Blogoj en Esperanto

2026-11-10

Global Voices

Poemaro promocias ĉabakanon, la solan hispanbazitan kreolan lingvon de Azio

Dek aŭtoroj kaj 23 poemoj estas inkluditaj en la antologio

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Foto de la fejsbuka paĝo de Voces del Alma. Uzata kun permeso

Nova poemantologio prezentas verkistojn de ĉabakano (ankaŭ ĉavakano aŭ la ĉabakana lingvo, NdlT), unu el la 170 lingvoj de Filipinoj, kiu estas vaste parolata en la plej suda urbo Zamboango [eo], kaj elstaras kiel la sola hispanbazita kreola lingvo de Azio.

Filipinoj estis kolonio de Hispanio dum pli ol tri jarcentoj, sed la hispana lingvo estis uzata nur de la elito, la monaĥoj kaj la koloniaj regantoj. Nur en Zamboango disvolviĝis hispanbazita kreola lingvo.

En 2018, Global Voices prezentis Bien Chabacano [en], blogon dediĉitan al reklamado kaj dokumentado de la ĉabakana lingvo de Zamboango. Ĝia kreinto, Jerome Herrera, lanĉis libroprojekton ĉi-jare invitante verkistojn sendi poemojn por esti kompilitaj en antologio. Ĉi tio kondukis al la lanĉo en julio de la libro “Sombra y Luz” [Ombro kaj lumo], kiu prezentas 23 poemojn de 10 aŭtoroj. La poemoj temas ĉefe pri amo, familio kaj la Zamboanga identeco.

Herrera asertis ke “la projekto elstarigas ne nur la daŭran viglecon de la ĉabakana kiel literatura lingvo, sed ankaŭ la klopodojn de ĝiaj parolantoj krei novan literaturon kaj konservi la lingvon per verkado.”

Li aldonis, ke la librotitolo celas transdoni mesaĝon de kontrasto pri la ŝanĝoj en la urbo Zamboango. La kovrilo ankaŭ provizas nostalgian referencon al la floroj ornamintaj la urbon en la pasinteco.

The cover features an American-era style lamppost that can be seen along the Zamboanga boulevard. The cover also features bougainvilleas which my dad tells me were ubiquitous in Zamboanga City back when it was known as the Ciudad de Flores.

La kovrilo prezentas stratlampon de la usona epoko, kiu videblas laŭlonge de la Zamboanga bulvardo. La kovrilo ankaŭ prezentas bugenvilajn florojn, pri kiuj mia patro komentas al mi, ke ili estis ĉieaj en urbo Zamboango kiam ĝi estis konata kiel la Ciudad de Flores (Urbo de Floroj).

Unu el la poemoj en la antologio, verkita de Jayline Gonzales-Barredo, mencias florojn kaj birdojn, kiuj riĉigas la vivon en la urbo.

Maga pajaro que ta vola-vola,
Na maga rama de pono ta queda,
Alegre con uno y otro ta grita-grita,
Twit! Twit! Twit! Entero el dia.

Mio pueblo Ciudad de Zamboanga,
Ciudad de Flores que llama.
De noche mucho pajaro ay columbra,
Na maga cable de corriente ta esta.

Birdoj, kiuj flugas kaj flirtas libere,
sidante sur la branĉoj de arboj,
kantante kaj vokante unu la alian ĝoje,
pep! pep! pep! la tutan tagon.

Ho, mia kara urbo Zamboango,
Urbo de Floroj, tiel oni nomas vin.
Nokte, multaj birdoj troveblas,
sidantaj sur dratoj, jen kion ili faras.

En intervjuo kun Global Voices, Herrera rimarkis la abundan uzon de hispanaj vortoj en la elektitaj poemoj:

…there is a lot of debate with regards to what Chabacano poetry should look like. For some, they like it with a lot of Spanish words and for others, they like it to be exactly as how Chabacano appears in everyday conversations. Most of the poems submitted leaned heavily on Spanish words, I think primarily because Chabacano writers rely on Spanish words to make their works sound more formal as well as more poetic. Since it’s poetry, I thought that it was alright to present Chabacano in an idealistic manner.

…ekzistas multe da debato pri tio, kiel ĉabakana poezio devus aspekti. Kelkaj ŝatas ĝin kun multaj hispanaj vortoj kaj aliaj ŝatas ĝin esti ĝuste kiel ĉabakano aperas en ĉiutagaj konversacioj. La plej multaj el la senditaj poemoj tendencis uzi multajn hispanajn vortojn, ĉar, laŭ mia opinio, ĉabakanaj verkistoj dependas de hispanaj vortoj por igi siajn verkojn soni kaj pli formale kaj pli poezie. Ĉar temas pri poezio, mi pensis, ke estas bone prezenti ĉabakanon en ideala maniero.

Li aldonis, ke la antologio celas instigi pli da homoj akcepti la diversajn manierojn, kiel ĉabakano estas uzata.

For a very long time, people have been putting Chabacano inside a box. I hope that these books open up conversations regarding Chabacano literature and make people receptive to different kinds of writing styles in Chabacano.

Dum tre longa tempo, homoj metis ĉabakanon en skatolon. Mi esperas, ke ĉi tiuj libroj malfermos debatojn pri ĉabakana literaturo kaj igos homojn akceptemaj al malsamaj specoj de skribstiloj en ĉabakana lingvo.

Ĉi tiu aliro estas evidenta en la poemo “Escribi Chavacano, Conversa Chabacano”, kiu festas la ĉabakanan kiel vivantan lingvon.

Through references to poems, essays, fables, and the stories passed down by elders, the author reminds readers that the language continues to thrive when it is written, spoken, and shared with others.

The title itself is noteworthy for its use of both Chavacano and Chabacano, reflecting the coexistence of two accepted spellings of the language. In doing so, the poem highlights not only the importance of preserving Chabacano, but also the richness and diversity of its written tradition.

Per referencoj al poemoj, eseoj, fabeloj kaj rakontoj transdonitaj de pliaĝuloj, la aŭtoro memorigas legantojn, ke la lingvo daŭre prosperas kiam oni ĝin skribas, parolas kaj kunhavigas kun aliaj.

La titolo mem estas rimarkinda pro sia uzo de kaj Chavacano kaj Chabacano (ĉavakano/ĉabakano), reflektante la kunekziston de du akceptitaj literumoj de la lingvo. Tiel, la poemo elstarigas ne nur la gravecon konservi la ĉabakanan, sed ankaŭ la riĉecon kaj diversecon de ĝia skriba tradicio.

View this post on Instagram

Denove gratulojn al ĉiuj elektitaj poetoj dum la unua poezia verkokonkurso de Bien Chabacano.

Viaj vortoj nun vivos sur papero kaj helpos teni la ĉabakanan lingvon viva.

Voces del Alma: Sombra y Luz [Voĉoj de la animo: Ombro kaj lumo] nun estas en siaj finaj stadioj de preparado kaj baldaŭ estos publikigita. Pliaj detaloj, inkluzive de la lanĉdato kaj informoj pri kiel akiri ekzempleron, estos anoncitaj en la venontaj semajnoj.

Ekde hodiaŭ, ni ankaŭ kunhavigos kelkajn el la gajnintaj verkoj de la poezia konkurso.

Ni komencas nian retronombradon al la eldono de Voces del Alma: Sombra y Luz per unu el la gajnintaj verkoj de la antologio: “Escribi Chavacano, Conversa Chabacano” de Mark Matthew D.S. Viñas (Don Matthew Enriquez Delos Santos).

La poemo estas kortuŝa omaĝo al la ĉabakana lingvo kiel vivanta lingvo, kiu daŭre prosperas per rakontoj, poemoj, konversacioj kaj la kolektivaj klopodoj de ĝiaj parolantoj kaj verkistoj.

“Escribi Chavacano, Conversa Chabacano” estas celebrado de ĉabakano kiel vivanta lingvo de literaturo, rakontado kaj ĉiutaga komunikado. Per referencoj al poemoj, eseoj, fabeloj kaj rakontoj transdonitaj de pliaĝuloj, la aŭtoro memorigas legantojn, ke la lingvo daŭre prosperas kiam oni ĝin skribas, parolas kaj kunhavigas kun aliaj.

La titolo mem estas rimarkinda pro sia uzo de kaj Chavacano kaj Chabacano (ĉavakano/ĉabakano), reflektante la kunekziston de du akceptitaj literumoj de la lingvo. Tiel, la poemo elstarigas ne nur la gravecon konservi la ĉavakanan, sed ankaŭ la riĉecon kaj diversecon de ĝia skriba tradicio.

Redakcia Noto: La poemo kunhavigita tie ĉi respegulas la originalan titolon de la aŭtoro, Escribi Chavacano, Conversa Chabacano. Dum la redakta procezo, kelkaj kontribuoj spertis malgrandajn reviziojn por kohereco kaj formatado. Rezulte, legantoj eble rimarkos malgrandajn diferencojn inter la versio kunhavigita interrete kaj la versio aperanta en la presita antologio.

La intervjuo [en] de Herrera kun Asymptote Journal notis la defion trovi ĉabakanajn kontribuantojn, kaj lian esperon, ke la libroprojekto povas konduki al pli da literaturaj iniciatoj.

The biggest challenge is keeping the momentum going, since it’s hard to find Chavacano poets. Even so, I hope this anthology is just the beginning and that we’ll be able to publish a second volume in the future.

La plej granda defio estas konservi la elanon, ĉar malfacilas trovi ĉabakanajn poetojn. Tamen, mi esperas, ke ĉi tiu antologio estas nur la komenco kaj ke ni povos publikigi duan volumon en la estonteco.

de Toño DEL BARRIO je 2026-11-10 15:31

Neniam milito inter ni

Gazao: torentaj pluvoj inundis la tendarojn de delokitoj, 70 000 homoj estas trafitaj

09/11/2026 En la Gaza-strio, jam suferanta pri bombadoj kaj katastrofa humanitara situacio, la loĝantoj ankaŭ frontis inundojn dum la semajnfino de la 7-a kaj 8-a de novembro. Torentaj pluvoj falis sur la palestinan teritorion, trafante 70 000 homojn...

de neniammilitointerni je 2026-11-10 14:50

Libera Folio

KEJ subtenas ĝeneralan strikon

La landa sekcio de TEJO en Katalunio, KEJ, aprobis deklaron subtene al la ĝenerala striko en la 11-a de novembro kaj alvokas esperantistojn en la tuta mondo manifestacii por la rajto je digna loĝejo.

Kataluna Esperanto-Junularo, la landa sekcio de TEJO en Katalunio, aprobis deklaron pri la loĝeja krizo kaj pri subteno al la ĝenerala striko kaj aliaj manifestacioj por socia justeco kaj rajto je digna loĝejo.

La vastaj protestoj en la tuta Hispanio komenciĝis en septembro, kiam la 87-jara Maricarmen Abascal post akra altigo de la luprezo estis forpelita el sia apartamento en Madrido, kie ŝi loĝis ekde 1956. Grandaj protestaj tendaroj aperis en centraj placoj en Madrido kaj Barcelono.

Pro la protestoj la registaro de ĉefministro Pedro Sánchez urĝe aprobis du leĝdekretojn por protekti luantojn. Tiuj dekretoj tamen estis malaprobitaj de la parlamento, post kio la registaro decidis pri ĝeneralaj elektoj la 29-an de novembro.

Laboristaj kaj loĝejrajtaj organizaĵoj lige kun tio alvokis al ĝenerala striko por la rajto je loĝejo. Tiun strikon, okazontan en la 11-a de novembro, Kataluna Esperanto-Junularo decidis subteni per sia deklaro. La deklaro estis post membrara voĉdonado aprobita la 10-an de novembro kun 34 poraj voĉoj kaj unu sindeteno. Neniu voĉdonis kontraŭ la deklaro.

– Ni decidis, ke ni ne povas resti indiferentaj. La loĝeja krizo estas unu el la plej gravaj problemoj, kiuj rekte trafas la katalunan junularon. Ekzistas vasta socia malkontento pri la neagado de la kataluna kaj hispana registaroj, kiuj, laŭ nia opinio, ne faris sufiĉon por kontraŭbatali la spekuladon kaj rentismon, protekti la viktimojn de eldomigoj kaj garantii la rajton je digna loĝejo.

– Inter la katalunaj junularaj asocioj, same kiel inter niaj propraj membroj, ekzistas forta konsento pri la neceso urĝe interveni por solvi tiun problemon. klarigas Jaime Tapia Zaragoza, la prezidanto de KEJ.

Li ĝenerale opinias, ke KEJ pli engaĝiĝu politike – loke kaj internacie.

– Mi pensas, ke kiel asocio ni devas engaĝiĝi ankaŭ pere de Esperanto en sociaj luktoj kiuj gravas al ni kaj kiuj kongruas kun la interna ideo nia movado. Tio estas, kontraŭimperiismo, pacismo, socia justeco, defendo de la kataluna lingvo, kaj tiel plu.

Li samtempe substrekas, ke ne temas pri lia persona projekto.

– Tiu socia engaĝiĝemo kaj politikumemo ekzistis jam antaŭ mia prezidenteco. Kaj la tuta estraro kaj la granda plimulto de memboj subtenas ĉi tiun emon kaj kunlaboras en tiaj agadoj. Ekzistas multaj aliaj ekzemploj de similaj agoj, kiel la kreado de t-ĉemizoj pri subtenado de senŝtataj nacioj kaj pri kontraŭado al la genocido en Palestino.

Laborgrupo por verki la nun aprobitan deklaron estis starigita dum la ĵusa ĝenerala asembleo de KEJ la 25-an de oktobro. Malneta versio de la deklaro estis sendita al la membroj la 4-an de novembro, kaj la 7-an de novembro estis dissendita la fina versio por aprobo en balotado, kiu finiĝis matene en la 10-a de novembro.

– Fine, menciindas, ke mi ankaŭ proponis krei laborgrupon por verkado de kroma deklaracio por kondamni la daŭran genocidon en Palestino kaj la neagado kaj kunkulpeco de okcidentaj landoj. Ankaŭ tiu ĉi propono estis akceptita, kaj tiu deklaracio devos esti preta kaj voĉdonita antaŭ la fino de la jaro. Tio estas la tempoj interkonsentitaj dum la Ĝenerala Asembleo, Jaime Tapia Zaragoza diras.

Laŭ la statuto de TEJO, TEJO estas neŭtrala pri aferoj nerilataj al ĝiaj celoj. Landaj asocioj de TEJO devas esti “vaste malfermitaj al junuloj … sendepende de politiko”. Ĉu vi ne vidas riskon ke politika deklaro povus kontraŭdiri tiun kondiĉon, aŭ la neŭtralecon de TEJO?

– Pri la malfermeco, mi pensas, ke la deklaracio kaj, ĝenerale, la politika pliengaĝiĝo, tute ne kontraŭas ĝin. Ni restas malfermaj al ĉiuj kaj tiu ĉi deklaracio estis aprobita per interkonsento de ĉiuj membroj, kaj dum la Ĝenerala Asembleo kaj dum la reta balotado. Pri la neŭtraleco de la movado, ni pensas, ke tiu engaĝiĝo ne kontraŭdiras aŭ malebligas ĝin. En tiu ĉi deklaracio ni ne subtenas specifan partion aŭ specifan landon. Ni simple atentigas pri gravega problemo kiu tuŝas la tutan katalunan socion kaj precipe la junularon.

Legu pli: Deklaracio de la Kataluna Esperanto-Junularo pri la loĝeja krizo kaj la ĝenerala striko

de Libera Folio je 2026-11-10 09:46

Esperanta Retradio

Plezura legado de libroj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

Dum la lastaj jaroj oni multe mencias la gravecon de libroj por la sano de la cerbo. Ankaŭ ĉi tie, en la Esperanta Retradio. Tamen, ĝi estas tiel grava afero (ankaŭ al la Esperantista publiko), ke konvenas de tempo al tempo insisti pri ĝi.

Fakte, estas paradokse, ke malgraŭ multaj sciencaj esploroj pri la bonfaro de librolegado favore al la cerba sano, malkreskas tra la mondo tiu saniga kutimo. Jes, oni scias, ke tion kaŭzas la telefonaj ekranoj, la sociaj retoj, la fulmrapidaj komunikoj. Sed ĉu ne estus eble ekvilibrigi nian vivstilon?

De longa tempo sciencistoj rekonas, ke plonĝado en agrablan libron povas alporti kognajn gajnojn, trans la emocio dum ĉiu ĉapitro. La revuo Psychological Medicine ĵus plenumis revizion de esploroj sur tiu kampo, por pli bone kompreni, kiel tio funkcias. Infanojn kaj adoleskantojn legado plibonigas je atentokapablo, je la kapablo plenumi taskojn kaj je la ĝenerala mensa sano. Al plenkreskuloj, ĝi helpas malpliigi streson kaj solecon, kaj plibonigi la kognan funkcion kaj la kunsentemon. Laŭ la fakuloj, legado estas malaltkosta rimedo por protektado al la cerbaj funkcioj, laŭlonge de la vivo. Al nejunaj personoj ĝi malrapidigas la kognajn perdojn pro aĝo kaj demencon. Unu esploro montris, ke po 6 minutoj da legado en ĉiu tago povas malpliigi la nivelojn de streso je 68 procentoj.

Oni detale analizis la bildojn de la cerbo per modernaj ekzamenoj, kaj montris, ke legado influas strukturojn kaj funkciojn de la cerbo ligitajn al plenumado de taskoj, emocia reguligado kaj socia kogno. La kutimo legadi povas helpi homojn pli efike sperti la vivokazaĵojn.

Legado funkcias rilate al la cerbo en simila maniero, kiel korpekzercoj funkcias rilate al la cetero de la korpo. Konstantaj mensaj defioj plej forte stimulas la aktiviĝon de la interneŭronaj kontaktoj.

Ekzemple, per solvado de krucvortenigmoj. Tamen, legado estas eĉ pli efika, ĉar malpli ripeta. Unu el la sciencaj esploroj montris, ke maljunuloj, kiuj legis romanon dum ok semajnoj ricevis pli da poentoj en testoj pri memorkapablo, ol maljunuloj, kiuj dum la sama tempo solvis enigmojn. Estontaj esploroj direktiĝos al la demando: kiu tipo de literaturo estas pli bonfara? Ĉu fikcio, ĉu priskribo de personecoj, ĉu simple rakontoj? Ĉu papere presitaj libroj, ĉu surekranaj tekstoj?

Kurioza afero estas ankaŭ la fakto, ke legado povas plifortigi la socian vivon – kaj ankaŭ ĉi tiu estas grava faktoro por sana cerba funkciado. Partoprenado en legokluboj, kun diskutoj pri legitaj tekstoj estas duobla gajno por la mensa vivo.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-11-10 07:00

Heroldo Komunikas

La amsterdama katedro riskas ĉesigon post tri jaroj?

Laŭ oﬁciala statistiko, la speciala katedro pri interlingvistiko kaj esperanto ĉe la universitato de Amsterdamo kostas iom pli ol 22.000 eŭrojn jare, pro la salajro kaj esploroj de la profesoro (Federico Gobbo); tion kovras fondaĵo (fonduso?) Middelkoop, administrata de UEA.
UEA mem, ĝia nederlanda landa asocio kaj Esperantic Studies Foundation nutras la fonduson averaĝe per sume 15.000 jare, do malsuﬁĉe. Svisa E-Societo donacis po mil eŭroj dum la ﬁnita jarkvino, sed ĝia lasta asembleo haltigis tion, ĉar laŭ SES la katedr(ul)o ne informas pri sia laboro, eĉ ne dankas.
En 2018 restis en la fonduso nur 32.000 eŭroj, suﬁĉaj por nur du jaroj (se aldoniĝus en 2019 la kutimaj 15.000 proksimume). Sed en 2019 envenis ne nur tiom: anonima mecenato donacis/legacis pli ol 70.000 kaj la saldo subite soris de 32.000 al preskaŭ cent mil. Tio suﬁĉus por kovri la konstantan jaran deﬁciton dum dek unu jaroj, se ne aperus plia eksterordinara donaco kaj se la jara kutimo restus 15.000 (sed la averaĝa tendencas al malkresko).
Konklude: la mono suﬁĉus ĝis 2029 inkluzive, kaj ĝuste tiam (sen groŝo en poŝo) oni devus renovigi la kontrakton kun la universitato por plia jarkvino.

Legu pli en Heroldo de Esperanto n-ro 2382

de "HeKo 925 2-B, 10 nov 26" je 2026-11-10 04:15

2026-11-09

La Balta Ondo

Julio Baghy en 33 lingvoj

Baghy, Julio. Aŭtuna foliaro tra la lingvoj de la mondo: Internacia kolekto de tradukoj el Esperanto. Kompilis: István Szabolcs. – [s. l.]: Hungaria Esperanto-Asocio, 2026. – 94 p.

Okaze de la Mondotago de Poezio en la jaro 2025 esperantistoj tra la mondo tradukis al siaj gepatraj lingvoj la poemon “Aŭtuna foliaro” de Gyula (Julio) Baghy (1891-1967) – elstara Esperanta poeto – al siaj gepatraj lingvoj. La poemo estis verkita en 1965, fine de lia vivo. Ĝin karakterizas perfekta formo (belaj rimoj, aliteracioj), viva bildeco de la prezento, profundaj kaj ne tute kutimaj pensoj ŝajne simpla vesto. Do, tute inda peco por tradukeksperimento! La alta kvalito de la tradukoj kaj la granda entuziasmo pri la projekto spegulas la forton de la Esperanta poezio kaj la fekundigan rolon de la lingvo inter kulturoj.

Jen la teksto de la poemo:

Foliaro, flirte danca,
en koloroj centnuanca,
prujnmordite ventpelate
ŝvebas ĉie: kampe, strate;
jen kuniĝas, jen dissaltas,
tie sinkas, tie haltas
por susuri, sible plendi,
jen funebre por silenti,
poste supren, ek pro blovo,
sed sencele kaj sen povo
ĝis ĝi ĉesas kirle krozi
kaj ariĝas por ripozi,
kuŝi kiel morta garbo
sub soleca seka arbo

Rezulte aperis 44 tradukoj al 33 lingvoj – al kelkaj lingvoj venis po pli ol unu traduko.

La publikigitajn tekstojn antaŭas la antaŭparolo de István Szabolcs, kiu rakontas pri la signifo de poezio por Esperanto kaj de tradukado el Esperanto kiel formo de interkultura ponto, kaj sufiĉe granda (33-paĝa) eseo “Pri la Esperanta poezio” de Zlatoje Martinov. Lia eseo estas iom stranga: li preterlasas plurajn grandajn poetojn, sen kiuj Esperanto-poezio restus ne tiom multflanka, kaj pri poezio de la lastaj 30 jaroj li tute ne parolas, kvazaŭ dum ĝi nenio signifa ekzistus. Por ne detali tiujn aferojn, mi nur atentigas pri la fakto, ke li plene neglektas ĉiujn poetinojn: nek Marie Hankel, nek Hilda Dresen, nek Eli Urbanová ricevis lian mencion, kvazaŭ virino ne povas esti granda poeto!

Poste sekvas la tradukoj mem, ĉiuj en originala skribsistemo (unu traduko – la serba – estas prezentita eĉ en du skribsistemoj). La prezento estas tre interesa, sed ĝuste ĉi tie troviĝas la ĉefa manko de la eldono: la lingvoj, en kiuj estas prezentitaj la tradukoj, ne estas nomitaj, kaj plejparto de legantoj apenaŭ povas rekoni ĉiujn lingvojn, pluraj el kiuj estas ne tre ofte lernataj tra la mondo. Iujn lingvojn eblas rekoni laŭ la nomoj de tradukintoj, sed ankaŭ tio ne ĉiam eblas. La kialon de ĉi tiu iom snobeca prezento mi ne konjektas.

Finas la libron skizo de István Szabolcs “Falantaj folioj, migrantaj poemoj. La poemo Aŭtuna foliaro de Julio Baghy kiel kultura ponto”. Li skrupule analizas diferencojn inter la originalo kaj diversaj tradukoj: kiuj el ili pli atentas pri la formo, kiuj – pri precizeco de tradukitaj vortoj, kiuj pri nuancoj de la senco… Admirindas lingvistikaj scioj de Szabolcs, kiu libere orientiĝas en nuancoj de dekoj da malsamaj lingvoj, kiel la ĉina kaj albana, finna kaj korea, greka kaj persa… Eble, li, kaj aliaj eldonintoj de la libro, opiniis, ke ĉiuj potencialaj legantoj estas samaj poliglotoj kaj ne bezonas indikojn pri lingvoj de diversaj tradukoj? Tamen ĝuste tiu skizo estas la plej interesa kaj originala el la artikoloj akompanantaj la tradukojn.

Ĉiuokaze, la libro estas unika fenomeno en nia literaturo, kiu montras, ke bona poezio en Esperanto tradukeblas kaj tradukendas al diversaj lingvoj, kaj ĉiu profunda interesiĝanto pri nia kulturo ŝatos havi ĝin en sia kolekto.

Nikolao Gudskov

Ĉi tiu recenzo aperis en la septembra (aŭtuna) eldono de “La Ondo de Esperanto” (2026).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2026, №3 (329).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2026/11/recenzo-163/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
“La Ondo de Esperanto” en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Julio Baghy en 33 lingvoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-11-09 21:42

Heroldo Komunikas

Du gravaj dekretoj baldaŭ publikigotaj

La vickonsulo pri internaj aferoj, sen. Manuela Blanco, proponas dekreton kiu transformas la laborgrupon Kongresa Buroo al efektiva interna instanco, kun la celo garantii konsorcian servon al la paktintaj establoj organizantaj plurtagan kongreson aŭ konferencon: tiel ﬁrmiĝas la subsidueco ene de la Esperanta Civito.
La vickonsulo pri ﬁnancoj, c-ano Giorgio Silfer, proponas dekreton por la apliko de la ĵus aprobita Lex oblationaria, kun la nomo de la komisiito pri la zakato, la starigo de aparta banka konto, klarigo pri la alvoka responso kaj aliaj teknikaj detaloj.
Ambaŭ dekretoj estos aﬁŝitaj nur post la ĉi-monata Kapitula kunsido.

de "HeKo 925 1-C, 9 nov 26" je 2026-11-09 16:32

PIV-Blogo

Alia koloro

Iuj plendis, ke la nova «vortaro.net» havas ĝene ruĝan koloron, kiu pikas en la okulojn. Sekve mi ĵus ŝanĝis tiun koloron al la sama blua koloro, kiun vidis la redaktantoj dum la tuta tempo de la PIV-redaktado (senplende). Espereble ĝi pli plaĉas al la uzantoj. (La redaktantoj dume ricevas alian koloron, tre enuigan.)

Iuj demandis, kial ne plu eblas serĉi vorton en difinoteksto per simpla markado de ĝi. Fakte tio ankoraŭ estas ebla. Sed oni devas ŝalti tiun funkcion per la mano-butono en la supra butono-vico. Kelkfoje oni volas kopii vorton markante ĝin, kaj tio ne estas ebla, se tuj okazas serĉado. Tial iuj eble ne volas havi tiun serĉo-funkcion. Do, elektu mem.

Alia elturniĝo estas uzo de la Stir-klavo: Se oni markas vorton tenante la Stir-klavon, ne okazas tia serĉado.

de Bertilo je 2026-11-09 08:42

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 129

Antaŭ cent-dudek-ok semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-dudek-naŭa porcio. Ĝuu ĝin!

---

Usono elektis la novan kongreson.

Malvenkis fortege la respublikanoj.

La blua tsunamo inundis la landon.

Aperis jam multaj tre junaj vizaĝoj.

Teksaso fariĝis simbolo por tio.

La konservativa partio malvenkis.

La demokratia partio triumfis.

La ŝtaton nun regos latina virino.

Latina signifas hispan-parolanta.

La minoritato fariĝis multnombra.

Kaj ili pro tio transprenas regadon,

sed ankaŭ nigruloj atingas postenojn.

La ĉeffrenezulo en blanka domego

nun estas bremsata en sia agado.

Sed li jam enspezis sufiĉe da mono.

Li sentas sin reĝo kun lukso en oro.

Li prenis martelon por frapi sur najlon,

sed mankis la najlo por tiu laboro.

Ĉu eble per ŝraŭbo kaj taŭga ŝraŭbilo

li povus atingi pli bone la celon?

Ja estis boritaj koncernaj truetoj.

Li trovis eĉ ankaŭ la munt-instrukciojn

kaj kune kun tio la materialon.

Li povis facile kunmunti la tablon.

Por grandaj balonoj ne estas limigoj.

Mi ŝatus kunŝvebi en granda balono

por ĝui la vidon el korbo balona

kaj tiam sekure reveni al tero.

Ĉu eble vi havas alian hobion?

Vi povus produkti diversajn objektojn

por uzo en hejmo aŭ ekster la domo.

Vi havas ja tempon kaj grandan garaĝon.

Kaj tio ankoraŭ ne estas la fino.

Vi povus daŭrigi dum kelkaj monatoj.

Sed tio ja kostus, kaj mankas la mono

por tuj realigi la novajn ideojn.

Li estas tre famekonata artisto.

Precipe virinoj lin forte admiris.

Li jam retiriĝis kaj vivas nun sola,

ĉar lia edzino jam mortis pli frue.

Mi verkas versaĵojn duone dormante.

Ĉu tio influas kvaliton kaj stilon?

Aŭ ĉu tiu stato eĉ estas favora?

Bonvolu prijuĝi ĉi tiun porcion.

Dum tiu laboro la tempo forflugas.

Ĝi estas senstreĉa, kun bona rezulto.

Pasigi la tempon dum trajnveturado

ne kaŭzas enuon, sed donas plezuron.

Samtempe labori kaj ankaŭ ripozi

liveras surprize bonegajn rezultojn.

ja fluas la pensoj sen iuj obstakloj.

Ŝvebante sur nubo mi estas kontenta.

La limtransirejo jam estas fermita.

Ni devas atendi ĝis morgaŭ matene.

Nur tiam revenos dogan-oficistoj.

Ni devas tranokti en iu hotelo.

Li estis konata soifa animo,

sed lia drinkado detruis la sanon.

Anstataŭ la akvon li trinkis nur vinon,

kaj foje eĉ brandon. Pro tio li mortis.

Mi vidas ke eblas profiti la tempon

sidante en trajno dum longa vojaĝo.

Mi baldaŭ alvenos en mia urbeto

kun belaj memoroj pri mia vojaĝo.

---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al

retradio(ĉe)aldone(punkto)de

Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html

https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html />

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-11-09 07:00

2026-11-08

La Balta Ondo

Zamenhof-Tagoj 2026 en Kaŭno

Litova Esperanto-Asocio invitas ĉiujn esperantistojn al tradiciaj Zamenhof-Tagoj 2026, dediĉitaj al la 167a naskiĝdatreveno de L. Zamenhof. La Zamenhof-Tagoj okazos la 12-13an de decembro en la Instrua centro pri nutraĵindustrio kaj komerco en Kaŭno (strato Vilniaus 42). La Instrua Centro estas en la malnova urboparto de Kaŭno kaj estas facile atingebla de diversaj flankoj.

En la programo

1. Solena malfermo.
2. Prelego de Vytautas Šilas: “Aleksandro Zilbernik – la unua en la mondo mecenato de Esperanto”.
3. Prelego de Kamil Getka (Varsovio): “ZEOJ – de kaŝitaj muzeoj de Esperanto ĝis urbaj ludoj”.
4. Prezento de internacia projekto Sano kun partneroj el Hispanio, Slovakio, Nederlando. Prezentas Aida Čižikaitė.
5. Impresoj de Vida Kulikauskienė el la 111a Universala Kongreso de Esperanto en Graco.
6. Impresoj de Aida Čižikaitė el la Zamenhofa Aranĝo Toskana.
7. Koncerto de violonistino Žaneta Ali kaj kantisto kaj gitaristo Kęstutis Marčiulionis.
8. Ekskurso al Biblioteko-Muzeo de la prezidento Valdas Adamkus.
8. Riĉa butiko de esperantaĵoj.
9. Solena fermo.

Estas invitataj reprezentantoj de ĉiuj najbaraj kaj pli foraj naciaj kaj internaciaj Esperanto-Asocioj, aktivuloj de Esperanto-movado el aliaj landoj.

Malfermo: je 14h45 sabate.
Fermo: je 12h30 dimanĉe.
Antaŭ ZT-2026 sabate je la 12a horo komenciĝos la 61a kongreso de Litova Esperanto-Asocio.
Noktado: en la hotelo de la Instrua centro (str. D. Poškos 23) kaj eventuale en aliaj lokoj. La noktadon por ĉiuj litovaj esperantistoj pagos Litova Esperanto-Asocio.
Manĝado: en la kafejo de la Instrua centro kaj eventuale en aliaj apudaj kafejoj kaj restoracioj. La partoprenantoj ricevos senpagan tagmanĝon sabate (la 12an de decembro ) en la kafejo de la Instrua centro.
Registrado: ĉe la enirejo en la salonon: 1. De la delegitoj kaj gastoj de la 61a kongreso de LEA inter la 9h00 kaj 11h45 sabate. 2. Nur de partoprenantoj de “ZT-2026” inter 14h00 kaj 15h00.
Kotizo ne ekzistas.
Ni rekomendas al ĉiuj Litoviaj partoprenantoj pagi la membrokotizon de LEA por 2026 kaj por 2027.
La kvanto de la partoprenantoj ne estas limigita. Tamen bonvolu ĝis la 7a de decembro inkluzive informi telefone (+370 611 60402) aŭ rete (anasturte@gmail.com) pri la kvanto de partoprenantoj el via urbo, pri la kvanto de la bezonataj lokoj por la noktado. Per la samaj retadreso kaj telefono oni povas ekscii ĉiujn aliajn aktualaĵojn pri ZT-2026.

Bonvenon al Kaŭno!

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/11/litovio-90/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Zamenhof-Tagoj 2026 en Kaŭno appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-11-08 18:56

Heroldo Komunikas

Ĉu vi ŝatus montri vian Esperanto-arton?

La 16-a Kultura Esperanto-Festivalo (KEF) okazos de la 26-a ĝis la 31-a de julio 2027 en Ĉaŭdefono, la ĉi-jara kultura ĉefurbo de Svislando.

Se vi havas teatran pecon, muzikajn programojn, atelieron, prelegon aŭ alian kulturan proponon prezentindan, eble KEF estas la ĝusta kaj ideala okazo por dividi vian kreemon kun entuziasta internacia publiko!

Ni serĉas talentulojn kaj kontribuantojn, kiuj volas riĉigi nian E-vivon per teatro, muziko, manlaboroj, arto kaj literaturo.

Por pliaj detaloj bonvolu kontakti nin ĉe:

kce [ĉe] esperantio [punkto] net (kce[at]esperantio[dot]net) / stelo [ĉe] esperantio [punkto] net (stelo[at]esperantio[dot]net)

de "HeKo 924 9-B, 8 nov 26" je 2026-11-08 18:38

Neniam milito inter ni

Revuo Esperanto, n-ro 1417 (11), novembro 2026

08/22/2026 La enhavlisto de la novembra kajero: 219 ... Cent jaroj da mielo, vortludoj kaj tre malgranda cerbo 221 ... Universala Kongreso: La plej antikva kulturo de la mondo 222 ... Kongresa Komuniko 224 ... Kulturo | Movado: Esperanto-kulturo en Aŭstrio...

de neniammilitointerni je 2026-11-08 16:47

UEA facila

Komato, koŝmaro, revo

2026-11-08 11:04

PIV-Blogo

PIV 2026+ estas nun la oficiala PIV

Post ses jaroj da intensa laborado pri nova versio de PIV ni finfine decidis oficialigi la novan version. Nun ĉe la adreso vortaro.net vi trovos ne plu PIV-on 2020, sed PIV-on 2026+.

PIV 2026+ estas daŭre prilaborata vortaro. Tion indikas la pluso-signo en PIV 2026+. Vortaro neniam atingas perfektan finstaton. La redakta teamo de PIV faris tre multajn ŝanĝojn, plibonigojn kaj kompletigojn de la vortaro, sed la listoj de ankoraŭ plenumotaj ŝanĝoj estas longaj, kaj ili verŝajne neniam elĉerpiĝos.

La redaktata versio estis legebla kiel testa versio (ĉe «testo.vortaro.net») de Oktobro 2025, kaj la nun oficialigita versio estas daŭrigo de tiu versio.

PIV 2020 ne malaperis el la Reto, sed estas plu konsultebla ĉe la adreso 2020.vortaro.net.

Mi volas varme danki la anojn de la PIV-teamo, sen kies helpo kaj diligenta laboro mi neniam povus plenumi la grandan kaj malfacilan taskon pluevoluigi kaj modernigi PIV-on. Meritas dankon ankaŭ multaj homoj ekster la teamo, interalie tiuj, kiuj uzis la raportilon de la testo-versio kaj tiel kontribuis per tre utilaj raportoj. Tiu rimedo estas plu havebla pere de la bildeto de ruĝa krajono supre en la serĉopaĝo. Ne hezitu uzi ĝin, se vi rimarkos ion plibonigeblan.

Bertilo Wennergren

de Bertilo je 2026-11-08 10:47

Esperanta Retradio

Aŭtuno kaj la genuoj — kiel ni traktu ilin afable

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Pavla Dvořáková el Ĉeĥio

Ĉu vi ankaŭ rimarkas, ke en aŭtuno viaj genuoj foje kvazaŭ diras:

„Hodiaŭ mi ne estas en bona humoro"? Vi ne estas sola.

Malvarmo, humideco kaj ŝanĝiĝanta aerpremo influas doloron en la artikoj — precipe, sed ne nur, ĉe homoj kun artrozo.

Kaj kvankam la efiko ne ĉiam estas granda, ĝi povas esti tre reala.

Kial? Kiam la atmosfera premo falas, la molaj histoj ĉirkaŭ la artiko iomete pligrandiĝas kaj komencas premi la nervojn.

Ni aldonu al tio la malvarmon, kiu malvastigas la sangvaskulojn — kaj jen la rezulto:

malpli da sangocirkulado, pli rigidaj muskoloj kaj sekve de tio malkomfortiga doloro.

Sed ĉu nur la vetero kulpas? Ni imagu: kiam ekpluvas, ĉu ni ne preferas resti sur la sofo kun taso da bona teo? Ni simple moviĝas malpli!

Kaj la genuaj kartilagoj bezonas ĝuste movon por ricevi nutraĵojn.

Kiam ni pasigas pli da tempo interne, la genuoj komencas „moliĝi" kaj perdas sian apogon.

Ĉu vi eventuale havas malnovajn vundojn pro sporto aŭ akcidento aŭ komenciĝantan artrozon? Tiam aŭtuno funkcias preskaŭ kiel natura detektilo. Eĉ la manko de sunlumo kaj de vitamino D sendube ludas sian rolon.

Do eble la demando estas — ne ĉu nia genuo malamikas aŭtunon, sed ĉu ĝi simple petas de ni iom pli da varmo kaj pacienca moviĝado.

Kaj la bona novaĵo? Ni ne bezonas atendi iun perfektan tagon.

Eĉ dek minutoj da trankvila promeno aŭ kelkaj mildaj ekzercoj povas helpi.

Kaj se ni sentas nin nesekuraj, lacas rapide aŭ timas fali, ekskursaj bastonoj povas subteni nin. Ilia ĉefa valoro estas stabileco — precipe sur malebena tereno.

Kelkaj homoj ankaŭ sentas, ke ili iras kvazaŭ pli „malpeze". Provu mem kaj juĝu!

Ĉu vi volas komenci ion fari jam nun? Por tio ni eĉ ne nepre devas ellitiĝi.

Kuŝiĝu surdorse kaj etendu la krurojn. Malrapide glitigu unu kalkanon direkte al la postaĵo, tiel ke la genuo fleksiĝu; poste rektigu la kruron. Faru tion kelkfoje kaj ŝanĝu la flankon. Poste metu rulitan tukon sub unu genuon, tiru la piedfingrojn supren kaj milde premu la genuon kontraŭ la tuko — vi sentos streĉiĝon en la femuro. Tenu kelkajn sekundojn kaj malstreĉu.

Se al vi kuŝi ne plaĉas, seĝo povas same konveni. Eksidu rekte, etendu unu kruron, streĉu la femuran muskolon kaj tenu la genuon rekte dum kelkaj sekundoj.

Ripetu kaj alternu. Tiaj movoj formas la bazon de tiel nomata seĝa jogo. Post ok semajnoj esploristoj raportis malpli da doloro kaj pli facilan promenadon ĉe pli aĝaj homoj kun artrozo.

Nur seĝo kaj kelkaj minutoj necesas, nenio pli!

Aŭ ĉu vi volas aldoni ankoraŭ ion kroman?

Metu molan bloveblan pilketon inter la genuojn, dum vi sidas aŭ kuŝas, kaj milde ripete premu ĝin.

Neniu laciga trejnado — nur agrabla fajna streĉiĝo kaj fortigo.

Kaj kiam ni eliras eksteren, estas bone ne forgesi bonajn ŝuojn aŭ botojn :

aŭtune la vojoj ofte estas malsekaj kaj glitaj, kaj firmaj stabilaj ŝuoj povas fari grandan diferencon en ŝarĝo de genuoj.

Kaj kio pri la varmo? Bone konatas, ke varma duŝo, bano aŭ kovrilo povas malstreĉi la muskolojn kaj mildigi la doloron.

Sed se la genuo estas ŝvelinta, pli taŭgas malvarmeta kompreso.

Momento de zorgo, pro kiu niaj genuoj dankemos al ni, povas esti masaĝo per oleo kun eteraj oleoj — ekzemple lavendo, pipromento, eŭkalipto, zingibro aŭ pino.

Kompreneble, estas momentoj, kiam ni ne ludu je herooj.

Se la genuo estas forte ŝvelinta, ruĝa aŭ varma, aŭ se la doloro komenciĝis post vundo — tiam ni ne hezitu konsulti la sanprofesiulon.

Finfine, ni provu simple esti al ni mem afablaj! Nia genuo ne estas nia malamiko; ĝi nur provas iel adaptiĝi al la jarsezono kaj la vetero. Anstataŭ diri „mi denove ne povas", ni provu: „Hodiaŭ mi faros iom malpli, sed mi faros ion por mi."

Kaj jam tio estas grava parto de la sinkuraca procezo.

Bonan, laŭeble sendoloran aŭtunon al vi ĉiuj!

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-11-08 07:00

2026-11-07

La Balta Ondo

Alvoko por volontuloj en la 112a UK

uk-112 La helpo de volontuloj estas nemalhavebla por la glata funkciado de la Universala Kongreso de Esperanto (UK) kaj por la agado de UEA. Se vi pretas kunlabori kiel volontulo por la 112a UK, kiu okazos en Melburno/Narrm, Aŭstralio (de la 3a ĝis la 10a de julio 2027), anoncu vin pere de tiu formularo.

Subvencioj por partopreni la UKon disponeblas danke al la Fondaĵo Partoprenu UK-on (PPUK) de UEA. Pere de ĝi UEA povas subteni la aliĝkotizojn de kelkaj kongresanoj, en kelkaj kazoj ankaŭ la manĝ- kaj loĝad-kostojn en la plej malaltaj kategorioj kaj en esceptaj okazoj la vojaĝkostojn. Homoj el iu ajn lando, kiuj deziras volontuli kaj bezonas tian helpon, povas kandidatiĝi por subvencio.

La kondiĉoj por kandidatiĝi al la subteno “Partoprenu UK-on” estas:

esti preta ricevi kaj realigi kongresrilatajn taskojn antaŭ, dum kaj post la UK;
esti individua membro aŭ akcepti esti individua membro de UEA;
plenigi ĉi tiun formularon ĝis la limdato, la 30a de novembro 2026.

En pasintaj UK-oj volontuloj helpis pri fotado, filmado, helpoj en prelegejoj (teknika kaj kunordiga) kaj en la Libroservo de UEA, sed la taskoj povas esti tre variaj. En la formularo vi havas la eblon prezenti por kiu(j) tasko(j) vi pli emas helpi.

UEA antaŭdankas al kandidatoj pro la interesiĝo kaj varme invitas donacemulojn kontribui al Fondaĵo PPUK, kiu helpas diversigi kaj demokratiigi nian plej gravan kongreson.

Kampanjo 140+140

Por la UK 2027 en Melburno UEA lanĉis la Kampanjon 140+140, kun invito al donacemuloj simbole donaci 280 EUR feste al la 140 jaroj da Esperanto, rigardante al pliaj 140. La ideo estas simpla kaj simbola: por 140 jaroj da historio + 140 jaroj da estonteco = 280 EUR. Per tiu referenca donaco la kampanjo invitas esperantistojn ne nur festi la atingojn de la pasinteco, sed ankaŭ aktive kontribui al la estonteco de nia lingvo kaj komunumo per subteno al la partopreno de volontuloj en la historia 112a UK. La kampanjo celas mobilizi almenaŭ 140 donacantojn kaj kolekti minimume 14 000 EUR. UEA aparte kuraĝigas la simbolan referencan donacon de 280 EUR, sed ĉiu kontribuo gravas kaj bonvenas. Tial, por ebligi al pli da homoj partopreni la kampanjon, UEA proponas kvar simbolajn donacnivelojn, inspiritajn de la karakterizaj ĉarmaj bestoj de Aŭstralio: Koalo – 35 EUR; Emuo – 70 EUR; Ornitorinko – 140 EUR; Kanguruo – 280 EUR.

Ĉiuj donacintoj, kiuj kontribuos per almenaŭ 35 EUR, ricevos simbolajn ciferecajn regalojn de la 112a UK kiel dankesprimon pro sia subteno. Krome, donacintoj de 280 EUR aŭ pli estos konsiderataj specialaj gastoj de la 112a UK, kio signifas, ke ili rajtos je senpaga kongresa aliĝo, se ili ankoraŭ ne aliĝis kaj se ili decidos ĉeesti la kongreson. Tiu avantaĝo estas persona kaj netransdonebla kaj validas ekskluzive por individuaj membroj de UEA por 2027. Por ĝui ĝin sufiĉos informi sian UEA-kodon en la kongresa aliĝilo post la registrado de la donaco fare de UEA. Subteni la kampanjon 140+140 kaj la Fondaĵon PPUK eblas per la donacilo ĉe UEA: https://uea.org/alighoj/donacoj/partoprenu_uk.

La 1a aliĝperiodo de la 112a UK – tiu kun la plej favorprezaj kotizoj – daŭros ĝis la 30a de novembro 2026. Tiuj, kiuj ankoraŭ ne aliĝis, ne maltrafu la okazon aliĝi kun la plej granda rabato: https://uk.esperanto.net – eblas donaci ankaŭ per la aliĝilo de la 112a UK.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1345.

The post Alvoko por volontuloj en la 112a UK appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-11-07 21:59

Neniam milito inter ni

En Honkongo, la por-demokratia aktivulo Joshua Wong estas kondamnita al pliaj 10 jaroj da mallibereco

07/11/2026 Estas riproĉita al li, ke li petis de landoj, individuoj aŭ eksterlandaj institucioj, per interalie intervenoj en la amaskomunikiloj, « trudi punojn aŭ blokadon, aŭ entrepreni aliajn malamikajn agadojn » kontraŭ Ĉinio kaj Honkongo. Aĝa je apenaŭ...

de neniammilitointerni je 2026-11-07 16:31

Heroldo Komunikas

KCE preparas sin al pliaj homaj resursoj

La Komitato de Kultura Centro Esperantista kunsidis hieraŭ, en alesto de ĉiuj kvin gekomitatanoj, sub la prezido de c-ano Stano Keable, pro la ordinara ĉiumonata konsultado.
La delegacio partoprenonta la baldaŭan ALTE-konferencon en Lisbono informis, ke KCE havos dekminutan prezenton en la pleno pri sia aktiveco, specife la projekto proponita al KdE. La kostojn de la misio por du personoj kovras subvencio de amika establo.
La sekretario ilustris la programon aﬁŝitan en LF 344 kaj HdE 2381. La Komitato ĝoje konstatis la kreskon de la esperantologia kursaro kaj ĝenerale la kreskon de la iniciatoj.
Pro Esperanto kiel domﬂega regio raportis pri la vizitoj de la entreprenistoj komisiitaj pri la transformoj en la Domo. La vicprezidantino ripetis sian voĉon kontraŭan al la ŝanĝo de la fenestroj, kiu minusvalorigus la domon. Aliﬂanke kaj la banko kaj la asekurkompanio konﬁrmis ke tiu modernigo altigus la valoron de la domo, pro la estonta ŝparo de hejtokostoj.
La sekretario kontaktis skribe la Regionan Labor-Oﬁcejon kaj rendevue la Asocion de Volontulado. La unua povus disponigi la tutan salajron dum dek du monatoj por senlaborulo almenaŭ 50-jara kiu elĉerpis la asekuran rajton. La dua eble trovus gaĝon disponeblan senpage por ordigi bibliotekon kaj libroservon, aŭ por ĝardenumi.
Ĉiu eliranta komitatan(in)o konsentas rekandidati por la Komitato 2027-29, elektota de la Asembleo komence de majo. C-ano Silfer tamen rezignas pri la posteno de sekretario: konsentus resti kiel ekonomo, eĉ ekster la Komitato mem. La prezidanto favoras la ideon ke la Asembleo ne asignu jam la oﬁcojn, nur elektu la triopan Komitaton, kie oni disdonos la tri statutajn oﬁcojn kaj poste alelektos aliajn du sen statuta oﬁco. La Asembleo decidos pri la procedura propono de c-ano Keable.

de "HeKo 924 8-B, 6 nov 26" je 2026-11-07 13:32

Civitano Jean-Marc Leclercq FAME-laŭreato

La fama poliglota kantisto jOmO (Jean-Marc Leclercq) ricevis de civito Aalen en Germanio la Esperanto-kulturpremion, asignitan danke al FAME-Fondaĵo “por stimulado de internaciaj kompreniloj”; la premio inkluzivas loton de tri mil eŭroj.

C-ano Leclercq naskiĝis 10 oktobro 1961 en la nordfrancia urbo Lille, sed apenaŭ ses monatojn aĝa migris kun sia familio al Tuluzo. Li eklernis esperanton en 1988 kaj la postan jaron jam koncertis dum la Internacia Junulara Kongreso de TEJO en Kerkrade (Nederlando), kie gastis ankaŭ la rok-ensemblo TEAM kaj la populara kantistino Nikolin.

En 1999 jOmO prezentis dudek du kantojn en dudek du lingvoj. Ĉi tiu “taroka” rekordo aperis en la Guinness-libro; kaj en 2007 li atutis po dudek kvin en la (same simbola) iama Garden City, nun Letschworth (Anglio). Lia lasta albumo “jOmO popumas” surmerkatiĝis okaze de lia ĵusa 65-jariĝo.

La kantisto estos inter la ĉefaj artistoj kiuj gastos en Ĉaŭdefono ĉe la 16a Kultura Esperanto-Festivalo, 26-31 aŭgusto 2026, organizata de Studenta Esperanta Ligo kaj Kultura Centro Esperantista.

de "HeKo 924 7-B, 4 nov 26" je 2026-11-07 10:22

Esperanta Retradio

Kial mezepokaj kavaliroj batalis kontraŭ helikoj?

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado

Kavaliro levas sian glavon. Lia ŝildo estas preta, lia korpo protektita per kiraso. Antaŭ li atendas terura kontraŭulo: heliko. Kaj laŭ kelkaj bildoj, la kavaliro havas bonan kialon por timi. Li eĉ povas surgenuiĝi antaŭ la besteto, kvazaŭ petante kompaton. Bonvenon en la marĝenojn de mezepokaj libroj.

Tiaj scenoj aperas en manuskriptoj de la dek-tria kaj dek-kvara jarcentoj, precipe el partoj de Francio kaj Anglio. Temas pri veraj malnovaj bildoj, ne pri moderna ŝerco aldonita al malnova paĝo. Apud la zorge skribitaj tekstoj, ankaŭ en religiaj libroj, armitaj viroj frontas helikojn. Foje la besto estas grandega, foje ĝi ŝajnas tute ordinara.

La paĝrandoj povis gastigi tutan strangan mondon. Bestoj muzikis, fantaziaj estaĵoj aperis inter ornamaj folioj, kaj bildoj mokis homajn malfortojn. En unu preĝlibro eĉ kuniklo ĉasas hundon. La kutimaj roloj renversiĝas: la ĉasato fariĝas ĉasisto, kaj la supozata fortulo subite ne plu regas la situacion. La heliko bone konvenas al tia kompanio.

Sed kial ĝuste heliko? Unu ebla klarigo estas moko pri malkuraĝo. Kio povus pli ridindigi armitan batalanton ol timo antaŭ estaĵo, kiun ni kutime apenaŭ rimarkas dum ĝia malrapida vojaĝo tra la ĝardeno? La kontrasto jam sufiĉas por ridetigi nin, eĉ se ni ne konas la originalan ŝercon.

Alia interpreto ligas la helikon al tiutempaj antaŭjuĝoj kontraŭ lombardoj, inter kiuj estis komercistoj kaj monpruntedonistoj el norda Italio. Laŭ tiu klarigo, la bildoj mokis grupon malŝatatan de aliaj. Tamen tiu teorio ne kontentigas ĉiujn esploristojn kaj ne klarigas ĉiun ekzemplon. Ne indas prezenti ĝin kiel la solvon de la mistero.

Ankaŭ la helika konko invitas komparon. Ĉu ĝi ne iom similas kirason? Kaj la kavaliro kaj la heliko portas malmolan protekton ĉirkaŭ mola korpo. Laŭ unu interpreto, tiu simileco malfortigas la bildon de la nevenkebla militisto. Sub la metalo ankaŭ li restas vundebla. Tio estas interesa klarigo, sed ĝi ne nepre validas por ĉiu bildo.

Eble la plej grava afero estas ne postuli unu klarigon por ĉio. Simila bildo povis havi malsamajn signifojn en malsamaj libroj. Ni vidas la scenon, sed ne ĉiam konas la kutimojn, aludojn aŭ ŝercojn, kiuj helpis la tiaman leganton kompreni ĝin.

Pensu pri interreta ŝercbildo, kiun iu trovos post sepcent jaroj. Ĉu la bildo sola klarigos, kial ni ridis? Niaj helikoj memorigas nin, ke ankaŭ la pasinteco havis sian humuron. Ni ne plu komprenas ĉiun ŝercon, sed ankoraŭ povas ĝui la renkonton. Kaj ĉi-foje, almenaŭ sur la paĝo, la malgranda kontraŭulo havas ŝancon.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-11-07 07:33

Alta aĝo ne malhelpas saĝecon

laŭtlegas Artema G.

La mensaj kapabloj ne alvenas tute subite kaj ne malaperas same rapide. Ĉe tute junaj homoj la rapideco estas granda, sed la vortotrezoro pleniĝas nur post multaj vivojaroj.

Ekde 20 jaroj la korpa forteco malkreskas, ankaŭ la mensa. Tio estas la kutima imago, metusalemoj (altegaĝuloj) kiel 35-jara aŭstra skiisto aŭ 86-jara memoresploristo konfirmas tiun regulon. Ĝi validis koncerne la menson ekde 1905 kiam la franca psikologo Alfred Binet ellaboris la unuan inteligentecteston. Aliaj modeloj de testoj sekvis, sed ili estas disputataj, ĉar malklaras kio estas inteligenteco, kiun rolon ludas emocioj kaj ĉu sociaj kompetentecoj apartenas al inteligenteco ktp.

Tamen ŝajnis esti klare ke la funkcikapablo de la cerbo post kulmino en juna plenkreska aĝo same malkreskas kiel la forteco de la korpo. Sed la datumbazo ne estis tre dika, ĉar oni esploris la inteligentecon ĉefe ĉe personoj kiuj estas facile rekruteblaj por laboratorioj de psikologoj, nome studentoj. Tial la usona esploristo Joshua Hartshorne de la universitato Harvard adaptis teston al la bezonoj de la hodiaŭa epoko kaj instalis du retpaĝarojn kun testoj. Li tiam analizis la testrezultojn de 50.000 partoprenintoj en la aĝo inter dek kaj 89 jaroj (la projekto daŭras, ĉiu povas partopreni kaj testi sian mensan kapablon: testmybrain.org, gameswithwords.org).

La testoj altgrade diferencigas kaj tiel ankaŭ la imago pri la laŭgrada malkresko de la kognaj kapabloj: Ili atingas tie kie temas pri rapideco - la rapida manipulado de bildoj, ekzemple ĉe puzlo - kiel atendite la pinton sufiĉe frue, en aĝo de 19, 20 jaroj. Ankaŭ la memoro ekzemple por nomoj plej bone funkcias en aĝo de 20 jaroj. Sed en tiu aĝo la mallongtempa memoro nur estas kreskanta, ĝi plej bone funkcias kun 30 jaroj kaj nur de tiam malrapide malkreskas. Aliflanke ankoraŭ daŭre kreskas la kapablo legi en la vizaĝo de aliaj homoj kiel ili emocie sintenas: Tiucele sur la komputila ekrano estas montrataj nur la okuloj, oni povas elekti inter alternativaj respondoj, ekzemple "skeptika" aŭ "hezitema". Tion kapablas - kompreneble ĉiam averaĝe - homoj en aĝo inter 40 kaj 50 jaroj.

Ankoraŭ pli poste, inter 60 kaj 70, la vortotrezoro estas plej granda. Tio estas atendebla, oni konstatis tion jam en pli fruaj testoj, sed la usonaj esploristoj tamen povas prezenti novaĵon: La vortotrezoro en tiu aĝogrupo kreskas de generacio al generacio, eble pro pli bona kleriĝo aŭ pro pli longa aktiveco. "Multaj kapabloj atingas sian pinton relative frue en la vivo", konkludas la esploristo, "sed la kapablo elprofiti ĉiujn kapablojn, kulminas nur malfrue en la vivo".

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-11-07 07:00

2026-11-06

La Balta Ondo

Ni malkovru kune la jubilean torton de edukado.net

torto

La 15an de decembro 2026 la retejo edukado.net festos kvaronjarcenton da laboro por instruistoj kaj lernantoj de Esperanto. Ekde decembro 2001 edukado.net servas instruistojn, instruantojn kaj lernantojn de Esperanto. Dum tiuj jaroj ni realigis multajn diversajn agadojn: funkciigis projektojn kaj ludojn, organizis retajn kaj ĉeestajn kursojn, okazigis ekzamenojn kaj zorgis pri konservado de historiaj valoraĵoj de niaj movado kaj kulturo.

La laboron ekde la komenco gvidas Katalin Kováts kun la subteno de sia familio. Dum diversaj periodoj helpis ankaŭ kelkdekoj da samideanoj. Multaj agadoj ne estus eblaj sen la regula financa subteno de Esperantic Studies Foundation. La funkciadon de la retejo, ĝian teknikan prizorgadon, la servilajn kostojn, regulajn kontrolojn kaj programistajn laborojn ni financas ankaŭ per la donacoj de niaj membroj kaj subtenantoj.

Jubilea torto el 250 pecoj

Okaze de nia arĝenta jubileo ni denove organizas monkolektan kampanjon. Ni esperas, ke multaj esperantistoj esprimos sian aprezon kaj subtenon al edukado.net, por ke ĝi povu plu servi la Esperanto-komunumon. Por prepari la datrevenon kaj fari la feston memorinda, ni lanĉas apartan ludon: ni proponas 250 pecojn de nia ankoraŭ kaŝita jubilea torto!

Ĉiu simbola tortopeco kostas 10 eŭrojn. Vi povas akiri unu aŭ plurajn pecojn, elektante numerojn laŭ via plaĉo aŭ lasante la elekton al hazardo.

Legu pli ĉe https://edukado.net/novajhoj?id=948

The post Ni malkovru kune la jubilean torton de edukado.net appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-11-06 21:59

Le Monde diplomatique en Esperanto

Subite, jen solidareco

Foje, neesperitaĵo okazas. Spontana licea movado, kontraŭ la difektoj de eduka sistemo, renkontis aliajn kolerojn, allogis aliajn sociajn tavolojn. Kaj, ĝis nun, ĉiuj manovroj por disigi la kolerintojn ne sukcesis.

Lucie kaj Robin ne havas multajn plendajn motivojn pri sia studkondiĉoj en la departemento Aveyron. Ilia liceo estis freŝdate renovigita, kaj ties klasoj ne estas tro plenaj. Tamen, la pasintan 17-an de oktobro, ili manifestaciis por subteni siajn kamaradojn, kies kondiĉoj tute malsamas. "Kvankam por ni, en Rodez, ĉio glatas, ne estas same ĉie, aparte en la ĉirkaŭurboj", ili klarigis al ĵurnalisto veninta por raporti tiun okazaĵon (Centre Presse Aveyron, 17-a de oktobro). Tiu solidareco inter liceanoj el diversaj teritorioj, kiuj malmulte similas, rimarkinde estiĝis en sociaj retoj, kie, el lernejo ĝis alia, cirkulas atestoj kaj videaĵoj, kaj kuraĝigaj mesaĝoj. Ĝi estas unu el la karakterizaĵoj de la movado, kiu flamigas Francion ekde studjara komenco de 2026. Temas pri mobilizado, kiu, jen alia apartaĵo, ne fontis el oponado al reformo, kiel ofte okazas, sed subite aperis, en etoso de balotkampanjo, por protesti kontraŭ ĝenerala kadukiĝo de la edukada publika servo.

Oni trovas la samajn problemojn ĉie en Francio, de la ĉefurbo ĝis vilaĝetoj, de Savojo ĝis Gujano : kadukiĝintaj konstruaĵoj aŭ sen termoizolado, mankantaj instruistoj, truitaj, tro longaj hortabeloj, nekomprenebla interreta servo (nomita Parcoursup) kun fantazia algoritmo por enskribiĝo en superaj lernadoj ... Sen aludi ĉiam pli maltrankviligan horizonton pro artefarita intelekto, tutplaneda klimata katastrofo kaj minacanta ombro de milito en Eŭropo.

La konverĝo de liceanoj el urbegaj ĉirkaŭurboj kaj el kamparaj zonoj povas mirigi post dek kvin jaroj da gurdado pri "teritoria fendo", kiu enradikigis la ideon de kontraŭstaro inter "Francio de urbegoj" kaj "periferia Francio", "urbaj junuloj" kaj "kamparaj junuloj".

Laŭ tiu vidpunkto, tiom ofta en la amaskomunikiloj kiom refutita de la esploristoj (1), ekzistas du popolaj junularoj, kiuj ne havas samajn problemojn, nek samajn valorojn, nek samajn perspektivojn. La ĉirkaŭurbaj junuloj estas certe trafita de rasismo, de apartigo kaj urba segregacio, sed ilia geografia proksimeco kun viglaj urbocentroj aŭ la zorgoj de la ŝtato tra urba politiko donus al ili ian malfermon al la mondo kaj eblecon konstrui retojn kaj perspektivon por socia evoluo. Dum male, la kamparaj junuloj, diritaj pli konservatismaj kaj fidelaj al tradicioj, estus enfermitaj en sia teritorio. For el decidocentroj, el plej bonaj studoj kaj el dungaj lokoj, forgesitaj de la ŝtato, ili havus malpli da ebleco evolui. "La ĉirkaŭurba junularo estis privilegiita kompare kun la kampara. Temas pri junularo al kiu oni donis ĉion. Pli bone estas havi dudek jarojn en la parizaj ĉirkaŭurboj ol en la kampara departemento Creuse", scias S-ro Jordan Bardella, prezidanto de Nacia Ariĝo (RN) (RTL, 2-a de julio 2023.). Nu, do estas malfacile imagi socian movadon kunigantan tiujn du junularoj.

Tamen, kiam oni ĉesas oponigi spacojn por interesiĝi pri sociaj situacioj, iliaj spertoj aperas ja pli similaj ol antaŭpensita. En kamparoj same kiel en ĉirkaŭurboj la junuloj rekte kaj forte trafas konsekvencojn de malindustriigo. Ili same malhavas stabilajn laborojn, suferas subinvestadon en publikaj servoj, markadon per malestimigaj terminoj, "pluguloj" por iuj, "kanajlaro" por aliaj. Ili ankaŭ kunhavas sociecajn formojn centritajn sur "proksimlokaj solidarecoj" (2), kaj pri la knaboj, ŝaton de futbalo kaj krudterena motorciklado. Simple, ili havas multajn kialojn por unuvoĉe paroli, kaj la liceana movado rememorigis tion, forte, persiste, entuziasme.

Por respondi al tiu senprecedenca mobilizado, la franca registaro reuzis metodon jam elprovita ekde la enposteniĝo de S-ro Emmanuel Macron. Unue, ĝi ignoris ĝin (la ministro pri edukado Édouard Geffray atendis du semajnojn antaŭ ol ricevi reprezentantojn de liceanoj). Poste, ĝi punpremis ĝin, antaŭ ol provi misfamigi ĝin (blokado de liceoj laŭ diroj de la ĉefministro estas nur "manovro de La Nesubmetinta Francio (LFI) kaj ĝiaj ultramaldekstraj proksimularoj"), kaj disigi ĝin, distingante afablajn manifestaciantojn el malicaj "detruistoj", kiuj transformis la liceanan proteston al "movado de urbaj perfortaĵoj" kiel diris la ĉefministro Sébastien Lecornu. Kaj kompreneble ĝi kreis interretan retejon por ebligi al liceanoj esprimi siajn plendojn, laŭ metodo jam efektivigita en 2019 por la "flavaj veŝtuloj" : doni komputilan elĵetilon por kolero, kaj tiel pli efike ignori ĝin (legu artikolojn en paĝoj 22 kaj 23 de la franclingva eldono).

La registaro pensis sukcesi, kaj esperis malsukceson de la manifestacio de la 17-a de oktobro, vokita de la liceanoj, studentaj organizaĵoj kaj sindikatoj, antaŭvidinte nur 150 000 partoprenantojn. Ili estis kvaroble pli. Ĉe la marĝeno de amasaj kaj pacemaj manifestacioj - tamen spertintanj pluvon de larmigaj gasoj kaj hazardajn atakojn de policanoj -, ĉirkaŭ tri mil komercejoj estis difektitaj aŭ prirabitaj, kaj publikaj konstruaĵoj flamigitaj.

De tiam, la ekstremdekstra buldozero ekstartis forpuŝante la manifestaciantajn postulojn. Kvankam oni estis parolinta pri publikaj servoj, salajroj, inflacio, benzinprezoj, la debato tiel drivis al enmigrado, deliktado, ĉirkaŭurboj ... Ĉu oni ne vidis en videofilmoj en interreto junulojn kun kapuĉoj ? "Tiuj rabistoj estas ĉefe infanoj de enmigrintoj, kiuj verŝajne simple kopias la raziojn de siaj prauloj", konkludis la ĵurnalisto Élizabeth Lévy (Sud Radio, 19-a de oktobro). S-ro Bardella (prezidanto de Nacia Ariĝo) same skurĝis "senradikigitaj hordoj de sovaĝuloj, kiuj loĝas ĉe la alia bordo de la pariza aŭtoringo, kaj kiu venas en la urbojn kaj urbegojn por prirabi kaj esprimi venĝosenton al Francio" (CNews, 19-a de oktobro), dum S-ro Bruno Retailleau, dekstra kandidato por prezidanteco, skoldis "dunaciulojn kiuj prirabas, kiuj perfortas, kiuj agresas ĝendarmojn kaj policanojn", proponante forpreni el ili la francan naciecon - jen ideo defendita ankaŭ de S-ro Éric Zemmour (ekstremdekstro). Kaj post tia semajno da rasisma lavango, viro prenis mitraleton por, laŭ liaj propraj vortoj, "venĝi la komercistojn", kaj elvide pafis al "nigruloj kaj araboj" en la pariza ĉirkaŭurbo Trappes.

Tamen, neniu vere scias kiaj estis la sociaj trajtoj de la homoj tiel agintaj. Kaj eĉ se la ĉirkaŭurbaj junuloj estus multaj inter ili, tio ne sufiĉus por indiki etnan fenomenon. La okazaĵoj en Unuiĝinta reĝlando en la somero 2011, pro la morto de Mark Duggan, nigrula junulo mortigita de polico en Londono, montras fakte kiom tia konsidero estas biasa. En kvin tagoj pli ol 2000 komercejoj estis damaĝitaj aŭ prirabitaj. "Tiuj perfortaĵoj havas rasan karakteron. Kial nei tiun fakton ?", tuj skribis kronikisto de The Telegraph (7-a de aŭgusto 2011). "Sen la kulturo de la bandaĉoj de nigrula Londono, neniu el tiuj perfortaĵoj estus okazintaj" plu diris ŝia kolego de Daily Mirror (13-a de aŭgusto 2011). Unu jaron poste, raporto de la ministrejo pri justico rivelis ja malsaman bildon. Inter 3103 homoj juĝitaj pro perturbo al publika ordo, 41% estis blankuloj, kaj 39% nigruloj. Fakte tio dependis de la urbo, kie okazis la aferoj. En Birmingamo, kie la popola junularo estas plimulte nigrula, ankaŭ la arestitoj tiaj estis. En Liverpolo kaj Manĉestro, kie la popola medio enhavas ĉefe blankulajn junulojn, ankaŭ la arestitoj tiaj estis. Alidirite, la sociaj trajtoj de la arestitoj spegulis la karakteron de la loka popola loĝantaro (3). Kaj pri ilia motivado, alia raporto elmontris potencan efikon de okazo kaj imito, en situacio kiam polico ŝajnas ne plu regi ion ajn, tiel kreinte senton pri senpuneco. "Observanto povas iĝi ŝatanto de fortaj sentoj, kaj ŝatanto de fortaj sentoj iĝi oportunisto (4)".

Cetere, dum jarcentoj, ribelado, spontana perforta insurekcio estis la ĉefa rimedo por premi ekzistantajn regantojn - kion la historiisto Eric Hobsbawn nomis "kolektiva traktado per ribelado (5)". Pro la apero de industria socio kaj progreso de grandaj kolektivaj asocioj (partioj, sindikatoj, asocioj, ...), striko iom post iom iĝis la ĉefa agrimedo de la laborista movado. Sed, de post la jaroj 1980-aj, malfortiĝo de tiuj organizaĵoj, dismetiĝo de laborejaj kolektivoj kaj ripetita malsukceso de la tradiciaj agrimedoj kontribuis al reveno de tiaj fenomenoj, en kiuj kunaperas, interne aŭ samtempe, postuloj kaj detruoj (6). Kaj tiu dinamiko plirapidigis de post la financa krizo de 2008. Ribelo kontraŭ malabundo en Grekio (2010-2012), kontraŭ vivkosto en Brazilo (2013), en Bulgario (2013), en Ĉilio (2019), "flavaj veŝtuloj" (2018-2019) aŭ urbaj perturboj en Francio (2023) ... Kvankam en malsimilaj situacioj, la samaj scenoj okazis, kun publikaj konstruaĵoj atakitaj, barikadoj, bataloj kontraŭ polico, kiuj preteras tradiciajn politikajn mobilizadojn. La aŭtuno de 2026 konfirmas tion. Junularaj ribeloj okazis ankaŭ en Italio, en Belgio, en Albanio, dum amasaj mobilizadoj trafis Hispanion, Portugalion kaj Grekion.

Tra jarcentoj kaj landlimoj, la historio de ribeladoj signas bazan principon : socia perforto (malriĉigo, rasismo, ekspluatado ...) povas produkti, rebate, perforton de tiuj, kiuj estas ties viktimoj. Cetere, tiu ideo estas vaste akceptita, kiam loĝantaroj de Srilanko aŭ Madagaskaro ribelas. Aŭ kiam terkultivistoj atakas prefektejojn de la franca departemento Lot-et-Garonne, detruas regionan direktorejon pri mediprotektado en Carcassonne aŭ prirabas superbazarojn Leclerc aŭ McDonald restoraciojn - kiel okazis en 2024. Tiam, la ministro pri enlandaj aferoj, S-ro Gérald Darmanin aludis "kompreneblan koleregon de tiuj, kiuj ne gajnas multan monon kaj multege laboras", kaj asertante ke "oni ne respondu al suferoj per sendo de kontraŭribelaj policanoj" (TF1, 25-a de januaro 2024).

Liceanoj, ĉirkaŭurbaj junuloj aŭ "flavaj veŝtuloj" ne profitis saman kompaton. Antaŭ dudek jaroj, dekstra politikisto, S-ro François Bayrou, povis deklari, pri la urbaj perturboj de novembro kaj decembro 2005 : "Kiam oni serĉas la fonton de tiuj okazaĵoj, oni tiam trovas la manieron per kiu oni lasis urbanizi Francion, enferminte malriĉulojn kun malriĉuloj, akceptinte ke getooj kreiĝu, kiuj estas getooj de deveno, getooj de senlaboreco, pli ol 40% en iuj kvartaloj, getooj kie lernejoj estas en mafacilaj situacioj, kie aldoniĝas sociaj problemoj al kulturaj problemoj (...). Konsekvencoj havas kialojn. Oni devas kuraci la kialojn (7). En julio 2023, prezidanto Emmanuel Macron, malpli memkritikema, vidis en la ribeloj post la morto de Nahel Merzouk, nur "purajn perfortaĵojn nepravigeblajn, neniel praviĝeblajn".

Kio pelas socion al eksplodo ? Kial iuj iras por ataki publikajn konstruaĵojn, komercejojn aŭ policanojn ? Meti tiajn demandojn riskigas sorĉistoĉasadon. "Ĉu oni estas ĉe la flanko de nia Respubliko, kaj do de niaj policanoj (... ) aŭ oni estas ĉe la flanko de la detruistoj", admonis ĉefministro Sébastien Lecornu la 17-an de oktobro. La postan tagon, S-ro François-Xavier Bellamy vicprezidanto de Les Républicains, sugestis ĵeti en karceron S-ron Philippe Poutou, eksproparolanton de Nova Kontraŭkapitalisma Partio (NPA, ekstremmaldekstra), kiu estis deklarinta sin "ĉe la flanko de la manifestaciintoj, de la ribeluloj, de la kolerigita junularo, de la ekspluatitaj kaj de la malordo". LFI, siaflanke, estis akuzita de S-ro Lecornu "doni senkulpigon al tiuj, kiuj faras perfortaĵojn", de S-ino Le Pen "pravigi perforton, konsiderante ordon kiel subpremadon, kaj malordon kiel rajton", de S-ro Gérard Larcher disvastigi "malamigan paroladon", tiu prezidanto de la franca senato eĉ konsideris eblan malpermeson de tiu partio.

Dum unu semajno, politikaj gravuloj sin sekvis en televidaj diskutoj por detaligi siajn proponojn. Iuj, kiel S-ro Gabriel Attal, volas bari akceson al sociaj retoj dum manifestacioj kaj ĝeneraligi algoritman vizaĝkontrolon, aliaj proponas konstrui milojn da prizonĉeloj laŭ modelo de la San-Salvadoro de S-ro Nayib Bukele, forpreni sociajn helpmonon de familioj de arestitoj aŭ pliseverigi infanan justicon. La regantoj obeeeme sekvas tian punpreman pliproponadon. Por la junaj arestitoj, rapidega justico estas efektivigita, per tujaj procesoj, kiuj ne lasas tempon por prepari defendon. Aperis eĉ peza haladzo de denuncemo, kiam la prefektejo pri polico efektivigis platformon por ke atestantoj de perturboj transdonu al polico videofilmojn, kaj kiam S-ro Darmanin, ministro pri justico, deklaris sian deziron permesi al prokuroroj, ke ili informu la dungintojn de kondamnitaj homoj (8).

Plie, elirmalpermesoj estas efektivigitaj, sub gvataj okuloj de spavoj kaj helikopteroj, ariĝoj estas malpermesitaj en iuj kvartaloj, kaj eĉ promeni kun tornistro aŭ kapuĉo. La 24-an de oktobro, tagon de nacia mobilizado, la limigo de publikaj liberoj preteris novan sojlon. Sub preteksto eviti problemojn, la manifestacioj estis malpermesitaj en Liono, Nico, Montpeliero, Rueno, Havro, Tulono... SNCF, nacia trajnkompanio, nuligis trajnojn por malhelpi manifestaciontojn iri en grandaj urboj, kaj policaj antaŭkontroloj okazis en stacidomoj kaj aŭtoŝoseoj. En Parizo, la armeo kaj elitaj specialaj trupoj de polico kaj ĝendarmaro estis uzitaj por enkadrigi la manifestaciantojn.

Tiel, la timigitaj regantoj provis estingi kontestadon ignorante tion, kio nutris ĝin. Sed tio ne plu funkcias. La 24-an de oktobro la homamaso estis tamen same multega, malgraŭ malpermesoj, larmigaj gasoj, malbona vetero kaj lernejaj feriadoj. Post dek jaroj da Macron, la kialoj de kolero ne malaperos sub policaj klaboj. Francio nun enhavas preskaŭ dek milionojn da malriĉuloj, kaj sep milionoj da plenkreskuloj deklaras ne sate manĝi. De post 2024, pro inflacio, familio kun du plenkreskuloj kaj du infanoj konstatis redukton de sia jara buĝeto je mezume 1200 eŭroj. Juĝistoj mankas al justico, ankaŭ aktistoj kaj prokuroroj. Instruistoj, vartistoj, voktistoj mankaj al lernejoj. En hospitaloj la urĝaj kirurgiejoj superpleniĝas kiam 35 000 litoj estis forigitaj en dek jaroj, dum senkuracistaj zonoj pli kaj pli vastiĝas, eĉ en urbocentroj. Strikantaj fajrobrigadistoj, manko de socialaj loĝejoj, forigo de fervojoj, manko de dungitoj en maljunulvartejoj, tro plenaj prizonoj ... Tia listo de problemoj estas senfina.

Responde al tio, S-ro Macron kaj lia registaro havas nur la vorton "malabundo" el siaj buŝoj. Iliaj okuloj fiksitaj al la ŝuldo kaj oreloj al la voĉo de merkatoj, ili gurdadas, ke la kaso estas malplena - krom por pliigi armeajn elspezojn, konstrui prizonojn kaj donaci impostmonon al firmaoj kaj al riĉuloj. Tamen, kiel rimarkigas la ekonomikisto Thomas Piketty, kvankam la nacia ŝuldo saltis de 20% de la malneta enlanda produkto (MEP) en 1970 ĝis 120% nun, la privataj havaĵoj saltis de 300% ĝis 600% de MEP kun koncentriĝo ĉe la plej riĉuloj (9). En 2025, la dividendoj pagitaj al akciuloj atingis rekordajn 107 miliardojn da eŭroj, kompare kun 46 milionoj en 2017 (10). Nu, ju pli ŝparado kreskas, des pli nacia ŝuldo ŝvelas. Sed lezi la plej riĉulajn, kiujn li eble esperas kiel liajn baldaŭajn dungantojn, estas nepenseble por S-ro Macron. Tial, la regantoj enfermiĝas en danĝera ekvacio, en kiu la kialoj ribeliĝi amasiĝas dum la ebloj konstesti ŝrumpas.

La kontraŭmigrula distro, unuflanke, punpremoj kaj timigoj aliflanke, ne sukcesis estingi nomadon de maljusteco kaj lukton kontraŭ ĝi. Kiam li enposteniĝis en 2017, sub la aplaŭdoj de la okcidentaj regantaj klasoj, S-ro Macron deklaris sin remparo kontraŭ "malliberalisma tento" kiu, laŭ li, estis progresanta en pluraj landoj. Dek jarojn poste, Nacia Ariĝo troviĝas ĉe la pordo de ekregado. Trifoje malaprobita de naciaj balotadoj, tiu prezidanto ne plu hezitas endanĝerigi la konstitucian rajton manifestacii, tiel rivalante pri punpremado de kontestoj, kun la ekstremdekstra ĉefministro de Italio, S-ino Giorgia Meloni.

Konverĝigante junularojn, kiujn ĉio ŝajnis oponigi, la nuna ribelo rememorigas, ke nenio estas antaŭskribita. Ĝia impeto stimulas aliajn sektorojn, kiuj, ĉiu sole, jam vane protestis dum la pasintaj jaroj : ŝtataj oficistoj, "flavaj veŝtuloj", privataj salajruloj, emeritoj. Kaj, ironie, la homogenigaj efikoj de novliberalismo plivastigis tiun koleron al najbaraj landoj, kie samaj kialoj faras samajn efikojn. Pli kaj pli ĝenita de maljuniĝanta voĉdonantaro, la junularoj tiel malfermas vojon al tuteŭropa socia movado, pri kiu revis la sociologo Pierre Bourdieu en la jaroj 1990-aj. Jen pruvo, ke fatalo retroiras, kiam luktantoj konverĝas.

(1) Christophe Guilluy, La France périphérique. Comment on a sacrifié les classes populaires, Flammarion, Parizo, 2014 ; Salomé Berlioux, Jérôme Fourquet et Jérémie Peltier, "Jeunes des villes, jeunes des champs : la lutte des classes n'est pas finie", raporto por la fundaĵo Jean-Jaurès, 20-a de novembro 2019 ; Benoît Bréville et Pierre Rimbert, "Une gauche assise à la droite du peuple", Le Monde diplomatique, marto 2015.

(2) Benoît Coquard, Ceux qui restent. Faire sa vie dans les campagnes en déclin, La Découverte, Parizo, 2019. Vidu ankaŭ : Julian Mischi, Rural, Anamosa, Parizo, 2026.

(3) "Statistical bulletin on the public disorder of 6th-9th August 2011", ministrejo pri justico, Londono, 13-a de septembro 2012.

(4) Gareth Morell, Sara Scott, Di McNeish kaj Stephen Webster, "The August riots in England. Understanding the involvement of young people" (PDF), National Centre for Social Research, Londono, oktobro 2011.

(5) Eric Hobsbawm, "The machine breakers", Past & Present, n° 1, Oksfordo, februaro 1952.

(6) Joshua Clover, Riot. Strike. Riot. The New Era of Uprisings, Verso, Londono, 2016.

(7) Parolado en Nîmes, 30-a de marto 2007.

(8) Vidu en ĉi numero : Sendependaj punoj por malriĉuloj.

(9) Thomas Piketty, "Lycéens, étudiants : le crépuscule du macronisme", blogo de Thomas Piketty, 20-a de oktobro 2026, https://thomaspiketty.wordpress.com

(10) "Dividendes et rachats d'actions au sein du CAC 40 en 2025", La Lettre Vernimmen, n° 233, januaro 2026, www.vernimmen.net

franca

de Benoît BRÉVILLE je 2026-11-06 10:25

2026-11-05

La Balta Ondo

Iĝu volontulo de TEJO 2026/2027

tejo

Kadre de Eŭropaj Solidaraj Korpusoj (ESK), Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) invitas vin iĝi plentempa TEJO-volontulo en la Centra Oficejo en Roterdamo, Nederlando.

ESK estas malferma al junaj kandidatoj kies aĝo estas inter 18 kaj 30 jaroj kaj kiuj havas loĝpermeson en unu el la landoj listigitaj fine. La volontulado daŭru ideale naŭ monatojn, tiel ebligante al la volontuloj akiri kompletan sperton. La ideala komencdato estas la 16a de januaro 2027, sed eblas interkonsenti alian komencdaton. La volontulado povas kovri la periodon ĝis plej laste la 31a de januaro 2028.

Eblas kandidatiĝi por minimume tri monatoj, sed ni havas fortan preferon por kandidatoj kiuj volontulos por la maksimuma ebla periodo.

Pliaj detaloj pri la volontula programo:

Legu pli en la retejo de TEJO https://www.tejo.org/ma-volontulo-de-tejo-2026-2027/

The post Iĝu volontulo de TEJO 2026/2027 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-11-05 21:59

Neniam milito inter ni

Irano: du viroj ekzekutitaj post la protestoj de januaro

05/11/2026 En Irano, du viroj estis ekzekutitaj la 3-an de novembro. Ili estis akuzitaj pro partopreno al la kontraŭregistaraj manifestacioj de januaro. La homrajtaj organizaĵoj denuncas maljustan proceson kaj uzadon de torturo. Amirhossein Ebrahimi kaj...

de neniammilitointerni je 2026-11-05 15:39

Esperanta Retradio

Tutmonde aŭdeblaj ĥoraj paroladoj

Mi jam priskribis en antaŭa sonartikolo kial la amfibraka ritmo de versaĵoj tiel bone subtenas la lingvolernadon.

Tiu ritmo estas aparte taŭga por Esperanto. Mi testis ĝian efikon en E-kurso kaj povis konstati ke la ĥora parolado laŭ amfibraka ritmo vigligas la gelernantojn. Ili sentime ja povas paroli kune. Ne aŭdiĝas la individuaj voĉoj, sed la tuta grupo formas komunan voĉon. Nur versaĵoj ebligas komunan laŭtlegadon.

Tekstoj el lecionoj el lernolibro devas esti legataj ĉiam de unuopaj personoj. Kaj tio kondukas al la konataj misprononcoj, kiuj estas kaŭzataj de la legokutimoj de nacilingvaj tekstoj: Estas eraroj en akcento, vokaloj sonas kiel en la propra lingvo, kaj konsonantoj kiel ekz. la "r" apenaŭ aŭdiĝas.

En la gvidata ĥora parolado de amfibrakaj versaĵoj la situacio estas esence pli bona: La akcento estas ĉiam ĝusta, la vokaloj sonas esperante, kaj aŭdiĝas ĉiuj konsonantoj. Tio funkcias tre bone en la klasĉambro: La teksto aperas sur granda ekrano, mi kiel instruisto staras antaŭ la ekrano, montras per fingro al la teksto ka parolas la tekston, samtempe donante mansignojn por la ritmo. La kursanoj sekvas tion.

Bedaŭrinde ne eblas fari tion dum la tuta daŭro de la kurso, ĉar necesas ja ankaŭ doni klarigojn pri gramatiko ktp. Sed la ĥoraj parolekzercoj estas esencaj por bone progresi en lingvolernado. Tial la kursanoj ekzercu ankaŭ hejme. Tion ili ja povas, ĉar la versaĵoj estas rete elvokeblaj. Ili estas akompanataj de la koncernaj sonregistraĵoj. Sed tio nun estas io alia ol la ĥora parolado. La hejma lernanto aŭdas nur la voĉon de la instruisto kaj ne ĉeestas la aliaj kunlernantoj de la kurso. Tio estas apenaŭ instiga. Kaj tial la kursanoj apenaŭ ekzercas la versaĵojn hejme. Tio bremsas ilian progreson en la lernado de Esperanto.

Mi pripensis tion kaj trovis solvon: Eblas voĉregistri la ĥoran ekzercadon en la klasoĉambro kaj meti tiun sonregistraĵon al la koncerna retpaĝo kun la teksto. Tiel la hejma lernanto nun reaŭdos la grupan paroladon kiu enhavas ankaŭ la propran voĉon. Tio instigas mem kunparoli dum la aŭskultado. La lernanto tie progresos en lingvolernado.

Tiu metodo estas aplikebla ne nur por ĉeestaj E-kursoj, sed ankaŭ por ĉiuj aŭskultantoj de la ERR, nome en la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Oni povas elekti 12 aŭ 16 liniojn el iu porcio de "Aŭskultu kaj ripetu" kaj povus voĉregistri la ĥoran paroladon de la versaĵoj dum kunveno de E-grupo ie en la mondo, ezemple en Koreio aŭ Japanio, aŭ en Francio ...

La voĉregistraĵojn oni povas publikigi en la propra retpaĝaro de la grupo kaj eblas ankaŭ sendi ilin al la ERR. La voĉoj de la grupanoj tiel fariĝos tutmonde aŭdeblaj. Ĉu tio ne estas bela perspektivo?

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-11-05 07:00

2026-11-04

Revuo Esperanto

112- a UK, Melburno-Narrm: Partoprenu UK-on – Alvoko por volontuloj en la UK 2027. Komuniko 1345

La helpo de volontuloj estas nemalhavebla por la glata funkciado de la Universala Kongreso de Esperanto (UK) kaj por la agado de Universala Esperanto-Asocio (UEA). Se vi pretas kunlabori kiel volontulo por la 112-a UK, kiu okazos en Melburno/Narrm, Aŭstralio (de la 3-a ĝis la 10-a de julio 2027), anoncu vin pere de tiu formularo: https://forms.gle/kQGYSKSsShR3Bk4G7.

Subvencioj por partopreni la UK-on disponeblas danke al la Fondaĵo Partoprenu UK-on (PPUK) de UEA. Pere de ĝi UEA povas subteni la aliĝkotizojn de kelkaj kongresanoj, en kelkaj kazoj ankaŭ la manĝ- kaj loĝad-kostojn en la plej malaltaj kategorioj kaj en esceptaj okazoj la vojaĝkostojn. Homoj el iu ajn lando, kiuj deziras volontuli kaj bezonas tian helpon, povas kandidatiĝi por subvencio.

La kondiĉoj por kandidatiĝi al la subteno “Partoprenu UK-on” estas:

1) esti preta ricevi kaj realigi kongresrilatajn taskojn antaŭ, dum kaj post la UK;
2) esti individua membro aŭ akcepti esti individua membro de UEA;
3) plenigi ĉi tiun formularon ĝis la limdato, la 30-a de novembro 2026.

UEA antaŭdankas al kandidatoj pro la interesiĝo kaj varme invitas donacemulojn kontribui al Fondaĵo PPUK, kiu helpas diversigi kaj demokratiigi nian plej gravan kongreson.

Kampanjo 140+140

Por la UK 2027 en Melburno UEA lanĉis la Kampanjon 140+140 (https://uea.org/gk/1344), kun invito al donacemuloj simbole donaci 280 EUR feste al la 140 jaroj da Esperanto, rigardante al pliaj 140. La ideo estas simpla kaj simbola: por 140 jaroj da historio + 140 jaroj da estonteco = 280 EUR. Per tiu referenca donaco la kampanjo invitas esperantistojn ne nur festi la atingojn de la pasinteco, sed ankaŭ aktive kontribui al la estonteco de nia lingvo kaj komunumo per subteno al la partopreno de volontuloj en la historia 112-a UK. La kampanjo celas mobilizi almenaŭ 140 donacantojn kaj kolekti minimume 14 000 EUR. UEA aparte kuraĝigas la simbolan referencan donacon de 280 EUR, sed ĉiu kontribuo gravas kaj bonvenas. Tial, por ebligi al pli da homoj partopreni la kampanjon, UEA proponas kvar simbolajn donacnivelojn, inspiritajn de la karakterizaj ĉarmaj bestoj de Aŭstralio: Koalo – 35 EUR; Emuo – 70 EUR; Ornitorinko – 140 EUR; Kanguruo – 280 EUR.

Ĉiuj donacintoj, kiuj kontribuos per almenaŭ 35 EUR, ricevos simbolajn ciferecajn regalojn de la 112-a UK kiel dankesprimon pro sia subteno. Krome, donacintoj de 280 EUR aŭ pli estos konsiderataj specialaj gastoj de la 112-a UK, kio signifas, ke ili rajtos je senpaga kongresa aliĝo, se ili ankoraŭ ne aliĝis kaj se ili decidos ĉeesti la kongreson. Tiu avantaĝo estas persona kaj netransdonebla kaj validas ekskluzive por individuaj membroj de UEA por 2027. Por ĝui ĝin sufiĉos informi sian UEA-kodon en la kongresa aliĝilo post la registrado de la donaco fare de UEA. Subteni la kampanjon 140+140 kaj la Fondaĵon PPUK eblas per la donacilo ĉe UEA: https://uea.org/alighoj/donacoj/partoprenu_uk.

La 1-a aliĝperiodo de la 112-a UK – tiu kun la plej favorprezaj kotizoj – daŭros ĝis la 30-a de novembro 2026. Tiuj, kiuj ankoraŭ ne aliĝis, ne maltrafu la okazon aliĝi kun la plej granda rabato: https://uk.esperanto.net – eblas donaci ankaŭ per la aliĝilo de la 112-a UK.

de Redakcio je 2026-11-04 18:30

La Balta Ondo

2500 tagoj da ĉiutaga informado en la Ondo

2500 La 4a de novembro 2026 estas la 2500a tago ekde la 1a de januaro 2020, kiam komenciĝis senprecedenca informserio: jam dum 2500 tagoj en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto” ĉiutage aperas almenaŭ unu nova teksto. Cetere, 2500 tagoj estas 6 jaroj + 10 monatoj + 4 tagoj da senĉesa ĉiutaga informado

Ni memorigas, ke ĉi tiu novaĵretejo estis lanĉita antaŭ 16 jaroj, la 2an de septembro 2010, kiel “La Balta Ondo”. Ekde tiam en ĝi aperis 4558 tekstoj (inkluzive de ĉi tiu). Ilin garnas pli ol kvin mil (5822) ilustraĵoj.

Laŭ nia vizitkalkulilo, instalita komence de 2020, la plej ofte vizitita afiŝo (10 mil 125 vizitoj) estas la artikolo de la ĉefredaktoro de “La Ondo de Esperanto” pri la Ruslanda censo, verkita en decembro 2011. Ĝi estas la sola teksto vizitita pli ol dek mil fojojn. Pli ol sep mil fojojn estas vizititaj la Korĵenkovaj artikoloj pri la Unua Libro de Zamenhof (7.156) kaj pri ties lastaj vivojaroj kaj morto (7.125) kaj la diskutartikolo “Granda skismo en Esperantujo” de la Tjumena ĵurnalisto Stanislav Belov (7.094).

Entute, dum la lastaj 2500 tagoj jam 16 artikoloj estas legitaj pli ol 4000 fojojn, el kiuj 12 artikoloj legiĝis pli ol 5000 fojojn. Cetere, antaŭ 1500 tagoj, je la “Miltagiĝo” de nia ĉiutaga informado, nur tri tekstoj superis la nombron tri mil (https://sezonoj.ru/2022/09/ondo-103/).

Vidu la liston de la dek kvin plej popularaj tekstoj en nia retejo.

10.125. Korĵenkov A.: Kiom da esperantistoj en Ruslando? Ne malpli ol 992
7.156. Korĵenkov A.: La Unua Libro
7.124. Korĵenkov A.: Ho, mia kor’, ne batu maltrankvile…
7.094. Belov S.: Granda skismo en Esperantujo
6.441. Korĵenkov A.: Ĉu la lasta ARKONES?
6.276. Etsuo Miyoshi: Politikistoj de EU kaj Esperanto
5.614. Korĵenkov A.: Konciza biografio de Lazarj Markoviĉ Zamenhof
5.556. Korĵenkov A.: Tolstoj kaj la unua Esperanta gazeto
5.477. Gorecka H., Korĵenkov A.: Sen Rodin sekvis sian edzinon
5.318. Gorecka H., Korĵenkov A.: Júlia Sigmond forpasis
5.334. Szilvási L.: Oni haltigos la Esperanto-ekzamenojn en Hungario
5.226. Belov S.: La pandemio kaj la homaro: konkludoj de la viruso
4.916. BET-59: La unua informilo
4.544. Martorell F.: Katastrofo ĉe Vinilkosmo
4.458. Gorecka H., Korĵenkov A.: Nia diligenta kolegaro: La nomlisto

“La Ondo de Esperanto” aperas dumaniere: unue, kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo; due, kiel ampleksa (100-120 paĝoj) trimonata bitgazeto, en kiu estas publikigataj la plej gravaj tekstoj el la novaĵretejo kaj ankaŭ artikoloj, eseoj kaj beletraĵoj, verkitaj speciale por la gazeto.

“La Ondon” pretigas en Kaliningrado Halina Gorecka (eldonanto) kaj Aleksander Korĵenkov (redaktoro). Malkiel la novaĵretejo, kiu estas libere kaj senpage legebla de ĉiu deziranto, la gazeton ricevas nur la abonantoj. Ekde la ĉeso de la papera epoko en decembro 2016, dum dek jaroj la baza tarifo por la bitgazeto (pdf kaj epub) estas 15 eŭroj; ĝi validas ankaŭ por la 2026a jaro, kiu estas la lasta gazeta jaro de “La Ondo”.

Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

Pri la pagomanieroj legu ĉi tie: https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.

Ĝis nun neniu esperantista asocio, instanco aŭ fondaĵo subtenis la solan ĉiutage renovigatan Esperantan novaĵretejon. Ĝia funkciado dependas nur de la helpemo de tiuj, kiuj abonas la ĉiusezonan gazeton “La Ondo de Esperanto”. Se vi ne abonas la gazeton, sed deziras helpi la novaĵretejon, abonu ĝin aŭ abonigu via(j)n amiko(j)n por 2026 aŭ donacu sumon por ke la retejo funkciu ankaŭ dum 2027.

Ĉiuj donacintoj en 2027 ricevados nian kelkpaĝan novaĵ-bultenon, kiu iom similos al nia rubriko “Koncize”.

Dankon pro via helpo!

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/11/ondo-169/

The post 2500 tagoj da ĉiutaga informado en la Ondo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-11-04 14:53

La 112a UK: Kampanjo 140+140 – feste al 140 jaroj de Esperanto, rigardante al pliaj 140!

melburno

140 jarojn vivintajn, 140 jarojn vivontajn! En 2027 la internacia lingvo Esperanto festos sian 140-jariĝon. Por marki tiun historian jubileon per konkreta investo en la estontecon de la Esperanto-movado UEA lanĉas la monkolektan kampanjon 140+140. La kampanjo celas subteni la partoprenon de esperantistoj, precipe volontuloj, en la 112a Universala Kongreso de Esperanto (UK), okazonta de la 3a ĝis la 10a de julio 2027 en Melburno/Narrm, Aŭstralio. Tial ĝi favoros la Fondaĵon Partoprenu UK-on (PPUK): https://uea.org/alighoj/donacoj/partoprenu_uk.

La ideo estas simpla kaj simbola: por 140 jaroj da historio + 140 jaroj da estonteco = 280 EUR. Per tiu referenca donaco la kampanjo invitas esperantistojn ne nur festi la atingojn de la pasinteco, sed ankaŭ aktive kontribui al la estonteco de nia lingvo kaj komunumo per subteno al la partopreno de volontuloj en la historia 112a UK. La UK de 2027 estos grava mejloŝtono por la geografia universaleco de la Esperanto-movado, simile al la UK de 2024, la unua okazinta en Afriko. En pli ol 120 jaroj da UK-oj nur unufoje, en 1997, okazis UK en Oceanio, kien la kongreso nun revenos post 30 jaroj. La kampanjo celas ankaŭ konsciigi esperantistojn pri la graveco subteni tiun historian kongreson, dum kiu ni festos ankaŭ la 140-jariĝon de Esperanto.

La kampanjo celas mobilizi almenaŭ 140 donacantojn kaj kolekti minimume 14 000 EUR. UEA aparte kuraĝigas la simbolan referencan donacon de 280 EUR, sed ĉiu kontribuo gravas kaj bonvenas. Tial, por ebligi al pli da homoj partopreni la kampanjon, UEA proponas kvar simbolajn donacnivelojn, inspiritajn de la karakterizaj ĉarmaj bestoj de Aŭstralio:

Koalo – 35 EUR
Emuo – 70 EUR
Ornitorinko – 140 EUR
Kanguruo – 280 EUR

La kampanjo estas samtempe invito al tutmonda solidareco. La UK estas unu el la plej gravaj renkontiĝoj de la Esperanto-komunumo, kie homoj el diversaj landoj, kulturoj kaj generacioj kuniĝas pere de komuna neŭtrala lingvo. Helpi iun partopreni signifas plifortigi tiun internacian renkontiĝon kaj kontribui al pli vasta reprezentado de Esperanto. La kolektitaj rimedoj subtenos aliĝkotizojn kaj laŭ la disponeblaj rimedoj kaj realaj bezonoj ankaŭ aliajn kostojn ligitajn al la partopreno de volontuloj. La kampanjo daŭros ĝis la fino de la dua aliĝperiodo de la 112a UK, la 31a de marto 2027, dum la monkolektado kaj la laboroj por subteni volontulojn progresos paralele por ke la disponeblaj rimedoj laŭeble jam frue helpu al la preparado de la kongreso.

La unuajn 140 jarojn ni heredis – la venontajn 140 jarojn ni konstruu kune! Subtenu la kampanjon 140+140 kaj la Fondaĵon PPUK: https://uea.org/alighoj/donacoj/partoprenu_uk. La 1a aliĝperiodo de la 112a UK – tiu kun la plej favorprezaj kotizoj – daŭros ĝis la 30a de novembro 2026. Tiuj, kiuj ankoraŭ ne aliĝis, ne maltrafu la okazon aliĝi kun la plej granda rabato: https://uk.esperanto.net – eblas donaci ankaŭ per la aliĝilo de la 112a UK.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1344.

The post La 112a UK: Kampanjo 140+140 – feste al 140 jaroj de Esperanto, rigardante al pliaj 140! appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-11-04 12:07

Esperanta Retradio

Formikoj kiel savo

Tiun ĉi sonartikolon produktis Jarka Malá el Ĉeĥio

Entute sur la Tero vivas dudek bilionoj da formikoj. Tio signifas, ke por ĉiu homo sur la Tero estas nekredeblaj du milionoj kaj duono da formikoj. Sciencistoj trovis, ke ĉi tiuj insektoj helpas la maturiĝon de agrikulturaj plantoj pli bone ol la artefaritaj sterkoj, protektas nian ekosistemon kaj estas fortaj indikiloj de klimata ŝanĝo.

Sciencistoj, kiuj esploras ĉi tiun nekredeble rezistan specion de insektoj, en antaŭnelonge farita studo atentigis, ke ili estas laŭvorte inĝenieroj de ekosistemo. Iliaj ampleksaj socioj havas multe pli grandan influon al la ĉirkaŭa naturo, ol ankoraŭ antaŭ nelonge iu ajn kuraĝus supozi.

De formikoj ni povas lerni rezistecon kaj kapablon adaptiĝi al ŝanĝoj. Ilia grandega forto estas en tio, kiel ili kapablas komuniki kaj kunlabori.

Formikoj kapablas malkompaktigi la teron eĉ pli fajne kaj pli zorgeme ol lumbrikoj aŭ talpoj. Ili konstruas siajn nestojn en la tero tiel, ke en ĝi ili kreas koridoretojn. Tio certigas, ke estas en la tero sufiĉe da spaco kaj tial ankaŭ da aero. Kolonioj de formikoj bezonas multe da manĝaĵo, kiun ili stokas en formikejoj, kaj la tero estas nature sterkata. Iliaj ekskrementoj kaj restoj de manĝaĵoj ŝanĝas la grundon de acida al neŭtrala. Ili kapablas dum relative mallonga tempo tute recikligi ekzemple kadavron de kapreolino aŭ apro. Tiamaniere ili purigas sian ĉirkaŭaĵon kaj redonas nutro-elementojn en la grundon.

La formikoj bonege interkompreniĝas kun afidoj. Tiuj sekrecias el sia postaĵeto dolĉan substancon, mielroson. Tie estas por la formikoj abunda fonto de energio. Rekompence, la formikoj transportas amikajn afidojn sur fruktarbojn aŭ florantajn plantojn, kie ili havas sufiĉe da manĝaĵo. La formikoj protektas la afidojn kontraŭ predantoj kaj translokiĝante, prenas ilin kun si al nova loko, kiam ili movas formikejon. La formikoj de la genro Atta rekte en siaj formikejoj kultivas fungon. En kameretojn kun kelklitra amplekso ili amasigas foliojn el arbaraj lignaĵoj. Tiujn ili dismaĉas je pistaĵo, de kiu ili akiras nutroelementojn. Tiamaniere tiuj fungoj por formikoj fariĝas grava fonto de energio kaj mineraloj.

Bluaj papilioj estas la kukoloj de la insekta regno. Iliaj raŭpoj sekrecias feromonojn, kiuj imitas la odoron de formikaj larvoj. La formikoj alportas iliajn larvojn en sian formikejon, kie ili prizorgas ilin kvazaŭ siajn proprajn. En certa stadio la papiliaj larvoj komencos vori formikajn larvojn.

Formikoj dum la fondado de nova kolonio faras "nuptan flugon". Dum ĝi la maskloj fekundigas la reĝinojn. Ŝi stokas iliajn ejakulaĵon en organon fine de sia pugeto. Ŝi ĝin konservas ĉi tie dum sia tuta vivo kaj eluzas ĝin por laŭbezone fekundigi siajn ovojn. Virformiko kutime mortas nur kelkajn tagojn post la svarmado.

La laboristinoj kaj la formik-batalantoj transvivas kelkajn jarojn. La reĝino vivas eĉ pli ol dudek jarojn. Dum sia vivo ŝi kapablas produkti ĝis cent milionojn da idoj.

Formikoj plej ofte komunikas helpe de feromonoj, kiujn ili sekrecias. Ili tiamaniere povas komuniki ĝis dudek simplajn informojn kaj instrukciojn. Formikoj estas unu el plej sukcesaj, plej rezistemaj kaj plej bone adapteblaj bestospecioj. Ni povas timi ilin, ni povas malŝati ilin, sed plej bone ni farus, se ni lernos de ili.

El la ĉeĥa ĵurnalo Květy (Floroj) tradukis Eva Pazourková por Informilo de Asocio de Handikapitaj esperantistoj, novembro 2024.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-11-04 07:00

2026-11-03

Aperu

Mankas malpli ol 1 semajno por la komenco de la konkurso

… kie 100€ estos disdontitaj inter jutubistoj.

Multaj esperantistoj volas enspezi monon, kaj pri tio ili uzas kelkajn platformoj kiel patreon, buymeacoffee, bootsy… aliaj rekte petas monon per paypal, wise, eĉ rekte per UEA-konto aŭ banka transdon.

Ni faras tiom kiom ni povas povas por diskonigi tiun ĉi konkurson, kaj eblas helpi ilin. Informu ilin pri la konkurso, diskonigu sijn filmojn tra tubaro. Tiel iliaj filmoj plipopulariĝos, kaj ili enspezos laŭ la klarigo en la antaŭa blogaĵo.

de pablo je 2026-11-03 16:39

Le Monde diplomatique en Esperanto

F-35, flugiloj de la usona imperio

Pava ekipaĵo de la usonaj kaj israelaj aer-armeoj, la ĉasaviadilo F-35, konstruita en Usono, estis elektita de proksimume dudek ŝtatoj, ĉefe en Eŭropo, spite de — aŭ ĝuste pro ? — la dependeco, kiun ĝi trudas al siaj uzantoj… Pli avangarda ol siaj rivaloj, tiu kaŝiva-ĉasaviadilo rimarkigas sin per ruiniga prezo kaj enormaj uzkostoj.

La 18-an de marto 2019, la franca ministro pri armeoj Florence Parly admonis ĉeestantaron de fakuloj de Atlantic Council, usona pensfabriko, pri la rilatoj inter la membroj de Nord-Atlantika Traktato Organizo (NATO). "La solidarec-klaŭzo de NATO estas la artikolo 5, ja ne la artiklo F-35", ŝi deklaris, en la momento kiam Vaŝingtono impetis al plejmulto de eŭropaj landoj aĉeti tiun avangardan aviadilon. Ekde tiam, F-35 Lightning II, kvina-generacia kaŝiva ĉasaviadilo produktata de Lockheed Martin, la ĉefa monda armilkonzerno, « eniris unuarange » en la sirian kaj iranan aerspacojn sub israela standardo, poste dum la israel-usonaj militoj kontraŭ Irano en 2025 kaj 2026.

Ekfunkciigita en 2015 por anstataŭi malnoviĝantan F-16, F-35 prezentas sin kiel "la plej letala, la plej rezista kaj la plej konektita ĉasaviadilo en la mondo (1)". Ĝi estas la plej peza defendprogramo de Usono : 72 miliardoj da dolaroj jare — do pli ol la tuta buĝeto de franca ministrejo pri armeoj. Por si mem, Usona Aer-armeo, Usona Mar-armeo kaj mar-infanterio mendis 2 456 ekzemplerojn. Lockheed konstruas ĉiujare inter 170 kaj 190, mobilizante 1 500 entreprenojn kaj 250 000 laboristojn.

Krom buĝetaj preterpasoj, la maŝino havas kelkajn avantaĝojn : unika sur la nuna merkato, ĝi kunigas kaŝivecon (preskaŭ aŭ tute nedetekteblan per radaroj), taktikan flekseblecon (aer-aeraj aŭ aer-teraj misioj) kaj adaptitajn versiojn (aero, maro, kaj eĉ vertikala ekflugo). Ĝiaj konceptintoj planis ĝin kiel "komunikcentralon", kies funkcioj estas konstante kontrolataj : ĝisdatigo de "minacobiblioteko", ĝisdatigo de normoj kaj programado de mastrumado, kun senĉesa ligo kun la bazo de Usona Aer-armeo de Eglin, en Florido.

La fuŝoj pro noveco de tiu aparato — videbleco, trovarmiĝo ktp — estis parte korektitaj jarojn post jaroj, tamen en 2023, 873 restis « nesolvitaj ». Raporto de la taksada institucio de la usona Kongreso, publikigita en junio, montras ke tiuj F-35 de aer-armeo estis uzeblaj por kompletaj komisioj nur 28,5 % de tempo dum la jaro 2025 (anstataŭ 65 % origine planitaj de la Usona Aer-armeo), pro mankoj de rezervaj stokitaj partoj, nesufiĉaj motorstokoj, daŭroj de riparoj kaj de periodaj mastrumadoj, komplekseco de komputilprogramaro (2) . Ia "kanibalismo" (3) de kelkaj aviadiloj ebligis trafi iom da flughoroj, sed ankaŭ kontribuis al rompiĝo de provizĉenoj. NATO, kiu kalkulis disponeblecon je 60 ĝis 70 %, devis revizii siajn planojn. Por provi preterpasi tiun misakuratecon, Pentagono lanĉis programon de kompleta reorganizo kun elspezo de 8 miliardoj da dolaroj. En praktiko, F-35 ŝajnis nesufiĉe motorizita, malmulte taŭga por akrobata batalado (dogfight), limigita pro ne sufiĉa fuelujo, do ankaŭ agaddistanco, kio neprigas kostajn dumflugajn fueltransverŝojn. Origine planita por 2026, la evoluo al la normo "Blok 4", kiu devus solvi iujn el tiuj limigoj, anonciĝas en plej favora kazo por la jaro 2031. Sed oni multe pardonas al maŝino tiel kaŝiva (plurfoje malpli detektebla, ekzemple, ol Rafale ĉasaviadilo), konceptita por bati iun kontraŭulon antaŭ ol esti vidata.

La ĝenerala organizo de produktado kaj mastrumado de tiaj aparatoj, kun la celo malaltigi kostojn, montriĝas malfirma sub geopolitikaj ŝokoj kaj okaze de manko de iuj krudmaterialoj : la konstruado de unusola F-35 efektive bezonas kvarcent kilogramojn da raraj teroj. Instalita komence de la 2000-aj jaroj, ĝia provizĉeno, kiu ligas centojn da entreprenoj en proksimume dudek klientlandoj, malbone sorbas la skuojn de tutmondiĝo (geopolitikaj streĉoj pri raraj metaloj, doganoj…). En nuna epoko de triumfantaj spavoj kaj misiloj, tiu juvelo de la Usona Aerarmeo ŝajnas deveni el pasinta epoko. Kaj el alia buĝeta kulturo : ĝia vendo-prezo varias de 80 ĝis 130 milionoj da dolaroj, laŭ versioj. Aldoniĝas inter 9 kaj 12 milionoj da dolaroj jare por ekspluatado, kaj pli ol 40 000 dolaroj por unu flughoro. Antaŭvidante "buĝetajn koŝmarojn", Svislando, Kanado, Aŭstralio, kaj eĉ Danio kaj Germanio — maltrankviligitaj de tiuj neregeblaj kromkostoj aŭ de la Trump-a geopolitiko —, reage reduktis siajn mendojn (4). Hispanio kaj Portugalio eĉ forlasis tiun programon. Ene de la usona administrado, oni taksas ĝin too big to fail (tro granda por malsukcesi). Sen forgesi ĝian kromnomon — "tiu aviadilo, kiu voris Pentagonon" —, kun totala elspezo taksita je pli ol 2 000 miliardoj da dolaroj ĝis 2088 — kiam tiu maŝino atingos sian vivfinon. "La plej malbona kvalito-prezo-rilato de la milita historio", laŭ S-ro Elon Musk, la usona ĉefo de SpaceX kaj Tesla.

Plej firma vasaligo

La sukceso de F-35 internacie havis la efikon forpreni el la buĝetoj de la klientlandoj kaj enradikigi parton de iliaj defendindustrioj en provizĉenon organizatan de Lockheed Martin kaj de Pentagono, sisteme reduktante eblojn de vendo por rivalaj eŭropaj maŝinoj kiel Typhoon, Rafale aŭ Gripen. Kelkaj ŝtatoj, enirintaj en tian aventuron ekde la lanĉo de tiu usona ĉasaviadilo, tamen profitis multe el ĝi : Unuiĝinta Reĝlando, unika "partnero de unua nivelo", Nederlando kaj Italio, en dua rango en ĝia produktĉeno, same kiel Singapuro kaj Israelo, kiel membroj de la Usona Agentejo pri kunlaboro en defendaj kaj sekurecaj aferoj (DSCA). Israelo ĝuas unikan privilegion aliri parton de fontokodoj de tiu aparato, por integri siajn proprajn armilojn kaj elektronikajn militajn sistemojn, tiel rebaptante ĝin F-35I "Adir" (potenca). La israela aerarmeo, jam en 2018, unua utiligis F-35-ojn por bombadi Sirion kaj Iranon.

La decidcentro de Eglin regas ĉiujn sensilojn de F-35. Tiu aviadilo tiel akiris famon esti distance elŝaltigebla per dirita kill switch ("haltobutono") kaŝita en pelmelo de proksimume dek milionoj da kodlinioj. Sensurprize neigita de Pentagono kaj Lockheed, tiu risko de ekstera blokado — aŭ, almenaŭ, de premoj el Usono (5) — lasas senton de necerteco ĉe la klientŝtatoj : ĉu la danaj F-35-oj iam troviĝos piedligitaj aŭ konfrontitaj al voloj de usona reganto, kiu senĉese depostulas sian suverenecon super Gronlando ? Ĉu landoj de Mezoriento aŭ Orienta Eŭropo povos sen malhelpo deploji siajn F-35-ojn por bari aŭ ataki rusajn fortojn, se ilia usona provizanto kaj iama protektanto favoras amikiĝon kun Moskvo ?

Danke al sia sistemo de centralizita kolektado de datenoj, ĉiuj F-35 agas kiel "faciliganto de la usona strategio, en logiko de protekto kaj konsentita dependeco" de siaj aĉetantoj, laŭ la strategiisto Joseph Henrotin (6) : dek tri eŭropaj landoj, kiuj lanĉis renovigon de sia aerfloto, elektis F-35-on, do proksimume sescent unuoj jam en servo aŭ liverotaj ĝis 2035. La usonocentrita regado fortigas maksimuman interageblecon por tiu maŝino, tiel iĝinta "la aviadilo de NATO", sed ĝi katenas landojn, kiuj kredis certigi al si per tiu kosta investo "aŭtomatan" usonan protekton … kiu ne plu certas. Kvankam dubindaj, Danio, Belgio, Pollando aŭ Germanio restas enŝipigitaj en ĝia programo.

La vasaligo kulminas kiam, sub preteksto de "komuna nuklea deadmono" kun kvar okcidenteŭropaj aerarmeoj, Vaŝingtono uzas tiun strategian kunlaboron kiel vendilon por sia fluganta juvelo. Ĝi estas efektive la unusola aparato rajtigita porti usonajn nukleajn bombojn B61. Laŭ vidpunkto de Germanio aŭ Belgio, iliaj mendoj de F-35 kondiĉas pludaŭron de esenca ligo al usona milita deadmono, kia ajn estu diferenco inter eblaj usonaj kaj eŭropaj strategioj : jen plena uzado de la "artikolo F-35", kiun denuncis iam S-ino Parly…

Kia estonteco por ĝiaj rivaloj ?

Aliaj landoj, kiel Turkio, male estis flankenmetitaj. Pro tio, ke ĝi malobeeme provizis sin per rusaj kontraŭaviaj defendsistemoj S-400, tiu NATO-membra ŝtato, kiu cetere partoprenis en la konceptado de F-35 ekde 2002, vidis ties akiron malpermesitan de S-ro Donald Trump en 2019. Flanke de pintkunveno de NATO en Ankaro en julio, la usona prezidento promesis al sia turka samrangulo Recep Tayyip Erdoğan, kies lando estas juĝata "multe pli lojala ol aliaj landoj", iam nuligi tiun malpermeson — je risko redukti strategian avantaĝon donatan de Pentagono al siaj israela kaj greka aliancanoj kontraŭ tiu granda regiona rivalo.

Malgraŭ sia kaŝiveco kaj sia etikedo "aviadilo de NATO", F-35 ne tute formalaperigis eŭropan konkurencon. Kvankam ilia konceptado datiĝas de la 1980-1990-aj jaroj, sveda Gripen, angla-itala-hispana-germana Eurofighter aŭ franca Rafale restas surmerkate. Post multaj klopodoj, tiu lasta fine estis elektita de naŭ landoj ; pli ol kvincent kvindek maŝinoj estis venditaj. Pli fleksebla ol F-35, ĝi certigas por sama prezo disponeblecon je 80 %, kun flughoro je 20 000 eŭroj, kaj — ĉar Parizo havas suverenan kontrolon de ĝia tuta teknologia ĉeno — ofertas pli grandan strategian aŭtonomion, kaj do ebligas politikan "senalianciĝon" : ĉi lasta argumento konvinkis Baraton kaj Egiption kaj, en Eŭropo, Greklandon, Serbion kaj Kroation.

Por la eŭropaj ŝtatoj, la perspektivo de estonta sesa-generacia maŝino, tute kaŝiva, ekipita de artefarita intelekto (AI), eĉ senpilotigita, ŝajnas fora en momento, kiam jam aperas promesplenaj turkaj, koreaj aŭ ĉinaj ĉasaviadiloj. Des pli ke la franca-germana kaj hispana projekto de estonta aera batalsistemo (SCAF), kiu enhavis kvina/sesa-generacian ĉasaviadilon kunligitan kun spavoj, estis oficiale forlasita en junio. Parizo kaj Dassault intencas resti ĉe « Super Rafale », verŝajne en partnereco kun Barato. Kaj Berlino revas konstrui novan multnacian teamon, kies regadon ĝi prenos kaj ĉefan financadon ĝi estros.

Alia veto sur la jaroj 2035-2040 : la Global Combat Air Programme (GCAP), lanĉita en 2022 de Unuiĝinta Reĝlando, Italio kaj Japanio, kaj eble Kanado. Same kiel forlasita SCAF, ĝi volas esti "sistemo de sistemoj" ĉirkaŭ kvina/sesa-generacia ĉasaviadilo nomita « Tempest », kunordiganta sur milita kampo spavojn, radarojn, pafojn, terajn kaj marajn agojn ktp. Sed tiu projekto suferas pro plurjara malfruiĝo kaj jam pro superkostoj, kiujn la registaroj hezitas engaĝi… La ideo de unuiĝo inter tiuj pintaj programoj ŝajnas malmulte alloga. La germana kanceliero Friedrich Merz, okupita konstrui "la plej potencan armeon de Eŭropo (7)", dronigis tiun esperon : "Ĉu ni ankoraŭ bezonos post dudek jaroj pilotatan ĉasaviadilon ?"

(1) « The most advanced fighter jet in the world », prezentejo de F-35.

(2) F-35 sustainment : Actions needed to ensure updated strategy improves persistent readiness challenges », Government Accountability Office, Washington, DC, 11 junio 2026.

(3) en ĉi kunteksto priskibas dismuntado de aviadilo aŭ tanko por ripari alian maŝinon

(4) « F-35, du plomb dans l'aile ? », Défense en ligne, 21 mars 2025.

(5) Prokrasto aŭ haltigo de ĝisdatigoj, modifo de abonaj reguloj kaj tarifoj, interrompo de la aliro al rezervaj partoj, blokado de la komunikado kun la aeronaŭtika informado…

(6) Joseph Henrotin, Un avion pour les gouverner tous. Le F-35, prisme de la dépendance stratégique européenne, Éditions du Rocher, Monaco, 2026. Vidu recenzo de tiu verko en ĵurnalo de julio 2026.

(7) Lire Pierre Rimbert, « Le retour du refoulé », artikolaro « Une Allemagne “prête à la guerre” ? », Le Monde diplomatique, septembro 2026.

franca

de Philippe LEYMARIE je 2026-11-03 15:55

La Balta Ondo

Esperantaj jubileoj kaj memordatoj en novembro 2026

novembro

3. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Johannes Edvard Leppäkoski (denaske: Ruotsalainen, 1901-191?-1984), Finnlanda ĵurnalisto kaj esperantisto, kunfondinto de la Esperanto-klubo en Jyväskylä, tradukinto de ĉ. 100 finnaj poemoj, inkluzive de pli ol 30 porinfanaj poemoj en “Burĝonoj” (1950). Dum tri jardekoj li okupiĝis pri tradukado de la finna nacia epopeo “Kalevala”, aperinta en 1964 kiel la kvara volumo de la libroserio “Oriento-Okcidento” (2a eld., 1985).

7. Antaŭ 125 jaroj mortis Wilhelm Heinrich Trompeter (1839-1888-1901), germana mineja subtermezuristo, volapukisto kaj pionira esperantisto (№918), fondinto de Esperanto-grupo en Schalke (la kvara E-societo en la mondo, 1890); dum tri jaroj (1892-94) W. H. Trompeter pagis la eldonkostojn de “La Esperantisto” kaj pagis al L. Zamenhof ĉiumonatan redaktoran salajron; adaptis por germanlingvanoj kaj eldonis la poŝan lernolibron kun du ampleksigitaj vortaroj de L. Zamenhof (1891) kaj pretigis la germanan version de la origine ruslingva Zamenhofa verko “Mallongaj sciigoj pri la lingvo internacia Esperanto” (1895).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 285-286.

8. Antaŭ 40 jaroj mortis Henry William Holmes (hoŭmz, 1896-1927-1986), brita armea oficisto, framasono, spiritisto kaj esperantisto, pli konata kiel Harry Holmes; la plej longtempa prezidanto de la Londona Esperanto-Klubo (1933-53), komitatano (1956-74), estrarano kaj vicprezidanto (1956-64) de UEA. Dufoje dum sia vicprezidanteco Holmes estis aganta prezidanto de UEA: ekde la morto de Giorgio Canuto ĝis la elekto de Hideo Yagi (1960-62) kaj ekde la morto de Yagi ĝis la elekto de I. Lapenna en la 49a UK (majo-aŭgusto 1964); aŭtoro de la libro “Londono vokas. Historio de la Londona Esperanto-Klubo 1903-1978” (1981). En 1964 la komitato de UEA elektis lin Honora Prezidanto de UEA, sed post la “Hamburga Puĉo” (1974) li rezignis la honoran prezidantecon en UEA
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 129-130.

10. Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Irina Germanovna Gonĉarova (Гончарова, 1951-1966- ), Sovetunia kaj Ruslanda instruistino kaj esperantistino; membro de gvidorganoj de ASE, SEU kaj REU; etata instruistino de Esperanto en la Moskva aŭtomobil-konstrua instituto (MASI, 1994-2011) kaj en aliaj Moskvaj altlernejoj; fondinto (1995) kaj senŝanĝa kunordiganto de la klubo EK MASI (de 2012 Moskva Esperanto-Asocio “MASI”), direktoro de Moskvaj Lingvaj Festivaloj (2006- ), organizanto de pluraj tradiciaj Esperanto-renkontiĝoj (StRIGo, APERo, KLERo, VsPLESK, Tempoj kaj Urboj) kaj de KER-ekzamenoj en Moskvo; aŭtoro de kelkaj lernolibroj.

18. Antaŭ 60 jaroj naskiĝis Jorge Camacho (kamáĉo, 1966-1980- ). Hispana interpretisto, instruisto, bibliotekisto, verkisto kaj esperantisto; membro de la Ibera Grupo (skolo) ĝis 1995 kun la pseŭdonimo Georgo Kamaĉo, membro de la Akademio de Esperanto (1992-2001); lanĉinto kaj kunredaktanto (2007-14) de “Beletra Almanako”, al kiu li abunde kontribuis ĝis 2025; aŭtoro de “Sur la linio” (novelaro, 1991), “Ibere libere” (kun aliaj; poemaro, 1993), “La Majstro kaj Martinelli” (satira novelo, 1993), “La ĉapo de la sterko-vermo” (notaro pri drogspertoj, 1995), “Ekstremoj” (kun aliaj; noveloj, 1997), “La liturgio de l’ foiro” (eseo, 1999), “Celakantoj” (poemaro, 2004), “Saturno” (poemaro, 2004), “Eklipsas” (poemaro, 2007), “Koploj kaj filandroj” (poemaro, 2009), “La silika hakilo” (poemaro, 2011), “En la profundo” (poemaro, 2013), “Strangaj spikoj” (poemaro, 2016), “Palestino strangolata” (poemaro, 2016), “Brulvunde” (poemaro, 2017), “Gadir” (dulingva poemaro: Esperanta-hispana, 2025); tradukinto de “Letero el Palestino” (S. Alba, 1990); plurfoja laŭreato de la Belartaj Konkursoj de UEA; laŭreato de la diplomo de UEA pri elstara arta agado (2013).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 53-54.

19. Antaŭ 130 jaroj naskiĝis Bruno Migliorini (miljorini, 1896-1912-1975), konata itala lingvisto (ĉefredaktoro de “Enciclopedia Italiana”, 1930-33; prezidanto de Accademia della Crusca (akademio pri la itala lingvo, 1949-63) kaj esperantisto; (kun)fondinto de Esperanto-kluboj en Rovigo (1912), Venecio (1914) kaj Romo (1921), membro de la redakta komitato de “La Monda Lingvo-Problemo” ekde ties unua numero (1969-75), membro de la Akademio de Esperanto (1925-38, 1971-75); aŭtoro de “Anekdotoj pri Dante” (1921), “Manuale di Esperanto” (1923), “Esperanto e Interlingua” (1924), “Esperanta Legolibro” (kun Elio Migliorini, 1925), “L’ Esperanto e i Suoi Elementi” (1926), “Kontribuaĵoj al Esperanta Etimologio” (1930), “Lingvaj Aspektoj de Esperanto” (posteume, 1985), kaj de pluraj interlingvistikaj kaj esperantologiaj artikoloj.

20. Antaŭ 40 jaroj mortis Lucien Bannier (banjé, 1893-1906-1986), franca bankoficisto kaj esperantisto, kunfondinto (kun Lanti kaj Glodeau) de SAT, dum pli ol 60 jaroj membro de la gvidorgano (nun: plenumkomitato) de SAT, ĝenerala sekretario kaj prezidanto de la plenumkomitato de SAT (1935-68, kun paŭzo dum la Dua Mondmilito), administranto de la eldonado de PV (1930) kaj de PIV (1970), kompilinto de “Leteroj de E. Lanti” (1940), kunverkinto de “Historio de SAT” (1953). Oni ofte nomas lin “La konscienco de SAT”.
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 24-25.

27. Antaŭ 80 jaroj naskiĝis Paul Peeraerts (pérarts, 1946-1965- ), flandra ĵurnalisto, grafikisto, administranto kaj esperantisto; direktoro de la Grafika Centro de UEA en Antverpeno (1979-89), kiun en 1989 transprenis FEL kies direktoro li estis ĝis la emeritiĝo en 2011; redaktoro de “Esperanto-Panorama” (poste “Horizon.taal”, 1970-81, 1984-87) kaj “Sonorilo” (1972-74), prizorganto de la libroeldonado ĉe FEL (D. Dorval, J. Francis, E. de Kock, Lorjak, A. Löwenstein, S. Maul, T. Steele, K. Ungar, J. Valano, G. Waringhien k. a.); redakcia sekretario (1992- ) kaj ĉefredaktoro (2017- ) de “Monato”; unu el pioniroj de la elektronika eldonado en Esperanto; aŭtoro de “Esperanto-kurso TOP” (1973), “Esperanto vandaag” (1986), “Malgranda kurso pri HTML” (1995), “Interreto … inter kio?” (1997); tradukinto de: “Esperanto programita” (H. Behrmann, 1971); “Esperanto: Ĉu eŭropa aŭ azia lingvo?” (C. Piron, 1979).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 223-224.

30. Antaŭ 65 jaroj mortis Imre Baranyai (báranjai, (1902-1925-1961), hungara pentraĵ-agento, oficisto kaj esperantisto, konata en Esperanto kiel Emba; unu el la gvidantoj de la hungara laborista Esperanto-movado, aŭtoro de “La profeto” (poemaro, 1934), “Maria kaj la grupo” (romano, 1936), “En ekzilo” (poemaro, 1938), “Népszerű Eszperantó nyelvtan” (lernolibro, 1947), “Ekzilo kaj azilo” (poemaro, 1962).

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu listo de Esperantaj jubileoj kaj datrevenoj por novembro 2026, kompilita de Aleksander Korĵenkov, aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/11/novembro-13/

The post Esperantaj jubileoj kaj memordatoj en novembro 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-11-03 14:48

Heroldo Komunikas

Literatura Foiro 344: memoro, literaturo kaj kultura identeco

La decembra numero 344 de Literatura Foiro proponas vastan panoramon de la esperantlingva kultura vivo, kun kontribuoj kiuj kunigas literaturon, historion, muzikon, teatron kaj socian kritikon.
Inter la ĉefaj temoj troviĝas la memoro kaj la konstruado de kultura identeco. Giorgio Silfer rememoras la esperantistan kabaredan vivon de la 1970aj jaroj, dum la redakcio omaĝas Kálmán Kalocsay okaze de la kvindeka datreveno de lia forpaso. La intervjuo kun Nicolino Rossi alportas personan ateston pri la historio de La Patrolo kaj pri jardekoj da literatura agado.

Apartan atenton meritas la raporto de Alessio Giordano pri la 56-jara historio de la revuo, kiu analizas ĝian produktadon, aŭtoraron kaj evoluon, prezentante Literatura Foiro kiel transnacian kulturan projekton. Iván García kompletigas tiun perspektivon per la rakonto pri la ciferecigo de la kompleta revua kolekto.

La numero ankaŭ prezentas la kanadan Nobel-laŭreatinon Anne Carson, la britan muzikgrupon Camel, la dokumentan ﬁlmon de Massoud Bakhshi kaj verkon La socia historio de la esperanta popolo, analizitan de Giacomo Comincini. En la literatura parto troviĝas originalaj rakontoj kaj poemoj, La viro kun ﬂoro en buŝo de Luigi Pirandello per traduko de Carlo Minnaja kaj fragmento el A Room of One’s Own de Virginia Woolf esperantigita de Stéphane Brault.

Recenzoj, bildliteraturo kaj aliaj kontribuoj kompletigas numeron en kiu la literatura kreado dialogas kun la historia sperto kaj la nuntempa mondo. Literatura Foiro 344 invitas siajn legantojn malkovri kulturon kiu ne nur konservas sian pasintecon, sed ankaŭ daŭre pridemandas sian identecon kaj sian lokon en la mondo.

La revuon posedas, eldonas kaj administras LF-koop, abonoj tra literaturafoiro.com

de "HeKo 924 6-B, 3 nov 26" je 2026-11-03 08:43

Esperanta Retradio

Amo kaj sano

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

Dum tre, tre longa tempo, la medicino dividis la funkciadon de la homa vivo en du apartajn kampojn: korpajn kaj psikajn fenomenojn. Oni konsideras sana tiun homon, kiu havas ambaŭ siajn kampojn bone funkciantaj; kaj malsana tiun, kiu misfunkcias en unu el ili, aŭ en ambaŭ.

Lastatempe, seriozaj, bone elpensitaj esploroj indikas, ke tiu divido estas tre dubinda, se ne diri tute malĝusta. Ŝajnas, ke psiko miksiĝas al la pure fizikaj funkcioj, kaj reciproke. Kaj oni aldonis unu plian elementon al tiu komplika hommaŝino: la socian vivon.

Sciencistoj en la Universitato de Jerusalemo antaŭ nelonge publikigis tre interesan esploron, kiu klare montras la interplektiĝon de tiaj fenomenoj. Jen la titolo:

“Cu la proksimeco de amata persono helpas reguligon de la niveloj de glukozo en la sango?”

Temas pri simpla, tre konata okazaĵo en la homa korpo. Kiam oni manĝas certan kvanton da glukozo, la metabolaj funkcioj rapide ekagas por reguligi tiun substancon en la sango, ke ĝi estu utila kaj ne damaĝa. Pluraj ĥemiaj reagoj aŭtomate okazas, tiucele. Se iu persono ne havas bonan funkciadon de tiuj reagoj, tiam li povas malsaniĝi - ekzemple ĉe diabetaj pacientoj.

La israelaj sciencistoj do starigis la demandon, ĉu tiu reguligo de la glukozo en la sango de sana homo povus esti influata de la ĉeesto de amata persono, kiam oni manĝas la koncernan kvanton da glukozo. Ili komparis la nivelon de glukozo en la sango post englutado de certa kvanto da karbonhidratoj, kiam oni manĝis tute sola, aŭ en ĉeesto de amata persono (romantik-amato).

La rezultoj klare montris diferencon. La niveloj de glukozo en la sango plialtiĝis malpli multe, kiam ĉeestis amata persono. Kaj la niveloj de glukozo en la sango pli rapide revenis al la normalaj kvantoj, kiam ĉeestis la koncerna amato.

La sciencistoj komentis, ke tiu diferenco estas tre simila al tio, kio okazas rilate la reguligon de la korpa temperaturo dum gripo kaj dum stresaj situacioj. Pli kaj pli konfirmiĝas la ideo, ke socia kunvivado estas esence grava faktoro por la homa sano.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-11-03 07:00

Libera Folio

TEJO ekamikas kun sudorienta Azio

TEJO malfermis oficialan kunlaboron kun la Junulara Organizo de la Asocio de Sudorientaziaj Nacioj, kiu havas preskaŭ duonmilionon da membroj en la tuta regiono. Tio estas grava paŝo al malpli eŭropcentra TEJO, laŭ Albert Garrido.

Asocio de Sudorientaziaj Nacioj (ASOAN, angle ASEAN) estas grava kunlabora organizaĵo de dek landoj en sudorienta Azio, kun ĉefsidejo en Ĝakarto, Indonezio. TEJO ĵus atingis formalajn kunlaborajn rilatojn kun ĝia sendependa junulara organizaĵo, kiu havas pli ol 450 000 membrojn en la tuta regiono kaj pli ol 100 000 sekvantojn en Instagram.

La junulara organizaĵo kun la angla nomo ASEAN Youth Organization (AYO) laŭ la TEJO-aktivulo Albert Stalin Garrido estas la plej granda neprofitcela, neregistara kaj plene junulgvidata organizaĵo en Sudorienta Azio. Li trovas la partneriĝon de TEJO kun AYO grava paŝo.

”La eksteraj rilatoj de TEJO estas preskaŭ plene eŭropcentraj, kun preskaŭ nula reprezentiĝo en aliaj kontinentoj krom ĉe interregistaraj organizoj kiel Unuiĝintaj Nacioj aŭ junularaj organizoj kiel UNOY. En kontinentaj niveloj de Sudameriko, Afriko kaj Azio, ne ekzistas rilatoj kun regionaj neesperantistaj junularaj organizoj”, li skribas en la komitata listo de TEJO.

La du organizaĵoj interkonsentis kunlabori pri iniciatoj, kiuj antaŭenigas junularan moveblecon, interkulturan komprenon, kulturan interŝanĝon, lingvan diversecon kaj dialogon inter homoj kun diversaj fonoj.

La sudorientazia junulara organizaĵo ekzistas nur de 13 jaroj, sed kvankam multe pli juna ol TEJO, ĝi staras sur solida fundamento kun granda membraro, bona financado, aktivaj landaj sekcioj kaj pluraj regulaj internaciaj eventoj, Albert Stalin Garrido skribas. Ekzemple tra ĝia granda Instagram-konto TEJO povus iĝi vaste videbla en la regiono.

Reprezentanto de TEJO, Arya Bhaskara Ferduzi el Indonezio, ĵus partoprenis la Junularan Konferencon de ASOAN, okazintan en Manilo, Filipinoj. Tie li povis konatiĝi kun la funkciado de AYO, informi pri Esperanto kaj TEJO, kaj serĉi eblajn kunlaborojn kun AYO kaj aliaj partoprenantaj organizaĵoj. Li estis ankaŭ la ĉeforganizanto de la IJK en Indonezio en 2025.

Laŭ Ana Ribeiro, la prezidanto de TEJO, la ideo partneriĝi kun AYO estiĝis ĝuste lige kun la pasintjara IJK.

“Bedaŭrinde, tiam, ni ne sukcesis efektivigi tion. Ĉi jare, Arya decidis provi denove, kaj kun subteno de Albert sukcesis! Tio estas vere grava paŝo por niaj eksteraj rilatoj”, ŝi skribas en la komitata listo de TEJO.

Al Libera Folio Ana Ribeiro diras, ke la partneriĝo kun AYO donos gravajn avantaĝojn al TEJO.

– Mi kredas, ke tio estas sufiĉe kongrua kun la celo de TEJO antaŭenigi internacian komprenemon inter junuloj tutmonde. Ĝi ankaŭ estas kongrua kun la celo antaŭenigi nian tutmondecon, kiel difinite en nia strategia plano. Pli konkrete, mi imagas ke estos pli facile atingi junajn homojn, kiuj jam interesiĝas pri sociaj aŭ junularaj movadoj, kaj simile en Sudorienta Azio, paroli kaj pri Esperanto kaj pri lingva diverseco.

Ŝi krome esperas, ke aziaj eventoj kiel la Komuna Seminario iam povos ricevi subtenon de AYO

– Mi tamen ankoraŭ ne scias, kiom multe tio eblos, sed estos bone esplori pri tio. Mi povas kompari AYO al juna versio de la Forumo Junulara Eŭropa. Do mi imagas, ke AYO povus, same kiel FoJE, agadi por ke estu programoj, kiuj povu subteni internacian komprenemon kaj simile inter junuloj.

de Libera Folio je 2026-11-03 06:53

2026-11-02

La Balta Ondo

Kandidatiĝu por subteno de la JES-Fonduso!

jes Ĉu vi estas juna kaj ŝatus aliĝi al Junulara E-Semajno, kiu okazos en Vilno (Litovio) de la 27a de decembro 2026 ĝis la 3a de januaro 2027, sed ne havas sufiĉe da mono por mem pagi vian partoprenkotizon?

Jen helpo, kiun ni povas provizi al vi!

Dank’ al la malavaraj donacoj de diversaj homoj kaj organizoj, ni povas oferti al pluraj junuloj senpagan partoprenon en JES.

Kondiĉoj de la subteno:

esti juna (≤ 35 jaroj),
esti preta roli kiel helpanto dum JES,
paroli Esperanton almenaŭ je nivelo de baza konversacio,
havi kompreneblan kialon por ne povi mem pagi sian kotizon (ekzemple, ĉar vi estas studento sen propra salajro).

Prioritate estos elektitaj personoj kiuj neniam antaŭe partoprenis en JES.

La subteno kovras la plenan partoprenkotizon, t. e., garantias senpagan partoprenon inkluzive de programo, manĝado kaj tranoktado en plurlita ĉambro. La subteno ne kovras vojaĝkostojn.

Eblas kandidatiĝi ĝis la 7a de novembro 2026.

Por kandidatiĝi, simple skribu retpoŝte al litovajunularo@gmail.com en kiu vi

koncize prezentas vin mem,
klarigas kial vi bezonas la subtenon de la JES-Fonduso,
(se aplikeble,) priskribas kiuj estas viaj ĝisnunaj spertoj helpi surloke en Esperanto-eventoj.

Ni antaŭĝojas pro via kandidatiĝo!

Fonto: https://jes.esperantojugend.de/fonduso/

The post Kandidatiĝu por subteno de la JES-Fonduso! appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-11-02 21:48

Neniam milito inter ni

NI PETU LIBERECON POR DENI MACOLA KAJ ĈIUJ UKRAINAJ MILITKAPTITOJ

02/11/2026 De pli ol kvar jaroj, Denys Macola suferas terurajn kondiĉojn en la karceroj de la rusaj aŭtoritatoj. Lia kazo ilustras la kruelan traktadon, kiun la rusaj aŭtoritatoj destinas al ukrainiaj militkaptitoj. Denys Macola estas eksa studenta sindikata...

de neniammilitointerni je 2026-11-02 15:52

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 128

Antaŭ cent-dudek-sep semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-dudek-oka porcio. Ĝuu ĝin!

---

Ni kantu la himnon eŭropan pri ĝojo.

Ni interfratiĝu kun landaj najbaroj.

Ni havas ja lingvon komunan por ĉiuj

por fine atingi la pacon en mondo.

Jes, tiu muziko tre plaĉas al ĉiuj.

Ĝi estas krom tio tre bone dancebla.

Ĝi enoreliĝas tuj tute facile.

Vi sentas la vivon je alta nivelo.

Glaseto da vino subtenas la sentojn.

Ĝi ankaŭ heligas la menson per ĉarmo.

Vi ŝvebas sur nubo, forgesas ĉagrenon,

montriĝas rideto en via vizaĝo.

Jen sento de forta anima ligiĝo

dum tiuj koncertoj kun bela muziko.

Vi ĝuas momentojn de granda feliĉo.

Kaj poste en lito vi dormos bonege.

Ŝi plendas konstante pri iuj problemoj,

sed tiuj problemoj ne estas tre gravaj.

Sed ili ja kaŭzas malbonan humoron.

Senĉesa plendado ne estas agrabla.

Li estas perfekta en sia metio.

Li konas la trukojn por bone sukcesi.

Li estas kontenta pri sia laboro.

Kaj liaj klientoj lin laŭdas tre alte.

Mi legas anoncojn en nia gazeto

pri pluraj venontaj kulturaj eventoj,

ekzemple pri jida nuntempa muziko,

aŭ pri komedio en urba teatro.

Germanaj fervojoj funkcias malbone.

La trajnoj alvenas tre ofte malfrue.

Ja oni decidis pri rekonstruado

de infrastrukturo por trajna trafiko.

Mi aŭdis en trajno el laŭtparolilo

ke haltos la trajno dum kelkaj minutoj

pro forta trafiko de varotransportoj.

La vojkapacito ne estas sufiĉa.

Por surfi en reto per poŝtelefono

vi povas aŭ pagi per fiksa tarifo,

aŭ uzi, se eblas, sendratan konekton

al loka sendilo, sen kostoj aldonaj.

Mi havas du specojn de poŝtelefono:

Malgrandan mi uzas nur por parolado.

La grandan mi uzas por surfi en reto

nur dum la vojaĝoj kaj tute senpage.

Anstataŭ la trajno funkcias nun buso.

Ĝi estas ja ankaŭ sufiĉe komforta.

Mi multe pli ŝatas la trajnveturadon,

ĉar eblas pli bone moviĝi en trajno.

Li ŝatas paroli kun eksterlandano

pri vivcirkonstancoj en lia hejmlando.

Li volas kompari la situaciojn

por bone aranĝi la vivmanieron.

La komunikado de malsamlingvanoj

funkcias pli bone per lingvo neŭtrala,

kaj ankaŭ sufiĉe facile lernebla.

La esperantistoj konscias pri tio.

La lingvo jam estas tutmonde konata,

sed estas ankoraŭ malmultaj uzantoj.

Necesas ja internaciaj rilatoj,

ĉu oficialaj aŭ tute privataj.

Jen bona rezulto de mia ekskurso:

Mi povis promeni kaj manĝis tre bone.

En trajno mi verkis ĉi tiujn versaĵojn

por tiu ĉi cent-dudek-oka porcio.

---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al

retradio(ĉe)aldone(punkto)de

Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html

https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html />

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-11-02 07:00

2026-11-01

Aperu

Plej popularaj afiŝoj de Oktobro 2026

Jen listo de plej popularaj afiŝoj dum pasinta oktobro:

Libre (Libera) – Nino Bravo | Esperanto Cover spektita 7 fojojn de 6 homoj
Te invitamos al Curso de Esperanto por Whatsapp 11 spektaĵoj kaj 10 spektintoj, kurioze, ĝi ne estis tiel populara. Tio okzas ĉar ĝi ne estis komentita, kontraŭe al “Libre” kiu estis komentita kaj estis malŝatita.
#PreskaŭLiberaBabilado • 25 • 300-a jutuba filmeto spektita 7 de 6 homoj
El país que nació por una mina y quiso hablar esperanto #shorts ankaŭ 7 kaj 6. Kompare ku “Libre”, Libre ricevis pli da mallongaj spektoj (spektoj ne sufiĉe longaj por estis kalkulitaj, sed ĝi ekvokis scivolemon de homo)
Kapitalismo kontraŭ Socialismo: Kiu sistemo vere funkcias? 5 spektoj kaj 5 spektintoj
Neforsendita letero 6 spektoj el 6 homoj. Ĉi kaze, la diferenco estis ke pli da homoj sekvis rekomendojn de “Kapitalismo kontraŭ Socialismo”
Resuma filmo de la 64-a Kantoparado – speciala kun kantoj faritaj per AI, la 14-an de oktobro 2026, 5 kaj 5
Kanto al Esperanto – Cantando en Plata 5 kaj 5
EsKu – Epizodo 85 – Brian Moon spektita 7 fojojn de 5 homoj. Ĝi ne atingis pli altan pozicion, ĉefe pro manko de ŝatoj
Ĉapeloj spektita 7 fojojn de 7 spektintoj. La kialo por ne esti la 3a aŭ 4a estas la manko de komentoj kaj de referencoj. Homoj spektis ĝin, sed neniu sekvis rekomendojn.

Kaj, dum la tuta monato, 1166 spektoj, dividitaj inter 643 filmoj, kaj rekomendoj de tubaro estis sekvataj 1038 fojojn. Subtila kresko kompare al septembro.

Por mi estis kurioza la apero de Ĉapelo, ĉar ĝi estis sufiĉe malnova, sed la malkovro de iu, provokis aperigo en la ĉefpaĝo, por fine iĝi unu el plej popularaj de la monato.

de pablo je 2026-11-01 19:08

La Balta Ondo

TEJO-volontulo sinprezentas: Natalja Mane

natalja

Rakontu iom pri vi! El kiu lando vi estas, kiom vi aĝas…?

Mi nomiĝas Natalja, mi estas 25-jaraĝa, kaj mi venas el la majaa tropika arbaro en Meksiko! El Jukatano

Kion vi faras en via eksteresperantuja vivo, rilate al studoj, laboro? Kiuj estas viaj ŝatokupoj?

Mi faris bakalaŭriĝon pri politikaj sciencoj, kaj poste magistriĝon pri Financoj. Kadre de miaj studoj, mi laboris en la financa teamo de kelkaj kompanioj helpante per la vendado/aĉetado de nemoveblaĵoj, pripensado de kompania strategio, ktp. En mia libera tempo, mi ŝatas legi, paraŝuti, fari ekskursetojn, fari pilateson kaj lerni novajn aferojn!

Kial vi decidis iĝi TEJO-volontulo?

Mi lernis Esperanton kiam mi estis 17-18 jaraĝa, sed pro la kunteksto en kiu mi vivis mi ne vere havis la okazon iam ajn trovi aliajn esperantistojn kaj eniri Esperantujon persone. Ĉi-jare mi unuafoje partoprenis Esperantajn eventojn, kaj sufiĉe multe ŝatis la spertojn tiel ke mi volis pli profunden esplori ĉi tiun mondon. Nun mi havos la tutan Esperantan sperton haha.

Pri kio vi okupiĝos pleje en la Centra Oficejo? Kion vi volas fari por TEJO?

Demandu al mia ĉefo

Kion vi ŝatus lerni, sperti kaj atingi dum via volontulado?

Ĉies klaĉojn.

Ĉu tiu ĉi estas via unua sperto en Esperantujo? Aŭ ĉu vi jam havis spertojn en la Esperanto-movado? Se jes, rakontu iomete pri viaj ĝisnunaj aktivaĵoj!

Mi pasinte uzis Pasportan Servon por iomete vojaĝi en Francio, kaj por viziti Bruselon. Tio sufiĉe utilis kiam mi estis malriĉa studento.

Mi ĉi-jare partoprenis IJF-n en Ĉervjo, kaj poste IJK-n en Katalunio. Estis bonega maniero konatiĝi kun pli da homoj kaj viziti malofte vizitatajn lokojn. Mi aparte ŝatis la eblecon iri al San-Marino

Kion signifas por vi Esperanto? Kion signifas por vi esti esperantisto?

Esperantujo estas kiel esti en la bazlernejo, sed vi estas 20-jaraĝa.

Mi nun estas malpli konvinkita, ke ekzistas trajtoj komunaj al ĉiuj esperantistoj, sed ĉiuokaze, la etoso estas sufiĉe akceptema, bonveniga kaj progresema.

Kiaj estas viaj ĝisnunaj impresoj pri la TEJO-laboro, la Centra Oficejo ĝenerale, viaj kolegoj, la vivo en Roterdamo…?

Pluvas multe. Sed ĉiukaze Roterdamo restas bela urbo, kaj ĉiuj ŝajnas sufiĉe amikemaj

Ĉu vi havas vivdevizon?

“Tempo atendas neniun”.

Fonto: https://www.tejo.org/tejo-volontulo-sinprezentas-natalia/

The post TEJO-volontulo sinprezentas: Natalja Mane appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-11-01 18:04

Le Monde diplomatique en Esperanto

Sendependaj punoj por malriĉuloj

La pasintan 20-an de oktobro, S-ro Jean-Luc Mélenchon denuncis la postulojn de prokuroro – dek monatojn en prizono kaj du jarojn de neelektebleco – kontraŭ la eŭropa deputito Rima Hassan, akuzita pri laŭdado de terorismo pro pepadmesaĝo en X subtenanta la palestinan aferon. Du horojn poste, la franca ministro pri justico indignis en X : "Jen plia pruvo, ke S-ro Mélenchon kaj LFI havas gravan problemon kun jurŝtato. Ataki sendependecon kaj honestecon de juĝoficisto estas tre maltrankviliga. Ne akceptebla."

Nu, tamen, en Francio la juĝoficistoj akuzantoj - prokuroroj - ne estas "sendependaj" de la registaro, ĉar la ministro pri justico havas aŭtoritaton super ili. Kaj kvankam ĉi lasta ne rajtas rekte trudiĝi en individuaj kazoj, li povas direkti ĉiun kazon per ĝeneralaj ordonoj. Ekzemple, se la ministrejo pri justico estus ordoninta al prokuroroj gravan severecon kontraŭ la homoj akuzitaj pri seksatenco aŭ fidotrompo, S-ro Darmanin, kontraŭ kiu tiaj akuzoj estis iam faritaj, eble estus spertinta karceron en prizono anstataŭ pompajn oraĵojn de sia ministreja ofico.

Cetere, kelkajn horojn antaŭ la protestado de S-ro Mélenchon, tiu ministro mem fanfaronis pri sia interveno por punegi la homojn arestitajn dum la manifestacio de la 17-a de oktobro : "Miaj ordonoj estas klaraj : justica respondo estreme severa kontraŭ tiuj, kiuj prirabis komercejojn, kiuj atakis publikajn konstruaĵojn aŭ kiuj batalis kontraŭ policanoj kaj fajrobrigadistoj." Du tagojn poste (22-an de oktobro), S-ro Darmanin ordonis al la prokuroraro "aparte peti : malpermeson manifestacii, senigon de civilaj rajtoj, inter ili balotrajto, forigon el interreto, tio estas fermo de sociretaj kontoj kaj malpermeso krei aliajn", tiel preparante punpreman terenon por la faŝista partio Nacia Ariĝo (RN).

Kaj li ankaŭ prezicigis ĉe la televidkanalo LCI la formon de ia nova partnereco publik-privata por maldungado de malobeemuloj : "Mi ordonis al ĉiuj prokuroroj de la respubliko informi la dungintoj, ĉar multaj homo havas metion, laboron, foje publikan oficon, foje privatan oficon, informi ke ilia dungito, ilia agento, estis en prirabado, estis en ribela manifestacio."

Konsternita de tia malliberala drivado, la pariza prezidanto de ties advokataro avertis (en X, la 23-an de oktobro) : "Ni ne revenigos civilan pacon kaj konkordon en nia lando per malobeo al principoj de jurŝtato kaj al rajtoj de defendado, kaj precipe al la netûsebla principo de supozo de senkulpeco."

Tamen precize en tiun vojon eniris la finiĝanta mandato de S-ro Emmanuel Macron.

de Pierre RIMBERT je 2026-11-01 13:47

Esperanta Retradio

La mantelo

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Dirce Sales el Brazilo

Dum la Kovim Pandemio mi laboris kiel volontulo en Neregistara Organizo, kies celo estis zorgado pri homoj en situacio de surstrata vivo. Tiu organizo liveris plurajn rimedojn: socialan asistadon, psikologian orientadon, flegistajn kuracadojn, medicinan helpon, banon, vestojn, ŝuojn, medikamentojn, hartondadon, manĝaĵojn, librojn...

Kaj ĉiutage pluraj homoj paradis antaŭ ni kun siaj historioj, plendoj kaj doloroj. Iuj estis bonedukitaj personoj, sed aliaj ne kaj foje tio kaŭzis seriozajn problemojn, kiel agresoj, minacoj eĉ ŝteloj kontraŭ la propra Institucio kaj la homoj, kiuj bonvoleme rezervis tempon por sindediĉi al tiu malfacila, sed grava tasko al la homa socio.

Jen vera lernejo, kiu instruas nin pri la reala malfacilaĵo helpi iun en la vivo...

Iun tagon tie aperis viro alta, maldika, tute kurbigita, moviĝanta malrapide, trenanta la piedojn, parolanta malalte en humila sinteno; per suferanta vizaĝo li esprimis la bezonon ricevi banon, novajn vestojn kaj tagmanĝon. Mi notis lian nomon en la kajero, donis al li identigilon por ke li elektu la vestojn disponeblajn en la Institucio en tiu momento.

Inter la donacitaj vestoj, troviĝis nigra, longa mantelo kiu estis tuj elektita de nia helpato, kies sinteno radikale sanĝiĝis tuj post kiam li surmetis la mantelon sur sian dorson. Li eliris el la Sidejo kun la tono de la voĉo tute malsama ol kiam li tien eniris, lia korpsinteno revenis al la natura maniero, lia paŝado fariĝis firma, eĉ lia maniero rigardi aliulojn gajnis ian superan tonon.

- Ĉu vi ne tagmanĝos, sinjoro? Mi demandis iom surprizita.

- Ne. Mi jam ne bezonas.

Kaj foriris.

Analizante iom supraĵe la situacion mi demandis min mem: ĉu la vestoj faras la homojn?

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-11-01 07:00

UEA facila

Simpla ludo, grandaj demandoj

Sciencistoj ofte studas malfacilajn aferojn per tre simplaj ludoj. Unu tia ludo konsistas el granda ebeno kovrita de sesangulaj pecoj, kvazaŭ en abelujo. Ĉiu peco ricevas unu el du koloroj, ekzemple en la supra ilustraĵo, la du koloroj estas nigro kaj flavo. La koloro de ĉiu peco estas elektita hazarde. Laŭ la reguloj de la ludo, oni povas mem decidi, ekzemple, ke ĉiu peco havu 20-procentan ŝancon ricevi nigran koloron kaj 80-procentan ŝancon ricevi flavan koloron. Poste oni demandas: ĉu eblas iri de unu flanko de la ebeno al la alia, paŝante nur sur nigraj pecoj? Se la ŝanco ricevi nigran koloron estas malgranda, tia vojo kutime ne ekzistas; male, se la ŝanco estas granda, tia vojo kutime ja ekzistas. Sed kio okazas inter tiuj du situacioj? Por studi la demandon, matematikistoj imagas, ke la ebeno estas senfina. Ili trovis, ke ekzistas speciala sojlo. Sub tiu sojlo ne ekzistas senfina vojo el nigraj pecoj. Super ĝi, tia vojo ekzistas. Por nia ludo kun sesangulaj pecoj, la sojlo troviĝas ĝuste kiam la du koloroj havas egalan ŝancon: po 50 procentoj. Tio eble ŝajnas evidenta, sed pruvi ĝin matematike tute ne estas simpla afero. Formoj, kiuj aperas je ĉiuj grandecoj Je tiu speciala sojlo okazas io interesa. La nigraj pecoj formas grupojn kun tre neregulaj formoj. Oni trovas grandajn grupojn, malgrandajn grupojn, kaj grupojn kun multaj longaj kaj maldikaj elstaraĵoj. Se oni rigardas tian desegnon de pli proksime aŭ de pli malproksime, oni vidas, ke similaj formoj ripetiĝas. Tio estas unu el la ĉefaj ecoj de fraktaloj. Vidu ekzemple jenan 2-minutan filmeton: Fraktaloj ekzistas ne nur en matematikaj ludoj. Similajn formojn oni povas trovi ankaŭ en la naturo, ekzemple ĉe iuj plantoj aŭ konkoj. Foto: Ivar Leidus/Wikipedia CC BY-SA 4.0 Sciencistoj volas kompreni tiajn formojn per nombroj. Per nombroj eblus kalkuli, ekzemple, kiel la grandeco de iu parto ŝanĝiĝas, kiam oni rigardas ĝin de pli proksime. De multaj jaroj fizikistoj havas metodojn por sukcese antaŭdiri plurajn el tiuj nombroj. Sed antaŭdiri rezulton kaj pruvi ĝian ĝustecon estas du malsamaj aferoj. Matematikistoj bezonis ĉirkaŭ dudek pliajn jarojn por pruvi kelkajn el tiuj rezultoj. La kialo estas, ke matematika pruvo devas montri, sen mankantaj paŝoj, kial iu rezulto estas valida. Tiel fiziko kaj matematiko helpis unu la alian: unu kampo montris la vojon, kaj la alia donis pli fortan bazon al la rezultoj. Kio ligas du punktojn? Sed la sama simpla ludo kondukas al aliaj demandoj. Imagu, ke ni elektas du punktojn sur nia desegno de nigraj kaj flavaj pecoj. En la suba ilustraĵo la du punktoj aperas kiel bluaj steloj. Ni povas demandi: kiom granda estas la ŝanco, ke ambaŭ steloj apartenas al unu sama grupo de nigraj pecoj? La respondo dependas de la distanco inter la du steloj. Ju pli malproksimaj ili estas unu de la alia, des malpli granda estas la ŝanco, ke ili apartenas al la sama grupo. Oni povas fari similan demandon pri la ruĝaj linioj, kiuj apartigas la nigrajn kaj flavajn pecojn. Tiuj linioj povas formi fermitajn vojojn, aŭ buklojn. Ni povas demandi, kiom granda estas la ŝanco, ke du elektitaj punktoj troviĝas sur unu sama buklo. Tiaj demandoj estas gravaj, ĉar ili helpas nin kompreni ne nur la formon de unu grupo aŭ buklo, sed ankaŭ la rilatojn inter malsamaj lokoj en la desegno. Antaŭ kelkaj jardekoj sciencistoj jam trovis respondojn al pluraj tiaj demandoj pri du punktoj. Kaj se ni elektas tri punktojn? Nun imagu, ke ni elektus ne du, sed tri punktojn. Ni povas demandi, kiom granda estas la ŝanco, ke ĉiuj tri apartenas al unu sama grupo aŭ al unu sama buklo. La demando ŝajnas nur iom pli malfacila ol antaŭe. Sed matematike ĝi estas multe pli profunda. Ne plu sufiĉas kompreni nur la distancon inter du punktoj. Gravas ankaŭ kiel la tri punktoj troviĝas unu rilate al la aliaj. Dum la lastaj jaroj sciencistoj sukcesis trovi novajn rezultojn pri tiaj demandoj, uzante metodojn, kiuj kunigas ideojn el fiziko kaj matematiko. Tio malfermas la vojon al ankoraŭ pli ĝeneralaj demandoj. Kio okazas, se ni elektas kvar, kvin aŭ eĉ pli da punktoj? Ĉu eblas trovi unu komunan metodon por respondi ĉiujn tiujn demandojn? La laboro ankoraŭ daŭras. Tiu esploro montras ion belan pri scienco: ke eĉ ludo kun nur du koloroj kaj tre simplaj reguloj povas konduki al demandoj, kies respondoj postulas multajn jarojn da laboro. Jesper Lykke Jacobsen

2026-11-01 06:43

2026-10-31

UEA facila

Aŭtuna Albumo - Malvarma mateno

2026-10-31 19:31

Heroldo Komunikas

"Literatura Foiro" intensigas disvastigon kaj reklamon

La redakcio de “Literatura Foiro” kunsidis hieraŭ en Ĉaŭdefono, duone en realo kaj duone telematike, por pritrakti plejparte la ekspansion de la legantaro kaj la informadon tra diversaj kanaloj; rimarkindaj novaĵoj interesos la publikon dum la venonta jarkolekto: la nuna ja estas kompletigita, per la atingo de la numero 344 (decembro 2026), jam survoje al la presejo.

C-ano Giacomo Comincini eniros la redakcion kiel responsa pri planlingvistiko, rubriko kiu regule gastas en LF de post la ensorbo de la revuo “Planlingvistiko” jam la pasintan jarcenton.

C-ano Alessio Giordano prezentis la projekton de eksperimenta novaĵbulteno: “Prismo” atingos la publikon per konciza informo pri la enhavoj de la novaj numeroj, libroj, eventoj en rilato kun LF-koop. Nuntempe “Literatura Foiro” kaj “Kontakto” estas la solaj esperanto-revuoj kun konstanta disvastigo ĉe Instagram: la revuo de TEJO havas ĉirkaŭ mil ducent sekvantojn (post multjara ĉeesto), dum LF en nur unu jaro atingis okcenton. Ankoraŭ la kunĉefredaktoro proponis iniciati reklamvarojn pri LF, de pingloj ĝis T-ĉemizoj.

La redakcio enfokusigis ankaŭ la baldaŭan referendumon pri la esperantlingva kandidato al la literatura Nobelo ekde 2028 (ĝis 2027 estos c-ano Giorgio Silfer, jam de deko da jaroj). Sekvos la referendumo de la abonantaro pri la PEN-premio “La Verko de la Jaro”.

de "HeKo 924 5-B, 31 okt 26" je 2026-10-31 14:42

La Balta Ondo

Ĉu vi volas antaŭenigi Esperanton? Fariĝu tradukmanaĝero ĉe Lingua

global

Global Voices estas cifereca amaskomunikila iniciato, kiu publikigas rakontojn el la tuta mondo por akceli pli bonan interkompreniĝon trans nacioj, kulturoj kaj lingvoj. Volontuloj por la projekto Lingua tradukas tiujn rakontojn en dekojn da lingvoj ne nur por kreskigi la legantaron de tiuj rakontoj, sed ankaŭ por pliigi la ĉeeston de sia lingvo interrete kaj plifortigi sian personan tradukpraktikon.

La komunumoj de Lingua konsistas el la volontuloj, kiuj tradukas ĉi tiujn rakontojn, kaj la volontuloj, kiuj servas kiel tradukmanaĝeroj. Tradukmanaĝeroj revizias tradukojn pri kvalito antaŭ publikigo, enkondukas novajn volontulojn en niajn sistemojn kaj entreprenas bazan prizorgadon de la retejo.

Ekde 2013 la esperantlingva komunumo ene de Lingua publikigas tradukitajn rakontojn en la retejo Global Voices en Esperanto, tiel konstruante gravan retan korpuson de pli ol 800 artikoloj en la lingvo. Ĉu vi interesiĝas pri subtenado de ĉi tiu laboro? Konsideru fariĝi volontula tradukmanaĝero.

Ni nuntempe serĉas homojn, kiuj ŝatus volontuli kiel tradukmanaĝeroj por la retejo Global Voices en Esperanto. Kandidatoj devus:

Esti fluaj en Esperanto kaj la angla
Havi traduksperton, ĉu formalan ĉu neformalan
Havi sperton pri WordPress (aŭ esti pretaj lerni)
Esti pasiaj pri mentorado de homoj en la lingvo

Se vi ŝatus esti konsiderata, bonvolu sendi kelkajn vortojn pri via fono kaj motivoj al Lauren L. Finch, la direktoro de la Lingua projekto, ĉe lauren.finch@globalvoices.org.

Lernu pli pri la rolo de tradukmanaĝero ĉi tie (anglalingva).

Fonto: https://eo.globalvoices.org/2026/08/15889/

The post Ĉu vi volas antaŭenigi Esperanton? Fariĝu tradukmanaĝero ĉe Lingua appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-10-31 10:23

Esperanta Retradio

Ĉu vokaloj aperas pli en varmaj landoj?

virtuale laŭtlegas Artema G.

Lingvistoj vidas kuntekston inter la klimato kaj la sonado de homaj lingvoj.

Kial lingvoj sonas tiel malsame? Kial ĝuste en slavaj lingvoj aperas tiom da konsonantoj? Kial rezignas la ĉina lingvo sed ankaŭ la itala plej ofte pri fermitaj silaboj? Kial klaksonoj kaj vipobataj sonoj aperas preskaŭ nur en la khoisan-lingvoj de la suda Afriko? Kial en la turka la vokalo ü kaj en la sveda la vokalo ö tiom ofte aperas?

Verŝajne neniam eblos ekspliki ĉiujn karakterizaĵojn de lingvoj, nek per kulturaj apartecoj, nek per naturspacaj faktoroj. Sed jam de sufiĉe longa tempo aperadas simpla sed facile komprenebla tezo pri tio, kiel la klimato povus influi la sonprofilon de lingvo: Homoj en varmaj regionoj pasigas pli da tempo ekster la domo, ili komunikas tie je pli grandaj distancoj. Ili do devus preferi sonkombinojn kiuj estas bone transportataj ankaŭ trans grandajn distancojn.

Lingvistoj de la universitato de Nova Meksiko prezentis nun ĉe konferenco de la Akustika Societo de Usono en Florido teorion kiu plidetaligas tiun teorion. La lingvisto Ian Maddieson bazigas sian tezon eksplicite sur paralelaĵo el la zoologio: Kantbirdoj preferas uzi frekvencojn kiuj estas bone transportataj en iliaj vivejoj. Tiel arbaraj birdoj kantas pli base ol birdoj en malfermaj areoj. Ĉar arboj alidirektas la sonondojn.

En homaj lingvoj konsonantoj estas aparte ambiciaj koncerne la frekvencan gamon. Tio estas kaŭzo kial maljunaj homoj kiuj ne plu povas aŭdi la altajn frekvencojn, komprenas paroladojn tiom malpli bone. "Tio povus ekspliki kial lingvoj en regionoj kun pli granda denseco de arboj tendencas havi malpli da konsonantoj", opinias Maddieson. Sed ne nur la vegetaĵaro influas laŭ li la preferatajn sonojn de lingvoj, sed ankaŭ la temperaturo: Varma aero povas formi malgrandajn sonondojn kiuj ĝenas la transsendadon de altaj frekvencoj. Fakte la lingvisto trovis kunrilaton de la denseco je konsonantoj de lingvoj kun la regiono kie ili estas parolataj: kun denseco de arboj, pluvado, temperaturo. Lingvoj en pli humidaj kaj pli varmaj regionoj estas malpli "konsonantecaj", li resumas.

Por sia analizo la lingvistoj prenis entute 633 lingvojn, sed ili ne konsideris mondolingvojn kiel la hispanan, anglan aŭ mandarenan: Ties disvastiĝo certe ne plu rilatas kun la naturaj spacoj en kiuj ili iam ekkreskis.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-10-31 07:00

2026-10-30

La Balta Ondo

Samaro. 1878: Tempoj kaj urboj – 4

samara

“Tempoj kaj urboj” (TkU) estas esperantista renkontiĝo, proponanta al la partoprenantoj konatiĝon kun nova urbo dum ties ekzisto en la periodo, tempe koincidanta kun la vivo de la kreinto de Esperanto, do, ekde la 1859a ĝis la 1917a jaroj. Per ekzemplo de vizitata urbo ni ŝatus eksenti la vastan historian fonon, samtempan kun la vivo de Zamenhof. La temoj de TkU estis: 1859 en Penza, 1865 en Jaroslavl, 1874 en Tula.
La 4a TkU, okazinta la 15-18an de oktobro 2026, invitis nin al Samara – granda kaj grava urbo (“la rezerva ĉefurbo de Ruslando”) kaj al la jaro 1878, kiam aperis Lingwe uniwersala.

Ve! – ne multon ni trovis por diri pri la unua provo de la juna Zamenhof krei artefaritan lingvon. Sed en la 1878 (same kiel en ajna jaro) okazis multaj menciindaj eventoj, kiuj ne preterlasis ankaŭ la urbon Samara.

Ni loĝis en la hotelo, situanta en la domo, kiu jam ekzistis en 1878, same kiel multaj apudaj belaj palacetoj de nobeloj kaj negocistoj. Dum la ekskursoj tra la urbo, kiujn favoris la varma bunta oktobro, ni speciale atentis imponajn domojn, konstruitajn en la jaro 1878. En la vilao de la urba gravulo kaj artisto Golovkin ni konatiĝis kun la loka moderno – arkitektura stilo, kiu naskiĝis en tiu ĉi epoko.

Nin persekutis la tempaj koincidoj: por prelegoj ni kunvenis en la centra urba biblioteko, en kies konstruaĵo ĝuste en 1878 ekfunkciis granda industria vendejo, kaj en la Muzeo de moderno ni vidis menuon de la fama restoracio “Urso”, malfermita 1878. Promenante en la haloj de la Arta muzeo, ni ne povis ne rememori, ke en 1878 naskiĝis la fama pentristo-avangardisto Kuzjma Petrov-Vodkin, kiu studis la pentrarton en Samara. Ni vizitis la pompan urban operan teatron por aŭskulti la operon “Eŭgeno Onegin”, finverkitan de Pjotr Ĉajkovskij ĝuste en 1878. Ni konatiĝis kun slajdprezentado pri la Ruslanda-Turkia milito, finiĝinta en 1878. Ni trafis la deponejon de la urba arkivo (kien kutime oni ne enlasas ekskursantojn) kaj eksciis, ke ĝi ekestis en tiu ĉi konstruaĵo cent jarojn post 1878.

En la sama 1978a jaro en Samara (tiam la urbo nomiĝis Kujbiŝev) okazis REVU-17 – renkontiĝo de Volgiaj kaj Uralaj esperantistoj kun ĉirkaŭ 80 partoprenintoj el 15 urboj de Ruslando, pri kio ni eksciis danke al fotoj kaj komentoj de Aleksander Korĵenkov – la tiama 20-jara membro de la dekhoma delegitaro el la urbo Tjumeno; legu pli ĉe https://kronikisto.livejournal.com/5159.html.

Ĉi tiun riĉan programon ni ĝuis danke al Jelena Kuznecova – loka esperantistino kaj ĉiama ĉefa organizantino de “Tempoj kaj Urboj”.

Ĉu indas mencii, ke ni havis agrablajn amikajn babiladojn dum promenadoj, dum bongusta kunmanĝado en urbaj restoracietoj kaj speciale dum vesperoj en la hotelo? Tio estas memkomprenebla, ĉu ne? Sed pri kio mi nepre ŝatus diri estas nia gaja, pasia kaj agorda kantado en la centra skvaro de la urbo – kiun sekvis la adiaŭa Amika Rondo.
Dankon al ĉiuj! Ĝis la sekva TkU!

Irina Gonĉarova

Foto: Grupeto da partoprenantoj (Aleksandr Ĥrustaljov)

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/10/ruslando-84/

The post Samaro. 1878: Tempoj kaj urboj – 4 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-10-30 19:00

Esperanta Retradio

Kial virinaj vestoj ne havas pli bonajn poŝojn?

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado

«Ĝi havas poŝojn!» Kiam iu tiel laŭdas novan robon, la ĝojo estas facile komprenebla, almenaŭ por virinoj. Fine estas loko por la telefono kaj la ŝlosiloj. Tamen indas demandi, kial tiel ordinara utilaĵo meritas entuziasman anoncon. Ĉe multaj viraj vestoj oni simple atendas ĝin.

La malsamo ne estas nur impreso. En 2018, la reta publikaĵo The Pudding mezuris la poŝojn de okdek ĝinzoj de dudek markoj. Ĉiuj havis la saman deklaritan talimezuron. La antaŭaj poŝoj de la virinaj ĝinzoj estis averaĝe kvardek ok procentojn malpli longaj ol tiuj de la viraj. Tio estis limigita enketo, sed ĝi donis konkretan bazon al konata plendo.

Surprize, eŭropaj virinoj iam disponis pri multe da poŝospaco. De la deksepa ĝis la deknaŭa jarcento multaj portis apartajn ŝtofajn poŝojn, ligitajn ĉirkaŭ la talio sub la jupo. Tra malfermaĵoj en la vesto ili povis atingi la enhavon. Tiuj poŝoj ofte estis sufiĉe grandaj por enhavi multe pli ol kelkajn monerojn.

En ili troviĝis ŝlosiloj, okulvitroj, kombilo, tondilo, kudriloj kaj fingringoj. Ankaŭ leteroj povis resti tie, proksime al la korpo kaj kaŝitaj de scivolaj rigardoj. La poŝo estis propra spaceto, kiun oni kunportis. Ĝi helpis gardi monon, laborilojn kaj personajn aferojn sen okupi la manojn.

Kial do tiu praktikaĵo ne simple pliboniĝis ĝis hodiaŭ? La historio ne sekvis rektan vojon. Ŝanĝiĝantaj vestomodoj kaj pli mallarĝaj jupoj malfaciligis la uzadon de grandaj kaŝitaj poŝoj. Sed mansakoj ne subite anstataŭis ilin: dum longa tempo virinoj uzis ambaŭ. Ne ekzistas unu sola klarigo pri ĉiuj ŝanĝoj.

Tamen la malegaleco instigas demandon pri tio, kion ni atendas de vesto. Ĉu ĝi unue aspektu bele sur la korpo, aŭ helpu ke la portanto vivu komforte? Kial oni tiel ofte traktas belecon kaj praktikecon kvazaŭ ili ne povus kunekzisti? Telefono ne fariĝas malpli necesa pro tio, ke oni surmetis robon.

Kompreneble, ne ĉiu vesto bezonas grandegajn poŝojn, kaj multaj homoj volonte portas sakon. La grava afero estas povi elekti. Eliri sen sako, kun la bezonaĵoj sekure ĉe si, povas esti simpla libereco. Oni ne devus peti ke kunulo portu la ŝlosilojn nur pro tio, ke la propra vesto ne havas lokon por ili.

Poŝoj ne solvos la grandajn problemojn de malegaleco. Sed ili memorigas nin, ke ankaŭ malgrandaj projektaj decidoj influas, kies bezonoj estas konsiderataj ordinaraj. Bela robo kun uzeblaj poŝoj ne estas miraklo. Ĝi estas vesto, kies kreinto memoris, ke la portanto havas vivon por vivi, ne nur aspekton por montri.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-10-30 07:00

2026-10-29

E@I

EduLand: Štefánik en bildrakonto kiel vojo al lingvoj, historio kaj Eŭropo

Mezlernejaj instruistoj povas senpage uzi la lernomaterialojn de la projekto EduLand. Ili baziĝas sur bildrakonto pri la vivo de Milan Rastislav Štefánik kaj kunligas la instruadon de fremdaj lingvoj kun historio kaj scioj pri la Eŭropa Unio. Ĉio estas disponebla en la slovaka, angla kaj franca lingvoj ĉe eduland.ikso.net.

De bildrakonto al lernoplatformo

La projekto EduLand havis nekutiman komencon. La kunordiganto de la asocio E@I (Edukado@Interreto) estas ankaŭ malgranda eldonisto. Unue li tradukis kaj eldonis bildrakonton pri Milan Rastislav Štefánik en Esperanto kaj en la angla. Dum tiu laboro naskiĝis la ideo pli vaste uzi la enhavon de la bildrakonto kaj krei el ĝi kompletan retan lernomaterialon por mezlernejanoj.

Poste la ideo fariĝis la eŭropa projekto EduLand. Ĝi realiĝis en la kadro de la programo Erasmus+ de junio 2025 ĝis novembro 2026. La partneroj estas la Nacia Instituto de Orientaj Lingvoj kaj Civilizoj en Parizo (Inalco), la asocio E@I kaj la gimnazio Ivan Horváth (Gymnázium Ivana Horvátha) en Bratislavo.

Kion EduLand proponas

La bildrakonto pri Štefánik aperis presite en la angla kaj la franca. Rete ĝi estas libere havebla en PDF-formato en la slovaka, angla kaj franca, kaj ankaŭ en dulingvaj versioj slovaka-angla kaj slovaka-franca.

La Esperanta eldono de la bildrakonto estas mendebla papere ĉe la Libroservo de E@I.

La interaga platformo havas tri modulojn:

Bazoj de la slovaka/angla/franca: enkonduka kurso en dek lecionoj.
Historio: tri lecionoj pri Štefánik kaj lia epoko, inkluzive de la Traktato de Versajlo.
Eŭropa Unio: ses lecionoj, de la eŭropa integriĝo kaj la institucioj de la EU ĝis la nunaj defioj kaj la lingvoj de la Unio.

La platformo ankaŭ enhavas pretajn lecionplanojn. Ilin preparis instruistoj de la gimnazio Ivan Horváth kaj elprovis en pluraj klasoj. La planoj baziĝas sur gvidata legado kaj integrita lernado de enhavo kaj lingvo (CLIL). Ĉiu plano enhavas paŝon post paŝo priskribitan procedon kaj ĉiujn necesajn materialojn. Mallonga metodika gvidilo estas havebla en tri lingvoj.

Por kiu la materialoj estas destinitaj

EduLand estas destinita ĉefe al instruistoj de la angla kaj la franca, sed ankaŭ al instruistoj de historio aŭ civitana edukado kaj al ĉiuj, kiuj instruas per la metodo CLIL. Vi povas uzi la materialojn tiaj, kiaj ili estas, aŭ adapti ilin al la bezonoj de viaj lernantoj.

Senpage kaj libere uzeble

Ĉiuj materialoj estas senpagaj. Vi povas elŝuti ilin kaj libere uzi en via instruado. Vi trovos ilin ĉe eduland.ikso.net. Se vi interesiĝas pri kunlaboro aŭ havas demandojn, skribu al erasmus@inalco.fr.

EduLand en Esperanto

La retejo nun estas tradukata ankaŭ al Esperanto: eduland.ikso.net/eo. Se vi volas helpi pri la tradukado, kontaktu nin ĉe info@ikso.net.

La projekto EduLand estas kunfinancata de la Eŭropa Unio el la programo Erasmus+.

The post EduLand: Štefánik en bildrakonto kiel vojo al lingvoj, historio kaj Eŭropo first appeared on E@I.

de petro666 je 2026-10-29 18:41

Esperanta Retradio

Teo protektas kontraŭ angiaj malsanoj

Ĉu kafon aŭ teon? Per tiu demando ne nur eblas eltrovi la preferon por unu el tiuj varmegaj trinkaĵoj. La respondo povas ankaŭ doni informojn pri la risko por angiaj malsanoj, kiel tion montras aktuala prilumigo. Kiu regule trinkas teon, tiu havas malpli grandan riskon disvolvi angian malsanon ol homoj kiuj ne trinkas teon. Tion eltrovis esplorista teamo per grandskala prilumigo. La rezultoj de la aktuala studaĵo aperos en ĵurnalo pri interna medicino.

En la prilumigon enfluis datumoj de apenaŭ 500.000 plenkreskuloj en Ĉinio. Ili estis observataj tra tempospaco de mediane 9 jaroj. Dum tiu observa periodo estis registritaj apenaŭ 15.000 kazoj de diversaj angiaj malsanoj. Al tio nombras malsanoj de koro kaj sangocirkulado kaj cerbovaskulaj malsanoj ĉe kiuj la angioj de la cerbo estas trafitaj. Krome estis konstatitaj pulmecaj malsanoj de koro kiuj ekestis pro alta sangopremo en la cirkulado de la pulmo, kaj kazoj de la periferia ŝtopiĝa malsano, kiu estas malbona funkciado de sangofluo de la gamboj kaj brakoj, ĉe kiu plej ofte la arterioj en la gamboj estas malvastiĝintaj aŭ ŝtopitaj.

La prijuĝa analizo de la datumoj montris ke regula konsumo de teo malaltigas la riskon por tiuj malsanoj je 11 procentoj. La plej malalta risko estis konstatita ĉe konsumo de 6 ĝis 8 tasoj en tago. Ĉe tio la protekta efiko de verda teo estis signife pli granda ol kompare kun nigra teo. La teo disvolvas sian plej grandan protektan potencialon se ĝi estas meze forta, diras la sciencistoj. "Brulige varmega" teo aliflanke estas akompanata de pli alta risko por angiaj malsanoj.

"La analizoj montris ke konsumo de teo, statuso de fumanteco kaj korpa aktiveco staras en kunligo kun la angia risko, dum la favora kombino el regula konsumo de teo, nefumado kaj alta korpa aktiveco estas kunligita kun la plej malalta risko", resumas la esploristoj.

Ĉar la rezultoj bildigas nur statistikajn kuntekstojn, neeblas derivi el tio rekomendon por la nutraĵo. Tamen la studaĵo liveras fortajn indikojn pri tio, ke la ĉiutaga konsumo de pluraj tasoj da meze forta verda teo ne tro varmega, sen sukero, povas efiki favore al la angia sano. Pri la specoj de verda teo ne estis faritaj indikoj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-10-29 07:00

2026-10-28

La Balta Ondo

Esperanto Go, unua profesia goa Esperanto-programo kun AI

goo

Goo estas unu el la plej antikvaj kaj kompleksaj intelektaj ludoj de la homaro; Esperanto estas lingva praktiko, kiu transpasas etnajn kaj landajn limojn. Nun tiuj du kulturaj tradicioj, kiuj ŝajne apartenas al malsamaj kampoj, kuniĝas en la epoko de artefarita intelekto (AI). Esperanto Go (https://www.sinoatlantic.com/go/index.html), sendepende evoluigita de kanada esperantisto John Huang, estas programo adaptita al Windows-sistemo kaj Adroid-sistemo por esperantistoj kaj goamantoj el diversaj landoj.

En Esperanto la vorto de la ludo estas “goo” (ankaŭ “vejĉio”); la nomo de la programo konservas la internacie uzatan anglan formon Go. Esperanto estas unu el ĝiaj ĉefaj interfacaj lingvoj; samtempe ĝi subtenas la anglan, la ĉinan, la japanan kaj la korean, kaj kunigas en unu programo la potencan malfermfontan goan motoron KataGo, malpezan enkonstruitan AI-sistemon, multlingvajn go-terminojn kaj modernan tabulinterfacon.

La programo estas senpage provebla dum unu monato (30 tagoj), kun ĉiuj funkcioj disponeblaj. Post la provperiodo ĝi povas esti unufoje aktivigita per senreta aktivigkodo (aĉetita) por daŭra uzo.

Legu pli ĉe http://esperanto.china.org.cn/2026-10/09/content_118726889.htm

The post Esperanto Go, unua profesia goa Esperanto-programo kun AI appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-10-28 21:54

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 127

Antaŭ cent-dudek-ses semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-dudek-sepa porcio. Ĝuu ĝin!

---

Mi volis viziti turist-informejon.

Ĝi estis fermita, sed tio ne ĝenis,

ĉar estis prospektoj sur bretoj ekstere.

Mi serĉis kaj trovis la ĝustajn informojn.

Mi planis vojaĝon al "Verda Stirio".

La lando ja estas aparte alloga.

Ni prenos la trajnon por tien veturi.

Ni volas ja ĝui la verdan pejzaĝon.

La ĉarma etoso en ĝia ĉefurbo

dorlotas la gastojn dum bela restado.

Jes, Graz estas urbo por vivo agrabla.

En ĝi renkontiĝas diversaj kulturoj.

Stirio situas en suda Aŭstrio.

Ĝi havas tre sunan kaj mildan klimaton.

Gustumu la vinon kaj manĝu la pomojn

kaj ĝuu diversajn turismajn ofertojn!

Li havas kutime tre bonan humoron,

dum lia edzino tre ofte nur plendas.

Li devas konvinki la karan edzinon

ke vivo pli belas kun bona humoro.

Ja gravas paroli pri belaj aferoj,

ĉar tio akcelas la bonan humoron.

Vi volas ja vivi en bonaj rilatoj,

kun viaj parencoj, kun viaj najbaroj.

Novaĵojn mi spektas, prefere vespere.

Dumtage mi legas novaĵojn enrete.

Legante mi povas pli bone elekti

ŝatatajn novaĵojn laŭ miaj preferoj.

La hejma laboro okazas sabate:

Purigi, ordigi aŭ falĉi gazonon

aŭ ankaŭ kuiri bongustan manĝaĵon.

Ne mankas la taskoj por tiu ĉi tago.

Mi serĉis kaj trovis la man-balailon.

Ĝi pendis en ŝranko, facile videbla.

Ĝi estas utila por dompurigado,

sed ne tre komforta por tiu laboro.

Ĉu estas rubaĵo aŭ ĉu valoraĵo?

Ĉu indas konservi ĉi tiun objekton?

Aŭ ĉu ni forĵetu la senvaloraĵon.

Ĝi estas malnova kaj ne plu uzata.

Muntisto riparos ŝtopitan tubaron.

La domasekuro repagos la kostojn.

La tuta laboro ne daŭros tre longe.

Post tio la akvo normale forfluos.

Ĉu foje vi sentas subitan ĉagrenon?

Ja povas okazi surpriza eraro.

Rideto forigas malbonan humoron.

Vi povas ekstari kaj iom moviĝi.

Infanoj tre ŝatas la pupteatraĵojn.

Mi vidis prezenton en centro komerca.

La junaj spektantoj plurfoje ridegis,

sed foje aperis silentaj momentoj.

Li serĉis ankoraŭ liberan sidlokon.

Jam estis plenplena la granda salono.

Li trovis finfine tre taŭgan sidlokon

por sekvi senĝene la gajan spektaklon.

Ĉu vi jam tralegis la tutan gazeton?

Mi vidis en ĝi interesajn novaĵojn.

Ni havas la ŝancon por gajni vojaĝon

al suda Afriko, per aviadilo.

Ŝi estis kontenta pri sia sukceso.

Ŝi estis plantinta diversajn legomojn.

Post pluraj monatoj ŝi povis rikolti.

Ŝi havas nun grandan provizon en kelo.

---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al

retradio(ĉe)aldone(punkto)de

Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html

https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html />

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-10-28 21:04

Heroldo Komunikas

Forpasis civitano Reino Eriksson (1940[1973]-2026)

La 4^an de oktobro, post mallonga malsano, forpasis c-ano mag. Reino Eriksson, emerita rektoro de la Civitana Instituto de Iisalmi (Finnlando), valora andragogo, fondinto de la loka Esperanto-Klubo en 1974, grava klerulo en Alta Savonio, socie kaj politike aktiva. Eble la plej grava rezulto de lia socia engaĝo estis la starigo de la idensalma kulturdomo, kie li instruis esperanton ankoraŭ en alta aĝo.

Dum du jaroj Eriksson kunredaktis la revuon “Literatura Foiro”, kies sidejo situis tiam en Idensalmo (1976-78). Li kunorganizis SAT-kongreson en 1982 kaj kontribuis al multaj iniciatoj de la ﬁnnlanda Esperantio. Delikata poeto kun forte introvertita liriko, li estis tamen humurplena konversacianto.

Gec-anoj Onni Kauppinen, Perla Martinelli, Giorgio Silfer kondolencas al liaj ﬁlinoj Sejta kaj Satu.

de "HeKo 924 4-B, 28 okt 26" je 2026-10-28 20:24

La Balta Ondo

JoMo ricevis la Esperanto-kulturpremion de Aalen

fame

La 24an de oktobro 2026 en Aalen (Germanio) okazis festa ceremonio, en kiu la urbo Aalen kaj la FAME-Fondaĵo por stimulado de internaciaj kompreniloj transdonis sian 19an Esperanto-kulturpremion.

Franziska Deppisch, vicestrino de la urba kultur-informa oficejo, kune kun Andreas Emmerich, prezidanto de la fondaĵo FAME, transdonis la 19an FAME-premion al Jean-Marc Leclercq, vaste konata en Esperantujo kiel JoMo (jOmO). La premio konsistas el diplomo kaj 3000 eŭroj.

Jean-Marc Leclercq. franca kantisto kaj esperantisto, naskiĝis la 10an de oktobro 1961 en la nordfrancia urbo Lille, sed translokiĝis kun sia familio al Tuluzo en la sudo de la lando, kiam li estis nur sesmonata. Li lernis Esperanton en 1988, kaj jam en 1989 li havis sian unuan internacian koncerton dum la 45a Internacia Junulara Kongreso de TEJO en Kerkrade (Nederlando).

En 1999 li prezentis 22 kantojn en 22 lingvoj. Ĉi tiu atingo aperis en 2000 en la rekord-libro “Guinness”; en 2007 li kantis 25 kantojn en 25 lingvoj en la brita ĝardenurbo Letschworth. En 2020 li atingis plian internacian famon per publikigo de kanto kun 36 versoj en 36 diversaj lingvoj, inkluzive de minoritataj lingvoj kiel la okcitana, kataluna, eŭska kaj bretona.

Liaj Esperantaj albumoj estas “JoMo kaj Liberecanoj” (1998), “JoMo friponas!” (2001), “JoMo slavumas” (2006), “jOmO okcitanas” (2016), “MArta kaj JOmo kantas MAYOMA-n” (2021), kaj “jOmO popumas”, kiu aperis la 10an de oktobro okaze de lia 65-jariĝo.

La festa renkontiĝo okazis ĉefe en la germana lingvo. La partopreno (inkluzive de la koncerto kaj bufedo) estis senpaga. La muzika duopo “Michl & Hansl”, akompananta la premioceremonion, prezentis kantojn de Michael Schuster.

Julia Mul

Foto: Andreas Emmerich, Franziska Deppisch, Jean-Marc Leclercq (Gerold Busch)

“La Ondo de Esperanto” sendas gratulojn al JoMo: tiel, tiel plu!

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/10/germanujo-53/

The post JoMo ricevis la Esperanto-kulturpremion de Aalen appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-10-28 19:48

Sonĝanta Vivo

Voyage me rencontrer sur la route (3) - Le Creusot

"Coucou Joelle, mia trajno kuras enorde !" Eksidinte sur la seĝon de TGV, mi tuj sendis mesaĝon al ŝi, kiu atendis min sur la kajo. Kvankam jam plurajn fojojn mi vizitis ŝin, ĉi-foje estis unua fojo jen trajne, kaj ĉefe sole. Kiel antaŭvidite, sur la kajo [Le Creusot_Montceau_Monchanin] ŝi ien tien movis la kapon por serĉi min el pasaĝeroj. Ni tuj brakumis unu la alian kiel longtempe disiĝinta familio. Survoje al ŝia hejmo, ŝia unua propono estis pikniki por tagmanĝi kaj viziti specialan bazaron por interŝanĝi plantojn. Tia ja ŝi estas !

Verŝajne, pli ol dek jarojn antaŭe, mi ekkonis ŝin en iu vilaĝa festo, kie esperantistoj kuniĝis. Oni flustre prezentis al mi, ke ŝi estas tre lerta pri vegetara kuirarto. Poste, Catherine proponis al mi viziti ŝin kune, okaze de [La tago de virinoj]. Ĉar Joelle kutime organizis tian feston kaj invitis proksimajn amikinojn. Poste, Michel, kiu ŝategis ŝian domon, plurvoje vizitigis min, eĉ mian edzon Dalmini. Tiel kaj tiel ŝi proksimiĝis al mia vivo. Jen por atingi ŝian domon, nepre oni trapasas la antikvan ponton, kies karakteron mi admiras.

Ŝi jam preparis ĉambron por mi en la unua etaĝo. Sur ĝia balkono oni povas kvazaŭ tuŝi la arbaron, saluti sovaĝajn birdojn. Plie, oni povas rigardi mian pentraĵon ĉiam, kiam supren aŭ malsupren iras. Jes ja, en la jaro 2022 septembre, kiam okazis mia dua expozicio en [H2M, ESPACE D'ART CONTEMPORAIN] Bourg-en-Bresse, Francio, tiam dufoje vizitinte, finfine ŝi montris emon posedi ĉefan pentraĵon, kiu estas nun pendigita jam kvar jarojn sur la muro en ŝia domo. Ŝi diris, ke ĉiu-matene ŝi salutas s-ron Bernard, kiu fiŝkaptas sur mia pentraĵo. Revidi ŝin kaj ĝin ambaŭ estis grandega plezuro por mi !

Ŝia kampara domo estas ververe aminda, tre bone ekipita je ĉio. Mi estis scivolema pri diversaj iloj en ŝia kuirejo. Dum kelkaj tagoj, ŝi montris sian propran recepton de kelkaj pladoj kaj ankaŭ pri specialaj aparatoj, ho interese !

Dum la vojaĝo, preskaŭ ĉiu-matene, mi faris matenan marŝadon. Esti en fremda loko, flari la aeron, iom bagadi sur freŝaj vojetoj, malkovri vilaĝan pejzaĝon en eksterlando, tiel komenci la tagon ŝajnas, kvazaŭ mi ricevas grandan benon de Dio. Mi murmure salutis al la matena suno, al la rivereto, al la arboj kaj al ĉio, kio ĉirkaŭas min nun kaj tie ĉi.

Kaj reveninte, mi vidas, ke ŝi estis preparanta bongustan matenmanĝon por ni ambaŭ. Sole vojaĝi ebligas profunde diskuti kun amikoj, kiuj vivas en alia cirkonstanco. Kun Joelle ni babilis jen pri naturo, jen pri kuirarto, jen pri politika situacio, jen pri mian Grand Mont ĵus forpasinta kaj tiel plu. Tiel mi malkovras homojn, alian mondon kaj ĉefe min mem.

Unu el gravaj kialoj, ke mi emis viziti ŝin denove, estis refoje viziti [Bibracte], vilaĝon de galloj en arbaro. Tiu vizitindejo estas kvazaŭ "time machine", kiu gvidas min al antikva epoko. Tiu loko ankoraŭfoje multe inspiris mian animon. Plie, bonŝance, mi havis ŝancon regali ŝin per tipan manĝaĵon de galloj en la muzea restoracio. Nia babilado senĉesis daŭri manĝante kiel du galloj.

Antaŭ foriro al St. Etienne, la lasta mateno ĉe ŝi estis kun plej klara sunbrilo, plej freŝa aero, plej parfumaj rozoj. Mi atente rigardis ĉion por longtempe gardi ilin en mia koro. Dankon kara Joelle, ĉe vi, mi sentis min kvazaŭ ĉe mi hejme. Vian argablan akcepton refreŝigis mian menson. Mi alportu niajn sinceran babiladon kaj profundan amikecon. Ĝis revido !

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2026-10-28 12:22

Esperanta Retradio

Psikoterapiisto

Tiun ĉi sonartikolon produktis Jarka Malá el Ĉeĥio>br>

Hoda Heshmatian, Irano

Komence ĝi estis nur tekniko. Psikoterapia tekniko por plibonigi ŝian mensan malsanon. Temis pri tridekjara virino, en kies blanka hararo kaj ĉeokulaj strioj oni povus konstati spurojn de profunda depresio.

Dum la unuaj tagoj mi taskis al ŝi ekzercon verki novele pri siaj zorgoj kaj ĉagrenoj, ĉar ŝi jam rakontis al mi pri siaj fojfojaj verketoj. La celo estis, ke ŝi eltiru, elinter tiom da kolero kaj despero, siajn verajn sentimentojn.

Komence mi ne konsideris la aferon tiom serioza. Sed konsternis min ŝia unua rakonto. Ŝi verkis kaj verkis kaj mi ĉiufoje pli avidis – kaj mi miris. Anstataŭ resaniĝo, ekgraviĝis ŝia sanstato. Kvazaŭ verkinte ĉiun rakonton, ŝi konsumis parton de si mem, aŭ enblovis parton de si mem en la rakonton. Ŝiaj rakontoj tial estis tiom vivaj!

Post jaro, ŝi jam havis multajn bonajn novelojn, sed ne kontentigan sanstaton. Post plia jaro, ŝi estis akceptita en mensmalsanulejon kaj mi estis sur ceremonia podio por subskribi mian debutnovelaron.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-10-28 07:00

2026-10-27

La Balta Ondo

Internacia Pedagogia Revuo: Indekso por 1908-2026

ipr Valencia Esperanto-Grupo publikigis en sia retejo indekson de ĉiuj numeroj de “Internacia Pedagogia Revuo” ekde 1908, surbaze de la libera arkivo de ILEI: https://valencia.esperanto.es/eo/indekso-internacia-pedagogia-revuo/.

Por ĉiu numero ĝi listigas la artikolojn kun aŭtoro, titolo kaj komenca paĝo, kaj ligas al la PDF en la arkivo kaj al la plena teksto de la numero. La tuta listo (4 mil 723 tekstoj el 316 numeroj) estas elŝutebla kiel CSV-dosiero, kun la citaĵoj jam formitaj laŭ APA, MLA kaj Chicago. La indekso estas ĝisdatigata kun ĉiu nova numero.

La ideo venis de Dennis Keefe. La indekso kaj la tekstoj estis faritaj aŭtomate el la PDF-oj, helpe de artefarita intelekto: por la malnovaj numeroj, post optika signorekono, lingvomodelo helpis legi la enhavtabelojn, kaj ĝi ankaŭ verkis la mallongajn resumojn de la artikoloj ekde 1980, kiujn neniu kontrolis. Do eraroj eblas. Korektojn oni povas sendi al la grupo: https://valencia.esperanto.es/eo/kontakto/.

Fonto: https://www.ilei.info/novajxoj/indeksoj-IPR-1908-.php

The post Internacia Pedagogia Revuo: Indekso por 1908-2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-10-27 21:55