Tiun ĉi rakonton de Karel Ĉapek produktis Vladimír Türk el Ĉeĥio
"Nur, homo, komfortigu vin," konsilis al li sinjoro juĝisto.
Sinjoro Hejda starigis fusilon en angulon, ĵetis kaskon sur teron, disbukis rimenon kaj disbutonis jakon. "Uf," li diris. "Damna ulaĉo! Sinjoro juĝisto, tian kazon ankoraŭ mi ne havis. Rigardu nur." Post tiuj vortoj li levis ion pezan, ligitan en blua poŝtuko, kion li antaŭe kuŝigis apud la pordo, malligis nodetojn kaj elpakis ŝtonon grandan kiel la homa kapo. "Nur rigardu tion," li ripetis insiste.
"Kion kun tio?" demandis sinjoro juĝisto, fosetante tiun ŝtonon per krajono. "Ĝi estas fumkvarco, ĉu?"
"Estas, kaj ega peco," konfirmis sinjoro Hejda. "Do mi raportas, sinjoro juĝisto: Lysický Venceslao, brikfareja laboristo, dek naŭjara, loĝanta en brikejo, ĉu notite? frapegis aŭ batis per la almetita ŝtono, pezo kvin kilogramojn naŭcent kvardek naŭ gramojn, Franciskon Pudil, bienulon, Dolní Újezd numero 14, ĉu vi notis? en la maldekstran ŝultron, per kio la sama suferis rompon de artiko, frakturojn de humero kaj klaviklo, sangantan vundon en humera muskolo, ŝiriĝon de la tendeno kaj de muskol-kapsulo, ĉu notite?"
"Notite," diris sinjoro juĝisto. "Kaj kio speciale aparta estas je ĝi?"
"Vi mirokulos, sinjoro juĝisto," deklaris sinjoro Hejda emfaze. "Mi rakontos tion al vi laŭorde. Do pasis tri tagoj, kiam venigis min tiu Pudil. Vi konas lin, sinjoro distriktestro."
"Konas," diris la juĝisto. "Foje ni havis lin ĉi tie pro uzuro kaj foje - hm -"
"Tio estis kaŭze de hazardludo. Li estas do tiu Pudil. Sciu, li havas ĉerizĝardenon ĝis rivero; tie Sázava sinuas kaj tial ĝi estas tie pli larĝa ol aliloke. Tiu Pudil do venigis min matene, ke io okazis al li. Mi trovas lin en lito ĝemeganta kaj insultanta. Laŭdire li iris hieraŭ vespere en la fruktoĝardenon por rigardi la griotojn, kaj tie li kaptis sur arbo iun bubon ŝtopanta siajn poŝojn per ĉerizoj. Sciu, li estas, tiu Pudil, iom krudulo; li do disbukis rimenon, retiris la bubon je la piedo de sur la arbo kaj bategas lin per rimeno. Kaj tiam iu sur la alia bordo vokas je li: "Pudil, lasu la bubon!" Tiu Pudil iom malbone vidas, mi opinias, ke ĝi estas de la trinkado; li ekvidis nur, ke sur la alia bordo iu staras kaj rigardas lin. Tial nur pro certeco li diris: 'Tio ne rilatas cin, kanajlo,' kaj bategis la bubon des pli. 'Pudil,' ekkriegis tiu homo sur la alia bordo, 'lasu la bubon, jes?' Pudil pensis, kion ci povas fari al mi, kaj tial nur kriis: 'Enrampu al mi ien, ci imbecilo!' Apenaŭ li tion diris, jam li kuŝiŝ sur la tero kun terura doloro en la maldekstra ŝultro; kaj tiu homo sur la alia bordo diris: 'Jen ci havas, ci bruto bienula!' Aŭskultu, tiun Pudil oni devis forporti, eĉ ne leviĝi li povis; kaj apud li kuŝis tiu ĉi ŝtono. Ankoraŭ nokte oni veturis por doktoro; la doktoro volis Pudilon enhospitaligi, ĉar li havas ĉiujn ostojn kaĉigitajn; laŭdire la maldekstra mano restos paralizita. Sed tiu Pudil nun dum la rikoltado ne volas en la hospitalon. Do matene li venigis min, ke tiun mizeran favulon, tiun bovon, kiu faris tion al li, mi devas aresti. Nu bone."
Aŭskultu, kiam oni montris al mi la ŝtonon, mi restis gapanta; ĝi estas fumkvarco kun ioma pirito, ĝi estas do pli peza, ol ĝi aspektas. Manpesu; nur laŭ palpo mi taksis ĝin je ĉirkaŭ seskilograma - mankas nur kvindek unu gramoj. Mia kara, per tia ŝtono oni devas scii ĵeti. Poste mi iris rigardi la frunktoĝardenon kaj la riveron. Kie estis herbo rulpremita, tie falis Pudil; el tiu loko estis ankoraŭ du metroj al la akvo; kaj la rivero, sinjoro, la rivero estas tie unuavide almenaŭ dek kvar metrojn larĝa, ĉar tie ĝi sinuas. Sinjoro juĝisto, mi komencis krii kaj salti kaj diris, alportu al mi rapide dekokmetran ŝnuron! Poste mi enbatis kejlon sur tiu loko, kie Pudil falis, alligis al ĝi la ŝnureton, senvestiĝis kaj naĝis kun la alia ekstremaĵo de la ŝnuro en la buŝo al la alia bordo. Kaj kion vi dirus, sinjoro distriktestro: tiu ŝnuro apenaŭ sufiĉis al la alia bordo; kaj krome ankoraŭ estas plua parto de la digo kaj nur supre estas vojeto. Trifoje mi tion remezuris: de la kejlo ĝis la vojeto, tio estas harprecize dek naŭ metrojn kaj dudek sep centimetrojn."
"Homo Hejda," diris la juĝisto, "ĉi tio tamen ne estas ebla; dek naŭ metroj, tio ja estas distanco; aŭskultu, ĉu tiu homo staris en akvo, meze de la rivero?"
"Ankaŭ venis al mi tiu ideo," diris sinjoro Hejda. "Sinjoro distriktestro, de unu bordo al la alia estas profundo pli ol dumetra, ĉar tie estas ia sinuo. Kaj post la ŝtono restis ankoraŭ kaveto en la digo; sciu, la alian bordon oni iom pavimis, por ke la akvo ĝin ne kavigu tie. Tiu homo elrompis la ŝtonon el la digo kaj povis ĝin ĵeti nur de sur la vojeto, ĉar en la akvo li ne povus stari kaj sur la digo li deglitus. Tio do signifas, ke li ĵetis dek naŭ entjerojn dudek sep centonojn de metro. Ĉu vi scias, kio ĝi estas?"
"Eble li havis ĵetilon," opiniis la juĝisto necerte. Sinjoro Hejda lin riproĉe ekrigardis. "Sinjoro distriktestro, neniam vi pafis el ĵetilo, nu jes. Do provu pafi el ĵetilo dekdufuntan ŝtonon; vi devus havi katapulton. Sinjoro, kun tiu ŝtono mi penegis du tagojn; mi provis fari ian maŝon kaj rotaciigi ĝin, sciu, same kiel ĉe martel-ĵetado; mi diras al vi, ĝi elglitas el ĉiu maŝo. Sinjoro, tio estis neta globo-ĵeto. Kaj ĉu vi scias," li ekvortis ekscitite, "scias vi, kio ĝi estas? Tio estas mondrekordo. Do."
"Pa, ne diru," miregis sinjoro juĝisto.
"Mondrekordo," ripetis ĝendarmo Hejda solene. "Ĵetglobo estas pli peza, ĝi pezas sep kilogramojn; kaj la nunjara rekordo per ĵetglobo estas dek ses metrojn sen ia centimetro. Dum dek naŭ jaroj, sinjoro, estis rekordo dek kvin kaj duono de metroj; nur nunjare iu amerikano, kiun nomon li nur havas, iel kiel Kuck aŭ Hirschfeld, ĵetis preskaŭ dek ses. Ĉe la seskilograma globo ĝi povus do fari dek ok aŭ dek naŭ metrojn. Kaj ni havas ĉi tie je dudek sep centonoj pli! Sinjoro distriktestro, tiu ulo ĵet-atingus per ĵetglobo certe dek ses kaj kvaronon sen la trejnado! Jesuo Kristo, dek ses metrojn kaj kvaronon! Sinjoro juĝisto, mi estas malnova ĵetisto; en Siberio, ĉiam la knaboj vokis, Hejda, ĵetu ĝin tien - nome mangrenadon, sciu? Kaj en Vladivostoko mi ĵetadis kun usonaj maristoj; mi ĵetatingis per ĵetglobo dek kvar, sed ilia kapelano faris je kvar poentoj pli. Miadio, ni en Siberio, kiom ni ĵetadis! Sed ĉi tiun ŝtonon, sinjoro, mi ĵetis nur dek kvin metrojn kaj duonon; pli mi ne kapablis. Dek naŭ metrojn! tondro al tio, mi diris al mi, tiun ulon mi devas akiri; li faros al ni rekordon. Imagu, senigi Amerikon je la rekordo!"
"Kaj kion kun tiu Pudil?" obĵetis la juĝisto.
"Diablo prenu Pudilon," ekkriis sinjoro Hejda. "Sinjoro juĝisto, mi komencis reserĉadon pri nekonata farinto de la mondrekordo, tio estas nacia intereso, nu? Unue do mi garantiis al li senpunecon pro tiu Pudil."
"Nu, nu," protestis la juĝisto.
"Atendu; mi garantiis al li senpunecon, se vere li ĵetos per seskilograma ŝtono trans Sázavan. Al najbaraj vilaĝestroj mi klarigis, kia glora ago ĝi estas kaj ke oni skribus pri ĝi en la tuta mondo; kaj mi diris, ke tiu ulo gajnus per tio multajn milojn. Jesuomaria, sinjoro juĝisto, ekde tiu momento ĉiuj junuloj el la tuta ĉirkaŭaĵo lasis la rikoltadon kaj kuregis tien al la digo, por ĵetadi ŝtonojn sur la alian flankon. Tiu digo estas jam plene diserigita; nun ili disbatas ĉiun limŝtonon kaj malkonstruas ŝtonmurojn, por povi per io ĵetadi. Kaj la buboj, la friponaro, ĵetas ŝtonojn en la tuta vilaĝo; kiom da mortigitaj kokinoj jam tie estas - Kaj mi staras sur la digo kaj inspektas; memkomprene, neniu ĵetas pli malproksimen ol proksimume mezen de la rivero - sinjoro, tiu fluejo estas, mi opinias, per la ŝtonoj jam duone ŝtopita. Hieraŭ do antaŭ vespero oni alkondukis al mi junulon, laŭdire li estas tiu, kiu per la ŝtono batvundis tiun Pudil. Lin, tiun klabulon, vi vidos, li atendas ekstere. 'Aŭskultu, Lysický,' mi diras al li, 'do ci ĵetis per ĉi tiu ŝtono je Pudil?' - 'Jes,' li diras, 'Pudil insultis min, kaj mi ekkoleregis, kaj alia ŝtono ĝuste tie ne estis - 'Do jen alia tia ŝtono,' mi diras, 'kaj nun ĵetu sur la bordon de Pudil; sed se ci ne ĵetatingos, ci ekscesulo, mi ŝvitigos cin!'
Kaj li prenis la ŝtonon - la manaĉojn li havis kiel ŝovelilojn, stariĝis sur la digo kaj celis; mi rigardas, teknikon li havis nenian, stilon nenian, laboris nek per la kruroj, nek per la trunko, kaj bum! li ĵetis la ŝtonon en la akvon proksimume dek kvar metrojn; sciu, tio estas sufiĉe, sed - Bone, do mi montras al li: 'Ci mallertulo, ci devas pozi tiel, la dekstran ŝultron dorsen, kaj kiam ci ĵetas, do samtempe ci devas svingi la ŝultron, komprenite?' - 'Jes,' li post tio, li kurbiĝis kiel sankta Johano Nepomucena kaj bum! ĵetis ŝtonon apenaŭ dek metrojn.
Sciu, tio min kolerigis. 'Ci kanajlo,' mi krias, 'ĉu ci ja trafis tiun Pudil? Ci mensogas!' - 'Sinjoro ĉefserĝento,' diras li, 'Dio scias, ke mi lin trafis, Pudil stariĝu tie, denove mi ĵetatingos lin, tiun hundon mavan.' Sinjoro, do mi kuris al Pudil kaj petas, sinjoro Pudil, rigardu, jen temas pri la mondrekordo; mi petas vin, venu denove insulti sur vian bordon, tiu brikisto ĵetos je vi ankoraŭ foje.' - Kaj vi ne kredus, sinjoro juĝisto: tiu Pudil rifuzis tion, ke li ne iros por nenia prezo. Vidu, tiuj homoj havas neniajn pli superajn interesojn.
Denove do mi iras al tiu Venceslao, tiu brikisto. 'Ci trompulo,' mi krias je li, 'ne estas vero, ke ci batvundis Pudilon; Pudil diras ke tiu estis iu alia.' - 'Kia mensogo,' diras Lysický, 'tion mi faris.' 'Montru do,' mi diras, 'ĉu vi ĵetos tiel malproksimen!' Tiu Venceslao nur gratas sin kaj ridas: 'Sinjoro ĉefŝerĝento,' li diras, 'tiel sencele, tion mi ne kapablas; sed tiun Pudil mi trafos ĉiam; je tiu mi koleregas. - 'Venceslao,' mi diras al li mildmaniere, 'se ci ĵetatingos, mi liberlasos cin, se ci ne ĵetatingos, do ci iros sidi pro peza korpolezo, ĉar ci paralizis tiun Pudil; ci ulaĉo, por tio ci ricevos duonjaron.' - 'Tion do mi sidpasigos en vintro,' diris tiu Venceslao kaj mi do arestis lin en nomo de la leĝo."
"Nun li atendas en la koridoro; sinjoro distriktestro, se vi nur igus lin konfesi, ĉu vere li ĵetis la ŝtonon, aŭ li nur tiel renomigas sin! Mi opinias, ke li ektimos kaj revokos; poste lin, kanajlon, ŝarĝi almenaŭ per monato pro mistifiko de oficoj aŭ pro trompo; en sporto oni ja ne darfas mensogi, je tio devus esti ega puno, sinjoro. Mi alkondukos lin."
"Vi estas do tiu Venceslao Lysický," diris la distrikta juĝisto rigardante severe la palharan deliktulon. "Vi konfesas, ke intencante vundi, vi ĵetis ĉi tiun ŝtonon je Francisko Pudil kaj per tio kaŭzis al li gravan lezon. Ĉu ĝi estas vero?"
"Mi petas, sinjoro juĝisto, komencis la deliktulo, "ĝi estis jene: Li, tiu Pudil, bategis tie iun bubon, kaj mi vokis al li trans la riveron, ke li lasu tion kaj li komencis insulti min -"
"Ĉu vi ĵetis la ŝtonon aŭ ne?" abrubtis la juĝisto.
"Mi petas, ĵetis," diris la kulpiĝinto pente; "sed li insultis min, kaj tial mi ekprenis la ŝtonon -"
"Tondro al vi," ekkriis la juĝisto. "Kial vi mensogas, homo? Ĉu vi ne scias, ke je tio estas granda puno, se vi volas blufi oficojn? Ni scias bone, ke tiun ŝtonon vi ne ĵetis!"
"Ĵetis, mi petas," balbutis la juna brikisto; "sed Pudil diris al mi, ke mi enrampu al li ien -"
La juĝisto demande rigardis ĝendarmon Hejda, kiu senkonsile ŝultrolevis. "Senvestigu vin, homo," bruskis la juĝisto je la konsternita kulpulo. "Nu rapide - kaj pantalonon ankaŭ! Ĉu ĝi jam estos?"
Nun staris la juna giganto tiel, kiel lin Sinjoro Dio kreis kaj tremis; versimile li timis, ke oni torturos lin, ke tio apartenas al la afero.
"Rigardu, Hejda, tiun deltoidon," diris juĝisto Tuček. "Kaj la bicepso - kion vi diras al tio?"
"Nu tiu estus sufiĉe bona," opiniis sinjoro Hejda eksperte. "Sed la ventro-muskoloj ne estas sufiĉe ekzercitaj. Sinjoro distriktestro, por globo-ĵetado necesas ventraj muskoloj, sciu, turnantaj la trunkon. Se mi montrus al vi miajn ventromuskolojn!"
"Homo," murmuris la juĝisto, "kia ventro ĝi estas, rigardu la tuberojn; miadio, kia torako," li diris pikante per fingro la oran lanugon sur brusto de Venceslaa. "Sed la kruroj estas malfortaj; la kamparanoj entute havas malbonajn krurojn."
"Ĉar ili ne fleksas ilin," diris sinjoro Hejda kritike. "Ja tio estas neniaj kruroj; sinjoro, ĵetisto devas havi kvalitajn krurojn."
"Turniĝu," abruptis sinjoro juĝisto la junan brikiston. "Kaj la dorso?"
"De la ŝultroj ĝi estas bona," opiniis sinjoro Hejda, "sed malsupre, ĝi estas nenio, tiu ulo havas en la trunko neniun svingimpeton. Mi opinias, sinjoro distriktestro, ke li tion ne ĵetis."
"Do vestu vin," bruskis la juĝisto la brikiston. "Aŭdu, homo, la lasta vorto: ĉu vi ĵetis la ŝtonon aŭ ne?"
"Ĵetis," murmuris Venceslao Lysický kun virŝafa obstino.
"Vi azeno," ekvortis la juĝisto, "se vi ĵetis la ŝtonon, do ĝi estas peza korpolezo kaj kun tio vi iros al la distrikta tribunalo kaj ricevos kelkajn monatojn, komprenite? Lasu jam la fanfaronadon kaj konfesu, ke tion kun la ŝtono vi elpensis; mi donos al vi nur tri tagojn pro mistifiko de l' oficoj kaj vi povas iri. Do, ĉu vi batis per tiu ŝtono tiun Pudil aŭ ne?"
"Batis," diris Venceslao Lysický obstinege. "Li insultis min trans la riveron -"
"Forkonduku lin," ekkriegis la distrikta juĝisto. "Damna trompulo." Post tempeto aperis ankoraŭ foje en la pordo la kapo de ĝendarmo Hejda. "Sinjoro distriktestro," li diris venĝeme, "ankoraŭ necesus lin ŝarĝi pro damaĝo de la fremda posedaĵo; sciu, li eltiris la ŝtonon el la digo kaj nun la digo estas tute disportita."
En la retejo de Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj aperis la laborplano de ILEI.
En la jaro 2025, unuafoje, Unuiĝintaj Nacioj festis la 12-an de julio kiel Internacian Tagon de Espero. Tiu speciala tago estis establita por memorigi la mondan komunumon, ke Unuiĝintaj Nacioj estis fondita en la jaro 1945 en spirito de optimismo post la amasa detruo de la Dua Mondmilito, kaj kun espero, ke neniam plu la homaro permesu al si esti superita de tia malamikeco kaj krueleco kaj homa suferado. Tiu fervora kredo je paco motivis la Ĉarton de Unuiĝintaj Nacioj de la jaro 1945 kaj enkorpiĝis en la Universalan Deklaracion de Homaj Rajtoj (1948).
La sekva estraro de TEJO estos elektita dum la IJK, kiu okazos en Tiana, Katalunio, de la 9-a ĝis la 16-a de aŭgusto. Foto: Alberg La Conreria, Tiana.
Ana Ribeiro
La kongresa libro kaj programo de la 111a Universala Kongreso de Esperanto (UK) estas nun publike disponeblaj ĉe:
”Post En barko senpilota de William Auld (Edistudio, 1987) kaj La lingvo serena de Baldur Ragnarsson (Edistudio, 2007), la duvoluma poemkolekto de Marjorie Boulton estas la plej rimarkinda aldono al nia kolekto de originala poezio”, diras Ionel Oneț.
”Rafa Nogueras klare estas unu el la plej bonaj verkistoj nuntempe. Sprita, volonte ĉerpas ĉion el la lingvo, uzas abundon da vortoj por bildigi siajn scenojn kaj faras ĉion tion koncize”, diras Stela Besenyei-Merger
”Ĝi devus esti deviga legaĵo por tiuj kiuj sopiras je tia socio”, diras Ionel Oneț pri ”Zulejka malfermas la okulojn”.
“Ampleksa, atentokapta kaj interesa pro multege da kredindaj detaloj kaj pro la ina vidpunkto pri tre vira epoko”, laŭ Sten Johansson.
”Kiel siaj antaŭuloj, ĝi traktas tre profesie gravajn nuntempaĵojn. Ĝin vidi en etna lingvo tute ne estus surprize”, diras Tim Owen.
”La rakonto ĝenerale baziĝas sur veraj okazintaĵoj. Oni sekvas ŝin de la juneco ĝis la fino de la vivo; en alternantaj ĉapitroj ni faras simile kun alia homo, kiu nomiĝas Adolf”, skribas Tim Owen.
La 6an de julio 2026 aperis la unuopaĵo (single) “La nep’ de la sun’” de IVIDOB’ (Ividub) – bando el la Tuluza regiono, kiu ofertas aŭtentan sonon kaj miksas modernan regeon, dob’on kun elektro-popmuziko. Iliaj poeziaj kaj socie konsciaj kantotekstoj realisme reflektas aktualajn sociajn problemojn, tamen sen malamo aŭ perforto, transdonante potencan mesaĝon kun milda tuŝo.
Bahaa Esperanto-Ligo (BEL) povas fieri pri du novaj atingoj: la ĵusa apero de ampleksa nova preĝlibro kaj de la germana versio de “La plej granda rimedo”.
En la retejo de Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI) aperis la Kongresa Libro de la La 59a Kongreso de
Przemysław Wierzbowski dum prezentado en la Zamenhof-Centro en Bjalistoko en decembro 2021. Foto: Białostocki Ośrodek Kultury
Nekonata monsumo estis uzita por krei la sistemon AKSO, kiun UEA nun ŝajne tamen ne uzis.
Universala Esperanto-Asocio (UEA) lanĉas donackampanjon pere de Fondaĵo Klimato por subteni konkretan projekton en Kubo: instalon de sunenergia sistemo por Esperanto-Centro Havano. La centro, kiu ankaŭ estas sidejo de Kuba Esperanto-Asocio (KEA), jam de jardekoj servas kiel grava renkontiĝejo por la kuba Esperanto-movado kaj eksterlandaj vizitantoj.
