Blogoj en Esperanto

2026-10-05

Diversaj diversaĵoj

COLETTE - La spiralaĵoj de la vito (1908)

COLETTE

Jen alia novelo kiu aperis en la kolekto Les vrilles de la vigne (La spiralaĵoj de la vito) kiu arigas novelojn kun membiografia fono. Ĝi estis publikigita en la N° 52-53 (februaro-junio 2025) de Beletra Almanako. Mi dankas sinjoron István Ertl pro liaj trafaj rimarkoj kaj korektoj.

La spiralaĵoj de la vito

Iam, la najtingalo ne kantis nokte. Ĝi havis afablan voĉfadeneton kaj lerte uzis ĝin de mateno ĝis vespero, kiam la printempo ĵus alvenis. Ĝi vekiĝis kun siaj kamaradoj, en griza kaj blua ektagiĝo, kaj ilia timema vekiĝo skuis la majskarabojn dormantajn sub siringaj folioj.

Ĝi enlitiĝis ĉirkaŭ la sepa, aŭ sepa kaj duono, ie ajn, ofte en la florantaj vitoj, kiuj odoras rezedon, kaj ĝis la mateno faris kompletan dormon.

Iun printempan nokton, la najtingalo dormis staranta sur juna sarmento, kun ŝvela kropo kaj klinita kapo, kvazaŭ kun gracia nukparalizo. Dum ĝia dormo, la kornoj de la vito, tiuj spiralaĵoj rompiĝemaj kaj algluiĝemaj, kies okzala freŝa acideco ekscitas kaj sensoifigas, la spiralaĵoj de la vito tiun nokton kreskis tiel dense, ke la najtingalo vekiĝis tute ŝnurita, kun la kruroj implikitaj en forkiĝintaj ligaĵoj, kaj senpovaj flugiloj.

Ĝi kredis perei, baraktis, eskapis nur danke al mil penoj, kaj dum la tuta printempo ĵuris ne plu dormi, tiom longe, kiom kreskos la spiralaĵoj de la vito.

Jam la sekvan nokton ĝi kantis, por resti sendorma:

Dum la vito ŝosas, ŝosas, ŝosas...

Mi ne plu dormos!

Dum la vito ŝosas, ŝosas, ŝosas...

Ĝi variigis sian temon, girlandis ĝin per silabkantoj, enamiĝis al sia voĉo, iĝis tiu kantisto senbrida, ebria, anhelanta, kiun oni aŭskultas kun la neeltenebla deziro vidi ĝin kanti.

Mi iam vidis najtingalon kanti sub la luno, liberan najtingalon, kiu ne sciis sin gvatata. Foje ĝi interrompas sin, kun klinita kolo, kvazaŭ por aŭskulti en si mem la daŭradon de ĉesinta noto... Kaj ĝi reekas, per sia tuta forto, ŝvelinta, kun klinita kolo kaj mieno de enamiĝinta malespero. Ĝi kantas por kanti, ĝi kantas tiel belajn aferojn, ke ĝi ne plu scias, kion ili signifas. Sed mi, mi ja daŭre aŭdas tra tiaj oraj notoj la sonojn de basa fluto, la tremantajn kristalajn trilojn, la purajn kaj viglajn kriojn, mi daŭre aŭdas la unuan naivan kaj teruritan kanton de la najtingalo kaptita de la spiralaĵoj de la vito.

Dum la vito ŝosas, ŝosas, ŝosas...

Rompiĝemaj kaj algluiĝemaj, la spiralaĵoj de amara vito estis ligintaj min, dum en mia printempo mi dormis en feliĉa kaj fidema dormo. Sed mi rompis, per terurita eksalto, ĉiujn tiujn torditajn fadenojn, kiuj jam fiksiĝis al mia karno, kaj mi fuĝis... Kiam la torporo de nova miela nokto pezis sur miajn palpebrojn, mi ektimis la spiralaĵojn de la vito kaj mi laŭtege ĵetis plendon, kiu rivelis mian voĉon.

Tutsola, vekiĝinta en la nokto, mi nun rigardas la voluptan kaj malgajan astron alsupri antaŭ mi... Por malpermesi al mi refali en feliĉan dormon, en la mensoga printempo kiam floras la hoka vito, mi aŭskultas la sonon de mia voĉo. Foje, mi febre krias tion, kion 123 oni kutime prisilentas, kion oni tre mallaŭte murmuras, – kaj mia voĉo malvigliĝas ĝis murmuro, ĉar mi ne aŭdacas plu paroli.

Mi volas diri, diri, diri ĉion, kion mi scias, kion mi pensas, kion mi divenas, ĉion, kio ravas min, kio vundas min kaj mirigas min. Sed ĉiam estas, ĉirkaŭ la tagiĝo de tiu brua nokto, prudenta mano malvarmeta, kiu metiĝas sur mian buŝon, kaj mia krio, ekzaltiĝonta, subiras al modera babilado, al parolemo de infano kiu laŭte parolas por kuraĝigi sin kaj elturmenti sin...

Mi ne plu spertas feliĉan dormon, sed mi ne plu timas la spiralaĵojn de la vito.

de Tjeri (noreply@blogger.com) je 2026-10-05 16:14

Neniam milito inter ni

Ivanka « Hajka » Kucenko

05/10/2026 Ni eksciis en la vespero de la 1a de oktobro pri la morto frontmilite de nia kamaradino Ivanka « Hajka » Kucenko. Ŝi estis 33-jara. Hajka estis aktivulino feminista, vegana, anarkiista kaj kontraŭ-aŭtoritata. En Ĥarkivo, Odeso, Kijivo kaj Lvivo,...

de neniammilitointerni je 2026-10-05 14:36

La Balta Ondo

“La Ondo de Esperanto” daŭros kiel novaĵretejo

ondo En majo 1991 aperis la proveldono de “La Ondo de Esperanto”, kaj ĝis aŭtuno 1997 ĝi aperis kiel dumonata soci-kultura revueto.
En aŭtuno 1997 “La Ondo” iĝis ĉiumonata gazeto, ensorbinta la primovadan parton de “Ruslanda Esperantisto”.
En 2007 estis lanĉita bitversio de “La Ondo” laŭ la pdf-normo, kaj dum dek jaroj kunekzistis la papera kaj reta formoj.
En decembro 2016 estis eldonita la lasta papera “Ondo”, kaj dum 2017-19 nia bitgazeto aperis ĉiumonate laŭ la normoj pdf kaj ePub.
En januaro 2020 la novaĵretejo “La Balta Ondo”, kiun ni fondis en 2010, ricevis la nomon “La Ondo de Esperanto” kaj de tiam dum pli ol 2400 tagoj en ĝi ĉiutage aperas almenaŭ unu nova teksto; la samnoma bitgazeto por sep jaroj iĝis trimonata, ampleksa (ĉirkaŭ 130-140 paĝoj) bitgazeto.

Bedaŭrinde, ni devis akcepti malfacilan decidon pri fermo de la gazeto pro la malprogresanta vidkapablo de la redaktoro, kiu ne plu kapablas elteni la kutiman 16-18-horan labortagon antaŭ la komputilo. La novjarfesta eldono №330 estos la lasta en nia 36-jara eldon-aventuro.

Nia informado daŭros en nia novaĵretejo, en kiu dum pli ol 2400 tagoj ĉiutage aperas almenaŭ unu nova teksto. Ĝis nun la retejo estis pagata el la kotizoj kaj donacoj, kiujn ricevis la gazeto. La financado de la retejo nun estas traktata kun eventuala sponsoro.
Pri la historio de “La Ondo” vi povas legi ĉe https://sezonoj.ru/2021/05/ondo/.

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/10/ondo-167/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post “La Ondo de Esperanto” daŭros kiel novaĵretejo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-10-05 14:11

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 124

Antaŭ cent-dudek-tri semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-dudek-kvara porcio. Ĝuu ĝin!

---

Lernantoj fervore ripetis la frazojn,

ĉar tio ja estis agrabla ekzerco.

La vortoj elfluis tutsimple el buŝo

kaj tio ĝojigis la gajajn lernantojn.

Jes, ili tre ŝatas la novan metodon

de lingvolernado per belaj versaĵoj.

Vekiĝis sendube jam entuziasmo.

La lingvo fariĝis alloga por ili.

Pri kio paroli en lingvolernado?

Nu certe, plej bonas agrablaj aferoj:

Pri amo kaj varmo, pri belaj kutimoj.

Ni devas akcenti la pozitivaĵojn.

Ni tiel progresos, sen peno tre granda.

Ni devas ekzerci, jes tio necesas.

Ni aŭdas la frazon kaj ĝian tradukon

kaj tio fiksiĝas en nia memoro.

Li ofte vizitas la karan onklinon.

Ŝi estas maljuna kaj krome flegenda.

Sed mense ŝi estas ankoraŭ tre vigla.

Ŝi scias rakonti pri multaj aferoj.

Ŝi ankaŭ atente aŭskultas radion.

La aŭdokapablo ankoraŭ funkcias.

Ŝi ŝatas muzikon el sia hejmlando.

Jes, tio ĝojigas la maljunulinon.

Mi estas bonvena ĉe mia vizito.

Mi donas al ŝi du survangajn kisetojn.

Ŝi sidas komforte en sia rulseĝo.

Ŝi ne tuj parolas, sed iom atendas.

Mi tial demandas pri ŝia sanstato.

Ŝi diras ke ŝiaj genuoj doloras.

La medikamentoj tre bone efikas.

Laŭ ŝia percepto ŝi tute bonfartas.

Matene nun estas sufiĉe malvarme.

Sentiĝas la nokta oktobra malvarmo.

Ni tamen ne hejtas la fornon en domo,

ĉar sunradiado varmigas la tagon.

Ni povas atendi tre varman aŭtunon.

Por trovi plezuron en freŝa aero

la varma senpluva vetero ja taŭgas,

sed mankas la pluvo nun dum la aŭtuno.

Naturkatastrofoj devigos la ŝtatojn

pri paca kunhelpo anstataŭ militoj.

Nur per kunlaboro ni savos la mondon.

Ni devas kunvivi sur nia planedo.

Por tio necesas la demokratio.

Popoloj bezonas la aŭtonomion,

precipe en regnoj ĝis nun centrigitaj.

Regado funkciu per kunretigado.

La doma laboro retenas min hejme.

Mi ŝatus foriri pro bela vetero.

Mi tial plenumas necesajn laborojn

kaj poste ripozas en mia fotelo.

Foriris edzino, mi estas libera.

Mi povus nun ĝui la hejman restadon.

Sed nun la najbaro enŝaltis falĉilon.

Mi aŭdas la laŭtan benzinan motoron.

Li verve parolis dum tiu kunsido.

Li povis konvinki la ĉeestantaron.

Li ankaŭ ricevis tre fortan aplaŭdon.

Li estas feliĉa pro tiu sukceso.

Ŝi devas decidi nun pri la direkto.

Ĉu estus pli bone ankoraŭ atendi?

Aŭ ĉu ŝi rezignu pri pluaj konsiloj?

La tempo jam urĝas, prokrasto ne eblas.

---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al

retradio(ĉe)aldone(punkto)de

Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html

https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html />

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-10-05 06:00

2026-10-04

La Balta Ondo

La Internacia Traduk-Konkurso Vejdo 2026

vejdo

La konkurso estis organizita sub la aŭspicio de UEA kaj en kunlaboro kun la redakcio de “Literatura Vivo”. Ĝi portas la nomon de prof. Vejdo (Wei Yida) por honori lian memoron kaj antaŭenigi la arton de literatura tradukado en Esperanton.

La konkurso ricevis 41 tradukojn de 31 konkursantoj el 12 originalaj lingvoj. La ĵurio konsistis el naŭ spertuloj el diversaj landoj kaj lingvaj medioj: Blazio Vaha, Erika Godó, John Huang, Julianna Vas-Szegedi, Maria Nazaré Laroca, Yevgenia Amis, Seán Ó Riain, Ardo Hu kaj Detlef Karthaus.

Unua premio: Tatjana Auderskaja (Ukrainio) pro “Silentium!” de Fjodor Tjutĉev.

Du duaj premioj: Stéphane Brault (Kanado) pro “Damo Suzana” (Lady Susan) de Jane Austen; Miklós Cseszneky (Hungario) pro “La Mancha Roja” (La Ruĝa Makulo) de Samuel Ros.

Tri triaj premioj: Osvaldo Pablo León (Argentino) pro “Continuidad de los parques” (La kontinueco de parkoj) de Julio Cortázar; Miklós Cseszneky (Hungario) pro “La sangovida junulo” (A vérlátó legény) de József Nyírő; Frank Huber (Germanio) pro “Mi preferus ne fari tion” (Yapmamayı Tercih Ederim) de Ruhşen Doğan Nar.

Ĉi tiu artikolo aperis en la septembra (aŭtuna) eldono de “La Ondo de Esperanto” (2026).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2026, №2 (328).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2026/10/konkurso-72/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
“La Ondo de Esperanto” en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La Internacia Traduk-Konkurso Vejdo 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-10-04 21:56

Heroldo Komunikas

NaturAmika KulturSemajno en Malago: riĉa programo

Ángel kaj Juan García del Río, Arno Lagrange, Viviana Piccinini, Giorgio Silfer, Carlos Spinola estas la ĉefaj kontribuontoj al la kvara NaturAmika KulturSemajno en Esperanto, en Andaluzio 9-12 oktobro 2026: ilia kontribuo estos jen prelega jen teatra. Rimarkindaj ankaŭ la rolo de Manuela Blanco por la organizado kaj la ĉeesto de Anjo Amika.

Tri dramoj estos prezentitaj: de Giorgio Silfer “Sur la ﬁna benko” kaj “Dialogo kun la glotologo” — krom la aŭtoro mem en ambaŭ, ludos Viviana Piccinini en la unua kaj Ángel García del Río en la dua; Arno Lagrange interpretos draman adapton el romano de Lluis Llach, kiun li traktos ankaŭ per aparta prelego.

Andaluzaj prelegontoj estas Juan García del Río, pri muziko, kaj Carlos Spinola, pri Astronomio. La inaŭgura prelego, “Verda lingvo por verda naturo”, estos farita de c-ano Giorgio Silfer. Okazos ankaŭ ﬂamenka ateliero zorge de Ángel García del Río kaj du tre interesaj ekskursoj laŭ alternativa turismo.
Informas: http://www.naturamikaro.net/ kaj naturamik@esperantio,net

de "HeKo 921 6-B, 4 okt 26" je 2026-10-04 18:16

Esperanta Retradio

Vivu la diferenco!

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Dirce Sales el Brazilo

Li naskiĝis kun neordinara sindromo: “Treacher Collins”, kiu kaŭzas misformiĝon de la vizaĝo, kun neformiĝo de la vangoj, nenormala mentonformo kaj nesimetriaj okuloj, krom ofte manko de orelaj aŭrikloj. Tiu homo havis nur du orelajn truojn. Tiu knabo krome estis submetita al traĥeostomio pro spirproblemoj.

En tiu tempo mi laboris en klaso por lernantoj kun nesufiĉa aŭdkapablo. La menciita lernanto estis kondukita al mi, ĉar oni suspektis, ke li estas surdulo: li troviĝis ĉiam izolita inter la aliaj infanoj, kaj neniu parolis al li. Per atenta observado, mi rimarkis plurajn detalojn: li aŭdis relative bone, parolis malfacile pro la operacio je la traĥeo, sed sukcesis komuniki parole. Li fakte montris grandan deziron lerni.

Mi do skribis al lia kuracisto, kaj petis kelkajn klarigojn kaj orientadon, kaj ricevis inviton viziti la doktoron persone. Li instruis al mi plurajn aferojn pri tiu sindromo, interalie la fakton, ke ne troviĝas kogna perdo. Mi revenis al la lernejo, preparis laŭordan raporton, kaj ellaboris programon por alfabetigo de tiu menciita lernanto. Kunvivante kun li, mi malkovris, ke li amas la arton de cirka ĵonglado. Sekve, mi kaptis tiun lian intereson por la alfabetiga programo.

Ricevinte mian raporton kaj konstatinte la foreston de surdeco en tiu lernanto, la institucio de kunordigantoj forigis lin de la frekventado en mia klaso. Tamen, mi plu vizitadis la lernejon, kie li ĉeestis, en regula klaso, kaj mi konstatis kun malĝojo, ke lia izoliteco plu estas la sama, kaj ke lian lernadon malhelpas nur liaj vizaĝaj misformoj. La aliaj infanoj ne ludis kun li, eĉ la instruistoj esprimis sian malfacilecon kontakti kun li. Li estis ĉiam soleca.

Nei la elvolviĝon de juna homo nur pro lia neordinara ekstera aspekto, kiu ne respondas al la kutime trovata en la socio, estas tre kruele. Oni devus unue atenti pri la personeco de tiu homo, antaŭ ol taksi lin laŭ lia korpa aspekto.

Kie la rajto esti inkluzivita en la socion?

Vivu la diferenco! - instruas la francoj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-10-04 06:00

2026-10-03

La Balta Ondo

Aliĝu al la 7a Virtuala Kongreso – kaj helpu fari ĝin kaj la revuon Kontakto liberaj por ĉiuj!

La 7a Virtuala Kongreso de Esperanto (VK) okazos en la reto de la 26a ĝis la 29a de novembro 2026. La aliĝilo al la 7a VK jam funkcias: https://vk.esperanto.net/2026/aligxilo – UEA invitas esperantistojn el la tuta mondo aliĝi kaj partopreni en la plej granda ĉiujara reta kongreso de la Esperanto-komunumo. La aliĝo estas senpaga por individuaj membroj (IM) de UEA. Tiu, kiu ne estas IM, povas aliĝi al la VK kaj samtempe fariĝi IM de UEA per samvalora kotizo. Eblas ankaŭ aliĝi al la VK sen aliĝi al UEA.

Individuaj membroj povas aliĝi rekte per https://vk.esperanto.net/2026/uea-membro – sufiĉas entajpi sian UEA-kodon laŭ la kvinlitera formato (xxxx-x) kaj la sistemo rekonos la individuan membrecon kaj permesos la senpagan aliĝon. Necesas plenigi la devigajn kampojn kaj nepre finklaki la aliĝbutonon. Libervolaj donacoj tamen estas tre bonvenaj – kaj ĉi-jare ili povas helpi malfermi la VK-on kaj la revuon Kontakto al la tuta mondo! La unuaj kongresanoj jam aliĝis kaj kelkaj jam donacis – ili aperas en la listo de aliĝintoj: https://vk.esperanto.net/2026/aligxintoj.

Ĉiuj, kiuj donacas, aperas kiel Donacinto, se ili tion deziras. Tiu, kiu donacas 50 EUR aŭ pli, ricevas statuson de Subtenanto. Tiuj, kiuj donacas 200 EUR aŭ pli, fariĝas Supersubtenantoj de la 7a VK! – Kaj tio gravas, ĉar ĉi-jare la donackampanjo havas aparte ambician celon: ju pli granda estos la komuna subteno, des pli da enhavo UEA povos libere disponigi al ĉiuj!

Se ni atingos 10 000 EUR – la enhavo de la 7a VK estos libera por ĉiuj! UEA faros ĝian enhavon libere alirebla ekz-e per elsendo de programeroj ankaŭ en Jutubo. Tiel la subtenantoj de la VK ne nur ebligas la okazigon de la Kongreso, sed ankaŭ helpas porti ĝiajn prelegojn, debatojn, kulturajn programerojn kaj aliajn enhavojn multe pli vaste en la mondon. La celo estas atingebla, se ekz-e 100 homoj donacos po 100 EUR. – Sed estas plia celo: se ni atingos 20 000 EUR, UEA kaj TEJO faros ankaŭ la jarkolekton 2026 de la revuo Kontakto libere elŝutebla por ĉiuj!

La Prezidanto de UEA, Fernando Maia Jr., la Ĝenerala Sekretario Aleks Kadar, la 2a Vicprezidanto So Jinsu kaj la Estrarano de UEA François Lo Jacomo jam aliĝis al la 7a VK kaj aperas inter la unuaj Supersubtenantoj, kune kun aliaj donacantoj. – “Ni deziras, ke la VK povu ne nur daŭre esti la granda reta renkontiĝo de nia komunumo, sed nun lasi heredaĵon, kiu daŭros multe post la fino de la Kongreso: tutan aron da altkvalita Esperanto-enhavo libere disponebla por lernantoj, instruistoj, kluboj, Esperanto-organizoj kaj ĉiuj interesatoj tra la mondo! Se ekzemple cent homoj pretos donaci po 200 EUR kiel Supersubtenantoj, ni kune atingos ambaŭ kampanjajn celojn! Kaj per nia propra ekzemplo ni esperas konkrete montri nian fidon al tio”, klarigas Maia.

Kompreneble ne nepre necesas donaci 200 EUR aŭ 50 EUR: ĉiu donaco kalkuliĝas kaj helpas proksimigi la komunajn celojn sendepende de la sumo. Eĉ se oni ne povas nun fariĝi Subtenanto aŭ Supersubtenanto de la VK, ĉiu kontribuo gravas, ĉar la donacoj ĉiel ajn ebligas senpage aliĝigi al la VK malpli pagipovajn homojn – ĝuste tiujn, por kiuj la VK povas esti aparte grava pro ĝia inkluziveco.

Aliĝu nun al la 7a VK! Invitu ankaŭ aliajn kaj, se vi povas, subtenu la Kongreson. Ni kune povas fari ĝian enhavon – kaj eĉ la tutan jarkolekton de Kontakto – libere alireblaj por la mondo. Interesatoj kontribui al la programo, inkluzive de la Virtuala Movada Foiro (ViMF), povas trovi informojn kaj proponilojn ĉe: https://vk.esperanto.net/2026/programo.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1337.

The post Aliĝu al la 7a Virtuala Kongreso – kaj helpu fari ĝin kaj la revuon Kontakto liberaj por ĉiuj! appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-10-03 21:51

Neniam milito inter ni

Kial Rusio estas obsedata de la ideo bruligi ukrainajn librojn ? Kaj kiel la ukraina libro terurigas la imperion ?

02/10/2026 De la malpermesoj en la 19a jarcento ĝis la bruligado de 1,5 miliono da ukrainaj libroj nur pasintan monaton, la milito kondukita de Rusio atestas pli efike ol plejparte de la homoj eksterlande pri la potenco de la ukrainaj libroj. Ĉu vi scias,...

de neniammilitointerni je 2026-10-03 13:05

Esperanta Retradio

Suno malvarmigas domojn

virtuale laŭtlegas Artema G.

Ke la sunradioj estas utiligataj por varmigi domojn, tio tute ne estas mirinda. Sed ke la sunenergio estas ankaŭ aplikebla por malvarmigi domojn, tio ja je unua vido ŝajnas esti stranga ideo. Tamen tio grandmezure okazas: La firmao Solid el Graz konstruas sistemojn kiuj utiligas la sunon por malvarmigi konstruaĵojn. Ok el la 20 plej grandaj tiaj instalaĵoj en la tuta mondo venas el Graz.

Komenciĝis fine de la 1990-aj jaroj. En malantaŭa korto en Graz la biologo Christian Holter konstruis kaj testis prototipojn por maŝinoj kiuj malvarmigas per sunlumo. Post plurjara esplorlaboro sekve pretiĝis en la jaro 2003 la unua komerce utiligebla modelo. Intertempe la instalaĵoj de Holter troviĝas ĉie ĉirkaŭ la terglobo kaj apartenas al la plej grandaj tiuspecaj instalaĵoj en la mondo.

De Arizono en Usono ĝis Ĉinio hodiaŭ troviĝas fridigaj instalaĵoj el Graz, inter ili 8 el la 20 laŭ internacia komparo plej grandaj sunenergiaj instalaĵoj. De nelonge ankaŭ la nova Dezerta Lerncentro en al-Ain, Abu Dhabi elprofitas la fridigon per aŭstra alta teknologio. La aparta defio en tiu kazo estis la dezerta klimato, diras Holter, kiu hodiaŭ estas la afergvidanto de la firmao Solid: Al la ekstremaj temperaturoj aldoniĝas ankoraŭ la polvo el la dezerto.

Sed oni troviĝis precize en la ĝusta loko en Abu Dhabi kun la ideo malvarmigi konstruaĵojn per sunenergio, ĉar "kie estas multe da sunradiado, tie la bezono pri fridigaj instalaĵoj estas tre granda", diras Holter. La de li elpensita sistemo ne bezonas elektran kurenton por malvarmigi, sed utiligas tiucele la sunon. Kolektilo ĉerpas la lumon kaj transformas ĝin al varmo. La varmo estas konservata kaj pelas absorban fridigmaŝinon. Tiu maŝino transformas la varmon al malvarmo.

Ankaŭ la dezerta sablo ne povis malhelpi la funkciadon de la fridigaj sistemoj en al-Ain. "Eĉ ĉe 5 milimetroj da polvo la instalaĵoj ankoraŭ produktas 93 procentojn de la kapacito", diras Holter kaj aldonas: "Ni lernas ĉe ĉiu projekto ankoraŭ iom pli".

Kiel komenciĝis ĉio? Principe Holter serĉis sunvarman solvon por hejti sian propran domon - kaj ne trovis taŭgan respondon. Kaj tiel la konstruado de privata domo fariĝis multe atentata esplorprojekto. Al la nova domo baldaŭ aldoniĝis nova laborokupo: Holter fondis la firmaon Solid. "Mi antaŭe aktivis en la media diagnostiko. Kvazaŭ kuracisto mi ja ekkonis la problemojn, sed mankis al mi la terapieblecoj".

Tio ŝanĝiĝis. Ankaŭ la plej granda sunvarma instalaĵo en Aŭstrio en Graz venas el lia entrepreno. Ĉirkaŭ kvarono de la dum somero en Graz bezonata alliverebla varmo venas el lia entrepreno. La entrepreno plu kreskas. Ĝi apartenas al tiaj entreprenoj kiujn la mondo bezonas por malakceli la klimatan ŝanĝon.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-10-03 06:00

2026-10-02

La Balta Ondo

La kvara Kalejdoskopo de lingvoj en Odincovo

odincovo

La 27an de septembro en la centra biblioteko de la urbo Odincovo (Moskva regiono) jam la kvaran fojon okazis Kalejdoskopo de lingvoj, kie ni rakontis ankaŭ pri Esperanto – inter la ceteraj lingvoj. Ĉi-foje tiuj estis la sveda, la nov-norvega, la eŭska, la tatara, la malagasa, la oseta, la germana, la hispana kaj la angla.

Mi rakontis la bazajn aferojn el la historio kaj gramatiko de Esperanto al deko da homoj, kaj la pensiuloj denove petis okazigi por ili la kurson. Menciindas, ke el la dek prelegantoj de la Kalejdoskopo estis tri esperantistoj kaj MASIanoj: mi, Kira Poliŝĉuk kaj Ivan Sarkisov, kiuj faris kvin prezentadojn el la dek du, okazintaj dum la evento. Aliaj lingvoprezentantoj estis ĉefe studentoj-lingvistoj, jam spertiĝintaj dum la Moskvaj lingvaj festivaloj.

La programo okazis samtempe en tri ejoj, en ĉiu – po kvar lingvoj sinsekve. Ĉiu sesio daŭris 30 minutojn.

Ni dankas la laborantojn de la biblioteko, kiuj jam la sesan fojon liveras por ni la oportunan ejon, organizas la malfermojn, preparas la dankfoliojn kaj post la fino de la programo ĉiam invitas la prezentantojn por teumado. Ĉi-foje la ĉefino de la biblioteko Anna Boĉkovskaja eĉ regalis nin per la membakita ĉeriza kuko. En ĉi tiu agrabla etoso ni certigis unu la aliajn pri la 3a Kalejdoskopo de kulturoj en la sekvajara printempo.

Por lingvoŝatantoj endas anonci la daton de la 20a Moskva Lingva Festivalo. Ĝi okazos la 6an de decembro 2026 en la Fakultato pri la neekzaktaj sciencoj de la Supera lernejo pri ekonomio. La detalojn vidu en la festivala paĝaro: https://www.lingvafestivalo.info.

Bonvenon!

Irina Gonĉarova
iniciatinto de la Kalejdoskopoj de lingvoj en Odincovo

Foto: Pianisto Jevgenij Bezverĥij

Ĉi tiu artikolo aperis en la septembra (aŭtuna) eldono de “La Ondo de Esperanto” (2026).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2026, №3 (329).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2026/10/ruslando-81/

The post La kvara Kalejdoskopo de lingvoj en Odincovo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-10-02 19:58

Heroldo Komunikas

Kvinopa komitato kaj densa laborplano por KCE

Multajn tagorderojn alfrontis hodiaŭ la Komitato de Kultura Centro Esperantista (KCE) dum sia ĉiumonata telematika laborkunsido, kun partopreno el pluralj eŭropaj landoj kaj sub la prezido de c-ano Stano Keable.

La ĉeestantoj voĉdonis favore al komitataniĝo de c-ano Giacomo Comincini, rezulte de kio la direkta instanco de KCE fariĝis kvinopa. La Komitato poste aŭskultis raportojn pri la laboro en ALTE kaj la domﬂegado de HED, informojn pri la ĉaŭdefonaj atelieroj kaj la ontaj EIE-kursoj, kaj ﬁne detalojn pri konsula vizito al Trento kaj la kleriga aktiveco en Neŭŝatelo. La komitatanoj aprobis ankaŭ subteni la organizajn iniciatojn de Hilelisma Esperanto-Komunumo, kiu pretigas venontjaran konferencon pri la hebrea demando.

Estis ﬁne nomumita dua forumano por KCE: temas pri prof. José Luis Pérez Fuillerat, poeto aktiva en Malago, antaŭvide al tiea parlamenta sesio, okazonta venontsemajne.

de "HeKo 921 5-B, 3 okt 26" je 2026-10-02 19:20

Revuo Esperanto

UEA invitas proponojn por la Internacia Kongresa Universitato (IKU) 2027 en Melburno/Narrm. Komuniko 1338

Kadre de la 112-a Universala Kongreso de Esperanto (UK), okazonta de la 3-a ĝis la 10-a de julio 2027 en Melburno/Narrm, Aŭstralio, okazos la 80-a sesio de la Internacia Kongresa Universitato (IKU). Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS) invitas universitatajn instruistojn, aliajn kvalifikitajn fakulojn kaj agnoskitajn spertulojn proponi prelegojn por la scienca programo de la UK. Proponoj estu senditaj al la IKU-sekretario, José Antonio Vergara, per la retadreso iku@uea.org, plej laste la 31-an de decembro 2026. Oni bonvolu atenti la pli fruan limdaton ol en antaŭaj jaroj: la UK en 2027 okazos jam komence de julio, kaj la ĉi-alvoka limdato celas doni sufiĉan tempon por la elekto de la prelegoj, preparado de la kongresa programo kaj redaktado de la IKU-libro.

La proponataj prelegoj estu fake solidaj, interesaj kaj kompreneblaj por vasta klera publiko. Bonvenas proponoj el ĉiuj sciencaj kaj fakaj kampoj. La propono enhavu la titolon kaj skizan resumon de la prelego, koncizajn biografiajn informojn pri la proponanto kaj mallongan liston de ties ĉefaj fakaj aŭ sciencaj publikaĵoj. Aparte bonvenas proponoj de personoj, kiuj ankoraŭ ne aŭ nur malofte prelegis en IKU. UEA ankaŭ kuraĝigas kandidatiĝojn el kiel eble plej diversaj landoj, mondregionoj, generacioj, genroj kaj fakaj medioj. La proponojn prijuĝos la IKU-komisiono laŭ iliaj scienca kaj faka kvalito, originaleco, intereso por la kongresa publiko kaj taŭgeco por la programo. La nombro de prelegoj estas limigita, kaj la elekto dependos de la faka pritakso kaj de la disponebla kongresa programo.

La scienca programo de la UK tradicie ampleksas plurajn reciproke kompletigajn formojn de sciencaj kaj fakaj programeroj. Kadre de la nuna alvoko eblas proponi kontribuon laŭ tri manieroj: IKU-prelego, IKU-AIS-kurso kaj prelego en la Scienca Kafejo (SK). Ordinara IKU-prelego devas daŭri ĉirkaŭ 45 minutojn. Kandidato al IKU-prelego povas indiki sian pretecon partopreni ankaŭ en la komuna eduka programo de IKU kaj AIS, nome la IKU-AIS-kurso. Tio signifas, ke krom la IKU-prelego okazu dua samtema komplementa prezento: tiu prezento kaj la IKU-prelego kune formu specon de mallonga kurso, post kiu la publiko havas la eblon ekzameniĝi kaj, se sukcesa, ricevi AIS-atestilon. Kaj kadre de la Scienca Kafejo eblas rekte proponi pli mallongan, ĉirkaŭ duonhoran kaj pli popularnivelan prezenton. Opcie, kandidato al IKU-prelego povas ankaŭ indiki, ĉu, se la propono ne estos elektita por IKU, ĝi povos esti konsiderata por SK. Ĉiel ajn la IKU-komisiono povas proponi, ke kandidato estu konsiderata por alia el tiuj kategorioj ol tiu origine proponita, kondiĉe de la konsento de la kandidato.

La tekstoj de la elektitaj prelegoj devas esti ĝustatempe preparitaj - principe ĝis la 28-a de februaro 2027 - por esti publikigitaj en la IKU-libro, kiu kolektas kaj konservas la sciencan enhavon de la kongresa programo.

Ĉiu elektita kontribuo rajtas je honorario laŭ kelkaj kondiĉoj. En 2027 IKU-prelego ricevos honorarion de ĝis 260 EUR; elektita IKU-AIS-kurso, ĝis 300 EUR; kaj elektita SK-prelego, ĝis 130 EUR. Laŭ la IKU-regularo duono de la IKU-honorario estas pagata pro ĝustatempa livero de la prelegoteksto kaj la alia duono pro fizika prezento de la prelego dum la UK.

La surloka prezento en Melburno/Narrm estas forte dezirata. Defora partopreno povus esti nur escepte konsiderata. La kondiĉoj por eventuala defora prezento estos komunikitaj al la koncernaj elektitaj kandidatoj antaŭ ilia definitiva konfirmo. Surlokaj prelegantoj devas esti aliĝintaj kongresanoj de la 112-a UK. Por aliĝi al la 112-a UK aliru: https://uk.esperanto.net.

La sciencaj prelegoj prezentitaj dum la UK povos ankaŭ esti konsiderataj por la Premio Charles Power por scienco, starigita por stimuli sciencan agadon en Esperanto. La premio distingas elstarajn longajn kaj mallongajn sciencajn prelegojn; la detaloj pri la premioj por 2027 estos anoncitaj aparte.

La 80-a sesio de IKU en Melburno/Narrm estos speciala okazo por kunigi fakulojn el diversaj landoj kaj sciencaj kampoj kaj montri la kapablon de Esperanto servi al altnivela internacia scienca kaj faka komunikado. Pliaj informoj kaj materialoj de antaŭaj sesioj troviĝas ĉe https://uea.org/kongresoj/universitato. Demandojn pri la alvoko oni povas direkti al la IKU-sekretario per iku@uea.org. La IKU-buĝeto estas parto de la UK-buĝeto. Por subteni la IKU-agadon donacoj bonvenas al la kaso de la Universala Kongreso.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2026-10-02 14:54

Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tradukada Tago, 30 septembro 2026. Komuniko 1336

Lingva diverseco kaj lingvaj rajtoj: la povo kompreniĝi.

Kompreni kaj esti komprenata estas multe pli ol nur komunikadaj procedoj: ili estas kondiĉoj por partopreno, dialogo, respekto kaj kunekzistado inter homoj kaj inter popoloj. Tradukado, kun sia kunulo interpretado, okupas fundamentan pozicion en antaŭenigo de pozitiva lingva diverseco kaj lingvaj rajtoj, ĉar ĝi povas roli kiel ponto inter malsamaj kulturoj, kiel klopodo de interkompreno cele al egaleca kunlaboro.

Ĉiuj homoj povu aliri edukadon, justecon, sanon, informojn, socian partoprenon k.s. en lingvoj, kiujn ili komprenas. Ili ankaŭ havu la eblecon lerni aliajn lingvojn por interagi je regiona, nacia kaj internacia niveloj. Tradukado kaj interpretado, se uzataj por tiu celo, antaŭenigas inkluzivecon kaj la protekton de lingva diverseco, precipe de minoritataj kaj indiĝenaj grupoj.

En tiu spirito de konstruado de pontoj inter malsamaj homaj spertoj kaj aspiroj UEA laboras por disvastigi la Internacian Lingvon Esperanton kaj tiamaniere antaŭenigi komunikadon kaj alproksimiĝon sen lingva trudo aŭ submetiĝo. UEA kontribuas al kulturo de paco, interkultura dialogo, solidareco, fido kaj estimo.

Necesas uzi malsamajn komunikadajn strategiojn, en multlingva aliro, por plilarĝigi eblecojn de kompreno inter homoj sen transformi lingvan diversecon en baron al partopreno kaj digno. Ĉi tiu diverseco estas parto de la riĉeco de la homaro, kaj dialogo estas nia plej bona vojo al kunlaboro.

Ni hodiaŭ festas ĉiujn profesiulojn kaj ordinarajn homojn, kiuj laboras por alproksimiĝo per lingvoj: tradukistojn, interpretistojn, terminologojn, instruistojn, esploristojn, lingvajn komunumojn kaj volontulojn. Ni ankaŭ festas la por-multlingvismajn iniciatojn de Unuiĝintaj Nacioj kaj la klopodojn de Unesko por antaŭenigi lingvan diversecon, kiel ekzemple la Internacian Jardekon de Indiĝenaj Lingvoj (2022-2032).

Kompreni kaj esti komprenata estas rajto esenca por efika kaj paca kunlaboro. Tradukado helpu nin aŭdi pli da voĉoj kaj doni voĉon al pli da homoj.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2026-10-02 08:58

UEA facila

Islando ne volas membriĝi en EU

La demando pri membriĝo de Islando en Eŭropa Unio (EU) ne estas nova. Jam en 2009, post gravega financa kaj banka krizo, la islanda registaro komencis intertrakti kun EU pri aliĝo. Tamen en 2013 nova registaro estis elektita, kiu decidis ĉesigi la intertraktadon ĝis islandanoj konsentos pri ĝi per referendumo. Tiu referendumo okazis la 29-an de aŭgusto 2026. La demando estis: “Ĉu Islando rekomencu intertraktojn kun Eŭropa Unio pri aliĝo?”. Granda plimulto de la islandanoj voĉdonis: 82,5 % el la rajtigitaj voĉdonantoj partoprenis. Ilia respondo al tiu demando estis “Ne”. Pli precize, 47,2 % da voĉdonantoj voĉdonis por rekomenci la intertraktadon, kaj 52,8 % kontraŭ tio. Kial plimulto de la islandanoj voĉdonis kontraŭe? La plej klara kialo estas fiŝkaptado. Fiŝkaptado tre gravas en la islanda ekonomio. Ĝi konsistigas 8 % de la malneta enlanda produkto (MEP) kaj ĉirkaŭ 40 % de la eksportoj. Sed kiam ŝtato fariĝas membro de EU, ĝi devas obei la komunan politikon pri fiŝkaptado. Tiu politiko havas plurajn sekvojn, kiujn islandanoj ne volis akcepti. Unue, naciaj maraj areoj fariĝas parto de la mar-areoj de EU. Tio signifas ke la aliaj 27 membroŝtatoj ricevas la rajton fiŝkapti tie. Due, la permesita kvanto, kiun oni rajtas kapti de ĉiu fiŝo, estas decidita je la nivelo de EU laŭ ties propra intereso. Trie, intertraktadoj kun aliaj ŝtatoj pri tiu temo ne plu apartenas al la membroŝtato mem sed al EU. Alia kialo estas, ke rilatoj inter Islando kaj EU estas ĉiuokaze tre fortaj. De 1994 Islando estas en la Eŭropa Ekonomia Areo. Tial ĝi rajtas partopreni en la eŭropa Interna Merkato, laŭ kiu produktoj, servoj, mono kaj homoj rajtas libere moviĝi tra la tuta EU. De 2001, Islando estas membro ankaŭ de la areo Schengen, en kiu pli ol 400 milionoj da homoj rajtas libere vojaĝi sen kontrolado ĉe la landlimoj. Tio ne ŝanĝiĝos. Tial la rezulto de ĉi tiu referendumo ne ŝanĝos la rilaton inter Islando kaj EU. Sed la referendumo finfine donis al la islanda publiko okazon por oficiale montri, ke ĝi ne deziras plifortigi tiun rilaton. Ekonomiaj konsideroj estis tre gravaj en la diskutado antaŭ la referendumo. Ankaŭ konsideroj pri la nacia sekureco ludis rolon, sed ne same gravis. Kvankam Islando estas membro de Nord-Atlantika Traktat-Organizaĵo (NATO), ĝi ne havas armeon. Tial Islando dependas de NATO por sia defendo. Sed pasintjare la prezidanto de Usono minacis aneksi Gronlandon, kiu troviĝas proksime al Islando. En tiu situacio, aliĝo al EU estus maniero esti defendata de granda kaj forta organizaĵo. Laurent Ramette

2026-10-02 06:15

Esperanta Retradio

Kiam mankas homa tuŝo

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado

Kiam oni pensas pri malsato, oni kutime imagas manĝaĵon. Sed homo povas sopiri ankaŭ al tuŝo. Brakumo de amiko, mano sur la ŝultro aŭ la varmo de iu sidanta apude povas ŝajni bagatela. Tamen por multaj homoj tia kontakto estas grava parto de la sento, ke ili estas sekuraj, amataj kaj ligataj al aliaj.

Oni foje nomas tiun mankon “tuŝmalsato”. Ĝi ne estas oficiala malsano, sed ĝi priskribas veran sperton. Homo povas paroli kun kolegoj ĉiutage, havi centojn da kontaktoj en la telefono kaj tamen pasigi semajnojn sen unu afabla tuŝo. Soleco ne ĉiam signifas, ke neniu estas proksime. Iafoje ĝi signifas, ke neniu estas sufiĉe proksima.

Sciencaj esploroj montras, ke tuŝo povas helpi ke la korpo trankviliĝu. Granda analizo de pli ol cent esploroj trovis, ke diversaj tuŝaj intervenoj, ekzemple masaĝo, mildigis doloron, maltrankvilon kaj deprimiĝajn sentojn. Aliaj studoj ligas ameman tuŝon al malpli da streso kaj pli bona dormo. La rezultoj ne signifas, ke brakumo estas mirakla kuracilo. Ili tamen memorigas nin, ke la korpo kaj la socia vivo ne estas apartaj aferoj.

La pandemio aparte videbligis tion. Multaj homoj ne nur perdis kunvenojn kaj konversaciojn. Ili perdis la etajn korpajn signojn de proksimeco, kiuj antaŭe okazis sen multa pensado. Sed la problemo ne komenciĝis kun la pandemio. Pli multaj homoj vivas solaj, laboras hejme aŭ tenas kontakton per ekrano. Niaj kutimoj ankaŭ decidas, kiu rajtas tuŝi kiun. Infanoj ofte ricevas multe da korpa kontakto, sed plenkreskuloj povas subite trovi sin en vivo, en kiu preskaŭ nenia tuŝo ŝajnas natura aŭ permesata. En kelkaj medioj, precipe inter viroj, amika tuŝo estas tiel severe limigita, ke preskaŭ ĉiu brakumo devas esti aŭ ŝerco aŭ parto de romantika rilato.

Kompreneble, neniu ŝuldas tuŝon al iu alia. Iuj homoj ne ŝatas ĝin pro propra karaktero, kulturo, psika traŭmato aŭ maniero percepti la mondon. Bona tuŝo estas dezirata tuŝo. Tial la solvo ne estas simple brakumi homojn sen demandi. Ni povas demandi: “Ĉu vi volas brakumon?” Kaj ni povas akcepti “ne” sen ofendiĝi.

Ni ankaŭ povas krei pli da okazoj por sekura proksimeco. Ni povas teni la manon de amiko, brakumi familianon, karesi beston aŭ elekti profesian masaĝon. Litkovrilo kun iom da pezo povas konsoli, kvankam ĝi ne plene anstataŭas homan rilaton. Plej grave, ni povas trakti korpan amon kiel normalan parton de amikeco kaj komunumo, ne kiel lukson aŭ hontindan bezonon. Homo bezonas ne nur vortojn. Foje la plej klara mesaĝo estas simpla, bonvena brakumo.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-10-02 06:00

Heroldo Komunikas

Greziljono urĝe bezonas investojn

En 2025 la renovigo de ĉiuj tegmentoj de nia Esperanto-bieno estis ﬁnita; sub nova tegmento, ni nun renovigu la internon de la kastelo kaj de la kromdomoj. La saman jaron, ni mendis gravan studon por la estonteco de la Kulturdomo celante pli da enspezoj kiuj permesos profesiigon de la administrado de eventoj kaj luadoj.

Antaŭ ne longe, la Kulturdomo jam povis pagi urĝan laboron en la litĉambro 34 (maldekstra kromdomo) kies planko estis en tre malbona stato. Ĝi fariĝos nova litĉambro alirebla per rulseĝo, kun banĉambro.

La Kulturdomo nun planas konstruon de ŝtuparo inter la unua kaj la dua etaĝo, kaj samtempe novan enirpordon kongruaj kun normoj de sekureco. Pro tiuj elspezoj, la propraj ﬁnancoj de la Kulturdomo ne suﬁĉos. La komitato de la Kulturdomo sendas alvokon al investo.

de "HeKo 921 4-A, 2 okt 26" je 2026-10-02 05:23

2026-10-01

Revuo Esperanto

UEA kaj Nacia Biblioteko de Brazilo antaŭenigas dialogon pri la dokumenta heredaĵo de Esperanto. Komuniko 1335

La 5-an de oktobro 2026 je la 14-a horo (BRT) Nacia Biblioteko de Brazilo (Fundação Biblioteca Nacional, FBN) en Rio-de-Ĵanejro gastigos la rondan tablon Memória sem fronteiras: valor, riscos e o papel das bibliotecas na preservação do patrimônio documental do Esperanto (“Memoro sen landlimoj: valoro, riskoj kaj la rolo de bibliotekoj en la konservado de la dokumenta heredaĵo de Esperanto”).

La aranĝo estas rezulto de dialogo komencita inter Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj FBN antaŭ la ĉi-jara Universala Kongreso de Esperanto, kiam la prezidantoj de UEA kaj FBN, respektive Fernando Maia Jr. kaj Marco Lucchesi, kunsidis por trakti diversajn temojn, inter ili la konservadon kaj valorigon de la dokumenta heredaĵo ligita al Esperanto. Lucchesi estas verkisto kaj poeto, membro kaj eksprezidanto de la prestiĝa Brazila Beletristika Akademio, mem parolas Esperanton kaj ankaŭ estas – ekde 2021 – membro de la Honora Patrona Komitato de UEA.

La rondan tablon kunordigos Lucchesi mem. Krom Maia Jr. partoprenos James Rezende Piton, ekskomitatano kaj eksĉefdelegito de UEA por Brazilo kaj membro de Esperanto-Ligo Filatelista/Amika Rondo de Esperantaĵ-kolektantoj (ELF/AREK), kaj Miguel Bento, prizorganto de Biblioteko Ary Zamora, de Gaŭĉa Esperanto-Asocio, kaj eksprezidanto de Brazila Esperantista Junulara Organizo (BEJO). La programo ankaŭ kalkulas je kontribuo de Neia Lucia Souza, bibliotekisto en la plej granda Esperanto-kolekto de Ameriko, Biblioteko Carlos Domingues, de Brazila Esperanto-Ligo (BEL).

Tra siaj preskaŭ 140 jaroj da historio kaj tutmonda disvastiĝo la Esperanto-movado produktis vastan dokumentan heredaĵon: librojn, periodaĵojn, organizajn kaj kongresajn dokumentojn, fotojn, korespondaĵojn, manuskriptojn, filatelaĵojn kaj aliajn materialojn. Pro la internacia kaj asocia karaktero de la movado tiu heredaĵo troviĝas dise en multaj landoj, en bibliotekoj, universitatoj, asocioj kaj privataj kolektoj. Parto de tiu memoro estas vundebla. Malapero de asocioj, manko de spaco kaj rimedoj, disiĝo de personaj kolektoj kaj nescio – aparte de heredantoj kaj familianoj – pri ilia historia valoro povas kaŭzi definitivajn perdojn. La materialoj gravas ne nur por la historio de Esperanto, sed ankaŭ por esplorado pri internaciaj retoj de cirkulado de homoj, ideoj kaj kulturoj.

La aranĝo traktos tri kernajn demandojn: la valoron de tiu dokumenta heredaĵo, la riskojn ĝin perdi kaj la rolon de bibliotekoj, asocioj kaj kolektantoj en ĝia konservado kaj transdono al estontaj generacioj. Estos prezentataj spertoj kaj iniciatoj rilataj al Esperanto-bibliotekoj kaj kolektoj, inkluzive en Brazilo, Aŭstrio kaj Pollando, kaj diskutataj ebloj por plia kunlaboro inter institucioj. Inter la temoj estos la destino de personaj kolektoj kaj heredaĵoj, identigo de historie gravaj dokumentoj, interŝanĝo inter kolektoj kaj la defioj konservi memoron konstruitan dum preskaŭ jarcento kaj duono. Kiel komplemento al la aranĝo okazos ekspozicio de historiaj dokumentoj pri Esperanto kaj poŝthistorio, inkluzive de pioniraj poŝtkartoj kaj korespondaĵoj submetitaj al poŝta cenzuro en diversaj landoj kaj periodoj de la 20-a jarcento.

La agado rekte rilatas al UEA-BReto, strategia programo por evoluigi tutmondan reton de bibliotekoj kaj kolektoj kunlaborantaj kun UEA. Ĝi celas proksimigi instituciojn kaj kolektojn, stimuli konservadon kaj katalogadon de la Esperanto-heredaĵo, plifaciligi ĝian utiligon por esplorado kaj edukado kaj subteni tiucelajn iniciatojn en ĉiuj mondopartoj. Esperantic Studies Foundation (ESF) kunfinancas ĝin, kaj inter la bibliotekoj partoprenantaj en la programo estas ĝuste la Biblioteko Carlos Domingues de BEL, en Braziljo. La iniciato ankaŭ kongruas kun la strategia laborplano AKIRI de UEA, precipe kun tri el ĝiaj kvin agadkampoj: Informado, per pli vasta videbligo de la historia kaj kultura valoro de Esperanto; Rilatoj, per konstruado de rilatoj inter Esperanto-organizaĵoj kaj gravaj publikaj institucioj; kaj Instruado, per konsciigo pri la graveco de dokumentado kaj konservado de la dokumenta heredaĵo de Esperanto. La rondtablo estas nova paŝo en tiu dialogo kun FBN kaj en la pli vasta strategia laboro de UEA, kiu okazas interkonsiliĝe kun la Centro de Esploro kaj Dokumentado pri la Mondaj Lingvaj Problemoj (CED). Se oni volas finance subteni tiun laboron, donacoj bonvenas ĉe la Biblioteka Fondaĵo de UEA: https://uea.org/alighoj/donacoj/biblioteko.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2026-10-01 20:26

La Balta Ondo

Esperantaj jubileoj kaj memordatoj en oktobro 2026

oktobro

2. Antaŭ 120 jaroj naskiĝis Tomáš Pumpr (1906-1926-1972), ĉeĥa juristo kaj esperantisto; elstara tradukanto, inter kies tradukoj estas “Bukedo el ĉeĥaj naciaj mitoj” de K. J. Erben (1938), “La bapto de caro Vladimir” de K. Havlíček Borovský (1952), “Invito” de Č. Knobloch (1968), “Sileziaj kantoj” de P. Bezruč (kun aliaj, 1970), “Majo” de K. H. Mácha (1997), “Poŝatlaso de la mondo” (kun aliaj, 1971), pluraj tradukoj en “Ĉeĥoslovaka antologio” (1935) kaj multaj aliaj verkoj inkluzive de tri operoj; aŭtoro de esperantologiaj studoj, redakciano de “La Nica Literatura Revuo”, membro de la Akademio de Esperanto (AdE, 1962-72).

6. Antaŭ 135 jaroj naskiĝis Kálmán Kalocsay (Káloĉai, 1891-1911-1976), hungara kuracisto kaj elstara esperantisto, grave influinta la evoluon de la Esperantaj literaturo kaj lingvistiko per siaj verkoj; konsiderata kiel la plej grava Esperanta poeto (“Mondo kaj Koro”, 1921; “Streĉita kordo”, 1931; “Rimportretoj”, 1931; “Sekretaj sonetoj”, 1932; “Izolo”, 1939, eldonita en 1977) kaj poezia tradukanto (“Infero” de Dante, tri verkoj de Ŝekspiro, poemoj de Baudelaire, Heine, Petőfi, Madách… kaj la antologio “Tutmonda sonoro” kun tradukoj el 30 lingvoj); kunaŭtoro (kun G. Waringhien) de “Plena gramatiko de Esperanto” (1935, ekde la 4a eld.: “Plena analiza gramatiko de Esperanto” kaj de “Parnasa gvidlibro” (1932); aŭtoro de “Lingvo Stilo Formo” (1931), “La gramatika karaktero de la Esperantaj radikoj (”1938), “Vojaĝo inter la tempoj” (1966) kaj frazeologia vortaro “Domfabriko” (1975); membro de la Lingva Komitato (LK, 1922-48) kaj AdE (1948-76), honora membro de UEA (1937).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 150-153.

8. Antaŭ 170 jaroj naskiĝis John Mabon Warden (Ŭordn, 1856-1903-1933), skota asekuristo kaj esperantisto, instruisto kaj disvastiganto de Esperanto, prezidanto de Brita Esperanto Asocio (1916-22), membro de LK (1909-33), membro (1920-33), vicprezidanto (1920-33) kaj prezidanto (1931-33) de AdE; kunaŭtoro de “Edinburga Poŝvortaro Esperanta” (1915), ĉefredaktoro de “La Sankta Biblio” (1926).

10. Antaŭ 70 jaroj naskiĝis Floréal Martorell (1956-1987- ), franca elektristo, muzikeldonisto, kaj esperantisto; fondinto kaj gvidanto de la asocio EUROKKA (1988) kaj de la diskeldonejo Vinilkosmo (1990), kiu produktis multajn muzikalbumojm (kasedoj, vinildiskoj, KDoj, bitalbumoj); prezidanto de la Esperanto-Kulturcentro en Tuluzo (1992-2001), prezidanto de Mezpirenea Esperanto-Federacio (2000-03); direktoro kaj kunredaktoro de “Rok-Gazet’” (1990-2003), redaktoro de la programo “Esperanto-Magazino” ĉe Radio FMR (Tuluzo, 1988-2005); aŭtoro de centoj da primuzikaj artikoloj, ofta preleganto en Esperantaj kongresoj kaj renkontiĝoj, (kun)organizanto de pluraj esperantistaj muzikaj renkontiĝoj kaj festivaloj; laŭreato de la premio Deguĉi (2009) kaj de la Esperanto-Kulturpremio de Aalen kaj FAME (2012).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 194-195.

10. Antaŭ 65 jaroj naskiĝis Jean-Marc Leclercq (leklér, 1961-1988- ), Francia okcitana diverslaboristo, muzikisto, fondinto (1990) de la grupo “Les Rosemary’s Babies”, verkisto kaj esperantisto, konata en Esperanto kiel JoMo kaj jOmO; eble la plej populara nuntempa Esperanto-kantisto, fondinto de la grupo “Liberecanoj” (1996), kreinto de la unua rekordo de multlingva koncerto (22 kanzonoj en 22 lingvoj), kiu aperis en 2000 en la rekord-libro “Guinness”; ofta koncertanto en pluraj landoj, gastmuzikisto en pluraj Esperantaj albumoj; liaj Esperantaj albumoj estas “JoMo kaj Liberecanoj” (1998),“ JoMo friponas” (2001), “JoMo slavumas” (2006), “jOmO okcitanas” (2016), “MArta kaj JOmo kantas MAYOMA-n” (2021); laŭreato de la Esperanto-Kulturpremio de Aalen kaj FAME (2026).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 171-172.

11. Antaŭ 40 jaroj mortis Xú Shēngyuè (ankaŭ Xú Zhèn’è, 1901-1928/29-1986), ĉina literaturisto, profesoro pri literaturo en Orient-Ĉina Normala Universitato (Ŝanhajo), tradukisto kaj esperantisto; konata en Esperanto kiel Saint Jules Zee (ankaŭ S. J. Sü); Esperanta poeto kaj tradukanto, interalie de “Fajrolumo en la Fronto” de Liú Bejü (1950), “Sovaĝa Herbaro” de Lusin (1951), “La Plej Forta Voĉo de la Paco” (antologio, 1952), “Por Nova Afero Nova Maniero” (novelaro; kun aliaj, 1952), “La Feliĉo” de Qín Zháoyáng (kun Honfan, 1953), “El ĉina poezio” (antologio, 1980) k. a.

18. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Cesare “Cezaro” Rossetti (1901-1928-1950), svisitala skotlandano, diversprofesiulo (kuiristo, vendisto, kolportisto) kaj esperantisto; aŭtoro de la populara romano “Kredu min, sinjorino!” (1950), tradukita en la anglan, hungaran, italan kaj japanan lingvojn.

19. Antaŭ 85 jaroj de germanaj okupaciintoj estis murdita Leopold Blumental (1865-1887-1941), Ruslanda, poste Pollanda juda juristo, ĵurnalisto, verkisto, tradukisto kaj esperantisto, konata kiel Leo Belmont; pioniro de Esperanto, disvastiganto de Esperanto en gazetaro; kunfondinto de Varsovia Esperanto-Societo kiel filio de la Peterburga Esperanto-societo “Espero” (1904), vicprezidanto de PEA ekde ĝia fondo (1908), poste prezidanto de PEA; aŭtoro de kelkaj poemoj en Esperanto, kompilinto kaj tradukinto de “Sonoj Esperantaj: Tradukoj el poetoj polaj kaj alilandaj” (1908), kuntradukinto de “Poemoj” de H. Heine (1928); membro de LK (1905-14, 1923-38) kaj de AdE (1928-38).

26. Antaŭ 45 jaroj mortis Nguyễn Văn Kỉnh (1916-1932-1981), vjetnama politikisto (membro de CK de Vjetnama Laborista [nun: komunista] Partio), diplomato (ambasadoro de DR Vjetnamio en Sovetunio, 1957-67) kaj esperantisto; en la junaĝo verkis artikolojn pri Esperanto en gazetaro kaj gvidis senpagan korespondan Esperanto-kurson, kunfondis Koĥinĉinan Esperanto-grupon (1945); gvidis la unuan Esperanto-delegacion de DR Vjetnamio en la 44a UK en Varsovio (1959) kaj kadre de kunveno de MEM en ĉi tiu UK iĝis membro de la Internacia Komitato de MEM; certigis, ke malgraŭ papermanko en Vjetnamio dum la milito aperis pluraj libroj en Esperanto, revuo “Vjetnamio Antaŭenmarŝas” kaj vjetnamiaj numeroj de “Paco”; atingis, ke en decembro 1956 estis akceptita decido pri fondo de Vjetnama Pacdefenda Esperanto-Asocio (VPEA), kiu ricevis konsiderindan ŝtatan subtenon, kaj post la reveno al Vjetnamio en 1968 iĝis prezidanto de VPEA.
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 214-215.

27. Antaŭ 95 jaroj naskiĝis Werner Bormann (1931-1947-2013), germana ekonomikisto, ŝtatoficisto kaj esperantisto; prezidanto de Germana Esperanto-Asocio (1967-77), komitatano (1967-95), estrarano (1971-80), vicprezidanto (1974-77) kaj ĝenerala sekretario (1977-80) de UEA, prezidanto de LKK de la 59a UK (Hamburgo, 1974), membro de la financa komisiono de UEA (1992-95); vicdekano de AIS (1986), direktoro de Germana Esperanto-Instituto (1967-92), prezidanto de FAME-Fondaĵo (2000-05); membro (1976-2007) kaj prezidanto (1995-98) de AdE; aŭtoro de pluraj libroj (“Bona ŝanco”, 1970; “La lingva problemo en la Eŭropa Komunumaro”, 1977; “Funktion und Kultur des Esperanto”, 1981; “La evoluo de Esperanto kaj la Akademio”, 1984; “Inter senlaboreco kaj inflacio: priskribo de konjunkturpolitiko”, 1989; “Entreprenistaj strategioj: priskribo de la entrepreno”, 1991; “La merkato de trafikservoj: priskribo de la trafiko”, 1992; “Mondkomerco kaj lingvo”, 1993; “Elementoj de la esperantismo”, 1995; “Interlingvistiko – planlingvoj kaj iliaj ecoj”, 2004 k. a.) kaj de multaj artikoloj; honora membro de UEA (1993).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 42-43.

30. Antaŭ 100 jaroj naskiĝis Jerzy Fornal (1926-195?-2013), pola aktoro (rolis en ĉ. 90 spektakloj, dek filmoj kaj kvin filmserioj) kaj esperantisto; aktoro en ĉ. 20 Esperantaj spektakloj, deklamprogramoj kaj pantomimoj (“Aniaro” de H. Martinson, “Sopiro… laboro… espero…” laŭ poemoj de L. Zamenhof, “La arlekeno” de J. Korczak, “El la ‘Verda Biblio’” de I. Lejzerowicz k. a.); kunfondinto (kun sia edzino Zofia Banet-Fornalowa, 1983) de la Varsovia teatro “Espero”, kiu en 1998-99 kaj 2001-02 aranĝis ĉiumonatajn Esperanto-prezentojn en la artgalerio “Nusantara”; voĉiginto de Korvaks en la instruaj filmoj “Mazi en Gondolando” kaj “Mazi revenas al Gondolando” (1995); aŭtoro de du libroj: “Sopiro… laboro… espero…” (1994), “Virino en kvar bildoj” (1994); laŭreato (kun sia edzino) de la premio de la Fondaĵo Antoni Grabowski (1996).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 95-96.

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu listo de Esperantaj jubileoj kaj memordatoj por oktobro 2026, kompilita de Aleksander Korĵenkov, aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/10/oktobro-12/

The post Esperantaj jubileoj kaj memordatoj en oktobro 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-10-01 17:23

Heroldo Komunikas

HEF paŭtas al KEA pri aliĝo al UEA

Laŭ s-ro Manuel Parra, sekretario de Hispana Esperanto-Federacio, HEF esprimis oﬁciale sian starpunkton rilate al la klopodo de Kataluna Esperanto-Asocio fariĝi landa asocio de la Universala: “Ni opinias, ke tiu paŝo estus negativa, malbona por la interna organiziĝo de UEA. Tion ni komunikis al reprezentantoj de KEA dum reta kunveno, kie ĉiuj ni trankvile aŭskultis alies opinion kaj diris la propran.”

Ĝis nun la Universala ne sin esprimis, ankaŭ ĉar KEA ankoraŭ ne renovigis sian peton, post la aprobo de rezolucio fare de TEJO. Efektive la problemo fontas el la statuto de UEA: en la Esperanta Civito ĝi ne ekzistus.

Legu pli en Heroldo de Esperanto

de "HeKo 921 3-B, 1 okt 26" je 2026-10-01 12:11

Grava banka prunto al Kultura Centro Esperantista

La estimo de loka svisa banko al Kultura Centro Esperantista pro ĝia bona manaĝerado kaŭzas ke la banko ĵus koncedis al la paktinta establo rimarkindan sumon, suﬁĉan por plibonigi la Helvetian Esperanto-Domon ĝis la mezo de junio 2027. La ricevita prunto aldoniĝas al la hipoteka, kiu multe malkreskis (al preskaŭ nur kvin ciferoj) dum la lastaj dek jaroj.

La ĉefa plibonigo estos la ŝanĝo de la duoblaj fenestroj (ne de la lignaj persienoj), kio altigos la valoron de la nemoveblaĵo, konstruita en 1925 kaj en bona stato, ankaŭ pro diversaj ﬂegaj intervenoj, kiel la murizolado jam dum la 1980aj.

Inter la plibonigoj KCE konsideras ankaŭ la proponon por apartamento “Strigonesto”, kie eblas transformi la nunajn kuirejon kaj duŝejon. Tio tamen dependos ankaŭ de la akordo kun la luanto.

Por aliaj plibonigoj, rilataj al eksteraj partoj de la domo, estas esperata la helpo de Civila Esperanta Servo.

de "HeKo 921 2-B, 30 sep 26" je 2026-10-01 09:16

Le Monde diplomatique en Esperanto

Geopolitiko, rezervita kampo

La 30-an de aprilo 1998, George Kennan, iniciatinto de la doktrino pri limigo de Sovetio en la komenco de la malvarma milito, vespiris pro kolero kaj malespero. La usona senato estis ĵus ratifinta disvastiĝon de NATO al tri landoj de la eksa orienta bloko, Pollando, Hungario kaj Ĉeĥa Respubliko. La antaŭan jaron, Kennan tamen avertis, ke tia decido estos "la plej malutila eraro de la usona politiko en la tuta posta epoko de la malvarma milito" (1). Nun li tre koleras : "La rusoj iom post iom reagos vere malfavore, kaj tio estigos konsekvencojn pri ilia politiko." Unua direktoro pri politikaj aferoj en la ŝtatsekretariejo, aŭtoro de fama artikolo en la revuo Foreign Affairs, kiu rekomendis "kontraŭstari al la rusoj per nedifektebla forto ĉie, kiam ili komencas oponi usonajn interesojn" (2), Kennan tiam opiniis, ke la okcidento, venkinta en la malvarma milito, detruas la eblon de daŭra paco per sia refleksa agresemo. "Mi estis aparte ĝenita de la referencoj pri Rusio, kiel regno, kiu ĉiam deziregas ataki Okcidentan Eŭropon. Ĉu la homoj ne komprenas ? Dum la malvarma milito niaj malakordoj koncernis la komunistan reĝimon de Sovetio. Kaj nun, ni malamikiĝas kun tiuj mem, kiuj faris, por renversi tiun reĝimon, la plej grandan revolucion en la mondo sen sangelverŝo (3)."

Tiu averto restis senefika. Kiel sugestis Kennan, la rusoj reagis per maniero "vere malfavora" kaj invadis Ukrainion por, laŭ iliaj diroj, malhelpi integriĝon de Ukrainio en NATO. Reskribante tiun temon en ĝian agendon, la membroj de NATO sciis, ke tio estas casus belli (militkaŭzo) por Moskvo, kiel cetere agnoskis la germana ekskanceliero Angela Mekel en sia Memoraĵoj (4). Post kvar kaj duono jaroj da sanga milito, Rusio verŝajne sukcesis malhelpi tian aniĝon de Ukrainio al NATO, sed kun alta prezo de tri malsukcesoj, armea (ĝia komenca ofensivo fiaskis), strategia (Finnlando kaj Svedio aniĝis al NATO en 2023 kaj 2024) kaj geopolitika (Moskvo pliigis sian dependecon de Pekino). Metita sub ekonomia kaj militista perfuzaĵo de okcidento, Kievo, siaflanke, perdis, malgraŭ obstinega rezistado, 20% de sia teritorio, centojn da miloj da junuloj mortigitajn aŭ vunditajn en bataloj, signifan parton de sia loĝantaro, ekziliĝintan aŭ restintan en okupitaj teritorioj, kaj multajn infrastrukturojn. Kvakam la militoj en Proksim-Oriento profitigis Rusion pro deturniĝoj de la internacia atento kaj de grund-aeraj municioj, neniu decidiga evoluo ŝanĝis la frontlinian situacion.

Dum tiu sakstrato inspiras al la partoprenantoj neceson de militĉeso, malfacilaj tagoj alproksimiĝas al Eŭropa Unio kaj ĝiaj membroŝtatoj plej engaĝiĝintaj ĉe la flanko de Kievo. La usona prezidanto, dezirinta trudi pacon, kiu spegulos la terenan situacion, kaj pagigi ĝian koston al siaj "aliancanoj", kiun li malestimas, trudas al Bruselo malfacilan elekton : okupi la lokon de Vaŝingtono en la alfrontado kun Moskvo, pligravigi sian militistan kaj financan subtenon al Kievo, kaj tiel riski rektan militon, aŭ akcepti trakti pacon kaj tiel repreni siajn trumpetitajn promesojn pri la neceso gajni "militon esencan por nia Eŭropo kaj por Francio", "ŝakigi la rusan reĝimon", laŭ la vortoj de S-ro Emmanuel Macron (France 2 TV, 14-a de marto 2024). Same kiel pri multaj gravaj aferoj, Bruselo bombastas prepariĝante por granda retreto.

Ĉar, ekde la reveno de S-ro Trump en Blankan Domon en januaro 2025, la plej militemaj Eŭropaj regnoj - baltaj ŝtatoj, Francio, Germanio, Pollando... - subtenitaj de la eŭropa komisiono, direktis la politikon de EU al unika baldaŭa celo : malvenkigi Rusion sur la Ukrainia tereno. Komence laŭdita kiel infano de paco kaj merkatoj, Eŭropo de nun redifinas sian identecon kiel batalon de liberalaj demokratioj kontraŭ aŭtoritatemaj reĝimoj. Ĝia industrio, kiu en la 1990-aj jaroj ambiciis kuratingi Silican Valon en "ekonomio de scio", nun ŝanĝiĝas al produktado de ĉasmisiloj, tankoj kaj spavoj. Ĝia strategio iam celinta ideon de ekvilibriga potenco kun modera okcidentismo, nun koncentriĝas pri neceso kontraŭstarigi militisman kaj moralan kontraŭforton al rusa minaco. Sen iu ajn popola mandato, rilate al S-ro Trump la eŭropaj regantoj agis kontraŭ siaj propraj naciaj interesoj esperante portempe mildigi la humoron de la usona prezidanto, kiun malmulte interesas la sorto de Kievo : akcepto de lia ĉantaĝo pri doganoj, manko de kondamno pri la malobeo al internacia juro en Gazao (projekto pri tiea Riviero), senreageco pri kidnapo de la venezuela prezidanto, subteno al israel-usona atako kontraŭ Irano ... Fine, Eŭropa Unio kaj pluraj de ĝiaj membroŝtatoj adaptis siajn financajn kaj buĝetajn politikojn por subteni militajn elspezojn kaj helpon al Ukrainio (220 miliardoj da eŭroj de post 2022 (5)).

Kiel koncepti pacon kaj la cedojn, kiujn ĝi necesigas, kiam oni vetis je sia estonteco, ke okazos kompleta venko de Kievo ? Diabla spiralo komenciĝis : por sproni optimismon kaj malavarecon de siaj eŭropaj mondonantoj, Ukrainio multobligas militistajn aŭdacojn, kiel bombadojn de foraj rusaj infrastrukturoj, sciante ke ĝia kontraŭulo rebatos per ja superaj rimedoj. La okcidentaj amaskomunikiloj rakontas ĉiujn ĝiajn sukcesojn per plezuraj ĝemoj, troigas iliajn rezultojn kaj nutras la ideon, ke Kievo, sufiĉe subtenota, povas venki tiun militon.

Kiam la damaĝoj faritaj de la rusaj pafaĵoj sufokas la ukrainan ĉefurbon, prezidanto Volodymyr Zelensky postulas novan pecegon da helpo (27 miliardoj da dolaroj postulataj la pasintan monaton) (6), kaj la okcidentaj komentistoj, por glutigi la maldolĉan pilolon, insistas pri la tujeco kaj graveco de la rusa minaco. De Varsovio ĝis Romo, de Talino ĝis Ateno, la koro de centoj da miloj da homoj batas laŭ la ritmo de ofte alarmaj informoj pri rusaj sabotaĵoj, kaj samtempaj ŝparoj en socialaj, sanaj kaj edukaj servoj : la militisma malavareco postulas socialan severecon. Nu, kompare, en la pesilo de la moralaj eŭropaj zorgoj, la sorto de la palestinanoj pezas malpli ol plumeton.

Plej grava fakto estas, ke neniu el tiuj transformiĝoj, kiuj koncernas sekurecon de la kontinento kaj destinon de ĝiaj loĝantoj estis temo de universala voĉdonado, ne eĉ temo de publika debato. Milito kaj ĝia preparado, internaciaj rilatoj kaj geopolitiko : jen rezervitaj aferoj ! Aŭ pli ĝuste : konfiskitaj aferoj - elprenitaj for el demokratia ekzameno de koterio de entreprenistaj ekspertoj, emeritaj generaloj redungitaj en televidkanaloj, eksdiplomatoj ŝanĝiĝintaj en sociretaj influistoj, ĵurnalistoj kaj komentistoj, kiuj rivalas por esti tiu, kiu prezentos plej emfaze militon, kiel necesa. Kaj samtempe klopodas por flankenpuŝi aŭ malpermesi la malpiulojn de la eŭropa novkonservatisma nova fido.

En la liberalaj demokratioj, obeigi la internacian informadon havas plurajn formojn. Unue, tiun de paradoksa batalo kontraŭ t.n. fake news, komprenu ĉiun informon, kiu kontraŭdiras la okcidentan paroladon. Rilate Ukrainion, unu monaton antaŭ ĝia invado fare de Moskvo, The New York Times tiel taksis, ke misinformado ne estis nur diri malverajn asertojn, sed ankaŭ diri asertojn "verajn sed sen rilato kun la temo" (25-a de januaro 2022). Tiel, aludi la oponadon de Kennan al plivastiĝo de NATO, okcidentajn entrudiĝojn en Ukrainio por influi "amikajn" registarojn, la influon de ekstremdekstro kaj novnazioj en la ukraina armeo, ktp, nun estas misinformado ĉar tiuj tri faktoj, kvankam veraj kaj pruveblaj, ne havas "rektan rilaton" kun la atlantikisma propagando kaj ŝajnas apogi tiun de Kremlo. Jen ironio de ĉefstaba ĵurnalismo : ĉiu el tiuj faktoj iam estis temo de detalaj artikoloj en ... The New York Times.

Kaj do, la ukraina prezidanto tute pravas, kiam li opinias ke "la plej bona rimedo por konvinki la okcidentajn registarojn, ke ili prave agas [liverante armilojn al Ukrainio] estas meti premadon sur ilin per amaskomunikiloj (7)."

Informado pri la nunaj konfliktoj estas ankaŭ institucie enfermita : de la franca ministrejo pri eksterlandaj aferoj - kie novkonservativaj junaj lupoj anstataŭis ekde la prezidanteco de S-ro Nicolas Sarkozy la lastajn gvardianojn de De Gaulle (8) - ĝis la geopolitikaj kaj strategiaj pensfabrikoj ŝtate subvenciitaj, la analizo de la rus-ukraina kaj proksim-orienta militoj konverĝas al unika penso, kiu similas tiun de la liberalaj komentistoj de la jaroj 1990-aj gapantaj tutmondiĝon. Ne estas risko, ke tiuj novaj partoprenantoj en la ludo, muĝu dum la meso. Nova favorito de la centrismaj gazetoj, Le Grand Continent, retejo kaj revuo fondita en 2019 en ENS (9), laŭdas Macron-ismon poreŭropan kaj kontraŭrusan kaj atentas la popolisman minacon. Siaflanke Sciences Po (10), redisciplinita de sia direktoro Luis Vassy, eks kabinetestro de la ministro pri eksterlandaj aferoj Stéphane Séjourné, ambicias samtempe krei instituton pri strategio, Centre for Global Security and Governance (oni kompreneble uzas la lingvon de la mastroj), kopiitan de la usonaj metodoj, kaj instali filion en Bruselo, kie estos trudinstruita (ankaŭ en la angla) eŭropcentritan version for el kritika vidpunkto.

El tiuj bredejoj aperas tria elemento de la kontrolo sur la informado pri internaciaj aferoj : la direktorejoj de la tradiciaj amaskomunikiloj, iliaj ĉefĵurnalistoj kaj iliaj invititoj. La unuaj fasonas ŝrumpan prezentadon de la internaciaj rilatoj, centritan sur obsedaj temoj kiel nun la rusa minaco kaj la vagadoj de S-ro Trump, kiuj malhelpas kontraŭstari ĝin. Tre spektata de instruistoj, la elsendaĵo "C dans l'air" bone ilustras tiun mondkoncepton. El la kvindek tri epizodoj dissenditaj inter la 29-a de junio kaj la 14-a de septembro 2026, tridek kvar traktis internaciajn novaĵojn, el kiuj dek kvin la fiagojn de prezidanto Vladimir Putin aŭ la alfrontadon inter NATO kaj Rusio, kaj dek naŭ la fiagojn de lia usona samrangulo. S-ro Netanjahu ne aperas en la enhavtabelo, nek Gazao, nek Cisjordanio, nek Afriko, aŭ Latin-Ameriko ...

Navigante inter universitatoj, ambasadejoj, pensfabrikoj kaj televidkanaloj, la medio de geopolitikaj fakuloj funkcias en fermita ujo. La enviita statuso de konstanta kronikisto postulas plenumi tri kondiĉojn : atlantikismon, eŭropismon, adepton de idealismo, kiu igas moralan superecon de Okcidento la fundamento de eksterlanda politiko. Tuj tiuj garantioj donitaj, prefere kun episkopaj memfido kaj seriozo, jen klientoj impetas. Ekzemple la porisraela eseisto Frédéric Encel intervenas ĉe la televidoj kaj radioj TF1, LCI, France Info, France Inter, France Culture, Europe 1, RMC, BFM TV, RTL, Arte, Svisa RTS, sed enkaŭ en la gazetoj Libération, Marianne, Le Figaro, L'Express, Sud-Ouest, La Voix du Nord (11). Okaze de sendisponebleco, redakcioj sin turnas al klonaĵoj aŭ novkonservativaj komentistoj de Le Monde aŭ Le Figaro. Fojfoje aperas novaj kapoj, kiuj rejunigas tiun klubon.

Ĉe la horizonto, tiu areopago vidas nur unu aferon : militon. Kiam politika invitito en BFM TV, kiel S-ro Fabien Roussel de la komunista partio sugestis, ke eble estos pli oportune konstrui hospitalojn kaj lernejojn ol bombojn, la prezentisto Apolline de Malherbe tuj rebatis : "Kaj kio, se bomboj falas sur niajn hospitalojn kaj niajn lernejojn ?" (16-a de septembro 2026) ... "Ne ekzistas alia elekto por ni, kaj mi bedaŭras tion, ol milito" pompe asertas Pierre Servent, geopolitika ĉefĵurnalisto de LCI (26-a de februaro 2026). Ĉu dereliĝo de regiona trajno en Normandio, ĉu paneo de drono, ĉu stranga figrafitio, kaj jen miriado da fakuloj svarmas en X : "nepras diri tion solene sed firme, ni estas en milito kun Rusio" (Cyprien Ronze-Spilliaert, 15 septembre 2026).

Tridek kvin jarojn post la disfalo de Sovetio kaj la unua milito en la araba golfo (1990-1991), publika debato pri la franca eksterlanda politiko paradokse forsvenas. Tiu malapero spegulas la timojn de kontestitaj registaroj, en Francio, en Britio, en Germanio kaj en Bruselo, kaj kiuj serĉas en mobilizado kontraŭ ekstera malamiko fonton de kohereco kontraŭita de siaj politikaj agoj. Sed ĉu infanigo de loĝantaroj al kiuj la ŝtato kaj amaskomunikiloj diras tion, kion ili devas pensi, kiun aŭskulti, kiun cenzuri, povas sukcesi kiam iu ajn povas trovi en interreto aŭ librovendejoj aliajn vidpunktojn ?

En Francio, disidentaj voĉoj pri eksterlanda politiko estas tiom malofte invititaj de amaskomunikiloj, ke ĉiu interveno de ili, ekzemple, Emmanuel Todd, Pascal Boniface aŭ John Mearsheimler estigas grandegan intereson. Ĉu ili estos malpermesitaj - aŭ punitaj, nome de "lukto" kontraŭ tiuj, kiuj "malestimas niajn valorojn kaj volas rompi la eŭropan unuiĝon", kiun gvidas S-ino von der Leyen (12) ? Ĝisdatigita versio de Inkvizicio, la kampanjoj de ideologia ĝustigo lanĉitaj de Eŭropa Unio sub Orwell-aj nomoj ("eŭropa ŝildo de demokratio") laŭ preteksto kontraŭstari misinformadon indikas putriĝon de la liberala modelo de la jarcento de Lumoj. Reprezenta demokratio postulis ke instruitaj kaj informitaj civitanoj racie konstruu siajn juĝojn kaj dorlotu liberecon de opinioj. Du jarcentojn poste, la regantoj inventas sin kiel direktistojn de konsciencoj, eĉ inkvizicianojn. Kaj same kiel en la predika epoko, admonas popolojn, kiujn ili taksas malfortaj, nematuraj, influeblaj, kaj ĉiam inkliniĝemaj al malbonaj pensoj.

Por rompi la ideologian ŝelon pri ekstera politiko kaj paternalismo, Le Monde diplomatique publikigas Manlibron por intelekta memdefendo pri geopolitiko. (13). Ne temas pri kontraŭargumenti la dogmon, sed intelekte ekipiĝi por ke ĉiu povu formi sian propran opinion, for el kredoj kaj moralaj lecionoj. Eĉ pli ol ekonomiko, eksterlanda politiko impresas kaj ŝajnas rezervita por inicitaj rondoj, kies reprezentantoj rememorigas la opinion de Étienne Bonnot de Condillac (14) pri filozofaj kontraŭuloj : "Ili ŝuldas sian famon pli al la graveco de la aferoj, kiujn ili traktas, ol al la maniero kiel ili traktas ilin". Kvankam la novliberala katekismo de la jaroj 1980-1990 nutris potencan internacian kontestan movadon, alimondismon, la militema evangelio de la eŭropaj novkonservativuloj ankoraŭ ne trafis tian obstaklon. Nu, du esencaj elementoj kuniĝas por igi pacon kaj internacian kunlaboradon, anstataŭ rearmiĝon kaj militon, la plej realisma vidpunkto : la malsukceso de armitaj konfliktoj por tiuj, kiuj iniciatas ilin, unuflanke, kaj la minaco pri tutmonda neniiĝo pro klimata varmiĝo, atomarmila pligraviĝo aŭ artefarita intelekto (AI), aliflanke.

En Ukrainio, en Gazao, en Irano aŭ en Libano, ŝtatoj invadas, bombadas, minacas sub rigardo de internacia juro kaj de institucioj kreitaj por protekti pacon sed malkapablaj malhelpi ilin. La komunaj reguloj supozitaj limigi la potencojn de ŝtatoj cedas, unu post la aliaj, antaŭ logiko de fortorilatoj.

La historio tamen montris, ke milito malofte profitigas, kaj Usono bone scias tion. Krom la milito en Araba golfo, ĝiaj grandaj militaj intervenoj preskaŭ neniam atingis siajn celojn. En Vjetnamio, kie 58 000 usonaj soldatoj kaj inter du kaj tri milionoj da vjetnamoj mortis, Usono fine retiriĝis post ok jaroj. Du jarojn poste, en 1975, la komunistoj prenis Sajgonon, jen rezulto kiun precize Vaŝingtono volis malhelpi per sia interveno. Ankaŭ dudek jaroj da armita engaĝiĝo kaj okupado ne estis sufiĉaj por stabiligi Afganion. En 2021 Usono kaose retiriĝis, kaj la talibanoj reprenis tiean regadon- kaj jen la fakturo : 2300 miliardoj da dolaroj, inkluzivinte militajn kostojn, flegadon de ekssoldatoj kaj ŝuldajn interezojn (15). Kaj la rezulto ne estas multe pli brila en Irako. Lanĉita en 2003 per mensogaj asertoj pri ekzisto de amasdetruaj armiloj, tiu invado kontribuis al daŭra malstabiligo de Proksim-Oriento kaj al progreso de Organizo de Islama Ŝtato (OIŜ), kiun Usono poste batalis en Sirio - jen la kosto de ambaŭ operacoj : 2900 miliardoj da dolaroj.

Aliaj potenclandoj trafis similajn fiaskojn. En Libio, la okcidenta interveno de 2011 ja kontribuis al la falo de Muammar Al-Kadafi, sed tiu lando post kelkaj jaroj eniris en enlandan militon. En Malio, la franca interveno (2013-2022) ne povis halti la ĝihadistajn progresojn, kaj finiĝis per retiriĝo de la francaj trupoj sub premo de la tiea reganta oficistaro. Sovietio konis similan destinon en Afganio. Post pli ol naŭ jaroj da milito, ĝi retiris siajn senvenkajn trupojn en 1989. La rusa enkotiĝo en Ukrainio nuntempe ilustras tiun paradokson. Milito ofte returniĝas kontraŭ tiujn, kiuj lanĉis ĝin : ĝi kostas gigantajn sumojn, faras supermezurajn detruojn kaj povas daŭre malfortigi la internacian pozicion de la agresinto.

Tamen, neniu el tiuj konstatoj ŝajnas bremsi revenon de perfortaj rilatoj. La armea potenco reiĝas rimedo, kiun la ŝtatoj svingas por sekurigi aliron al resursoj, komercajn vojojn, provizĉenojn kaj strategiajn teknikojn. Laŭ la lasta raporto de Stockholm International Peace Research Institute (Sipri), la tutmondaj militistaj elspezoj atingis 2 887 miliardojn da dolaroj en 2025, tio estas dek-unu-jara kreskado kaj totalo neniam atiginta. La eŭropaj militistaj elspezoj saltis je 14% en unu jaro, ĝis 864 miliardoj da dolaroj : +24% en Germanio, +50% en Hispanio. Tri regnoj - Usono, Ĉinio, Rusio - sumigas pli ol duonon de la tutmondaj elspezoj.

Tiu kreskanta konflikteco estas des pli stranga, ke la grandaj potenclandoj ne plu konfliktas, kiel en la pasinta jarcento, en alfrontado por trudi al la mondo iun socian modelon aŭ alian. Nek Ĉinio, nek Rusio nuntempe proponas ideologian projekton por anstataŭi la ekzistantan ordon. Ili mem estas kapitalismaj, oligarkiajn kaj ekstraktistaj, kaj tute integriĝas al la monda ekonomia arkitekturo instalita post la dua mondmilito, kaj ili profitas de ĝi. Kaj kvankam ekstremdekstro floras en multaj landoj, ĝia naciismo ĝis nun ne montras ekspansiismajn ambiciojn, kiuj karakterizis la potenclandojn de la 20-a jarcento. La franca Nacia Ariĝo (RN) ne depostulas Sarlandon, nek Alternativo por Germanio (AfD) Alzacon. "Ni estas ĉe ni", ili trumpetas, ilia horizonto estas nacia, ne imperia.

Pli fundamente, la grandaj defioj de la 21-a jarcento postulas tion, kion la potenclanda politiko emas malhelpi : kunlaboradon. Ignorante landlimojn, la klimatvarmiĝo povas esti bremsata nur per reciprokaj engaĝiĝoj, kontrolaj sistemoj, komunaj normoj, internacia kunordigo kaj financaj transdonoj, tio estas la plena malo de logiko pri rivaleco, kiu nun regnas. AI malfermas similajn perspektivojn.

Aŭtomatigo de militistaj decidoj estigas riskon de eraroj, pligravigon de konfliktoj kaj perdon de regado. Ju pli ĝi instaliĝas en socian kaj ekonomian vivon, des pli AI ĉie metas la samajn demandojn : ĝis kio komisii al maŝinoj ? Kiel protekti la individuojn ? Kiel disatribui la kostojn kaj profitojn de tiu transformado ? Ankaŭ pri tio neniu regno povas, sola, decidi la regulojn de tekniko, kies efikoj transpasas ĉiujn landlimojn.

Post la du mondmilitoj, la potenclandoj sukcesis akordiĝi, malgraŭ iliaj malkonsentoj, por konstrui internacian ordon kaj krei instituciojn celantajn pacprotekton. Ili daŭre rivalis, sed ili estis komprenintaj, ke ilia sekureco postulas ankaŭ komunajn regulojn kaj sistemojn. Necesas ke Iliaj regantoj nun diskutu diplomation, armilkontrolon, kunlaboradon, malakriĝon. Male, ili preferas rearmiĝon kaj perfortajn rilatojn.

La nuntempa geopolitiko tre bone scias priskribi la novajn formojn de konflikteco : hibridajn alfrontiĝojn, informmiliton, ekonomian militon, kibernetikan militon, teknologian konkurencon, resursmiliton.

Fakaj revuoj pleniĝas de detalaj analizoj pri diversaj formoj de militiĝo kaj oponado. Sed kie estas studoj kiuj interesiĝas, per sama ambicio, pri kondiĉoj por paco, stabila kunekzistado de malsimilaj interesoj, interkonfidaj sistemoj, rimedoj por malhelpi ke loka krizo malboniĝu ĝis alfrontado de potenclandoj ?

Alia geopolitiko eblas.

(1) "A fateful error", The New York Times, 5-a de februaro 1997.

(2) X (George F. Kennan), "The sources of Soviet conduct", Foreign Affairs, juillet 1947.

(3) Thomas L. Friedman, "Foreign Affairs ; Now a word from X", The New York Times, 2-a de majo 1998.

(4) Angela Merkel, Freiheit : Erinnerungen 1954-2021, (kunverkita kun Beate Baumann), Kiepenheuer & Witsch, Kolonjo, 2024.

(5) datumoj disponeblaj ĉe la retejo de Eŭropa Konsilio, www.consilium.europa.eu/

(6) Jeanna Smialek kaj Siobhán O'Grady, "Ukraine says it needs $27 billion more. Europe wants to know why", The New York Times, 9-a de septembro 2026.

(7) "Donald Trump will 'never' support Putin, says Volodymyr Zelensky", The Economist, Londono, 16-a de septembro 2023

(8) Legu : Alain Gresh, "Enquête sur le virage de la diplomatie française", Le Monde diplomatique, juillet 2008

(9) École Normale Supérieure, altlernejo lulilo de multaj francaj elitanoj.

(10) Instituto pri politika scienco, alia altlernejo lulilo de multaj francaj elitanoj.

(11) Vidu : Jules Blaster, "Cher Frédéric Encel", www.blast-info.fr, 28 de junio 2025.

(12) Ursula von der Leyen, "Discours sur l'état de l'Union", Eŭropa komisiono, Bruselo, 16-a de septembro 2006, https://ec.europa.eu

(13) https://www.monde-diplomatique.fr/publications/manuel_d_autodefense_intellectuelle_geopolitique/

(14) Étienne Bonnot de Condillac (1714-1780), abato, franca filozofo de la jarcento de Lumoj, disĉiplo de John Locke.

(15) Laŭ la projekto Costs of War de la universitato Brown, https://costsofwar.watson.brown.edu

franca

de Benoît BRÉVILLE & Pierre RIMBERT je 2026-10-01 07:33

Esperanta Retradio

La sparko transsaltas

Pasintan vendredon mi havis la plezuron inaŭguri E-kurson en la popolaltlernejo de Graz. Ĝi okazos entute 8-foje ĉiam vendrede kaj ampleksas po du 50-minutajn instru-unuojn. Tiu kurso finas 40-jaran paŭzon de tiaj kursoj. Ĝi estas rezulto de komunaj klopodoj de la E-klubo Graz sub la gvido de Ewald Schick, kiu ja ankaŭ estis prezidanto de la LKK en la 111-a UK en Graz komence de aŭgusto.

Pro la manko de loka diplomita E-instruisto Ewald Schick petis min transpreni la taskon gvidi la kurson. Mi volonte akceptis tiun peton kvankam mi ĉiufoje devas alvojaĝi de Supra Aŭstrio al Graz. Sed jam dum la unua kursotago montriĝis ke valoras la penon. Aliĝis entute 10 personoj el kiuj ĉeestis 6. Tio estis bona nombro de kursanoj por povi efike instrui.

La popolaltlernejo havas moderne ekipitajn klasĉambrojn kun grandega ekrano al kiu eblas konekti la komputilon. Disponeblas sendrata retaliro. Kiam la kursanoj eniris la klasĉambron ili jam povis vidi sur la ekrano "Saluton kaj bonvenon en la kurso de Esperanto".

Post kelkaj enkondukaj vortoj pri Zamenhof kaj la kreiĝo de Esperanto, kaj kantado de "Esperanto estas la lingvo por mi" kun akompano per stiria harmoniko de Ewald Schick, mi tiam tuj transiris al komuna aŭskultado kaj ĥora ripetado de instruaj versaĵoj laŭ la amfibraka ritmo. Tiuj frazoj estis unue germanlingvaj kaj sekve en Esperanto. Do la gelernantoj unue parolis frazon en germana kiu estis vort-kongrue tradukita al Esperanto, ĉiuj frazoj estis en la amfibraka ritmo kiel en "La vojo" de Zamenhof.

Ĉar la frazoj mem temis pri agrablaj aferoj kaj la lernantoj estis jam ekkonintaj la signifon de la frazoj, ili volonte kaj facile ripetis tiujn frazojn en Esperanto. Mi aldonis klarigojn pri unuopaj vortoj kaj pri prononco de literoj, ekzemple pri "e" kaj "o", pri "z" kaj "ĝ". Mi ankaŭ donis klarigojn pri akcento, pri vortfinaĵoj. La frazoj jam tuj enhavis akuzativon kiu ja por germanparolantoj ne prezentas problemon.

La ĉefafero tamen ĉiam estis la ekzercado de kompletaj frazoj. La konstanta ritmo enorme plifaciligis la fluan paroladon kaj tiel la gelernantoj dekomence povis havi agrablan senton pri la parolado de la lingvo. Kaj ili tiel ankaŭ pli-malpli parkerigis la frazojn kaj tiel jam povis diri frazojn sen legado. Kaj tio ja ege gravas por lerni ĝustan prononcon, ĉar laŭtlegado ofte miskondukas al nesufiĉe bona prononco. Mi konsilis al la gelernantoj fermi la okulojn dum ripetado de frazo, por ne vidi la tekston kaj por povi tute koncentriĝi pri la sonoj.

Mi rimarkis post tiu ekzercado ke la gelernantoj entuziasmiĝis. Do la sparko de la lingvo transsaltis al ili. Ili jam antaŭĝojas pri la venonta semajna komuna lernado.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-10-01 06:00

2026-09-30

La Balta Ondo

Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tradukada Tago, la 30a de septembro 2026

Lingva diverseco kaj lingvaj rajtoj: la povo kompreniĝi.

Kompreni kaj esti komprenata estas rajto esenca por efika kaj paca kunlaboro. Tradukado helpu nin aŭdi pli da voĉoj kaj doni voĉon al pli da homoj.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1336.

The post Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tradukada Tago, la 30a de septembro 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-30 21:37

Esperanta Retradio

Ĉu vi ankaŭ pensis ke sudoku (sudokuo) devenas el Japanio?

Tiun ĉi sonartikolon produktis Jarka Malá el Ĉeĥio

Milan Vodička Mladá Fronta Dnes, sabato 11. 7. 2015 p. A11

Pri la ekzisto de sudoku verŝajne scias ĉiu, ĉar la mondo ekŝategis ĝin. Sed pli granda mistero ol ĝuste vicigi ciferojn, estas trovi, kial la sudoku furoras nun, se fakte ĝi estas malnova de ducent jaroj. Kaj krome, ĝi ne devenas el Japanio.

Tiu ĉi ludo estis svisa. La principon de la ludo elpensis fine de la 18-a jarcento svisa matematikisto Leonhard Euler (sed eble li nur la principon pruntis el ĉina ludo „Lo-ŝu“ kaj nomis ĝin „latinaj kvadratoj“. Li kreis tian „prasudoku-n“. Oni eĉ povis ĝin trovadi en francaj gazetoj antaŭ la jaro 1914.

Post multaj jaroj la emerita arkitekto Howard Garnes komencis kromperlabori per kreado de krucenigmoj kaj logikaj enigmoj por gazeto „Matematikaj nuksoj kaj logikaj problemoj“ en Novjorko. En la jaro 1979 li publikigis tie sudoku-n tian, kian ni konas ĝin nun, sed nomis ĝin „Numero kaj loko“. Homoj entuziasmiĝis. Ankaŭ japanoj. Ili estas bedaŭrinduloj pri krucenigmoj pro sia skribo. Ili longajn minutojn veturas al siaj oficejoj en siaj perfektaj trajnoj kaj bezonas uzi la tempon. Ili ekvidis sudoku-n kaj malkovris ion taŭgan por si. Granda invado de sudoku al Japanio okazis en la jaro 1984 kaj post du jaroj la „sudoku“ ricevis sian nunan nomon.

Nun iu el la okcidento malkovris ĝin en Japanio kaj alportis ĝin hejmen kiel mirindan japanan novaĵon.

Plua emeritulo, juĝisto Wayne Gould el la urbo Matamata en NovZelando en la marto 1997 vojaĝis al Tokio. Li envenis librovendejon kaj ekvidis kradetojn. Li tuj eksentis emon enigmon solvi. Li decidis elpensi ciferan programon, kiu kapablas amase naski miliardojn da sudokenigmojn. Li venkis post ses jaroj kaj povis malfermi botelon da ĉampano.

Sed por sukceso estas bezonata ankaŭ la feliĉo. Ĝi vere venis, kiam Gould flugis el Usono, kie laboris lia edzino kiel lingvisto, al Honkongo, kie li vivis. En Londono li paŭzis. Li hazarde venis en redaktejon sen invito kiel negoca vojaĝisto el antikva tempo (kiel li mem diris). Kaj ĉar la redaktoroj bezonis la paĝojn malpligrandigi, oni provis sudoku-n, pli malgrandan ol krucenigmo, envicigi. Kiam oni ĝin presis, estis la 12-a de novembro 2004.

La monda pandemia malsano startis.

El la ĉeĥa tradukis Jindřiška Drahotová

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-30 06:00

2026-09-29

La Balta Ondo

UEA kaj Nacia Biblioteko de Brazilo antaŭenigas dialogon pri la dokumenta heredaĵo de Esperanto

fbn La 5an de oktobro 2026 je la 14a horo (BRT) Nacia Biblioteko de Brazilo (Fundação Biblioteca Nacional, FBN) en Rio-de-Ĵanejro gastigos la rondan tablon “Memória sem fronteiras: valor, riscos e o papel das bibliotecas na preservação do patrimônio documental do Esperanto” (Memoro sen landlimoj: valoro, riskoj kaj la rolo de bibliotekoj en la konservado de la dokumenta heredaĵo de Esperanto).

La aranĝo estas rezulto de dialogo komencita inter UEA kaj FBN antaŭ la ĉi-jara Universala Kongreso de Esperanto, kiam la prezidantoj de UEA kaj FBN, respektive Fernando Maia Jr. kaj Marco Lucchesi, kunsidis por trakti diversajn temojn, inter ili la konservadon kaj valorigon de la dokumenta heredaĵo ligita al Esperanto. Lucchesi estas verkisto kaj poeto, membro kaj eksprezidanto de la prestiĝa Brazila Beletristika Akademio, mem parolas Esperanton kaj ankaŭ estas – ekde 2021 – membro de la Honora Patrona Komitato de UEA.

La rondan tablon kunordigos Lucchesi mem. Krom Maia Jr. partoprenos James Rezende Piton, ekskomitatano kaj eksĉefdelegito de UEA por Brazilo kaj membro de Esperanto-Ligo Filatelista/Amika Rondo de Esperantaĵ-kolektantoj (ELF/AREK), kaj Miguel Bento, prizorganto de Biblioteko Ary Zamora de Gaŭĉa Esperanto-Asocio, kaj eksprezidanto de Brazila Esperantista Junulara Organizo (BEJO). La programo ankaŭ kalkulas je kontribuo de Neia Lucia Souza, bibliotekisto en la plej granda Esperanto-kolekto de Ameriko, Biblioteko Carlos Domingues de Brazila Esperanto-Ligo (BEL).

La agado rekte rilatas al UEA-BReto, strategia programo por evoluigi tutmondan reton de bibliotekoj kaj kolektoj kunlaborantaj kun UEA. Ĝi celas proksimigi instituciojn kaj kolektojn, stimuli konservadon kaj katalogadon de la Esperanto-heredaĵo, plifaciligi ĝian utiligon por esplorado kaj edukado kaj subteni tiucelajn iniciatojn en ĉiuj mondopartoj. Esperantic Studies Foundation (ESF) kunfinancas ĝin, kaj inter la bibliotekoj partoprenantaj en la programo estas ĝuste la Biblioteko Carlos Domingues de BEL, en Braziljo. La iniciato ankaŭ kongruas kun la strategia laborplano AKIRI de UEA, precipe kun tri el ĝiaj kvin agadkampoj: “Informado”, per pli vasta videbligo de la historia kaj kultura valoro de Esperanto; “Rilatoj”, per konstruado de rilatoj inter Esperanto-organizaĵoj kaj gravaj publikaj institucioj; kaj “Instruado”, per konsciigo pri la graveco de dokumentado kaj konservado de la dokumenta heredaĵo de Esperanto. La ronda tablo estas nova paŝo en tiu dialogo kun FBN kaj en la pli vasta strategia laboro de UEA, kiu okazas interkonsiliĝe kun la Centro de Esploro kaj Dokumentado pri la Mondaj Lingvaj Problemoj (CED). Se oni volas finance subteni tiun laboron, donacoj bonvenas ĉe la Biblioteka Fondaĵo de UEA: https://uea.org/alighoj/donacoj/biblioteko>.

“Memória sem fronteiras”
La 5an de oktobro 2026 je la 14a horo (BRT)
Aŭditorio Machado de Assis, Fundação Biblioteca Nacional, Rio-de-Ĵanejro, Brazilo
Senpaga eniro

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1334.

The post UEA kaj Nacia Biblioteko de Brazilo antaŭenigas dialogon pri la dokumenta heredaĵo de Esperanto appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-29 21:58

Libera Folio

Scienca konferenco volas normaligi Esperanton

La konferenco ”Esperanto – 140 jaroj”, kiu okazos venontjare apud Parizo, celas la normaligon de Esperanto kiel universitata esplorobjekto. La konferenco nun ricevas novan subtenon de la regiono Île-de-France. Estos dek du stipendioj por doktoriĝantoj kaj junaj esploristoj, kiuj povos ricevi senpagan loĝadon en Parizo dum tri noktoj. Nova limdato por sendi proponojn al la konferenco en Campus Condorcet estas la 31-a de oktobro.

Antaŭ kelkaj monatoj estis anoncita la internacia konferenco ”Esperanto – 140 jaroj”, okazonta de la 9-a ĝis la 11-a de junio 2027 en Campus Condorcet apud Parizo. La konferenco proponas retrorigardi al 140 jaroj da lingva historio, sed ankaŭ pridemandi, kio okazas kiam lingva projekto fariĝas vivanta lingvo, komunumo kaj kultura fenomeno.

La regiono Île-de-France ĵus decidis financi 12 stipendiojn por doktoriĝantoj kaj junaj esploristoj, kiuj tiel povos ricevi senpagan loĝadon en Parizo dum tri noktoj kadre de la konferenco.

La subteno celas faciligi la partoprenon de esploristoj por kiuj vojaĝo al kaj loĝado en Parizo povus esti malhelpo. Pro tiu nova financado, la organizantoj decidis ankaŭ plilongigi la limdaton por ĉiuj. Proponoj por kontribuoj nun estas akceptataj ĝis la 31-a de oktobro 2026.

La konferenco celas kunigi esploristojn el diversaj fakoj de la homaj kaj sociaj sciencoj. La temoj de la alvoko estas vastaj: la historio kaj evoluo de Esperanto, la formiĝo de ĝia komunumo, lingvaj ŝanĝoj kaj normoj, literaturo, arkivoj kaj fontoj, teknologio, scienco kaj medicino, politiko kaj religio, sed ankaŭ la situo de Esperanto en pli vastaj esploroj pri lingvoj kaj transnaciaj komunumoj.

La celo do ne estas nur retrorigardi al 1887. Post 140 jaroj, Esperanto estas ankaŭ materialo por esplori demandojn pri lingvo, komunumo, cirkulado de ideoj kaj internaciaj rilatoj.

Alivorte, la konferenco proponas konsideri Esperanton ne nur kiel esplorobjekton de la lingvoscienco kaj la sociaj sciencoj, sed ankaŭ kiel eblan heŭristikan kadron por repripensi teoriajn demandojn kaj konceptojn.

La studado de Esperanto povus tiel kontribui ne nur al pli bona kompreno de la fenomeno mem, sed ankaŭ al la renovigo de pli ĝeneralaj esplorproblemoj pri lingvo, komunumo, normigo kaj transnaciaj interŝanĝoj.

Laŭ Pascal Dubourg Glatigny, unu kiu organizos la aranĝon kune kun Sébastien Moret, la konferenco celas la normaligon de Esperanto kiel universitata esplorobjekto:

– Ĝi reliefigos kreskantan tendencon: pli kaj pli da universitataj esploristoj, kiuj ne havas antaŭajn ligojn al la Esperanto-movado, traktas Esperanton kiel legitimigindan objekton de esplorado. Iliaj kontribuoj renkontiĝas kaj dialogas kun la longdaŭra erudicia laboro de esperantistoj-universitatuloj, kiuj dum pli ol jarcento prisemis fruktodonan grundon por la studado de la lingvo, de ĝiaj historio kaj praktikoj.

Paralele al la prelegoj, okazos ankaŭ duontagaj atelieroj laŭ specifaj interesoj. Jam anonciĝis atelieroj pri ”Esperanto kaj matematiko” kaj ”Esperanto kaj politiko”. Pliaj aldoniĝos laŭ la proponoj.

La organizantoj invitas sendi resumon de 2 000–3 000 tajpospacoj. La konferenco estas sub la aŭspicioj de la Societo pri historio kaj epistemologio de lingvosciencoj (SHESL), kaj la laborlingvoj estas la franca kaj la angla.

de Libera Folio je 2026-09-29 07:51

Heroldo Komunikas

Lingvotesta sesio en Malago dum NAKSE

Postmorgaŭ, la 1an de oktobro 2026, estos la lasta tago por anonci sian kandidatecon al la sesio de lingvotestado en Malago dum la kvara NaturAmika KulturSemajno en Esperanto; la lingvotestadon organizas Kultura Centro Esperantista, surbaze de direktivo Mühlemann kaj de la koncerna reglamento.

Eblos kandidati por ĉiuj niveloj de LTSEC: A1, A2, B1, B2, C1, sed ne por C2, ĉar la limdato por liveri la disertaĵon estas pli frua ol nur semajnon antaŭ la ekzamenoj.

Por komuniki: kce [ĉe] esperantio [punkto] net (kce[at]esperantio[dot]net)

de "HeKo 921 1-B, 29 sep 26" je 2026-09-29 06:53

Libera Folio

Hispana urbeto premios Esperantan poemon

La urba konsilantaro de Herrera del Duque en sudokcidenta Hispanio decidis financi grandan premion por Esperanta poezio. La gajninto ricevos 900 eŭrojn kaj aldone valoran trofeon. Unuafoje la premio estos aljuĝita venontjare. Sed kiel tio povis okazi? Javier Romero Tello, sekretario de la konkurso, afable konsentis respondi demandojn de Libera Folio.

Libera Folio: Kial la magistrato fondis tiun premion?

Javier Romero Tello: – La urba konsilantaro de Herrera del Duque, prezidata de la urbestro Saturnino Alcázar Vaquerizo, estas akceptema al la internacia lingvo Esperanto kaj ĉiam volis kunlabori pri niaj proponoj por plivastigi la videblecon de la esperanta komunumo kaj de la lingvo mem. Jam en 2016, ĉi tiu sama urba konsilantaro kunlaboris en la organizado de la 75-a Hispana Esperanta Kongreso. La rezulto de tiu komenca kunlaboro estis resona sukceso. Tial nia lastatempa propono okazigi premion pri Esperanta poezio, sponsoritan de la urba konsilantaro de Herrera del Duque, estis plia paŝo en ĉi tiu daŭra kunlaboro kun la Esperanta komunumo.

Kial la premio estas nomata laŭ Miguel Fernández?

– Tial ke Miguel Fernández, hispana esperantisto, estas unu el la plej signifaj figuroj en la esperantaj literaturo, teatro kaj poezio, ne nur en Hispanio sed tra la tuta internacia esperanta komunumo. Lia longa literatura kariero, liaj premioj kaj lia kritika sukceso igas lin la ideala persono por prunti sian nomon al ĉi tiu premio pri esperanta poezio, kiu aspiras fariĝi ĉefa premio en la kampo de Esperanta poezio.

Kiuj prijuĝos kaj laŭ kiuj kriterioj?

– La ĵurianoj estos rivelitaj nur unu monaton antaŭ la premia ceremonio, post kiam la gajninta poemo estos elektita. La ĵurianoj ne konas unu la alian. Ĉi tiuj antaŭzorgaj rimedoj estas enkondukitaj por konservi la anonimecon de la ĵurianoj kaj malhelpi ajnan eblan interferon aŭ premon, kiu povus misprezenti la elekton de la gajninta poemo. Ni povas diri, ke ĉiuj el ili estas individuoj, kiuj montris sian literaturan talenton kaj posedas la scion kaj sentemon necesajn por juste kaj senpartiece juĝi la alsenditajn poemojn. Ili estas esperantistoj el diversaj mondopartoj.

– La premio estos aljuĝita surbaze de la formala kvalito de la poeziaj kreaĵoj, la kapablo de la aŭtoro krei malkaŝe poeziajn mesaĝojn aŭ bildojn, mesaĝojn enhavantajn etikajn, sociajn, filozofiajn, ktp. reflektojn; la beleco de la vortelekto kaj konstruo; la strukturo de la verko; la profundo de ĝiaj reflektoj, diskursoj aŭ intencoj; kaj la elekto de temoj kiuj montras originalecon.

Kio okazos pri la premiita verko?

– La premiita verko estos diskonigita per ĉiuj eblaj rimedoj fare de la magistrato de Herrera del Duque, de Hispana Esperanto-Federacio kaj de Fundación Esperanto. Plie, la premiitan verkon publikigos la prestiĝa literatura Esperanto-revuo Beletra Almanako.

Ĉu temas pri la plej granda poezia konkurso en Esperantujo, laŭ la premia sumo?

Ni kredas, ke ĝi efektive estas la plej granda literatura premio, specife la esperanta poeziokonkurso, rilate al la tuta premia sumo.

Ĉu ĝi okazos ripete, kaj kiel ĝi estas financata?

– Jes, la intenco estas okazigi la premiadon ĉiun duan jaron. Komence, ĝin daŭre financas la urba konsilantaro de Herrera del Duque.

Pliaj informoj pri la premio troveblas en la retejo de Hispana Esperanto-Federacio.

de Libera Folio je 2026-09-29 06:02

Esperanta Retradio

Lerni rezonadon

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

La demenco de Alzheimer kaj aliaj tipoj de demenco fariĝis premsonĝo por multaj homoj. Sciencistoj klopodas esplori kaj studi por trovi manierojn kuraci kaj preventi ĝin. Ĝi fariĝis inkubo por la moderna homo.

Plej multaj klopodoj celas la preventon de demenco. Oni jam komprenis, ke edukado kaj formala lernado en frua aĝo klare influas la estontan riskon de demenco en maljunaĝo. Kompreneble, ĉar aliaj faktoroj ludas sian rolon, tia influo estas nur parta, eĉ se signifoplena. Tamen, mankis ĝis nun statistika mezurado pri la influo de edukado je la estonta apero de demenco.

Antaŭ nelonga tempo, svedaj esploristoj klopodis plenigi tiun vakuon. Ili decidis kalkuli, kiomgrade trejnado de junuloj rilate teknikon de rezonado rezultigas ŝanĝon je la apero de demenco, kiam tiuj junuloj fariĝas maljunuloj. Sufiĉe ambicia projekto!

Por sia esploro, ili akompanis junajn lernantojn, kiuj ricevis trejnadon pri rezonado per la indukta maniero, je la aĝo de 13 jaroj, kaj analizis ilin en aĝo de pli ol 60 jaroj. Ili trovis, ke la lernado pri indukta rezonado malpliigas la koncernan riskon, sendepende de aliaj faktoroj. Alivorte, konfirmiĝis, ke kognaj kapabloj akiritaj en frua aĝo protektas la cerbon kontraŭ demenco en alta aĝo. Ĉar ankaŭ pure fizikaj malsanoj (kormalsanoj, diabeto, kaj aliaj morboj) povas kaŭzi demencon, la sciencistoj statistike nuligis tiujn faktorojn en la nuna studaĵo, por ke ili ne influu la rezultatojn.

Tiu analizado inkluzivis pli ol 10 mil individuojn naskiĝintajn en la jaro 1948, kiuj kompletigis la menciitan trejnadon en la jaro 1961, kaj estis akompanataj ĝis la jaro 2025.

Ĉi tiu interesa scienca esploro klare plifortigas la koncepton pri “mensa stoko”, nome la uzado de la cerbo en ĝia laŭeble plej ampleksa maniero. Scivolemo, interhoma kunvivado, solvado de problemoj, sintenado en sendependa maniero, akirado de novaj ideoj, ĝuado de arto - jen manieroj fari la cerbon pli forta kaj pli rezistema al la defioj de maljuniĝo.

“Indukti”, ekzemple, estas: ”rezoni, konkludante el apartaj faktoj al ĝenerala leĝo, el specoj al specaro, el efikoj al kaŭzo“ (laŭ Plena Ilustrita Vortaro). Praktikado de indukta rezonado do estas interesa, praktika maniero gimnastiki per la cerbo. Infanoj eĉ povas amuziĝi per tio, kaj ĝi povas enkonduki ankaŭ kuriozajn nociojn de filozofio.

Unuvorte: oni aktivigu la cerbon, ekde frua aĝo, se oni volas eviti postajn problemojn!

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-29 06:00

2026-09-28

La Balta Ondo

Luminesk’: Jarŝanĝe en Bremeno

luminesk

LUMINESK’ estas la silvestra renkontiĝo de Germana Esperanto-Asocio. Luminesk’ 2026/27 okazos en Bremeno de la 28a de decembro 2026 ĝis la 5a de januaro 2027. Ĝi nun okazos la dekan fojon. Ankaŭ ĉi-foje ĝi ofertos varian kaj altkvalitan programon – lingvokurson, prelegojn kaj diskutgrupojn, ekskursojn kaj distrajn programerojn. Partoprenantoj kutime venas el sep ĝis ok landoj.

La urbo Bremeno estas la ĉefurbo de la federacia lando Bremeno. Kun loĝantaro de proksimume 580 000, Bremeno estas la deka plej granda urbo en Germanio.

La programo

programo

Kontakto

Ĉefa respondeculo: Andreas Diemel
Retpoŝto: luminesk@esperanto.de
Telefono: en Germanujo: 0800 3 36 36 36 64 (senpaga), internacie: +49 203 29 64 877 (hejma reto)
Retejo: https://www.esperanto.de/luminesk

The post Luminesk’: Jarŝanĝe en Bremeno appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-28 21:57

Heroldo Komunikas

Giordano reprezentos esperanton ĉe PEN-Asembleo

La dua delegito de Esperanta PEN-Centro, c-ano Alessio Giordano, reprezentos nian literaturon ĉe la verkistara mondkongreso, kiu disvolviĝos morgaŭ kaj postmorgaŭ telematike, sub la prezido de Burnham Sönmez, kies plej konata romano “Instanbul” Istanbulo” aperis ankaŭ en nia lingvo ĉe Kooperativo de Literatura Forio.

La delegito, c-ano Giorgio Silfer, rezignis pro prioritata tasko plenumenda por la esperanta kulturo: li restos tamen en kontakto, kiel vicprezidanto, kun la delegito. Alessio Giordano, 29-jaraĝa, estas ankaŭ la nova sekretario de la Esperanta PEN, kaj reprezentas la centron en la komitato de junaj verkistoj. Lia unua sperto en la medio okazis antaŭ tri jaroj dum la Asembleo de la packomitato en Bledo, Slovenio.

de "HeKo 920 9-B, 28 sep 26" je 2026-09-28 19:53

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 123

Antaŭ cent-dudek-du semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-dudek-tria porcio. Ĝuu ĝin!

---

Li tute ne havas alian proponon.

Vi devas nur ĝuste akcenti la vortojn.

Verŝajne okazos hodiaŭ ŝanĝiĝo.

Aŭ ĉu la ŝanĝiĝo jam ĵus nun okazis?

Vi povas rigardi en via ĝardeno,

ĉar tie jam eble ekfloris la rozoj.

Vi povas admiri la belan pejzaĝon

aŭ ĝui la tagon sidante sur benko.

Montriĝas bonŝance tre multaj eblecoj.

Vi povas elekti laŭ via deziro.

Malgajaj momentoj ne daŭru tro longe.

Doktoro kuracas la febran atakon.

Vi povas esperi ke ĉio boniĝos.

Nun estas la tempo por ĉion ordigi.

Komencu rapide. La tempo tre urĝas.

Vi estos kontenta post tiu laboro.

Por razi la barbon necesas razilo.

La razaparato funkcias tre bone.

Per ĝi vi ricevas tre glatan vizaĝon.

Por tranĉi la harojn necesas tondilo.

Mi estas malcerta, ĉu ĉiuj konsentas.

Kaj sub la demando, ĉu ĉio bonordas

kaŝiĝas demando, ĉu helpo necesas.

Malsata stomako postulas nutraĵon.

Mi staras en vico kaj pagi deziras.

Mi pagas per karto ĉe pagaŭtomato.

Mi povus ja pagi per mono kontanta.

Mi tamen preferas la pagon per karto.

Neniu komprenis pro kio ŝi ploris.

Sed tio bonŝance malofte okazas.

Kutime ŝi havas tre bonan humoron,

nur ege malofte ŝi estas malgaja.

La dom-instalaĵoj bezonas kontrolon,

ĉar ili ja devas funkcii konstante.

Se tiam montriĝas severaj difektoj,

ni devas rapide alvoki fakulon.

Ni havis ĉi-jare ekstreman someron.

Nun venos oktobro, la "ora" monato.

Okazas tutlande migradaj eventoj

tra niaj arbaraj, montaraj pejzaĝoj.

Jen bona sezono por nutri la cerbon

per novaj enhavoj en kursoj vesperaj.

Popolaltlernejoj ekzemple ofertas

prelegojn pri gravaj sociaj aferoj.

Sed ankaŭ teatraj vizitoj konvenas.

Okazas koncertoj en belaj salonoj.

Kaj eblas senpage viziti klubejojn

por tie kunveni en gaja etoso.

Ŝi venis al li tute senakompane.

Kutime ŝi venis kun bona kolego.

Sed nun ŝi rezignis pri ĉiu subteno.

Ŝi volis klarigi la kazon sen helpo.

Ĉu estas la tasko jam tro malfacila?

Ĝi estas sendube ja vere ne simpla.

Vi povus pri tio konsulti fakulon.

Li scios verŝajne tre bonan konsilon.

La bona konsilo ne kostas malmulte.

Vi devas decidi ĉu tio rentumus.

Vi povas ja provi mem trovi la solvon.

Ĉu restas por tio sufiĉe da tempo?

La tempobezono ne estas tre granda.

Ne urĝas tuj solvi la tutan aferon.

Ja povus aperi subita ideo.

Vi povas ankoraŭ pripensi ĉi tion.

---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al

retradio(ĉe)aldone(punkto)de

Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html

https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html />

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-28 06:00

2026-09-27

UEA facila

MIL VORTOJ

2026-09-27 18:51

La Balta Ondo

Mia Vivo fermiĝos je la fino de la jaro

Mia Vivo

En marto 2026 Mia Vivo estis haltigita de la servila servo pro la kiomo da uzo de la komputilaj rimedoj. Post 10 tagoj la problemo estis solvita, per forigo de pluraj ne tiel necesaj funkcioj. Tiel la retejo reiĝis al normala stato.

Mi ricevis novan averton pri la sama problemo: “Mia Vivo uzas tro da komputilaj rimedoj”. Ĉi-foje la servila servo ne haltigis la retejon, sed ĝi postulas ke mi malmultigu la uzadon. La problemo tamen estas, ke ĉio ĉi estas la rezulto de la grandiĝo de Mia Vivo. Kvankam MV ne plu estas tiel populara kiel je la komenco, ĝi bezonas pli kaj pli da rimedoj por zorgi la ĝisnunajn datumojn. Mi jam pagas por la plej bona servo ebla, sed tio baldaŭ ne plu sufiĉos. La servila servo estas relative malmultekosta, kaj tio ebligis min eĉ krei Mia Vivo per mia lima budĝeto. Sed ĉar la servila servo ne ofertas pli bonan servon eĉ kontraŭ pli da mono, mi havas nur tri alternativojn:

1. Serĉi alian servilan servon kaj transdoni ĉion tien. Kosto por transdono ne estas malmulta, sed pli grave, taŭga servilo por niaj nuntempaj kaj estontaj bezonoj kostas almenaŭ kvaroble ol la nuna. Mi ja ricevis mondonojn por la sekvaj du jaroj, sed tio ne sufiĉos eĉ por unu, eĉ se mi povus transdoni ĉion senkoste. Mi certe povas peti pli da mono de vi, la membroj, por daŭrigi la retejon, sed ĉar la mondonoj, kune kun la aktiveco, pli kaj pli malmultiĝas, mi devas esti preta pagi por ĉion mem. Mi simple ne havas tian monon kaj tio faras ĉi tiun alternativon nerealeca.

2. Transdoni Mia Vivo al esperanta asocio, kiu havas la necesajn lerton, monon kaj rimedojn. Tio estas mia prefera elekto, sed ne estas multaj organizoj kiu plenumas la tri kondiĉojn. La plej grandaj neniam montris multe da intereso pri Mia Vivo. Ili ne eĉ respondis al miaj antaŭaj proponoj por kunlaboro. Mi tial dubas ke la E-movado havas la volon savi la retejon. Mi ĝojas se mi estas malĝusta pri ĉi tio, sed mi ne atendas miraklon.

3. Fermi la retejon. Dum 8 jaroj, realigi kaj prizorgi socian retejon por la esperantistaro estis mia revo kaj pasio (unue per Nubo, due per Mia Vivo), malgraŭ la granda kaj longtempa laboro kaj la multaj defioj kaj stultaj misoj. Mia Vivo neniam fariĝis “la interreta Esperantujo”, sed por multaj homoj, ĝi fariĝis loko por amikiĝi, diskuti kaj por montri siajn vivojn, malgraŭ la multaj aliaj alternativoj. Ĉiuj retejoj havas apartajn etosojn. Ankaŭ Mia Vivo, kaj tio evidente tiris certajn homojn al uzi MV kiel la ĉefan socian retejon. Tio ĝojigis min, kaj tio estas la plej granda fonto pri mia malĝojego pro la situacio. Mi plejkore dankas vin por via ĉeesto! Sen vi, Mia Vivo estus nenio!

La nuna plano estas fermi la retejon je la fino de la jaro, antaŭ ol mi devos pagi la sekvajaran koston por la plej multekosta servilo. Tio devas doni al vi sufiĉe da tempo ne nur por konservi ĉiujn konservindajn aferojn kiel bildojn kaj tekstojn, sed pli grave por doni al viaj amikoj la informojn por malperdi la kontakton.

Pri la donita mono: mi intencas redoni ĉiom, kiom ne estis jam uzata por la jaro 2026. Mi mesaĝos vin kiam mi finkalkulis la sumon.

Kun granda amikeco kaj danksento,
Johannes Genberg

Fonto: https://www.miavivo.net/?status/1-1-1790244787/

The post Mia Vivo fermiĝos je la fino de la jaro appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-27 17:20

Esperanta Retradio

Liberigito

Tiun ĉi rakonton de Karel Ĉapek produktis Vladimír Türk el Ĉeĥio

"Do, ĉu vi komprenis, Záruba?" demandis direktoro de prizono, preskaŭ solene finleginte koncernan akton de ministerio por la justico. "Tio signifas, oni kondiĉe pardonas al vi reston de via dumviva puno. Vi punpasigis dek du jarojn kaj duonon kaj dum la tuta tempo vi kondutis ... nu, koncize, modele; ni donis al vi plej bonan ateston kaj ... hm ... unuvorte, vi povas iri hejmen, ĉu vi komprenas? Sed memoru, Záruba, se vi farus ian friponaĵon, do la kondiĉita liberigo nuliĝos kaj vi devos punsidi dumvivan karceron pro murdo de via edzino Maria, kaj tiam Dio mem ne helpos al vi. Do atenton, Záruba; venonte ĝi estus ĝismorte." Sinjoro direktoro kortuŝite mungis. "Ni ŝatis vin, Záruba, sed duan fojon mi ne volus vin ĉi tie vidi. Do adiaŭ, kaj sinjoro administranto elpagos al vi vian monon. Vi povas iri."

Záruba, preskaŭ dumetra longulo transpiedumis kaj ion balbutis; li estis tiom feliĉa, ke tio eĉ doloris lin, kaj aŭdiĝis io kiel plorsingulto.

"Nu, nu," murmuris la direktoro. "Nur ne komencu plori al ni. Ni preparis por vi ian veston kaj konstruisto Málek promesis al mi doni al vi okupon - Kion, unue vi volas hejmen? Ha, al tombo de via edzino. Nu, tio estas de vi bela. Do, feliĉan vojaĝon, sinjoro Záruba," rapidis diri la direktoro kaj aletendis al li la manon. "Kaj estu singarda je vi, pro Kristo, memoru, ke vi estas liberigita nur kondiĉe."

"Tia brava homo," diris la direktoro, apenaŭ oni fermis pordon post Záruba. "Mi diras al vi, Formánek, ke tiuj murdintoj estadas ege bonaj homoj; la plej malbonaj estas fraŭduloj, al tiuj en malliberejo nenio estas sufiĉe bona. Domaĝe pri Záruba!"

Kiam Záruba havis post si la feran pordon kaj ankaŭ korton de la pankraca prizono, li sentis sin necerte kaj estis plena de angoro, ke la unua inspektisto lin haltigos kaj rekondukos; kaj li lante iris por ke ne ŝajnu, ke li fuĝas. Kiam li atingis straton, li havis vertiĝon, tiom da homoj ekstere, tie kurludas infanoj, du ŝoforoj disputas, mia dio, tiom da homoj, tio iam ne estis, kien nun iri? Egale; tiom da veturiloj kaj tiom da virinoj, ĉu neniu postiras min? Ne, sed kiom da veturiloj! Záruba longpaŝis al urbocentro de Prago, por esti laŭeble plej malproksime; ekodoris kolbasejo, sed nun ne, nun ankoraŭ ne; poste ekodoris io pli forte: novkonstruaĵo. Masonisto Záruba haltis kaj flaris odoron de mortero kaj traboj. Li rigardis maljunulon miksanta kalkon; li emis ekparoli, sed ne povis, el lia gorĝo eliĝis neniu sono, en izolaresto oni dekutimiĝas paroli. Záruba longpaŝe mergiĝis en Pragon. Miadio, kiom da novkonstruaĵoj! Oni faras tion tute el betono, antaŭ dek du jaroj tio ne estis, ne estis, tio miatempe ne estis, opiniis Záruba, ĝi devas ja fali, tiaj maldikaj pilieroj! "Atenton, homo, ĉu vi estas blinda?" Preskaŭ surveturus lin aŭto, preskaŭ li troviĝus sub tinteganta tramo; damne, post dek du jaroj oni dekutimiĝas de stratoj; ŝate li demandus iun, kio estas tiu granda konstruaĵo; ŝate li demandus, kiel li venu al la Nordokcidenta Stacidomo; ĉar ĵus preter li bruis kamiono, li provis por si mem diri laŭte: "Mi petas vin, tra kie oni venas al la Nordokcidenta Stacidomo?" Ne, ne eblas; la voĉo aŭ kio sekiĝis en li, tie supre oni rustiĝas kaj mutiĝas; en la unuaj tri jaroj oni iam-tiam ion demandas sed poste oni ĉesas. "Mi petas vin, tra kie oni iras -" Nur io stertoris en la gorĝo, sed la homa voĉo ĝi ne estis.

Longpaŝe kuras Záruba tra la stratoj. Estas al li kvazaŭ li estus ebria, kvazaŭ li irus sonĝe; ĉio estas tute alia ol antaŭ dek du jaroj, pli granda, brua, konfuza. Nur kiom da homoj estas! Záruba sentas triston, ŝajnas al li, ke li estas ie en fremdlando kaj ke eĉ li ne interkompreniĝos kun la homoj. Nur se li trovus la stacidomon kaj povus veturi hejmen, hejmen ... La frato havas tie dometon kaj infanojn ... "Mi petas, kiel mi venos," provas Záruba diri, sed nur senvoĉe movas la lipojn. Ba, hejme tio pasos, hejme mi komencos paroli; nur se mi trovus la stacidomon!

Subite aŭdiĝis krio post li, kaj iu impete altiris lin sur trotuaron. "Homo, kial vi ne iras sur trotuaro," bruskis je li ŝoforo. Záruba volis respondi, sed ne povis; nur li kraĉtusis kaj kuras plu. Sur trotuaro, li pensas, por mi trotuaro estas mallarĝa; homoj, tiel mi rapidas, mi volas esti hejme, mi petas vin, kiel mi venos al la Nordokcidenta Stacidomo? Versimile tra la plej frekventata strato, li decidiĝis, tra ĉi tie, kie veturas multaj tramoj. De kie venas tiom da homoj? Ja tio estas masoj, kaj ĉiuj iras la saman direkton, certe ĝi kondukas al la stacidomo, tial ili kuras, por ne maltrafi la trajnon. Longulo Záruba akcelis la paŝojn, por ne resti malantaŭe; kaj vidu, ankaŭ al la aliaj homoj la trotuaroj ne plu sufiĉas, ili amasiras meze de strato, densa kaj muĝanta homamaso; kaj senĉese aliĝas pluaj, trotas, kaj ion krias; kaj tiumomente ili ĉiuj komencis krii kaj potence kriegi ...

Záruba ekzaltita de la bruo vertiĝis. Miadio, kia beleco, tiom da homoj! Tie antaŭe ili komencis ion kanti laŭ la marŝtakto, Záruba paŝoŝanĝas kaj vivbole marŝas, jen, nun kantas ĉiuj ĉirkaŭ li, en Záruba io moliĝas kaj ŝvelas, en la gorĝo premas, ĝi devas eligi kaj ĝi estas kanto, unu, du, unu, du, Záruba kantas kanton sen vortoj, zumkantas, zumkantas basprofunde, kia melodio ĝi estas? Estas egale, mi veturas hejmen! Longulo Záruba marŝas jam en la unua vico kaj kantas, tio ne estas vortoj, sed ĝi estas tiel bela, unu, du, unu, du, kun la levita mano Záruba elefante trumpetas, estas al li kvazaŭ sonus lia tuta korpo, la ventro tambure tremas, la torako laŭte sonegas kaj en la gorĝo estas tiel bone, tiel bone kvazaŭ dum la drinkado aŭ plorado. Miloj da homoj krias "Fi! Fi al la registaro!" sed Záruba ne povas percepti, kion oni vokas kaj venke trumpetas "A-a A-a!" Svingante la longan manon iras Záruba frunte de ĉiuj, blekas kaj henas, kantas kaj bruegas, pugne tamburas la torakon kaj eligas grandan krion leviĝanta super ĉies kapoj, kiel flagranta flago. "Uava, uava," trumpetas Záruba plengorĝe, plenpulme, plenkore, dume fermante la okulojn kiel kokerikanta koko. "Uava! Aaa! Hura!" Nun la homamaso haltis kaj ne povas plu, konfuze onde retiriĝas, anhelas kaj hirtiĝas ekscitite kriante. "Uava! Hu-ra!" Záruba kun la fermitaj okuloj fordonas sin al la granda liberigita voĉo eliĝanta el lia interno. Subite kaptrenas lin ies manoj kaj spirmanka voĉo stertoras en la orelon: "En nomo de la leĝo, mi arestas vin."

Záruba konsterne ekokulis; sur unu lia mano pendas policisto kaj tiras lin el la areto spasme skuiĝanta. Záruba ekveis pro hororo kaj volas elŝiri sian manon for de la policisto ĝin tordanta; Záruba ekkriegis pro doloro kaj per la alia mano bategis la kapon de policisto kiel per klabo. La policisto ruĝiĝis kaj liberlasis lin; tiumomente kapo de Záruba estis trafita de gumklabo, kaj denove, denove, denove! Du grandaj manoj rotaciis kiel aloj de ventmuelilo kaj frapas ies kapojn; tiam du homoj en kaskoj pendiĝis al ili kiel buldogoj, Záruba singultante pro hororo klopodas ilin deskui, piedbatas ĉirkaŭ si, freneze baraktas, estas ien trenata kaj puŝata, du policistoj kondukas lin je la torditaj manoj tra malplena strato, unu, du, unu, du, Záruba iras kiel ŝafeto, mi petas vin, kiel oni venas al la Nordokcidenta Stacidomo? mi volas ja veturi hejmen.

Du policistoj preskaŭ ĵetis lin en komisarejon.

"Kiel vi nomiĝas?" bruskis je li mava kaj malvarma voĉo.

"Záruba Antono," raŭke flustras la longulo.

"Domicilo?"

Záruba senkonsile ŝultrolevis. "En Pankraco," li elbuŝigis. "En izolkarcero."

ooo

Tio tamen ne darfas esti, sed okazis la jena: tri juristoj interkonsiliĝis, kiel helpi al Záruba, prezidanto de la senato, prokuroro kaj advokato ekster ofico.

"Záruba neu tion simple," opiniis la prokuroro.

"Ne eblas,'" murmuris la prezidanto de la senato. "Dum la enketado li konfesis, ke li batiĝis kun la policistoj. Tia imbecilo, mem konfesi -"

"Se la policistoj depozicius," proponis la advokato, "ke ili ne ekkonas kun certeco tiun Záruba, ke tiu povus esti iu alia -"

"Mi petas vin," protestis la prokuroro, "tio ankoraŭ mankus, ke ni igu policistojn mensogi! Ja, ili tiun Záruba ekkonas kun certeco - Mi estus por sensperturbo. Proponu esploron de lia psika stato, sinjoro kolego; mi aliĝos al la propono."

"Bone," diris la advokato, "mi proponos tion; sed kio, se kuracistoj ne agnoskos lin frenezulo?"

"Mi priparolos tion kun ili," koncedis la senatestro. "Tamen ĝi ne darfas esti, sed - Ĉe diablo, mi ne volus, ke Záruba devu pro tia bagatelaĵo dumvive punsidi. Prefere mi vidus min ie ajn for. Pro Jesuo Kristo, mi donus al li ses monatojn, eĉ ne palpebruminte; sed ke li devu punpasigi reston de la dumviva karcero, sinjoro, tio ege ne plaĉus al mi."

"Se ne helpos la sensperturbo," meditis la prokuroro; "ĝi statas ege malbele. Miadio, mi petas vin, mi devas tion akuzi kiel krimon; kion alian mi komencu kun tio? Se la stultulo estus haltinta almenaŭ ie en gastejo! El tio ni konstruos ian neresponsivecon -"

"Mi petas vin, sinjoroj," insistis la senat-prezidanto, "estu al mi helpemaj, ke mi povu lin liberigi. Mi estas maljuna homo kaj ne ŝatus preni sur min - nu, ja vi scias, kion."

"Malfacila afero," ĝemis la prokuroro. "Nu, ni vidos. Almenaŭ ĝi treniĝos kun psikiatroj. Do morgaŭ estas la proceso, ĉu?"

ooo

Sed la proceso ne okazis. Tiunokte Antono Záruba pendumis sin, evidente pro timo antaŭ la puno. Ĉar li estis tro longa, li pendis tiel strange, kvazaŭ li sidus sur planko.

"Damna afero," murmuris la prokuroro, "miadio, kia malsaĝa afero. Sed almenaŭ ni ne kulpas pri tio."

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-27 06:00

Heroldo Komunikas

Proponita al la Senato la "Deklaracio pri neŭtraleco"

Kvin membroj de la majoritato kaj du de la opozicio subskribis proponon de rezolucio titolitan “Deklaracio pri neŭtraleco”: ili estas gesenatanoj Perla Martinelli, Anna Bartek, Manuela Blanco, Lucien Kagina, Miroslava Kirova, Fernando Pita, Hubert Michael Schweizer; post historie-politika enkonduko la dispozicia parto de la dokumento estas la sekva:

1. Konforme al sia statuso de celata subjekto de internacia juro, la Esperanta Civito estas principe kaj konstante neŭtrala, sed ne neŭtra.

2. Neŭtraleco egalas ne al politika indiferento, sed al malsubteno por armeaj aliancoj, al rifuzo de milito kiel politika instrumento, al solidareco por la senkulpaj suferantoj pro milito kaj persekutoj, unuavice pere de la Civila Esperanta Servo.

3. Neŭtraleco ne estas senlima, sed enkadrita per la internacia juro kaj la Civita normaro, specife Lex Paciﬁcatoria.

4. Kooperado al internacia sekureco eblas nur se la esperanta popolo mem estas atakata aŭ persekutata, kiel fare de la Tria Regno kaj ĝiaj aliancaj reĝimoj dum la dua mondmilito.

5. La Esperanta Civito ne partoprenas en armitaj konﬂiktoj kaj ne alprenas devontigajn decidojn kontraŭ militanta ŝtato aŭ etno; esceptas la eventualaj devigoj pro decido de Konsilio de Eŭropo.

6. La Esperanta Civito povas uzi sian neŭtralecon por preventi kaj solvi konﬂiktojn, kaj disponigas sin se petata je mediacio.

La deklaracio klare diﬁnas la koncepton de neŭtraleco, kiu en Esperantio ĝis nun estas nebula; fakte neniu tradicia esperantista movado estas vere neŭtrala, malgraŭ statutaj asertoj; pli kohere kaj sincere, pere de SAT-statuto la laborista movado deklaras sin malneŭtrala kaj klasbatala.

de "HeKo 920 8-C, 27 sep 26" je 2026-09-27 05:04

2026-09-26

La Balta Ondo

JES-17: Festu novjaron en la ĉefurbo de Litovio!

jes Pasigu tutan semajnon plenan je amuzaĵoj kaj amikeco! Ludu, dancu, babilu, festu, kantu, diskutu, lernu, kreu kaj amuziĝu kun junuloj el la tuta mondo – ĉio en Esperanto!

Kio? JES (Junulara E-Semajno) estas novjara junulara esperanto-aranĝo, la dua plej granda junulara evento en Esperantujo. Ĝi okazas ĉiujare ĉirkaŭ novjaro ie en Eŭropo (kutime en Germanio aŭ Pollando). Ĉi-jare ĝi okazas jam la 17an fojon!
Kiam? De la 27a de decembro 2026 ĝis la 3a de januaro 2027.
Kie? En Downtown Forest (https://downtownforest.lt), en Vilno, Litovio.
Kiu? Organizos ĝin teamo de LEJO, la Litova Esperanta Junulara Organizo, en kunlaboro kun homoj el aliaj landoj.

Legu pli ĉe https://jes.esperantojugend.de/.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/09/litovio-88/

The post JES-17: Festu novjaron en la ĉefurbo de Litovio! appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-26 21:52

Heroldo Komunikas

Mia Vivo fermiĝos je la fino de la jaro

En marto 2026, Mia Vivo estis haltigita de la servila servo pro la kiomo da uzo de la komputilaj rimedoj. Post dek tagoj la problemo estis solvita, per forigo de pluraj ne tiel necesaj funkcioj. Tiel la retejo reiĝis al normala stato.

Mi ricevis novan averton pri la sama problemo: “Mia Vivo uzas tro da komputilaj rimedoj”. Ĉi-foje la servila servo ne haltigis la retejon, sed ĝi postulas ke mi malmultigu la uzadon. La problemo tamen estas, ke ĉio ĉi estas la rezulto de la grandiĝo de Mia Vivo. Kvankam MV ne plu estas tiel populara kiel je la komenco, ĝi bezonas pli kaj pli da rimedoj por zorgi la ĝisnunajn datumojn. Mi jam pagas por la plej bona servo ebla, sed tio baldaŭ ne plu suﬁĉos. La servila servo estas relative malmultekosta, kaj tio ebligis min eĉ krei Mia Vivo per mia lima budĝeto. Sed ĉar la servila servo ne ofertas pli bonan servon eĉ kontraŭ pli da mono, mi havas nur tri alternativojn:

1. Serĉi alian servilan servon kaj transdoni ĉion tien. Kosto por transdono ne estas malmulta, sed pli grave, taŭga servilo por niaj nuntempaj kaj estontaj bezonoj kostas almenaŭ kvaroble ol la nuna. Mi ja ricevis mondonojn por la sekvaj du jaroj, sed tio ne suﬁĉos eĉ por unu, eĉ se mi povus transdoni ĉion senkoste. Mi certe povas peti pli da mono de vi, la membroj, por daŭrigi la retejon, sed ĉar la mondonoj, kune kun la aktiveco, pli kaj pli malmultiĝas, mi devas esti preta pagi por ĉion mem. Mi simple ne havas tian monon kaj tio faras ĉi tiun alternativon nerealeca.

2. Transdoni Mia Vivo al esperanta asocio, kiu havas la necesajn lerton, monon kaj rimedojn. Tio estas mia prefera elekto, sed ne estas multaj organizoj kiuj plenumas la tri kondiĉojn. La plej grandaj [UEA, TEJO, SAT] neniam montris multe da intereso pri Mia Vivo. Ili ne eĉ respondis al miaj antaŭaj proponoj por kunlaboro. Mi tial dubas ke la E-movado havas la volon savi la retejon. Mi ĝojas se mi estas malĝusta pri ĉi tio, sed mi ne atendas miraklon.

3. Fermi la retejon. Dum ok jaroj, realigi kaj prizorgi socian retejon por la esperantistaro estis mia revo kaj pasio (unue per Nubo, due per Mia Vivo), malgraŭ la granda kaj longtempa laboro kaj la multaj deﬁoj kaj stultaj misoj. Mia Vivo neniam fariĝis “la interreta Esperantujo”, sed por multaj homoj ĝi fariĝis loko por amikiĝi, diskuti kaj por montri siajn vivojn, malgraŭ la multaj aliaj alternativoj. Ĉiuj retejoj havas apartajn etosojn. Ankaŭ Mia Vivo, kaj tio evidente tiris certajn homojn al uzi MV kiel la ĉefan socian retejon. Tio ĝojigis min, kaj tio estas la plej granda fonto pri mia malĝojego pro la situacio. Mi plejkore dankas vin por via ĉeesto! Sen vi, Mia Vivo estus nenio!

La nuna plano estas fermi la retejon je la ﬁno de la jaro, antaŭ ol mi devos pagi la sekvajaran koston por la plej multekosta servilo. Tio devas doni al vi suﬁĉe da tempo ne nur por konservi ĉiujn konservindajn aferojn kiel bildojn kaj tekstojn, sed pli grave por doni al viaj amikoj la informojn por malperdi la kontakton.

Pri la donita mono: mi intencas redoni ĉiom, kiom ne estis jam uzata por la jaro 2026. Mi mesaĝos vin kiam mi ﬁnkalkulis la sumon.

de "HeKo 920 7-B, 26 sep 27" je 2026-09-26 21:37

UEA facila

Ĉu vi estas fakulo pri malfeliĉo?

Ĉu vi estas fakulo pri malfeliĉo? Feliĉo estas la granda celo de preskaŭ ĉiu homo. Ni serĉas ĝin en nia laboro, en niaj rilatoj kaj foje en la aĵoj, kiujn ni aĉetas. Sed se ni rigardas nian ĉiutagan vivon, ni ofte trovas streĉon kaj malkontenton. Kial estas tiel malfacile esti simple kontenta? Kelkaj sciencistoj diras, ke ni mem estas la plej grandaj malhelpantoj de nia propra feliĉo. Ni ofte agas, kvazaŭ ni estus fakuloj pri la arto igi nin malfeliĉaj. La homo kaj la miel-kukoj Jam en la jaro 1864, la fama verkisto Fjodor Dostojevskij verkis novelon pri tiu stranga homa eco. Lia verko havas la titolon Leteroj el sub la tero, kaj ĝi priskribas homon, kiu havas ĉion. Tiu homo vivas en feliĉo, li devas nur dormi kaj manĝegi miel-kukojn, kaj tute ne havi zorgojn. Eĉ en tia situacio, skribas Dostojevskij, tiu homo faras ion malsaĝan. Li detruas sian feliĉon nur por montri, ke li estas libera persono, kiu regas sian propran vivon. Ni homoj havas strangan bezonon kelkfoje krei problemojn, kiam ĉio estas tro trankvila. Tiel ni laboras kontraŭ nia propra feliĉo. Ĉiam pli kaj pli Unu el niaj plej grandaj problemoj tiurilate fontas el la maniero, kiel nia cerbo funkcias. Kiam ni atingas celon, ni sentas plezuron. Sed tiu sento rapide malaperas. Se vi aĉetas novan telefonon, post unu monato ĝi estas nur via kutima telefono. Vi jam komencas revi pri la venonta, pli bona modelo. Tio estas la kaptilo “pli-kaj-pli”. Ni ĉiam rigardas la estontecon kaj forgesas la nuntempon. Ni fariĝas kiel homo sur kur-maŝino: ni kuras rapidege, sed ni restas ĉiam en la sama loko. Simile, en la vivo ni neniam sukcesas atingi la perfektan feliĉon, pri kiu ni revas. La malamiko en via kapo Alia kaptilo estas la interna kritikisto. Tio estas la voĉo en nia kapo, kiu ofte parolas al ni sen amo. Ĉu vi foje diras al vi mem: "Vi denove eraris, stultulo" aŭ "Vi ne estas sufiĉe bona"? Ni ofte parolas al ni mem en maniero, kiun ni neniam permesus eĉ al bona amiko. Krome, ni uzas nian energion por aferoj, kiujn ni neniel povas ŝanĝi. Ni koleras pri la vetero, pri la trafiko, aŭ pri la fakto, ke ni maljuniĝas. Tio estas kvazaŭ bati kontraŭ muro per niaj manoj. Ni nur vundas nin mem. La arto de feliĉo bezonas akcepton: ni uzu nian forton nur tie, kie ni vere povas influi. Ni agas laŭ supozoj La psikologo Paul Watzlawick rakontis faman rakonton pri viro, kiu volis pendigi bildon. Al li mankis martelo. Li sciis, ke lia najbaro havas tian ilon. Irante por prunti ĝin de li, la viro komencis imagi: “Kion fari, se mia najbaro ne volos prunte-doni ĝin? Hieraŭ li salutis min nur tre mallonge. Eble li havas ion kontraŭ mi?” Ju pli la viro pensis, des pli li koleriĝis. Fine, li kuregis al la domo de la najbaro, kaj kiam la najbaro malfermis la pordon, la viro kriis: “Tenu vian martelon por vi mem, vi egoisto!” Tio montras, kiel ni kreas malfeliĉon nur per nia imago pri tio, kion aliaj pensas aŭ faros. Trejnu vian cerbon La bona novaĵo estas, ke feliĉo estas trejnebla kapablo. Nia cerbo estas formebla kiel muskolo, kun la kapablo daŭre ŝanĝiĝi, reorganiziĝi, kaj krei novajn internajn kunligojn dum la tuta vivo. La plej forta ilo por atingi tion estas dankemo. Indas esti dankema pri la bazaj bezonoj de la vivo, kiujn ni ofte konsideras naturaj: havi loĝejon, sufiĉajn manĝaĵojn, kaj sekurecon. Sed ankaŭ la malgrandaj belaĵoj de la tago gravas por nia menso: la kanto de birdoj matene aŭ la rideto de amiko. Se vi ĉiutage trovas aferojn pri kiuj vi sentas dankemon, vi trejnas vian cerbon vidi la bonon. Feliĉo komenciĝas, kiam ni ĉesas batali kontraŭ ni mem kaj kontraŭ la mondo. Jürgen Wulff

2026-09-26 20:19

Esperanta Retradio

Malmultaj amikoj por la vivo

virtuale laŭtlegas Artema G.

Trovi amikojn estis neniam pli simple ol nun: Ĉiu uzanto de Fejsbuko estas amike ligita kun averaĝe 350 homoj, junaj plenkreskuloj havas eĉ 649 amikojn. Jen ora epoko por amikecoj, oni povus kredi. Sed analizo de usonaj esploristoj montras aliajn rezultojn: Kvankam la kontaktoj en sociaj retoj plimultiĝas, la nombro de intimaj konatuloj restas mirinde malgranda kaj dum la kuro de la vivo eĉ ankoraŭ malkreskas.

Por la studaĵo la esploristoj de la Sonoma ŝtata universitato enketis 25 185 hazarde elektitajn vizitantojn de novaĵpaĝaro pri ilia amikaro. Ĉar ĉiu alie komprenas la nocion "amikeco", la sociologoj starigis pli specifajn demandojn: De kiom da amikoj vi dezirus ke ili entreprenu ion okaze de via naskiĝtago? Kiom el ili vi povus alvoki telefone meze en la nokto por paroli pri persona problemo? Kun kiom el ili vi parolas pri la propra seksa vivo?

Plej multaj enketitoj taksis ke inter 5 ĝis 10 personoj aperus por kunfesti la naskiĝtagon. Por la nokta urĝa parolbezono taŭgus proksimume 5 ĝis 7 telefonnumeroj. Kaj pri intimaĵoj ili parolus averaĝe kun 3 ĝis 7 personoj.

Montriĝis ankaŭ ke ne ekzistas signifaj diferencoj en la nombro de amikoj laŭ sekso kaj seksa orientiĝo. Oni konjektis ke gejaj viroj kaj lesbaj virinoj havas pli da amikaj rilatoj ol heteroseksaj homoj. Sed tio ne estas la kazo. Ankaŭ la nombro de intimaj amikoj ne dependas de la seksa orientiĝo. Sed la esploristoj substrekas ke eble la enketitaro ne estas vere reprezenta tiucele.

La sciencistoj tamen estas certaj en tio ke la aĝo ludas grandan rolon rilate al amikecoj. "Dum la junaĝo oni kreskigas sian amikaron, sed jam en la frua plenkreska aĝo la nombro denove malkreskas", diras psikologo de la universitato de Jena en Germanio. Tie esplorista teamo povis montri ĉe la valortaksado de pluraj studaĵoj kun entute 178 000 partoprenintoj ke 25-jaruloj praktikas plej multajn amikajn rilatojn - post tiu aĝo la nombro konstante malkreskas. Esploroj el la pasintaj jaroj eĉ supozigas ke la grandeco de sociaj retoj kompare al pasintaj jardekoj estas eĉ iomete ŝrumpinta - jen fakto kiun la sciencistoj ne vere povas ekspliki.

"Koncerne la nombron de vere bonaj amikoj kiujn oni renkontas dum la vivo ankaŭ la sociaj portaloj en la interreto ne ŝanĝis ion", diras la psikologo. Por la vivokontenteco laŭ li ja la nombro de amikoj entute restas sensignifa. "Por tio nur la kvalito de la amikecoj estas decida." Tiun rezulton ankaŭ ricevis la usonaj esploristoj. La nombro de amikoj ĉe Fejsbuko do ankoraŭ ne estas indikilo por persona feliĉo.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-26 06:00

2026-09-25

La Balta Ondo

Unesko-Kuriero: Rekonstruado: reakordigi estinton kaj estonton

unesko-kuriero «Detruita urbo ne estas nur difektitaj konstruaĵoj, prirabitaj muzeoj, delokitaj loĝantoj kaj disrompita ĉiutaga vivo. Ĝi estas ankaŭ urbo senigita je parto de sia identeco, kiel okazis al Mosulo (Irako) post la okupado fare de Daesh inter 2014 kaj 2017.
Rapide evidentiĝis, ke restarigi la konstruaĵojn, el kiuj 80 procentoj estis detruitaj en la malnova urbo, estis la sola maniero revivigi tiun Al-Mawsil – “kunligan punkton” en la araba – kaj redoni al ĝi la statuson de simbolo de interkultura dialogo.
UNESKO akceptis tiun defion per la iniciato Revivigi la Spiriton de Mosulo, ambicia programo kiu ebligis la rekonstruadon de la urbo helpe de la subteno de ĝiaj loĝantoj kaj la internacia solidareco je valoro de 115 milionoj da usonaj dolaroj», – skribis Audrey Azoulay, Ĝenerala Direktoro de Unesko, en la ĉefartikolo de la kvara kajero de “Unesko-Kuriero” (oktobro-decembro) por la 2025a jaro.

“Rekonstruado: reakordigi estinton kaj estonton” estas la ĉefa temo de la lasta pasint-jara eldono de “Unesko-Kuriero”, kies Esperanta versio kun grava malfruo aperis en la retejo de Unesko. Ĉi tiun temon traktas jenaj tekstoj en la sekcio “Larĝa angulo”:

Franca Malservisi. Rekonstrui, sed kiucele?
Zaina Dufour. Nova vivo por Mosulo
Charles Anderson. Kristkirko: resaniĝo de interne al ekstere
Kie la spiritoj loĝas: la Tomboj de Bugandaj Reĝoj en Ugando: Intervjuo kun Jonathan Nsubuga
Anuliina Savolainen. La renesanco de la historia urbo de Al-Ula
Adrien Sarlat. Varsovio: duobla metodo
Ana Lucía Mendizabal Ruíz. Majaa urbo en Gvatemalo, savita de forgeso
Lyu Zhou. Ĉinio: la reveno de la Pordego Yongdingmen

“Unesko-Kuriero” aperas en la ses oficialaj lingvoj de Unesko kaj ankaŭ katalune, Esperante, portugale, kaj koree. La Esperanta versio (58-paĝa) de la oktobra-decembra “Kuriero” estas senpage elŝutebla (laŭ la normo pdf) en la retejo de Unesko: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000395961_epo.

AlKo

* Araba akronimo de la nomo de la militisma ĝihadisma organizaĵo Islama Ŝtato de Irako kaj Sirio (IŜIS).

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/09/unesko-45/

The post Unesko-Kuriero: Rekonstruado: reakordigi estinton kaj estonton appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-25 21:52

Aperu

Plej popularaj afiŝoj dum pasinta somero

en la norda hemisferio, kaj vintro por la suda.

Lola Carmesí – Paŝo Post Paŝo | Esperanto Originala Kanto spektita 16 fojoj de 15 homoj
Ho, mia kor’ 18 spektoj kaj 14 spektintoj
Esperanto — Lola Carmesí | Flamenco Pop en Esperanto (Unu koro, unu kanto) 17 spekoj kaj 13 spektintoj
La viro, kiu faligis murojn 18 kaj15
Kial Ni Estas Perfortemaj? [Teorio de Socia Lernado] 13, 12
Cómo hablar ESPERANTO en solo 8 MINUTOS spektita 17 fojojn kaj 14 spektintoj
Tiel la Mondo Iras – Epopea Versio 10 kaj 10
Du Flankoj, Du Landoj – A Kick The Ladder Film (#KTL25B) 10 kaj 10
Anonco de la gajnintoj de la kvina Interkultura Novelo-Konkurso (INK-5) 10 kaj 8
Kiam infano devas aŭdi “ne”? 11 kaj 10
La ĝojo perdiĝis en la abundo 9 kaj 7
La Insulo de Amikeco 10 kaj 6
EsKu – Epizodo 83 – Franciska Toubale 10 kaj 8
Enketilo por junaj francoj kiuj parolas Esperanton #Esperanto #conlang #learnesperanto 13 kaj 13
“Litera turo” de Evgenij Georgiev – Miguel Fernández 8 kaj 8

Notindas ke “enketilo” estis pli spektita kaj de pli da homoj, sed ĝi estas nur la 14a plej populara. Tio okazas ĉar nur 5 fojoj la rekomendoj de “enketilo” estis sekvataj, dum la rekomendoj de la tri plej popularaj afiŝoj estis skevataj 29, 30 kaj 28 fojojn. Tio signifas ke ili estis pli helpemaj al ekosistemo. Simila situacio por “Como hablar”, ankaŭ la rekomendoj estis sekvataj nur fojojn.

Resume, 2086 spektoj, dividitaj inter 1076 afiŝoj. Kompare al pasinta sezono, preskaŭ ekzakte saman kvanto da spektoj, sed pli da afiŝoj. Rekomendoj de tubaro estis sekvataj 1872, malpli ol dum pasinta sezono. Kuriozas la elstara kvanto da filmoj faritaj per artefaritaj inteligentecoj.

de pablo je 2026-09-25 17:40

Esperanta Retradio

Kial Kanado kaj Usono estas apartaj landoj?

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado

Ni kanadanoj ne ĉiam facile klarigas, kion signifas esti kanadano. Sed pri unu afero multaj el ni ne dubas: ni ne estas usonanoj. Tiu sento profunde enradikiĝis en nia komuna konscio, kaj niaj sudaj najbaroj ofte subtaksas ĝin. La landlimo estas pli ol linio sur mapo. Ĝi apartigas du malsamajn historiajn vojojn.

En 1776, dek tri britaj kolonioj deklaris sian sendependecon. Por la usonaj revoluciuloj, libereco signifis rompi ligojn kun la brita krono kaj konstrui respublikon. Sed la lojalistoj, fideluloj de la krono, kontraŭis la revolucion. Post la brita malvenko, dekmiloj serĉis novan hejmon norde. Tio, kion unu lando festas kiel sian naskiĝon, por tiuj homoj signifis perdon kaj ekzilon.

Tamen la lojalistoj ne alvenis en malplenan landon. Indiĝenaj popoloj vivis tie jam de jarmiloj, kaj francparolaj komunumoj havis propran historion. La kebekia leĝo de 1774 protektis la katolikan religion kaj restarigis la francan civilan juron. Aliĝo al la usona revolucio do ne nepre promesis pli bonan estontecon.

Dum la milito, kiu komenciĝis en 1812, Usono invadis la britajn koloniojn norde. Niaj soldatoj, lokaj defendantoj kaj indiĝenaj aliancanoj rezistis. La konkero malsukcesis. Timo pri usona agresemo poste helpis kunigi la koloniojn en la kanadan federacion de 1867, apud ekonomiaj kaj politikaj interesoj.

Usono fondiĝis per ribelo kontraŭ monarkio; Kanado formiĝis konservante la kronon kaj evoluigante parlamentan regadon. La usona deklaro pri sendependeco elstarigas liberecon kaj la serĉadon de feliĉo. La kanada konstitucia leĝo tamen parolas pri paco, ordo kaj bona regado. Kanado dekomence elektis alian vojon, kvankam ankaŭ tie necesis bataloj por demokratiigi la regadon. La sendependeco venis laŭgrade; la diferencoj inter la du socioj daŭre evoluis.

Ni tamen ne vivas kun la dorso turnita al Usono. Ni spektas usonajn filmojn, aŭskultas usonan muzikon kaj havas amikojn kaj parencojn trans la landlimo. Sed la atento estas malegala: ni devas zorgi pri tio, kio okazas tie, dum usonanoj ne bezonas same atenti nin. Tial ili ne ĉiam komprenas la profundon de niaj sentoj.

Tiu historio ankoraŭ influas nian pensmanieron. Multaj el ni kreskis rigardante suden kaj vidante ekzemplon avertan. Perforto, malegaleco kaj multekostaj kuracservoj tie memorigas nin pri tio, kion ni volas eviti hejme. Tio povas subteni nian solidarecon. Sed ĝi ankaŭ proponas tro facilan konsolon. Kiam ni ne atingas la sociajn sukcesojn de eŭropaj landoj, ni ofte diras: almenaŭ ĉe ni estas pli bone ol en Usono.

Se ni ĉiam mezuras nian sukceson laŭ la usona situacio, ni riskas kontentiĝi per tro malmulte. Kiam la usona situacio malboniĝas, ni povas senti nin pli sukcesaj sen plibonigi ion ajn ĉe ni. Malriĉeco kaj nesufiĉaj publikaj servoj ne fariĝu akcepteblaj nur ĉar aliloke estas pli malbone.

La malsukcesoj de nia suda najbaro ne solvas niajn problemojn. Ili ankaŭ ne pravigas niajn proprajn maljustaĵojn. Scii, kiuj ni ne estas, povas unuigi nin. Sed necesas ankaŭ decidi, kian socion ni volas konstrui. Ni povas lerni de pli bonaj ekzemploj kaj postuli dignan vivon, publikajn servojn kaj sekurecon por ĉiuj. Nia celo estu bona vivo por ĉiuj, ne nur venko en komparo kun nia problema najbaro.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-25 06:00

2026-09-24

La Balta Ondo

La 78aj Belartaj Konkursoj de UEA

belartaj

En la Belartaj Konkursoj (BK) 2026 konkursis 155 verkoj, nombro ja tre proksima al la kontentiga 163 atingita en BK-2025. Kvante kaj kvalite sukcesaj evidentiĝis pluraj branĉoj kaj subbranĉoj, inter ĉi lastaj la pasintjare premierinta “Sciencfikcio kaj Fantasto”, kies unua premio havas la nomon “Premio Charles Power”, omaĝe al la samnoma iama Konstanta Kongresa Sekretario de UEA, verkisto, tradukisto kaj ŝatanto de scienco kaj sciencfikcio, kiu forpasis en aprilo 2025. Nu, tiel brila rezulto faras oportuna la altigon de “Sciencfikcio kaj Fantasto” de la kategorio subbranĉo en la kategorion branĉo.

Aliflanke direndas, ke, fakte, eĉ oni ricevis pli ol 155 konkursaĵojn, sed kelkaj el ili estis resenditaj al la aŭtoroj tial, ke ili ne tute laŭiĝis al la ĝisnuna BK-regularo, kaj alia parto el ili ne trapasis pruvon nur ĉi-jare ekpraktikatan de ni. Temas pri analizo far programo por certigi, ĉu teksto proza aŭ versa estas verkita de homo aŭ de AI (Artefarita Intelekto). Tiu programo, 99,9 % fidinda, indikis ke kelkaj konkursaĵoj estis centprocente verkitaj ne de homo sed de AI. Konsultite de ni prie, ĉiuj aŭtoroj implikitaj havis la honestecon agnoski, ke la programo pravas, kaj do iliaj konkursaĵoj, simple, estis rifuzitaj. Punkto! De nun, en ĉiuj niaj alvokoj al partopreno, ni eksplicite indikos, ke sendanto de centprocente certe AI-verkita konkursaĵo ne rajtos partopreni plu en BK.

Niaflanke, kiel kutime, ni fidas la altirpovon de BK, la plej prestiĝa el la literaturaj konkursoj en Esperantujo, en kiu kutime partoprenas tiel grandaj figuroj de la E-beletro kiel entuziasmaj talentaj komencantoj sur la literatura tereno. Laŭlonge de la historio de BK, tiessine ŝprucis elstaraj individuaj kultivantoj de la E-literaturo kaj propralume brilaj grupoj el ili, kiuj nepre famiĝis. Pro ĉio ĉi, kaj pro multaj aliaj bonoj, ni esperas, ke la partopreno en BK-2027 tenos sin kvante kaj kvalite altnivela kaj eĉ atingos iun aŭ kelkajn el la de ĝi spertitaj lastatempaj eksterordinaraj rekordoj. Ek do al konkursad’!

La rezultojn de la konkurso oni anoncos kadre de la 112a Universala Kongreso de Esperanto en Melburno (Aŭstralio). Kiel kutime, partopreno estas libera al ĉiuj kaj ne ligita al aliĝo al la UK. La konkursaĵoj devas esti neniam antaŭe publikigitaj en ajna formo, krom en la branĉo Infanlibro de la Jaro. Oni rajtas sendi maksimume tri konkursaĵojn por sama branĉo aŭ subbranĉo. Endas sekvi jenajn regulojn:

Poezio: maksimuma longo 500 vortoj.
Prozo: maksimuma longo 200×65 karaktroj (kvino da paĝoj).
Mikronovelo: (maksimuma longo 100 vortoj). La unua premio nomiĝas Premio Paula Adúriz.
Sciencfikcio kaj Fantasto: maksimuma longo 200×65 karaktroj (kvino da paĝoj). La unua premio nomiĝas Premio Charles Power.
Teatraĵo: prefere surscenigebla en Esperanto-medio (minimuma longo 15 minutoj).
Mallonga teatraĵo (monologo, skeĉo, unuaktaĵo ktp): (daŭro inter 10 kaj 15 minutoj). La unua premio nomiĝas Premio María Cuevas.

Eseo: preferindas temo ligita kun Esperanto aŭ kun la kongresa temo, proksimuma longo 400×65 karaktroj (deko da paĝoj). La unua premio nomiĝas Premio Luigi Minnaja.
Infanlibro de la Jaro: originala aŭ tradukita libro por infanoj presforme aperinta en 2026. Aljuĝata estas nur unu premio.
Kantoteksto: maksimuma longo ne fiksita.

La absoluta limdato por ricevo de konkursaĵoj estas la 31a de marto 2027.

Oni sendu po unu tajpitan ekzempleron de ĉiu konkursaĵo – krom en la branĉo Infanlibro – al Belartaj Konkursoj de UEA, ĉe Miguel Gutiérrez Adúriz, prefere retpoŝte al unu el jenaj adresoj: belartajkonkursoj@gmail.com; bk@co.uea.org; aŭ, se tio ne eblas, papere al la adreso: los Coteros 1-C, 2 Izda, 390600 Muriedas; Cantabria; Hispanio, indikante la elektitan pseŭdonimon por gardi la anonimecon de la aŭtoro. Por la branĉo Infanlibro oni sendu unu ekzempleron de la koncerna libro al la adreso de Miguel Gutiérrez Adúriz kaj tri ekzemplerojn al Belartaj Konkursoj, Centra Oficejo de UEA, Nieuwe Binnenweg 176, NL-3015 BJ Rotterdam, Nederlando.

Premioj: En la branĉoj Poezio, Prozo, Teatraĵo, Eseo kaj Sciencienfikcio kaj fantasto: unua premio 260 €, dua premio 182 €, tria premio 104 €. En la branĉo Infanlibro de la Jaro, 546 €. En la branĉoj Mikronovelo, Kantoteksto kaj Mallonga teatraĵo (monologo, skeĉo, unuaktaĵo ktp): unua premio 100 €, dua premio 25 €, tria premio 25 €. Cetere, la teksto ricevinta la unuan premion en la branĉo Kantoteksto estos muzikigita, kaj la rezulta kanto estos diskonigita en ludado fare de kantisto aŭ kantogrupo.

Detala regularo troviĝas en la retejo de UEA. La verkoj de la Belartaj Konkursoj, premiitaj en 2027, legeblos en la volumo Belarta rikolto 2027, eldonota de Mondial. La premiolistoj ekde la komenco de la Belartaj Konkursoj en 1950 troviĝas ĉi tie.

Miguel Gutiérrez Adúriz
Sekretario de la Belartaj Konkursoj de UEA

Partoprenu la grupon de Amikoj de la BK en Facebook. Ĉiuj gajnintaj verkoj de la Belartaj Konkursoj aperas en la serio Belarta Rikolto: akiru ĉiujn kajerojn de la serio, ekde 2013, en la Libroservo de UEA. La Belartaj Konkursoj bezonas vian subtenon! Donacoj tre bonvenas al la Belarta Fondaĵo: https://uea.org/alighoj/donacoj/belarto.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1334.

The post La 78aj Belartaj Konkursoj de UEA appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-24 21:54

Heroldo Komunikas

Diversaj varoj kaj servoj en la ĵusa Kapitula kunsido

Hieraŭ telekunsidis la Kapitulo de la Esperanta Civito sub la prezido de la Konsulino, sen. Lorena Bellotti, en ĉeesto de ĉiuj vickonsulo escepte de c-ino Viviana Piccinini, vickonsulo pri bibliotekoj. C-ano Giorgio Silfer, vickonsulo pri ﬁnancoj, nur mallonge povis partopreni.

Kiel vickonsulo pri internaj aferoj sen. Manuela Blanco raportis pri sia misio en Bulgario dum la tre agrabla aranĝo DARE; gravaj aktivulinoj ricevis klarigojn kaj dokumentojn pri la Pakto. La kongresa buroo ĝojas informi ke al la ĉi-jara NaturAmika KulturSemajno de ENa aliĝis pli ol kvardek personoj, do la duoblo de la antaŭaj jaroj. La oﬁcialaj insignoj de la Esperanta Civito estas produktitaj kaj formale liveritaj dum la Parlamenta sesio.

C-ano Giacomo Comincini, vickonsulo pri informado, estas preparanta bonvenigan manlibreton por la civitanaro, kun bazaj informoj pri la konsorcio. La Konsulino ŝatus similan informilon ankaŭ por paktontaj establoj. Estas subsidue ellaborata informa dokumento por la Parlamenta sesio en Malago, distribuota fare de ENa.

Sen. Alessio Giordano, vickonsulo pri klerigado, anoncis ke la venonta Internacia Junulara Festivalo gastigos la premieron de Historio de la esperanta literaturo (dua eldono), en ĉeesto de la kunaŭtoroj kaj lokaj aŭtoritatoj. Estas subtenata la scienca seminario pri idologio, fare de nia paktinto Centro de Interlinguistica, en Pavio 23 novembro 2026; kunlaboras la itala sekcio de TEJO. Graﬁke pretas ankaŭ la nova modelo de legitimilo: la Kapitulo diskutis pri diversaj detaloj kaj konsultos la uzantojn.

de "HeKo 920 6-C, 24 sep 26" je 2026-09-24 12:19

Esperanta Retradio

Kiel ĉiu moviĝo fariĝos korpekzerco

La eŭropaj infanoj pli kaj pli dikiĝas. Per nova koncepto brita lernejo nun volas kontraŭbatali la superfluajn kilogramojn. Speciala programo celas forfandi grason kaj entuziasmigi precipe sport-malŝatantojn.

De multaj jaroj la Eŭropa Unio batalas kontraŭ la kreskanta nombro de grasuloj kaj tropezuloj. Brita lernejo nun iras novajn vojojn. Per speciala kontraŭgrasa programo kiun la lernejo enmetos en la ĉiutagan lernhoraron la lernantoj perdu grason.

Ja ĉie sporta instruado estas deviga parto de la lerneja programo - sed evidente la antaŭviditaj horoj ne sufiĉas por daŭre teni la gelernantojn korpe bonstataj. Ĉar de jardekoj kreskas la nombro de tropezuloj en ĉiuj membroŝtatoj de EU. La Monda Sanorganizo vide al tiu evoluo alarmas. La graskorpeco disvastiĝas kiel epidemio, laŭ la ekspertoj ĝi estas unu el la plej grandaj defioj de la 21-a jarcento.

Hungario kaj Britio okupas la unuajn rangojn en la listo de la dikuloj: En tiuj landoj preskaŭ ĉiu kvara civitano suferas pro forta tropezo. Ankaŭ Germanio konfrontiĝas kun tiaj problemoj. Tie ĉiu kvina infano estas konsiderata tropeza. La tendenco estas plialtiĝanta.

Multaj ekspertoj vidas la kaŭzon por la ekstrema tropezo en ŝanĝiĝinta vivostilo. Infanoj pasigas pli kaj pli da tempo antaŭ televidilo aŭ komputilo kaj nesufiĉe moviĝas - kio havas fatalajn konsekvencojn je ilia sano. Pli kaj pli da infanoj jam en la momento de enlernejiĝo havas pro sia tropezo deficitojn rilate al movkapablo kaj problemojn rilate al kunordigado de movoj. Krome minacas malsanoj de koro kaj sangocirkulo kaj alta sangopremo aŭ diabeto. La bildo kiun la sanekspertoj desegnas estas malhela, ili prognozas al tiuj infanoj nur tre mallongan vivon.

En tuta EU pro tio lernejoj iniciatas sanprogramojn kiuj instigu infanojn moviĝi pli kaj nutri sin pli sane. Sed peri la valoron de sporto al infanoj kiuj sidas averaĝe du horojn tage antaŭ televidilo, estas malfacile. Ĉar la problemo ne estas la instruhoroj sed la libertempo. Se la gepatroj ne instigas siajn infanojn moviĝi, la plej bona preventa programo estas senutila.

Kaj precize al tiaj sport-malŝatantoj celas la sportprogramo kiun lernejo en la brita Yorkshire disvolvis. La celo estas montri al infanoj kiuj ne ŝatas korpekzercojn la valoron de korpa aktiveco. Ekde januaro 2015 la lernejo startigos pilotprojekton kiu faros el sporto ĉiutagan rutinon. Apud la deviga sporta instruado kiu ampleksas du horojn semajne, la gelernantoj faru krome ĉiutage elpaŝojn kaj genufleksojn.

Kaj la instruistoj volas laŭeble faciligi tion al la gelernantoj. Ĉar la ekzercoj fariĝu partoj de la ĉiutaga rutino de la gejunuloj. Tiel ili ekzemple lernos kiel ili faru ĝustan flanken-moviĝon kiam ili prenas la skribilujon el sia dorsosako. Ankaŭ la paŝo antaŭen ne nur estos ekzercata dum la sporta instruado sed ankaŭ dum ligado de la ŝuŝnuroj. Same la genuflekso ne devas estas enuiga ekzerco, sed povas esti okazo por ekzemple levi pilkon.

Oni esperas per tio entuziasmigi ankaŭ sport-malŝatantojn al plenumado de korpekzercoj. Se la pilotprojekto sukcesos oni enkondukos la programon en pluaj lernejoj de la lando.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-24 06:00

2026-09-23

La Balta Ondo

Kreu filmeton kun ni kaj rakontu pri via kulturo

tejo Ĉu vi ŝatus, ke la agado de via landa sekcio estu pli videbla en la kanaloj de TEJO? Eble vi ŝatus kunhavigi pri via ĉiutaga vivo en fremda lando? Eble vi organizas mojosan eventon (esperantistan aŭ ne) kaj volas pli videbligi ĝin? Eble vi volus kunhavigi vian kulturon kaj rakonti ion specifan? Realigu tiun ideon kun ni!

La komunikada teamo de TEJO invitas landajn sekciojn, individuajn membrojn aŭ ĉiujn aliajn registri filmeton en Esperanto pri ajna temo, kiu ŝajnas interesa kaj aktuala al vi. Ni specife aprezus filmetojn, kiuj temus pri vivo de junuloj aŭ junularo ĝenerale, lingva diverseco kaj minoritataj lingvoj, kulturo. Ni ne povos akcepti filmetojn, kiuj estas diskriminaciaj en ajna maniero aŭ ne kongruas kun la celoj de TEJO (legu la Statuton de TEJO, ĉapitro 1, sekcio 3).

Nia celo estas videbligi Esperantujon en ĉiuj partoj de la mondo kaj montri la buntecon de nia komunumo. La filmetoj estos publikigitaj en niaj kanaloj: Instagramo kaj Fejsbuko, Jutubo kaj TikToko.

Via ĉefa tasko estus registrado de mallonga video. La postajn paŝojn – muntadon, subtekstojn (en kelkaj lingvoj laŭ via prefero), kovrilbildojn kaj postproduktadon – povos prizorgi la volontuloj kaj komunikada teamo de TEJO, por ke via laboro restu kiel eble plej malpeza.

Kiel kontribui

Registru filmeton en Esperanto kun via ideo. La video estu vertikala kaj daŭru ĉirkaŭ 60-90 sekundojn.
Alŝutu la filmeton al via preferata reta servo (Google Drive, WeTransfer, ktp.) kaj sendu la ligilon al oficejo@tejo.org. Certigu, ke ĝi estas libere alirebla per tiu ligilo!
En via retmesaĝo, nepre skribu viajn nomon kaj landon. Ni ankaŭ dankos vin, se vi povas sendi transskribitan tekston de via parolo.

Se vi volas kontribui, sed vi havas dubojn, skribu mesaĝon al oficejo@tejo.org kaj priskribu vian ideon. Ni povos diskuti pri la manieroj en kiuj nia teamo ĉe TEJO povos helpi vin realigi vian ideon. Ni povas provizi helpon pri transformo de la ideo al la filmeto, muntado de la filmeto kaj la aliaj partoj de la kreado de la enhavo.

Ne ekzistas strikta limdato por sendi viajn videojn aŭ ideojn, sed se vi planas kontribui, kontaktu nin antaŭ la 30a de oktobro 2026. Se vi povus sendi vian kontribuon pli frue, ni estus tre dankemaj.

Ĉiuj rajtas kontribui, sendepende de aĝo, devenlando aŭ membreco en TEJO. La nura kondiĉo estas ke en via filmeto vi parolu en Esperanto!

Teknikaj rekomendoj: se vi povas, faru la filmeton en 1080p aŭ 720p-kvalito (HD). Purigu la lenson de la poŝtelefono/kamerao antaŭ komenci la filmadon kaj atentu, ke via voĉo estu bone aŭdebla. La video estu vertikala.

Fonto: https://www.tejo.org/alvoko-filmeto-2026/

The post Kreu filmeton kun ni kaj rakontu pri via kulturo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-23 21:50

Heroldo Komunikas

Gården vs Huset: kial fatale por unu, ne por alia

Ni listigas la dek unu diferencojn inter Esperanto Gården (1996-2025) kaj Skandinava Esperanto-Domo (2027-kaj plu), rilate al la konstruoj en Lesjoforso, Svedio. Ili mem klarigas kial dekomence la sorto fatalos al la unua, pro fundamentaj karakterizoj kiuj bonŝance mankas al la nuna, posedata de Esplora Instituto de Esperantologio kaj proprietata de fonduso Pro Esperanto.

a) Gå estis komerca societo / EIE estas ideala societo (ﬁske multe pli oportuna).

b) Gå celis precipe ne E-istan merkaton / EIE celas plejparte E-istan merkaton (tial Gå kupliĝis al oﬁciala turisma reto, dum EIE aliĝis al la Pakto por la Esperanta Civito).

c) Gå disvolvis infrastrukturon por gaĝoj / EIE celas infrastrukturon minimuman (multe malpli da devigoj kaj zorgoj).

d) La gaĝa publiko estis esenca por Gå, dum por EIE ĝi estas akcesora (malpli da laborforto bezonata).

e) Gå suferis pro la kreskanta malprosperiĝo de Lesjoforso / por EIE tio povas esti atuto (sola gastejo).

f) Gå funkciis dum la tuta jaro / EIE funkcios nur somere (escepte de la vilaeto nomata Kukolnesto): por Gå fortaj kostoj pro hejtado, por EIE preskaŭ neniomaj.

g) Esperantistoj al Gå venis 80% el Svedio / al EIE venos 80% el eksterlando.

h) Por Gå la domo misevoluis de rimedo al celo / por EIE la domo restos rimedo.

i) Gå havis altajn kostojn / EIE havos relative malaltajn kostojn (eblos subteno kiel privata lernejo, plus muzea projekto).

j) Se Gå estus vendita, 500.000 SEK devus iri al la civito Filipstad / Kaze de vendo la tuta gajno iras al EIE/Pro Esperanto.

k) Ĉiuj facetoj de Gå estis administrataj de unu instanco / EIE responsos nur pri la kultura kaj distra programo: pri la domﬂegado zorgos Pro Esperanto tra la Civila Esperanta Servo, pri la gastigo zorgos Esperanta Naturamikaro (ĉiu gasto devos aliĝi al ENa aŭ alia NFI-sekcio, ekzemple la sveda mem).

de "HeKo 920 5-B, 23 sep 26" je 2026-09-23 08:25

Esperanta Retradio

Skeĉo laŭ malnova ĉeĥa televida elsendo „Televarieté“

Tiun ĉi sonspektaklon produktis Jarka Malá el Ĉeĥio

(Antaŭ la pordo staras granda plenplena kofro. Sur la pordo estas granda ŝildo MALGAJA . Sur la kofro sidas sinjoro Malgaja - en mantelo kaj embarasita. Venas sinjorino Feliĉa. En la mano ŝi havas pretajn ŝlosilojn, en la alia mano aĉetsakon. Ŝi kantetas. Ŝi haltas vidante la najbaron)

Ŝi: Bonan vesperon sinjoro Malgaja!

Li: Bonan, bonan, eĉ pli bonan, sinjorino Feliĉa.

Ŝi: Kial vi sidas ĉi tie? Sur la kofro?

Li: Vi ĉion rimarkas, sinjorino Feliĉa.

Ŝi: Mi jam scias. Via edzino ne estas hejme kaj vi forgesis la ŝlosilojn?

Li: (ne respondas)

Ŝi: Eble vi estis en la deĵor-vojaĝo?

Li: (ne respondas)

Ŝi: Jes, jes, vi ne estis. Mi ja vidis vin matene en la lakto-vendejo. Eble vi volas ien veturi? Mi ja ne volas esplordemandi, sed kial vi sidas sur la kofro? Eble vi ne hastas.

Li: Mi tion diros al vi, sinjorino Feliĉa. Mi venis normale el laborejo -kaj ĉi tiu kofro staris antaŭ la pordo.

Ŝi: Aha! Do tio ne estas via kofro?

Li: Ĝi estas mia kofro. Kaj en tiu kofro estas miaj aĵoj.

Ŝi: Kaj via edzino?

Li: Ŝi ne. Ŝi estas en la loĝejo. Okupita.

Ŝi: Se mi komprenas tion, sinjoro Malgaja, ŝi volas sugesti al vi...

Li: Eble ŝi volas sugcsti ion al mi, sinjorino Feliĉa, sed ĉiuokaze ŝi forĵetis min.

Ŝi: Kiel tio eblas? Tian decan, honestan kaj laboreman homon? Kial?

Li: Eble temas pri nevenkebla rezisto, sinjorino Feliĉa. Pasinttempe ŝi havis tre strangajn rimarkojn. Iumatene mi - nur pro bonhumoro - diris, ke kiam mi razos min, mi sentas min je 20 jaroj pli juna. Kaj ŝi diras: Ĉu vi povus razi vin iam vespere?

Ŝi: Tio ne estas ŝia afero, kiam vi razas vin, sinjoro Malgaja. Aŭskultu, eble en tio estos iu alia viro!

Li: Ĉiu ja razas sin matene!

Ŝi: Ŝi certe havas iun, tiu via fragilulino. Ŝi perfidas vin kaj sopiras pri libereco.

(ŝi sidiĝas apud li sur la kofron) Justeco ne ekzistas. Mi estas fraŭlino kaj mi tute ne ĝojas pri tio. Ne estu malĝoja, František. Venu al mi por momento. Mi havas proponon. Se vi ne havas lokon, vi povas loĝi ĉe mi, František, kaj eĉ antaŭ la divorco. Mi ne zorgas pri klaĉoj. (Ŝi ekstaras). Damne, divorco! Divorco kostos multe.

Li: (ankaŭ li ekstaras): Mi ne estas malriĉulo, sinjorino Mařenka. Mi havas ĝir-konton, pri kiu mia edzino ne scias. Mi havas kelkmil kronojn tie. Ĉe mia frato mi kaŝis oron kaj mia edzino ankaŭ ne scias pri tio, ke mi kaptis tri duajn kaj du triajn lokojn en loterio.

(La pordo malantaŭ li iomete malfermiĝas, el la mallumo aperas virina mano en roba maniko, ŝi prenas František je kolumo kaj senkompromise entiras lin en la loĝejon. La pordo fermiĝas).

Ŝi: (preskaŭ ploreme direkte al la pordo).

Ĉu oni faras tiel? Subaŭskulti malantaŭ la pordo??!!!

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-23 06:00

2026-09-22

La Balta Ondo

Venu al KS en Hangzhou!

Komuna Seminario (KS) estas junulara evento kun pli ol 40 jaroj, kiu laŭvice okazas en kvar landoj (Ĉinio, Japanio, Korea Respubliko kaj Vjetnamio), kaj kutime estas rigardata kiel la plej granda junulara Esperanto-renkontiĝo en Azio.

La 44a Komuna Seminario okazos de la 27a ĝis la 29a de novembro 2026 en la distrikto Xiaoshan de la urbo Hangzhou, kun oportuna trafiko. Oni povas facile atingi la urbon per aviadilo kaj rapidtrajno.

Hangzhou estas unu el la sep antikvaj ĉefurboj de Ĉinio kaj la ĉefurbo de Zhejiang-provinco. Ĝi famas pro la bela Okcidenta Lago, la Granda Kanalo kaj la Ruinoj de la Antikva Urbo Liangzhu, kiuj estas mondaj heredaĵoj de UNESKO. La urbo havas historion de pli ol 2200 jaroj kaj estis laŭdata de Marko Polo kiel “la plej bela kaj luksa urbo en la mondo”. Hangzhou estas konata pro siaj montoj, riveroj, teo, silko kaj riĉa kulturo de la Song-dinastio. Nuntempe ĝi ankaŭ estas moderna centro de teknologio, turismo kaj internacia kultura interŝanĝo.

La temo de ĉi-jara KS estas “Junuloj kune por la komuna estonteco de Azio en la AI-epoko”. Krom prezentado kaj diskutado, ni preparas riĉan programon por ideo-interŝanĝi, kulturo-esploradi kaj amikumi!

Provizora programo

La 27a de novembro
09:00–13:00 Registriĝo
13:30–18:00 Duontaga Ekskurso
18:30-19:30 Vespermanĝo

La 28a de novembro
9:00-10:00 Malfermo
10:00-11:30 Diskuta rondo de la Temo
14:00-15:00 Azia Junulara Movado
14:00-15:30 Esperanto-Kurso(j)
15:30-18:30 Prelegoj
19:00-20:00 Bankedo&Fermo

La 29a de novembro
8:00-17:00 Tuttaga ekskurso

Legu pli ĉe https://sites.google.com/view/ks-2026/

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/09/chinio-32/

The post Venu al KS en Hangzhou! appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-22 21:58

Revuo Esperanto

La nova numero

Abonantoj jam povas elŝuti la oktobran numeron de la revuo "Esperanto". La papera versio baldaŭ estos dissendita: https://uea.org/revuoj

La enhavlisto de la oktobra numero:
195 | La lando, kie Esperanto estas monda lingvo
197 | Eventoj: Mia partopreno en la 59-a Kongreso de ILEI
198 | Universala Kongreso: Salutmesaĝo de de la la Prezidanto de Konferenco de Neregistaraj Organizoj
199 | Edukado: Retaj Esperanto-kursoj
199 | Kulturo: Kjara Raggi en Festivalo de Sanremo
200 | Pontoj inter lingvoj kaj komunumoj: la 92-a Itala Kongreso de Esperanto
201 | ILEI | Eventoj: La Simpozio de ILEI 2026: Plialtigi lingvan konscion
202 | Universala Kongreso: Postkongresa ekskurso
204 | Duobla oportuno lerni Esperanton en la Universitato de Amsterdamo
206 | Recenzo: Kia homo estis Simeono Podkaminer?
208 | Esperanto kiel vivanta lingvo sur la mongola stepo
209 | Faka agado: Novaj prezidanto kaj Honora Prezidanto de IKEF
210 | Belartaj Konkursoj: Alvoko al partopreno en la 78a okazigo de la Belartaj Konkursoj
211 | Oficiala Informilo
212 | Eventoj: IKUE en Graz: kredo, espero, amo
213 | Universala Kongreso: Premio Maertens
214 | Esperanto en universitatoj: Speciala prelego pri Esperanto
215 | Universala Kongreso: Aŭdaco en Graco: kvinminuta kuraĝo
215 | Forpaso

de Redakcio je 2026-09-22 18:28

Heroldo Komunikas

Verdaj ĵaŭdoj rekomenciĝas en Malago

En la naturamika Esperanto-Domo, la sola loko en Malago kie regule okazas kunvenoj kaj kursoj en kaj pri nia lingvo, rekomenciĝos baldaŭ la Verdaj Ĵaŭdoj: la unua ĉi-aŭtune ekos je 17h30 de 1 oktobro 2026, kaj la temo estos la individuaj spertoj en la someraj aranĝoj de Esperantio — Kultura Esperanto-Festivalo, Internacia Junulara Kongreso ktp.

Tre pozitivaj raportoj estis verkitaj pri kelkaj el ili, fare de c-anoj Giorgio Di Nucci, Alessio Giordano kaj aliaj. Probable ne indas entuziasmi laŭ la etimologia signifo de la grekdevena verbo (pleniĝi per dio), ĉar post la kulisoj kaŝiĝas problemoj, kiel tiu levita de katalunistoj en UEA: ĝuste hispanoj konversacios pri ĝi, interalie post negativa intervjuo por “Heroldo de Esperanto” fare de s-ro Manolo Parra, sekretario de Hispana Esperanto-Federacio.

En Malago rezidas eĉ la prezidanto de HEF, sed neniam oni vidas lin ĉe la Verdaj Ĵaŭdoj.

de "HeKo 920 4-B, 22 sep 26" je 2026-09-22 16:34

Neniam milito inter ni

Sennaciulo aŭgusto 2026

22/09/2026 http://neniammilitointerni.over-blog.com/2026/04/en-israelo-kaj-aliloke-fasismo-semas-la-morton-ni-elektu-la-vivon.html

de neniammilitointerni je 2026-09-22 14:22

Heroldo Komunikas

Esperanta Legorondo en Neŭŝatelo ĉi-aŭtune

Mardon la 29an de septembro ekde 17h45 okazos la unua legorondo organizata de Kultura Centro Esperantista jam la trian jaron ĉe la multlingva biblioteko Bibliomonde en Neŭŝatelo, kies esperanta libraro kreskas de fojo al fojo.

La pontokapo de KCE en la kantona ĉefurbo ebligos unuafoje konekton por sekvi telematike la prezenton de sen. Alessio Giordano pri la verko de Ferdinand de Saussure “Kurso de ĝenerala lingvistiko”. Mag. Giordano kontribuis kun d-ino Perla Martinelli al la reviziado de la traduko, farita de prof. Fernando Pita.

La libro enhavas ankaŭ unikan glosaron; ĝi estas referenca verko por la lingvistikaj kursoj ĉe Esplora Instituto de Esperantologio.

La dua legorondo estas kunvokita al Bibliomonde por la 26a de oktobro. Informas kce [ĉe] esperantio [punkto] net (kce[at]esperantio[dot]net)

de "HeKo 920 3-B, 21 sep 26" je 2026-09-22 12:22

Esperanta Retradio

Japanoj vivas longe

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

Unu el la plej frapantaj progresoj en la historio de la homaro estas la pliiĝo de la perspektivo de homa vivado en la tuta mondo. Antaŭ cent jaroj, la mezuma homa vivodaŭro apenaŭ atingis 40 jarojn. Nuntempe, se oni inkluzivas ĉiujn landojn, tiu perspektivo kreskis al pli ol 70 jaroj, kaj baldaŭ atingos la ciferon de 77 jaroj. La ĉampiono estas Monako, kie la mezuma probableco de vivdaŭro por infano, kiu naskiĝas hodiaŭ, estas 87 jaroj! Ankaŭ Honkongo kaj Makao superas la probablecon de 85 jaroj, mezume.

Antaŭ nelonga tempo, la retejo BBC publikigis interesan raporton de korespondanto en Tokio, pri la centjaruloj, en Japanujo. Jen resumo.

La kvanto da homoj pli ol 100-jaraĝaj en tiu lando, unuafoje superis 100 mil individuojn, laŭ la loka Ministerio de Sano. Precize 107 677 centjaruloj, tio estas, la plej granda kvanto en la mondo. El tiuj, 88 procentoj estas virinoj. La plej maljuna virino, el Kioto, estas 114-jara; la plej maljuna viro, el la urbo Kumamoto, estas 112-jara. La ministro de Sano deklaris, ke li estas ravata vidi tiom da homoj, kiuj vivas longe, sanaj kaj aktivaj. Li laŭdas la progresojn de medicino kaj de teknologio.

Al kio atribui la sukceson de longvivado en Japanujo? Certe ne nur al la medicinaj evoluoj, sed ankaŭ al aliaj faktoroj, kiel dieto kaj vivstilo. La japanaj manĝokutimoj konsistas precipe el fiŝoj, legomoj kaj rizo. Ili englutas malpli da graso ol okcidentanoj, ekzemple. Krome ili estas pli aktivaj, pli ofte moviĝas per publikaj veturiloj, pli ofte biciklas kaj regule praktikas korpekzercojn.

Ĉi tiuj ĝojigaj informoj tamen kunportas maltrankviligajn problemojn. La kvanto da maljunuloj en Japanujo kreskas tro forte, kaj la entuta kvanto da homoj en tiu lando malkreskas. En la jaro 2008 la loĝantaro tie konsistis el 128 milionoj da homoj. Oni kalkulas, ke en la jaro 2070 ili estos apenaŭ 87 milionoj. La fekundeco de virinoj nuntempe atingas apenaŭ 1,14 procentojn.

Nuntempe, 30 procentoj el la loĝantaro en Japanujo estas homoj pli ol 65-jaraĝaj. Kurioza konsekvenco estas tio, ke nuntempe oni vendas pli da vindaĵoj por maljunuloj ol por beboj...

En Japanujo, la registaraj aŭtoritatuloj omaĝas ĉiun civitanon, kiu festas sian 100-jariĝon per persona letero kaj per glaseto da tradicia sakeo.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-09-22 06:00

Libera Folio

Filmfara ludo por esperantistoj

La 1-a de oktobro estas la lasta ŝanco proponi filmon por Usona Bona Film-Festivalo. Lerni filmfaradon kaj fari filmojn en Esperanto povas esti amuza, defia ludo. Tian ludon prezentis Alexander Vaughn Miller dum la UK en Graco, kie li ricevis la premion Maertens por sia anglalingva Youtube-kanalo pri Esperanto kaj por la Usona Bona Film-Festivalo.

Esperanto-USA ĝis nun okazigis kaj organizis la Usonan Bonan Film-Festivalon jam 8 fojojn. Venontjare la festivalo tamen paŭzos. Sed se esperantistoj plu volas krei filmojn, oni nun proponas al ili tute apartan filmfaradan ludon, kiu prezentas similan oportunon kaj jam estas subtenata de Esperanto-USA.

La plimulto de la gajnintoj dum la pasintaj du fojoj de Usona Bona Film-Festivalo fakte mem ne parolas Esperanton. Bonŝance, ĉeestis esperantisto dum preskaŭ ĉiu tago de la filmadoj. La komuna punkto inter tiuj imponaj gajnintoj tamen ne estis la kalva amiko korektanta ĉies prononcadon. La vera sekreto de tiom da sukceso estis la ĉiusemajna kaj senpremia defio KTL, kiun ili regule ludas en Atlanto kaj en kelkaj aliaj usonaj urboj.

Ĉiun semajnon tri ĵetkuboj donas freŝajn hazardajn regulojn al filmfarantoj tra la mondo. ”KTL25V – Uzu du lokojn kaj kreu muzikvideon!” ”KTL50D – Kreu dokumentan filmon pri ĝuste kvin subjektoj!” ”KTL33F – Uzu ekzakte tri vortojn kaj rekreu scenon el ekzistanta filmo!”

Jen tri ekzemploj subite donitaj al tiu grupo. Ĉiu havas maksimume sep tagojn por krei filmon maksimume unuminutan. Foje la reguloj donas nur du aŭ tri tagojn por kreado, aŭ longon de ekzakte dek aŭ dudek sekundoj. Pli ol kvar mil KTL-filmoj jam estas kreitaj ekde la lanĉo de la ludo en 2019, kaj tia freneza filmfarado ofte rapide igas el komencantoj profesiajn filmistojn.

Iu ajn povas krei kaj alŝuti videaĵon al Youtube. Unika avantaĝo de KTL tamen estas la insisto, ke vera filmo nepre bezonas vivan spektantaron. Komikisto scias, ke li estas amuza nur en ĉambro kie homoj ridas. Same, reĝisoro scios, ke la ritmo, aktorado, kaj dialogo de la filmo efikas nur en ĉambro, kie homoj aŭdeble ĝuas ĝin. Ĉiusemajne KTL-ludantoj do renkontiĝas aŭ en hejmaj salonoj aŭ en granda eventoĉambro de trinkejo kaj prezentas ĉiun filmon al lokaj spektantoj. Esperanto-kluboj povus facile fari la samon.

Post ĉiu filmo la reĝisoro staras kaj mallonge respondas al demandoj pri tio, kiel la plej interesaj momentoj estis filmitaj aŭ kio inspiris la temon de la filmo. Post la fina filmo la reguloj por la sekva defio estas anoncataj, homoj ekplanas novajn filmojn kaj serĉas anojn por siaj skipoj. Neniu venkas, sed ĉiuj gajnas, kaj ĉiu persono je sia propra rapido kreskas kaj kleriĝas.

Ricevante la premion Maertens ĉe la Universala Kongreso en Graco, mi prelegis pri tio, kiel KTL siatempe, en 2021, donis modelon por fondi la Usonan Bonan Film-Festivalon. La 8-a festivalo komenciĝis en junio kun multaj monpremioj por filmfarantoj de iu ajn lando, kaj la limdato por sendi Esperanto-kurtfilmon ĉi-foje estas la 1-a de oktobro 2026.

Por spertaj usonaj KTL-reĝisoroj, kvar monatoj por krei filmon sen strikta unu-minuta maksimumo estas eterno, kaj tial ili ofte venkas en konkurso kun Esperantistoj, kiuj tre malofte kreas filmojn. Homoj ekster Usono devus ekhavi la saman avantaĝon.

Esperanto-USA planas paŭzigi la filmfestivalon venontjare por doni pli da rimedoj al siaj aliaj projektoj, kiel la nova eldonejo Guteto. Fakte, jam ĉi-jare la film-festivalo preskaŭ ne okazis, ĉar la estraro hezitis trakti tro da grandaj projektoj samtempe.

Mi tamen insistis ke la festivalo devus okazi almenaŭ unu fojon plu, ĉar la premio Maertens donis bonan oportunon por internacia reklamado dum la UK, kaj tiel mi ne devus prelegi tie pri interesa projekto kaj artkreada oportuno kiun ĉiuj ĵus maltrafis.

La estraranoj konsentis, kaj la konkurso denove komenciĝis. Ĉiu nova ĉi-jara kurtfilmo do estos rekta rezulto de la ĉi-jara Maertens-premio. Se vi volas subteni la venontjaran premion Maertens, UEA bonvenigas donacojn al sia fonduso. Ili ankaŭ akceptos kandidato-proponojn por la venonta premiito ĝis la fino de septembro.

La Usona Bona Film-Festivalo havas la devon ne misinstrui Esperanton, kaj sekve ne donu premiojn al filmoj, kiuj malbone uzas la lingvon. Se tamen la teknike plej imponaj filmoj venas de ne-Esperantistoj, tio iĝas problemo. Ni volas gratuli la klopodojn sen aprobi la erarojn, do estu pli da ŝancoj por ekzerciĝi senpremie.

Se KTL fariĝos pli ligita al Esperanto, ĝi helpos filmistojn lerni la lingvon kaj Esperantistojn lerni filmfaradon. KTL-premiero rajtas okazi ie ajn kaj ĝi povas fariĝi nova kutima artista evento dum Esperanto-kongresoj. La KTL-retejo kolektas la senditajn filmojn, konvene ludigas ilin sinsekve, kaj prezentas atribuliston post ĉiu filmo, do estrado de la evento mem estas tre facila.

Isaac Deitz, la fondito de KTL, jam konsentis aldoni Esperantan version de la KTL-retejo kaj datumbazo, por ke samideanoj povu plene kompreni la regulojn kaj trovi la kurtfilmojn Esperantajn kaj kunlabori kun aliaj Esperantistoj. Ni kunlaboros por fari tion, se ni sukcesos aranĝi honorarion kontraŭ tiu laboro.

Por tiuj, kiuj komprenas la anglan, KTL jam estas senpage ludebla kaj kelkaj Esperantistoj lastatempe kreis kontojn tie kaj ekuzis ĝin. Se la Usona Bona Film-Festivalo revenos post kelkaj jaroj, ĝi estos multe pli sukcesa kaj forta kun Esperantistoj tiam en multaj landoj regule esprimantaj sin kaj kreantaj kurtfilmojn per la KTL-programo.

Alexander Vaughn Miller

de Libera Folio je 2026-09-22 04:52

2026-09-21

La Balta Ondo

Eŭropa Tago de Lingvoj denove iĝas Semajno de Lingvoj kaj Paco: kontribuu

tago

De 2001 Konsilio de Eŭropo, en kiu membras 46 ŝtatoj kun ĉ. 700 milionoj da loĝantoj, okazigas la Eŭropan Tagon de Lingvoj (ETL) ĉiun 26an de septembro. Ĝi celas instigi al malkovro de pliaj lingvoj, ĉar lingva diverseco estas rigardata kiel ilo por atingi pli grandan interkulturan komprenon kaj kiel kerna elemento de la kultura heredaĵo de la kontinento.

UEA kadre de sia Eŭropa Komisiono kunlabore kun Eŭropa Esperanto-Unio (https://europo.be/eo) (EEU) kaj Eŭropo Demokratio Esperanto (https://e-d-e.org) (EDE) kontribuas ĉiujare al tio kaj instigas la landajn asociojn de UEA, aparte en Eŭropo, al efika agado tiucele. En 2024 EEU proponis kunligi la Internacian Tagon de Paco (https://uea.org/gk/1328) (21 sep.) kun ETL por krei la Semajnon de Lingvoj kaj Paco. Neniam pli bezonatis paco en la mondo ol nun, kiam militoj kaj malamo tragike mortigas kaj vundas homojn ĉiuhore, pro kio nuntempe UEA subtenas kunligi tiujn du datojn konstante kadre de sia agado, ne nur eŭropa.. Ankaŭ la temo elektita ĉi-jare de Konsilio de Eŭropo kaj Eŭropa Komisiono por la Tago de Lingvoj estas aparte alloga, ĉar ĝi priskribas per trafa sintezo nian aliron al la vivo kiel internacia komunumo: “Lingvoj kunigas!” – vidu ĉe la retejo https://edl.ecml.at/ por la mesaĝo en via(j) nacia(j) lingvo(j). Ĝi tute taŭgas do ankaŭ por la Tago de Paco, ĉar – per vere malmultaj vortoj – ĝi komprenigas, ke diferencoj neniam pravigas konfliktojn, precize kio puŝis Zamenhof-on krei sian mirindaĵon. Krom tio: la instanco, kiu aranĝas la Eŭropan Tagon de Lingvoj, havas sian sidejon en la urbo, kiu antaŭ du monatoj gastigis la 111an UK, nome Graz (Aŭstrio). Ekzistas do pluraj facetoj de tiu juvelo nepre briligindaj por kapti kaj reflekti kiel plej eble pli da verda lumo.

UEA do proponas, ke ĉiuj organizaĵoj kaj aktivuloj:

prenu de la retejo la mesaĝon en via(j) nacia(j) lingvo(j);
aldonu al ĝi la mesaĝon en Esperanto;
sendu ĝin al viaj amaskomunikiloj kun la sugestita akompana mesaĝo (vidu poste) elesperantigita al via(j) nacia(j) lingvo(j);
klopodu esti intervjuataj pri la temo;
konsideru fari aŭ ligi eventon pri la temo kaj la Semajno de Lingvoj kaj Paco.

Samtempa kampanjo en pluraj landoj en la tuta kontinento kaj ekster ĝi montros, ke Esperantujo estas multkapa, disfloranta, eferveska, bunta kaj nesubpremebla tutmonda realaĵo. Jen sugesto pri mesaĝo akompana al peto por publikigo en amaskomunikiloj:

Por taŭge festi la ĉi-jarajn Internacian Tagon de Paco kaj Eŭropan Tagon de Lingvoj (respektive la 21a kaj 26an de septembro), la {Landa Asocio}, sub aŭspicio de Universala Esperanto-Asocio kaj Eŭropa Esperanto-Unio, volonte kaj ĝoje iniciatas la “Semajnon de Lingvoj kaj Paco” de la 21a ĝis la 26a de septembro 2026. La temo de la ĉi-jara Tago de Lingvoj, “Lingvoj kunigas!”, priskribas en ne plibonigebla maniero la efikon de la lernado de lingvoj (aparte de la internacia lingvo Esperanto) sur la interkompreniĝo inter popoloj: efektive, la internacia lingvo igas la teorian vorton “interkompreniĝo” ĉiutagan konkretaĵon, la idealon “frateco” tute normalan vivstilon, la sopiratan deziron “paco” la solan manieron kunvivi. La {landaj}, eŭropaj kaj tutmondaj esperantistoj invitas ĉiujn civitanojn aliĝi al la plej internacia komunumo de la tuta mondo, kie ĉiuj lingvoj estas plene kaj egalrajte respektataj kaj ĉiuj homoj kuniĝas sen baroj kaj distingoj!

Informoj pri Esperanto-kursoj troveblas ĉe {landa retejo} kaj ĉe edukado.net, esperanto12.net, esperantokurso.com, kursaro.net aŭ lernu.net. Mallongaj kursoj de Esperanto povas aldone plibonigi kaj plirapidigi la lernadon de fremdaj lingvoj: por informiĝi pri tio, vizitu lernu.net/instruado, kie vi trovos informojn pri la Mult-Lingva Akcelilo (MLA). Krome, pli da informoj pri 28 lingvoj en Eŭropo vi trovos en la multlingva retejo pri lingvoj lingvo.info.

Al tiu mesaĝo, se vi jam pretas aranĝi ion apartan, vi povas aldoni viajn iniciatojn. Sugesto ĉiam valida: kantu la eŭropan himnon en Esperanto! Substreku, ke ĝis nun la landoj de Eŭropo sukcesis interkonsenti nek pri teksto nek pri lingvo per kiu kanti la eventualan tekston (ekzistas nur la muziko, la 9a simfonio de Ludwig van Beethoven) – do Esperanto estas la plej taŭga elekto por tutkontinenta himno. Je tiu ligo https://is.gd/europahimno trovu tekston kaj muzikon. UEA bondeziras al ĉiuj sukcesan agadon!

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1331.

The post Eŭropa Tago de Lingvoj denove iĝas Semajno de Lingvoj kaj Paco: kontribuu appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-09-21 19:28

UEA facila

Esperanto por Nepalo

Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj Nepala Esperanto-Asocio (NEspA) lanĉas internacian mon-kolektadon por helpi la viktimojn de la katastrofaj inundoj, kiuj trafis Nepalon la 26-an de aŭgusto 2026. La kampanjo nomiĝas “Esperanto por Nepalo – Solidareco sen land-limoj” kaj havis kiel unuan celon kolekti 1000 eŭrojn. La katastrofaj inundoj forprenis vivojn, senhejmigis loĝantojn, kaj kaŭzis vastajn damaĝojn al domoj, vojoj, pontoj kaj aliaj gravaj rimedoj. Serĉaj, savaj kaj helpaj laboroj daŭras, dum la lando komencas la longtempan taskaron por rekonstrui la trafitajn komunumojn. NEspA, landa asocio de UEA en Nepalo, kontaktis UEA tuj post la katastrofo kaj proponis komunan solidarecan agadon. “Ni ne atendas grandajn sumojn. Sed en tia malfacila momento eĉ malgranda helpo havas grandan valoron: ĝi montras solidarecon kaj homaran kunsenton. Tiu katastrofo ne estas nur problemo de Nepalo. Ĝi estas problemo de la tuta homaro kaj Nepalo estas unu el ĝiaj rektaj viktimoj”, deklaras Bharat Kumar Ghimire, Prezidanto de NEspA. La kampanjo estas organizata de UEA kunlabore kun NEspA pere de la mon-kolekta platformo WhyDonate. La platformo estis elektita por ke la kampanjo estu videbla tra la tuta Esperanto-movado, tiel ke ne nur esperantistoj, sed ankaŭ mond-civitanoj ĝenerale povu ĝin subteni. Tial oni invitas la esperantistojn ne nur donaci, sed ankaŭ diskonigi la kampanjon en kaj ekster niaj esperantistaj retoj. La kolektita monsumo estos transdonita al la oficiala fondaĵo de la nepala ĉefministro por helpo okaze de katastrofoj (ĝia angla nomo estas Prime Minister Disaster Relief Fund – PMDRF). UEA kaj NEspA publike raportos pri la kampanja rezulto kaj pri la transdono de la kolektita sumo. La kampanjo daŭros ĝis la 13-a de oktobro 2026, la Internacia Tago por Malpliigi la riskon de katastrofoj. Tiu tago estis deklarita de UN kun la ĉi-jara temo: “Rezistemo komenciĝas hejme”. UN emfazas, ke la registaroj de la mondo ne sufiĉe pretiĝas por katastrofoj, finance kaj praktike. “Esperanto estas pli ol lingvo: ĝi ankaŭ estas movado kaj komunumo, kiu montras sian valoron inter-alie per tio, kion ĝi faras por la mondo. Solidareco kaj mondcivitaneco estas inter la valoroj de la Esperanto-movado kaj de la strategia plano de UEA, AKIRI. Per ĉi tiu kampanjo ni transformas tiujn valorojn en konkretan agadon. Nepalo estas parto de nia komuna mondo: ĝia sufero ne estu malproksima por ni. Nepalanoj sciu, ke ili ne estas solaj,” deklaras Fernando Maia, prezidanto de UEA. UEA kaj NEspA invitas esperantistojn, Esperanto-organizaĵojn, mondcivitanojn kaj ĉiujn amikojn de internacia solidareco kontribui kaj diskonigi la kampanjon. Ĉiu donaco gravas: 5, 10, 25, 50 eŭroj aŭ pli. Ni atingu kune 1000 eŭrojn por Nepalo kaj, se ni povas, ni iru plu! Kaj tiuj, kiuj ne povas donaci, povas valore helpi per diskonigo! WhyDonate aŭtomate tradukas la kampanjo-paĝon al pluraj lingvoj, tiel faciligante ĝian diskonigon ankaŭ ekster Esperantujo. La disponeblaj lingvoj estas elekteblaj rekte en la kampanjo-paĝo. Ankaŭ la valuto estas elektebla: ne necesas pagi nur per eŭroj. Donacu kaj diskonigu. Kune ni estas pli fortaj! P.S. (postskribo): Meze de septembro, la celita sumo de 1000 eŭroj jam estas delonge superita. Tamen ne ĉesu donaci! Alklakante la ligilon al WhyDonate eblas vidi la sumon jam kolektitan. Fonto: Gazetara komuniko de UEA n-ro 1330 (2026-09-11)

2026-09-21 18:40

Heroldo Komunikas

Ruse: danuba amikeco, kulturo kaj dolĉa gusto

Inspirite de paktinta establo en Razgrado sed realigite de la loka societo sub la aŭspicio de Bulgara Esperanto-Asocio, en urbo Ruse ĵus okazis sukcesa Danuba Amika Renkontiĝo Esperanta, 17-20 majo 2026, kvazaŭ daŭrigo de la tradicio de la Danubaj Esperanto-Rendevuoj.

La programo proponis memorindajn spertojn, interalie vizitojn al la bela urbo mem, tiel nomata “eta Vieno“, kiuj kompletigis la ekskursojn al la mirinda rokmonaĥejo de Basarbovo kaj al la impona mezepoka fortikaĵo de Ĉerven. Ĉi tiujn malkovrojn kaj la komunajn horojn akompanis kaj la riĉeco de tre bongustaj manĝoj kaj la plezuro gustumi la faman bulgaran ĉokoladan torton “Garaŝ”.

Ĉio harmonie fonis al la kultura kerno de la aranĝo, nome prelegoj pri la granda rivero. Inter ili eminentis la kontribuo de c-ano Giorgio Silfer pri la majstroverko “Danubo” de Claudio Magris, eldonita antaŭ precize kvardek jaroj. La prelegon prezentis sen. Manuela Blanco, invitita de BEA: en ĝi resonis la etoso de Ruse, kiu samtempe etendis etoson festan pro la Tago de Fido Espero Karitato, per vigla muziko kaj tradiciaj dancoj.

Kiel Vickonsulo sen. Blanco ankaŭ reaktivigis rilatojn inter la Esperanta Civito kaj la bulgara esperantlingva komunumo, specife la Esperantista Domo de Kulturo “Ivan Kirĉev”.

de "HeKo 920 2-B, 20 sep 26" je 2026-09-21 06:34

Blogoj en Esperanto

2026-10-05

La spiralaĵoj de la vito

2026-10-04

2026-10-03

2026-10-02

2026-10-01

2026-09-30

2026-09-29

2026-09-28

La programo

Kontakto

2026-09-27

2026-09-26

2026-09-25

2026-09-24

2026-09-23

Kiel kontribui

2026-09-22

Provizora programo

2026-09-21

Abonoj