Kial balastiĝi per juro kiam la moralo estas niaflanka ? Laŭ iuj politikaj respondeculoj aŭ komplezemaj juristoj, oni devas aprobi la kontraŭleĝan atakon de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano, tial ke ĝi estas "justa". Tiaj diroj, laŭpretende novigaj, estas danĝeraj kaj ignoras jarcenton da juraj kaj politikaj progresoj.
Krom kelkaj duarangaj juristoj vagantaj en la paĝoj de la franca magazino Le Point (1), neniu fakulo subtenas la ideon pri leĝeco de la milito farita de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano. Sen permeso de la Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj, kiun neniu petis, nur leĝa sindefendo povas pravigi uzon de forto tiel subita kiel grava. "Preventa leĝa sindefendo" ne estas agnoskita, malgraŭ plurjardekaj konstantaj streboj de Telavivo, iuj advokatoj kaj profesoroj pri internacia juro vane provis laŭdi novan hipotezon, preventan armean agon kontraŭ "tuja minaco" kiun nur militaj rimedoj povas haltigi (2). Malgraŭ la subtileco de tia semantika manovro, la juro restas senŝanĝa : manke de atako minacanta ekzistadon, sen alia rimedo ol milito, la uzo de armita forto estas tute malpermesita. Aŭtoro de referenca libro pri milita juro, Olivier Corten, profesoro en la Libera Universitato de Bruselo, substrekas la ĉiamecon kaj koherecon de la traktatoj kaj justicaj decidoj kiuj, ekde 1945, konfirmas striktan limigon de leĝa sindefendo al respondo kontraŭ armita atako (3). La eko de la bombado de Irano meze de diplomatia traktado sufiĉas por pruvi la malsincerecon de tiuj, kiuj asertas sian laŭleĝecon agi sur tia bazo.
Prifajfu ! Kiam la internacia juro malpermesas militon, tiam la internacia juro malpravas ! Trovinte maltrankviligan "juran naivecon" hermetikan pri la "komplekseco de realo kaj pri la obstino de faktoj", la emerita profesoro Denys de Béchillon alvokas moralon : "Ĉu ni vere povas limiĝi je juro, kiel faras multaj komentantoj ? Ĉu kontentiĝi de tiu sola vidpunkto ? Ĉu lasi kompreni, ke tio malbonas ĉar kontraŭleĝa, eĉ kondamni armitan intervenon, sen ia proceso, pro la sama kialo ? Mi ne kredas tion. Por simple diri la aferon, mi timas ke tiu sintena absoluteco estu malforta antaŭ la historio, malutila por defendi jurŝtatecon, kaj fine sufiĉe memdetrua por la universitato - kie tamen oni facile adoptas ĝin (4)". Do la ekzistantaj reguloj devas malaperi antaŭ la praveco de celo. Oni ne devas malhelpi tiujn, kiuj militiras al bona sava misio pro malfleksebla Ĉarto de Uniĝintaj Nacioj.
La belŝajniga rezonado de profesoro Béchillon ekzistas ankaŭ en formo de drinkemula diskuto en televidaj scenejoj. "La internacia juro estas splenda inter respektindaj nacioj (...) sed kun krimulaj friponŝtatoj, ĝi estas blago", tondris la eksministro pri edukado Luc Ferry (TV kanalo LCI, 8-a de marto 2026). Tiu bardo pri militkrimoj jam rimarkiĝis pravigante la bombadon de Gazao per ĝiaj antaŭaĵoj de Dresdo kaj Tokio, kiuj precize inspiris la jurajn kategoriojn enmetitajn en la Ĝenevan konvencion de 1949 por defini militkrimojn. "Internacia juro ne povas esti senpuniga totemo por tiuj, kiuj malobeas ĝin, matene, tagmeze kaj vespere" siaflanke dokte predikis la eksĉefministro Gabriel Attal. "Tiuj, kiuj ne respektas la internacian juron ne povas pretendi pro ĝi por eviti ĉian intervenon, ĉian punon. (...) Oni ne povas esti la lasta por respekti regulojn, kiujn neniu plu respektas, se ne, ni estos piedpremataj" (TV kanalo CNews, 3-a de marto).
Kredante montri imagpovon, la novaj militemuloj tamen nur repakigis produktaĵon inventitan de Sankta Aŭgusteno (340-430) : justa milito. Ataki regnon estas malbona ago, krom kiam temas pri malbona regno. Konsiderante ĝiajn krimojn, kiuj estas multegaj (kolektivaj pendumadoj, buĉadoj, torturoj, ktp.) ĉu neniigi la "reĝimon de mulahoj" estas justa kaŭzo ? La respondo ŝajnas des pli facila, eĉ agrabla, ke svingi la flagon de universala konscienco metas iun en la pozicion de blanka kavaliro korektanta maljustaĵojn. Tial, la ideo fari "justan militon" plejofte venas al tiuj, kiuj, kiel Vaŝingtono kaj Telavivo, jam havas tre longan liston de pardonendaj internaciaj krimoj, kiujn ili faris dum jardekoj. Kiel rimarkigas la advokato Johann Soufi (X, 9-a de marto 2026), tiu referenco al "respektindaj nacioj", preskaŭ komika per sia sincereco, ege similas tiun iaman al "civilizitaj nacioj", kiuj vestis per morala supereco siajn koloniajn kaj imperiajn militirojn. La laŭdantoj de la milita agreso al Irano tiel reenkondukas hierarkion inter popoloj.
Tiuj militmonahoj de la 21-a jarcento forgesas, ke en la esprimo "justa milito" troviĝas... milito. Kiam por senŝarĝigi ties viktimojn, oni forviŝas tie ajatolon, aliloke diktatoron, oni mortigas ankaŭ virinojn, kaj infanojn (kiel la centon da studentinoj de la lernejo Minab, viktimojn de misilo Tomahawk, la pasintan 28-an de februaro 2026), oni detruas hospitalojn, konstruaĵojn klasifikitajn de Unesko por edukado, scienco kaj kulturo... sen forgesi, ke tio ne vere helpas mediprotektadon !
For el ĉiu naiveco la internacia juro formaligita post 1954 igis militon la lasta rimedo, kiam ĉiuj agoj por paca solvo de malkonsento malsukcesis. La ilaro priskribita en la artikolo 33 de la ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj estas bone ekipita. "La partioj de ĉiu malkonsento, kies pludaŭro povas minaci pacon kaj internacian sekurecon devas serĉi solvon, antaŭ ĉio per traktado, enketo, perado, akordigo, arbitracio, justica proceso, sinturno al regionaj organizaĵoj kaj interkonsentoj, aŭ per aliaj pacaj rimedoj de ili elektitaj". Pri Irano, traktado estis preskaŭ sukcesonta, kiam la bombadoj komenciĝis. Jam en junio 2025, Usono kaj Israelo ne hezitis fari viktimojn inter la traktantoj de interkonsento pri la irana nuklea programo dum la "dekdutaga milito".
"Neniam kredu, ke milito estos simpla", avertis Churchill
Al armita agreso - krimo, kiun la grandaj potenclandoj ofte efektivigas, kiel Rusujo en Ukrainujo- nun aldoniĝas malobeon al jarcentaj kutimoj, konfirmitaj de traktatoj, kiel netuŝebleco de diplomatoj aŭ imuneco de ŝtatestroj (kiel la kidnapo de la venezuela prezidanto Nicolàs Maduro). Respekto al tiuj principoj tamen celas, sen konsideri la naturon de reĝimoj nek malamikecon inter regantoj, eblon de minimuma internaciaj rilatoj kaj eviti kaoson sur la planedo naskitan el malfido kaj miskompreno.
"Neniam konflikto estis solvita danke al internacia juro", asertis la franca eksministro pri eksterlandaj aferoj Hubert Védrine, kiu ŝajnas allogita de ia estetiko pri forneado (Le Figaro, 5-a de marto). La deziro enfosi la internacian juron, eĉ nei ĝian ekziston, disvastiĝas en la televidaj scenejoj. Oni trovas ekzemplojn, kiuj kontraŭdiras tiun aserton, kiel la aneksado de Kovejto fare de Irako en 1990, solvita de Konsilio pri Sekureco de UN. Sed precipe : kiel utilas tiaj deklaroj, krom pliigi malordon kaj instigi al milito ?
Verŝajne, neniam spertinte ĝin, igas militan perforton pli aminda. La redaktintoj de la ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj ja sciis, foje per sia propra karno, tion, kio estas milito. Adolf Hitler kaj Hirohito ne lasis elekton al ili. Same kiel incendioj, la militoj disvastiĝas per neantaŭvidebla kaj detruiga maniero. "Neniam kredu, neniam, ke milito estos simpla kaj senproblema, aŭ ke iu, kiu ekveturas por tia stranga vojaĝo mezuras la tajdojn kaj tempestojn, kiujn tiu renkontos. La ŝtatestro prenita de la milita febro devas kompreni, ke tuj kiam okazos la starta signalo, ĝi ne plu estos la mastro sed la sklavo de neantaŭvideblaj kaj ne regeblaj okazaĵoj", avertis Winston Churchill, kiu tamen ne timis uzi perforton (5).
skulptaĵo de John Gibson, Muzeo Victoria kaj Albert, Londono, laŭ Wikimedia Commons
La operacoj en Irano jam estigis centojn da mortoj kaj milojn da rifuĝintoj. La vasteco de detruoj severe tuŝas civilajn loĝantojn ofte viktimojn de sia reĝimo, kiel en Irano, aŭ tute fremdaj al okazaĵoj kiel en Libano. La rebato de Teherano trafas la najbarajn landojn. Antaŭ tiuj damaĝoj, la manko de formala kondamno de tiu milito tamen agnoskita "ekster la internacia juro" de prezidanto Macron kaj lia registaro, nur pliigas konfuzon, rajtigas logikon de perforto kaj favoras la disfalon de internaciaj rilatoj. Oni nomas tion malfermi la pandoran skatolon.
(1) Vidu la sintezon de Géraldine Woessner, "Les frappes sur l'Iran sont-elles 'illégales' ?, Le Point, 4-a de marto 2026.
(2) Sarah Scialom, "Iran : le recours à la force, une question de légitime défense ?", 1-a de marto 2026, https://nouvellerevuepolitique.fr
(3) Vidu : Olivier Corten, Le Droit contre la guerre. L'interdiction du recours à la force en droit international contemporain, Pedone, Parizo, 2021 (unua eldono : 2008).
(4) Denys de Béchillon, "L'Iran la guerre, le droit : sur les limites du juridisme et du confort qu'il procure", 10-a de marto 2026, www.leclubdesjuristes.com
(5) Winston Churchill, My Early Life, T. Butterworth, Londono, 1930.








Prezentante en printempo la aŭtunan (feliĉe, beletro ne tiom observas sezonojn kaj ne perdas aktualecon, kiel novaĵoj aŭ anoncoj) Boaon, mi citas fragmenton el la enkonduko de Probal Daŝgupto:



La Abeletoj (organiza teamo) kompletigis la programon de la 15a Kultura Esperanto-Festivalo, kiu okazos de la 26a ĝis la 31a de julio 2026 en La Chaux-de-Fonds (Svislando), sen grandaj hezitoj palimpseste. Teatro ludos la ĉefan rolon, kaj c-ano Giorgio Di Nucci plej kontribuos: kabareta omaĝo al Raymond Schwartz, klasika koncerto per fortepiano, premiero de “Dimanĉa brokantisto” kun la aŭtoro, c-ano Giorgio Silfer.



Vinilkosmo estas la ĉefa eldonanto de Esperanta rokmuziko en la mondo. Nun ĝiaj eldonaĵoj denove estas haveblaj ankaŭ en la diversaj elsendofluaj servoj.
Floréal Martorell.


Se oni volas eviti falsajn novaĵojn, oni laŭ la prezidanto unuavice legu la oficialan revujon de UEA. Tie aperas nur kontrolitaj informoj pri sukcesaj renkontiĝoj.





La 13an de julio 2023 estis fondita la Telegrama kanalo “Esperanto-novaĵoj” (
Viana, Paulo Sérgio. La ŝirmejo. – Novjorko: Mondial, 2024. – 101 paĝoj.



La 59a Kongreso de ILEI (Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj) okazos de la 10a ĝis la 16a de julio 2026 en la Zaozhuang-a Universitato, en la urbo Zaozhuang, provinco Shandong de Ĉinio.

Kiel kongresejo estos la sidejo de UNED (Nacia Universitato por Neĉeesta Edukado), kiu jam dum ok jaroj ofertas Esperanto-kursojn pere de ĝia Fakultato pri Lingvoj, kun livero de oficialaj diplomojn al sukcesintaj gelernantoj.



Entute 31 komitatanoj ĉeestis la 21-an de marto, kiam pliaj proponoj pri statutŝanĝo estis diskutataj.
Dum parto de la kunsido la diraĵoj de la komitatanoj estis aŭtomate transformitaj al nekompreneblaj tekstoj. Jen Antonio del Barrio argumentas ke oni tuj voĉdonu pri la proponoj.


