Ne estas novaĵo, kiam Usono renversas eksterlandan registaron. Sed ne ĉiuj usonaj puĉoj sekvas saman modelon. La novkonservativa regime change (ŝanĝo de reĝimo), efektivigita dum la tempo de Bush, ŝajnas ne plaĉi al la nuna loĝanto de Blanka Domo.
Necesas havi tre selekteman memoron por konsideri la kidnapon de la venezuela prezidanto Nicolás Maduro kaj lia edzino, Cilia Flores, la 3-an de Januaro, kiel “revenon” de Vaŝingtono al “imperiisma” politiko, kiun ĝi supozeble rezignis de post 1945, eble eĉ ekde 1918.
La subita atribuo de tiu epiteto al Usono fare de gazetaro, kiu ĝis nun rezervis ĝin por Rusujo, estas iom false naiva konduto. Ĉar, se ni limigas nin al la tempo ĝuste post la fino de la Malvarma Milito, reveno de Vaŝingtono al la praktiko de grandskalaj armeaj operacoj post longaj jaroj de “sindromo de Vietnamujo” komenciĝis en 1989, dum la oficperiodo de George H.W. Bush, per tio, kion oni ankaŭ prezentis kiel kontraŭdrogan operacon : invadon de Panamo kaj kidnapon de la diktatoro Manuel Noriega, evidentan malobservon de la internacia juro.
foto de la usona aerarmeo, publika havaĵo, laŭ Wikimedia Commons
Tio malfermis la vojon al nova ciklo de usonaj intervenoj kiuj kulminis per la invado de Irako en 2003, dum la prezidanteco de alia Bush, filo de la unua. La okupadoj de Irako kaj Afganujo, ambaŭ post la atencoj de la 11-a de Septembro 2001, baldaŭ iĝis senelirejoj, el kiuj Usono fine eskapis nur per grandaj malfacilaĵoj : en 2011 okaze de Irako kaj dek jarojn poste el Afganujo.
Tiuj du grandaj fiaskoj —precipe tiu de Irako, pro la multe pli granda graveco de tio, kio estis en risko kaj abundo de la rimedoj deplojitaj de Usono ĉi-lande— renovigis la “sindromon de Vietnamujo”. La lecionoj eltiritaj de la hindoĉinuja sperto (eviti ĉiun longedaŭran okupadon, al si fiksi limigitajn celojn, frapi unue kaj forte kaj preferi atakojn de malproksime ol interveno de tertrupoj) estis revigligitaj post konscie ignoritaj de la registaro de George W. Bush. Lia posteulo, Barack Obama —kiu fanfaronis, ke li oponis la invadon de Irako—, superis ĉiujn rekordojn pri atakoj de malproksime, precipe per spavoj. Donald Trump tute evitis ŝanĝi tiun strategion dum sia unua oficperiodo, kaj Joseph Biden sekvis la tradicion starigitan de la viro en kies Administracio li plenumis funkciojn de vicprezidanto (1).
Tiel do, kio estas nova en la ago de internacia piratado de Trump en Venezuelo ? Oni vidis en tio revenon al politiko de “ŝanĝo de reĝimo”, forlasita post la iraka malsukceso. Sed tio signifas miskompreni tiel la sencon de la esprimo kiel la politikon de Trump. La esprimo ĉefe rilatas al la okupado de Irako, kaj havis sian apogeon dum la unua oficperiodo de George W. Bush, kiam lia Administracio estis plena de novkonservativuloj —ĉefe destinitaj al la tiama Ministrejo pri Defendo, nuna Ministrejo pri Milito— kiuj rekomendis rompi kun longa tradicio de “realisma” politiko akordiĝema kun la diktatorecoj, kiuj eĉ povis esti murdaj kondiĉe ke ili servu la interesojn de Vaŝingtono.
Tiam, post la Malvarma Milito, Usono devis, laŭ ili, akordigi siajn agojn kun siaj vortoj, stimulante la starigon de demokratio laŭ planeda skalo. En Irako, oni planis ke la “ŝanĝo de reĝimo” estu akompanata de nation-building : konstruado de nova ŝtato sub kuratoreco de Usono, la okupanta potenco, simila al tio, kion ĝi faris en Okcidenta Germanujo kaj Japanujo post 1945. Irako iĝu la montrofenestro de demokratia ŝanĝo en Proksim-Oriento. Oni opiniis ke la forto de ekzemplo, kune kun la premo de Usono, kondukos aliajn regnojn de la regiono imiti tiun virtan modelon. Tiel, Vaŝingtono povos krei mondon laŭ sia bildo kaj simileco.
Ne necesas diri, ke tia perspektivo ne plaĉis al la aŭtokrataj reĝimoj de Proksim-Oriento, ekzemple al tiuj de la vasalaj regnoj de Vaŝingtono, kiuj longe profitis de “realisma” indulgo, kiun la usona mastro havis pri ilia despotismo. Tial ili luktis kontraŭ la novkonservativuloj en la kerno mem de la Administracio Bush. La saud-arabaj gvidantoj, konkrete, provis konvinki la usonan prezidanton —kun helpo de lia Ministrejo pri Eksterlandaj Aferoj kaj CIA— ke li rezignu sian ambicion radikale refondi la Bagdadan reĝimon. Pere de Iyad Alawi, la fidinda homo de CIA en Irako, ili sugestis al Bush, ke li kunagados kun altrangaj komandantoj de la armeo por helpi ilin renversi la prezidanton Saddam Hussein kaj reorienti la landon laŭ direkto kiu adaptiĝu al la regionaj interesoj de Usono (2). “Nia ideo estis forigi altrangularon kaj lasi la ceteron de la reĝimo sendifekta”. Resumis Alawi (3).
Informitaj pri la afero, la irakaj aliancanoj de la novkonservativuloj, gviditaj de Ahmed Chalabi, faris alarman alvokon per la amaskomunikilaro, akuzante arab-usonan kamarilon klopodi por eternigi la “reĝimon de Saddam sen Saddam”. Subtenataj de Anthony Blair, tiama brita ĉefministro, la novkonservativuloj trudis sian volon. Ilia plano fine estis katastrofa por Usono : la malmuntado de la iraka ŝtato nome de la “malbaazigo” —inspirita de la germana malnaziigo— estigis situacion de kaoso kiu, unuflanke, ebligis al Irano regi la landan ŝijaistan plimulton kaj, aliflanke, faciligis la disvolviĝon de kontraŭ-usona kaj kontraŭ-ŝijaista gerilo en la sunaaj arabaj regionoj, kun Al-Qaida kiel la ĉefa el ĝiaj fortoj. En 2004, Chalabi estis forigita fare de Vaŝingtono —kiu akuzis lin aktivi por Teherano—, la novkonservativuloj sekvajare estis forpelitaj de la Administracio kaj, en 2006, la usona Kongreso ellaboris elirstrategion kiu forsendis demokratiajn fantaziaĵojn al la diablo.
Post tio, kio estis nomita “la leciono de Irako”, oni agnoskis, ke la granda eraro estis malmunti la irakan ŝtatan aparaton, kiun oni devis konservi por regi la landon. Finiĝis la projektoj de demokratiigo militiste truditaj ! Obama, siaflanke, provis demokratiigon de malsupre. Li klopodis por akompani la ribelojn de la “araba printempo” kun helpo de Kataro, vetante je ĝia rekupero fare de la Islama Frataro. La fiasko de tiu nova politiko —precipe kiam, en 2013, la militistaro, subtenata de Rijado kaj kontraŭ la volo de Vaŝingtono, enpotenciĝis en Egiptujo— rapidigis ĝian finon.
Nur restis aktiva la strategio rekomendita de la saud-arabaj gvidantoj antaŭ la okupado de Irako : kiam grandaj interesoj estas en risko, estas pli bone devigi la regantajn reĝimojn kontentigi la dezirojn de Vaŝingtono ol provi renversi ilin kaj riski fine ĵeti la landon en kaoson.
Donald Trump ne ignoris la lecionon. Li reagis al la iraka fiasko laŭdante la uzon de forto por al si alproprigi ĝiajn petrolresursojn : diroj kiuj kongruas kun la agmanieroj kiuj poste karakterizos lian prezidantecon. En 2011, lasta jaro de ĉeesto de la usonaj okupaciaj trupoj en Irako, li severe kritikis s-ron Obama tial ke li forlasis tiun landon sen preni ĝiajn petrolajn rezervojn. En verko publikigita samjare kun la titolo Estas tempo sin montri hardito kaj kiu anoncis lian estontan prezidantan kampanjon, Trump parolis pri Irako en ĉapitro titolita “Prenu la petrolon” kaj en sekcio nomita “La predo apartenas al la venkinto” (4). Laŭ liaj klarigoj, necesis, ke Usono al si alproprigos la irakan petrolon —kvankam lasante kvoton al Irako— por malhelpi ke Irano prenu ĝin : argumento identa al tiu, kiun Trump uzis por pravigi sian aspiron al Venezuelo kaj Gronlando, sur kiuj, laŭ li, ŝvebas minaco de ebla ĉina kaj rusa superregado.
Tre kritika pri la “ŝanĝo de reĝimo” kun demokratiaj celoj, Trump konsekvence agis. Ja li, dum sia unua oficperiodo, intertraktis kun la talibanoj la foriron de Usono el Afganujo ; eliro kiu estis plenumita dum la prezidanteco de Biden laŭ la katastrofa maniero, kiun ni jam scias. Inspirita de la iraka leciono, lia Administracio plifortigis ligojn en 2018 kun venezuelaj militistoj, kiuj estis preparanta puĉon en Karakaso (5) : militistoj kiuj tamen aperis en la listo de gravuloj de la reĝimo akuzitaj de Vaŝingtono pri krimoj kaj implikitaj en drogŝakrado. Tiu unua provo estis antaŭtempe ĉesigita. Dua estis abortita en Aprilo 2019 ĉar estis aranĝita la subteno nek de la armeo nek de loĝantaro.
Unu el la ŝlosilaj figuroj de la ribelo estis Manuel Cristopher Figuera, direktoro de la Bolivara Nacia Spionservo (SEBIN, pro ĝiaj komencliteroj en la hispana), al kiu Vaŝingtono trudis punsankciojn, en Februaro 2019, pro “amasaj torturoj kaj malobservoj de homaj rajtoj kaj persekutoj kontraŭ tiuj, kiuj volas demokratian ŝanĝon en Venezuelo” (6). Post la malsukcesa puĉo, Cristopher Figuera trovis rifuĝon en Usono kaj, kompreneble, la sankcioj kontraŭ li estis nuligitaj. Tamen, la malsukceso estis dolora por Trump, kiu estis instigita de sia unuaperioda skipo agnoski s-ron Juan Guaidó —prezidanton de la Nacia Asembleo, tiam regata de la opozicio— kiel prezidanton de Venezuelo nome de demokratio. Seniluziiĝo kiu plifortigis lian malemon alvoki la demokratian aferon.
Pasintjare Trump ree faris la unuan oficialan viziton de sia oficperiodo en la saud-araba regno. Krom kruele mallaŭdi la ideon mem stimuli demokration en Proksim-Oriento, li samtempe asertis malmulte inklini al uzo de forto. Vana retoriko kiu, kune kun liaj pretendoj je pacisto kaj kandidato por la premio Nobelo pri paco, povis prezenti malveran impreson kapablan asocii lin kun izolismo —tradicia tendenco de la usona ekstrema dekstro— aŭ eĉ kun pacismo. Tamen, Trump ĉiam fanfaronis esti “hardito” kiu, male al Obama, ne hezitas decide agi ĉe iu ajn okazo, kiel li faris en sia unua oficperiodo —precipe en Sirio kaj Irako— kaj, multe pli ofte, ekde sia reveno al Blanka Domo. La listo de regnoj atakitaj de Usono ekde Januaro 2025 jam impresas : Jemeno, Somalio, Irako, Irano, Sirio kaj Niĝerio, krom tiuj rilataj al lia agado en Venezuelo.
Male al famo de neantaŭvidebleco, kiun li stimulas, la imperia politiko de Trump ne malhavas koherecon kaj estas regata, laŭnature, de lia percepto pri la materialaj kaj strategiaj interesoj de Usono, ankaŭ tiuj de li mem kaj, kompreneble, tiuj de lia familio. La leciono de Irako troviĝas en la kerno de lia administrado, kiel klare ilustras la kazo de Venezuelo : li eĉ ne ŝajnigas stimuli demokration en la lando kaj ne postulis okazigon de liberaj balotadoj. Li eĉ —provizore— senkreditigis s-inon María Corina Machado, ĉefan figuron de la venezuela opozicio, subtenatan ĝis tiam de la okcidentaj ĉefurboj.
Trump profitas de la kontaktoj, kiujn lia Administracio starigis ene de la reĝimo de Maduro, inter ili kun la vicprezidanto, s-ino Delcy Rodríguez, kiu iĝis provizora regna prezidanto. Li konsideras ke, post lia montro de forto kaj per la konstanta minaco ree uzi ĝin kaj ĝisekstreme sufoki la regnan ekonomion, la venezuela reĝimo ne havas alian elekton ol kontentigi liajn dezirojn... kaj la interesojn de Chevron –la ĉefa usona petrola kompanio ĉeestanta en Venezuelo–, same kiel tiujn de aliaj aliancanoj de Trump (7). Kiel bone resumis antaŭ la televidaj kameraoj Michael Johnson, respublikana prezidanto de la usona kongreso : “Tio ne estas ŝanĝo de reĝimo sed ŝanĝo de konduto de reĝimo” (8). La sama vidpunkto estas esprimita en la urĝaj invitoj de Trump al Kubo kaj Irano por “atingi interkonsenton” kun li. Per minaco, kompreneble.
La imperia politiko de la dua oficperiodo de Trump kombinas cinikismon —kiun kelkaj konfuzas kun sincero (9)— kun politiko de bruta forto je la servo de vidpunkto pri la mondo al kiu estas fremdaj nek superismo (America First) nek Lebensraum (10) —la “doktrino Donroe” (11), reviziita versio de la doktrino Monroe kiu konsideras Amerikon kiel privatan ĉasrezervejon de Usono—. Kaj kvankam Trump, male al siaj antaŭuloj, ne hipokrite ŝajnigas esti la ĉampiono de demokratio, tio ne estas pro timo enmiksiĝi en aferojn de aliaj regnoj. Fakte, nek li nek la ceteraj membroj de lia Administracio gvidataj de Vicprezidanto James David Vance ĉesis ĉie malkaŝe subteni siajn samideanojn, ekzemple en Latinameriko, kiel oni ĵus konstatis en Argentino kaj Brazilo.
(1) Vidu “[Moins de troupes, plus de drones]”, Le Monde diplomatique, Novembro 2021.
(2) Estis esploro de The New York Times kiu rivelis tiujn sekretajn kunvenojn kvin monatojn post la invado de Irako : Douglas Jehl kaj Dexter Filkins, “After the war : Covert operations. U. S. moved to undermine Iraqi military before war”, The New York Times, 10-an de Aŭgusto 2003.
(3) Citita en la sama artikolo.
(4) Donald J. Trump, Time to get tough : Making America #1 Again, Regnery Publishing, Vaŝingtono, 2011, reeldonita en 2016 por la prezidanta kampanjo kun la subtitolo modifita : Making America Great Again, kaj poste en 2024 kun antaŭparolo de ekstremdekstra artikolisto Stephen Bannon.
(5) Ernesto Londoño kaj Nicholas Casey, “Trump Administration discussed coup plans with rebel Venezuelan officers”, The New York Times, 8-an de Septembro 2018.
(6) Usona Ministrejo pri Financoj, “Treasury sanctions officials aligned with former president Nicolas Maduro and involved in repression and corruption”, 15-an de Februaro 2019.
(7) Malcolm Moore kaj Jamie Smyth, “Donald Trump's first Venezuela oil sale deal goes to megadonor's company”, The Financial Times, 16-an de Januaro 2026.
(8) Komento farita la 3-an de Januaro responde al demando pri la kidnapo de Nicolás Maduro.
(9) “The radical honesty of Donald Trump”, The Economist, Londono, 7-an de Januaro 2026.
(10) (JG) Vidu https://eo.wikipedia.org/wiki/Lebensraum
(11) “Donroe” estas kuntiriĝo de Donald (Trump) kaj (James) Monroe.
IJK 2025 | Internacia Junulara Kongreso | Indonezio
Antaŭ 50 jaroj, la 27an de februaro 1976 en Budapeŝto forpasis Kálmán Kalocsay (pron: káloĉai, 1891-1976), hungara kuracisto kaj elstara esperantisto (ekde 1911), grave influinta la evoluon de la Esperantaj literaturo kaj lingvistiko per siaj verkoj. Kalocsay estas konsiderata kiel la plej grava Esperanta poeto (“Mondo kaj Koro”, 1921; “Streĉita kordo”, 1931; “Rimportretoj”, 1931; “Sekretaj sonetoj”, 1932; “Izolo”, 1939, eldonita en 1977) kaj poezia tradukanto (“Infero” de Dante, tri verkoj de Ŝekspiro, poemoj de Baudelaire, Heine, Petőfi, Madách… kaj la antologio “Tutmonda sonoro” kun liaj tradukoj el 30 lingvoj).
Kálmán Kalocsay kun kaj sen kato.
2026 markas respektive 50 kaj 20 jarojn post la forpasoj de Kálmán Kalocsay (1891–1976) kaj William Auld (1924–2006), du el la plej influaj poetoj, tradukistoj kaj kulturaj organizantoj en la historio de Esperanto. Okaze de tiu memordatreveno Universala Esperanto-Asocio (UEA) lanĉas la iniciatojn #Kalocsay50 kaj #Auld20 por instigi la realigon de serio de kulturaj agadoj tra la jaro omaĝe al la poetoj kaj iliaj verkaroj kaj heredaĵoj.
Savado de aĵoj post la inundo ĉe Vinilkosmo. Voto: Vinilkosmo.
La oficejo de Vinilkosmo post la inundo. Foto: Vinilkosmo.
Johansson, Sten. Farango: Romano. – Novjorko: Mondial, 2025. – 305 paĝoj.
Internacia Junulara Festivalo (IJF), organizita de Itala Esperantista Junularo (IEJ), estas la plej grava junulara aranĝo en Italio. Ĉi-jare la festivalo kondukos nin en la sorĉan Emilio-Romanjon. La gastigonta urbo estos Ĉervjo (Cervia), marborde de la Adriatiko. Dum la paska semajno, de la 1a ĝis la 7a de aprilo 2026, ni travivos kune sep neforgeseblajn tagojn.
Konforme al la Kongresa regularo de ILEI (
Abonantoj jam povas elŝuti la martan numeron de la revuo "Esperanto". La papera versio baldaŭ estos dissendita: 
Kroata ŝtata arkivo transprenis de Kroata Esperanto-Ligo parton de ties arkivo, laŭ la antaŭa interkonsento la 28an de januaro 2026. La bazo de la arkivo estas libroj, kiujn la kroataj esperantistoj produktis de 1909 ĝis la verkistino Ivana Brlić-Mažuranić kaj ties “Jaša la Dalmato, vicreĝo de Guĝerato” en 2025.
La somera kunflugo de Litoviaj esperantistoj okazos la 13-14an de junio 2026 en agroturismejo en la vilaĝo Antalkiai, je 26 kilometrojn de Kaŭno, direkte al Vilkija.
La unua virina kongreso de UEA okazos en Graco (Graz, Aŭstrio) la 30-31an de julio 2026 dum du tagoj ĵus antaŭ la komenco de la 111a Universala Kongreso de Esperanto en la sama urbo.
La 17an de februaro 2026, sep semajnojn post la publikigo, estis enretigita por publika legado la demonstra versio (demoversio) de la decembra (vintra, laŭ la nordhemisfera vidpunkto) eldono de “La Ondo de Esperanto”. La 44-paĝa demoversio (laŭ la normo “pdf”) enhavas plurajn tekstojn kaj tekstokomencojn el la riĉenhava 147-paĝa 326a numero de “La Ondo de Esperanto”, publikigita je la jarŝanĝa festo.
La komitato de UEA diskutis la statuton en Brno. Foto de la komitato: Jukka Pietiläinen.
Alfons Tur i Garcia.
Brandon Sowers
Fernando Maia
