĉeĥa, 50 % meksika, ofte importita tra Nederlando kaj Belgio". Tiu fakto estis nekonata antaŭ dek jaroj. En septembro 2025, meksika kuiristo estis arestita en Pollando, kie li venis instrui la "meksikan metodon" de elfarado. Laŭ komuna raporto de Europol kaj usona DEA (Drug Enforcement Administration), la konfiskadoj de metil-amfetamino ligitaj al meksikaj krimaj agantoj iĝas "tipa karakterizaĵo de la eŭropa droga pejzaĝo"  (9).

Erfurt, kun siaj mezepokaj fasadoj vidataj de tramo, kiu glitas silente, estas germana urbo, kiu rangas unua de la "eŭropaj metil-amfetaminaj ĉefurboj", laŭ analizo de uzitaj akvoj. En kliniko Sankt-Johann-Nepomuk, doktoro Alexander Refisch, psikiatro kaj dependecologo, ricevas pacientojn dependecajn, ĉefe junajn, inter 20 kaj 30 jaroj. Li memorigas la ironion de historio : metil-amfetamino, kromnomita Panzerschokolade ("tank-ĉokolado"), estis vendita en la 1930-aj jaroj kiel kuracilo por forigi malsaton, malvarmon, laciĝon. "Sintezaj drogoj estas perfekte efikaj. Ili tuj kaptas vian nervan sistemon : unu dozon de kristalo, kaj vi produktas miloble pli da dopamino ol post glaso da alkoholo". Jen kick ("fulmpuŝo"), kiu klarigas dependiĝon multe pli rapidan ol tiun kaŭzitan de alkoholo aŭ kanabo. Sekvaj dozoj rapide iĝas nekontentigaj. Sekvas dolorigaj simptomoj de manko : dentgrincomanio, dissociiĝo. "Preskaŭ ĉiuj fine suferas psikozojn aŭ paranojajn krizojn, kio starigâs kiel publika sanproblemo." En sia raporto de 2024, EUDA konfirmas la "gravan sanan riskon" de kemiaj stimulaĵoj, pro tre rapida dependiĝo kaj damaĝaj psikaj efikoj. La terapioj, kiujn proponas doktoro Refisch, daŭras ĝis kvar monatojn, tute izolitaj de la eksteraj influoj. "risko de recidivo estas je 95 %."

En 2020, la universitata hospitalo de Jena starigis Clean4Us, specialan programon por gravedaj virinoj dependaj de metil-amfetamino. La profesoro Ekkehard Schleussner, ginekologo, kiu estras ĝian akuŝejon kaj iniciatis tiun eksperimentan projekton en Dresdeno, parolas pri "epidemio de dependecoj, kiu trafas ĉiujn sociajn tavolojn". En lia fako pasas studentoj, patrinoj, advokatoj. Proksimume kvindek pacientoj jare venas al la konsultado. "Metil-amfetamino ankaŭ estas drogo de la nuna epoko, kiu ebligas alfronti nunajn postulojn de rendimento", li konfirmas. Se LSD en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj simbolis promeson de aliro al alia mondo, metil-amfetamino respondas al la inversa postulo : adaptiĝi al pliaj suferoj en tiu mondo. "La virinoj, kiun ni vidas, serĉas forgesi aŭ forpuŝi siajn traŭmatojn per alkoholo, medikamentoj, ekranoj." Nicole, 32-jara, atendas sian konsulton inter la infanonkologia etaĝo kaj la akuŝeja fako. Ŝi memoras la precizan daton, kiam ŝi ĉesis : la 22-an de decembro 2025, ĵus antaŭ Kristnasko, graveda je sep monatoj. En ehografio, la cerbo de ŝia filino montris misformiĝon. Ŝi tuj ĉesis, forlasis sian malgrandan urbon en Saksio por veturi al la ĉefa stacidomo de Jena. Infanaĝo en akcepto-familio, eraroj, adolesko deformita de metil-amfetamino, snufita, fumita, injektita. Ŝi komencis ŝteli, poste prostituis sin. Ŝi bezonis monon, bezonis dozon. Baldaŭ, ŝi iĝis "mulo" (transportanto) : la ordonoj cirkulis per Facebook. Ŝi veturis trajne, du horojn da vojaĝo tra kolzaj kampoj kaj kasteloj sur montetoj. En Cheb, en Ĉeĥio, ŝi renkontis retanon en ŝakra bazaro, rendevuon en necesejo. Dekoj da gramoj transportataj en buŝo aŭ seksorgano al Germanio... Ŝia filino Sofia naskiĝis en januaro. La anomalio estis nur kisto, ŝi naskiĝis sana. Kelkajn horojn post la nasko, ŝi estis enlokita en gastigan familion. La Jugendamt (germana sociala helpo, kun kiu la hospitalo kunlaboras) konsideris, ke Nicole ne estas sufiĉe stabila. Nune sen laboro kaj sen loĝejo, ŝi vidas sian filinon unu horon ĉiusemajne, okaze de suĉ-botelo, kaj foriras. "Mi ne plu havas elekton. Mi devas elteni por ŝi."


(1) La personoj cititaj nur per persona nomo petis anonimecon.

(2) "Raporto pri neleĝaj drogoj en Ĉeĥio" (en la ĉeĥa), drogy-info, 2023.

(3) « Sintezaj incitiloj : nuna situacio en Eŭropo (Eŭropa Droga Raporto 2025) », Eŭropa Droga Observatorio.

(4) "Drogoj en la fronto. La milito en Ukrainio stimulas la uzon de drogoj inter soldatoj, precipe sintezaj substancoj", Global Initiative Against Organized Crime (GI-TOC), januaro 2024.

(5) "Sintezaj stimuliloj — la nuna situacio en Eŭropo", en "Eŭropa Droga Raporto 2026", junio 2026.

(6) EU Serious and Organised Crime Threat Assessment (EU-Socta), Europol, 2025.

(7) "24 industri-skalaj laboratorioj malkovritaj en la plej granda operaco kontraŭ sintezaj drogoj", Europol, januaro 2026.

(8) "Analizo de uzitaj akvoj kaj drogoj en Eŭropo", Eŭropa Droga Observatorio, 2026.

(9) "Kompleksecoj kaj komfortoj de la internacia drogo-komerco : La implikiĝo de meksikaj krimaj agantoj en la Eŭropa droga merkato", Europol, decembro 2022.

franca

de Prune ANTOINE je 2026-09-18 07:57

Esperanta Retradio

Ĉu manĝaĵo estu publika servo?

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado
En Novjorko la urbestro Zohran Mamdani volas provi ideon samtempe simplan kaj radikalan: nutraĵvendejojn posedatajn de la urbo. Kvin vendejoj, po unu en ĉiu el la kvin urbodistriktoj, proponos bazan korbon da fruktoj, legomoj, viando, laktaĵoj kaj aliaj ĉiutagaj manĝaĵoj tridek procentojn pli malmultekoste ol kutime. La unua laŭplane malfermiĝos en Bronkso fine de 2027.

La urbo mem ne mendos ĉiun ladskatolon aŭ dungos ĉiun kasiston. Ĝi disponigos la ejojn sen lupago kaj domimposto, difinos la socian celon kaj elektos spertajn funkciigantojn. Tio do estas publika alternativo, ne tuta ŝtatigo de la nutraĵkomerco. Ĝia celo estas montri, kio eblas kiam la unua zorgo estas pagebleco, ne maksimuma profito.

Kritikantoj levas verajn demandojn. Nutraĵvendejoj ofte malmulte profitas de ĉiu vendo, kaj fuŝa administrado povas kaŭzi malplenajn bretojn aŭ malŝparon de publika mono. Posedantoj de malgrandaj vendejoj timas konkurencon de subvenciata rivalo. Tiuj zorgoj meritas respondon: travidebla librotenado, decaj salajroj, rajto sindikatiĝi, aĉetado rekte de lokaj farmistoj kaj kunlaboro kun kvartalaj komercistoj.

Sed ni ne forgesu la sisteman malsukceson. La privata sistemo jam lasas kelkajn kvartalojn sen bona vendejo, dum familioj devas elekti inter nutra manĝo, lupago kaj medikamentoj. Ĝi ankaŭ donas grandegan potencon al kelkaj firmaoj, kiuj regas stokejojn, transporton kaj vendobretojn.

Publika vendejo ne nepre forigas privatajn vendejojn. Ĝi povas servi kiel mezurilo: se urbo kapablas vendi bazajn varojn pli malmultekoste kaj pagi decajn salajrojn, tio instigas aliajn vendistojn malaltigi siajn prezojn. Ĝi povas provizi por kvartaloj ignorataj de grandaj ĉenoj, subteni kooperativojn kaj rezervi provizojn por katastrofoj. Same kiel biblioteko ne forigas librovendejojn, publika nutraĵvendejo ne forigas privatan elekton. Ĝi simple garantias, ke la baza bezono ne dependu tute de komerca bonvolo.

Tutmonde la principo estas eĉ pli grava. La homaro jam produktas sufiĉan manĝaĵon por ĉiuj, tamen centoj da milionoj da homoj malsatas. La problemo ne estas nur kiom ni produktas, sed kiu rajtas manĝi. Malsaton kaŭzas malegala aliro, militoj, malriĉeco, posedo koncentrita en malmultaj manoj kaj distribua sistemo kiu celas profiton.

Manĝaĵo ne estas ordinara varo. Sen nova telefono ni vivas; sen manĝo ni mortas. Se akvo, lernejoj kaj fajrobrigado povas esti komunaj servoj, ankaŭ parto de la manĝaĵa sistemo povas aparteni al ni ĉiuj. La novjorka eksperimento estos malgranda, sed ĝia demando estas tutmonda: ĉu ni nutras homojn por riĉigi posedantojn, aŭ organizas la provizon por ke ĉiu homo manĝu? En mondo de abundo, malsato estas politika elekto. Publika nutraĵprovizo povas helpi nin kune elekti pli justan vojon.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-18 06:00

2026-09-17

La Balta Ondo

ILEI kongresis ĉe Zaozhuang-a Universitato

ilei

La 59a Kongreso de Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI) sukcese okazis ĉe Zaozhuang-a Universitato de la 11a ĝis la 16a de julio 2026. La Kongresa Libro, senpage elŝutebla el la retejo www.ilei.info, listigas la 192 partoprenantojn el 4 kontinentoj. La matenon de la 10a de julio Sun Mingxiao (Semio) prezentis Esperanton en urba muzeo, dum Lee Jungkee, honora prezidanto de la Korea Esperanto-Asocio, instruis Esperanton al civitanoj en alia parto de la urbo. La estroj de la Universitato organizis kunvenon en la nova kampuso por bonvenigi la gastojn, kun komuna plantado de arbo kun memora ŝtono, sekvita de riĉa bankedo kun lokaj bongustaĵoj.

La 11an okazis la malferma ceremonio, kun salutoj de la rektoro Cong Hailin, de la prezidanto de Ĉina Esperanto-Ligo Liu Dawei kaj de la nova estro de la Ĉina Sekcio de ILEI, Yan Ming, iama rektoro de Hejlongjiang-a Universitato en Harbino. La prezidanto de ILEI Ahmad Reza Mamdhui ne povis ĉeeste partopreni pro la geopolitika situacio kaj tial sendis gratulan videon. Tamen danke al la hibrida formato de la evento li povis aktive ĉeesti preskaŭ ĉiujn partojn de la Kongreso kaj la tutan Simpozion. Dum la evento mi prezentis la Simpozion de ILEI 2026, kiun mi organizis en mia duobla rolo kiel vicprezidanto de ILEI kaj profesoro de la Esperanta fako de Zaozhuang-a Universitato. Sekvis gratulaj leteroj kaj videoj, kiel tiuj de profesorino Ilona Koutny kaj de Aziz M. Muzafarov, akademiano de la Rusia Akademio de Sciencoj, kiu vidas Esperanton kiel futuran lingvon de BRIKS.

La inaŭguraj prelegoj de Arko (Gong Xiaofeng) kaj Semio enkondukis la Kongresan temon, “Eduki profesiajn esperantistojn kaj protekti Esperanto-kulturon”, en kiuj ili detale prezentis la kontribuojn de Zaozhuang-a Universitato kaj de aliaj ĉinaj instancoj al tiu kampo. Konkludis la matenon la tri prelegoj de ISOA (ILEI-Seminario en Orienta Azio): Yu Jianchao pri sia instruisto Laŭlum, Kitagawa Ikuko pri instruaj agadoj en Japanio kaj Lee Jungkee pri Seula Esperanto-Centro.

ileiPosttagmeze ekis la Simpozio de ILEI, kiu daŭris unu tagon kaj duonon kaj vidis la kontribuon de 26 profesoroj kaj fakuloj el 17 landoj, reprezentantaj universitatojn de kvar kontinentoj. La temon “Plialtigi lingvan konscion” inspiris serio de artikoloj pri metalingvistika kompetento publikigita en “Internacia Pedagogia Revuo”, la organo de ILEI, fare de Ekaterina Bebenina. Kompare kun aliaj universitat-nivelaj Esperantaj konferencoj, la Simpozio de ILEI estas tipe organizata kiel diskutado inter esperantistaj kaj neesperantistaj universitatanoj, por montri la utilecon de Esperanto en sciencaj interparoloj kaj samtempe malfermi Esperantujon al novaj tendencoj kaj argumentoj en la akademia mondo. Sesioj esploris diversajn aspektojn de la temo, kiel kreskigi konscion pri kio estas lingvo en lernejoj, esplori ties rolon en literaturo kaj teatro, kritiki hegemonion kaj subteni malplimultajn lingvojn kaj precipe reliefigi la gravan rolon, kiun Esperanto povas ludi en tiuj kampoj, danke al siaj lingvistikaj kaj peradaj aspektoj.

Malfermis la laborojn la fama barata profesorino Rama Mathew, kiu esploris kiel la eblo respondi al malfermaj demandoj per sia(j) gepatra(j) lingvo(j) helpas testi kiel barataj lernantoj komprenas anglajn tekstojn, en plurlingva medio, kies riĉecon substrekis ankaŭ A. Giridhar Rao. De la Esperanta flanko, Bengt-Arne Wickström prelegis pri lingva konscio kiel strategio por la pluvivo de malplimultaj lingvoj, dum François Lo Jacomo kaj mi parolis pri la historio de eksperimentoj pri la instruado de Esperanto, kaj konkludajn rimarkojn donis Vicente Manzano-Arrondo.

Bedaŭrinde ne estas ĉi tie spaco por listigi ĉiujn simpoziajn prelegojn, kiuj tamen spekteblas en ludlisto de la jutuba kanalo “Esperanto + Edukado ILEI”. Ni povas tamen memori Sara Spanò pri itala magia realismo, Aikawa Takuya pri la hangula literatura stilo, Kimura Goro pri interlingvoj kiel periloj, Katalin Kováts pri la memtaksiloj de la ekzameno KER-UEA kaj Ekaterina Bebenina pri Esperanto kaj metafaka edukado. Pan Zhongwu, Tan Zhongqi, Yu Mei kaj Wei Yongquan parolis pri etnaj lingvoj de Ĉinio, dum Nina Danylyuk prezentis interkulturajn konsiderojn pri la instruado al ĉinaj lernantoj.

La programo de la 13a de julio vidis Internacian Seminarion pri Esperanto-instruado, kun kontribuoj el Burundo, Ĉinio, Italio, Japanio, Koreio kaj Ruslando. Dima Ševĉenko kaj Anna Striganova prezentis sian instruadon de Esperanto ĉe la Universitato de Amikeco inter Popoloj kaj la proponojn de al eldonejo “Impeto”, dum Tatjana Loskutova, kiu instruis la progresintan kurson dum la kongreso, prezentis sian eseon pri reta Esperanto-instruado, kiu gajnis honoran mencion en la Premio La Torre de ILEI.

Post la oficiala fermo, dum kiu la rektoro de Zaozhuang-a Universitato transdonis la Kongresan flagon al ILEI-estrarano pri kongresoj Laura Brazzabeni, ekis seminario pri la konservado de la Esperanto-kulturo, kun prelegoj de Semio kaj Li Bochuan (Briko) pri la Esperanto-muzeo de Zaozhuang-a Universitato. Gvidita vizito al la muzeo mem montris la gravan kontribuon de Esperanto al ĉina historio, de la unuaj esperantistoj en Harbino ĝis la amikeco inter Eroŝenko kaj Lu Xun (Lusin), de la subteno de Mao Zedong ĝis la Esperanto-sekcioj de ĉinaj komunikiloj.

Vesperaj spektakloj kaj filmoj prezentis interalie dokumentajn filmojn pri Yunnan-aj elefantoj kaj la produktado de teo, dum animacio de loka studio rakontis historion pri la pacema filozofo Mozi, kiu naskiĝis en Zaozhuang, kaj lia disĉiplo Lu Ban. La postkongreso portis nin al iliaj muzeoj kaj al la proksimaj lokoj de Konfuceo por pli profunde kompreni la ĉinan pensmanieron. La antikva urbo Taierzhuang prezentis la ĉinan reziston kontraŭ la japana agreso dum la Dua Mondmilito, dum ekskurso al la plej granda sensala lago de norda Ĉinio ebligis sperti la lokan naturon.

Jam ekis la preparoj por la 60a Kongreso de ILEI, kiu okazos en Jelenia Góra en Pollando en julio 2027, kune kun la 2a Virina Kongreso kaj la komuna temo “Instrui, inspiri, inkluzivi”. Espereble multaj samideanoj – kaj nesamideanoj se temas pri la Simpozio – povos partopreni.

Alessandra Madella

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/09/ilei-47/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post ILEI kongresis ĉe Zaozhuang-a Universitato appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-17 21:58

UEA facila

Senpagaj Esperanto-kursoj komenciĝos tuj!

Ekde 2020 Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj Kolombia Esperanto-Ligo (KEL) kunlaboras por ĉiujare okazigi retajn Esperanto-kursojn, principe por hispanparolantaj komencantoj. Krom la baz-nivelaj kursoj, en 2026 okazos ankaŭ mez-nivela kurso tute en Esperanto. Por faciligi la komprenadon, la instruistoj uzos klaran kaj simpligitan lingvaĵon, kaj parolos malrapide. Tial ankaŭ homoj, kiuj jam eklernis Esperanton sed ankoraŭ ne parolas flue, povos partopreni kaj plibonigi sian lingvonivelon en amika etoso. Alia ĉi-jara grava novaĵo estas la okazigo de baznivela kurso ankaŭ en la indonezia lingvo. UEA strebas kontribui al la kreskigo de la Esperanto-komunumoj en Azio, kaj tiucele la kurso okazos kunlabore kun Indonezia Esperanto-Asocio kaj Indonezia Esperantista Junulara Organizo. En 2026 la kursoj okazos de la 20-a de septembro ĝis la 15-a de novembro. Se vi volas partopreni, aliĝu tuj! Post la fino de la kurso, vi estos preta por partopreni en la Virtuala Kongreso de Esperanto, kiu okazos en novembro. La kursojn oni proponas al lernantoj laŭ diversaj horaroj: okazos hispanaj baznivelaj lecionoj je taŭgaj horoj por Ameriko kaj Eŭropo, kaj indoneziaj baznivelaj lecionoj je taŭgaj horoj por Indonezio. Lecionoj de la meznivela kurso okazos je diversaj horoj, tiel ke ĉiuj esperantistoj de la mondo povos aliĝi. En tiuj lecionoj oni parolos nur en Esperanto, do ili taŭgos por lernantoj el ĉiuj landoj. Okazos ankaŭ legogrupoj kaj krom-sesioj por solvi dubojn, esplori temojn kaj amike esperantumi kun lernantoj de la aliaj klasoj kaj invititaj ĉeestantoj. Aliĝu tuj per la ligilo https://esperantokurso.com/eo. Tie vi trovos demandojn kaj respondojn, krom detalaj informoj kaj enhavo. Eblas sekvi ĉiujn novaĵojn pri la kurso per ties oficiala konto ce Instagramo: instagram.com/esperantokurso. Luis Obando

2026-09-17 11:19

Esperanta Retradio

Elefantoj povas agi surprize racie

Ĉu elefantoj senpripense ekprenas videblan furaĝon aŭ ĉu ili elektas la pli saĝan kromvojon? Esploristoj pruvas ke la bestoj ankaŭ subpremas impulsojn kaj flekseble repensas. Por la kunvivado kun homoj tiu ekkono povus fariĝi grava.

Elefantoj havas tute surprizajn kapablojn. Esploristoj nun laŭ propraj indikoj unuafoje pruvis ke la dikhaŭtuloj ankaŭ povas subpremi impulsojn kaj agi racie. Tion skribas teamo de la esplorista organizo CUNY en Novjorko en faka ĵurnalo.

Testoj kun aziaj elefantoj (elephas maximus) laŭ ili montris ke la bestoj povas rezisti al siaj impulsoj, se tiuj kondukas principe al senefikaj agoj - kaj ke ili anstataŭ tio sin decidas por pli efika ago.

La esploristoj plenumis en Tajlando en la Nacia Elefanta Instituto eksperimenton kun 16 elefantoj, ĉe kiu estis prezentata fruktoj en travidebla skatolo kun truetoj. La bestoj do povis vidi kaj flari la fruktojn. La impulso direkti la rostron rekte al la nutraĵo, pro la travidebla bariero ne kondukis al la celo. Anstataŭe la elefantoj povis atingi la fruktojn tra truo ĉe la flanko de la skatolo - kaj ili tion ankaŭ lernis.

Eĉ kiam la skatolo estis turnita, do kiam la loko de la aperturo ŝanĝiĝis, la elefantoj lernis mastrumi tion. Unue ili orientiĝis al la loko kie la aperturo antaŭe troviĝis, sed tiam ili lernis subpremi tiun impulson kaj adapti sian konduton.

"Ni konstatis ke elefantoj, kiam ili konfrontiĝis kun situacio en kiu ili devas subpremi impulsecan konduton - ĉu la impulson rektavoje ekpreni furaĝon, ĉu la impulson plue apliki teknikon kiu jam antaŭe estis sukcesa - ili ĝenerale kapablis subpremi tiun impulson", diris kunaŭtorino. "Tiu kapablo povus esti signifa por la sociaj interagoj de elefantoj aŭ por aliaj aspektoj de la kogno, kiel ekzemple por la solvado de problemoj."

Pli aĝaj elefantoj bezonis por la adaptiĝo iom pli longe ol pli junaj, kiel la esploristoj rimarkis. Tio povus havi kuntekston kun mensa maljuniĝo kaj tiel kun malpli granda fleksebleco, supozas la teamo. La elefantoj estis en la eksperimentoj je la duono masklaj, je la duono femalaj, kaj aĝis inter 4 kaj 60 jaroj. La kapablo por la regado de impulsoj estis antaŭe jam pruvita ĉe kelkaj birdoj kaj aliaj suĉuloj.

Tiu pli bona kompreno pri la inteligenteco de elefantoj povus helpi trovi strategiojn por la kunekzistado de homoj kaj elefantoj, kies vivospacoj intertempe ofte kuntuŝiĝas.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-17 06:00

Heroldo Komunikas

Gravaj dosieroj ĉe la Fondusa Konsilio

La Konsilio de “Pro Esperanto” (FPEF) kunsidis antaŭhieraŭ en pleno ĉe la naturamika Esperanto-Domo en Malago, sub la prezido de c-ano Giorgio Silfer; laŭ jama decido de la Konsulino, ŝi estas konstante reprezentata de la Unua Vickonsulo, sen. Manuela Blanco.

Estis ekzamenataj pluraj gravaj dosieroj: tri el ili koncernas nemoveblaĵojn en Svedio kaj Svislando. Pri Skandinava Esperanto-Domo, proprieto de FPEF luata de Esplora Instituto de Esperantologio, estis aprobita la raporto de Civila Esperanta Servo, kiu ree sendos deĵorpatrolon fine de majo 2027, por finprepari la inaŭguron je 26 junio 2027. Pri plia nemoveblaĵo en Svedio, heredaĵo kiu alportos rimarkindan financan profiton sed ne al FPEF, estas fermita la dosiero (operaco Pontoruĝa).

Pri Helvetia Esperanto-Domo, proprieto de Kultura Centro Esperantista kun diversaj luantoj (establoj kaj privatuloj) inkluzive de unu dumvive rajta, estis aprobita la projekto de transformo de La Strigonesto, kiun FPEF submetos al la proprietulo kiel regio responsa pri domflegado, laŭ la kontrakto kun KCE, bazita sur direktivo Maĝarova

La Konsilio estis informita pri novaĵoj ĉe diversaj kulturcentroj: FPEF okupiĝos pri neniu el ili, sed du paktintaj establoj (LF-koop respektive KCE) sekvas ilian evoluon. La Tanganika Esperanto-Domo havas novan kortiston, kies kontrakto atendas formaligon.

Komisiite de la Kapitulo, helpe de la vickonsulo pri financoj, la Unua Vickonsulo preparis kaj liveris por Senatokonsulto la amendojn al Lex argentaria.

de "HeKo 919 8-C, 17 sep 26" je 2026-09-17 03:41

2026-09-16

La Balta Ondo

Verku kun Rafa Nogueras

bobelarto

Post varma somero ĉu via verkkapablo soifas novajn ideojn kaj literaturajn rimedojn? Venas bona eblo: la 19an de septembro (sabate) je 15:00 UTC en nia Zoom-ĉambro https://mallonge.net/bobelarto-zoom dum unu horo kaj duono vi havos plezuron helpi unu la alian.

Tradicie la sesion gvidas Jorge Rafael Nogueras.

En Eventa servo trovu pliaj informojn pri la verksesio:
https://eventaservo.org/e/32d6af

Bobelarto

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Verku kun Rafa Nogueras appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-16 21:59

Heroldo Komunikas

Singapuro kaj la devo kleriĝi

La singapura iniciato instigi la civitanojn al ĉiutaga legado, kvankam ĝi povas unuavide aspekti kiel iom kurioza provo reenkonduki agadon per ekonomia stimulo meritas esti konsiderata malpli pro la rimedo elektita ol pro la politika kaj antropologia diagnozo kiun ĝi implicas: nome, ke en socio kie la atento fariĝis konkurenca resurso, la kapablo legi, sekvi argumenton, konservi memoron pri kio antaŭe estis legita ne plu povas esti konsiderata kiel spontanea kultura konduto. La konfucea bastiono en la nusantara arkipelago tion komprenis kaj alvenis al ia estonte juĝebla rimedo.

La afero certe ne koncernas la kvanton da legendaj libroj ĉiutage, sed la kondiĉojn mem de intelekta aŭtonomio de la individuoj. Jam Ernst Cassirer, priskribante la homon kiel animal symbolicum, montris ke la homa rilato al la mondo estas ĉiam kanaligita per lingvaj kaj konceptaj formoj; la ĉiam genia Walter Benjamin siavice vidis en la malapero de transdonebla sperto unu el la simptomoj de moderna malriĉiĝo, kiam informo anstataŭas rakonton kaj la tujeco de la novaĵo forpuŝas la pli malrapidan laboron de memoro.

En tiu perspektivo evidentiĝas la saĝo de la konstitucia principo de kleriĝo kaj klerigo en la Esperanta Civito. Ĝi esence postulas la agnoskon ke komunumo ekzistas politike nur tiom longe kiom ĝi kapablas produkti kaj transdoni la ilojn per kiuj siaj membroj povas kompreni la lingvon, la historion, la simbolojn kaj la konfliktojn. Sen tiu laboro de transdono, la komunumo ne nepre malaperas tuj, sed ĝi iom post iom ĉesas esti “historia subjekto” kaj fariĝas nura demografia aŭ administra restaĵo de si mem.

Gramsci, kiam li parolis pri kulturo kiel organizo de la propra memo kaj kiel akiro de konscio pri sia historia funkcio, komprenis ion esencan: kleriĝo ne estas akumulado de kulturaj objektoj, sed proceso per kiu individuo aŭ komunumo akiras la konceptajn rimedojn por sian estaĵon loki en la tempon. Same, la konservado de kulturo ne reprezentas muzeigon de tradicio, ĉar kulturo konservata nur kiel relikvo jam estas esence mortinta; ĝia vera konservado okazas dum tekstoj, ritoj, memoroj kaj intelektaj kategorioj daŭre kapablas influi la manieron en kiu kolektivo komprenas siajn eblecojn.

de "HeKo 919 7-E, 16 sep 26" je 2026-09-16 04:27

2026-09-15

Le Monde diplomatique en Esperanto

Reveno de Fantomo

Pri la germana hegemonio, la eŭropaj popoloj - aparte la grekoj - gardas amaran memoron de la jaroj 2010-aj. Sed en tiu epoko ankoraŭ superis la interkonsento de 1990 pri ĝia reunuiĝo : ekonomia motoro de la Malnova Kontinento, streĉe limigita en la reto de eŭropa unuiĝo, Germanio lasis Francion depostuli diplomatian kaj militistan superecon. Tiu interkonsento kadukiĝis. Ekde la rusa invado en Unkrainion, Berlino strukturas sian ekonomion, militismigas sian industrion kaj dorlotas sian nacian armilvendiston Rheinmetall. Tiu granda rearmiĝo flankenpuŝas Francion kaj indulgas Vaŝingtonon. Ĉar malgraŭ la vangofrapoj donitaj de S-ro Trump, Germanio esperas ke Usono subkontraktos al ĝi la eŭropan regadon de NATO.

Jen, tio alvenis : Germanio estas nun okcidenta potenclando, sama al la aliaj. Kaj ĝia reganta klaso, liberiĝinte de siaj historiaj skrupuloj, kiuj malhelpis ĝin aserti sian superecon super Eŭropo, krom per buĝeta severeco kaj komerca pluso, sentas sin denove komisiita de propre nacia ambicio : konstrui "la plej potencan armeon de Eŭropo, laŭ konvenciaj rimedoj". Temas pri prioritataĵo, kiun S-ro Friedrich Merz trumpetis tuj en lia unua parolado kiel kanceliero en Bundestag (germana parlamento), la 14-an de majo 2025. Tiu Bundeswehr (1) "preta al milito", laŭ la ĉevaleta esprimo de Boris Pistorius, ministro pri defendo, utilos por triobla celo, ekonomia, militista kaj strategia : relanĉi velkantan industrian aparaton, garantii protekton kontraŭ Rusio ĉe la norda kaj orienta limoj de Eŭropa Unio, kaj, per konsento kun Usono, komisii al Germanio la eŭropan regadon de NATO.

"Ni ne estas en milito, sed ni same ne estas en paco resumis S-ro Merz. (2) . Jen pruvo : en 2025, ĝiaj 114 miliardoj da eŭroj por defendo rangigis Germanion ĉe la tutmonda kvara rango por armeaj elspezoj, post Usono (954 miliardoj), Ĉinio (336 miliardoj) kaj Rusio (190 miliardoj). Apogante sin sur senegalaj financaj rimedoj en Eŭropo, Berlino elspezos por armiloj ĝis la fino de ĉi jardeko, pli ol Londono kaj Parizo kune. Tiu kombinaĵo de supereco ekonomia kaj konvencie armea malstabiligas la arkitekturon de eŭropa sekureco konstruitan ĉe la fino de la malvarma milito, kaj rivelas malekvilibron, kiun nek la ekranego de eŭropa integriĝo nek la fabelo de "franc-germana paro" povas plu kaŝi. Certe, limigita de siaj internaciaj engaĝiĝoj, Germanio strategie plu dependas de la nukleaj rimedoj usonaj kaj, se la partneriĝo proponita de S-ro Macron efektiviĝos, francaj. Sed la paĝo de Federacia respubliko limigita en rolo de "civila potenclando", sen militista aŭtonomeco, estas turnata.

JPEG - 414.8 kio
Germanaj tankoj ekirantaj al Litovio kadre de NATO
foto de Gertrud Zach, usona ministrejo pri milito
"The appearance of U.S. Department of War (DoW) visual information does not imply or constitute DoW endorsement." (ĉeesto de foto de la usona ministrejo pri milito (DoW) neniel indikas aprobon de ĝi)

"En epoko kiam denove regnas la politiko de grandaj potenclandoj, klarigis la kanceliero, Germanio devas desegni sian propran vojon" (3). Pasintan printempon, la historiisto Liana Fix embarasis la kancelierejon detalante la "danĝerojn de la germana potenco" : revenon de rivalecoj kaj malkonsentoj en Eŭropo, precipe kun Francio kaj Pollando, riskon ke ekstermdekstro iam regos tiun landon iĝintan superarmita (4). Jam, senkompleksa industria naciismo en la armila sektoro (legu en ĉi numero), eŭropa interkonsento pri libera komerco kun la suda komuna merkato Mercosur kaj Hindio diktitaj de la germanaj interesoj, la dogana kapitulaco de S-ino Ursula von der Leyen antaŭ Usono en julio 2025, laŭ la deziro de Berlino, incitegas la francan najbaron - kiu tamen cedas.

Estis necese, por malfermi tiun novan ĉapitron de germana suverenismo, eksbankista kanceliero malpli trempita ol liaj antaŭuloj en tiu pekintula deteniĝemo, propra al la post milita germana diplomatio, kaj trempita en eksterordinara situacio. Ĉar la "epokŝanĝo" anoncita de S-ro Olaf Scholz kiam Rusio invadis Ukrainion, vere konsistiĝis nur tri jarojn poste, en la komenco de 2025, pro konverĝo de tri malfacilaĵoj. Unue, la minaco de industria recesio estigita de la ĉina konkurenco, prezaltiĝo de energio kaj doganoj deciditaj de la usona prezidanto Donald Trump. Due, la probablo de pliakriĝo kun Rusio, pro la kreskanta engaĝiĝo de Berlino por helpi Ukrainion. Same kiel en Francio kaj Britio, militista kaj financa subteno al Ukrainio rolas kiel religio por la elitoj. Al loĝantaro profunde markita de pacismo, precipe en la regna oriento, la federacia spionservo (BDN) estrata de eksambasadoro en Ukrainio engutigas timon : "La limo inter paco kaj milito disperdiĝas", la situacio "povas iam ajn malboniĝi al perforta konflikto" (5). Trie, la timo ke Usono malengaĝiĝu. La 14-an de februaro 2025, dum la 61-a konferenco de Munkeno pri sekureco, tiu perspektivo stuporigis la germanajn regantojn aŭskultantajn la usonan vicprezidanton James D. Vance, kiu tiom skurĝis la eŭropan "modelon", ke la organizanto de la konferenco ekploris. El la kaosa komenco de la dua mandato de S-ro Trump, la germanaj elituloj konvinkiĝis, ke estos necese malpli dependi de la humoro de Blanka Domo, akiri proprajn rimedojn por subteni Ukrainion, sed tamen resti, kiom ajn estu prezo, la favora partnero de Vaŝingtono en Eŭropo. Resume, ia aŭtonomio en vasaleco, kiun simbolas konstruo de Bundeswehr samtempe potenca, kaj garantianto de la usonaj interesoj en la Malnova Kontinento.

Recesion, Rusion, usonan retiriĝon : la germana registaro vetas, ke unika afero, granda rearmiĝo, solvos tiujn tri minacojn.

La berlina revelacio pri militemo akompanas alian renverson : la pli kaj pli asertita forlaso de la internacia juro, kies absoluta respekto estis kerno de la germana eksterlanda politiko. Unu jaron post la parolado de S-ro Vance en Munkeno, S-roj Pistorius, Johan Wadephul kaj Markus Söder, respektive ministro pri defendo, ministro pri eksterlandaj aferoj kaj ministro-prezidanto de Bavario lanĉis tondradon de aplaŭdoj por la usona ŝtatsekretario, ankaŭ invitita en Munkeno : vera ovacio kontraŭ internaciaj institucioj ĉar S-ro Marco Rubio estis ĵus kalumniinta Unuiĝintajn Naciojn kaj glorinta "Konsilion por paco" inventitan kaj prezidatan de S-ro Trump kaj ratifinta transformadon de Gazao en kolonion de ĉi konsilio. Akceptita en Blanka Domo tri tagojn post la israel-usona agreso al Irano (pri kiu, li ne estis antaŭavertita), S-ro Merz laŭdis tiun malobservadon de Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj, kaj lia ministro pri eksterlandaj aferoj eĉ asertis pri Teherano, ke "tia reĝimo ne vere povas pretendi je internacia juro (6).

Ĉu nun Berlino estas internacia arbitracianto de virto ? La regantoj de tiu lando opinias, ke ili akiris tiun apartan moralan kapablon per sia longa "memora laboro", kvazaŭ la unikeco de farita krimo igas escepta la popolon, kiu sukcesis superi sian kulpecon (7). Sepdek jarojn post la kristalnokto (18-a de novembro 1938) S-ino Angela Merkel subite dekretis, ke "la sekureco de Israelo estas parto de la germana ŝtata racio" kaj instituciigis senkondiĉan subtenon al unu el la ŝtatoj, kiuj plej malobservis rezoluciojn de UN. Ekde la 7-a de oktobro 2023, Berlino armis la krimojn kontraŭ la homaro faritajn de Israelo, neis la decidojn de Internacia Kortumo, ĉesigis helpon al la landoj kiuj subtenas Palestinon, kaj eĉ pravigis bombadojn de lernejoj kaj hospitaloj en Gazao, per la voĉo de sia tiama ministro pri eksterlandaj aferoj Annalena Baerbock (ekologiisto).

Ironie, tiu malrespekto al la principoj de la tiea Fundamenta Leĝo estis pravigitaj nome de nacia identeco rekonstruita en la jaroj 1990-aj ĉirkaŭ la memoro de genocido. Tiam, certaĵo regnis, esprimita de kanceliero Helmut Kohl en sia mesaĝo al la registaroj de la mondo la 3-an de oktobro 1990, tagon de la germana reunuiĝo : "Estontece, nur paco eldevenos el ĉi lando." Tiu reunuiĝon oponis la brita ĉefministro, S-ino Margaret Thatcher, kaj S-ro François Mitterand juĝis ĝin "nek dezirebla, nek ebla". Tiu reunuiĝo finfarita, la ekskonsilanto pri nacia sekureco de Blanka Domo opiniis, ke "Germanio nun kapablas trudi sian propran vidpunkton pri la estonteco de Eŭropo" (8), tio estas, tiun inspiritan de Vaŝingtono : plivastiĝo de Eŭropa Unio kaj NATO al landoj de la eksa Orienta Bloko, plejparte iĝintaj atlantikismaj.

Rapidege, Germanio reamikiĝis kun Pollando kaj agadis por aniĝo en Eŭropa Unio de la regnoj de Mitteleuropa (Centreŭropo), kiun ĝi transformis en subtraktadan bazon por Volkswagen kaj DaimlerChrysler. Ekde la mezo de la 1990-a jardeko, la sfero de germanaj interesoj kaj influo etendiĝas de la baltaj landoj ĝis Kroatio kaj de Francio ĝis Ukrainio. Nova centro de Eŭropo, Berlino iom post iom flankenpuŝas Parizon. "La intereso de Usono estas ekspluati la superan pozicion de Germanio en atlantikisma Eŭropo", tiam notas Brzeziński. Tiu projekto rekte kontraŭas tiun de Parizo por pli granda eŭropa aŭtonomio rilate al Usono, kaj triumfas tridek jarojn poste ...

Bundeswehr tuj rekonstruita, Germanio, kiu jam gastas la ĉefstabon de usonaj trupoj en Eŭropo, estos preta por anstataŭi sian patronon por bari Rusion, eble eĉ batali kontraŭ ĝin. Tiu venonta milito estas la spino de la strategio por nacia sekureco publikigita en junio 2023. Generalo Carsten Breuer, ĉefstabestro de la germana armeo (lia antaŭulo estis eksigita pro dubo pri la venko de Ukrainio) opinias ke estas germana devo liveri "strategian ligilon" inter la baltaj ŝtatoj, tiuj de centra kaj orienta Eŭropo, kaj ankaŭ tiuj de okcidenta kaj suda (9) : nenio malpli ol militista nabo de la tuta Eŭropo. Ekde la pasinta jaro, Bundeswehr restigas sian 45-an tankbrigadon en Litovio, en junio Berlino kaj Varsovio subskribis novan ambaŭlandan defendan konsenton.

Tamen, la germana nabo estos strikte enfiksita en atlantika kadro : kandidato por la prezidanteco de la militista komitato de NATO ; generalo Breuer eble prenos en septembro 2026 la regadon de la plej alta armea aŭtoritato de la atlantika alianco (10). Antaŭ sepdek du jaroj, Francio rifuzis Eŭropan Komunumon por Defendo, projekton de kontinenta armeo sub usona kuratoreco, faritan por kamufli modestan rearmiĝon de Germanio malpli ol dek jarojn post la falo de la Tria Regno. Tiu premsonĝo de generalo de Gaulle estas denove survojo, ĉi-foje gvidata de Berlino.


(1) "Federacia defendo", oficiala nomo de la germana armeo.

(2) "Merz : 'Wir sind nicht mehr im Frieden' ", Die Zeit, 29-a de septembro 2025.

(3) Friedrich Merz, "How to avert the tragedy of great-power politics", retejo de Foreign Affairs, 13-a de februaro 2026

(4) Liana Fix, "Europe's next hegemon. The perils of German power", Foreign Affairs, vol. 105, n° 2, Novjorko, marto-aprilo 2026.

(5) (4) Publika aŭskultado de Martin Jäger antaŭ la parlamenta kontrola konsilio (PKGr), 13-a de oktobro.

(6) Johann Wadephul intervjuita la 15-an de marto 2026 en la elsendado 'Bericht aus Berlin' de ARD, federacia unuiĝo de la publikaj sendostacioj de Germanio.

(7) Jan Werner Müller, Another Country. German Intellectuals, Unification and National Identity, Yale University Press, New Haven, 2000.

(8) Zbigniew Brzeziński, The Grand Chessboard : American Primacy and Its Geostrategic Imperatives, Novjorko, Basic Books, 1997 .

(9) The Wall Street Journal, Novjorko, 11-a de aŭgusto 2026.

(10) Legu : "Comment ça marche ? Les structures de fonctionnement de l'OTAN" (informgrafikaĵo de Cécile Marin), Manière de voir, no 183, junio-julio 2022.

franca

de Pierre RIMBERT je 2026-09-15 14:52

La Balta Ondo

Varmega kongreso en Graco

graco

La 111a Universala Kongreso de Esperanto en Graco (Graz, Aŭstrio) kolektis 1138 kongresanojn en ĉi tiu varmega mezepoka urbo de la 1a ĝis la 8a de aŭgusto. Se la pasintjara, preskaŭ samregiona kongreso en Brno estis nur agrable varmeta, nun la temperaturoj atingis 30 gradojn aŭ pli preskaŭ ĉiutage. Tamen la kongresejo estis klimatizita, sed ne tro malvarma. La vetero tamen kaŭzis interalie tion, ke la kutima futbala matĉo inter la Esperanta teamo kaj iu loka teamo ne povis okazi pro la varmego.

La kongresejo troviĝis en historia konstruaĵo, kie iam funkciis loka banko, kaj ĝi estis unu el la plej imponaj lastatempaj kongresejoj. La granda salono estis pompa sed funkcianta, la aliaj salonoj estis en proksimeco kaj facile troveblaj. Tamen la organizantoj eble miskalkulis la alvenon de granda parto de kongresanoj, kaj necesis vicatendi ekster la konstruaĵo pli ol unu horon. Eventuale multaj esperantistoj volis alveni iom frue por eviti amasojn, sed ĝuste tiel formiĝis la longaj vicoj. Krome la akceptejo estis, eble pro sekurecaj kialoj, tuj apud la ekstera pordo, do la vico devis esti ekstere.

Graco havas unu el la plej belaj Esperanto-momumentoj, kiu estis starigita en 1987. Ne temas pri busto de Zamenhof aŭ pri stelo, sed pri simbola, eventuale temas pri kreskantaj folioj aŭ interplektitaj fingroj. Krome la monumento troviĝas en Esperanto-placo, kaj same nomiĝas ankaŭ la apuda tramhaltejo. En la placo troviĝas ankaŭ kafejo Esperanto, sed ĝin mi ne sukcesis viziti. La ĉi-jara kongreso portis al Graco novan Esperanto-objekton, nome Esperanto-arbon plantitan en loka parko.

uk-111La temo de la kongreso estis volontulado. Eble iom netradicia, pensante pri pompaj UNecaj kaj Uneskecaj temoj de pluraj antaŭaj UKoj, sed ĝi estis tute taŭga por esperantistoj, kiuj ja volontulas eble pli ol la homaro kutime. Laborantoj por UEA, kiel la prezidanto kaj estraranoj, ne nur laboras senpage, sed ili ankaŭ grandparte kontribuas pagante, el kio la prezidanto Fernando Maya estas bona ekzemplo, ĉar li pagis inter la unuaj la kotizon de dumviva membro de Societo Zamenhof.

Iom neatendite sed por meza Eŭropo relative normale, ne eblis pagi per kreditkarto en la kongreseja kafejo, kie eblis aĉeti malgrandajn manĝaĵojn kaj trinkaĵojn. La elekto ne estis aparte ampleksa, sed proksime troviĝis restoracioj por diversaj gustoj. Krome la urbocentro estis tuj apude, kio ne estas aparte ofta por UKoj.

En la inaŭguro partoprenis iom nekutime multaj gravuloj, ekzemple, la prezidanto de la Aŭstria Unesko-komisiono venis por informi, ke la komisiono formale agnoskis la Esperantan kulturon en Aŭstrio kiel parton de nemateria kultura heredaĵo. La kongresanoj krome montris sian solidarecon dum la “landaj salutoj”, kiuj jam iom tradicie okazis en formo de laŭtlegado de landonomoj kaj stariĝo de kongresanoj el tiuj landoj: ĉiu lando kaj ties landanoj ricevis grandajn aplaŭdojn, tamen la plej enorma estis la aplaŭdo por Ukrainio. Krome Kuba Esperanto-Asocio ricevis premion Deguĉi pro sia multjara agado en malfacilaj cirkonstancoj.

La nacia vespero prezentis aŭstran muzikon kaj stiriajn popoldancojn. Tute taŭga kaj atendebla programo, sed ĉu ne estis iom tro da dancoj? Loka specialaĵo estis kukurba oleo, kiun oni vendis en la kongresejo per kongresa varmarko. Tamen restis multaj boteletoj ankaŭ en la lasta tago. Mi partoprenis ankaŭ kelkajn ekskursojn, kion mi kutime ne faris: ankaŭ ili bone sukcesis kvankam en unu el ili kaj la ĉiĉerono kaj la busŝoforo unue portis la kongresanojn al loko, kiu estis planata nur kiel dua celo de ĉi tiu ekskurso. Tamen ĉio iris bone kaj senprobleme, eĉ sen malfruo.

Nova afero estis, ke la kongresa kuriero “Grazeto” aperis ne papere sed nur en la reto. Laŭ la organizantoj temis pri la paneo de la printilo, kiu devus produkti la paperan kurieron, sed ŝajnas, ke granda plimulto el kongresanoj kontentis pri la reta versio. Ĉu venontjare tute ne necesas eĉ plani paperan kurieron?

libroservo

La kongresa libroservo funkciis nun sen la kutima libroservisto Ionel Oneţ, sed malgraŭ tio ĝi bone funkciis. La kvanto da ofertataj libroj estis iom pli granda ol kutime, eble pro la nesperteco de la elektanto de libroj. Tamen la kvanto da aĉetantoj ŝajnis esti kontentiga. Nur iom ĝenis, ke la libroserva salono portis nomon de Lapenna, kiu ja verkis, sed ne unuavice memorindas kiel granda verkisto. Eĉ Moerbeek, kiu ja pakis kaj ekspedis la librojn estus pli taŭga nomo por tiu salono.

La komunista urbestrino Elke Kahr ne povis mem ĉeesti, sed alia sampartiano Elke Heinrichs akceptis kongresanojn en la urbodomo tuj apud la kongresejo kaj krome partoprenis en la inaŭguro kaj fermo. En la fermo ŝi eĉ jodlis. En la urbodomo ŝian paroladon tradukis la prezidanto de la LKK de la sekva Universala Kongreso Sandor Horvath. Horvath kaj Heinrichs studis kune en sia junaĝo en Graco, do la mondo malgrandas.

komitato

La komitato de UEA ŝajnis pli aktiva ol kutime, tamen la longe planata statuta reformo ankoraŭ ne pretis por akcepto, kaj la komitatanoj nur ricevis informojn pri la proceso. Krome la komitato kunsidis jam antaŭ la kongreso distance kaj tiel restis malpli da komitataj devoj por la kongresa semajno.

Laŭdire la scienca programo estis nekutime ampleksa, sed ŝajnas al mi, ke mi aŭdis tiun frazon jam pli frue, sed eble ĉi-foje ĝi ja pravis. Nu, certe eblas, ke la scienca programo daŭre kreskas kaj evoluas, kaj ĉi-foje eblis konatiĝi kun i.a. sunekspliksoj, slavaj popoloj en Habsburga imperio kaj artefarita intelekto.

Unu el la diferencoj de multaj lastatempaj kongresoj estis ankaŭ, ke ne okazis infana kongreseto. Malfacilas diri, ĉu pli mankas Esperantaj infanoj aŭ la organizantoj. Tamen estis planita infana programo en la kongresejo mem. Aliflanke, la kongreson partoprenis unu finnlanda kongresano, kiu semajnon post la kongreso fariĝis centjara, kaj unu aŭstria kongresano estis jam centjara, sed ne povis fizike partopreni.

graco

Ankaŭ la kultura programo estis impona: la tradiciaj “Kajto” kaj Ĵomart kaj Nataŝa plu muzikis. Ho, ve kiel la homoj maljuniĝas. Sed aperis ankaŭ pli novaj kaj pli junaj muzikistoj, do la Esperanta muzika kulturo plu evoluas.

Jukka Pietiläinen

Fotoj de John Huang

En nia arkiva retejo vi povas legi artikolojn pri ĉiuj UKoj, okazintaj de 1991 (Bergeno) ĝis 2025 (Brno) https://esperanto-ondo.ru/Ind-kong.htm. Ankaŭ ĉi tiu artikolo baldaŭ aperos tie.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/09/graco-40/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Varmega kongreso en Graco appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-15 14:41

Heroldo Komunikas

Densa kaj plurfaceta Literatura Foiro n-ro 343

La 343a numero de Literatura Foiro montriĝas aparte enhavoriĉa kaj ampleksa. Ĝi moviĝas inter lirikoj kaj eseoj, rakontoj kaj recenzoj, kulturaj analizoj kaj aktualaj demandoj, sed ĝia vera unueco fontas el komuna atento pri identeco, respondeco, memoro kaj la homa bezono doni sencon al nia ŝanĝiĝanta mondo per lingvo, arto kaj kritika penso.

La poeziaj tekstoj enkondukas etoson de transiro, nuanco kaj interna moviĝemo: en Aŭtuneske, de Mikaelo Bronŝtejn, la mildiĝo de lumo kaj la ĉeesto de pluvo malfermas spacon al verkado, melankolio kaj deziro; en Rigardo, de Minosun, sparkas fulmaj momentoj de beleco – jen la efemero de ĉio vidata de neatendita tute ne efemera viva ĉelo. Novembra etoso de Nicolino Rossi plektas tiun aŭtunan fadenon, sed kun aparta sentoriĉo: nebulo, pluvo, laceco kaj samtempe ia obstina espero kuniĝas en pejzaĝo jen trista, jen transforme promesplena.

La sento pri plureco, nekompleteco kaj identeco forte ĉeestas ankaŭ en la rakontoj. Ĉar unu sola neniam sufiĉas de Giacomo Comincini montras, tra japana pejzaĝo, imagita aŭ supozita nobeleco kaj ĉiutagaj scenoj, kiel ni konstante inventas al ni pliajn rolojn, apartenojn kaj maskojn por vivi pli plene. Tute alie ĉe Massimo Acciai, sed ne malpli profunde, lia La heredaĵo uzas fantazion, prahistorion kaj sciencfikcian imagon por trakti la konstanton de soleco, ekskludo kaj antaŭjuĝo en la homa historio; la ripetiĝanta bluo tie fariĝas samtempe signo de aparteno kaj de izoliteco. Ne malbona tago de Cho Sung Ho defias la socian nevideblon, kiu iom post iom fariĝas eĉ metafizika malapero, per rakonto kies modesta titolo akiras pli kaj pli maltrankviligan kulminon.

Sed la numero ne limiĝas al la interna vivo de individuoj. Pluraj tekstoj rigardas la kolektivan dimension de kulturo. Per Ne nur kato verdis kabarete Giorgio Silfer memorigas ke kabareto, satiro kaj memmokado ne estas flankaj ornamaĵoj de kulturo, sed esencaj signoj de popola matureco. Rememoroj pri Verda Simio, pri la Internacia Arta Teatro kaj pri diversaj formoj de Esperanto-teatro, la eseo defendas la ideon ke popolo, kiu ne kapablas ridi pri si mem, ankoraŭ ne plene formiĝis kulture. Malsaman formon de konscio, direktitan al hodiaŭaj iloj, montras Alessio Giordano en Ĉu elefanto en la sampo?, artikolo kiu ekzamenas la rolon de artefarita intelekto en verkado, redaktado, tradukado kaj faktokontrolado. Legata kune kun Unu tago(n) kun la Alta Inkvizitoro, tiu teksto akiras eĉ pli akran reliefon, ĉar la satira dialogo pri falsa, konvinka sed erariga “sciosistemo” admonas kontraŭ senkritika fido al la aŭtomate produktita scio.

Tre signifa estas ankaŭ la loko, kiun la numero donas al kultura memoro, ne kiel muzeeca konservado sed kiel viva transdono. Ĉaŭ, Bertil Edvard! omaĝas Bertil Nilsson ne sole kiel tradukiston, sed kiel intelektulon multflankan, kies vivo tuŝis teatron, religihistorion, eldonadon, tradukadon. De Stefan Zweig al Lluís Llach, verkita de Giorgio Di Nucci, raportas pri la nuntempaj teatraj padoj de Arno Lagrange.

Alia grava elemento de la numero estas ĝia malfermiteco al aliaj lingvoj, tradicioj kaj historiaj horizontoj. Omaĝe al la chanson de Juan García del Río proponas personan sed kulture fekundan migradon tra la franclingva kanto, kie biografioj, translimoj, tradukoj kaj emocia memoro interplektiĝas en panorama sed intima vojaĝo. La aŭtobuso estis ekveturonta de Leonardo Sciascia, en traduko de Carlo Minnaja, metas en la centron la demandon pri vero, timo kaj civitana silento antaŭ organizita krimo, tiel montrante ke mafio ne estas nur kriminala temo, sed ankaŭ politika kaj morala problemo; kaj per Reŝef, nova etimologio, Fabrizio Pennacchietti, atestas taŭgecon de Literatura Foiro resti ankaŭ loko por intelekta esploro, jen per filologio kaj historia lingvistiko.

Aparte atentinda estas ankaŭ la maniero per kiu la numero elstarigas figurojn aŭ spertojn tro ofte platigitajn de la kutimaj rakontoj. Por nin defendi de troa defendanto de Helmi Martikainen prezentas Mary Elizabeth Brunkow ne kiel abstraktan Nobel-premiiton, sed kiel sciencistinon konkretan, modestan kaj home simpatian, kies laboro pri imunologia toleremo havas samtempe teorian kaj praktikan pezon. Stella Meester recenzas la lastan filmon de Christopher Nolan, “Odissey”, en Io feminisma en masklisma filmo, serĉante eblan feminan vidpunkton, precipe tra la figuro de Kirko, reinterpretata ne kiel simpla sorĉa delogantino, sed kiel virino defendanta sian vivon kaj liberecon. La nenies konata vivo de la amatino de Popeye faras ion similan sur la tereno de popola kulturo, savante Olivon el la redukto “amatino de la heroo” kaj montrante ŝin kiel figuron pli kompleksan, aktivan kaj interprete fecundan.

Fine, pluraj tekstoj de la numero forte memorigas pri la etika tasko de literaturo kaj kritiko. La recenzoj pri Nordo. Amo kaj Rekviemo por hispana kamparano montras, laŭ malsamaj vojoj, kiel literaturo kapablas rakonti homajn vivojn, konservi historian veron kaj inviti al morala atento. Tiel la 343a numero de Literatura Foiro proponas manieron loĝi en kulturo: jes gusto por beleco, sed ankaŭ kritika rigoro, historia memoro kaj sento de socia respondeco.

La revuon posedas, eldonas kaj administras Kooperativo de Literatura Foiro (LF-koop). Abonoj eblas tra literaturafoiro.com

de "HeKo 919 6-B, 15 sep 26" je 2026-09-15 13:41

Esperanta Retradio

La bona flanko de ekranoj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Dum la lastaj jaroj, amaso da tekstoj estis publikigitaj pri la danĝera misuzado de telefonaparatoj, tabulkomputiloj kaj komputiloj. Tro longa rigardado al tiaj ekranoj, precipe por spektado de neutilaj aŭ rekte malutilaj filmoj kaj informoj, aŭ por sensenca interŝanĝado de mesaĝoj, kaŭzas sanproblemojn. Ne nur okuloj damaĝiĝas, sed precipe mensoj, kiuj estas inundataj de malbonfaraj enhavoj. Precipe temas pri infanoj kaj adoleskantoj: epidemia uzado de ekranoj kaŭzas seriozajn zorgojn al edukistoj, psikologoj kaj medicinistoj. 

Tamen, jen ĵus aperis en Brazilo informo, kiu surprize montras, ke ekranoj havas ankaŭ sian bonan flankon.

Internacia entrepreno plenumis ampleksan enketon kaj esploradon en ĉi tiu lando pri la trajtoj kaj kutimoj de brazilaj legantoj, rilate la tipon de preferataj enhavoj kaj la manieron kaj oftecon , laŭ kiuj ili trovas siajn legaĵojn. La esploro montris, ke en Brazilo troviĝas pli ol 90 milionoj da perekranaj legantoj, kiuj uzas por tio poŝtelefonon aŭ komputilon. Per tio ili aliras noticojn, librojn, aŭdlibrojn, pdf-tekstojn, informajn tekstojn, blogojn, fakajn retejojn kaj bildhistoriojn. Pli ol 60 procentoj el tiuj legantoj apartenas al la ekonomie plej malaltaj sociaj klasoj. 70 procentoj el la legantoj de elektronikaj libroj kaj aŭskultantoj de aŭdlibroj uzas por tio poŝtelefonon. Tiaj legantoj estas plej ofte junuloj (malpli ol 44-jaraj) kaj virinoj (56 procentoj).

Plej multaj ekranlegantoj en Brazilo asertas, ke ili elektas tian manieron de legado pro la facila alirebleco per porteblaj aparatoj, kaj ankaŭ pro la prezo de paperaj libroj. En multaj lokoj en interreto estas eble trovi bonajn verkojn tute senpage. Kiel ekzemplon, ili mencias la platformon MEC Livros, de la Ministerio de Edukado, kaj ankaŭ platformon de publika virtuala biblioteko. 43 procentoj el la intervjuitoj asertis, ke ili legas “multe pli“, danke al la virtualaj publikaĵoj. 

Fakuloj asertas, ke neniam antaŭe, en Brazilo, homoj parolis pri libroj, kiel nuntempe. En lando, kie nur eta parto el la 5000 municipoj havas publikan bibliotekon, la enloĝantoj ricevas nuntempe valoran stimulon al legado kaj kleriĝado per la moderna teknologio. 

Jen interesa konkludo: ekranoj estas nek bonaj, nek malbonaj. Ĉio dependas de tio, kiel kaj por kio oni uzas ilin. 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-15 06:00

Libera Folio

Ekskursa tago en Graco – senmone sed bone

Jam pasis la kongresa sezono, sed la memoroj restas. Vladimir Kononiuk eklernis Esperanton en Kijivo en sovetia tempo, en 1979, kaj aktivis tie en la klubo Ora Pordego. Post la disfalo de Sovetio, en 1992, li ekloĝis en Osnabrück, Germanio. Li sendis al Libera Folio rakonton pri tio, kiel li senmone partoprenis la ekskursan tagon dum la ĉi-jara kongreso en Graco. Ne ĉiam la organizita programo estas la plej bona.

”La sekvan tagon dum la internacia vespero mi ĝuis dancon de Zoja, Laima kaj francino bedaŭrinde ne konata al mi.”

Verdire, mi ĝin ne partoprenis. Tro altaj prezoj ne estas por mi. Sed mi aranĝis tiun tagon miamaniere. Dank’ al Esperantlingva libreto pri vidindaĵoj de Graz mi elektis la kastelon Eggenberg. Pro tio, ke mia telefono dumvoje estis ŝtelita, mi serĉis kunvojaĝant(in)on kun telefono, por facile trovi la vojon.

Reeĥis Laima el Kaunas, kaj matene ni renkontiĝis en la ĉefa placo. Ŝi hazarde rememoris, ke tamen unu programero por ĉi tiu tago estis antaŭvidita – plantado de Esperanto-arbo en la Volksgarten de Graz. Estis proksime, kaj ni senhezite ekmarŝis tien kaj ”helpis” planti la platanon. Poste estis proponite veni al Esperanto-Platz, viziti la kafejon Esperanto kaj promeni tra la urbo. Ĉar la centron de Graco ni jam bone konis, post du espresoj ni entramiĝis kaj veturis al la kastelo.

Kiel bone, ke mi havis Laima kun Google-mapoj, ĉar trovi la enirejon ne estis facile. La enirprezoj malĝojigis nin, tamen por viziti nur la parkon sufiĉis tri eŭroj. Ni kun plezuro vagadis tra la ombraj aleoj de la parko (ĉi-tage estis +36°C) kaj trafis al frukta ĝardeno. Do, por la tagmanĝo ni havis pomojn kaj pirojn.

Kiam ni alvenis al la ĉefa konstruaĵo, ni ekvidis suveniran butikon kaj vizitis ĝin. Subite mi rimarkis flankan pordon kun montrilo al necesejo. Ĝin ni jam delonge bezonis, do ni tuj iris tien. Elirante, mi komprenis, ke ni jam estas ene de la kastelo, ne paginte 20 eŭrojn por la eniro.

Dum la rea vojo al la urbo mi proponis viziti luksan vestaĵvendejon, kie en la 6-a etaĝo troviĝas kafejo, kaj de kie oni vidas preskaŭ la tutan urbocentron.

Post la kafo naskiĝis la ideo daŭrigi la memfaritan ekskursan tagon. Konsultante gvidlibron, ni elektis la objekton Nova-Air. Nur 3 km for, do ni iru piede. Kaj kion ni vidas? Hotelon kun du aviadiloj surtegmente – IL-62 kaj Boeing 707! Al ambaŭ oni povas per lifto (senpage) supreniĝi al la tegmento kaj viziti la aviadilojn. En la IL-62 nun estas trinkeja stando, en la Boeing – luksa restoracio.

Nova-Air – hotelo kun aviadiloj.Nova-Air – hotelo kun aviadiloj.

Ni revenas al la urbocentro. Mi proponas veturi buse, sed Laima volas piediri. Tiam mi proponas ne iri laŭ bruaj stratoj, sed iri vojetojn laŭ la rivero Mur. Post nelonga tempo ni atingas lokon kun somerdometoj, pli ĝuste ĝardenetoj. En unu el ili ĉe la tablo sidas kompanio el 10-12 homoj. Kiel ĝentila homo mi deziris al ili bonan apetiton.

Kion ni aŭdis responde?

– Venu al ni!

Ni malkuraĝe venis, demandis, kiu festo estas. Montriĝis, ke ili estas amikoj, kiuj unufoje semajne renkontiĝas kaj kune preparas iun novan pladon. Ni iomete manĝetis kun ili. Laima donacis al ili ĉokoladon de la fabriko Laima, mi donacis Esperantan gvidlibron pri Graco.

Kompreneble, ili demandis nin, kiuj ni estas, kaj kun granda intereso aŭskultis niajn rakontojn (Litovio – Germanio, Ukrainio) kaj demandis ”Kiel vi komunikiĝas?”). Du virinoj jam sciis pri Esperanto kaj kiucele ĝi servas. Kaj esprimis intereson veni al la internacia koncerto dum la antaŭlasta tago.

La aŭtoro mem dum pli frua renkontiĝo.

Mi, kompreneble, avertis la deĵorantojn ĉe la eniro al la kongresejo, sed ĉu venis lokanoj al la koncerto, mi ne scias. Sed la koncerto estis sukcesa!

Tamen, la tago ankoraŭ ne finiĝis… Sur la ŝtuparo al la Zamenhof-salono alparolas min knabino: ”Saluton, Vladimir, ĉu vi konas Olga Dreyer?”

– Certe, jes! respondas mi kaj rapide rigardas ŝian kongresan nomŝildon.

Zoja! Kaj apude Ralf! Post Kieva InterSeit (1991) en Puĥivka ni neniam renkontiĝis! La sekvan tagon dum la internacia vespero mi ĝuis dancon de Zoja, Laima kaj francino bedaŭrinde ne konata al mi.

Finiĝis la ekskursa tago. Sed ne por mi. Mi veturis al Vieno. Ĉar mi ne havis telefonon, mi veturis al turisma oficejo por preni kartojn kaj informojn pri vizitindaj lokoj.

En la alia flanko de le strato mi vidas duetaĝajn ekskursajn busojn, do mi iras ricevi informon de ili. Kiam mi turnas min, kiun mi vidas? Nekredeble! Ĵomart kaj Nataŝa! Ni kune manĝis glaciaĵon, vizitis necesejon, kaj longe sidis apud preĝejo kaj babilis.

Ekde nun mi verŝajne ĝuos kongresan ekskursan tagon per nepartopreno.

Vladimir Kononiuk

de Libera Folio je 2026-09-15 05:39

2026-09-14

La Balta Ondo

Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Paco, la 21a de septembro

pacoLa Internacia Paca Tago memorigas nin pri nia kolektiva engaĝiĝo por neperforto, kunlaboro kaj konstruado de pli justaj kaj egalecaj socioj. Paco konstruiĝas en internaciaj interkonsentoj, sed ankaŭ en klasĉambroj, komunumoj, familioj, laborejoj…

Packonstruado komenciĝas per malferma dialogo, por krei fidon kaj starigi principojn de justeco kondukantajn al repaciĝo kaj rekonstruado de tio, kio estis detruita. Ĝi ankaŭ signifas serĉi komunan bazon por trakti komunajn problemojn. Per dialogo, se ni tiel volas, ni povas ŝanĝi diferencojn en kunlaboron, kaj streĉiĝon en fidon.

Por atingi tiun celon, la lingva dimensio estas tre grava. En vera dialogo, ĉiuj partioj estas aŭdataj, rekonataj kaj komprenataj, sendepende de prestiĝo aŭ potenco aŭ denaska lingvo. Certigi, ke homoj povas esprimi sin, lerni, partopreni en la publika vivo, kaj konservi siajn lingvojn kaj tradiciojn – tio estas rekoni la homan dignon kaj rajton esti parto de la kolektiva konstruado de socio.

Jam de 1908 Universala Esperanto-Asocio laboras per la unueciga rimedo de la Internacia Lingvo Esperanto, por konstrui pacon, proksimigante homojn el la tuta mondo en forta sento de solidareco kaj interkompreno. En la 111a Universala Kongreso de Esperanto, okazinta en Graz, Aŭstrio, de la 1a ĝis la 8a de aŭgusto 2026, la kunvenintaj esperantistoj en sia konkluda rezolucio bedaŭris “la nunan tendencon al repolusigo de la mondo en influzonojn, kiuj favoras mensogojn, timigadon kaj solvon de malekvilibroj per forto kaj milito, anstataŭ per dialogo kaj respekto al internacia juro”.

La kongresanoj ankaŭ esprimis “sian subtenon al la centra rolo de Unuiĝintaj Nacioj en la kunordigado de internacia kunlaboro por daŭripova evoluigo, kaj instigis la membroŝtatojn [de UN] provizi al ĝi la necesajn rimedojn, kompetentojn kaj politikan subtenon por efike plenumi tiun rolon”.

Inspirite de la Esperanta idealo kunigi popolojn kaj homojn en senpera dialogo, ni laboros, partnere kun Unuiĝintaj Nacioj kaj Unesko, por konstrui daŭran pacon inter ĉiuj homoj de la mondo.

[Ĉi tiu mesaĝo estas sendita al UN. Kun afabla peto republikigi ĝin en viaj lokaj kaj landaj gazetoj kaj aperigi ĝin en viaj aliaj komunikiloj. La mesaĝo disponeblas en la angla, franca kaj hispana en la retejohttps://esperantoporun.org. Same la afiŝo disponeblas, kromEsperante,angle, france kaj hispane. Dankon!]

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №132.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Paco, la 21a de septembro appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-14 21:59

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 121

Antaŭ cent-dudek semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-dudek-unua porcio. Ĝuu ĝin!
---
Mi ĉiam volonte vizitas Ĉeĥion:
Mi ŝatas la landon kaj ĝiajn loĝantojn.
Per buso mi rekte veturas al Prago.
Kvar horoj sufiĉas por tie alveni.

La urbo malnova de Prago fascinas.
La ponto karola kun ĝiaj figuroj
ekzemple tutjare allogas turistojn.
Funkcias la astronomia horloĝo.

Mi ofte vizitis jam samideanojn
en loka klubejo, en centro de Prago.
Mi spektis operon eĉ en Esperanto
verkitan de ĉeĥa oper-komponisto.

Mi lernis la ĉeĥan jam antaŭ tre longe,
dum regis ankoraŭ la socialismo.
Mi tiam aŭskultis la ĉeĥan radion.
Mi ŝatis precipe la "kantojn por ĝojo".

En kurso ni lernas paroli la lingvon.
Versaĵoj ebligas facilan lernadon.
Ni kune kun ĝojo ripetas la frazojn.
Ni bone komprenas ilian signifon.

La kurso ĉi tie ne estas senpaga.
Vi devas aliĝi kaj pagi kotizon.
Varbiloj invitas la interesulojn.
La kurso okazos vendrede vespere.

Kursestro salutas la partoprenantojn.
La grupo konsistas el dudek personoj.
La aĝo varias: de dudek ĝis sepdek.
Jen granda defio por tiu kursestro.

Li devas disdoni la materialon.
Ĝi estas necesa por bone kompreni.
Ĝi montras tre multajn instruajn detalojn.
Kaj eblas enskribi personajn rimarkojn.

La sekretario prezentis koncepton.
Ĝin devas aprobi la konsilantaro.
Sed estas malklare ĉu tio okazos.
Necesas klarigi financajn demandojn.

Ŝi tostis la panon kun iom da ŝinko
kaj ŝi ne forgesis aldoni fromaĝon.
La mola varmega fromaĝo bongustas.
Tomata keĉupo rondigas la guston.

La prezo por nafto nun estas tre alta.
La strato de Hormus ja estas fermita.
Usono minacas, Irano rezistas.
Kaj tio jam daŭras dum kelkaj monatoj.

La sunenergio konkeras terenon,
ĉu en la trafiko, ĉu por la hejtado.
Ekzemple Barato enorme investas.
Malkreskas konsumo de karbo kaj gaso.

Li trinkis nur unu botelon da vino.
Li estis ebria post tiom da vino.
Li kantis tre laŭte kaj diris stultaĵojn.
Sed ĉio okazis en gaja etoso.

Mi manĝis terpoman salaton en glaso.
Ĝi gustis tre bone kun varmaj kolbasoj.
Mi ĉiam aldonas tre spican mustardon
kaj trinkas glaseton da hela biero.

La panon ni ĉiam aĉetas matene.
Ĝi daŭras tri tagojn en nia panujo
sub temperaturo sufiĉe malalta.
Ni tranĉas la panon per propra maŝino.

Ni spektis hieraŭ infan-muzikalon
kun nomo "Matilda", de brita aŭtoro.
Knabino tre ŝatis legadon de libroj,
sed tio ne plaĉis al ŝiaj gepatroj.
---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de

Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/09/auskultu-kaj-ripetu-porcio-120.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/08/auskultu-kaj-ripetu-porcio-119.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/08/auskultu-kaj-ripetu-porcio-118.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/08/auskultu-kaj-ripetu-porcio-117.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/08/auskultu-kaj-ripetu-porcio-116.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/08/auskultu-kaj-ripetu-porcio-115.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-114.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-113.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-112.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-111.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-110.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-109.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-108.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-107.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-106.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/05/auskultu-kaj-ripetu-porcio-105.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/05/auskultu-kaj-ripetu-porcio-104.html

 

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html

https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html />

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-14 06:00

2026-09-13

La Balta Ondo

Geoffrey Sutton forpasis

La 4an de septembro 2026 en la aĝo 78 jaroj forpasis

sutton

Geoffrey Herbert Sutton
(1947-2026)

angla filologo, redaktoro kaj esperantisto (ekde 1962); vicredaktoro kaj konsilisto de la revuo “El Popola Ĉinio” en Pekino (1981-1982), redaktoro de la revuo “Esperanto” en la Centra Oficejo de UEA en Roterdamo (1984-1986), redaktoro de la novaĵtelero “Update” de la Esperanto-Asocio de Britio (2003-2013) kaj honora sekretario de EAB (2002-2006); (help)redaktoro de kelkaj libroj, interalie, “Ĉina antologio. 1919-1949” (Pekino, 1986) kaj “Zamenhofa Ekzemplaro” de de Rihej Nomura (Nagoya, 1989); aŭtoro de “Konciza historio pri la kornvala lingvo kaj ĝia literaturo” (1969), “Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto” (2008).

La sepulta ceremonio okazos la 28an de septembro en la kremaciejo St Faiths en Norwich.

Ni funebras pro la forpaso de Geoffrey Sutton, kun kiu ni havis amikajn kun kunlaborajn rilatojn (ni helpis lin ĉe lia “Concise Encyclopedia…”, kaj li helpis nin ĉe nia enciklopedio “Nia diligenta kolegaro”) kaj kondolencas al lia vidvino Carmen kaj al liaj proksimuloj.

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/09/sutton/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Geoffrey Sutton forpasis appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-13 19:15

Esperanto por Nepalo – Solidareco sen landlimoj

Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj Nepala Esperanto-Asocio (NEspA) lanĉas internacian monkolektadon favore al la viktimoj de la katastrofaj inundoj, kiuj trafis Nepalon la 26an de aŭgusto 2026. La kampanjo nomiĝas “Esperanto por Nepalo – Solidareco sen landlimoj” kaj havas kiel unuan celon kolekti 1.000 EUR.

La katastrofaj inundoj forprenis vivojn, delokigis loĝantojn kaj kaŭzis vastajn damaĝojn al hejmoj, vojoj, pontoj kaj aliaj infrastrukturoj. Serĉaj, savaj kaj helpaj laboroj daŭras, dum la lando frontas la pli longtempan taskon rekonstrui la trafitajn komunumojn.

NEspA, landa asocio de UEA en Nepalo, kontaktis UEA tuj post la katastrofo kaj proponis komunan solidarecan agadon. – “Ni ne atendas grandajn sumojn. Sed en tia malfacila momento eĉ malgranda helpo havas grandan valoron: ĝi montras solidarecon kaj homaran kunsenton. Tiu katastrofo ne estas nur problemo de Nepalo. Ĝi estas problemo de la tuta homaro kaj Nepalo estas unu el ĝiaj rektaj viktimoj”, – deklaris Bharat Kumar Ghimire, Prezidanto de NEspA.

La kampanjo estas organizata de UEA kunlabore kun NEspA pere de la monkolekta platformo WhyDonate: https://whydonate.com/fundraising/esperanto-por-nepalo. La platformo estis elektita ankaŭ por doni al la kampanjo videblecon trans Esperantujo, tiel ke ne nur esperantistoj, sed ankaŭ mondcivitanoj ĝenerale povu ĝin subteni. Tial bonvenas ne nur donacoj, sed ankaŭ diskonigo de la kampanjo en kaj ekster niaj esperantistaj retoj.

La kolektitaj rimedoj estos transdonitaj al la oficiala Ĉefministra Fonduso por Helpo okaze de Katastrofoj (en la angla Prime Minister Disaster Relief Fund – PMDRF) de la Registaro de Nepalo. UEA kaj NEspA publike raportos pri la kampanja rezulto kaj pri la transdono de la kolektita sumo.

La kampanjo daŭros ĝis la 13a de oktobro 2026, Internacia Tago por Redukto de Katastrofrisko de UN. La ĉi-jara temo, “Rezistemo komenciĝas hejme” (en la angla Resilience Starts at Home), emfazas la gravecon de komunumoj kaj reciproka subteno fronte al katastrofoj. Tiel la kampanjo kunligas tujan solidarecon kun pli vasta atento al katastrofriskoj kaj rezistemo.

“Esperanto estas pli ol lingvo: ĝi ankaŭ estas movado kaj komunumo, kiuj montras sian valoron interalie per tio, kion ili faras por la mondo. Solidareco kaj mondcivitaneco estas inter la valoroj de la Esperanto-movado kaj de la strategia plano de UEA, AKIRI, kaj per ĉi tiu kampanjo ni transformas tiujn valorojn en konkretan agon. Nepalo estas parto de nia komuna mondo: ĝia sufero ne estu por ni malproksima, kaj nepalanoj sciu, ke ili ne estas solaj”, — substrekas Fernando Maia Jr., Prezidanto de UEA.

Inter la unuaj subtenantoj de la kampanjo, krom la prezidanto mem kaj la Ĝenerala Sekretario de UEA, Aleks Kadar, ankaŭ estas la 2a Vicprezidanto de UEA, So Jinsu, respondeca interalie pri Azio. Al lia donaco ligiĝas publika mesaĝo al Nepalo: – “Kuraĝon kun fido de tutmonda amikeco!”

UEA kaj NEspA invitas esperantistojn, Esperanto-organizaĵojn, mondcivitanojn kaj ĉiujn amikojn de internacia solidareco kontribui kaj diskonigi la kampanjon. Ĉiu donaco gravas: 5, 10, 25, 50 EUR aŭ pli. Ni atingu kune 1.000 EUR por Nepalo kaj, se ni povas, ni iru plu! Kaj tiuj, kiuj ne povas donaci, povas valore helpi per diskonigo!

WhyDonate aŭtomate tradukas la kampanjo-paĝon al pluraj lingvoj, tiel faciligante ĝian diskonigon ankaŭ ekster Esperantujo. Estas ĉirkaŭ 20 disponeblaj versioj, inter ili la germana, franca, nederlanda, itala kaj hispana. La disponeblaj lingvoj estas elekteblaj rekte en la kampanjo-paĝo kaj eblas specife diskonigi ankaŭ la elektitajn versiojn, ekz-e en la germana: https://whydonate.com/de/fundraising/esperanto-por-nepalo.

Donacu kaj diskonigu: https://whydonate.com/fundraising/esperanto-por-nepalo. Kune ni estas pli fortaj!

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1330.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Esperanto por Nepalo – Solidareco sen landlimoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-13 15:40

Neniam milito inter ni

Honkongo: Labourstart kampanjo: liberigu Lee Cheuk-yan ekde nun !

13/09/2026 La 21an de 2026, la Alta kortumo de Honkongo kondamnis Lee Cheuk-yan kaj Chow Hang-tung pro ribelinstigo bazita sur la leĝo pri la nacia sekureco (NSL). La 11an de septembro, Lee estis kondamnita ĝis sep jaroj da malliberejo ; Chow estis kondamnita...

de neniammilitointerni je 2026-09-13 15:37

Esperanta Retradio

Malapero de aktoro Benda (3/3)

Tiun ĉi rakonton de Karel Ĉapek produktis Vladimír Türk el Ĉeĥio
Tiutage aperis doktoro Goldberg ĉe fabrikanto Korbel; tiu estis granda kaj fortika homo kun galoŝforma mentono kaj korpo kiel piliero.

"Sinjoro," alparolis lin doktoro Goldberg, rigardante koncentrite tra siaj rondaj okulvitroj, "mi iras al vi ... en afero de aktoro Benda."
"Aj," diris la fabrikanto kaj krucis la manojn post la kapo. "Ĉu li jam denove retroviĝis?"
"Parte," diris doktoro Goldberg. "Mi opinias, ke tio in­teresos vin ... jam pro la filmo, kiun vi volis fari kun li ... nome financi. "Pro kiu filmo?" demandis la granda viro indiferente. "Mi scias pri nenio."
"Mi opinias tiun filmon," diris doktoro Goldberg obstine, "en kiu Benda estis rolonta vagabondon ... kaj sinjorino Greta la virinan ĉefrolon," opiniis la doktoro senkulpe.
"Tio ne rilatas vin," ekgrumblis Korbel. "Plej versimile Benda kredigis ion al vi ... Tio estis antaŭtempaj paroloj ... la simila plano eble estis ... Tion diris Benda al vi, ĉu?"
"Nepre ne! Vi ordonis ja, ke antaŭ neniu li tion mencietu; tiajn sekretojn kun tio faris vi. Sed vi scias, ke Benda en la lasta semajno de sia vivo kreskigis al si barbon kaj hararaĉon, por aspekti vagabonde. Benda faris tiajn deta­lojn ege funde, ĉu?"
"Mi ne scias," hakfinis la fabrikanto. "Ĉu ankoraŭ ion vi deziras?"
"Do la filmo estis farota la duan de septembro, ĉu? La unua sceno estis ludota en arbaroj apud Křivoklát ĉe la mateniĝo; la vagabondo vekiĝas sur rando de senarbejo ... en matena nebulo ... elŝutas foliojn kaj pinglaron el sia ĉifonvestaĵo ... Mi imagas al mi, kiel Benda ludus tion. Mi scias, ke li vestiĝis per la plej aĉaj ĉifonoj kaj ŝuaĉoj; da tio li havis en subtegmento plenan keston. Tial post lia ... malapero mankis eĉ ne ununura lia tolaĵo kaj vestaĵo - ­miadio, kial neniu ekhavis la ideon! Sinjoro, estis atendeble, ke li vestos sin ĝis la lasta ĉifaĵo ĉe manikoj kaj ŝnureto ĉirkaŭ la talio kiel vera vagabondo; tio jam estis lia maroto tiom zorge sin kostumi."
"Kio plu?" diris la granda viro kaj kliniĝis pli en ombron. "Nome mi ne komprenas, kial ĉion ĉi vi rakontas al mi."
"Ĉar la duan de septembro proksimume je la tria matene," daŭrigis doktoro Goldberg obstine, "vi alveturis por li ... plej versimile per elpruntita, sed certe fermita aŭto; mi opinias, ke stiris via frato, ĉar li estas sportulo kaj estas silentema. Kiel jam estis interkonsentite kun Benda, vi ne iris supren, sed vi hupis malsupre. Poste venis Benda ... aŭ ni diru pli precize, malpura kaj hirta vagabondo. 'Rapide,' vi diris al li, 'kameraisto veturis jam antaŭe. Kaj vi veturis al arbaro apud Křivoklát."
"Aŭtonumeron versimile vi ne scias," diris ironie la viro en ombro.
"Se mi scius ĝin, vi estus jam arestita," diris doktoro Goldberg tre klare. "Ĉe mateniĝo vi estis jam surloke; estas senarbejo aŭ plivere bosko de centjaraj kverkoj - belega scenejo, sinjoro! Mi opinias, ke via frato restis ĉe la aŭto sur la ŝoseo kaj ŝajnigis, kvazaŭ li riparus ion ĉe la motoro. Vi kondukis Benda'n kvarcent paŝojn for de la vojo kaj tie vi diris al li: 'Jen la loko.' - 'Kaj kie estas la kameraisto?" subite rememoris Benda. Kaj tiumomente vi ekbatis lin unuafoje."
"Per kio?" aŭdiĝis la viro en ombro.
"Per plumba mortigaĵo," diris doktoro Goldberg. "Ĉar ŝraŭbturnilo je tia kranio, kian Benda havis, estus tro le­ĝera; kaj vi volis frakasi ĝin ĝis nerekoneblo. Kaj kiam vi finbatis lin, vi revenis al aŭto. "Prete?" demandis via fra­to; sed probable nenion vi diris, ĉar murdi homon ne estas bagatelo."
"Vi freneziĝis," bruskis la viro en ombro.
"Mi ne freneziĝis," diris doktoro Goldberg. "Nur mi volis rememorigi al vi, kiel ĝi versimile okazis. Vi volis forigi Benda'n pro la skandalo kun sinjorino Greta; sinjori­no Greta miskondutis jam tro publike -"
"Vi judo fetora," ektondris la viro en fotelo, "kion vi permesas al vi -"
"Mi ne timas vin," diris doktoro Goldberg, ĝustigante la okulvitrojn, por aspekti pli severe. "Super mi, sinjoro, vi ne havas povon, eĉ se vi estus kiel eble plej riĉa. Per kio vi povas noci al mi? Maksimume vi ne lasos operacii ĉe mi la apendiciton; kaj tion, sinjoro, nepre mi ne konsi­lus al vi."
La viro en ombro ekridis mallaŭte. "Aŭskultu, homo," li diris kun ia gajo, "se vi scius kun certeco nur dekonon de tio, kion vi ĉi tie parolaĉis, vi ne irus al mi, sed al la polico, ĉu?"
"Jen ĝuste tio," diris doktoro Goldberg tre serioze. "Sinjoro, se nur dekonon mi povus pruvi, mi ne estus ĉi tie. Mi opinias, ke neniam oni povos tion pruvi; ankaŭ tion, ke la putriĝinta vagabondo estis Benda, jam ne estas pru­vebla. Ĝuste tial mi venis."
"Minaci, ĉu?" lanĉis la viro en la fotelo kaj estis ale­tendanta la manon al sonorilbutono.
"Ne, sed angorigi vin. Sinjoro, certe vi ne havas tro senteman konsciencon; por tio vi estas tro riĉa. Sed tio, ke iu alia scias la tutan teruron, ke iu scias, ke vi estas murd­into, ke via frato estas murdinto, ke vi murdis aktoron Benda, filon de tranĉilakrigisto, komedianton, vi du fabrikan­toj, sinjoro, tio ĝis fino de la vivo perturbos vian grandsinjoran ekvilibron. Dum vi vivos, vi du ne havos trankvilon. Sinjoro, mi volus vin vidi sur pendumilo; almenaŭ dum mi vivos, mi amarigos vian vivon ... Benda estis mava bes­to; sinjoro, mi scias plej bone, kiel malbona li estis, orgojla, cinika, malĉasta kaj kion vi volas; sed li estis artisto. Ĉiuj viaj milionoj estas nenio kompare al tiu ebria komedianto; per ĉiuj viaj milionoj vi ne kapablas prezenti la reĝan man­geston - la mensogan kaj tamen mirigan grandecon de homo -" Doktoro Goldberg malespere manklakis. "Kiel nur vi tion povis fari? Sinjoro, neniam vi havos trankvilon, mi ne lasos vin forgesi! Ĝis fino de via vivo mi rememori­gos vin: Ĉu vi memoras aktoron Benda? Sinjoro, kia ar­tisto li estis, ĉu vi aŭdas?"

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-13 06:00

Global Voices

Tra Latinameriko, la manifestacioj de la 1-a de majo elstarigas luktojn kaj solidarecon de laboristoj

Laboristoj marŝas kontraŭ prekariteco, aŭtoritatismo, malegaleco, perforto kaj malpliiĝantaj sociaj garantioj

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

One of the workers’ protests in Venezuela was met with heavy police repression. Photo by Daniel Echeverría, 2026. Used with permission.

Unu el la laboristaj protestoj en Venezuelo renkontis severan polican subpremon. Foto de Daniel Echeverría, 2026. Uzita kun permeso.

De Karakaso ĝis Santiago, laboristoj plenigis la stratojn ĉi tiun 1-an de majo por postuli pli altajn salajrojn, pli sekurajn laborkondiĉojn kaj politikan respondencon meze de ekonomia necerteco tra Latinameriko. Manifestacioj en Venezuelo, Ĉilio, Kubo, Meksiko, Kolombio kaj Ekvadoro [eoj] reflektis kaj komunajn frustriĝojn kaj malsamajn naciajn krizojn, kun sindikatoj, studentoj kaj popolaj movadoj protestantaj kontraŭ malegaleco kaj registara neagado.

En iuj landoj, la marŝoj restis pacaj celebradoj de laborista solidareco; en aliaj, protestantoj interbatiĝis kun polico pro streĉiĝoj pri inflacio, subpremo kaj sociaj rajtoj. Kune la regionaj mobilizadoj de la 1-a de majo substrekis la daŭran potencon de organizita laboro kaj la urĝecon de ekonomia justeco.

Venezuelo: Nesufiĉa minimuma salajro

Pli ol 2 000 laboristoj eliris al la stratoj de Karakaso la 30-an de aprilo kaj la 1-an de majo, protestante kontraŭ ĵus anoncita salajra plialtigo, kiun ili nomis nesufiĉa kaj trompa. La 30-an de aprilo, la protesto renkontis polican subpremon kontraŭ laboristoj, sindikatoj kaj kolektivoj.

La registaro plialtigis la tiel nomatan “integran minimuman enspezon” de 190 usonaj dolaroj al 240 usonaj dolaroj monate, sed la plialtigo baziĝas plejparte sur gratifikoj anstataŭ sur reala salajra ĝustigo. Ĉar tiuj bonusoj ne kontribuas al pensioj aŭ aliaj avantaĝoj, la protestantoj argumentas, ke la mezuro malmulte helpas longtempan ekonomian sekurecon. Kantante “bonuso ne estas salajro”, laboristoj marŝis tra la urbo dum polico baris iujn vojojn sen incidentoj.

La protestoj reflektas pli vastan frustriĝon pri la ekonomia krizo de Venezuelo, kie la oficiala minimuma salajro restas frostita ekde 2022, kaj nuntempe valoras ĉirkaŭ 0,30 usonaj dolaroj monate meze de alta inflacio. Multaj diras ke la nova enspezo ankoraŭ malproksimas de bazaj bezonoj, kun baza familia nutraĵkorbo taksata je proksimume 700 usonaj dolaroj monate.

Sindikataj gvidantoj kondamnas la politikon kiel trompa, argumentante ke laboristoj portas la ŝarĝon de krizo kiun ili ne kreis. Manifestacioj disvastiĝis preter Karakaso, kaj virinoj ludis ŝlosilan rolon, elstarigante, ke feminigitaj sektoroj, kiel prizorgado restas ekskluditaj el laborpolitikaj diskutoj.

Kubo: Alproprigitaj laboristaj rajtoj

GALERIO
“LA PATRUJO SIN DEFENDAS”
LA KUBA POPOLO SURSTRATE ĈI 1-AN DE MAJO

#Galerio | Popola respondo al agreso: ĉi 1-an de majo la kubanoj kaj kubaninoj marŝas por suvereneco, sendependeco kaj paco sen kondiĉoj.
Ni kunhavigas el #AlmaPlusTv elekton de la momentoj antaŭ la komenco de la marŝo antaŭ la Kontraŭiimperisma Tribunalo en Havano. Ankaŭ inkluziviĝas fotoj de la unuaj momentoj de la parado, kun la unuaj blokoj kiuj trapasas la urbon kaj alvenas antaŭ la ambasadejo de Usono por reaserti per sia ĉeesto ke la kuba popolo defendas pacon sen kondiĉoj.
Ni aldonas ankaŭ kelkajn momentfotojn pri la partopreno de la solidarecgrupoj kun Kubo, kiuj, kiel ĉiujare, revenas, sed ĉi-jare aparte, por kunhavigi kun la kubanoj ilian sorton kaj per siaj klopodoj reaserti sian dediĉon al #CubaNoEstáSola (KuboNeEstasSola).

La 1-a de majo en Kubo okazas en momento de ekstrema streĉo kaj necerteco. Kubanoj alfrontas severan ekonomian, politikan kaj socian krizon sub aŭtoritata komunisma reĝimo, kiu rezistas strukturan ŝanĝon. Samtempe, deklaroj de figuroj kiel prezidanto Donald Trump kaj aliaj altrangaj oficialuloj nutris spekuladojn pri ebla usona interveno. La etoso sentiĝas streĉa, ŝarĝita de interna malfacilo kaj ekstera premo.

Tamen, la 1-a de majo neniam estis ordinara tago sur la insulo. En multaj landoj, ĝi donas al laboristoj ŝancon levi postulojn kaj atentigi por siaj bezonoj; en Kubo, ĝi longe servis al la registaro por projekcii forton kaj popularan subtenon. Dum jardekoj, grandskalaj marŝoj sekvis la saman ŝablonon. Semajnojn anticipe, laborejoj organizas devigan ĉeeston. Antaŭvespere de la marŝo, homoj restas vekaj dum la nokto, atendante esti transportitaj per busoj al la Placo de la Revolucio en Havano [eoj] — la simbola koro de politika potenco. Tie, homamasoj de pli ol miliono da homoj marŝis dum kvin horoj sub la atenta rigardo de la landa elito.

Sed tiu epoko malaperis, kaj partopreno akre falis. La daŭranta krizo, kombinita kun publika seniluziiĝo, malfortigis la allogon de tiuj mobilizadoj. Por multaj, la premo ĉeesti — ĉu pro timo perdi sian laboron aŭ parton de la monata salajro de 15 usonaj dolaroj — jam ne havas la saman efikon. Responde, la registaro translokis la eventon al pli malgranda loko apud la usona ambasadejo. La skalo ŝanĝiĝis, sed la intenco restas: konservi la bildon de unueco, eĉ dum la surloka realo fariĝas pli kompleksa.

Ĉilio: Laboristoj kontraŭ neoliberalaj publikaj politikoj

Manifestacioj kaj marŝo por la tago de la laboristo, ĉi 1-an de majo, en la urbo Santiago de Ĉilio. (Cristóbal Basaure/SOPA IMAGES)

Por neinformita observanto, ĉi tiu 1-a de majo estis kiel iu ajn alia en la lastatempa ĉilia historio. Laboristoj manifestaciis pace en la ĉefaj urboj de la lando, sociaj amaskomunikiloj disvastigis mesaĝojn pri salajra justeco, kaj la Avenuo Libertador Bernardo O’Higgins, la plej grava avenuo de Santiago, estis la loko de kutima marŝo gvidata de la Central Unitaria de Trabajadores (CUT), al kiu aliĝis la Central Autónoma de Trabajadores (CAT) kaj la Central Clasista de Trabajadores y Trabajadoras.

Sed io radikale ŝanĝiĝis en la lastaj monatoj. La registaro de José Antonio Kast, kiu ekoficis la 11-an de marto 2026, antaŭenigas serion da kontroversaj mezuroj en la administrado de la ŝtato, inkluzive de buĝetaj reduktoj en edukado, limigo de la minimuma salajro, kaj Nacia Rekonstrua Plano kiu, kun deklarita celo instigi privatan investon, antaŭvidas laŭgradan redukton de la imposto de entreprenoj de 27% al 23%.

La marŝoj de la 1-a de majo estas konsiderataj parto de emerĝanta protestmovado kontraŭ Kast, ekstremdekstra gvidanto kiu gajnis la prezidantajn elektojn de decembro 2025 kun granda avantaĝo. “Ĝi estas demokratia registaro; pli ol sep milionoj da laboristoj voĉdonis por ili”, agnoskis José Manuel Díaz, prezidanto de CUT. “Ni devas iri post tiuj voĉoj, konsciigi ilin, paroli al ili”.

Kolombio: Decan laboron, ne prekarajn laborpostenojn

Photo of the gathering in Medellín, Colombia. By Simón Cabrera for Global Voices.

Foto de la amaskunveno en Medeĝino, Kolombio. De Simón Cabrera por Tutmondaj Voĉoj [eoj]. Uzita kun permeso.

La 1-a de majo 2026 en Kolombio fariĝis ŝlosila politika momento antaŭ la prezidantaj elektoj okazontaj poste ĉi-monate. La tago rompis tradicion kiam prezidanto Gustavo Petro movis sian ĉefan paroladon al Medeĝino, la plej forta opozicia bastiono de la lando kaj hejmo de multaj el liaj plej akraj kritikistoj.

Parolante post la marŝoj antaŭ grandaj homamasoj kiuj entuziasme subtenis lin, Petro uzis la publikan kunvenon por antaŭenigi kampanjon por Nacia Konstitucia Asambleo, celante preteriri la reziston de la kongreso al siaj proponitaj reformoj. Lia apero pliigis streĉiĝojn kun lokaj aŭtoritatoj kaj intensigis nacian politikan debaton.

Tra ĉefaj urboj de Kolombio, la registaro klopodis montri sian mobilizan kapablon dum opoziciaj grupoj dominis sociajn amaskomunikilojn kaj novaĵraportadon per kritiko de la konstitucia propono de Petro.

Laborsindikatoj subtenis la historian plialtigon de la minimuma salajro al 2 milionoj da kolombiaj pesoj (proksimume 533 usonaj dolaroj), dum daŭre postulis finon de prekaraj laborkondiĉoj kaj plenan kompenson por kromhoroj. Virinaj organizoj postulis agnoskon de senpage farata prizorglaboro, emeritoj defendis la “Solidarecan Pilieron”, kaj indiĝenaj kaj kamparanaj komunumoj kondamnis perforton de armitaj grupoj kaj postulis aliron al fekunda tero.

Malgraŭ siaj elektaj subtonoj, la tago konservis sian tradician spiriton, kun sindikatoj, kamparanaj komunumoj, indiĝenaj grupoj kaj sociaj movadoj gvidantaj amasajn manifestaciojn tutlande.

Meksiko: Pli da homeco, malpli da Mondpokalo

Sindicate leaders from Iguala, Mexico, 2026. Photo by Karla Ivette Méndez used with permission.

Sindikataj gvidantinoj en Iguala [eo], Meksiko, 2026. Foto de Karla Ivette Méndez, uzita kun permeso.

En Meksiko, miloj da laboristoj protestis en pluraj subŝtatoj [ndlt. La listo de la subŝtatoj esperantigite nomataj estas: Malsupra Kalifornio, Suda Malsupra Kalifornio, Ĥalisko, Gerero, Tlaŝkalo, Oaĥako, Moreloso, Novleono, Sanktludoviko Potosio, Meksikŝtato kaj Zakateko] meze de kunteksto formita de laborreformoj kaj longdaŭra socia malkontento. Kvankam la registaro enkondukis signifajn mezurojn (inkluzive de plialtigo de la minimuma salajro, laŭgrada redukto de la laborsemajno, kaj efektivigo de la tiel nomata “Seĝa Leĝo” celanta plibonigi laborejajn kondiĉojn), multaj meksikanoj argumentas ke tiuj ŝanĝoj ankoraŭ ne sufiĉas por vere dignigi laboron.

La marŝoj reflektis tiun streĉiĝon. Sub la slogano “Pli da homeco, malpli da Mondpokalo“, edukaj laboristoj protestis kontraŭ nepagitaj salajroj, troa impostado, kaj reformoj, kiuj, laŭ ili, serioze minacas pensiojn, sekurecon post emeritiĝo kaj aliron al sanservo. Sanlaboristoj ankaŭ aliĝis al la manifestacioj, denuncante severajn mankojn de medikamentoj kaj personaro.

Kio distingis la protestojn de 2026 estis la videbla gvidado de virinoj el regionoj konsiderataj altriskaj. En Iguala, Gerero — urbo sub aktiva Viola Alerto kaj Genra perforta Alerto — sindikatigitaj instruistinoj mobiliziĝis por postuli respekton de siaj laborrajtoj kaj finon de la konstanta ĉikanado, mistraktado kaj diskriminacio, kiujn ili diras alfronti de la direktoro de sia laborejo.

Ilia protesto elstarigis ke dum laborrajtoj povas progresi sur papero, struktura misuzo, precipe kontraŭ virinoj kaj en vundeblaj regionoj, restas nesolvita realaĵo.

Ekvadoro: La efiko de perforto sur la vivoj de laboristoj

The flag featuring the skull wearing a hat became a symbol of rebellion, resistance, and freedom during the 2025 protests in Nepal. In Ecuador, the same symbol appeared during the May 1 march as a reference to respecting the Constitution, which does not allow electoral processes to be advanced at the will of the Executive. The photo on the right reads: "Our homeland needs us united. Out with Noboa". Photo by Gina Yauri for Global Voices.

La flago kun kranio portanta ĉapon fariĝis simbolo de ribelo, rezisto kaj libereco dum la protestoj de 2025 en Nepalo [eo]. En Ekvadoro, la sama simbolo aperis dum la marŝo de la 1-a de majo kiel aludo al respekto de la Konstitucio, kiu ne permesas, ke elektaj procezoj estu antaŭtempigitaj laŭ la volo de la plenuma povo. Sur la foto dekstre legeblas “Nia patrujo bezonas nin unuigitajn. For Noboa”. Foto de Gina Yauri por Tutmondaj Voĉoj.

En Kito, la ĉefurbo de Ekvadoro, la 1-a de majo kunvenigis milojn da homoj, kiuj plenigis Avenuon 10 de Agosto en marŝo etendiĝanta pli ol unu kilometron. Laboraj sindikatoj, sociaj kaj mediaj organizoj, kontraŭminaj grupoj, virinaj kolektivoj, artistoj, junularaj movadoj, GLATKI+ [eoj] komunumoj kaj aliaj civitanoj kuniĝis en potenca manifestacio kontraŭ kreskanta laborprecareco kaj la malpliiĝantaj vivkondiĉoj alfrontataj de granda parto de la loĝantaro.

Sub la skandado “Noboa for, for”, protestantoj esprimis sian malakcepton de la kreskanta vivkosto kaŭzita de la plialtigo de la aldonvalora imposto (AVI) de 12% al 15%, kaj ankaŭ kontraŭ kreskanta perforto kaj malsekureco, nesufiĉa investo en sanservo kaj edukado, kaj la subita maldungo de kuracistoj, instruistoj kaj publikaj oficistoj. Manifestaciantoj ankaŭ denuncis kion ili priskribas kiel kreskantajn signojn de aŭtoritatismo, kiuj malhelpas la ŝtaton funkcii efike.

La organizitaj grupoj kiuj marŝis en Kito la 1-an de majo klare montris ke protekti ekzistantajn rajtojn — kaj malhelpi plian malboniĝon — dependas de politika ŝanĝo kaj de la fino de la registaro kiu, laŭ ili, daŭre agas kontraŭ la interesoj de ordinaraj homoj.

de Aza Delgado Orduño je 2026-09-13 05:19

Heroldo Komunikas

Du senatanoj eniris Rondon Ferdinand de Saussure

Du senatanoj de la Esperanta Civito, Alessio Giordano kaj Fernando Pita, fariĝis oficialaj membroj de Rondo Ferdinand de Saussure, scienca asocio kun sidejo en Ĝenevo.

Fondita en la romanda urbo la 9an de februaro 1957, la Cercle estas asocio laŭ la svisa civila juro, kreita por daŭrigi, en nova formo, la heredaĵon de la ĝeneva lingvistika skolo. Ĝia ĉefa celo estas diskonigi la penson de Ferdinand de Saussure en ĉiuj ĝiaj formoj kaj esplori ĝiajn postajn evoluojn.

La membriĝo de la du kleruloj havas apartan signifon ankaŭ por la esperantlingva kulturo. Giordano (preface) kaj Pita (traduke) fakte prilaboris la esperantan eldonon de la fama Kurso pri ĝenerala lingvistiko de Saussure, publikigitan de LF-koop, kio rekte enkondukis unu el la fundamentaj tekstoj de la moderna lingvistiko en nian kulturan medion. 

de "HeKo 919 5-C, 13 sep 26" je 2026-09-13 03:59

2026-09-12

UEA facila

La Balta Ondo

Invitu la Universalan Kongreson en 2029 aŭ 2030

Post Melburno (2027) kaj Kaŭno (2028) la sekvaj urboj, kiuj gastigos la Universalan Kongreson de Esperanto (UK) en 2029 kaj 2030, ankoraŭ ne estas deciditaj. La Estraro de UEA varme bonvenigas kandidatiĝojn por ambaŭ jaroj.

Por 2029 estas prefero okazigi la UKon en Eŭropo, kaj por 2030 ekster Eŭropo, ĉiam en regiono, kie en la proksima pasinteco ne okazis UK. Tamen ĉiuj kandidatiĝoj estas bonvenaj, kaj la Kongresa Fako analizos ĉiujn proponojn.

La kandidataj urboj prefere havu aktivan kaj harmonian movadon, malmultekostajn kaj taŭgajn kongresajn ejojn, bonan infrastrukturon (urban transporton, manĝejojn, hotelojn, gastejojn k. a.), apogon de la lokaj instancoj kaj registaro, kaj ili estu turisme allogaj kaj facile atingeblaj. Kandidatoj devas detale koni la Kongresan Regularon, kiu legeblas en la retejo de UEA ĉe https://uea.org/teko/regularoj/kongresa_regularo.

La limdato por sendi la kandidatiĝojn por gastigi UKon en 2029 estas la 30a de novembro 2026, kaj por la jaro 2030 la 31a de marto 2027.

Kandidatiĝojn kaj eventualajn demandojn oni sendu al la Kongresa Fako kongresoj@co.uea.org.

Reprezentantoj de la Kongresa Fako vizitos la plej taŭgajn kandidatajn urbojn por kontroli la lokajn kondiĉojn kaj raportos al la Estraro de UEA. Laŭregule tiuj vizitoj estas principe plene financataj de la invitantaj urboj/landoj.

La UK estas granda internacia kongreso, ĝi estas bonega ŝanco prezenti sian urbon, regionon kaj landon al esperantistoj el multaj landoj. UEA antaŭgojas ricevi la kandidatiĝojn!

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1329.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Invitu la Universalan Kongreson en 2029 aŭ 2030 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-12 10:45

Sonĝanta Vivo

Le chameau qui a mangé des raviolis

116X86cm(50P)/ acrylique, oilstick et sable sur canevas/ Le chameau qui a mangé des raviolis 만두 먹은 낙타 2026/ Ana Sonĝanta Iu verko finiĝas tre rapide, eĉ fulme, iu alia tute male. Tio ne signifas por mi, ke la procezo facila aŭ ne. Tiun ĉi verkon [Le chameau qui a mangé des raviolis 2026] mi komencis antaŭ kelkaj jaroj. Tiam mi estis preparanta kovrilon de la tria libro [Alkemiisto] ĵus fintradukita de Michel Fontaine kaj mi. En mia kapo estis verŝajne plena je kamelo. En tiu momento, ie tie mi desegnis kamelojn, simple pentris sur kanvaso, tiel finfine aperis bela kovrilo por la libro.
Unu el tiuj fariĝis la verko ĵus finita [Le chameau qui a mangé des raviolis]. Komence, mi kolorigis la grandan kanvason iel tiel, kaj poste aperigis nur la kamelon marŝantan ĉe la dezerta arbo. Tio jam ja plaĉis al mi. Mi rigardis ĝin jen proksime jen malproksime. kaj mi lasis la verkon, ĝis kiam mi dezirus (eble) ankoraŭ pli tuŝi ĝin por aldoni ian sencon. Tiel pasis kelkaj jaroj, mi pendigis ĝin sur la muro de mia riparita kuirejo. La pentraĵo alvokas kelkajn belajn memoraĵon en mia koro. Raviolojn faritajn kun miaj karaj amikoj en la stomako de la kamelo ridetigas min ĉiam, kiam mi rigardas.
Jes ja, mi bone komprenas, ke ĉiu mia verko rivelas min. Tiu fakto estas ekzakta kaj severa. Ĝuste pro tio, mi diras al mi, ke por bone pentri, unue, mi mem estu bona.

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2026-09-12 06:21

Esperanta Retradio

Soleco malsanigas samkiel fumado

virtuale laŭtlegas Artema G.

Homoj kiuj vivas en socia izoleco povas malsaniĝi. Soleco estas ekstreme endanĝeriga por la sano - ankaŭ por junaj homoj.

Maljunaj homoj kiuj vivas solaj kaj estas solecaj, pli ofte malsaniĝas, pli ofte suferas je depresioj kaj havas signife pli altan riskon morti frutempe. Tio validas precipe por solvivantaj maljunaj viroj. Multaj studaĵoj montris tion.

La plej nova studaĵo pri tiu temo bildigas ke tio validas ne nur por maljunaj homoj kiuj vivas en socia izoleco. Ankaŭ sufiĉe junaj ankoraŭ fortikaj homoj sub 65 jaroj havas signife pli altan mortoriskon se ili havas nesufiĉe da sociaj kontaktoj. Soleco ŝajnas esti faktoro kiu plialtigas la mortoriskon, sendepende de malsano aŭ aĝo.

Ĉe junaj homoj la kunteksto inter izoleco kaj mortorisko ŝajnas esti eĉ ankoraŭ pli klara. El la perspektivo de publika sano tial necesas alfronti la problemon de la kreskanta nombro de solvivantoj. Socia izoleco povas fariĝi epidemieca kiel gripo. En la riĉaj landoj la procentaĵo de solvivantoj estas kreskanta. En Aŭstrio ekzemple en la jaro 1971 nur kvarono de la dommastrumejoj estis unupersonaj, en la jaro 2011 jam ĉiu tria dommastrumejo estis unupersona.

Laŭ meta-analizo de ĉirkaŭ 3 milionoj da homoj de usona universitato soleciĝo kaj socia izoleco minacas la longvivecon de homo je simile alta grado kiel fumado, misuzado de alkoholo aŭ graskorpeco.

Soleco kaj socia izoleco eble je unua vido ne estas facile rekoneblaj kaj povas montriĝi tute malsame. Jam la sento esti soleca plialtigas ĉe homo la mortoriskon je 26 procentoj. Objektiva soleco per socia izoleco aŭ la mankanta integriĝo en socia komunumo (familio, laborrondoj, asocioj) havas ankoraŭ pli gravajn efikojn je la sano ol la subjektiva sento esti soleca, kvankam oni estas ĉirkaŭata de homoj. En tiu kazo la mortorisko plialtiĝas je 32 procentoj.

Dum la manko de sociaj rilatoj prezentas aldonan riskon por la sano, montriĝis aliflanke ke komuneco havas ekstreme protektan efikon je la sano. Kiu ne estas sola, sed ĉirkaŭata de homoj, ties imunsistemo funkcias evidente ankaŭ pli bone. Jam pli fruaj studaĵoj estis montrintaj ke viroj kiuj post eksedziĝo vivas solaj, havas pli altan riskon malsaniĝi kaj morti pli frue ol viroj kiuj vivas en partnereco.

Psikologoj distingas du formojn de soleco: La emocia soleco montriĝas se mankas persono kun kiu oni sentas fortan kunligiĝon. La socia soleco aliflanke indikas ke principe mankas sociaj rilatoj kaj subteno flanke de amikoj, najbaroj aŭ kolegoj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-12 06:00

2026-09-11

La Balta Ondo

Antaŭ dudek jaroj forpasis Bill Auld

auld

Antaŭ dudek jaroj, la 11an de septembro 2006 forpasis Bill “William” Auld (1924-2006), skota instruisto kaj esperantisto (ekde 1937), kies kontribuo al la Esperanto-kulturo estas nesupertaksebla.

Sian famon Auld ricevis kiel aŭtoro de ses poemaroj: “Spiro de l’ pasio” (en “Kvaropo”, 1952), “Unufingraj melodioj” (1960), “Humoroj” (1969), “Rimleteroj” (kun M. Boulton, 1976), “El unu verda vivo” (1978), “En barko senpilota” (1987) kaj de la longa poemo “La infana raso” (1956) taksata kiel la ĉefverko de la Esperanta literaturo, kaj pro siaj tradukoj, interalie, de la plena sonetaro de Ŝekspiro, trivoluma verkego “La Mastro de l’ Ringoj” de Tolkien, libroj de Burns, Cabell, Conan Doyle, Omar Kajam, Wilde k. a.

Li verkis ankaŭ kelkajn nefikciajn librojn: “Paŝoj al plena posedo” (1968), “Facetoj de Esperanto” (1976), “Pri lingvo kaj aliaj artoj” (1978), “Enkonduko en la originalan literaturon de Esperanto” (1979), “Vereco, distro, stilo” (1981), “Kulturo kaj internacia lingvo” (1986), “La fenomeno Esperanto” (1988), “Pajleroj kaj stoploj” (1997) k. a.

Auld estis membro (1964-83) kaj prezidanto (1979-83) de la Akademio de Esperanto, vicprezidanto de UEA (1977-80), prezidanto de la Esperanta PEN-Centro (1999-2002); redaktoro de “Esperanto en Skotlando” (1949-55), “Esperanto” (1955-58, 1961-62), “Monda Kulturo” (l962-63), “Norda Prismo” (1968-72), “La Brita Esperantisto” (1973-2000) kaj “Fonto” (1980-87); kompilinto kaj redaktoro de “Angla Antologio” (kun R. Rossetti: Vol 1, 1957; Vol. 2, 1987), “25 jaroj” (kun V. Benczik, 1977), “Esperanta Antologio” (1958, 1984), “Nova Esperanta Krestomatio” (1991) k. a.

Li estas la unua laŭreato de la titolo La Esperantisto de la Jaro (1998), laŭreato de la premio Onisaburo Deguchi (1995) kaj Esperanto-Kulturpremio de Aalen kaj FAME (2000); plurfoja kandidato por la literatura Nobel-premio.

La homo Bill Auld forpasis antaŭ 20 jaroj, sed la verkisto kaj tradukanto William Auld plu restas kun ni en siaj mirindaj verkoj originalaj kaj tradukitaj.
Ni proponas (re)legi kelkajn el la tekstoj de/pri Bill Auld, kiuj aperis en nia novaĵretejo:

William Auld: Bonan matenon, majstro
Tim Owen. Ceremonio memore al William Auld
Aleksander Korĵenkov. Tute alia mondo kuŝas antaŭ vi: Intervjuo kun Auld
Nick Kalivoda. William Auld
István Ertl. Sonas plu la tondra teksto
Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. Pikviko: La lasta traduko de Bill Auld

Legu pli pri Auld en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, paĝoj 16-18.

En nia virtuala biblioteko estas la bitlibro “La postlasitaj paperoj de la Klubo Pikvika” (ĉapitroj 1-7) de de Dikenso en la traduko de Auld.
Elŝutu ĝin senpage ĉe https://esperanto-ondo.ru/Libroj/Libroj.php.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/09/auld-8/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Antaŭ dudek jaroj forpasis Bill Auld appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-11 15:04

Heroldo Komunikas

Forpasis Emma Bonino

La morto de Emma Bonino – eksvicprezidantino de la itala Senato kaj plurfoje ministrino – forprenas de la itala kaj eŭropa publika vivo figuron dum jardekoj ligitan al unu fundamenta demando: ĝis kie etendiĝas la impona silueto de la ŝtato, kaj kie komenciĝas la plena libereco de la individuo?

Pri Bonino estas precipe konata tiu eŭropismo kiu ne konsideras la nacian ŝtaton la lasta, definitiva horizonto de la homa vivo. Fakte ŝia federismo, ŝia atento al individuaj rajtoj kaj al minoritatoj devenis de la konvinko ke civitaneco povas superi la limojn de naskiĝo, lingvo kaj nacieco. Ĝuste ĉi tie ŝia heredaĵo tuŝas ankaŭ esperantistan sentemon. La Esperanta Civito mem baziĝas sur la ideo ke komunumo kaj civitaneco ne nepre bezonas teritorian ŝtaton: homoj povas ja aparteni al pluraj kulturaj kaj politikaj spacoj samtempe, libere elektitaj kaj transnaciaj.

Mi ne scias ĉu Bonino entute konsciis pri nia karakteriza maniero koncepti la esperantistecon, kvankam inter la lanĉintoj de nia Pakto, en 1998, estis ankaŭ reprezentantaro de tiu radikala kulturo kiun ŝi longe flegis. Nu, ŝi ĉiukaze konis la demandon kiu staras malantaŭ nia afero: ĉu homo povas esti politike io pli ol civitano de la ŝtato en kiu li aŭ ŝi naskiĝis? Ŝia vivo estis, diversmaniere, longa jesa respondo.

de "HeKo 919 4-E, 11 sep 26" je 2026-09-11 07:52

Esperanta Retradio

Kial niaj pupiloj larĝiĝas pro surprizo?

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado
Imagu, ke vi atendas vidi bluan kvadraton, sed subite aperas ruĝa. Antaŭ ol vi konscie pensas pri la ŝanĝo, viaj okuloj jam reagas. La pupiloj larĝiĝas. Nova esploro sugestas, ke tiu eta movo ne estas nur signo de surprizo. Ĝi montras, ke la cerbo prepariĝas forlasi malnovan supozon kaj lerni ion novan.

Esploristoj ĉe Universitato Brown montris al 63 partoprenantoj seriojn de koloraj kvadratoj. La homoj devis antaŭdiri la sekvan koloron kaj poste reprodukti tiun, kiun ili efektive vidis. Dume la esploristoj mezuris la larĝon de iliaj pupiloj kaj registris la elektran agadon de la cerbo.

Kiam koloro kontraŭis la antaŭdiron, la pupiloj plilarĝiĝis kaj aperis karakteriza cerba ondo. Post tia surprizo la partoprenantoj malpli dependis de sia antaŭa atendo. Ili pli precize taksis tion, kio vere troviĝis antaŭ ili, kaj pli rapide adaptis la sekvan antaŭdiron.

La rezultoj ligis du aferojn ofte traktatajn aparte: perceptadon kaj lernadon. Niaj atendoj ne nur influas tion, kion ni antaŭdiras. Ili povas ankaŭ tiri nian percepton al tio, kion ni anticipis. La surpriza signalo ŝajne malfortigas ambaŭ efikojn, por ke nia menso mem donu pli grandan pezon al la nuna informo.

Laŭ la esploristoj, en tiaj momentoj aktiviĝas malgranda regiono profunde en la cerbo. Ĝi nomiĝas locus coeruleus, latina nomo kun la signifo “blua loko”, kaj ĝi produktas noradrenalinon. Tiu kemia mesaĝilo helpas reguligi viglecon kaj nian reagon al gravaj ŝanĝoj. Ĝia agado ankaŭ rilatas al la grandeco de la pupiloj. Tial la okuloj povas doni eksteran spuron pri ŝanĝo okazanta interne de la cerbo.

Oni povus kompari la procezon kun refreŝigo de retpaĝo. La cerbo ĉiam uzas la ĵusan pasintecon por diveni, kio sekvos. Tio ordinare estas utila, ĉar la mondo ne ŝanĝiĝas ĉiumomente. Sed kiam io neatendita signalas novan situacion, tro forta dependeco de malnova sperto povas trompi nin. La subita vigliĝo kvazaŭ forviŝas parton de la antaŭa kunteksto kaj liberigas lokon por nova.

Kompreneble, pupiloj larĝiĝas ankaŭ pro mallumo kaj emocioj, interalie. Oni ne povas rigardi ies okulojn kaj precize legi ties pensojn. La studo estis malgranda kaj uzis tre simplan taskon, ne la senordan mondon de ĉiutaga vivo. Ĝi tamen helpas klarigi, kial surprizo tiel rapide kaptas nian tutan atenton.

Do surprizo ne estas nur interrompo aŭ ĝeno. Ĝi povas esti la momento, kiam la cerbo rimarkas, ke ĝia rakonto pri la mondo ne plu sufiĉas. Dum la pupiloj malfermiĝas, ankaŭ nia menso eble iomete malfermiĝas al nova kompreno.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-11 06:00

Versaĵoj kontentigas kaj ĝojigas

Kiel estas facile videble en la Retradio, versaĵoj tie konkeris gravan lokon. Aperas tie ĉiusemajne "porcioj" kun po 64 linioj da versaĵoj laŭ amfibraka ritmo, kiun Zamenhof aplikis en sia poemo "La vojo". Jam aperis 120 porcioj, do de pli ol du jaroj versaĵoj estas konstantaj programeroj de la Retradio.

Kiel ili fariĝis tiel gravaj? Kion ili alportas?

La versaĵoj celas plibonigi la parolkapablon de la aŭskultantoj. Por lerni lingvon ja necesas aŭdi ĝin. Kaj se tio okazas laŭ plaĉa ritmo, tiam vortoj kaj frazoj pli facile glitas en la memoron. Tio ne provokas elŝuton de stres-hormonoj, sed male la elŝuton de feliĉ-hormonoj.

Se io dum tiel longa tempo aperas, tiam tion rimarkas pli kaj pli da aŭskultantoj. Ili komencas testi la efikon, kaj jen ili konstatas ke la efiko estas tre pozitiva. Kaj tiuj kiuj rimarkas tion, emas ankaŭ pli kaj pli ofte aŭskulti la programon "Aŭskultu kaj ripetu" por ĉiam denove senti la pozitivan efikon.

Multaj aŭskultantoj estas novlernantoj de la lingvo. Kaj ni scias ke kutime multaj novlernantoj baldaŭ perdas la intereson pri la lingvo, ĉar ili malemas okupiĝi pli profunde pri la lingvo. Sed se ili ricevas en la Retradio ĉiusemajne novajn versaĵojn, tiam la plua okupiĝo pri la lingvo ne kaŭzas penon, sed estas plezuro.

La versaĵoj ja ne estas iuj abstraktaj frazoj, sed ili rakontas pri la normala vivo kaj tiel aŭskultantoj sentas sin alparolataj de tiuj versaĵoj. Do la versaĵoj tenas tiujn aŭskultantojn ĉe la lingvo. Ili ne malaperas, sed male ili lernas la lingvon pli bone. Tio signifas ke homoj povas jam atingi pli altan lingvan nivelon antaŭ ol ili havas personan kontakton kun aliaj E-parolantoj. Ili disvolvas pli da kuraĝo paroli la lingvon kun samlingvanoj kaj ili interesiĝas partopreni E-kulturajn aranĝojn.

La versaĵoj do esence helpas kreskigi la parolantaron de Esperanto kaj ili ŝanĝas ankaŭ la profilon de la esperantistaro, ĉar nun aperas iom post iom pli da kantemaj kaj muzikemaj homoj en la lingvokomunumo, homoj kiuj ĉefe interesiĝas pri E-kulturo kaj malpli pri politiko de la movado. Estas homoj kiuj perceptas la lingvon kiel ilon por plifortigi la propran personecon. Simple dirite: Tiuj homoj estas pli kontentaj pri Esperanto, ili sentas pli da ĝojo pri la lingvo. Kaj tio helpas trovi novajn simpatiantojn por la lingvo.

Jen tre bela perspektivo por la estonta kreskado de Esperanto!

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-11 05:55

2026-09-10

La Balta Ondo

4500 tekstoj en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”

4500Hieraŭ, la 9an de septembro 2026, en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto” aperis informo pri la kongres-sezona ekzameno pri Esperanto laŭ la Komuna Eŭropa Referenckadro (vd. https://sezonoj.ru/2026/09/ker-15/). Ĝi estas la 4500a artikolo aperinta en la retejo.

Ni memorigas, ke ĉi tiu novaĵretejo estis lanĉita antaŭ 16 jaroj, la 2an de septembro 2010, kiel “La Balta Ondo”. Ekde tiam en ĝi aperis 4500 tekstoj (ĉi tiu estas la 4501a). Ilin garnas 5757 ilustraĵoj.

Post la restarigo de nia vizitkalkulilo, kiu ne funkciis dum pli ol unu monato, ni povas montri la statistikon je la hodiaŭa dato, la 10a de septembro 2026.

10.104. Korĵenkov A.: Kiom da esperantistoj en Ruslando? Ne malpli ol 992
7.114. Korĵenkov A.: La Unua Libro
7.092. Korĵenkov A.: Ho, mia kor’, ne batu maltrankvile…
7.057. Belov S.: Granda skismo en Esperantujo
6.429. Korĵenkov A.: Ĉu la lasta ARKONES?
6.262. Etsuo Miyoshi: Politikistoj de EU kaj Esperanto
5.592. Korĵenkov A.: Konciza biografio de Lazarj Markoviĉ Zamenhof
5.537. Korĵenkov A.: Tolstoj kaj la unua Esperanta gazeto
5.458. Gorecka H., Korĵenkov A.: Sen Rodin sekvis sian edzinon
5.399. Gorecka H., Korĵenkov A.: Júlia Sigmond forpasis
5.321. Szilvási L.: Oni haltigos la Esperanto-ekzamenojn en Hungario
5.143. Belov S.: La pandemio kaj la homaro: konkludoj de la viruso
4.905. BET-59: La unua informilo
4.535. Martorell F.: Katastrofo ĉe Vinilkosmo
4.429. Gorecka H., Korĵenkov A.: Nia diligenta kolegaro: La nomlisto

En la listo okazis nur unu ŝanĝo: la teksto pri la Unua Libro, devancis la artikolon pri la lasta vivojaro de Zamenhof kaj okupis la dua lokon en la plejlisto – tute nature, ĉar ĉi tiu artikolo estis denove anoncita la 26an de julio, je la Esperanto-Tago, kaj tio aldonis ducenton da novaj tralegoj.

En la plejlisto estas neniu artikolo pri okazinta Esperanto-renkontiĝo aŭ kongreso, sed estas du tekstoj pri okazontaĵoj (BET kaj ArKonEs); la plej legata teksto pri la okazinta Esperanto-renkontiĝo estas en la 26a loko: “Staĝo en Tajvano: Malgraŭ la koronviruso” de Reza Kheirkhah kun iom pli ol 3000 legoj. En la listo estas neniu beletraĵo kaj nur unu teksto pri temo nerilata al Esperanto (eseo de Belov pri la koronvirusa pandemio).

“La Ondo de Esperanto” aperas dumaniere: unue, kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo; due, kiel ampleksa (100-120 paĝoj) trimonata bitgazeto, en kiu estas publikigataj la plej gravaj tekstoj el la novaĵretejo kaj ankaŭ artikoloj, eseoj kaj beletraĵoj, verkitaj speciale por la gazeto.

“La Ondon” pretigas en Kaliningrado Halina Gorecka (eldonanto) kaj Aleksander Korĵenkov (redaktoro).
Malkiel la novaĵretejo, kiu estas libere kaj senpage legebla de ĉiu deziranto, la gazeton ricevas nur la abonantoj. Ekde la ĉeso de la papera epoko en decembro 2016, dum dek jaroj la baza tarifo por la bitgazeto (pdf kaj epub) estas 15 eŭroj; ĝi validas ankaŭ por la 2026a jaro.

Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

Pri la pagomanieroj legu ĉi tie: https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.

Ĝis nun neniu esperantista asocio, instanco aŭ fondaĵo subtenis la solan ĉiutage renovigatan Esperantan novaĵretejon. Ĝia funkciado dependas nur de la helpemo de tiuj, kiuj abonas la ĉiusezonan gazeton “La Ondo de Esperanto”. Se vi ne abonas la gazeton, sed deziras helpi la novaĵretejon, abonu ĝin aŭ abonigu via(j)n amiko(j)n por 2026.

Dankon pro via helpo!

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/09/ondo-166/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post 4500 tekstoj en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto” appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-10 18:56

2026-09-09

La Balta Ondo

65 KER-sukcesintoj el ses mondopartoj

ker

La KER-ekzamenoj en 2026 montris kaj internacian amplekson kaj kreskantan flekseblecon de la ekzamensistemo. En junio, julio kaj aŭgusto okazis sep ekzamenaj sesioj, ĉeestaj kaj retaj, kun 91 aliĝoj. Post 18 nuligoj efektiviĝis 73 ekzamenokazoj, plenumitaj de 64 diversaj ekzameniĝintoj el 19 landoj.

La ekzamenoj okazis je la niveloj B1, B2 kaj C1. Laŭ ekzamenokazoj, 29 estis je B1, 22 je B2 kaj 22 je C1. Entute 65 el la 73 ekzamenokazoj estis sukcesaj, kio signifas sukcesproporcion de 89%. Laŭ unikaj personoj estis 56 sukcesintoj el la ekzameniĝintoj, do 87,5%.

Legu pli ĉe https://edukado.net/novajhoj?id=944

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post 65 KER-sukcesintoj el ses mondopartoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-09 21:44

Saluton, Estas Mi

Mi ree lernas Volapukon

Post 8 jaroj, mi decidis reveni al Volapuko. Mi ankoraŭ havas la blogon, kiun mi kreis por montri mian progreson dum mia unua provo lerni ĝin. Mi jam verkis kelkajn novajn artikolojn tie. Legu: Glidis, Binos Ob Aldone, mi jam faris novan filmeton in Volapuko ĉe mia JuTuba kanalo. Spektu ĝin sube. Aktuale, mi jam... Continue Reading →

de Kristoforo je 2026-09-09 19:55

PIV-Blogo

La sufiksoj -ac- kaj -ed-

Kiam ni komencis la laboron pri la estonta versio de PIV, tiu versio, kiu nun estas legebla ĉe la adreso testo.vortaro.net, ni interalie forigis la botanikan sufikson “-ac-” kaj la zoologian sufikson “-ed-”, kiuj ambaŭ formas nomojn de taksonomiaj familioj. Ni faris tion, ĉar ni taksis, ke ne vere temas pri memstara Esperanta vortfarado, sed pri simpla transpreno de internaciaj radikoj el la scienclatina faka terminologio. En la latinaj formoj temas pri la sufiksoj “-acea” kaj “-idae” respektive.

La koncernajn terminojn ni retenis, sed prezentis ilin kiel unuradikajn vortojn.

Sed unu el la legantoj de la testa versio kontribuis per raporto, en kiu li instigis nin rekonsideri tiun temon. Tion mi faris, kaj post pli profunda studado kaj diskutado de tiuj vortoj, ni konkludis, ke tamen tiuj vortoj povas tute bone esti analizitaj kiel efektivaj sufiksaj derivaĵoj en Esperanto.

Sekve mi ĵus realdonis tiujn du sufiksojn, kaj taskigis al unu el niaj teamanoj, la t.n. roboto (pitona programeto), ŝanĝi ĉiujn tiujn vortojn en derivaĵojn.

Jen la artikolo pri “-ac-”.

Jen la artikolo pri “-ed-”.

Tiajn vortojn oni formas el la t.n. tipgenro de la koncerna familio. Ekz. la tipgenro de la familio “Cricetidae” estas la genro “Cricetus”. Tio estas en Esperanto “hamstro”. Sekve la Esperanta vorto por tiu zoologia familio nun estas “hamstredoj” en la testa versio de PIV. Ni tamen registris ĝin en singulara formo, “hamstredo”. Ĉiu ano tiu tiu familio estas hamstredo, kaj la familio estas “hamstredoj”.

Ŝajnas al ni, ke antaŭaj PIV-oj hezitis krei tiajn familivortojn per “-ac-” aŭ “-ed-”, se tio rezultigus nomon, kiu tute ne similas al la responda scienclatina vorto. Tial en antaŭaj PIV-oj tute ne aperas la vorto “hamstredo(j)”, nek kiel unuradika vorto, nek kiel derivaĵo, supozeble ĉar “hamstredoj” tute ne similas al “Cricetidae”. Ni tamen decidis uzi tiujn du sufiksojn tute sisteme kaj skemisme.

Ankoraŭ restas kelkaj tiaj vortoj por prilaborado permana, ĉar ili estis iom tro komplikitaj por nia roboto.

Espereble la nova aliro al tiaj vortoj plaĉos al la uzantoj de la vortaro.

de Bertilo je 2026-09-09 15:35

Esperanta Retradio

Reĝino viron ne postkuras

Tiun ĉi sonartikolon de Jindra Drahotová produktis Jarka Malá el Ĉeĥio
Mia avino estis saĝa virino. Ŝiajn konsilojn mi dum mia longa vivo ofte rememoris kaj iujn eĉ sekvis.

Tiun ĉi konsilon dum mia tridekkvinjara edzeco mi bedaŭrinde ne uzis. 

Iam mia kara avino dum rakontado diris: „Reĝino (damo) viron ne postkuras.“ Kaj klarigis: „Viro estas kiel aŭtobuso. Li ne haltas, krom en haltejo, nur en tre eksterordinara okazo haltos, sed tio preskaŭ ne okazas. Se vi kuradus post li, vi neniam atingos ĝin, vi nur laciĝos. 

Certe vi ankaŭ scias pri rilatoj, kiuj rezerveme daŭras, daŭras, sed ne progresas. Post disiĝo la viro rapide edziĝas al iu alia. Nu, estas tempo elbusiĝi ĝustatempe.

Ne estas aŭtobuso kiel aŭtobuso, ili estas diversaj. Estas necese scii, kien la aŭtobuso direktas kaj kial. Estas saĝe ŝanĝi ĝin, se aŭtobuso veturas laŭ superflue longa ĉirkaŭvojo, aŭ la interno de la buso ne plaĉas al vi, kiel ŝajnigis al vi ekstere. 

Havu en via kapo klaran direkton, tiel vi elektos ĝustan aŭtobuson kaj ĝuos celon. Ĉefe atendu sur konvena haltejo por enbusiĝo. Jen, ĉiu aŭtobuso havas sian propran horaron.“ 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-09 06:00

2026-09-08

La Balta Ondo

Senpagaj kursoj por komencantoj kaj progresantoj

Ekde 2020 UEA kaj Kolombia Esperanto-Ligo (KEL) kunlaboras por ĉiujare okazigi retajn Esperanto-kursojn, principe por komencantaj hispanparolantoj. En diversaj jaroj aliĝis kiel partneroj ankaŭ TEJO, Hispana Esperanto-Federacio, Meksika Esperanto-Federacio kaj aliaj landaj asocioj kaj Esperanto-grupoj. La agado okazas ĉefe kadre de la Amerika Komisiono de UEA. Ĝi samtempe kontribuas al la informado, instruado kaj reta disvastigado de Esperanto kaj subtenas la Virtualan Kongreson.

Tamen, kiel en 2025, por 2026 tiu agado denove proponas gravan aldonon: krom la baznivelaj klasoj, okazos ankaŭ meznivela kurso tute en Esperanto. Por faciligi la komprenadon, la instruistoj uzos klaran, malrapidan kaj simpligitan lingvaĵon por instrui, klarigi kaj respondi demandojn. Tial ankaŭ homoj, kiuj jam eklernis Esperanton sed ankoraŭ ne sentas sin fluaj, estas kuraĝigataj partopreni kaj plibonigi sian lingvonivelon en amika etoso.

Alia ĉi-jara grava novaĵo estas la okazigo de baznivela kurso ankaŭ en la indonezia lingvo. UEA strebas kontribui al la kreskigo de la Esperanto-komunumoj en Azio, kaj tiucele la kurso okazos kunlabore kun Indonezia Esperanto-Asocio kaj Indonezia Esperantista Junulara Organizo.

Dum la pasintaj jaroj aliĝis al la kursoj pli ol 2 500 homoj el 29 landoj. La kursoj estas senpagaj kaj en sia nuna formato celas kaj komencantojn kaj progresantojn. La lernantoj ricevas aliron al ampleksa lernmaterialo, parolsesioj kaj virtualaj lecionoj gvidataj de spertaj esperantistoj. La volontulaj instruistoj traktas ne nur la lingvajn bazojn kaj prononcadon, sed ankaŭ la historion de Esperanto, panoramon de la Esperanto-movado kaj aliajn temojn.

En 2026 la kursoj, al kiuj jam aliĝis pli ol 200 lernontoj, okazos de la 20a de septembro ĝis la 15a de novembro, tiel ke ĉiuj lernintoj povos post konkludo de la kurso tuj sperti Esperantujon per partopreno en la Virtuala Kongreso de Esperanto.

La kursojn oni proponas al lernantoj laŭ diversaj horaroj, tiel ke en ĉiu tago okazu pli ol unu ero: okazos hispanaj baznivelaj lecionoj je taŭgaj horoj por Ameriko kaj Eŭropo, kaj indoneziaj baznivelaj lecionoj je taŭgaj horoj por Indonezio. Aldone lecionoj de la meznivela kurso okazos je diversaj tempoj tial, ke ĉiuj esperantistoj de la mondo povu aliĝi, sen ajna bezono paroli alian lingvon, nur Esperanton. Okazos ankaŭ legogrupoj kaj kromsesioj por solvi dubojn, pliesplori temojn kaj amike esperantumi kun lernantoj de aliaj klasoj kaj invititaj ĉeestantoj.

Ĝis la 19a de septembro eblas aliĝi al la kurso, ĉu kiel komencanto kaj eklerni Esperanton per la hispana aŭ la indonezia, ĉu kiel progresanto kaj plibonigi sian Esperanton per facila kaj simpligita Esperanto, ĉu kiel kunlaboranto: ĉio per la ligilo https://esperantokurso.com/eo, kie ankaŭ troviĝas kelkaj eblaj demandoj kaj respondoj, krom detala informo kaj enhavo. Ankaŭ eblas sekvi ĉiujn novaĵojn pri la kurso per ties oficiala Instragam-konto: instagram.com/esperantokurso.

Ĉiujare la enhavo de la kurso pliboniĝas kaj la instrumetodoj evoluas. En 2024 Luis Obando, ĝia ĉeforganizanto kadre de la Virtuala Kongreso, prelegis pri la kurso kaj ties instrumetodoj (https://youtu.be/PoHlykjE_ZI), kaj jam en 2020, okaze de la Tago de Ameriko (https://youtu.be/IAeaTnP1tFM), kelkaj el la lernintoj povis post la kurso plene sukcese prelegi, tute flue. La kurso ĉiam finiĝas per oficiala fermo, kiu enhavas kaj prelegojn de lernintoj kaj invitojn de Esperanto-organizaĵoj al ekaktivado en nia komunumo.

Ĉar la kurso estas tute senpaga por ĉiuj aliĝintoj kaj aldone UEA simbole kompensas instruistojn kaj organizantojn, se vi volas kaj povas helpi, via amika donaco bonvenas al la Fondaĵo Ameriko de UEA (https://uea.org/alighoj/donacoj/ameriko). Pagmanieroj troviĝas ĉe https://uea.org/alighoj/pagmanieroj.

Se eble, bonvolu informi al financoj@co.uea.org pri via donaco, indikante “E-kurso”.

UEA kore dankas al la instruistoj kaj organizantoj, kiuj diligente laboras por tiu grava agado, kaj bondeziras al ĉiuj lernontoj agrablan ekposedon de la internacia lingvo Esperanto, kiu fine apartenas al la tuta homaro.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №132.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Senpagaj kursoj por komencantoj kaj progresantoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-08 21:33

Neniam milito inter ni

Filipinoj: Labourstart kampanjo: postulu de DHL, ke ĝi metu finon al siaj kontraŭ-sindikataj praktikoj

08/09/2026 Dezirante solvi longdaŭrajn plendojn, interalie la malaltajn salajrojn kaj la nepagitajn salajrojn, la laboristoj de la stokejo Sucat de DHL Supply Chain, situanta en Muntinlupo, kreis sindikaton kaj gajnis la atestan elekton la 29an de majo...

de neniammilitointerni je 2026-09-08 16:43

Esperanta Retradio

Cent sumooj!

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
La ekzisto de Esperanto ĉiam dependis de valoraj idealistoj. Pesimistoj povus nomi ilin “utopiuloj”, cinikaj homoj  povus nomi ilin “naivuloj”, sed fakto estas, ke nia ekzisto kiel Esperantistoj dum pli ol jarcento ĉiam strikte dependis de tiaj viziuloj. 

Ĉu vere viziuloj? Tiaj homoj grandparte konstruis tutmondan komunumon kun interesa, vigla kulturo. Kompreneble, Zamenhof estis la unua.

La ĉi-supraj pensoj venis al mi en la kapon, kiam mi ricevis la frapantan informon, ke en la ĵus pasinta monato julio 2026 oni feste okazigis la 100-an eldonon de la Konkurso “Esperanto-Sumoo”. Jen jubileo, kiu meritas atenton kaj komenton.

Tiu programo estis elpensita de unu sola homo, antaŭ dek kvar jaroj, por stimuli legadon de libroj en Esperanto. Tiu moderna viziulo kreis mirinde simplan, trafan, lertan sistemon, kiun li kreeme komparis kun Sumo-lukto. Mem japano, li kaptis la simbolon de tiu lukto, kiu estas forta tradicio en lia lando, kaj decidis defii Esperantistojn pri ilia kapablo discipline kaj energie reakiri la kutimon legi nian literaturon. Nun, la lukto estas kontraŭ akomodiĝo, neglekto pri nia literaturo, rezigno pri perfektiĝo en la regado de nia kara lingvo. Ne ekzistas pli efika maniero fariĝi serioza, kompetenta posedanto de Esperanto, krom per konstanta, plezuriga kaj kleriga legado. 

Hori Jasuo, jen la nomo de la geniulo, kiu elpensis tiun brilan programon. Li meritas mian aplaŭdon kaj rekonon. Per sia programo Esperanto-Sumoo, li elstaris kiel movadano en la 21-a jarcento. Komence li diskonigis sian iniciaton inter japanoj, sed baldaŭ la ideo disvastiĝis tra la mondo. Li saĝe arigis kompetentan kaj seriozan skipon de kunlaborantoj, kiuj helpas la partoprenantojn raporti pri la koncerna legado. La eldonoj de Esperanto-Sumoo okazas 6-foje en ĉiu jaro, kaj la laborgrupo aranĝas detalan registradon de la legoatingoj de ĉiuj sumo-anoj. Vere perfekta laboro!

La partoprenantoj estas petataj sendi resumon kaj komentojn pri sia legita libro, fine de ĉiu eldono. En tre saĝa decido, la organizantoj permesas, ke ĉiu partoprenanto elektu sian propran legotan libron. 

La tuta agado troviĝas bele montrata en interesa, riĉenhava retejo, nepre vizitinda: 
http://www.esperanto-sumoo.pl/  .

Al mi tamen ankoraŭ aspektas mirinde, ke nur kelkaj centoj da Esperantistoj el la tuta mondo partoprenas en Esperanto-Sumoo. Mi pensas, ke ili devus esti miloj.

Kaj mi pensas ankaŭ, ke Hori Jasuo kaj lia laborgrupo meritas nian dankon, apogon kaj aplaŭdegon! Ni atendu la 200-an Esperanto-Sumoon!

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-08 06:00

Libera Folio

Forpasis Geoffrey Sutton

Forpasis la brita esperantisto Geoffrey Sutton, lastatempe precipa konata kiel la aŭtoro de ampleksa (kvankam laŭnome ”konciza”) anglalingva enciklopedio pri la Esperanta literaturo. Li dum sia vivo loĝis en pluraj landoj kaj ĉie kontaktis kun esperantistoj. Li dum du jaroj redaktis la revuon Esperanto de UEA.

Maldekstre bildo el la revuo El Popola Ĉinio 1982:10. La originala bildoteksto estas: Knabino faras demandon al s-ro Geoffrey Sutton post lia prelego ”Unu Eŭropa Esperantisteco”.

Geoffrey Sutton naskiĝis en 1947 kaj komencis lerni Esperanton en 1962, en la aĝo de dek kvar jaroj. Jam en 1969 li private publikigis en Esperanto la malgrandan studon Konciza Historio pri la Kornvala Lingvo kaj ĝia Literaturo.

Li studis skandinavian literaturon kaj la svedan lingvon ĉe la Universitato de East Anglia (1972–1973), kaj poste diplomiĝis ĉe la Universitato de Upsalo (1973–1980), Svedio, pri finnugraj kaj nordiaj lingvoj.

Li ricevis trijaran stipendion de la Sveda Instituto kaj kompletigis doktorajn studojn pri finnugra filologio.

Dum iom da tempo li loĝis ankaŭ en Finnlando. Ekde oktobro 1981, li laboris dum jaro kiel vicredaktisto kaj konsilisto de la revuo El Popola Ĉinio ĉe la ŝtata fremdlingva eldonejo en Pekino,

Li ankaŭ helpis en la redaktado de libroj, kiel ekzemple Ĉina Antologio 1919–49. Li poste prelegis en Japanio, Sud-Koreio kaj Kanado pri siaj spertoj en Ĉinio.

En Japanio, li helpis en la preparado de la konkordanco al la verkoj de L. L. Zamenhof, Zamenhofa Ekzemplaro (1987), kompilita de Rihej Nomura.

Foto en El Popola Ĉinio 1982:7.

Geoffrey Sutton estis inter la unuaj homoj, kiuj rajtis prezenti nuntempan kontinentan Ĉinion al aŭskultantaro en Sud-Koreio. La prelegoj en Esperanto, kun lumbildoj, altiris grandajn aŭskultantarojn sur universitataj kampusoj kaj aliloke.

Poste li dum du jaroj estis redaktoro de la revuo Esperanto de UEA, ekde 1984 ĝis 1986. Li krome preparis por eldono ankau la librojn Amo kaj morto en Balio de Vicki Baum kaj Vetero kaj klimato de la mondo, aperintajn en 1986 kaj 1987.

Demisiinte de tiu posteno en la Centra Oficejo de UEA en Roterdamo, li reiris al Britio, kie li interalie redaktis gvidlibrojn por havenoj tra la mondo kaj gvidlibrojn pri turismaj allogaĵoj en Britio.

En 2008 publikiĝis lia ĉefverko, Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto – 740-paĝa anglalingva verko, kiu prezentas trarigardon de la evoluo de Esperanta literaturo kaj multajn informojn pri la aŭtoroj.

Plej lastatempe aperis liaj profundaj studoj pri ”La malprosperiĝo de la latina lingvo” (2022), ”Identeco” kaj ”Postkoloniismo” (2023) en Beletra Almanako.

Geoffrey Sutton loĝis en la orienta parto de Anglio kun sia edzino Carmen. La paro ne havis infanojn. Li forpasis komence de septembro, post kelksemajna restado en malsanulejo, en la aĝo de 78 jaroj.

de Libera Folio je 2026-09-08 04:56

2026-09-07

La Balta Ondo

Omaĝo de la Akademio al Probal Dasgupta

probalLa Prezidanto de la Akademio, Probal Dasgupta, forpasis la 1an de junio 2026. La proceduro por elekti novan prezidanton komenciĝis, sed ankoraŭ ne finiĝis.

Post la funebra ceremonio en Kolkato kaj la omaĝo organizita dum la 111a Universala Kongreso de Esperanto en Graco, ankaŭ la Akademio de Esperanto organizos omaĝan retkunsidon kun memoraĵoj de akademianoj, sabaton le 19an de septembro 2026, dato en kiu Probal Dasgupta fariĝus 73-jara, de la 13a UTC ĝis la 14a UTC per zoom.

Programo

Brian Moon: Enkonduko
Bak Giwan: La 17a Esperantologia Konferenco
Duncan Charters: Pri la hindia lingvo
Giridhar RaoL Ĝis la lastaj horoj, Probal akuzativis!
Nicola Ruggiero: Mallonga tradukita poeziaĵo
Javier Alcalde: Elstara redaktoro
François Lo Jacomo: La Internacia Konstanta Komitato de Lingvistoj
Ahmad Mamdoohi: Pri miaj korespondadoj kun Probal kaj Renato
Grant Goodall: Probal, Chomsky kaj mi
Filmeto pri la funebra ceremonio

Ligilo: https://us06web.zoom.us/j/88325052574?pwd=Xbehn1xzFVwZdj9YJZWDDtpbKAE7bU.1

ID de la kunveno: 883 2505 2574

Sekreta kodo: 172308 (sed la ligilo devus sufiĉi por iĝi konektita)

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/09//

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Omaĝo de la Akademio al Probal Dasgupta appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-07 21:42

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 120

Antaŭ cent-dek-naŭ semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-dudeka porcio. Ĝuu ĝin!
---
Ni povis enspiri tre freŝan aeron
ĉe akvofalego en alpa montaro.
La akvogutetoj traŝvebis aeron.
Arbara odoro dorlotis la nazon.

Post tio ni manĝis en restoracio.
Ni sidis ekstere kaj trinkis bieron.
Ja estis agrabla, senstreĉa restado.
Ni ankaŭ promenis tra tiu arbaro.

Dum hejmenvojaĝo ni haltis ĉe lago
kaj ĝuis ankoraŭ alian plezuron.
En lago okazis fontana spektaklo.
La akvo ŝpruciĝis laŭ takto tre alten.

Ni estis kontentaj pri tiu ekskurso.
Ni havis por tio tre taŭgan veteron.
Ne estis tro varme, sed tute agrable.
Ni hejmenveturis per buso kaj trajno.
 
Ni volas praktiki kultur-interŝanĝon.
Por tio ni ofte vizitas amikojn
en urbo proksima, en lando najbara.
Ni interparolas en lingvo neŭtrala.

Ni ankaŭ kunportas tre bonan humoron
kaj kantas volonte en rondo amika.
Ni aŭdas prelegojn, laŭtlegas rakontojn
kaj kune ni manĝas en restoracio.

Ni tiam promenas tra parkoj kaj stratoj
kaj vigle babilas kun niaj amikoj.
Ni ankaŭ invitas al nova renkonto
en nia ĉefurbo, post kelkaj semajnoj.

Naskiĝas ideoj, ni estas kreivaj.
La junaj klubanoj fervore agadas.
La entuziasmo infektas aliajn
kaj tio kondukas al belaj sukcesoj.

La nova semajno montriĝas kun pluvo.
Do lundon matene almenaŭ pluvetis.
La stratoj sufiĉe rapide sekiĝis.
La suno kaŝiĝis malantaŭ la nuboj.

Sed eĉ se la pluvo ne estas abunda,
ĝi tamen efikas por plua kreskado.
Varmego ankoraŭ ne tute finiĝas,
sed eblas nun spiri pli freŝan aeron.

Ŝi longe atendis, sed li ne revenis.
Do fine ŝi perdis jam ĉiun esperon.
Ŝi tial klarigis la situacion
kaj serĉis kaj trovis alian fianĉon.

La nova fianĉo ne ŝatas vojaĝi.
Li ŝatas labori en sia garaĝo.
Ŝi estas kontenta pro tiu konduto.
Vespere li estas tre bona amanto.

Komuna agado kondukas al celo.
La interkonsento ne estas stabila.
Ni devos diskuti ĉi tiun problemon.
Per novaj ideoj ĝi estos solvebla.

Tagmeze li faras rekrean dormeton.
Ĝi daŭras nur horon, sed bone efikas.
Laboro post tio senpene funkcias.
Kaj tio ebligas vesperan plezuron.

Jen ŝia respondo pri nia demando:
"Mi tute ne havas la tempon por helpi,
sed mia amiko ja estas tre lerta.
Mi petos lin helpi pri via problemo."

Versaĵoj ebligas plezuran lernadon.
Paroli en ĥoro fortigas la grupon.
Kaj memkompreneble ĝi donas sukceson.
Ni vere tre ŝatas ĉi tiun metodon.
---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de
Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/08/auskultu-kaj-ripetu-porcio-119.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/08/auskultu-kaj-ripetu-porcio-118.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/08/auskultu-kaj-ripetu-porcio-117.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/08/auskultu-kaj-ripetu-porcio-116.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/08/auskultu-kaj-ripetu-porcio-115.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-114.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-113.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-112.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/07/auskultu-kaj-ripetu-porcio-111.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-110.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-109.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-108.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-107.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/06/auskultu-kaj-ripetu-porcio-106.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/05/auskultu-kaj-ripetu-porcio-105.html
http://esperantaretradio.blogspot.co.at/2026/05/auskultu-kaj-ripetu-porcio-104.html

 

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html

https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html />

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-07 06:00

2026-09-06

UEA facila

La Balta Ondo

La albumo, aŭskultinda je ĉioma ajn horo!

je ka kvaraKaj Tiel Plu. Je la kvara: Bitalbumo. – Donneville: Vinilkosmo, 2025.

Jen nova albumo, titolita “Je la kvara”, de la fama kataluna muzika grupo “Kaj Tiel Plu”. Mi tuj avertu, ke la horo, je kioma vi decidos aŭskulti la albumon, tute ne gravas, ĉar la albumo ĉiel ajn rezultis ege ĉarma kaj nepre aŭskultinda!

Malgraŭ la famo de “Kaj Tiel Plu” en la Esperanto-mondo, eble ne estus superflue memorigi, ke la grupo aperis jam en la fora jaro 1986a, kvankam vera populareco venis al ĝi iom poste. Eĉ malgraŭ la sanĝiĝoj inter la partoprenantaro, la muzik-albumoj “Sojle de la klara temp’” (2001), “Plaĉas al mi” (2004) kaj “Surplacen venu vi” (2009) famigis la grupon pro ties insista kaj tre talenta popularigo de popolaj kantoj, kiuj plejparte devenas el la limregiono inter Francio/Okcitanio kaj Hispanio/Katalunio. Mi siatempe havis la agrablajn okazojn recenzi la antaŭajn du albumojn; nun mi plezure esprimos miajn impresojn pri la laste aperinta.

La ideo prezenti kaj popularigi popolajn/naciajn kantojn per Esperanto estas kaj tre malnova, kaj tre konforma al la ideo mem de la internacia lingvo. Multas ĉi-rilataj ekzemploj en Esperantujo, sed la bando “Kaj Tiel Plu” ŝajnas realigi tiun ĉi ideon plej anime kaj profesie! Por la nova albumo kontribuis Anna Sánchez (perkutiloj), Carles Vela (flutoj kaj voĉo), Elena Milla (perkutiloj kaj voĉo), Ferriol Macip (violono kaj voĉo), Isaac Barrera (kontrabaso), Josep Maria Milla (mandolino kaj voĉo) kaj Xavier Rodon (gitaro kaj voĉo).

Eĉ se la albumo estas relative malgranda (konsistante el sep pecoj; la unua estas senvoĉa, nur-muzika), ĝi impresas same bone kiel la antaŭaj per siaj sincero kaj profesieco: ĉiuj kantoj sonas plej kortuŝe kaj intime. Atentindas, ke ĉi-foje la bando iom vastigis sian prezento-paletron: krom la tradiciaj “ĉe-pireneaj” kantoj (hispanaj, katalunaj, sefardaj) sonas ankaŭ adaptaĵoj el la greka kaj makedona muzikaj tradicioj; enestas ankaŭ kelkaj “stil-konformaj” aŭtoraj kantoj. Muzike ĉio perfektas: altrudiĝemaj melodioj, sincera prezento, bela multvoĉa kantado, plaĉaj por la orelo muzik-aranĝoj per nur kelkaj muzikiloj. Ankaŭ la elekto de la kantoj estas impresa: intermitas jen elkora am-konfeso, jen ĉarma lulado, jen militistaj, jen kontraŭmilitaj kantoj. Ĉio rilate la muzikojn kaj prezentojn perfektas kaj ekvilibras!

Sed mi ne povas lasi sen grumblado la tekstojn: ili ofte lamas je akcentoj, foje – eĉ je gramatiko (ekzemple, “trinki da vino” anstataŭ “trinki vinon”). Kelkfoje ankaŭ la stilaj detaloj estas nepre kritikindaj (ekzemple, ĉu “noktosonĝa sonĝo” estas bela formo?), sed la elparolo de la kantistoj kompense estas plejparte klara kaj plaĉa. Feliĉe, ĉi-foje la muziko kaj ĝenerala etoso superas la tekstajn mankojn plej plene!

Mi resumu certe kaj impresite: la albumo nepre meritas ĉies atenton! Eĉ preter iuj tradukistaj misoj la popola kant-kulturo eternos kaj prosperos! Ne perdu la okazon kapti iom da belaj popolaj kantoj pere de la nova albumo de “Kaj Tiel Plu”!

Paŭlo Moĵajevo

Ĉi tiu artikolo aperis en la junia (somera) eldono de “La Ondo de Esperanto” (2026).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2026, №2 (328).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2026/09/muziko-66/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
“La Ondo de Esperanto” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La albumo, aŭskultinda je ĉioma ajn horo! appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-06 16:42

Esperanta Retradio

Malapero de aktoro Benda (2/3)

Tiun ĉi rakonton de Karel Ĉapek produktis Vladimír Türk el Ĉeĥio
Doktoro Goldberg nature ne sciis, kion la polico entreprenas kaj kiaj estas ĝiaj vojoj: li atendis kun kreskanta rezigno ricevotan informon. Dume jam pasis monato depost malapero de aktoro Benda, kaj pri Jan Benda oni komencis paroli en paseo.

Foje vespere renkontis doktoro Goldberg maljunan ak­toron Lebduška; kaj dum la interparolo ili komencis, memkomprene, paroli pri Benda. "Jes ja, li estis aktoro," rememoris maljuna Lebduška. "Mi memoras lin, kiam li estis proksimume dudekkvinjara. Damna bubo, kiel li rolis Osvaldon! Sciu, ke junaj medicinistoj iradis rigardi en tea­tron, kiel aspektas paralizo. Tiam li ludis unuafoje reĝon Lear; aŭskultu, mi ne scias, kiel li ludis, ĉar senĉese mi rigardis liajn manojn. Li havis manojn kiel okdekjara oldu­lo, magrajn, sekajn, povrajn manojn - ĝis nun mi ne komprenas, kiel li preparis siajn manojn. Ja, ankaŭ mi scias min maski; sed tion, sinjoro, post Benda neniu faros; tion aprecos nur aktoro." 

Al doktoro Goldberg la aŭskultado de la aktora nekro­logo pri Jan Benda kaŭzis melankolian delicon.
"Li estis ege serioza ludanto, sinjoro," ĝemis Lebduška. "Kiel li ĉikanis la teatran tajloron! 'Mi ne ludos la reĝon,' li kriis, 'se vi alkudros sur la jakon tiajn aĉajn puntojn!' Benda toleris sur si nenian teatran trompaĵon. Kiam li estis ludonta Otelon, li trabutikis ĉiujn antikvaĵ-bazarojn, ĝis li trovis ian malnovan renesancan ringon; kaj ĝin li havis surfingre, kiam li ludis Otelon. Li diradis, ke plej bone li ludas, se li havas sur si ion aŭtentikan. Tio ne estis jam ludo, tio estis ja - metamorfozo," diris Lebduška necerte, ne sciante, ĉu li uzis la ĝustan vorton. "Kaj ludante, en interaktoj ĉiam li estis krudmora, kiel masonestro kaj ŝlosadis sin en sia vestejo, por ke neniu eletosigu lin el la rolo. Tial li tiom trinkis, ĉar tio superis lian nervostaton," opini­is Lebduška mediteme. "Mi iras ĉi tie en kinejon, sinjoro," li diris adiaŭante.

"Mi iros kun vi," proponis doktoro Goldberg, ne sciante, kiel pasigi vesperon. Tie estis ludata ia marista filmo, sed doktoro Goldberg preskaŭ ne perceptis ĝin; preskaŭ larm­okule li aŭskultis, kiel maljuna Lebduška babilas pri Jan Benda. '
"Li ne estis aktoro," diris Lebduška, "li estis satano mem; al li ne sufiĉis unu vivo, jen la afero. En la vivo li estis porkulo, sinjoro doktoro; sed sur scenejo li estis efek­tiva reĝo aŭ ĉifonulo. Sinjoro, kiel li sciis mangesti, kvazaŭ la tutan vivon li ordonus; kaj dume lia patro estis migranta tondil-akrigisto. Jen, vidu tiun averiinton, li estas sur dezer­ta insulo kaj havas pritonditajn ungojn, idioto. Vidu, la bar­bo estas nur algluita. Se Benda lin ludus, li kreskigus al si veran barbon, kaj sub la ungoj li havus veran malpura­ĵon ... Kio, sinjoro doktoro, kio okazis al vi tiel subite?"

"Pardonu," balbutis doktoro Goldberg leviĝante, "mi rememoris ion. Mi dankas vin," kaj jam kuris el la kinejo. ­Benda kreskigus al si veran barbon, li ripetis. Benda kres­kigus al si veran barbon! Kial la ideo ne venis al mi pli frue!

"Ek al ĝendarma komandejo!" li ekkriis, ĵetante sin en la unuan taksion; kaj kiam li penetris al ĉefĝendarmo ha­vanta noktan deĵoron, li postulis kun tre laŭta krio kaj petado, ke ili pro ĉio en la mondo, tuj, sed tuj konstatu, ĉu la duan de septembro aŭ iam poste estis trovita kadavro de nekonata vagulo, jes, kie ajn, mi petas! Kontraŭ la atendado la ĉefĝendarmo vere iris ien rigardi aŭ demandi, plivere pro enuo ol pro speciala fervoro aŭ intereso; dume doktoro Goldberg ŝvitis pro ekscito, ĉar li antaŭvidis ion teruran.

"Jes, sinjoro," diris la ĉefĝendarmo revenante, "la duan de septembro matene trovis arbargardisto en arbaroj de Křivoklát kadavron de nekonata vagulo, proksimume kvar­dekjara; la trian de septembro oni eltiris el Elbo apud Lito­měřice kadavron de nekonata viro, aĝo proksimume tridek jarojn, en la akvo li estis almenaŭ du semajnojn; la dekan de septembro apud Havlíčkův Brod nekonata pendumito; aĝo proksimume sesdek jarojn. . ."
"Pri la vagulo oni ne scias iom pli?" demandis doktoro Goldberg senspire.
"Murdo," diris la ĉefĝendarmo, rigardante atente la ekscititan doktoron. "Laŭ raporto de ĝendarmejo li havis la kranion frakasita per stumpa objekto. Sekca ekspertizo: alkoholulo, kaŭzo de morto cerbolezo. Jen la foto," diris la ĉefĝendarmo kaj aldiris fakule: "Damne, tiun oni deformis!"

Sur la foto videblis korpo de viro ĝis talio; li estis ĉifone vestita, kun disbutonumita kalikota ĉemizo; tie, kie oni havas frunton kaj okulojn, estis nur terura tufo de har-koagulaĵo kaj de io, kio eble estis haŭto aŭ ostoj; nur la hirta stopla mentono kaj la duonfermita buŝo havis ion komuna kun la homo. Doktoro Goldberg tremis kiel folio. Ĉu li estas ... ĉu li eble povus esti Benda?
"Ĉu ... li havis ian rimarkindan signon?" li elbuŝigis konsternite.
La ĉefĝendarmo enrigardis iun akton. "Hm. Grandeco unu metron sepdek ok, grizeta hararo, la dentoj okulfrape kariaj ..."
Doktoro Goldberg laŭte respiris: "Do tiu ne estas li, Benda havis la dentojn sanajn kiel besto. Tiu ne estas li. Pardonu," li balbutis feliĉege, "ke mi ĝenis vin, sed tiu ne povas esti li. Tute ekskludite."
Ekskludite, li diris al si malstreĉe, revenante hejmen. Eble li vivas; eble, miadio, eble li sidas jam en Olimpio aŭ ĉe Nigra Katarina ...

Tiunokte doktoro Goldberg entreprenis migradon tra la nokta Prago; li trinkis sian glason da akvo en ĉiuj lokaloj, kie iam reĝis Benda, kaj okulis tra siaj okulvitroj ĉiujn angulojn, sed Benda nenie. Ĉirkaŭ la mateno doktoro Goldberg paliĝis, laŭte nomis sin idioto kaj kuregis en sian garaĝon.

Matene li estis jam ĉe iu distrikt-administrejo kaj igis veki la distriktestron; feliĉe montriĝis, ke tiun sinjoron foje li propramane ektomiis kaj kunkudris kaj transdonis al li rememore apendicon en absoluta alkoholo. Sekve de tiu ne supraĵa konatiĝo post du horoj li havis enmane permeson por elhumigo kaj alrigardis ĉe flanko de tre ĉagrena distrikta kuracisto eltombigadon de kadavro de nekonata vagulo.

"Mi diras al vi, sinjoro kolego," murmuris la distrikta kuracisto, "pri li demandis jam la praga polico; nepre estas ekskludite, ke li estus Benda. Ja li estis tute malpurega vagabondo."
"Ĉu li havis pedikojn?" demandis doktoro Goldberg ­kun intereso.
"Tion mi ne scias," respondis la doktoro kun abomeno. "Sinjoro kolego, nun nenion jam vi povas konstati ĉe li; mi petas vin, se li estas monaton en la tero -"

Kiam la tombo estis malfermita, devis doktoro Goldberg aĉetigi brandon; alie li ne povus postuli de tombistoj, ke ili levu kaj alportu en kadavrejon tion neeldireblan, kio estis kuŝinta sur fundo de tombo, enkudrita en sako.

"Iru mem rigardi," bruskis la distrikta kuracisto je doktoro Goldberg kaj restis antaŭ la kadavrejo, fumante fortan cigaron.

Mallonge post tio ŝanceliĝis el la kadavrejo doktoro Goldberg mortpala. "Iru rigardi," li diris raŭke, reiris al la korpo kaj montris lokon, kio iam estis homa kapo. Doktoro Goldberg forŝovis per pinĉileto ion, kio iam estis la lipoj; aperis abomene kariaj dentoj aŭ plivere nur flavaj dentres­taĵoj, brilantaj el la nigra kario. "Bone rigardu," elspiris Goldberg, enigis la pinĉileton inter la dentojn kaj eltiris de ili pecon da nigra kario. Sub ĝi montriĝis du blankbri­laj, fortaj incizivoj. Sed doktoro Goldberg plu ne eltenis; li fuĝis el la kadavrejo, tenante ambaŭmane la kapon.

Kiam post tempeto li revenis al la distrikta kuracisto, li estis pala kaj terure trista. "Jen vi havas la okulfrape kariajn dentojn, sinjoro kolego," li diris mallaŭte. "Tio nur estis nigra peĉo, kiun la aktoroj gluas sur la dentojn, kiam ili ludas oldulojn aŭ vagulojn. Tiu malpura vagabondo estis aktoro, sinjoro kolego,"  kaj senespere mangestis, aldirante: "Kaj krome ankoraŭ granda aktoro."


o o o

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-06 06:00

2026-09-05

La Balta Ondo

La premioj Pirlot kaj Power por sciencaj libroj kaj prelegoj

Jam la duan jaron Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS) kunlabore okazigas la premiadon de sciencaj libroj kaj prelegoj dum la Universala Kongreso de Esperanto (UK) kadre de la sesio de la Internacia Kongresa Universitato (IKU), kiu ĉi-jare ankaŭ gastigis la 43an Sciencan Universitatan Sesion (SUS) de AIS. La du premioj Germain Pirlot kaj Charles Power konsistigas gravan institucion por la Esperanto-scienca komunumo. Pirlot rekonas la skriban sciencan laboron; Power rekonas la buŝan transdonon de scio. Libro kaj prelego estas du flankoj de la sama korpo, esencaj por vivanta scienca kulturo.

La Premio Pirlot estas dediĉita al la plej bonaj sciencaj libroj en Esperanto, aperintaj lastatempe. AIS disdonis ĝin ĉiujare inter 1994-2001 kaj denove ekde 2017. La ĉi-jara juĝkomisiono konsistis el Carlo Minnaja, Bengt-Arne Wickström kaj Carlos Spinola. Gajnis la unuan lokon la libro “Santeni vian vivradikon” de Wang Disheng (eld. China Culture Development Press, 2021); la duan lokon la libro de la 79a IKU-sesio (eld. Impeto, 2026); kaj la trian lokon “Spac-vojaĝado kaj Esplorado: de Sputnik ĝis Webb” de Amri Wandel (2025). Ĉiuj tri estas akireblaj per la Libroservo de UEA.

La premiitaj libroj rolis ankaŭ en la Aŭkcio de la 111a UK en Graz: estis aĉetitaj la IKU-libro de 2026 kun la subskriboj de ĉiuj prelegantoj kaj la libro “Spacvojaĝado kaj Esplorado: de Sputnik ĝis Webb”, krom la libro “Astronomio kaj Astrofiziko por Ĉiuj” (de Wandel kaj Spinola, 2025), kiu gajnis la unuan premion Pirlot pasintjare.

La Premio Power, kiu ekzistas ekde 2025, estas destinita al la plej bonaj sciencaj prelegoj. Ĝi havas du kategoriojn: longaj prelegoj, kiel IKU- kaj SUS-prelegoj, kaj mallongaj prelegoj, kiel tiuj de la Scienca Kafejo. La ĵurio konsistis el Ekaterina Bebenina, Ruth Kevess-Cohen, Daniela Power kaj Bengt Arne Wickström. La premiojn por longaj prelegoj gajnis: 1a loko, Věra Barandovská-Frank (Panslavismo en Habsburga monarkio); 2a, Humphrey Tonkin (Walt Whitman: Poeto de la Nova Usono); kaj 3a, Gim Inhong (Psikologia valoro de Zamenhof-proverbaro). La premion Power por mallongaj prelegoj gajnis: 1a, Peter Baláž (AI-revolucio kaj Esperanto); 2a, Heidi Goes (Frua skribita literaturo en lingvoj de la Konga Lingvo-Areto); kaj 3a, Joël Fontaine (Ondoj: danĝeroj kaj utiloj).

La diplomoj de la premioj estis disdonitaj en la Scienca Forumo de la 111a UK, la konkluda sesio de la scienca programo, dum kiu oni tradicie prezentas ankaŭ la atestilojn por la AIS-ekzamenoj. En tri el la prelegoj okazis AIS-ekzamenoj. En la prelego pri Suneklipsoj (Wandel) estis 40 ekzamenitoj, kiuj krom la tradiciaj atestiloj ricevis ankaŭ eklips-okulvitrojn. Ekzamenoj okazis ankaŭ en la prelegoj pri Elementaj malabundoj: ĉu nesolvebla problemo? (Raola) kaj Filozofioj de Oriento, Okcidento kaj Sudo – pri la valorigo de fonta sperto (Zieba). La ekzamenitoj pri Suneklipsoj, kiuj ne ĉeestis la Sciencan Forumon, povos peti siajn ciferecajn AIS-atestilojn ĉe info@ais-sanmarino.org.

Fortigo de faka, kultura kaj scienca agado en kaj per Esperanto estas unu el la prioritatoj de la strategia plano de UEA, AKIRI. Ĉiu povas kontribui al la daŭrigo kaj plivastigo de tiu agado: por subteni aparte la sciencan programon dum la Universalaj Kongresoj eblas rekte donaci al la UK; por subteni la Premion Charles Power kaj aliajn celojn de la samnoma fondaĵo, eblas donaci al la Fondaĵo Charles Power. UEA gratulas al ĉiuj premiitoj, dankas al ĉiuj kunlanborantoj, precipe la IKU-komisionon, la juĝkomisionojn kaj la IKU-rektoron de la 79a IKU-sesio, Amri Wandel, kaj kuraĝigas sciencemulojn plu kontribui al la scienca agado en Esperanto!

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1326.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La premioj Pirlot kaj Power por sciencaj libroj kaj prelegoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-05 21:58

Heroldo Komunikas

Telematika parto de la akademia jaro ĉe EIE

Komenciĝis la telematika parto de la unua semestro en la akademia jaro 2026/27 ĉe Esplora Instituto de Esperantologio: unue startis la katedro de lingvistiko, per la kurso de prof. Ilona Koutny; ĝi daŭros unu semestron, male al tiu de la katedro de literaturo, kiu daŭros du.

C-ano Giorgio Silfer havos sian unuan lekcion nur en oktobro: lia kurso enfokusiĝos pri la monografia parto (teatro). Estas planataj la kompletigo de la teatro-terminaro kaj la kolekto de ĉiuj liaj dramoj.

C-ino Paola Tosato oficos kiel sekretario de la kurso pri metodiko de la esperanto-instruado, planata por la posta akademia jaro.

de "HeKo 919 3-B, 4 sep 26" je 2026-09-05 19:36

Global Voices

Identeco preter civitaneco: Kio restas kiam la ŝtato rifuzas agnoski vin?

Civitaneco kaj eĉ nacieco ne devus determini ĉu persono estas agnoskita kaj apartenas al la socio.

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Some of the people from different stateless communities, who gathered in Malta to share their experiences and reflect on the realities of living without a nationality. Photo courtesy of Apatride Network.

Reprezentantoj de diversaj senŝtatecaj komunumoj kunvenis en Malto en marto por kundividi spertojn kaj diskuti la realaĵojn de vivo sen civitaneco. Foto ĝentile cedita de la Apatride Network.

[Ĉiuj referencoj en la teksto estas en la angla krom se alie notite.]

Ĉi tiun eseon verkis Albert Ioff, Javad Fairuz, kaj Alexey Ivashiuk de la Apatride Network. Ĝi estas parto de la speciala serio “Senŝtateco” de Global Voices Spotlight en julio 2026. La serio esploras kiel senŝtateco limigas la liberecon de movado, aliron al edukado, politikajn rajtojn kaj aliajn ŝancojn. Vi povas subteni la projekton ĉi tie.

Fine de marto 2026, la Apatride Network, reta senŝtateca organizaĵo gvidata de senŝtatecaj personoj, okazigis tritagan kunvenon en Malto [eo], “Aŭdado kaj Resaniĝo”, kun financado de Porticus. Reprezentantoj de diversaj senŝtatecaj komunumoj kunvenis por kundividi spertojn kaj pridiskuti la personajn kaj kolektivajn dimensiojn de senŝtateco. Organizita de la partoprenantoj mem, la kunveno iris preter formalaj diskutoj, igante la personajn spertojn de senŝtatecaj homoj ŝlosila elemento en komprenado kaj reflektado pri senŝtateco. Partoprenantoj atente aŭskultis unu la alian, trovis komunaĵojn tra tre malsamaj rakontoj, kaj komune difinis celojn kaj kampojn por estonta kunlaboro.

Inter la multaj gravaj temoj diskutitaj dum la kunveno, unu elstaris: kiel ni difinas nian propran identecon kaj kulturan apartenon kiam ŝtatoj sisteme ekskludas nin el la socio kaj neas al ni civitanecon pro politikaj, religiaj, etnaj aŭ aliaj arbitraj kialoj? En ĉi tiu artikolo, ni provas respondi ĉi tiun demandon, uzante reflektojn de pluraj partoprenantoj ĉe la kunveno “Aŭdado kaj Resaniĝo”.

Por multaj homoj, civitaneco estas nevidebla parto de la ĉiutaga vivo. Ĝi estas akceptata kiel memkomprenebla, malofte prikonsiderata. Civitaneco provizas oficialan juran statuson, liberecon de movado, rajton je laboro, edukadon kaj politikan partoprenon, kaj senton de sekureco — kune kun multaj aliaj rajtoj kaj garantioj. Nur kiam oni alfrontas neadon de civitaneco, oni komencas kompreni kiom profunde ĝi formas la rilaton inter la individuo kaj la ŝtato.

Pro politika malstabileco kaj malbona regado, neniu lando povas senkondiĉe garantii la retenon de civitaneco de persono kaj la rajtojn, kiuj akompanas ĝin — sendepende de kiom proksime ilia vivo estas ligita al tiu lando. Ĉiu povas subite trovi sin en senŝtateca situacio — ie ajn kaj iam ajn.

Por senŝtatecaj homoj aŭ tiuj, al kiuj oni arbitre rifuzas civitanecon, identeco fariĝas fonto de konstanta kontraŭdiro. Persono eble naskiĝis en la lando, ties prapatroj loĝis en tiu lando, parolas la lokan lingvon, honoras la tradiciojn de la lando, kaj restis parto de ĝia socio dum sia tuta vivo — kaj tamen oni povas subite diri al ili, ke laŭleĝe ili estas eksteruloj. Ĉi tiu kontraŭdiro estas unu el la plej doloraj aspektoj de senŝtateco — la breĉo inter la efektiva aparteno de persono al la socio kaj ĝia oficiala agnosko fare de la ŝtato.

Dum nia kunveno “Aŭdado kaj Resaniĝo” en Malto [eo], partoprenantoj el diversaj landoj kaj fonoj kundividis frape similajn rakontojn. Multaj diris, ke ili sentis sin parto de sia komunumo ekde la infanaĝo, kvankam ilia jura statuso indikis ion alian. Dum la konversacioj, evidentiĝis, ke senŝtateco estas pli ol nur la foresto de pasporto. Ĝi estas vivo, en kiu administra sistemo konstante pridubas la ekziston mem de persono, ne volante aŭ ne estante kapabla agnoski ilin kiel individuojn.

Kiam civitaneco estas sisteme rifuzita, homoj ofte respondas per plifortigo de siaj komunumaj institucioj, konservado de sia lingvo kaj tradicioj, dokumentado de sia historio, kaj konservado de ligoj trans limoj. Ĉi tiuj ne estas simple kulturaj praktikoj, sed maniero aserti sian ekziston malgraŭ ekskludo. Ĉi tio ne estu malgravatata.

Senŝtateco estas pli ol sole jura statuso. Ĝi povas fariĝi ilo por forviŝi historion kaj la senton de aparteno. Tamen, identeco estas formita de multaj interligitaj faktoroj, kiuj ekzistas sendepende de civitaneco. Familio, lingvo, komunaj memoroj, kulturaj tradicioj kaj kolektiva historio — ĉio ĉi ne povas esti forviŝita per ununura administra decido. Provoj forviŝi ilin kondukas al totalismo [eo] kaj minacas la liberecon kaj sekurecon de ĉiuj — ne nur de tiuj rekte trafitaj.

Dum niaj diskutoj, evidentiĝis, ke resaniĝo komenciĝas kiam la spertoj de senŝtateco kaj forviŝo de identeco estas agnoskitaj kaj kundividitaj kun aliaj. Por multaj partoprenantoj, ĉi tio estis la unua fojo, ke ili parolis malkaŝe kun iu, kiu vere komprenas, kiel estas vivi en jura necerteco. Ĉiu persona rakonto estis unika, sed ili ĉiuj reflektis unu realon: la ŝtato povas determini la juran statuson de persono, sed ĝi ne povas plene difini, kiuj ili estas. Finfine, la ŝtato havas grandegan potencon super la jura statuso de persono kaj la kapablo ekzerci siajn rajtojn, sed ĝia potenco super principoj, identeco kaj sento de aparteno ne estas absoluta. Ĉi tiuj estas formitaj per vivsperto, komuna historio, kulturo, vera dialogo, memkompreno kaj reciproka rekono.

La deviga kreado de senŝtateco estas esence disiga kaj malstabiliga: ĝi erozias la sociajn ligojn kaj senton de aparteno, sur kiuj la ŝtato estas konstruita kaj sur kiuj ĝi mem dependas. Por tiuj koncernatoj, senŝtateco kondukas al dolora kontraŭdiro: iu povas senti sin forte ligita al loko kulture kaj historie, tamen jure ne aparteni tie. Gravas agnoski ĉi tiun kontraŭdiron, por ke la socio komprenu la prezon, kiun homoj pagas por tia ekskludo, kaj ke ĝi klopodu krei pli inkluzivajn sistemojn, kiuj respektas kaj homajn rajtojn kaj homan dignon.

Nia renkontiĝo en Malto memorigis nin, ke dum senŝtateco izolas homojn, la kunhavigo de rakontoj religas nin kaj helpas aliajn pli bone kompreni ĉi tiun problemon. Personaj rakontoj helpas nin pli bone kompreni komunajn spertojn kaj memorigas nin, ke identeco estas difinita ne nur per dokumentoj, sed ankaŭ per niaj vivoj kaj ligoj kun aliaj.

Nek civitaneco nek nacieco devus iam determini ĉu la identeco de persono estas agnoskita aŭ kiel ili estas perceptitaj de aliaj. Dokumentoj konfirmas juran ligon al la ŝtato, sed ili ne povas nei la vivon, historion, familion kaj ligon de persono al la loko, kie ili loĝas. Por milionoj da senŝtatecaj homoj tra la mondo, ne temas nur pri akiri pasporton. Ili volas, ke la ŝtato kaj la socio agnosku, ke ili ĉiam estis ĉi tie, ĉiam apartenis al siaj komunumoj, kaj meritas la samajn rajtojn kaj traktadon kiel ĉiuj aliaj en la lando, kiun ili nomas hejmo.


Apatride Network (La Senŝtateca Reto) estas organizaĵo gvidata de senŝtatecaj personoj, kiu funkcias en la Eŭropa Unio. Ĝi efektivigas ŝanĝo-orientitajn projektojn, provizas juran asistadon, kondukas strategiajn procesojn, kaj kreskigas konscion pri senŝtateco. Ĝia laboro rezultigis ŝanĝojn en bankaj regularoj por trakti la bezonojn de vundeblaj grupoj, forigon de administraj baroj al dungado por senŝtatecaj personoj ĉe UNHCR kaj la UN-Sekretariejo. Krome, ĉeĥa tribunalo agnoskis latvajn “necivitanojn”, la plej grandan grupon de senŝtatecaj personoj en Eŭropo, kiel jure senŝtatecaj.

de Herman Dekeŭnink je 2026-09-05 17:08

Le Monde diplomatique en Esperanto

Ĉu Eŭropo kontraŭas pacon en Ukrainio ?

Pli ol kvar jarojn post komenco de la rusa ofensivo en Ukrainio, neniu el batalantaj partioj ŝajnas kapabli venki. Ĉar nek la unua nek la dua povas perdi ĉi tiun militon, en kiu ili jam investis tiom da homoj kaj rimedoj. Sed ne kun amikoj necesas fari pacon. Retrovi la vojon al sekura kunekzistado postulas kompreni la interesojn de siaj malamikoj kaj priatenti ilin. Tion Eŭropo ŝajnas forgesi.

Laŭ la komencaj celoj de Moskvo kaj kvinjarcenta rusa dominado super Ukrainio, Kievo jam atingis venkon, kiu povas malfermi vojon al daŭra pacakordo : male al ĉiuj prognozoj, tiu lando sukcesis haltigi rusan ofensivon, konservi kontrolon de 80% de sia teritorio, plifortigi sian nacian identecon kaj okcidentan integriĝon, kaj krei kondiĉojn por ebla aliĝo al Eŭropa Unio. Sed tio ne estas totala venko. Tia venko postulus rekonkeron de ĉiuj teritorioj okupitaj de Rusio ekde 2014 : celo milite ne atingebla. Okcidentaj observantoj, kiuj nun asertas, ke Ukrainio "inversigis la militan evoluon" kaj ke la "dinamiko" ebligos al ĝi gajni plu kaj pli el la konflikto, ne komprenas la realaĵojn.

Kombina uzo de dronoj, minoj kaj satelita spionado malhelpis al la rusa armeo amasigi fortojn por decida sturmo. Sekve, la konflikto surterene enmarĉiĝis al eluziga milito, kie malgrandaj grupoj de batalantoj el ambaŭ flankoj konkuras pri kontrolo — ofte nur efemera — de etaj teritoriaj pecoj (1). Reciproke, tiuj samaj iloj, kiuj haltigis rusan antaŭeniron, limigas ankaŭ kapablon de Ukrainio lanĉi grandan kontraŭofensivon.

Okcidentuloj, kiuj atendas de packonsento absolutajn kaj daŭrajn garantiojn kontraŭ estontaj rusaj agresoj, elmontras sian nekomprenon de strategiaj realaĵoj. Historio ne konas eternan garantion, kaj ĉiukaze, ĉi tiu povus esti akirita nur per detruo de la rusa ŝtato. Sed precize por bari ĉi tiun eblecon, Moskvo ekipis sin per grandega nuklea arsenalo.

Se la paca interkonsento inter Usono kaj Irano daŭrus, Trump-administracio povus relanĉi traktadojn kun Rusio kaj starigi bazojn por vivtena paco. Ĉiukaze, eŭropa partopreno estus esenca, ĉar nur Eŭropo povas oferti al la batalantaj partioj sufiĉe allogajn motivojn por konvinki ilin rezigni pri siaj nekongruaj postuloj. Germanio, Pollando kaj aliaj membroŝtatoj severe kritikis la iniciaton de la Eŭropa Konsilprezidento António Costa malfermi diplomatian kanalon kun Moskvo. Sed estas taŭge por Eŭropaj interesoj, permesi al li daŭrigi ĉi tiun klopodon.

Oni ofte legas, ke "Rusio rifuzas intertrakti". Tio estas absurda : Kremlino kaj Blanka Domo intertraktadas de jam unu jaro. Dum ĉi tiu tempo, Rusio konsiderinde reduktis siajn postulojn kompare al junio 2024. Pri armiloj, restas limigo koncernanta longdistancajn misilojn kapablajn frapi profunden en ĝian teritorion. Rusio ne plu postulas, kiel antaŭkondiĉon por pacakordo, la retiriĝon de Ukrainio el la regionoj Zaporiĵo kaj Ĥersono — kiujn ĝi pretendas aneksi, kvankam ĝi okupas ilin nur parte. Fine, ĝi agnoskas la rajton de Ukrainio aliĝi al Eŭropa Unio.

Inter instigo kaj deadmono

Ĉi tiu paŝa rezigno pri kelkaj ĉefaj postuloj ne estas rezulto de iu morala vekiĝo en Kremlino. Ĝi klare reflektas nekapablon de rusaj fortoj, post kvar jaroj de konflikto, venki sur tiu batalkampo kaj rompi reziston de la ukraina popolo. Paralele, la rusa armeo suferis pezajn perdojn. Malgraŭ logaj kromsalajroj por rekrutoj, la nombro de volontuloj malmultiĝas. La ekonomio de la lando frontas kreskantajn malfacilaĵojn, dum laco pri milito disvastiĝas — sen tamen kaŭzi rezignon, nek en Rusio nek en Ukrainio. Eĉ inter la rusaj elitoj, la alvokoj por rapida paco iĝas pli multaj.

Fakte, ja Eŭropa Unio ĝis nun "rifuzis intertrakti", submetante komencon de interparoloj al akcepto de Moskvo pri senkondiĉa armistico. Rusio plurfoje malakceptis ĉi tiun postulon kaj verŝajne plu oponos ĝin. Tia cedo egalus foroferon de ĝia sola levilo en tiuj intertraktadoj. Ĝi tiam riskus, ĉu rekomenci tiun militon, ĉu vidi, ke Nordatlantika Traktatorganizo (NATO) kaj Eŭropa Unio adoptus sankciojn, kiuj estus por ĝi neakcepteblaj kaj kiuj signifus malvenkon : deplojo de okcidentaj trupoj en Ukrainio kaj realigo de ukraina aliĝo al NATO.

JPEG - 150.3 kio
Prezidanto Zelensky de Urainio, kun estroj de Eŭropa Unio kaj NATO en decembro 2025
foto de European Union, 2026, CC BY 4.0 laŭ Wikimedia Commons

La 7-an de junio, la estroj de Ukrainio kaj de E3 (Francio, Germanio, Britio) difinis kvin kondiĉojn por "justa kaj daŭra paco" (2) : tuja kaj plena armistico ; akcepto de nuna fronto-linio kiel startpunkto por intertraktadoj kaj agnosko de la suverena rajto de Ukrainio elekti siajn aliancojn ; fortaj kaj jure devigaj sekurecgarantioj, kaj plie deplojado de multnacia forto post la efektivigo de armistico ; plureteno de rusaj ŝtataj kapitaloj ĝis fino de la rusa agreso kaj domaĝ-kompensoj por Ukrainio ; protektado de eŭropaj sekurecinteresoj.

Se ĉi tiuj kondiĉoj estos daŭre postulataj, neniu pacakordo estos ebla. Eĉ se, pro reciproka elĉerpiĝo, Rusio kaj Ukrainio venus al armistico, ĝi restus ekstreme malfortika, markita de regulaj kunpuŝiĝoj kaj konstanta minaco de rekomenco de milito. Alivorte, Ukrainio retroviĝus en la situacio de 2014–2022, kiu finfine kondukis al grandskala rusa invado. Por internacia komparo, ĝi spertus ne la relativan stabilon de la Korea duoninsulo ekde 1953, sed malstabilon kompareblan kun tiu de Kaŝmiro de post 1948, kun tiaj konataj konsekvencoj por Barato kaj Pakistano.

Daŭra armistico sen packonsento kontraŭus fundajn interesojn de Ukrainio same tiujn de la eŭropa kontinento. Malstabileco kaj malsekureco, kiuj rezultus, malfaciligus ekonomian rekonstruon de Ukrainio kaj ties proksimiĝon al Eŭropa Unio. Krome, tiu situacio donus motivon al ĉiuj eŭropaj ekonomiaj interesoj, kiuj kontraŭas tian aliĝon. La nepro de konstanta mobilizado kaj armiĝado plifortigus la aŭtoritatismon en Ukrainio kaj endanĝerigus demokratiajn reformojn. Samtempe, tuta Eŭropo riskus enmilitiĝi. Ĉi tiu scenaro malhelpus iujn ajn "strategiajn aŭtonomiojn" de Eŭropo, restigante la malnovan kontinenton en sekureca dependeco de Usono — kaj do en silenta akcepto de la krimoj kaj fuŝagoj de usona politiko en Proksim-oriento kaj aliloke. Longperspektive, se S-ro Donald Trump aŭ estonta respublika usona prezidento decidus aneksi Groenlandon, Eŭropo retroviĝus en ekstreme danĝera situacio, premita inter malamika Ameriko kaj Rusio.

Iuj asertas, ke celi packonsenton estas senutila, ke fido al Rusio ne eblas kaj ke ĝi fine, baldaŭ aŭ malfrue, denove atakos. Sed ĉi tio revenas al aserto, ke la sekureco de Ukrainio dependas nur de la detruo de la rusa ŝtato. Ĉiu pacprocezo, bazita sur reciproka konvinko, ke kontraŭa flanko estas esence malfidinda, estas destinita al fiasko. Intertraktadoj celas trovi ekvilibron inter instigo kaj deadmono, por konvinki ambaŭ partiojn, ke konklude reveno al milito ne servos iliajn interesojn.

"Testi NATO-n"

Tiaj deadmonaj elementoj kontraŭ estonta rusa agreso jam plejparte ekzistas. Se limigitaj teritoriaj gajnoj, akiritaj je la kosto de centoj da miloj da mortoj, kaj la pruvita neefikeco de supereco en la nombro de tankoj kaj aviadiloj ne sufiĉas por malkuraĝigi Rusion lanĉi novan ofensivon, kio povus deadmoni ĝin ? Nun estas la tasko de la eŭropaj estroj elpensi proponojn, kiuj ebligus al S-ro Vladimir Putin proklami ian venkon — eĉ se ĝi estas iluzia — por fini ĉi tiun militon kaj eviti ĝian rekomencon.

Por ke packonsento estu ebla, Rusio devos rezigni pri sia postulo, ke ukrainiaj fortoj retretu el la partoj de Donbaso ankoraŭ regataj de Kievo — neniu ukraina estro povos akcepti tian cedon. Bruselo kaj Kievo devos, siaflanke, rezigni pri iu ajn perspektivo de ukraina aliĝo al NATO, same kiel pri iu ajn deplojado de okcidentaj trupoj sur ukraina teritorio — neniu rusa registaro povus konsenti pri tio.

Por Eŭropo, ĉi tio ne estus vera forofero. Per publika kaj ripeta rifuzo de iu ajn militista interveno, Biden-administracio kaj plejmulto de NATO-membroj jam fakte signalis, ke Ukrainio ne aliĝos al Alianco kaj ke neniaj eŭropaj trupoj deplojiĝos en ĝian teritorion. Multaj subtenantoj de tia deplojo asertas, ke post fino de la milito en Ukrainio, Moskvo provos "testi NATO-n" per atako kontraŭ la baltaj ŝtatoj (3). Tamen, la usona generalo Alexus G. Grynkewich, supera komandanto de aliancaj fortoj en Eŭropo, lastatempe deklaris, ke laŭ usonaj militistaj spionaj servoj, Moskvo nek havas la intencon nek la rimedojn por lanĉi tian ofensivon (4).

La timo pri translokigo de rusaj trupoj al baltaj landoj post la milito en Ukrainio baziĝas sur la supozo, ke Kievo restos pasiva anstataŭ ol profiti tian okazon por provi repreni siajn perditajn teritoriojn. Kiel Moskvo povus retiri plejparton de sia armeo el Ukrainio ? Ĉi tiu hipotezo ankaŭ ignoras difekteblecon de la rusa enklavo Kaliningrado, ĉirkaŭita de NATO-membroj. Se Rusio atakus Estonion, Litovio kaj Pollando tuj reagus per blokado ĉirkaŭ la iama Kenigsbergo — aŭ por konkeri ĝin, aŭ por sufoki ĝin ĝis kapitulaco. Sed Rusio ne havas sufiĉajn fortojn por venki polan armeon, kapablan mobilizi pli ol 500.000 rezervistojn. Ĉu S-ro Putin vere riskus tiun enklavon por peceto de Estonio ?

Krome, se Rusio iam vere decidus "testi NATO-n", kiel ĝi farus tion ? Ĉu per atako kontraŭ NATO-membro, metante Vaŝingtonon antaŭ elekto inter humiliga malvenko aŭ rekta milito kontraŭ Rusio — kiu finus aŭ per la malvenko de la lasta, aŭ per nuklea kataklismo ? Aŭ ĉu per atako kontraŭ eŭropa taĉmento en Ukrainio, ne-NATO-membro, kiun Usono ne estas devigata defendi ?

Por konvinki Rusion rezigni siajn postulojn pri la tuta Donbaso, E3 devus inspiriĝi de la propono de la belga ĉefministro Bart De Wever (L'Écho, 14-an de marto 2026) kaj oferti al Moskvo "deal" (interkonsenton), kiu inkluzos normaligon de la rilatoj, rekomencon de aĉeto de rusa energio, kompletan forigon de ĉiuj ekonomiaj punoj, aŭtomatan reaktivigon de ĉiuj punoj en kazoj de nova agreso. Ĉu ĉi tiu oferto estus "ora ponto" sufiĉe larĝa por ebligi al S-ro Putin gardi fieran mienon, asertante ian praktikan venkon ? Neniu povas scii antaŭ ol ĝi estos proponita. Sed ju pli frue ĝi estos farita, des pli bone por ĉiuj koncernataj partioj.


(1) Vidu : "Verdun-en-Donbaso", Le Monde diplomatique, januaro 2026.

(2) "Komuna Deklaro de la gvidantoj de Francio, Britio, Germanio kaj Ukrainio", 7-an de junio 2026, www.elysee.fr.

(3) Vidu : Hélène Richard, "Ĉu la rusa minaco estas reala ?", Le Monde diplomatique, aprilo 2025.

(4) Aysun Bora kaj Anne-Sylvaine Chassany, "Russia 'not looking for conflict', says NATO's top US commander", Financial Times, Londono, 11-an de junio 2026

franca

de Anatol LIEVEN je 2026-09-05 14:57