Dekstremaj sudkoreaj junaj viroj tendencas esti pordemokratiaj sed kontraŭfeministaj

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Estas malfacile precize difini, kion signifas “konservativa” aŭ “dekstrema popolismo”, ĉar la limoj inter tiuj nocioj malklariĝis kaj interplektiĝis kun aliaj terminoj kiel “ekstremdekstro” aŭ “alt-dekstro”. Tiuj terminoj ankaŭ varias laŭ regiono kaj historia kunteksto. Krome, estas preskaŭ neeble enkategoriigi virojn troviĝantaj en siaj dudekaj kaj tridekaj jaroj en unu solan ideologian etikedon.

Malgraŭ tiu ambigueco, multaj studoj [ko] montris, ke sudkoreaj junuliĉoj (junaj viroj) inter 18 kaj 29 jarojn aĝaj sendube ŝoviĝis dekstren pli ol ajna alia tutmonda demografia grupo. Iuj eĉ moviĝis al la ekstremdekstro, subtenante programojn inkluzivantajn kontraŭfeminismajn kaj kontraŭredistribuajn politikojn, rezultante en unu el la plej vastaj ideologiaj breĉoj inter junuliĉoj kaj junulinoj en la mondo.

Ampleksiĝo de la genra divido en Koreio

Post la antaŭtempa prezidenta baloto en junio 2025, balotenketo [ko] estis farita de loka esplorfirmao Hankook Research kaj la novaĵmagazino Sisa In, kunlabore kun akademiaj fakuloj. Pli ol 2 000 balotantoj en la aĝo de 18 jaroj aŭ pli respondis ĝis 239 demandarojn pri post-elektaj voĉdonaj preferoj kaj siaj vidpunktoj pri demokratio, ekonomio kaj sociaj temoj.

La rezultoj klare montris, ke sudkoreaj junaj viroj estis pli konservativaj ol aliaj grupoj, precipe rilate feminismon, redistribuajn politikojn, kaj sintenojn al migrantoj kaj rifuĝintoj, laŭ John Kuk, profesoro pri politikaj studoj ĉe la Ŝtata Universitato de Miĉigano, kiu helpis ellabori la demandarojn.

Ekzemple, responde al la demando “Ĉu vi konsentas kun genra kvotsistemo por altaj publikaj postenoj?”, 71 procentoj de viroj inter 18 kaj 29 jarojn aĝaj diris, ke ili forte aŭ modere malkonsentas, dum 63 procentoj de ties samaĝulinoj inaj forte aŭ modere konsentis.

Responde al la deklaro “Necesas movado, kiu honoras virecon kaj pledas por la rajtoj de viroj”, 47 procentoj de viroj en aĝo de 18-29 jaroj diris, ke ili forte aŭ modere konsentas, dum 53 procentoj de viroj en ties 30-aj jaroj diris la samon. Kompare, 68 procentoj kaj 72 procentoj de iliaj samaĝulinoj, respektive, forte aŭ modere malkonsentis kun la deklaro.

Tamen, evidentiĝis ankaŭ, ke la plimulto de koreaj junuliĉoj restas engaĝitaj al demokratio kaj ne akceptas aŭtoritatismajn vidpunktojn aŭ konspirajn teoriojn disvastigitajn de ekstremdekstraj popolistoj, aldonis Kuk.

Ekzemple, responde al la deklaro, “Ĉar liberala demokratio en Koreio estas en krizo, eble estus permesinde uzi forton por savi ĝin,” 61 procentoj de viroj en aĝo de 18-29 jaroj forte aŭ modere malkonsentis. Rilate al la deklaro, “Ĉu vi suspektas, ke la voĉdonado en ĉi tiu prezidenta elekto estis manipulita por profitigi specifan kandidaton?” 52 procentoj de viroj en aĝo de 18-29 jaroj kaj 62 procentoj de viroj en ties 30-aj jaroj, respektive, forte aŭ modere malkonsentis.

La prezidenta elekto de la pasinta junio konfirmis la ŝoviĝon de junaj viroj dekstren. La antaŭtempa elekto okazis post la akuzo kaj forigo de la antaŭa prezidanto Yoon Suk Yeol [en]. Rezulte, la plimulto de la voĉoj [ko] (37,2 procentoj) de viroj en aĝo de 18 ĝis 29 jaroj iris al Lee Jun-seok, kandidato kiu disiĝis de Yoon fondante sian propran konservativan partion, la Reforman Partion. Ilia dua elekto (36,9 procentoj) estis kandidato de la reganta konservativa partio, al kiu apartenis la antaŭa akuzita prezidento Yoon.

Aliflanke, ĉirkaŭ 58 procentoj de iliaj samaĝulinoj voĉdonis por Lee Jae-myung, de la Demokrata Partio. Aldone, preskaŭ ses procentoj de virinoj en ties 20-aj jaroj subtenis la kandidaton de la Demokrata Laborista Partio, Kwon Young-kook, eĉ se lia totala tutlanda voĉdonatingo estis malpli ol 1 procento.

Ĉi tiu tendenco venas el fora pasinteco. Jam en 2014, la ĵurnalo The Financial Times raportis, ke Sud-Koreio havas unu el la plej ekstremaj genraj dispolusiĝoj en la mondo, grandparte pro la signifa dekstrenkliniĝo de junuliĉoj kompare kun aliaj riĉaj landoj, inkluzive de Usono, Germanio kaj Britio.

La korea “masklosfero” determinas politikon

Oni do povas demandi, kio kaŝiĝas malantaŭ la ekstrema diverĝo inter koreaj junuliĉoj. Unu nediskutebla faktoro, kiu unuigas multajn el ili, estas kontraŭfeminisma sento. Por ili estis elpensita la termino “Idaenam” (이대남), mallongigo kiu laŭvorte signifas virojn en ties 20-aj jaroj.

Ekde la 1950-aj jaroj, sudkoreaj feministoj batalas por egalaj ŝancoj por virinoj en politiko, edukado kaj plu. La plej lasta ondo de feminisma aktivismo, gvidata ĉefe de jarmilulinoj kaj Gen-Z-inoj, akiris forton ĉirkaŭ 2016, post kiam viro mortigis 23-jaran virinon [ko] en publika necesejo proksime de la metrostacio Gangnam. La murdinto intence celis virinon, ĉar li poste atestis ke “virinoj kutime ignoris min”.

La feminicido ekigis ondon de virinoj kiuj sin elmontris por funebri kaj esprimi kondolencon, same kiel kolektivan koleron kaj kreskon de feminisma aktivismo [en]. Samtempe, ĝi instigis multajn junajn virojn esprimi sian rankoron kaj kontraŭargumenti, ke la murdo ne estis feminicido, sed krimo fare de viro kun mensa malsano.

Anstataŭ partopreni publikajn diskutojn pri la profunde enradikiĝinta patriarkeco, struktura diskriminacio kaj mizogineco de la lando, kaj la perforto kontraŭ virinoj, la debatoj pri feminismaj temoj reduktiĝis al simpla kadro “iĉoj kontraŭ inoj” aŭ “ni kontraŭ ili”.

En Zoom-intervjuo kun Global Voices, Lee Han, kunfondinto kaj aktivulo de “Feminismo kun li” (“Feminism with Him” en la angla versio [en]), korea neprofitcela organizo kiu instruas feminismon al viroj, diris:

실제로 [젊은 남성]들이 안티페미니즘이라고 하지만 그들이 페미니즘을 제대로 알고 안티하나? 그냥 막연한 기존의 남성성 혹은 가부장제로의 회기를 원하는 마음 혹은 회기까지도 아니고 그냥 변화를 두려워하는 마음일 것 같다.

Fakte, [junaj viroj] diras, ke ili estas kontraŭfeminismaj, sed ĉu ili vere komprenas feminismon antaŭ ol kontraŭi ĝin? Mi pensas, ke pli verŝajne ili simple havas nebulan deziron reveni al tradicia vireco aŭ la patriarka sistemo, aŭ eble eĉ ne deziron reveni, sed simple timon de la ŝanĝo mem.

Jang Jaeuk, 22-jara iĉa universitata studento, kundividis la observon de Lee dum telefona intervjuo kun Global Voices: 

남성 커뮤니티에서 여성혐오는 자기 발전을 막는다고 여성을 타겟하지만, 언제든지 다른 약자를 타겟하면 할수도 있다.

En vire dominataj retkomunumoj, virinoj fariĝas la celo de mizogineco, ĉar ili estas perceptataj kiel obstaklo al ilia sukceso, sed tiu malamikeco povus same facile direktiĝi al alia marĝenigita grupo. 

Jang ankaŭ atentigis, ke anonimaj retforumoj nutris kulturon en kiu evidentaj mizoginaj, rasistaj kaj seksismaj ŝercoj kaj komentoj estas normaligitaj, tiel ke eĉ bazlernejanoj konsumas ilin kiel nur plian ordinaran memeon.

Krome, junaj viroj kutime interŝanĝas spritaĵojn kaj informojn en anonimaj retforumoj kiel “Ilbe” kaj “FM Korea”, kiuj fine transformiĝis en korean “masklosferon” [angle “manosphere”, NdlT], spacon kiu havas percepteblan influon sur politikistojn kaj politikfaradon en la lando.

Ekzemple, celante la kontraŭfeminisman senton de junaj iĉaj balotantoj, eksa prezidento Yoon fifame deklaris [ko]: “Struktura seksismo ne plu ekzistas”, kaj gajnis la prezidentecon en 2022 kun ĉefa kampanja promeso aboli la Ministerion pri Genra Egaleco kaj Familio.

Lee klarigas, kial junaj virinoj, kiuj estas same elmetitaj al la reta eĥo-ĉambro, ne nepre ŝoviĝis dekstren:

여성들 같은 경우에는 페미니즘이라는 언어를 찾았다. 내가 힘든 이유가 노력을 하지 않았거나 능력이 부족해서 만이 아니라 사회적으로 여성들에게 성별 임금격차나 육아에 대한 부담이나 돌봄에 대한 것들이 굉장히 강력하기 때문이야, 그래서 이는 구조적인 문제로 풀어 나가야 돼 라는 것들을 [페미니즘을 통해] 알게 함으로서 새로운 방향성을 제시했는데, … 

남성들에게는 이런게 전혀 제시되지 않았고 ‘그냥 노오력해야되, … , 다 그거 노력해야 되는건데 안된거는 너가 루저인거지’ [이런 메시지만 받았다.] 이런 상황에서 그것의 대안으로, 오히려 이것이 불가능한데, 기존의 가부장처럼 남성을 선망하게 만드는 사회, 그건 남성들을 파편화하게 만들고 불안하게 만들 수 밖에 없는데 … 그래서 저는 페미니즘의 해결책이 필요하다고 말한다.

Por junaj virinoj mi trovis lingvon nomatan feminismo. Mi ekkomprenas, ke mi baraktas ne simple ĉar mi ne penas sufiĉe aŭ mankas al mi kapablo, sed ĉar ekzistas fortaj sociaj faktoroj kiel la salajra breĉo inter genroj kaj la peza ŝarĝo de infanzorgado kaj aliaj prizorgaj respondecoj trudataj al virinoj. [Per feminismo] mi rekonis tiujn kiel strukturajn problemojn, kiujn oni devas trakti kolektive, kaj mi povis proponi novan direkton.

Sed por viroj, nenio simila estis iam proponita. La sola mesaĝo, kiun ili ricevis, estis: “Vi simple devas labori pli forte… se vi malsukcesas, estas ĉar vi ne sufiĉe klopodis kaj vi estas fiaskulo.” En tia medio, kio estas proponata al ili kiel alternativo estas, ke la socio ankoraŭ instigas virojn aspiri esti kiel la malnovaj patriarkaj figuroj, kvankam tio ne plu eblas. Mi kredas, ke tio fragmentigas virojn kaj neeviteble igas ilin anksiaj. … Tial mi argumentas, ke ni bezonas feminisman solvon.

Alia latenta faktoro malantaŭ la malkaŝa malamikeco de multaj Gen-Z-viroj kontraŭ marĝenigitaj grupoj kaj redistribuaj politikoj rilatas al meritokratio.

Meritokratio gloras la gajnitan avantaĝon kaj pretendas transformi la eliton por adaptiĝi al demokratia epoko, esence rehonorigante la ideon mem de hierarkio, laŭ Daniel Markovitz, profesoro ĉe la Jura Fakultato de Yale (Usono), en sia libro de 2019, “The Meritocracy Trap” (“La kaptilo de meritokratio”).

La libro argumentas, ke merito en la hodiaŭa meritokratia sistemo maskas elitajn privilegiojn kiel “juste gajnitajn” rezultojn de individua laborego, dum ĝi intence ignoras strukturan malegalecon. Kaj tio estas eĉ pli vera en Sud-Koreio ol en Usono aŭ aliaj evoluintaj landoj.

De antaŭlerneja kaj baz-mezlerneja edukado ĝis la universitata eniro, normigitaj testoj dominas la akceptadojn kaj dungajn decidojn en la lando, kreante mallarĝan mezuron de merito, kiu determinas aliron al universitatoj, entreprenaj laborpostenoj, kaj profesiaj aŭ publikaj pozicioj en kampoj kiel juro, edukado, amaskomunikiloj kaj ŝtatservo.

Meritokratio ankaŭ estas legitimita en la korea Konstitucio, kiu deklaras: “Ĉiuj civitanoj rajtas ricevi egalan edukadon laŭ siaj kapabloj.” 

Por privata edukado, koreaj familioj de infanĝardeno ĝis 12-a klaso elspezis entute 29,2 duilionojn da ŭonoj (ĉirkaŭ 20 miliardojn da usonaj dolaroj) en 2024, la plej altan sumon iam registritan malgraŭ la malkreskanta nombro da infanoj [en] en la lando, laŭ la Ministerio pri Datumoj kaj Statistiko. Ekde 2007, elspezoj por privata edukado kreskis je ĉirkaŭ 46 procentoj. Averaĝe, familioj elspezas ĉirkaŭ 5,7 milionojn da ŭonoj (ĉirkaŭ 3 900 usonajn dolarojn) por infano ĉiujare, kio kreas grandegan financan ŝarĝon sur familiojn tra ĉiuj enspezniveloj, kvankam la ŝarĝo estas aparte peza por hejmoj kun pli malaltaj enspezoj.

La sekvaj statistikoj helpas klarigi, kial koreaj familioj, sendepende de sia enspeznivelo, obsede investas en la privata edukado de siaj infanoj: eniri prestiĝajn antaŭuniversitatajn lernejojn kaj diplomiĝi ĉe la tri plej bonaj universitatoj garantias pintajn postenojn en ĉiuj kampoj de la socio.

Preskaŭ 63 procentoj de la juĝistaj postenoj (enkalkulante nur juĝistojn) estas okupataj de diplomiĝintoj de la tiel nomataj SKY-universitatoj [ko] (Seula Nacia Universitato, Korea Universitato kaj Yonsei-Universitato) laŭ datumoj de 2018–2021 [ko] provizitaj de la Supera Kortumo de Koreio. Triono de la membroj de la Nacia Asembleo estas SKY-eksstudento, laŭ datumoj de 2018–2020 [ko] analizitaj de loka gazeto Hankyung. Kaj preskaŭ duono de la entreprenaj ĉefgvidantoj (CEO) de la 500 plej grandaj landaj kompanioj laŭ merkata kapitalo estas SKY-diplomiĝintoj, laŭ datumoj publikigitaj ĉi-jare de CEO Score [en], loka datumanaliza firmao. 

Park Kwonil, ĵurnalisto kaj aŭtoro de la libro “Korea meritokratio” (en la angla versio “Korean Meritocracy” [en]), diskutas la obsedon de koreoj pri “justeco” kaj merito, notante, ke tio ne estas nur trajto de la hodiaŭaj junuloj, sed profunde enradikiĝinta emo en la korea socio. Park skribis:

한국인은 불평등에 분노하는게 아니라 불공정에 분노한다. … 또한 특권의 불평등에 분노해 그것을 없애려는 게 아니라 특권에 접근할 기회의 불평등에 분노하며 특권은 그대로 유지하려 한다.

Koreoj ne koleras kontraŭ malegaleco, sed kontraŭ maljusteco. … Krome, ili ne indignas kontraŭ la malegaleco de privilegio kaj ne celas forigi ĝin, sed kontraŭ la malegala aliro al privilegio kaj volas konservi la privilegion mem.

Junaj koreoj alfrontas disonancon inter la demokratiaj valoroj instruitaj en lernejoj kaj la regantaj normoj de la socio, kio igas ilin pli emaj al malfido kaj cinikismo rilate al la hipokriteco de la pli maljuna generacio, Park aldonis en retpoŝta intervjuo.

Li asertas, ke la rigida kredo de junaj koreoj je meritokratio (“hiper-meritokratio”, kiel li nomas ĝin) pravigas diskriminacion kaj malestimon al la malpli kapablaj.

La hiper-meritokratia aŭ “ĉiu por si” etiko, ĝenerala inter koreoj, precipe viroj, speguliĝas en enketo de enketo de enketo de Hankook Research [ko], kiu montras kreskantan subtenon al kontraŭredistribuaj politikoj.

La respondintoj estis petitaj elekti, kun kiu el du asertoj ili pli konsentas: “Individuoj devus preni pli da respondeco pri sia propra bonfarto” aŭ “La registaro devus preni pli da respondeco pri la bonfarto de civitanoj”. Inter viroj en siaj dudekaj jaroj, pli ol duono (54 procentoj) subtenis individuan respondecon pri ŝtata bonfarto, kio igis ilin la sola aĝo-seksa grupo, kiu faris tion. Kompare, 73 procentoj da virinoj en siaj dudekaj jaroj preferis socian bonfarton super individua respondeco.

Koncerne la nunan politikon pri kvoto por handikapuloj por registaraj kaj publikaj postenoj, nur ĉirkaŭ 47 procentoj de viroj en siaj dudekaj kaj tridekaj jaroj subtenis ĝin, igante ilin la malplej subtena grupo inter ĉiuj demografiaj grupoj. La opozicio inter viroj estis preskaŭ same alta, je 33 procentoj por tiuj en siaj dudekaj jaroj kaj 47 procentoj por tiuj en siaj tridekaj jaroj. Kontraste, 71 procentoj de virinoj en siaj dudekaj jaroj kaj 68 procentoj de virinoj en siaj tridekaj jaroj subtenis la kvotosistemon.

Laŭgrade meritokratio fariĝis nediskutebla socia kredo, ĝi instigis kulturon de neformala malamo esprimita per spritaĵoj, ŝercado aŭ  distro, aldonis Park.

Sociekonomia aŭ merit-bazita malamparolado profunde enradikiĝis inter junuloj en retforumoj dum la lastaj jaroj. Tiuj ĉi homoj ofte montras intensan malamikecon kontraŭ kompensa agado aŭ politikoj celantaj subteni marĝenigitajn grupojn, argumentante, ke helpi tiujn “senkapablulojn” egalas al inversa diskriminacio aŭ parazita avantaĝo.

Oh Eunchan, 24-jara studento ĉe Korea Universitato, diris al Global Voices, ke li atestis hiper-meritokratian kulturon inter siaj kolegoj en la kampuso:

[동기 학생들이] 블라인드 채용을 차별이라고 느낀다. … 요즘은 명문대학교 졸업생들도 취업이 잘 안되고 예전에 비해서 기득권 재생산이 어려워진 기반인데, 본인들의 학벌 마저 못누리게 하면 반감이 강하다. 

[Miaj kunstudantoj] opinias, ke blinda dungado estas diskriminacia … Nuntempe, eĉ diplomiĝintoj de prestiĝaj universitatoj baraktas por trovi laborpostenojn, kaj estas pli malfacile reprodukti proprajn interesojn ol en la pasinteco, do ili sentas fortan indignon se oni rifuzas al ili la avantaĝojn de sia propra akademia fono.

Oh ofte vidis samklasanojn en sia universitato disdegni tiujn de la Sejong-kampuso, kie enirnotoj estas pli malaltaj, kaj provi distancigi sin de ili.

Jang, la 22-jarulo kiu studas ĉe la Universitato Hankuk pri Fremdaj Studoj, konfirmis ĉi tiun observon, elstarigante la senbridan meritokratian diskriminacion kaj malamikecon. Li rimarkas, ke en la kampuso tre oftas aŭdi konversaciojn mokantajn aŭ malestimantajn marĝenigitajn grupojn — handikapulojn, virinojn, migrantojn — sen ajna kritika memreflekto inter la studentoj mem:

학내에서 보자면 전장연-, 여성-, 중국 비하 발언을 단지 한두 사람이 아니라 여러명의 대화에서 들을 수 있다. 

Sur la kampuso, oni povas aŭdi malestimajn rimarkojn pri la Jeonjangyeon [la organizaĵo de solidareco kontraŭ diskriminacio de handikapuloj, aŭ SADD], virinoj kaj ĉinoj [migrantoj] ne nur flanke de unu aŭ du homoj, sed en multaj konversacioj.

Ekde 2021, loka aktivista grupo por rajtoj de handikapuloj nomata Solidareco Kontraŭ Diskriminacio de Handikapuloj (SADD laŭ la angla siglo) okazigas serion da protestoj por la rajtoj pri moviĝeblo de homoj kun handikapoj. Unu el iliaj plej konataj agoj implikis membrojn de SADD en rulseĝoj provantajn samtempe eniri metrovagonaron dum la matena pinthoro, kaŭzante prokrastojn kaj ĝenojn por tagaj vojaĝantoj. Tamen, anstataŭ eniri intertraktadojn kun la aktivuloj por diskuti manierojn plibonigi la senbarieran metrosistemon de la urbo, la urbestro de Seulo konstante utiligis policajn fortojn por forigi la manifestaciantojn kaj eĉ procesis kontraŭ la aktivuloj pro iliaj “kontraŭleĝaj” agadoj.

Sed plej frapis la negativa reago, eĉ malestimo, al la protestoj de SADD fare de multaj seulanoj. Hankook Research faris apartan enketon en 2022 por taksi la opiniojn de civitanoj pri la protestoj. La enketo demandis: “Kiel vi taksas la manieron, laŭ kiu SADD kondukis la proteston?” Duono de la respondintoj forte aŭ modere konsentis kun la aserto: “Eĉ se ilia postulo estas tute legitima, mi tute ne povas kompreni ĝin, ĉar ĝi kaŭzis ĝenon al aliaj”.

Lee de “Feminismo kun li” asertas, ke ĉi tiu malamo al vundeblaj grupoj estas ligita al hegemonia vireco, kiun politikistoj aŭ influantoj transprenas por akiri popularan subtenon:

백래쉬나 안티페미니즘의 목소리를 교실에서나 교육 현장에서 내는 경우는 그렇게 흔하지 않다. 그런데 정치인이나 인플루언서들이 뻔뻔하게 그런 이야기들을 화면에서 아니면 공적인 영역에서 자꾸 떠들어댈 때 현장에서 백래쉬가 거세고 적나라하게 드러나는 것을 느꼈다…. 기존 남성성과 캐피탈리즘의 결탁 [배경에서], 기존에서 이야기하던 ‘일단은 너가 성공해’ 라는 이전에 있었던 남성성이 오히려 견고해졌지 이를 브레이크 될 수 있었던 계기가 없었다. 

Ne estas tiel ofte aŭdi voĉojn de kontraŭreago aŭ kontraŭfeminismo en la klasĉambro aŭ edukaj medioj. Tamen, kiam politikistoj kaj influantoj senhonte daŭre parolas pri tiaj aferoj sur ekrano aŭ en la publika sfero, mi sentis kontraŭreagon intensan kaj evidentan surloke… En la kunteksto de hegemonia vireco kaj kapitalismo, la tradicia pensmaniero pri “unue kaj ĉefe, vi devas sukcesi” neniam estis vere haltigita kaj anstataŭe ĝi nur fariĝis pli solida.

De longa tempo la homoj kredas, ke medicino ne estas nur scienco, sed scienco miksita kun arto kaj eble... kun iom da magio. Ekde la dudeka jarcento, la scienco gajnis pli grandan rolon en ĝi, kaj medicino iom post iom forlasis superstiĉojn kaj konstruiĝis sur objektivaj evidentaĵoj. Sed oni ĉiam rekonas, ke inertaj substancoj povas kaŭzi ian eventualan rezulton al la sanstato de pacientoj, danke al la tiel nomata “placebo-efiko”. Oni konsideras ĝin psika fenomeno. 

Antaŭ ne longa tempo, nova esploro en israela universitato ĵetis pli da lumo sur tiun kuriozan fenomenon. La studaĵo estis publikigita en la prestiĝa faka revuo Nature Medicine. Oni trovis novan ligon inter la placebo-efiko kaj la funkciado de la imunologia sistemo. Oni trovis, ke konscia aktivigo de la sistemo de rekompenco de la cerbo, kiu produktas dopaminon, intime rilatas al pli granda produktado  de antikorpoj post hepatito-B-vakcino.

Por tio, oni arigis 85 volontulojn, kaj monitoris ilin per magneta resonanco. Oni dividis ilin en tri grupojn: unu estis eksperimenta grupo trejnita por aktivigi la sistemon de rekompenco; dua estis aktiva kontrol-grupo trejnita por aktivigi aliajn regionojn de la cerbo, ne ligitajn al rekompenco; kaj estis tria grupo, sen ia mensa trejnado. 

La esploristoj uzis specialan teknikon, en kiu partoprenantoj lernis pliigi aŭ malpliigi sian propran cerban aktivecon, memvole. En la unua grupo, la partoprenantoj akompanis, en reala tempo, sian cerban aktivecon, montratan sur ekrano. Ili pligrandigis la cerban aktivecon per  pozitivaj kaj optimismaj pensoj. Proceso, kiu normale okazas nekonscie, ĉi tie estis tute konscia.

Post la testoj pri la mensotrejnado, ĉiuj pacientoj ricevis dozon de vakcino kontraŭ helpatito B. Post kelkaj semajnoj, oni kolektis sangon kaj mezuris la kvanton da antikorpoj de ĉiuj volontuloj. La pacientoj, kiuj sukcesis aktivigi sian cerbon rilate rekompencon produktis pli grandan kvanton da antikorpoj: la kapablo aktivigi la sistemon de rekompenco havis pozitivan influon je la imunologia sistemo, okaze de apliko de la vakcino. 

Sentoj de espero ne estas nur io abstrakta, sed stimulo al la konkretaj biologiaj defendofunkcioj de la korpo. Sekve, la tiel nomata placebo-efiko estas pli ol simpla sugestio. Same funkcias la sinteno de la kuracistoj kaj aliaj medicinistoj, kiam ili pozitive interagas kun siaj pacientoj. Ne temas pri falsaj promesoj aŭ iluziaj kuraĝigoj, sed pri sinceraj, realaj optimismo kaj pozitiveco. 

Vortoj kaj sintenoj de medicinistoj povas funkcii kiel medikamentoj.   

Lubumbaŝo estas la dua urbo laŭ grandeco en Demokratia Respubliko Kongo kaj centro de la regiona mineja industrio. En tiu milionurbo UEA nun planas funkciigi lernejan projekton por profundigi sian kunlaboron kun Unesko. ”Esperanto estu ne nur instruata, sed ankaŭ uzata”, rakontas Espoir Ngoma Kasati, kiu kunordigos la projekton surloke.

Espoir Ngoma Kasati surloke en Lubumbaŝo respondecos pri la nova afrika lerneja projekto de UEA. Foto: T. Thielemans, CC BY 3.0, Espoir Ngoma Kasati.

La komitato de UEA nun voĉdonas pri lerneja projekto en Lubumbaŝo en Demokratia Respubliko Kongo, kiu celas intensigi la kunlaboron de UEA kun Unesko. La projekton surloke prizorgos komitatano Espoir Ngoma Kasati, kiu konsentis rakonti al Libera Folio pri la planoj.

La ideo de la projekto laŭ li venas de prezidanto Fernando Maia kaj rekte ligiĝas al la nova strategia plano de la asocio, konata kiel Akiri.

– Dum la lastaj jaroj UEA pli kaj pli klare esprimis la intencon ne nur reprezenti Esperanton ĉe Unesko, sed ankaŭ aktive aliĝi al ĝiaj agadoj laŭ komunaj valoroj kaj celoj, precize troveblaj en Akiri, kiel interkompreniĝo kaj paco, mondcivitaneco, kultura kaj lingva diverseco, daŭripova evoluigo kaj solidareco, rakontas Espoir Ngoma Kasati.

En Lubumbaŝo troviĝas kvin oficialaj Unesko-asociitaj lernejoj, kiuj estas la unua celgrupo de la projekto.

– Samtempe ni ankaŭ konsideras aliajn lernejojn kiel alternativojn, kaj pretas subteni ilin fariĝi asociitaj lernejoj de Unesko. La projekto en Lubumbaŝo estas konceptita kiel provprojekto, kiu spegulas plurajn kernajn kampojn de Akiri — precipe Informado, Rilatoj kaj Instruado, realigeblaj laŭ ties altnivelaj celoj.

Agado en Afriko estas strategia prioritato de la nuna prezidanto, kaj la celo estas evoluigi tie ne izolitajn iniciatojn, sed tutan aron da agadoj, inter kiuj la lerneja projekto estas nur la unua, Espoir Ngoma Kasati diras. La estraro de UEA konfirmis lin kiel projekt-komisiiton.

– Laŭ la prezidanto mi estis elektita pro mia instruista sperto, mia loka scio kaj mia kapablo konkrete efektivigi la strategion ellaboritan por UEA. Mi povas konfirmi, ke multaj instruistoj en la urbo serĉas novajn, praktikajn ilojn por internacia kunlaboro kaj interkultura edukado, sed ofte mankas al ili atingeblaj rimedoj.

La plano estas, ke la projekto en Lubumbaŝo daŭru ĝis junio 2028, kaj UEA pagos al la komisiito rekompencon de 200 eŭroj monate. La mono laŭ la estraro venas de tiucela privata donaco, disponigita de anonima mecenato.

Komitatano de UEA ne rajtas esti samtempe salajrata oficisto. Tamen la komitato povas asigni al komitatano kompenson por speciala tasko, kies plenumo postulas grandan tempoinveston.

Ĝuste pro tio la projekto bezonas aprobon de la komitato, kvankam la mon-elspezo ne estas tre granda. Laŭ la estraro la aranĝo sekvas la statuton de la asocio, la financa risko estas minimuma kaj la strategia utilo tre signifa.

Krom kun la lernejoj, UEA jam havas kontaktojn kun pluraj universitatoj en Lubumbaŝo, kiuj montras favoran sintenon al Esperanto, Espoir Ngoma Kasati rakontas.

– En kelkaj kazoj jam estis esprimita preteco atingi interkonsenton por komenci instruadon. Tion ni komencis post surloka vizito de la UEA-estrarano François Lo Jacomo en februaro 2025.

La projekto laŭplane komenciĝos per informaj renkontiĝoj, kursoj kaj volontulaj kluboj, por ke la lernejoj mem povu sperti la utilon.

– La ideo estas enkonduki Esperanton ne simple kiel novan instruobjekton, sed kiel transversan edukilon ligitan al tri kampoj: mondcivitaneca edukado, edukado por daŭripova evoluigo kaj interkultura kaj heredaĵa lernado. Konkrete tio signifas, ke Esperanto estu ne nur instruata, sed ankaŭ uzata: en lernejaj kluboj, en komunaj projektoj en kaj inter lernejoj, kiel reala komunika ilo por interŝanĝoj kun aliaj lernejoj en aŭ ekster Afriko, kiel parto de instruista trejnado laŭ la celoj de la Unesko-reto kaj aliaj.

Kadre de tiu projekto Espoir Ngoma Kasati jam tradukis al Esperanto la oficialan strategian kadron de la reto de Asociitaj Lernejoj, kiu laŭplane estos publikigita paralele al tiuj en naciaj lingvoj.

– Mi tradukas ankaŭ aliajn dokumentojn ligitajn al Unesko kaj al la projekto. Tiuj tradukaĵoj estos plia konkreta liveraĵo de ĉi tiu iniciato. Tiel ni povos montri, ke Esperanto estas ne nur lingvo, sed praktika ilo por reala internacia kunlaboro kaj por disvolvo de mondcivitaneca konscio inter instruistoj kaj junuloj, kreskigante la konscion pri Esperanto kaj la motivoj kaj celoj de UEA kaj nia movado.

Ĉu ĉiuj ĉinaj esperantistoj lernis malĝustan elparolon de Esperanto? Ĉu ĉinoj mem elpensis regulon, laŭ kiu la malo de ami estas mal-ami, kaj ne ma-lami? Subite kvazaŭ la ĉielo falis sur la Esperanto-instruistojn en Ĉinio, kiam la Akademio donis konsilon pri la afero, skribas Liu Xiaozhe en sia vidpunkta artikolo.

En ĉinaj lernolibroj oni detale instruas, kiel elparoli ”mal-amiko” kaj similajn vortojn.

La ĉina Esperanto-movado estas grava parto de la monda Esperanto-movado. Tamen lastatempe grava krizo pri lingvaj reguloj de Esperanto atakas ĉinajn esperantistojn.

Imagu, ke subite vi trovas, ke eraraj estas Esperantaj lingvaj reguloj, kiujn vi ne nur mem lernis, sed ankaŭ instruis al lernantoj dum pli ol kvardek jaroj! Tio certe estas granda bato aŭ eĉ katastrofo, kiun spertas mi kaj aliaj ĉinaj esperantistoj. Angulo de la ĉielo falas antaŭ ni.

La fendo en la ĉielo aperis lastatempe, kiam sinjoro Ilja Muravjov kreis roboton en Telegram, kiu povas voĉlegi Esperantan tekston. Mi trovis, ke la roboto legas la vorton malami kiel ma-la-mi. Ĉinaj esperantistoj legas ĝin kiel mal-a-mi, ĉar ĉiuj Esperantaj lernolibroj en Ĉinio tiel instruas.

Estas notinde, ke ĉinaj lernolibroj ne postulas paŭzon inter mal kaj ami, sed nur emfazas, ke oni ne legu l kaj a en malamiko kiel la en la vorto labori, sed aparte legu l kaj a.

Mi opiniis, ke tio estas cimo en la robota programo, kiun Muravjov preteratentis. Do mi skribis al li por atentigi lin ripari la roboton. Sed Muravjov respondis, ke li ne konas la regulon, kiu postulas aparte legi prefikson kaj radikon en parolado.

Tio mirigis min. Ĉar en ĉiuj ĉinaj lernolibroj oni instruas, ke parolante derivitajn vortojn, oni aparte legu prefikson kaj radikon, radikon kaj radikon, ekzemple mal-amiko, sub-urbo. Sed subite mi konsciis, ke tiuj reguloj ekzistas nur en ĉinaj Esperantaj lernolibroj, ne en tiuj de aliaj landoj.

De kie venis tiuj nur al ĉinoj konataj reguloj, demandas Solis.

Do de kie venis tiuj nur al ĉinoj konataj reguloj? Mi konsultis aliajn ĉinajn esperantistojn, sed vane. Oni ne scias, kio estas la fonto de tiuj reguloj en la lernolibroj. Mi turnis min al Akademio de Esperanto por demandi pri la afero.

Post diskuto en la Lingva Konsultejo, sinjoro Cyril Robert Brosch, la direktoro de la Konsultejo, sendis al mi respondon, kies plenan tekston oni povas legi ĉe la retejo de la Akademio. Jen resumo:

Oni kune elparolu la literojn de ĉiuj vortelementoj, ekzemple ma-la-mi-ko, su-bur-bo, la-bo-ri-sto.

Pri tiu problemo mi demandis ankaŭ du aliajn eŭropajn Esperanto-veteranojn, kiuj respondis same kiel la Akademio.

Mi esperas, ke esperantistoj en la tuta mondo sekvos la saman bazan regulon de la Esperanta lingvo, por eviti konfuzon en interparolado. Tial mi informis aliajn en la ĉina Esperanto-komunumo pri tiuj ”novaj reguloj”.

Sed plejparto de la ĉinaj esperantistoj, speciale la pliaĝulaj, ne akceptas ilin. Iu prezentis al mi sonregistraĵojn de sinjoroj Humphrey Tonkin kaj Ivo Lapenna: Tonkin aparte legis, kaj Lapenna kune legis.

Ĉinaj esperantistoj opinias, ke aparte elparoli prefikson kaj radikon pli faciligas komprenadon dum interparolado. Mi demandis: do kial oni ne aparte elparolu radikon kaj sufikson? Neniu prezentis al mi kontentigan klarigon.

Kompreneble, estas granda doloro kaj psika turmento por veteranoj subite ekscii, ke reguloj aŭ konvinkoj sekvitaj dum multaj jaroj estas nur vizioj. Iuj racie turniĝas al realo, dum aliaj obstinas en la malnovaj revoj.

Mi esperas, ke la fendo en la ĉielo de la ĉina Esperantujo malaperos. Sed kiel? Ĉu ĉinaj esperantistoj adoptos la ”novajn regulojn”, aŭ ĉu daŭre ekzistos du reguloj — unu por ĉinoj, unu por la cetera mondo?

Liu Xiaozhe (Solis)

La verkinto estas la fondinto de Verda Reto
kaj la aŭtoro de Konciza Fundamenta Kurso de Esperanto por ĉinoj.

Pli ampleksa versio de la artikolo aperas samtempe en Verda Reto

Projekto ISEBA (Internacia Semajno de la Esperanto-Biblioteko kaj -Arkivo, laŭ direktivo Giordano) moviĝas al nova fazo de kunordigo kaj disvolviĝo, plene respektante la federalan organizan principon, kiu garantias al ĉiu establo aŭtonomecon en la planado kaj efektivigo de la koncernaj agadsferoj.

Estis identigita delegito por proponi laŭvolan subtenon al establoj, kiuj petas ĝin: konsultado pri enhavo, formatoj, informaj materialoj kaj ĝenerala kunordigo, laŭpete kaj ne devige.

Inter la ĉefaj celoj estas la deziro plifortigi la videblecon kaj publikan efikon de ISEBA per la inkludo de dediĉitaj informpunktoj ene de ekzistantaj festivaloj kaj eventoj. Por ĉi tiu celo, komuna formato estas disvolvata, adaptebla al malsamaj lokaj kuntekstoj, kio inkluzivos mallongan prezenton de la historio kaj celoj de la projekto. Strukturita sistemo de retrokuplado kaj monitorado estas esenca por plibonigi la projekton jaron post jaro. 

Detala cirkulero, kun ĉiuj funkciaj kaj strategiaj indikoj, baldaŭ estos distribuita al la establoj por instigi pli kaj pli kunordigitan kaj efikan agadon direkte al la komuna celo de la projekto.

Sekvante ĉi tiun cirkuleron, la paktintaj establoj povos kunhavigi sian ISEBA-programon kun la konsula delegito.

 

02/02/2026 La turkaj instruistoj, kiuj laboras ĉe la Liceo Italiano I.M.I., funkcianta en Turkio kun la statuso de itala lernejo, sindikatiĝis por lukti kontraŭ la diskriminacioj de la establaĵo. La instruistoj asertas, ke malgraŭ labortasko pli grava...

Je la 1a de februaro 2026 al la 111a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazos de la 1a ĝis la 8a de aŭgusto 2026 en la urbo Graco (Graz, Aŭstrio) aliĝis 712 personoj el 55 landoj. Dum januaro aliĝis 91 personoj.
La plej multaj aliĝintoj (104) estas el Germanio; dum januaro aliĝis 12 pliaj Germaniaj kongresanoj.

Vidu la liston de la dek plej aliĝemaj landoj:

104 Germanio (+12)
74 Pollando (+7)
63 Francio (+15)
42 Hungario (+2)
41 Aŭstrio (+3)
30 Ĉeĥio (–)
22 Koreio (+2)
21 Brazilo (+2)
21 Italio (+2)
18 Usono (–)

Entute, el ĉi tiuj dek landoj aliĝis 436 personoj (61%), kaj 276 el la cetera mondo.

Pasint-jare je la 1a de februaro 2025 al la 110a Universala Kongreso de Esperanto en Brno aliĝis 727 personoj el 56 landoj, kaj entute UK-110 havis 1132 aliĝintojn el 63 landoj. Probable, ankaŭ la 111a esperantista mondkongreso allogos pli ol mil personojn, sed iom malpli ol estis en Brno; parte pro tio ke je la sama dato antaŭ unu jaro estis 86 aliĝintoj el la kongreslando Ĉeĥio (entute al UK-110 aliĝis 133 ĉeĥianoj), sed la nuna statistiko montras nur 41 aliĝintojт el la kongreslando Aŭstrio.

La unua, plej favora aliĝtarifo finiĝis la 30an de novembro 2025. Nun, ĝis la 31a de marto 2026 validas la dua aliĝperiodo.

La reta aliĝilo funkcias ĉe https://uk.esperanto.net/2026.
Aliĝu ankaŭ vi!

AlKo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/02//

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post UK-111 en Graco: Pli ol sepcent aliĝintoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

Pere de sia prezidanto Alfons Tur Kataluna Esperanto-Asocio ĵus proponis modifon de la art. 13 de la UEA-statuto, por ke en Hispanio eblu du landaj asocioj; nome de Hispana Esperanto-Federacio prezidinto José Antonio del Barrio tuj atentigis ke necesus modifi pli ol unu artikolon de la statuto, ĉar ekzemple KEA estas politike malneŭtrala organizo.

Jam de la 1980aj KEA klopodas vane aliĝi al UEA, kiu regule fermas la pordon. Sed ankaŭ SAT rifuzis aliĝon de KEA, pro manko de klasbatala principo kaj troa naciismo. Tiam okazis ke KEA fariĝis kolektiva membro de LF-koop, kiu efektive investis en Katalunio.

Laŭ la nunaj cirkonstancoj, al KEA restas nur du eblecoj, se ĝi serĉas supernacian tegmenton en Esperantio: aliĝi al la Pakto por la Esperanta Civito, aŭ aliĝi al la Universala kiel malneŭtrala faka asocio pri katalunismo. Pri la unua devus sin esprimi la Forumo (kie ne ekzistas jura problemo), pri la dua la UEA-Komitato (kie KEA renkontus fortan reziston). Ĉu la katalunistoj sukcesus ĉe UEA, se ili minacus subtenon al la Esperanta Civito?

Legu pli en Heroldo de Esperanto 2373, januaro 2026

Antaŭ okdek-ok semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la okdek-naŭa porcio, ĝuu ĝin!

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html

… Kaj denove, granda influo de la tubara kantoparado.

1. Man-En-Mane-Orienten – La Perdita Generacio – kun subtekstoj spektita 58 fojojn de 51 homoj
2. Ne Plu Larmoj – Barok Projekto – kun subtekstoj 20 spektoj kaj 19 spektintoj
3. Milit-tempe – Joel Muhire 23 spektoj de 18 spektoj
4. Kiu velas sur mar’ – Esperanto 30 spektoj de 30 sepktintoj
5. Resuma Filmo de la 56a Tubara Kantoparado 20 spektoj kaj 18 spektintoj
6. Morgaŭa Vento – Lucio Avitabile – kun subtekstoj 21 spektoj kaj 16 spektintoj
7. “La lasta somero” – Martin & la talpoj – (Oficiala muzikvideo) 19 spektoj kaj 14 spektintoj
8. Rimarku Min – Kaŝi – kun subtekstoj 22 spektoj de 17 spektintoj
9. … 19 spektoj de 17 spektintoj
10. Kial – ĴeLe – kun subtekstoj 19 spektoj de 17 spektintoj

… Kaj denove, dum januaro estis 1899 spektoj, dividitaj inter 852 afiŝoj, kaj rekomendoj de tubaro estis sekvataj 977 fojojn, kaj rekomendode tubaro estis sekvataj 1784 fojojn. Por kompari, dum decembro, estis 1955 spektoj, dividitaj inter 912 filmoj

La afiŝo en 9a rezulto ne estas eraro, ĝi ne havas titolon.

Aldone al tio estas kurioze ke la 4a pozicio, kun 30 spektoj kaj 30 spektintoj, ne ricevis plia altan pozicion… Tio okazas ĉar ni ne nur uzas la spektojn por mezuri popularecon, sed ankaŭ kvanto da komentoj, kaj ĉu homoj kiuj spektas la filmon sekvas rekomendojn de tubaro, aŭ aliaj parametroj por helpi la ekosistemon.

27 fojojn ekde 1998 ĝis 2024 internacia juĝkomisiono ĉiujare atribuis la honoran titolon “La Esperantisto de la Jaro”, sed la 27a atribuo estis la lasta. Tamen la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto” la 25an de januaro anoncis “popolan voĉdonadon” por “La Esperantisto de la Jaro 2025” kaj funkciigis voĉdonilon kun 12 kandidatoj (fakte 13, ĉar en la listo estas du fratoj-kunaŭtoroj).

La voĉdonado finiĝis la lastan minuton de la 31a de januaro.
Dum ĉi tiu semajno voĉdonis entute 400 personoj, kiuj donis 611 voĉojn al unu, du aŭ tri kandidatoj.

La rezulto de la voĉdonado

114 Ranja Zafinifotsy
111 Rafael Henrique Zerbetto
94 Fernando Maia Jr.
59 Aleksander Korĵenkov
46 Floréal Martorell
36 Anatolij Ionesov kaj Vladimir Ionesov
36 Povilas Jegorovas
32 Irina Gonĉarova
24 Pawel Fisher-Kotowski
22 Dennis Keefe
19 Wolfgang Kirschstein
18 Sten Johansson

Ranja Robertine Jeanne d’Arc Lydie Zafinifotsy Ep Randrianandrasana estas 29-jara malagasa esperantistino kaj direktorino de lernejo en malriĉa kvartalo de Antananarivo. Ŝi preferas la Esperantan prononcon Ranja de sia persona nomo al la malagasa Ranĵ, dum ŝia familia nomo Zafinifotsy estas prononcata Zafinifúc.

Esperanton ŝi eklernis en 2018, kaj en 2021 ŝi iniciatis la refondon de Malagasa Esperanto Junulara Asocio kaj elektiĝis ties kasistino. Komence de 2022 ŝi debutis kiel Esperanta verkistino per la rakonto “La sorto de Aina”.

En 2022 la estraro de UEA elektis ŝin ano de la Afrika Komisiono de UEA. En decembro 2022 ŝi partoprenis kun sia eta filo en la 8a Afrika Kongreso de Esperanto en Senegalo. En 2023 ŝi gajnis en la konkurso “Partoprenu IJK-n” de TEJO. En la 108a Universala Kongreso en Torino kaj la 79a Internacia Junulara Kongreso en Lignano Sabbiadoro (ambaŭ en 2023) ŝi estis la sola partoprenanto el Malagasio. En Torino ŝi sukcese trapasis la KER-ekzamenon B2.

Ŝi instruas Esperanton en sia lernejo kaj inter siaj parencoj kaj konatoj. En la Instruista Seminario en Antananarivo en januaro 2024 kaj la samloka Kristana Esperanto-Seminario en marto 2024 pluraj dekoj el la partoprenantoj estis ŝiaj lernantoj. En la 109a UK en Aruŝo (2024) ŝi estis ano de la Loka Kongresa Komitato kaj gvidantino de la infana kongreseto.

En februaro 2025 Ranja ĉeforganizis la sestagan Malagasan Esperanto-Seminarion en Antananarivo kun 42 partoprenantoj el Malagasio, Germanio kaj Litovio. Ŝi ĉeforganizis ankaŭ la 4an Malagasan Esperanto-Seminarion en oktobro 2025 kun 49 partoprenantoj. En ambaŭ seminarioj pli ol duono da partoprenantoj estis ŝiaj (eks)lernantoj, kaj kelkaj el ili jam mem ekinstruis Esperanto.

En 2025 la eldonejo “Lemuro” (Germanio) en Wiesbaden eldonis kvin ŝiajn librojn en presita formo.

Ni dankas al ĉiuj voĉdonintoj kaj varme gratulas la Esperantiston de la Jaro 2025 Ranja Zafinifotsy! Ni deziras al ŝi pliajn sukcesojn en ŝia profesia kaj esperantista agadoj!

La red.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/02/jaro-11/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Ranja Zafinifotsy: la Esperantisto de la Jaro 2025 appeared first on La Ondo de Esperanto.

Morgaŭ okazos la lasta telematika lekcio de la kurso pri literaturo gvidata de d-ro Giorgio Silfer, kies unua semajno disvolviĝis en Ĉaŭdefono ĉe la Helvetia Esperanto-Domo, kaj kies dua semestro okupos per fizika alesto la semajnon 10-15 februaro 2026, per matena komuna instruado kaj posttagmeza individua profundigo, ĉe la Naturamika Esperanto-Domo: ambaŭ semestroj sub la responso de Esplora Instituto de Esperantologio en Svedio, en kies Skandinava Esperanto-Domo okazos kursoj nur ekde junio 2027.

La docento estas kontenta pro ĉi tiu unua eksperimenta kurso, pro la asidueco kaj la stdmaterialo: nur utilus pli da diligento en la hejma studado, bazita ĉefe sur “Historio de la esperanta literaturo” de Minnaja-Silfer, unua eldono: la dua eldono probable estos adoptita por la akademia jaro 2026/27.

La eksperimenteco utilas interalie por fiksi la tempojn de la tuta studado. Probable la unu akademia jaro kovras nur kvar periodojn de nia literaturhistorio, do necesus tri efektivaj semestroj por kovri la tuton, inkluzive de aparta studo pri metriko, tropa parolo kaj simile.

Informas: institut [ĉe] esperantio [punkto] net (institut[at]esperantio[dot]net)

Memore al tiuj kiuj suferis dum la unua mondmilito, permesu ke mi parolas pri la kanzono la Madelon. La parolojn skribis Louis Bousquet fine de la jaro mil naŭcent dek tri sur la muziko de Camille Robert. La kanzonon kantis Bach, sen granda sukceso komence de la milito sed ĝi fariĝis plensukcesa kiam Bach ricevis la permeson kanti ĝin sur la fronto en Francio. En la sekva parolado mia estas multe da jardatoj kaj pro tio mi elektas ilin citi nur per la du lastaj ciferoj, tiel pli facila estas la kompreno.

Mia patrina avo kantis al ni, tre junaj infanoj, la Madelon. Li estis dudek jaraĝa en mil naŭcent dek du do forlasis la kampojn de siaj gepatroj por militservi dum du jaroj sed ... okazis la terura milito kaj li restis kvin pliajn jarojn en la francia armeo. De aŭgusto -jaro dek kvar- ĝis  majo -jaro dek ses- li estis sur la fronto kiel soldato en la Infanterio, krom kelkaj ĉeestoj en milit-hospitaloj por resaniĝo  post vundoj. Tri vundojn li ricevis: la unuan dum la septembra batalo de la Marne-jaro dek kvar- ĉe Rembercourt aux Pots, la duan dum la printempa batalo de la Eparges en la tranĉeo de Calonnes-jaro dek kvin- kaj la trian, multe pli gravan  ol  la  du aliaj, en tranĉeo de Massiges en Champagne-maje de la jaro dek ses.

Januare -jaro dek sep- li elhospitaliĝis kaj poste servis malantaŭ la fronto ĝis la fino de la milito,  elarmeiĝis oktobron -jaro dek naŭ-, edziĝis jaron dudek unu kaj mia patrino naskiĝis en la sekva jaro. Mi tre bone konis la geavojn ĉar miaj gepatroj vivis en ilia domo dum la sep unuaj jaroj de sia geedzeco kaj poste,  ni revenis ĉiujare por la ferioj. La domo de la geavoj estis duĉambra: unu dormoĉambro kun tri  litoj kaj unu manĝoĉambro kun larĝa kameno ĉar ne estis elektro. Pro rumatismoj la avo devis enlitiĝi fruvespere kaj el sia lito li kantis al ni la Madelon, por amuzigi nin kaj dormigi nin...

Nur longtempe poste mi komprenis ke por li, kiu neniam parolis pri la milito, la kanto estis la plej bona memoraĵo kiun li volis konservi el la sep jaroj en la armeo. En meblo de lia domo mi malkovris enirajn kaj elirajn biletojn de hospitaloj kie li ĉeestis kaj tiel mi povas parte sekvi lin en la jaroj pri kiuj li ne parolis.

---

Dum la Sovetunia periodo la Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET) por la esperantistoj de USSR anstataŭis la Universalajn Kongresojn de Esperanto, kiujn sovetunianoj preskaŭ ne povis partopreni. Komence ĉi tiuj someraj renkontiĝoj nomiĝis Ĉebaltaj Esperantistaj Tendaroj (ĈET), poste Baltiaj Esperanto-Tendaroj (BET) kaj fine Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET). La plej unua ĈET okazis la 1-14an de aŭgusto 1959 en Baltezers (Latvio) kun nur 48 partoprenantoj. Ekde tiam ĈET/BET estis okazigata laŭvice en Latvio, Estonio kaj Litovio. La plej freŝa BET-59 okazis la 5-13an de julio 2025 en Kaŭno (Litovio) kun 296 aliĝintoj, el kiuj ĉirkaŭ 250 efektive partoprenis.

La aktualigita tabelo pro ĉiuj 59 BEToj, kiun kompilis kaj komentis Povilas Jegorovas, estas konsultebla en nia novaĵretejo ĉe https://sezonoj.ru/2024/05/bet-11/. Ĝin akompanas grafikaĵo de Antanas Grincevičius, kiun vi povas vidi ankaŭ ĉi-supre.

Pliaj informoj pri BEToj estas legeblaj en la speciala rubriko de nia retejo.

AlKo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/01/bet-204/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Resuma tabelo pri ĉiuj BEToj appeared first on La Ondo de Esperanto.

La Dinastio Tang (618-907) estis unu el la plej brilaj periodoj en la ĉina historio. Tiam poezio fariĝis tre populara. La poezio de tiu dinastio ĝenerale sekvis tre precizajn regulojn rilate al metriko, rimoj kaj strukturo. La Plena Kolekto de Tang-Poezio aperis longe poste, inter 1705 kaj 1706. Ĝi enhavis pli ol 48 900 poemojn verkitajn de pli ol 2200 poetoj. Unu el la plej bone konataj poetoj estis Bai Juyi (772-846). Li naskiĝis en norda Ĉinio, kiam la dinastio komencis malfortiĝi post milita ribelo. Jam en sia jun-aĝo, li sukcesis en ekzameno por ricevi oficon en la ĉefurbo. Tie li spertis la politikan malfortiĝon, koruptecon kaj misorganizadon, kaj la suferojn de la popolanoj. Li koleris pro sociaj maljustaĵoj kaj malkaŝe kritikis la koruptecon de oficistoj. Tio tamen alportis al li malamikojn, kaj li estis forsendita al Xunyang, nuntempe Jiujiang, en suda Ĉinio en 815. Dum la restantaj jaroj de sia vivo, Bai okupis oficojn en multaj lokoj kaj klopodis labori por la publika bono. En Hangzhou, bela urbo en suda Ĉinio, li prizorgis la konstruadon de digo ĉe la Okcidenta Lago por reguligi la akvonivelon, malhelpi periodojn de troa sekeco, kaj faciligi akvumadon de la kampoj. Memore al li, tiu digo ĝis hodiaŭ havas la nomon “Digo Bai”. Eble lia plej grava kontribuo al la ĉina literaturo estas poemoj de sociaj kaj politikaj kritikoj. Kunlabore kun sia amiko Yuan Zhen, Bai fondis la movadon Nova Yuefu. La vorto Yuefu signifas “Muzika Oficejo”, kaj ĝi rilatis al ŝtata institucio, kiu kolektis popolajn kantojn kaj poemojn por muzika prezentado ĉe la kortego. La poezio de Yuefu havas jenajn kvalitojn: (1) ĝi uzas popolan lingvaĵon kaj realismajn temojn; (2) ĝia formo estas pli libera ol tiu de la poezio de Tang kaj ebligas pli riĉan esprimadon. La poezia movado de Bai havis klaran celon: atenti pri la socia funkcio de poezio, ĉar la poeto opiniis, ke tio jam perdiĝis en lia epoko. En letero al Yuan Zhen, Bai skribis, “Artikoloj devas esti verkitaj por la epoko, kaj poemoj verkitaj por sociaj aferoj.” Ĉirkaŭ la jaro 809, li finverkis sian soci-kritikan poemaron, Kolekto de Nova Yuefu, kiu enhavis 50 poemojn. El ili la plej konata poemo estas “Maljuna Ligno-karbisto”, kiun ĉiu ĉino lernas en la lernejo. Ĝi temas pri maljuna karbovendisto, kiu, post pena laboro, estas devigata de la palacaj eŭnukoj vendi sian tutan ĉaron da karbo kontraŭ malmulta pago. Jen rakonto pri Bai: Finverkinte poemon, li ofte voĉ-legis ĝin al infanoj kaj maljunuloj, kaj demandis, ĉu ili komprenas la poemon. Se ili respondis “ne”, Bai reverkis la poemon, ĝis ĝi estis facile komprenebla por ĉiuj. Eĉ hodiaŭ, pli ol mil jarojn poste, multaj el liaj poemoj ankoraŭ restas klaraj. Alexander Shenghao Hu

La placebo-efekto ĉe la enpreno de medikamentoj estas ĝenerale konata: La nura pozitiva atendo jam helpas. Nun nova studaĵo liveras indikojn ke tiu efekto pruveble povas plialtigi la nombron de antikorpetoj post vakcino. 

Per trejnado de la rekompenca sistemo en la cerbo homoj en studo plibonigis la rezulton de sia vakcino kontraŭ hepatito B. Ili produktis signife pli da antikorpetoj kontraŭ tiu inflamo de la hepato ol aliaj partoprenantoj, skribas israela teamo en faka ĵurnalo. El eksperimentoj kun bestoj troviĝas indikoj ke tiu tiamaniere plialtiĝinta nombro de antikorpetoj vere plibonigas la imundefendon.

Kiu atendas helpon de medikamentoj, al tiu ĝi povas esti utila eĉ foje tiam, se ĝi ne enhavas efiksubstancon. Tiu tiel nomata placebo-efekto estas bone dokumentita, eĉ se la kaŭzoj estas ankoraŭ ne tute malkovritaj. Estas pruvite ke homo sole per la ekatendo de helpo povas produkti sendolorigajn substancojn.

La nova studaĵo liveras unuafoje pruvilojn ĉe homo por tio ke la placebo-efekto havas influon pri la imunsistemo, skribas teamo de la Washington universitato en St. Louis en komentario. "La rezultoj malfermas novajn vojojn al la kuracado de multaj medicinaj malsanoj per celita influado de la aktiveco en la rekompenca sistemo de la cerbo."

En la studo esplorista teamo estis ekzameninta ĉu la altenreguligo de certa parto de la rekompenca sistemo plifortigas la reagon je vakcino. Por la altenreguligo estis ripetata speciala trejnado, la tiel nomata neŭro-retrocirkvito: La testpersonoj devis ĉe tio lerni aktivigi per siaj pensoj sian rekompencan sistemon. Por tio estis montrita al ili per magnetresonanca tomografio la aktiveco de la koncerna cerba regiono. Tra pluraj trejnunuoj ili lernis tiamaniere strategiojn por plialtigi la aktivecon de la cerba regiono. Tio plej bone sukcesis per konsciaj pozitivaj atendoj aŭ antaŭĝojo.

En la eksperimento 85 partoprenantoj de la studo estis atribuitaj al tri grupoj: 34 testpersonoj trejnis specialan parton en la rekompenca reto, 34 trejnis alian cerban regionon kaj 17 praktikis neniun trejnadon. Post tio ĉiuj testantoj ricevis vakcinon kontraŭ hepatito B. Post du kaj kvar semajnoj la sango estis analizita. Entute ne reagis pri la vakcino sammezure tra ĉiuj grupoj 12 testantoj, aliaj pro aliaj kaŭzoj ne estis konsiderataj, tiel ke restis po 30 testantoj en la trejnogrupoj.

Ĉe ambaŭ trejnogrupoj la aktiveco en la rekompenca sistemo plialtiĝis. Pli altan produktadon de antikorpetoj tamen montris nur homoj kiuj estis aktivigintaj specialan regionon en la rekompenca sistemo: Decida por la granda nombro da antikorpetoj estis nur la altenreguligo de la tiel nomata ventrala tegmentala areo (VTA).

Tri monatojn post la vakcino ja montriĝis ankoraŭ kunteksto inter cerba aktiveco kaj nombro de antikorpetoj, sed tio tiam ne estis signifa.

"Tiuj rezultoj kune indikas ke la konscie produktitaj atendoj povas aktivigi la rekompencajn cirkvitojn por influi la imunan funkcion", skribas la teamo. Tiu procezo povus iam esti utiligata por ne-invadaj modifoj de la imunsistemo. 

DEMANDO

La vorto “ŝlosila” laŭ PIV signifas
“Rilata al ⁓ilo, precipe 3 k 5.”
Tiu senco 5 estas “Tio, kio ebligas kompreni ion kaŝitan aŭ malklaran”.
Tamen, mi konstatas ke, supozeble pro la efiko de la angla “key”, “ŝlosila” nuntempe ofte estas uzata kiel simpla sinonimo de “grava”. Vidu ekz. en la Tekstaro trafojn el La Ondo de Esperanto kaj el Le Monde Diplomatique.
Ĉu ni bonvenigu tiun evoluon?

RESPONDO

La uzo de “ŝlosila” kreskis konsiderinde antaŭ nelonge. La Tekstaro de Esperanto ja atestas pli ol 220 trafojn en la tekstoj aperintaj depost 1995, dum en la tuta antaŭa periodo la vorto aperis malpli ol 5 fojojn. Efektive en ĉiuj lokoj temas pri la metafora uzo de la vorto, do sen rekta rilato al la instrumento ŝlosilo.

Krom la baza metafora uzo laŭ PIV, nome “ebliganta kompreni ion kaŝitan aŭ malklaran”, oni ofte trovas ankaŭ derivitajn sencojn kiel “ebliganta kompreni aŭ klarigi ion malfacilan”, “ebliganta plenumi taskon alie apenaŭ eblan” aŭ “esenca por funkciigi aŭ ebligi ion”. En pliaj okazoj la vorto apenaŭ estas distingebla de la establitaj esprimoj “grava”, “kerna” kaj “ĉefa”.

Kiel ĉe ĉiu metaforo – aŭ fakte ĉia vorto –, trouzado iĝas ĝena kaj malfortigas la esprimon. Tial ni rekomendas uzi la vorton “ŝlosila” ne tro ofte, kaj precipe tie, kie ĝi sence aldonas ion al la abstrakta ideo de graveco, rilatante al la metafora uzo de ŝlosilo (do difinante ion, kio malfermas aliron, eblon). Kiel nura sinonimo de “grava” k. s. ĝi ne ŝajnas riĉigo de la lingvo, sed eĉ male.

Kun afablaj salutoj Kirilo Brosch
Cyril Robert Brosch
Direktoro de la Lingva Konsultejo de la Akademio de Esperanto
La 20an de januaro 2026

Fonto: https://www.akademio-de-esperanto.org/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Lingva Konsultejo: Metafora uzo de “ŝlosila” appeared first on La Ondo de Esperanto.

Hieraŭ la 29an de januaro en palaco Montecitorio, Romo, sidejo de la itala Ĉambro de la Deputitoj, la prezidanto de Itala Esperanto-Federacio, d-ino Laura Brazzabeni, kaj la prezidanto rekspektive estrarano de Itala Esperantista Junularo, Gabriele Esposito Guido kaj Alessio Giordano (ankaŭ senatano de la Esperanta Civito), prelegis en gazetara konferenco pri “Esperanto en la nuntempa socio. Lingva justeco kaj demokratia partopreno”. 

Unuafoje gazetara konferenco pri esperanto eniris la palacon de la parlamento, laŭ invito de la deputitino Stefania Ascari kaj eksdeputito Paolo Bernini.

La parlamentano intencas apogi la interogacion prezentitan de Alessio Giordano, laŭ la teksto kunverkita de la Civita vickonsulo Giacomo Comincini, por la starigo de nacia platformo kun la celo monitoradi kaj promociadi  neteritoriajn lingvajn minoritatojn, inkluzive la ciganan, la enmigrintajn kaj la esperantan. 

Oni plurfoje substrekis ke esperanto ne estas nur lingvo, sed komunumo, sen propra teritorio, kaj eĉ lingva grupo, se referenci al Universala Deklaracio pri la Lingvaj Rajtoj.

La prezidanto de IEF deklaris ke la hieraŭa estis historia evento por la itala esperantismo, esprimante fieron pri la laboro de la junularo, kiu ebligis kaj organizis la eventon.

La sesio, en la itala, estas spektebla per la jena ligilo.

Post kelkjara preparo, pli kaj pli solidiĝas la merkata kaj geopolitika frakturo inter la du bordoj de la Atlantiko, specife inter Usono kaj Eŭropa Unio; frakturo kiu profundiĝis danke al la bizareco de prezidento Trump, kiu tamen aplikas linion neeviteblan en la nuna historia fazo.

La ĵusa aktivigo de diversaj interkonsentoj, unuavice Mercosur, sed ankaŭ kun Hindio, kreos enorman merkaton por Eŭropa Unio, specife en konflikto kun la interesoj de Usono en Latin-Ameriko. En tia perpektivo la geopolitika scenaro kondukas al opozicio inter du okcidentaj kolosoj: epizodoj kiel la gronlanda kverelo baldaŭ povus ŝajni nur kvazaŭ folklora korolario.

En tia kunteksto trovas klarigon la disponeblo de Trump rilate al Putin, kun la deziro fermi kiel eble plej baldaŭ la ukrajnan ĉapitron; sed ankaŭ la porusona sinteno de multaj “suverenistoj” ene de Eŭropo: ili fakte kontraŭas la interesojn de EU en la proksimiĝanta tempesto super la Atlantiko. Tie tamen aperas kontraŭdiro: la koheraj trumpemaj suverenistoj defendas ankaŭ la nunan Israelon, dum parto allasas sin al anticionismo envolvanta ĉiujn hebreojn.

Paralela koordinato kondukas Brition pli kaj pli al EU, sed (kiel ofte) Londono povas ludi sur pli ol unu tablo: en propra partio kun Usono mem, kaj en alia kun Popola Ĉinio.

Esperantio rigardas al Unuiĝintaj Nacioj, pli kaj pli inerta subjekto; aliflanke la interesoj (organizaj kaj ekonomiaj) ligas la sorton de la esperantistaro al tiu de EU, sen kies mono TEJO preskaŭ ne plu ekzistus, kaj UEA simile. Plene sendependa por siaj geopolitikaj elektoj restas nur la Esperanta Civito.

Foje vera historio sonas kvazaŭ iu elpensis ĝin por filmo. Sed ĉi tiu historio estas tute reala: temas pri virino nomata Violet Constance Jessop, kiu ŝajnas esti “magneto” por grandegaj ŝipoj kaj grandegaj katastrofoj. 

Violet naskiĝis en 1887 en Argentino, en familio de irlandaj enmigrintoj. Ŝi revis fariĝi flegistino, sed la vivo puŝis ŝin al alia direkto. Post la morto de la patro kaj malsano en la familio, ŝi devis rapide fariĝi la ĉefa enspezanto. Ŝi eklaboris sur pasaĝeraj ŝipoj kiel stevardino, kvankam ŝi timis dronadon kaj eĉ ne lernis naĝi. Kiam oni estas juna, oni foje elektas laboron ne ĉar ĝi estas “voko”, sed ĉar ĝi estas la plej reala pordo al rimedoj por manĝigi la familion.

Ŝi laboris por la firmao White Star Line, kaj en 1911 ŝi troviĝis sur la RMS Olympic, la plej granda ŝipo en la mondo. Dum transatlantika vojaĝo okazis kolizio kun militŝipo. La ŝipo estis serioze difektita, sed ĝi restis flosanta. Neniu mortis. Oni povas imagi, ke Violet tiam pensis: “Nu, kia unika sperto. Ion tian oni travivas nur unufoje en la vivo.”

Sed post kelkaj monatoj ŝi denove estis elektita por “la nova, la plej granda en la mondo, la nesinkigebla” ŝipo: la RMS Titanic. En aprilo 1912, post la konata frapo kontraŭ glacio, la ŝipo efektive sinkis. Multaj homoj hezitis pri savboatoj, ĉar ili sciis, ke la Titanic tre similas al la Olympic, kiu jam travivis gravan akcidenton. Violet finfine atingis savboaton kaj postvivis. Jam tio sufiĉus por tuta vivo da memoroj, ĉu ne?

Kaj tamen la historio ne finiĝas tie. Dum la Unua Mondmilito ŝi realigis sian malnovan revon kaj trejniĝis kiel flegistino, sed ŝi ricevis taskon sur hospitalŝipo: la HMHS Britannic, la tria “fratino” de la Olympic kaj Titanic. En novembro 1916 la Britannic trafis germanan minon. Ĉi-foje ĉiuj jam sciis, kion signifas paniko sur granda ŝipo, kaj la evakuado komenciĝis rapide. Violet helpis malsanan koleginon, kaj antaŭ ol iri al la ferdeko ŝi kaptis unu “esencan” aferon: dentobroson. Ŝi antaŭe suferis pro tio, ke post la Titanic ŝi ne povis tuj brosi la dentojn. La familio eĉ ŝercis: “Se via sekva ŝipo sinkos, metu la dentobroson en la poŝon!”

Sed eĉ sur la Britannic la plej granda teruro ankoraŭ atendis. Du savboatoj malleviĝis tro frue, dum la helicegoj ankoraŭ turniĝis, kaj la boatojn alsuĉis la dishakonta metala monstro. Homoj saltis en la maron. Violet ankaŭ saltis, kvankam ŝi ne scipovis naĝi. Ŝi eraris: ŝi metis la savzonon super la mantelon, tiel la pezaj vestoj tiris ŝin suben, kaj ŝi eĉ ricevis fortan baton al la kapo. Tamen ŝi sukcesis liberiĝi, trovi alian savzonon, kaj postvivi trian fojon, dum la tria fratina ŝipo malaperis.

Kiam mi pensas pri Violet Jessop, mi ne certas ĉu ŝi estis la plej bonŝanca aŭ la plej malbonŝanca homo. Eble ambaŭ. Sed la plej bela parto ne estas la sensacia statistiko, sed la eta, homa detalo: dentobroso. Kvazaŭ ŝi dirus al ni: vi ne povas regi la maron, la historion, aŭ la ŝipon, sur kiu vi estas. Sed vi povas preni ion malgrandan, praktikan, kaj iri antaŭen. Kaj foje tio sufiĉas por resti homo, eĉ kiam ĉio ĉirkaŭe ŝajne sinkas.

Estas longa la tagordo por la ordinara Asembleo de Esperanta Naturamikaro (ENa), kiu kunsidos ĉe la Esperanto-Domo en Malago, 12 februaro 2026 ekde 17h00 okaze de Verda Ĵaŭdo, kun la partopreno de pluraj eksterlandanoj, preskaŭ ĉiuj esperanto-parolantoj.

Krom la devigaj raportoj, La Asembleo diskutos pri pluraj projektoj, inkluzive de la starigo de Balta Naturamika Rondo, la adjudiko fare de Pro Esperanto al ENa por la gastigado ĉe la Skandinava Esperanto-Domo, la rilatoj kun Naturfreunde Internationale (NFI).

Kiel hispana federacio ENa povus renovigi sian peton ke la kongreso de NFI agnosku la statuson de membro A, kiu praktike egalas al la nuna plus la rajto kandidatigi por la internacia estraro; sed probable la Asembleo ne havas intereson pri tio.

Esperanta Naturamikaro orientiĝas  ne investi en Katalunio kiel antaŭe, sed intensigi investojn en Andaluzio, Svedio, Svislando kaj Estonio.

 

Itala Esperanto-Federacio, por omaĝi Gianfranco Molle, la plej faman italan kantiston, tutmonde konatan, animon de “Muzika Kulturo”, organizas konkurson pri kanzonoj originale verkitaj en Esperanto. La komisiono povos asigni maksimume tri premiojn.

La rezultoj estos anoncitaj enkadre de la 92a Itala Kongreso de Esperanto, dum specifa programero.

Ĉiu persono rajtas konkursi per maksimume unu verko, kiu devas esti neniam antaŭe eldonita per ajna komunikilo (prese, rete, lege, bloge, ktp). Maksimuma daŭro de kanzono estas 5 minutoj. La gajnintoj de la unua premio ne rajtas partopreni en la konkurso dum la sekva jaro. La konkursaĵojn oni sendu al la sekretario, Valerio Dalla, per retmesaĝo, al la adreso concorso@esperanto.it indikante la elektitan pseŭdonimon kaj la efektivan nomon kaj adreson; ili estu kantitaj kaj luditaj en aŭda formato “mp3” aŭ “ogg”, kaj skribitaj (nur vortoj, eventuale kun akordoj) en teksta formato “doc” aŭ “odt”.

Premioj: la gajninto de la unua premio, premio Ĝanfranko, ricevos monpremion de 200 eŭroj; por la aliaj la premio konsistos el esperantlingvaj KD-oj.
Limdato por la sendado estas la 30a de majo de la koncerna jaro.
Juĝkomisiono: prezidanto: Laura Brazzabeni, sekretario Valerio Dalla, juĝantoj: Pierluigi Cinquantini, Martin Wiese, Flavio Fonseca.

La sekretario informos ĝis la 1a de aŭgusto la gajnintojn pri la premio. La partoprenantoj cedas senpage al IEF por la unua jaro la rajton je unua publikigo.

Pliaj informoj
concorso@esperanto.it
FEI, concorso, via Villoresi 38, 20143 Milano, Italia

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/01/konkurso-54/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Konkurso Ĝanfranko 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

29/01/2026 En Malajzio, la laboristoj de elektronika sektoro, kiuj fabrikas materialon esencan al la tutmonda bitekonomio, frontas sisteman sindikatan detruadon fare de la gravaj multnaciaj provizantoj. En novembro, la laboristoj de Lumineds, fabrikisto...

“La nuna pozicio de la Estraro estas: 1) daŭre subteni la strategian decidon vendi la domon, konforme al la rekomendoj de la Komitato ekde 2021 kaj la rekonfirmo en Brno (2025); 2) kiel nun, same ne akcepti malpli ol 1.150.000 eŭrojn;  3) vendi nur kun klaraj sekureco aŭ kondiĉoj; 4) strebi al pli forta jura protekto (pli alta antaŭpago, se eble) kaj pli realisma transdona dato (preferinde ĉirkaŭ junio 2026); 5) resti fleksebla pri la garantisumo kaj preciza dato, se tio estas bezonata por finvendi.”

Laŭ tiu ĵusa publika informo la Universala daŭre intencas sed ne sukcesas vendi sian domon en Nieuwe Binnenweg 176, Roterdamo. Intertempe “Pri la liberigo de la domo: la laboroj progresas. UEA ekluis deponejon por konservi materialojn – kaj parto jam estas movita. La rulŝrankoj de la la ĉambro, kie antaŭe troviĝis Biblioteko Hector Hodler, estis transdonitaj al Internacia Esperanto-Arkivo en Belgio.”

Tamen parto de la stoko de la libroservo restas en la domo, kiu lastatempe eĉ devis akcepti la personan, vastan arkivon de Rob Moerbeek, ĵus mortinta eksoficisto. Kaj la laborforto malkreskis, ĉar la libroservisto/estro definitive foriris.

Legu pli en Heroldo de Esperanto

UEA ne sukcesis subskribi kontrakton pri la oficeja domo en Nieuwe Binnenweg, kiel oni pli frue esperis. La aĉetanto ŝanĝis sian opinion, kaj nun ne klaras, al kiu la domo eventuale estos vendita, se la vendo fine okazos.

Se la vendo okazos laŭplane, ŝajne neniu signo pri la historio de la Centra Oficejo restos ĉe Nieuwe Binnenweg 176. La ĉefa interesito rifuzis proponon pri memorplato sur la muro.

Antaŭ kvar jaroj la komitato de UEA decidis vendi la domon ĉe Nieuwe Binnenweg 176, en kiu ekde 1962 troviĝas la Centra Oficejo de la asocio.

La biblioteko kaj arkivo de UEA estis fordonitaj, kaj en septembro 2025 la estraro anoncis, ke fine estis trovita aĉetonto, kiu pretas paĝi 1,15 milionojn da eŭroj por la domo.

Komence la estraro estis tiel certa pri sukcesa vendo al tiu kandidato, ke ĝi laŭdire eĉ planis en januaro okazigi adiaŭan Malferman Tagon en la Centra Oficejo.

Tamen ĝis nun ne estis subskribita aĉetkontrakto, kaj la 26-an de januaro 2026 la estraro de UEA informis la komitaton, ke la situacio ŝanĝiĝis. La privata aĉetanto, kiu ne sukcesis pagi la necesan garantipagon, fine decidis ne aĉeti la domon.

Anstataŭ li la domon laŭ lia propono povus aĉeti nova investa kompanio, fondita en septembro 2025. La maklerista firmao kiun uzas UEA faras esplorojn pri la nova firmao, ĝia posedostrukturo kaj la deveno de la mono. Jam nun la maklerista firmao esprimis dubojn pri la firmao.

En januaro la makleristo vizitis la domon kun nova kandidato, kiu eventuale povus aĉeti la domon se ne realiĝos la vendo al la unua interesito. La nova kandidato nun siavice esploras la staton de la domo. Nova oferto ankoraŭ ne estis farita, kaj UEA ne volas vendi la domon por malpli ol 1,15 milionoj da eŭroj.

La raporto pri la vendo de la domo.

Laŭ la dokumento prezentita al la komitato la estraro de UEA nun intencas atendi la finajn konkludojn de la maklerista firmao kaj eventualan oferton de la nova interesito. Finan decidon pri la vendo oni intencas fari laŭ la konsilo de la makleristo.

Laŭ la origina plano UEA devus forlasi la domon komence de aprilo 2026. Pro la prokrasto pri la subskribo de vendokontrakto UEA nun volas plu havi la domon ĝis la fino de majo, se tio eblas kaj ne endanĝerigas la vendon.

Samtempe laŭ la dokumento daŭras la malplenigo de la domo. Tamen post la forpaso de Rob Moerbeek lia ampleksa persona arkivo estis portita al la Centra Oficejo. Krome en la domo restas parto de la stoko de la libroservo de UEA.

Kio okazos pri la libroservo post la malplenigo de la domo en Nieuwe Binnenweg 176 tute ne klaras. Jarŝanĝe emeritiĝis Ionel Oneț, kiu dum pli ol 23 jaroj prizorgis la libroservon.

La emeritiĝo ne povis esti surprizo por la estraro, sed tamen nova prizorganto mankas, same kiel konkreta plano por la estonteco de la libroservo.

Laŭ la raporto de la estraro la libroservo nun funkcios ”provizore per la kombinita deĵoro de oficistoj kaj aliaj kunlaborantoj, dum UEA studas kontrakti kun alia libroservisto”.

En la retlisto UEA-membroj Ian Fantom levis la demandon pri la estonteco de la libroservo kaj scivolis interalie, kien eldonistoj nun sendu novajn librojn por pritakso.

– Vi devas trakti kun la Centra Oficejo. Skribu al la konata adreso de la libroservo, respondis prezidanto Fernando Maia.

Anna Löwenstein samloke admonis al pacienco:

– Estas tute evidente, ke necesas atendi, ĝis oni organizos la solvon por la libroservo. Supozeble, la nova libroservisto estos la homo, kiu decidos, kion fari pri novaj libroj, recenzoj ktp. Se mi mem havus demandon por la libroservo, mi komprenus ke nun ne estas la ĝusta momento por atendi respondon. Simple atendu, ĝis la situacio enordiĝos.

---

Legu pli:

• UEA ne sukcesis vendi sian domon (2025)
• UEA trovis aĉetonton por la domo de la CO (2025)
• UEA decidis vendi la domon de la CO (2022)
• La estraro volas vendi la Centran Oficejon (2021)

La prezidantino de Fajszi Amika Rondo, sen. Anna Bartek, havis agrablan kaj interesan renkonton kun s-ro István Horváth, konfida direktoro de Landa Fremdlingva Biblioteko (OIK), kaj s-ino Alexandra Pancsosz, fakestro, 27 novembro 2025, al kiuj estis esprimitaj la zorgoj de FAR pro la esperanto-libraro ĉe OIK.

La direktoro prezentis la organizajn ŝanĝojn, kiuj influis OIK-on en la lastaj jaroj (fandiĝo en OSZK, poste en MNM KK kiel parto de OSZK). Li atentigis, ke kvankam li alte taksas la agadojn kaj respondecon de FAR rilate al la Fajszi-kolektaĵo, la kolekto estas ŝtata posedaĵo, kiun administras OIK. Esence, OIK ne intencas preni ion ajn el la kolektaĵo, sed dum la administrado de la kolektaĵo profesiaj decidoj estas farataj ene de la institucio. Pro la transformo de la unuopaj partoj, ne estas apartaj prizorgantoj, la taskojn (inkluzive katalogadon) plenumas la laboristoj, laŭ iliaj oficoj. 

Pri la eventosalono de OIK. ne eblas povas provizi senpagan servon. Eblas kunlabora interkonsento inter FAR kaj Hungara Nacia Muzeo Publika Kolekto-Centro (MNM KK), de kiu OSZK-OIK estas parto). Tia interkonsento difinus, kiajn servojn OIK kaj FAR provizas, kaj kian kompenson ili povas ricevi.

OIK estas fermita dum festotagoj: specialaj aranĝoj estas farendaj anticipe por eksterordinara malfermo; la kostoj de la malfermo dum festotagoj estas provizendaj de la petanta partnero. Ene de MNM KK la biblioteko estas favora al partnereco kun FAR.

 

Ĉiujare la 27an de januaro Unuiĝintaj Nacioj rekonas la Tagon de Holokaŭsta Memoro, la tagon (en 1945) de la liberigo de la ekstermejo Auschwitz-Birkenau kiun starigis la Nazioj kiel parton de sia programo de genocido. Temas pri tago de funebrado, ĉiujara promeso neniam forgesi tiujn kiuj mortis nek la monstrecon de la genocido kiu detruis ilin, kaj tago kiam la popoloj de la mondo estas alvokataj eldiri la vortojn “Neniam Plu” – neniam plu oni permesu ke tiaj barbarismaj agoj okazu – kontraŭ iu ajn popolo, ie ajn en la mondo.

La Esperanto-movado aparte funebras tiujn kredantojn pri internaciismo kaj internacia kompreniĝo kiuj, ĉu pro sia raso ĉu pro siaj politikaj aŭ aliaj konvinkoj pereis je la manoj de la Nazioj. Inter ili estis ĉiu rekta familia posteulo de L. L. Zamenhof, fondinto de Esperanto, escepte de unu sola transvivanto – kaj inter ili estis multnombraj esperantistoj en Germanio, Pollando, Hungario, Ĉeĥoslovakio kaj aliloke. Ili inkluzivis esperantistajn ŝtatoficistojn, instruistojn, kuracistojn, ĵurnalistojn, poetojn. Kaj inter la travivantoj estis ankaŭ esperantistaj herooj kiuj ŝirmis aliajn for de ekstermiĝo.

Temas ankaŭ pri tago kiam ni memoras tiujn kiuj ne rezistis aŭ ne povis rezisti tiun tiranecon kaj buĉadon; kaj ni promesas, antaŭ la ekzemplo de la Holokaŭsto, kontraŭstari maljustecon kie kaj kiam ajn ĝi okazas. Ni eble memoras la vortojn de la esperantista poeto Leen Deij, kiu en 1948 esprimis sentojn kiuj rilatas al ĉiuj gentoj kaj ĉiuj religioj.

Al la juda foririnto

Li fermis la kofron, manpremis – adiaŭ!
Sen ia protesto li iris… Hodiaŭ
mi tion komprenas; li povis nur miri,
ke mi, la kristano, lin lasis foriri.

Kun kapo klinita la kofron li portis.
Li iris la vojon al Auschwitz kaj mortis
sen ia protesto… Li povis nur miri,
ke mi, la kristano, lin lasis foriri.

Kaj iam la filo kun filo parolos,
kaj tiu demandos, la veron li volos.
La mia silentos… kaj povos nur miri,
ke mi, la kristano, lin lasis foriri.

Ni sentis kompaton kaj monon kolektis,
dum kelkaj el ni la infanojn protektis.
Sed Auschwitz ekzistis! Nu, kion plu diri?
Ke mi kaj ke vi… ni lin lasis foriri.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1280.

Bedaŭrinde, en la teksto de ĉi tiu deklaro (mesaĝo al UN), la unua verso de la tria strofo gluiĝis al la unua verso de la dua strofo. Ni aperigas la originan tekston de Leendert Deij.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Deklaro de UEA okaze de la Tago de Holokaŭsta Memoro appeared first on La Ondo de Esperanto.

La januara numero 2026 de Panoramo de la Granda Insulo prezentas multteman panoramon de la malagasa socio, kunigante lingvajn, kulturajn, historiajn, mediajn kaj sociajn perspektivojn.

La numero malfermiĝas per bilanco pri la agadoj de Esperanto Plus 2025 en Malagasio, montrante la edukajn dinamikojn de la movado kaj ĝian rolon en la interkulturo. Kultura heredaĵo estas traktata per la prezentado de tradiciaj praktikoj, kiel la uzado de ĉaro kaj ĉareto, kaj per la esperantigo de la Betsimisaraka fabelo “La bova ledo, kiu fariĝas graveda bovino”, kontribuante al la valorigo de la parola literaturo.

La media dimensio speguliĝas per esplorado pri birdoj en la natura parko Bemanevika kaj per la raportado pri la bova raso Renitelo. Historian konscion pritraktas teksto pri koloniisma terurigo en Malagasio, dum la socia aktualaĵo aperas en lokaj novaĵoj kaj en la rubriko “Vivo de ordinarulo”, dediĉita al la ĉiutaga sperto de iu malagasa virino.

Lingva edukado estas reprezentata per enkonduko al la adverbo en la malagasa lingvo, kaj la numero fermiĝas per kvar fotoj kun komentoj pri la loka vivo.

Ankaŭ vi povas pli scii pri la malagasa popolo kaj nia lando Malagasio se vi abonas al Panoramo de la Granda Insulo, monata revuo en formato Pdf, kies jara abono kostas 30 eŭrojn. Sur la foto montriĝas la pagmanieroj.

La oficisto prenis la pasporton de Sven.
- Sven Viborg...? Skandio...? - demandis li malferminte ĝin. Sven kapjesis, sed interne miris: "Kial li demandas tion...? Ja vidas li la foton. Kaj se la pasporto estas falsa, do mi ne diros: ne, sinjoro, ne mi estas Sven Viborg.

Ĉe la landlimoj li ĉiam sentis sin eksterulo, - homo, alveninta de ekster la Tero; nervozigis lin tiuj superfluaj stultaĵoj. Oni desegnas ie iun linion kaj diras: por ke vi ĝin trapasu, vi devas plenumi tiajn kaj tiajn kondiĉojn...
- La celo de via vizito?
- Privata afero.
- Sinjoro, - la oficiro surtabligis la pasporton, per la harkovrita mano eĉ kaŝis ĝin, tiel li klarigis al Sven - vi ricevis la enirvizon, sed tie oni skribas: por turisma celo...
- Jes, tiel estas, - interrompis Sven. Por momento li streĉe rigardis al la okuloj de la alia. La oficiro sentis, ke okaze de diskuto Sven estus malmola kontraŭulo. Post momenta konsiderado li decidis:
- Bonvolu iri al la dogankontrolo, - li svingis maldekstern, - la pasporto provizore restos ĉe mi.

La dogan-oficistoj metigis la valizojn surtablen. Staris tie multaj pasaĝeroj, do Sven devis atendi. Ankaŭ tio lin kolerigis. Tra kelkaj altaj fenestroj ĵetiĝis internen ruĝaj sunrektanguloj. Iu megafono monotone ripetis nomojn de urboj por li nekonataj. Iu vortgalopis itale - aŭ hispane?

Fine venis lia vico. Sven metis sian solan valizon antaŭ juna, maldika lipharulo.
- Por kiom da tempo vi alvenis? - demandis tiu.
- Mi havas vizon por tridek tagoj.
- Nur unu valizo...? Malfermu.

La duan fojon en la vivo okazis al li, ke oni postulis malfermon de lia valizo ĉe la landlimo. La internon de siaj pakaĵoj li ĉiam traktis kiel plej striktan sian privataĵon. Ja la fremdaj okulparoj kvazaŭ eniĝus en parton de lia animo...
Tiu doganisto ne nur rigardis, sed permane ankaŭ renversis liajn aĵojn. Lia falema-indiferenta mano fulmrapide ŝovadis la kalsonojn, ĉemizojn, razilon. Kaj poste li elprenis iun... libron.

Sven staris antaŭ li, kiel infano kaptita ĉe freŝa kulpo. "Kial ni sentas tion ĉiam antaŭ ili? - pensis Sven. - La afero por ni estas humiliga, sed ili ne hontas serĉadi en valizoj de fremduloj..."

La doganisto levis alten la libreton. Kiel krimdokumenton.
- Johann... Gottlieb... Fichte, - legis la doganisto la nomon de la aŭtoro.
- Verko filozofia, - diris Sven trankvile.
- Tion vi ne rajtas kunporti en la landon. Eble ĝi estas literaturo ribeliga.
- Ĉu vi estas certa pri tio?
- Ne.
- Do...?
- Por ĉiu okazo mi retenas ĝin. Vi ricevos kvitancon. Ĉe la reveturo vi povos repreni la libron.
- Ĝia aŭtoro mortis antaŭ cent sepdek jaroj, - aldonis Sven.

Tio iomete enpensigis la doganiston, sed li ja certe memoris pri Marks kaj forprenis la libron. Post nelonge li revenis kun la kvitanco, li diris ion al la oficiro. Tiu ankoraŭfoje ĵetis rigardon al Sven, kvazaŭ konsiderante, ĉu tiaspeculon oni rajtas enlasi en la landon, poste per movo enua-senvola li stampis la pasporton kaj transdonis ĝin. Sven ne dankis. Li fermis la valizon kaj foriris.

Antaŭ la konstruaĵo estis larĝa, asfaltita vojo, multaj aŭtomobiloj veturis brue. Ĉe la placo staris miloj da aŭtoj. Nigraj valizoportistoj, taksi-ŝoforoj, policistoj, blankuloj, kolorvestitaj infanoj...

Sven haltis por momento kaj ripozis. Li alvenis en la Sudan Respublikon.

En oktobro 2024 premieris en Kanado dudekminuta sciencfikcia filmo en Esperanto, Himalia. Nun la filmo estas spektebla en la reto okaze de kebekia kinofestivalo, dum la 29-a de januaro eĉ senpage. Libera Folio republikigas artikolon pri la filmo, kiu pli frue aperis en la kanada Esperanto-gazeto Lumo.

Sceno el la filmo.

En oktobro 2024, kadre de ”Festival du nouveau cinéma”, premieris en Montrealo mallonga sciencfikcia filmo en Esperanto, ”Himalia”. Tiu unika kaj originala kinarta verko, kies lingvaĵoj estis flegitaj de kebekiaj esperantistoj, estis reĝisorita de Clara Milo kaj Juliette Lossky – neesperantistoj. Ĝi konkuris kun aliaj mallongaj kanadaj filmoj kadre de tiu kinarta festivalo.

Temas pri unu el la malmultaj profesiaj filmoj en Esperanto. Kiel tio okazis? Mi koncize rakontu…

Fine de la printempo en 2023, mi hazarde eksciis, ke estis elsendita en Montrealo alvoko por aktoroj, en kiu oni devas reciti liniojn en Esperanto… iom(ege) nekutima afero!

La kanada kinartisto (kaj esperantisto!) Matthew Rankin kaj Yevgeniya (Ĵenja) Amis petis movadan helpon (mi tiam prezidis la Esperanto-Societon Kebekian). Evidentiĝis, ke vere ekzistas projekto pri filmo en Esperanto, kaj ni baldaŭ ricevis scenaron, kun skiza traduko de la dialogaro. Aventureto komenciĝis!

Kaj la kinartistoj kaj la produktistoj deziris, ke la filmo estu en bonkvalita Esperanto. Do ekestis traduka grupeto konsistanta el la kebekiaj esperantistoj Sylvain (Silvano) Auclair, Ĵenja Amis kaj mi mem. Mi ankaŭ helpis al la aktoroj akiri ĝustan elparolon de nia lingvo. Mi mem eĉ havas voĉan rolon en la filmo, samkiel alia esperantisto el Kebekio, Tamara Anna Koziej. Temas do pri bela teama laboro!

La filmado okazis en bela kampara etoso en la kanada (kaj ebena) provinco Manitobo fine de la somero 2023 – en tiu fazo mi ne partoprenis, sed evidente la vetero belis, kaj ĉio okazis senprobleme.

Ni ne malkaŝu tro da detaloj, ĉar multaj esperantistoj certe volos spekti la filmon, sed temas pri mallonga, ĉirkaŭ 20-minuta sciencfikcia filmo, kies dialogaro estas tute en Esperanto.

Temas pri la vivo de familio, ritmita de la sunlumo, en bela bieno, en sufiĉe fora estonteco, sur Himalia. Estas kvar roluloj. Mi ne diru pli!

Oni jam okazigis tri fojojn specialajn projekciojn (kun permeso de la distribua firmao de la filmo) antaŭ Esperanta publiko kadre de kanadaj aranĝoj. Espereble estos pliaj okazoj montri la filmon ankaŭ dum postaj Esperantaj kunvenoj.

La filmo nun spekteblas en Eŭropo per la servoj de la grava kanalo ARTE. En la tuta mondo la 29-an de januaro eblos senpage spekti la filmon rete kadre de la festivalo ”Pleins Écrans”. Se oni maltrafis tiun ŝancon, eblos dum la tuta februaro spekti ĝin per la servo ”Cine-Club” de tiu festivalo, sed ne plu senpage.

Aldone, la filmo jam estas elektita por konkuri kadre de diversaj kinartaj festivaloj.

 

---

Clara Milo

Clara Milo, kiu kreis la filmon kune kun Juliette Lossky, respondis kelkajn demandojn de Nicolas Viau.

Kiu estis la kerna ideo de la projekto? Kial vi elektis Esperanton?

– La kerna ideo de la filmo fontis el la deziro krei filmon, en kiu la lumo estas la ĉefa ”rolulo”. Provante realigi tiun deziron, Juliette kaj mi alvenis al la elpenso de mondo, kiu ne estas la Tero, sed satelito de Jupitero, sur kiu la lumo ”malsame” moviĝas.

–Ni ekkonsciis, ke la filmo fakte temos pri la estonteco. Origine, la scenaro estis verkita en la angla. Sed ni poste ekhavis la ideon, ke estontece la ĉefa lingvo ne estos ĉu la angla, ĉu la franca aŭ alia tia lingvo. Sed ĝi povus esti ”elpensita” lingvo. Mi jam aŭdis pri Esperanto, kaj ni do tiel decidis.

Tiucele, ĉu eblus uzi jam ekzistantan ”dialekton” por provi bildigi tiun estontecon? Esperanto, kiu estas relative freŝdate aperinta lingvo, iĝis nemaltrafebla elekto, fakte.

La koncepto malantaŭ la lingvo estas tiel bela, ke ni volis montri universon, kie tiu lingvo konkeris la mondon!

Post la elekto de Esperanto, ĉu la lingvo ŝajnis al vi aparte malfacila afero, aŭ ĉu nur unu inter pluraj, ĉar diversaj aspektoj de la reĝisorado de filmo povas evidentiĝi malfacilaj?

– Mi jam havis sperton reĝisori filmon en fremda lingvo: la islanda, kiu estas lingvo, kiun mi ne parolas. Kiam tiu filmo, kies titolo estas ”Aska”, estis projekciita en kinejo, mi fakte ekkonsciis pri tio, ke la rakontado reliefiĝas, ĉar oni devas legi subtekstojn. La aŭdata dialogaro fariĝas melodio, kiu lasas la publikon atenti la ”literaturaĵojn” de la filmo, io, kion oni kutime apenaŭ atentas, kiam la frazoj ”nature” glitas en nin.

– Do Esperanto ne timigis min, êc se iuj teamanoj iom timis tiun aspekton. Tamen, dum tiuj rolulelektaj sesioj, kiujn ni gvidis kaj en la franca kaj en Esperanto tiel, ke ni povu kompari, ni rimarkis, ke iuj homoj ŝajnas pli trafaj Esperante ol franclingve!

La lingvo ebligis al ili distanciĝi de la vortoj kaj esprimi sin per emocioj anstataŭe.

Pri Esperanto mem, laŭ mia kompreno, vi jam sciis pri la ekzisto de Esperanta lingvokomunumo, sed kion precize vi sciis? La filmo nun ankaŭ estas parto de la Esperanto-kulturo! Temas pri ero de la publiko, kiu speciale rilatos al la filmo.

– Ni ne vere pensis pri tio. La projekto ja celas tiom specifajn publikerojn kaj estas tiom ”niĉa”, ke ni ĉiuokaze ne celis la ĝeneralan publikon. Sed ni restis fidelaj al nia koncepto, kion la fina rezulto ja spegulas.

– La filmo restas sufiĉe alirebla, sed ja celas komunumojn, ekzemple astronomi-ŝatantojn – ja temas pri sciencfikcia filmo, kun relative realeca sinteno. Oni povus taksi ĝin kiel filmon el diversaj subĝenroj. Ĝi allogas publikon de pasiuloj, ĉu Esperantistoj, ĉu ŝatantoj de sciencfikcio.

– Himalia cetere prezentas pozitivan estontecon. Mi ne plu eltenas ĉiam spekti apokalipsajn filmojn, en kiuj ĉio detruiĝis! Krei ion, kio spegulas optimisman estontecon sanigas la animon. Tio al ni vere gravis. Eĉ se ankaŭ en tiu estonteco ne ĉio estas perfekta. Estas en la filmo ankaŭ fantasmagorio de la Tero, ekzemple per la glorigo de bestoj.

– La muziko de la filmo, siaflanke, utiligas multajn instrumentojn, en stilo, en kiu la diversaj influoj estas tre aŭ diluitaj aŭ kunfanditaj, kaj kreis ion, kio, kvankam ĝi pensigas la aŭskultantojn pri diversaj aferoj, estas ne vere rekonebla kaj ne facile situigebla epoke aŭ loke. Tion ni celis ankaŭ per la uzo de Esperanto.

– Esperanto estas nova kulturo, kiu ebligas al ni vojaĝi en mondo, kie oni ne estas ankrita… Esperanto ne estas ligita al specifa kulturo aŭ eĉ specifa epoko.

Ĉu vi povus iom paroli pri viaj estontaj projektoj, kaj kiel ili povus esti influitaj de la sperto realigi la filmon ”Himalia”, filmo originala interalie pro sia elekto de Esperanto kiel lingvo?

– Mi provos, en mia venonta filmo, inkluzivigi la korsikan lingvon. Mi havas grandegan respekton por fremdaj lingvoj. Mi kredas, ke kaj muzika kaj lingva diverseco multe influas artaĵojn. Mi ankaŭ havas projekton, kiu estas dokumentfilmo pri arbaraj fajroj, cele al kio mi vojaĝas tra la tuta mondo…

– Kadre de miaj projektoj, mi provas neniam igi la anglan ”baza lingvo”, aŭ se ĝi aperu, ĝi estu nur unu lingvo inter diversaj. Laŭ mi oni taksas la anglan en kinarto pli grava, ol oni devus. Unuflanke, oni ja komprenu, ke ĝi ebligas aliron al pli vasta publiko. Sed mi pli ŝatas plaĉi al malgranda publiko, kiu vere ŝategos la filmon pro ĝia aŭtentikeco.

Nicolas Viau

Vidu pli:

• Reklamfilmeto
• Informoj pri la filmo

Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO), kunlabore kun Konsilio de Eŭropo (KdE) kaj la Kipra Junulara Konsilio (CYC), organizis inter 26-30 novembro 2025 en Kipro internacian seminarion “Junuloj por Eŭropo: Trejnigante la morgaŭajn packonstruantojn per enrigardoj en la pasintecon”.
En ĝi, dudeko da junuloj diskutis kaj lernis pri temoj rilate al interkulturaj dialogoj kaj konfliktransformado, kaj registris filmmaterialojn kune kun kipraj junuloj por munti konsciigan videon pri interkulturaj dialogoj el la kipra socipolitika kunteksto!

Tiel, ni serĉas videomuntiston por aliĝi al nia projektteamo! Ĉu vi interesiĝas?

Tiu, kiu volas kandidatiĝi…

• Estas entuziasma junulo, kiu aĝas inter 16 kaj 35 jarojn;
• Scipovas Esperanton kaj la anglan lingvon;
• Estas interesita pri interkulturaj dialogoj kaj konflikttransformado, speciale pri la kipra situacio;
• Jam havas fakajn sciojn kaj sperton pri videomuntado;
• Loĝas en unu el la 46 membroŝtatoj de KdE.

Kiajn taskojn havos la videomuntisto?

<ul”>

• Retkunsidi kun la projektteamanoj kaj kunpritrakti la vizion de la video;
• Spekti la filmmaterialojn kreitajn kaj dezajni videomuntadan planon por liveri al projektteamanoj;
• Efektivigi la videomuntadon kaj liveri la finan rezulton.

Kion la akceptata videomuntisto ricevos?

• Gvidadon de la projektmastrumisto de TEJO asignata por la internacia seminario en Kipro, kaj kunlaboron el la trejnistoj kaj partoprenantoj kiuj ĉefrolis en la aranĝo, aldone al eventuala subteno pri greka kaj turka lingvoj;
• Honorarion de 500€ por la provizitaj servoj, post la livero de la filmo;
• Eblon kontribuadi al la finpretigado de unu el la rezultoj de seminario en internacia kunlaborado kune kun TEJO;
• Plispertiĝon pri videomuntado, eŭropa agado kaj similaj fierindaĵoj por via vivresumo; TEJO provizos la videomuntiston per atestilo pri la liverado de la tasko.

Vi povas kandidatiĝi esprimante vian motivon videomunti la filmon de la seminario kaj sendante ekzemplo(j)n de pasinta(j) video(j) muntita(j) plenigante la jenan formularon antaŭ la limdato de merkredo la 4-a de februaro 2026. Vi ankaŭ povas retpoŝti al david.ruiz.sanchez@tejo.org por ricevi pli da informoj aŭ sendi materialojn.

Fonto: https://www.tejo.org/tejo-sercas-videomuntiston-jpe/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post TEJO serĉas videomuntiston appeared first on La Ondo de Esperanto.

Laŭ la oficiala maparo de la neŭŝatela kantono, Centre de documentation et étude sur la langue internationale (CDELI) ne plu havos aŭtonoman lokalon kiel nun en la grandioza arkivejo inaŭgurota post du jaroj: por la bretaroj ekzistos ne granda areo komune kun la arkivo de Internacia Civila Servo, kio egalas al malpli vasta spaco.

La katalogado devos okazi en des pli komuna lokalo, laŭbezone. Ne plu eblos propra libroservo (eĉ ne brokanta) kaj ne plu eblos aktiveco malkongrua kun la celoj de arkivo (ekzemple lecionoj pri esperanto). Tamen la inaŭgurota konstruo, teretaĝe, havos grandan prelegejon kaj aliajn salonetojn por kunsidoj.

La jura statuso de CDELI probable ŝanĝiĝos: ĝi ne estus plu sekcio de la urba biblioteko, sed iĝus proprieto de la ŝtato (nome la kantono). Ne estas klare, ĉu iuj privatuloj (eventuale tra amikara societo) kaj ĝis kioma grado povos mastrumi la centron, kiu de post du jaroj ne plu havas konstantan arkiviston.

KCE pretas savi el pereo almenaŭ parton de la CDELI-materialo kiu ne povos iri al la nova konstruo.

Hundoj estas mirindaj bestoj. Ilia kapablo interagi kun homoj estas fenomeno vere interesa. Jen kial ili estas la preferataj dorlotbestoj, en la tuta mondo. Ili estas laŭdataj pro sia fideleco kaj konstanteco, sed per sciencaj esploroj oni trovis en tiuj amindaj kunuloj ankaŭ lingvan talenton. 

Freŝa studaĵo, plenumita en Aŭstrujo kaj publikigita en la faka revuo Science montris, ke ekzistas hundoj aparte kapablaj lerni vortojn simple aŭdante la interparolon de homoj inter si, ne nur kiam iu homo parolas rekte al ili. La esploro en tiu senco provizore indikas kapablon similan al tiu de dujaraj infanoj. 

Oni tamen ne esperu, ke ĉiu hundo havas tiun kapablon. Oni trovis ĝin en subgrupoj de hundoj alnomataj Talentaj Lernantoj de Vortoj. Plej ofte ili troviĝas en individuoj de la rasoj labradora hundo kaj border collie. Efektive, ĉi tiuj jam de longa tempo estas konsiderataj kiel aparte inteligentaj hundoj, laŭ ilia kapablo lerni regulojn kaj instrukciojn. 

Sed ĉi tiuj hundoj ne estas lertaj nur en obeado de kutimaj ordonoj, kiel “Sidiĝu!”, “Donu la manon!”, aŭ “Kuŝiĝu!”. Ili povas kunmeti longajn vortostokojn, kun centoj da nomoj de objektoj. Kaj ili povas fari tion sen formala trejnado, dum ĉiutagaj interagoj, dum ludado kun siaj mastroj. 

La testoj pri la lernado de novaj vortoj, fare de la hundoj, estis tre interesaj. Jen unu ekzemplo. Unue, oni proponas unu novan ludilon, kaj laŭte, ripete instruas al la hundo ĝian nonon: ”Jen SCIURO!“ Poste oni permesas, ke la hundo ludu kun ĝi dum 20 minutoj. Samtempe oni proponas alian ludilon, en la sama maniero: ”Jen KOKINO!“.  La ludado kun ambaŭ okazas dufoje en ĉiu tago, dum kvar tagoj. Fine, oni miksas la sciuron kaj la kokinon inter naŭ aliaj ludiloj, kaj la hundon oni petas, ke ĝi alportu la ludilon simple per eldirado de ĝia nomo.

Tre kurioze okazas tamen, ke iuj aparte talentaj hundoj lernas la koncernajn ludilnomojn simple aŭdante sian posedanton paroli kun alia homo kaj eldiri la koncernan nomon. Ekzemple, se la hundo aŭdas, kiam patro diras al sia filo: ”Ĉu vi volas la sciuron?“ , kaj transdonas la ludilon al la infano.  Inter talentaj hundoj, 90 procentoj sukcesis ĝuste elekti la petitan objekton en la unua tipo de testo; 80 procentoj, en la dua tipo.
 
La esploristoj insistas, ke nur subgrupo de hundoj estas talenta pri vortumado. Eĉ inter individuoj de la raso Border collie, ĝi estas escepto. Oni supozas, ke la memorkapablo estas influa elemento. Alia faktoro estas eble, ke tiuj vorto-talentaj hundoj estas aparte atentaj pri la konduto kaj intencoj de la koncerna homo. 

TEJO ĵus renovigis sian retejon. La laboro daŭris kelkajn monatojn kaj kostis 200 eŭrojn. UEA deklaris retejan renovigon sia prioritato en 2013 kaj elspezis tiucele minimume 100 000 eŭrojn. Tamen ĝis nun la retejo de UEA ne estis renovigita.

La retejo de TEJO de kelkaj tagoj havas novan aspekton.

Tiuj, kiuj dum la lasta semajno eniris la retejon de TEJO, sendube rimarkis, ke la aspekto kaj la strukturo de la retejo draste moderniĝis. Informo pri tiu granda reteja renovigo aperis en la komitata listo de TEJO la 20-an de januaro, sed cetere oni ne multe tamtamis pri ĝi.

La unuaj paŝoj pri la afero estis faritaj en aprilo 2025, post kiam finis sian laboron ĉe TEJO Mia Nordentoft, kiu dum longa tempo laboris pri la reteja renovigo kaj administra sistemo de UEA, Akso.

”Karaj, post la sukcesa konkludo de AKSO flanke de TEJO, jam antaŭ jaro, niaj bezonoj pri teĥnikaj laboroj draste falis kaj montriĝis, ke niaj postuloj ne plu pravigas disponeblon de teĥnikisto por aparte multaj horoj semajne”, la tiama prezidanto de TEJO Michal Matúšov (KuboF Hromoslav) skribis al la stabo de la asocio komence de 2025.

La ”sukcesa konkludo” en la praktiko signifis, ke la respondeco pri la nova sistemo estis transdonita al UEA, kiu finpagis la fakturon de TEJO pro la laboro kaj metis la rezultan sistemon flanken. Kio plue okazos pri ĝi daŭre ne klaras, sed la eksigo de la teknikisto signifis, ke TEJO bezonis elpensi, kiel ĝi estonte prizorgu siajn retajn servojn.

Ana Ribeiro.

Ana Ribeiro, kiu tiam ĵus fariĝis estrarano de la asocio, ellaboris planon kiu ebligu la funkciadon de la retejoj sen bezono dungi novan oficiston.

– La kerno de la plano estis ne uzi sistemojn memfaritajn por la retaj servoj de TEJO, kaj anstataŭe uzi komercajn alternativojn. Antaŭe TEJO havis Centran Reton, kiu estis sistemo programita de Mia Nordentoft, kaj mi uzis la sistemon Notion por krei similan paĝon, kiu ne bezonus esti kreita de nulo. Simile, la ĉefa retejo de TEJO estis en servilo, kiun Mia mem subtenis. Mi ŝanĝis al servilo tenata de firmao, kiu ricevas ekzemple ĝisdatigojn pri sekureco aŭtomate, ŝi rakontas al Libera Folio.

En julio Ana Ribeiro estis elektita prezidanto de TEJO, kaj en aŭgusto, dum la IJK en Indonezio, ŝi kune kun Severija Banaitytė (oficisto de TEJO pri komunikado) kaj Tyron Surmon (komitatano, antaŭa prezidanto) organizis seminarion por diskuti la novan retejon.

– Tiam ni kreis laborgrupon kune kun aliaj homoj por ellabori la enhavon. La dezajnon faris ĉefe mi kun helpo de Severija inter oktobro kaj januaro. Kompreneble, ĝi ankoraŭ ne estas perfekta, sed estas multe pli bona ol ĝi estis antaŭe.

Libera Folio: Ĉu eblas taksi la koston de la reteja renovigo de TEJO? Kaj ĉu la nova retejo havos pli aŭ malpli da konstantaj kostoj ol havis la alia, se konsideri ke oni nun uzas komercajn servojn?

– Nia monata elspezo kun privataj sistemoj kostas malpli ol 100 eŭrojn monate. Kompreneble, eble UEA devus pagi iom pli, se ili volus havi pli ampleksan sistemon, sed mi ne kredas ke tio kostus pli ol dungi oficiston. Krome, mi ankaŭ aĉetis kelkajn WordPress-kromaĵojn por la retejo, kiuj kostis ĉirkaŭ 200 eŭrojn entute. Do, la renovigo de la retejo estis malmultkosta por TEJO, ĉefe ĉar mi mem ne petis ajnan pagon, kaj la aliaj kiuj laboris estis oficistoj de TEJO, kiel Severija, aŭ laboris volontule, kiel mi kaj Tyron.

La reteja renovigo de UEA malrapide progresas interalie ĉar oni decidis fari ĉion mem de nulo, anstataŭ uzi ekzistantajn komercajn solvojn. Por ke la afero progresu, UEA eble provu alian aliron, opinias Ana Ribeiro.

– Mi jam donis miajn konsilojn al Fernando kaj mi esperas, ke ili sukcesos antaŭenigi la projekton. Unu el la aferoj, kiun mi kredas ke UEA povus fari malsame estas anstataŭ provi fari tutan renovigon de la tuta sistemaro, fari aferojn parte. Ekzemple, komenci per renovigo de la aliĝformularo por integrigi ĝin kun aŭtomataj kreditkartpagoj kaj ankaŭ igi ĝin pli facile plenigebla el poŝtelefonoj. Mi kredas ke nun, kun la evoluo de artefarita intelekto kaj de komputado ĝenerale, tio estas multe pli facile farebla ol antaŭ dek jaroj.

Ĉu tamen UEA plu povos havi utilon pri la laboro farita por la sistemo Akso, laŭ via takso? Aŭ ĉu oni devus fari ion tute alian por renovigi siajn sistemojn?

– Pri Akso: mi jam testis ĝin, kaj principe ĝi funkcias kaj ĝi povus esti uzita. Tamen, sistemo kiel Akso bezonas konstantan tenadon, kaj sen oficisto aŭ volontulo por zorgi pri ĝi, ĝi rapide iĝos malĝisdata. Mi preferus provi uzi tiom multe da jam pretaj sistemoj kiom eblas, kaj mem programi nur la minimumon.

Per la novembra kaj decembra numeroj, kune eldonitaj de KCE, kompletiĝis la 101a jarkolekto de “Heroldo de Esperanto”, unu el la plej antikvaj gazetoj en nia lingva komunumo, sendependa informa organo aliĝinta al la Pakto, la sola periodaĵo en formato A3, kiel ĵurnalo .

La unua paĝo de la novembra (2371) numero dediĉas la frontan artikolon al “legitimaj duboj pri la redaktata nova eldono de PIV”, kie c-anoj Giorgio Silfer kaj Alessio Giordano analizas la riskon ke, anstataŭ speguli la realan situacion de nia lingvo, sub la redakto de Bertilo Wennergren kaj lia teamo la Vortaro simple kongruiĝas al certa bonlingvismo, praktikata ekzemple en PMEG.

La unua paĝo de la decembra (2372) okupiĝas plejparte pri la rezultoj de la Parlamenta sesio de la Esperanta Civito, ĵus okazinta en Lombardio.

En ambaŭ numeroj la ceteraj paĝoj amplekse raportas pri la novaĵoj en Esperantio, specife la iniciatoj en la Civita konsorcio kaj en la tradiciaj movadoj, inkluzive de objektiva analizo pri tiuj ene de UEA/TEJO. Spaco estas rezervita ankaŭ al geopolitikaj artikoloj, pri la lasta konferenco de Unesko, pri la monda lingva ordo, pri la foraj kaj proksimaj radikoj de la kreskanta antisemitismo, pri la esperantistaro ene de konflikta lando. Interesa ankaŭ longa eseo pri Artefarita Intelekto, laŭ permeso el Tutmondaj Voĉoj. 

Heroldo de Esperanto aperas kun monata kadenco kaj estas ricevebla kontraŭ donaco (almenaŭ 25 svisaj frankoj aŭ kvarona speso) al Kultura Centro Esperantista, ankaŭ per abono tra Esperanta Kulturservo.

La projekto Ekparolu!”, kiu funkcias ĉe la retejo Edukado.net, estas programo, kie la du flankoj, nome nevoj/nevinoj (komencintoj) kaj onkloj/onklinoj (speciale trejnitaj esperantistoj) trovas unu la aliajn kaj povas havi retajn parolsesiojn. En la programo estas registritaj 449 genevoj kaj trejnitaj 110 geonkloj, el kiuj, kompreneble, ne ĉiuj estis aktivaj en la pasinta jaro. Dum la jaro ni okazigis entute 473 sesiojn, kaj jarfine ni atingis la 5500an sesion.

Laboris en 2025 “nur” 37 geonkloj, el kiuj donis almenaŭ 12 sesiojn (tio estas averaĝe monate almenaŭ po unu) 12 geonkloj. (Informojn kaj fotojn de ili vi povas vidi en la geonkla paĝo.

• Ni aparte dankas kaj gratulas Luna M Silva el Portugalio, kiu ĉi-jare okazigis la plej multajn sesiojn, entute 69. Sume, ĝis la jarfino, ŝi havas 86 sesiojn.) Estas interese, ke kvankam ŝi loĝas en Eŭropo, ŝi disponigas sin ankaŭ en noktaj horoj, kaj tiel ankaŭ ekster-eŭropanoj profitas el ŝia helpo.
• Ankaŭ nia dua diligentulino devenas el Portugalio. Maria Oliveira babilis kun genevoj 56 fojojn. Entute ŝi donis jam 90 sesiojn.
• Peter Weide el Danio havis 51 renkontiĝojn en 2025, dum pluraj jaroj sume 427 sesiojn ĝis la fino de la jaro.

Legu la plenan raporton pri Ekparolu! ĉe https://edukado.net/novajhoj?id=935

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Ekparolu! en la jaro 2025 appeared first on La Ondo de Esperanto.

Antaŭ okdek-sep semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la okdek-oka porcio, ĝuu ĝin! 

---
Jam pasis monato post vintra solstico.
Matene la suno aperas pli frue.
Vespere mi ĝuas sunhelon pli longe.
La sunradiado varmigas la domon.

Lastnokte mi dormis signife pli bone.
Ni spektis vespere muzikan programon.
"Gastejmuzikantoj" prezentis folkloron
kaj mondan muzikon kun kantoj kaj dancoj.

Mi multe cerbumis pri mia laboro,
ne pri la enhavo, sed pri la tekniko.
Ĝi daŭre ŝanĝiĝas, kaj tio tre ĝenas.
Sed mi ne bezonas teknikajn novigojn.

La hejmkomputiloj jam estas malnovaj,
sed ili ankoraŭ tre bone funkcias.
Mi tute ne ŝatas aĉeti nun novan
por havi ankoraŭ nur pli da balasto.

Ne estas facile elteni malvarmon
dum pluraj semajnoj kun neĝo kaj frosto.
Mi vere tre ŝatas la vintran pejzaĝon,
sed nun mi rezignas pri longaj promenoj.

En hejma etoso mi aŭdas muzikon,
prefere klasikan, agrablan kaj varman.
Mi sidas komforte en mia fotelo
kaj verkas versaĵojn por via plezuro.

Nun estas la tempo por iom ripozi.
La menso bezonas internan trankvilon.
Dumtempa soleco tre taŭgas por tio.
Neniu min ĝenas dum tiu ripozo.

Okazas diskutoj pri nia armeo.
Deviga servado nun daŭru pli longe.
La situacio postulas reformojn.
Eŭropo nun spertas tre grandajn defiojn.

Matene mi legas en mia gazeto.
Mi ŝatas ankoraŭ presitajn novaĵojn.
Mi legas la tekstojn laŭ mia bontrovo.
Mi estas libera en mia elekto.

Mi povas memstare komenci la tagon.
La cerbo ankoraŭ ne estas ŝarĝita.
Mi devas plenigi nun mian stomakon
per peco da pano kaj glaso da suko.

Ŝi tute hazarde renkontis kolegon.
Li devis veturi al nova kliento.
Do ili parolis nur kelkajn minutojn,
ĉar mankis la tempo por konversacii.

Ŝi gimnastikumas prefere matene.
Jen tempopasigo agrabla kaj sana.
Ŝi havas por tio videofilmetojn.
Ŝi kuŝas sur planko kaj movas la gambojn.

Mi planas veturi al Fado-koncerto.
La Fado devenas el Portugalio,
aŭ simple dirite: el urbo Lisbono.
Mi vere ŝategas la Fado-kantadon.

Hodiaŭ ĝin kantas plej ofte virinoj.
Ni aŭdos virinon en tiu koncerto.
Ni tial veturos al landa ĉefurbo.
La trajnveturado nur daŭros horeton.

La ĉeffrenezulo vizitis Svislandon.
Li tie parolis pri ekonomio,
pri ekspluatado de grundaj riĉaĵoj.

Li volas posedi grandegan insulon,
sed ĝiaj loĝantoj decide rezistas.
Li ne vidas limojn de sia forteco.
Do jen tipa trajto de ĉeffrenezulo.
Post iom da tempo li perdos potencon.
---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de 

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html

La konsilio de Pro Esperanto estas kunvokita al Malago, ĉe la Esperanto-Domo, por 16 februaro 2026; la unusola konsiliano ne partoprenonta fizike povos alesti la kunsidon telematike; same la du revizoroj (sen voĉrajto), dum la Kapitulo estos reprezentata de la Unua Vickonsulo (kun voĉrajto).

En la tagordo interalie: jura perfektigo de la transiro de fonduMo al fonduSo; proponotaj amendoj en Lex argentaria pri la Civita banko; plivalorigo de la speso; posedo kaj luoj de la Skandinava Esperanto-Domo kaj de la Kukolnesto.

La Universala Kongreso de Esperanto (UK) apenaŭ povus funkcii sen la helpo de volontuloj. Volontuloj estas ankaŭ tre necesaj por la agado de Universala Esperanto-Asocio (UEA). Se vi pretas kunlabori kiel volontulo por la 111-a UK, kiu okazos en Graco (Graz), Aŭstrio de la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026, anoncu vin per ĉi tiu formularo. UEA havas fondaĵon kun la nomo Partoprenu UK-on. Per tiu fondaĵo, UEA povos pagi la aliĝ-kotizojn de la volontuloj, kaj depende de la situacio ĝi povos helpi ankaŭ pri la kostoj de manĝoj kaj loĝado. En specialaj okazoj ĝi povos helpi ankaŭ pri la vojaĝkostoj. Homoj el iu ajn lando, kiuj deziras volontuli kaj bezonas tian helpon, rajtas kandidatiĝi por ricevi subvencion. La kondiĉoj por kandidatiĝi al la subvencio Partoprenu UK-on estas: esti preta akcepti kaj plenumi taskojn rilatajn al la kongreso antaŭ, dum kaj post la UK; esti individua membro aŭ konsenti fariĝi individua membro de UEA; plenigi la supran formularon ĝis la limdato, la 15-a de februaro 2026. En pasintaj UK-oj volontuloj helpis per fotado, filmado, helpoj en prelegejoj (teknika kaj organiza) kaj en la Libroservo de UEA, sed la taskoj povas esti tre variaj. Per la formularo vi povos informi pri kiu(j) tasko(j) vi preferus helpi. UEA antaŭdankas al kandidatoj pro la interesiĝo kaj varme invitas donacemulojn kontribui al la Fondaĵo Partoprenu UK-on: https://uea.org/alighoj/donacoj/partoprenu_uk. La dua aliĝ-periodo de la UK daŭros ĝis la 31-a de marto 2026. Se vi ankoraŭ ne aliĝis, ne maltrafu la okazon: uk.esperanto.net. Post tiu dato la kotizo altiĝos. UEA, nome de la monda esperantistaro, kore dankas al la sindonemaj volontuloj kaj al la malavaraj donacantoj al la Fondaĵo Partoprenu UK-on. Fonto: Gazetara Komuniko de UEA n-ro 1278 (2026-01-21)

Ŝajnas ke kreado de bitmona konto iom timigas kelkajn homojn.

Celante helpi, mi kreis jenan artikoleton. Espereble ĝi estos utila.

Bonvole, leganto, sentu libera por meti nuancojn, ĝustigojn… montri erarojn aŭ ĝisdatigi ion se post iom da tempo iu aserto ne plu validas.

27 fojojn ekde 1998 ĝis 2024 internacia juĝkomisiono ĉiujare atribuis la honoran titolon “La Esperantisto de la Jaro”, sed la 27a atribuo estis la lasta, legu pli ĉe https://sezonoj.ru/2024/12/jaro-8/.
Tamen la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto” nun anoncas “popolan voĉdonadon” por “La Esperantisto de la Jaro 2025”. Ni proponas liston el 12 kandidatoj (fakte 13, ĉar en la listo estas du fratoj-kunaŭtoroj).

Vi povas voĉdoni por maksimume tri personoj el ĉi tiu listo.
La voĉdonilo funkcios dum unu semajno ĝis la fino de januaro laŭ la mezeŭropa tempo.
Oni povas voĉdoni nur unu fojon.
Por voĉdoni alklaku la butonon “Vote”. Poste vidu la rezulton.

Legu pli pri la kandidatoj sub la voĉdonilo.

La red.

Note: There is a poll embedded within this post, please visit the site to participate in this post's poll.

La kandidatoj

Pawel Fisher-Kotowski (Pollando/Nederlando) pro la kompetenta redaktado de la ĉiutaga gazeto “Kunfluo”, la organo de BET-59 (8 numeroj, 32 paĝoj, 60 fotoj); ricevo de la titolo “Juna Instruisto de la jaro 2024” en la 58a kongreso de ILEI (Beogrado, 2025.07.19-26).

Irina Gonĉarova (Ruslando) pro instruado de Esperanto en la vintra kursejo “Lingvo por Sukceso” en ripozejo apud Ĉeboksaro (2025.01.3-8), en porinfana biologia tendaro en naturrezervejo de la Tverj-a regiono (2025.06.25-07.5), en privata lernejo en Tbiliso (Kartvelio) por ruslingvaj infanoj (2025.10.06-2026.01.06); organizo de APERo-18 apud Moskvo (2025.05.1-4), KLERo-2 en Ĉeboksaro, “Kalejdoskopo de lingvoj” en Odincovo (2025.09.27).

Anatolij Ionesov kaj Vladimir Ionesov (Uzbekistano) pro la fundamenta (776 paĝoj) verko “Historio de la Esperanto-movado en Centra Azio: Kulturo kun la nomo Esperanto”, eldonita de la Akademio de sciencoj de Uzbekistano.

Povilas Jegorovas (Litovio) pro la sukcesa organizo kaj realigo de la 59aj Baltiaj Esperanto-Tagoj (Kaŭno, 2025.07.5-13) kun ĉ. 300 aliĝintoj kaj tre riĉa instrua, kleriga, kultura kaj turisma programo; modelaj kunlaboro kun amaskomikiloj kaj ŝtataj instancoj de Litovio; pretigo de invito de la 113a Universala Kongreso de Esperanto al Kaŭno, subtenita ŝtatnivele.

Sten Johansson (Svedio) pro la originala romano “Farango”.

Dennis Keefe (Usono) pro instruado de Esperanto en la ĉiutaga dumonata kurso “4a Esperanto-Plaĝo” kun 280 instruhoroj en la turisma urbeto Cullera apud Valencio (2025.04.1-05.30); kurso por instruistoj kaj instruantoj de Esperanto (2025.11.29-30).

Wolfgang Kirschstein (Danlando/Germanio) pro diverstemaj eseoj (pri la filmpremio Oskaro 2025, studo “Al Eterna Paco” de Kantio, murdo de Hans Paasche, nobelpremiito László Krasznahorkai) kaj pluraj recenzoj (interalie, pri tri originalaj romanoj de Sten Johansson).

Aleksander Korĵenkov (Ruslando) pro la finrealigo de la projekto “Rusa Novelaro. Volumo 2” kun 77 verkoj de 16 rusaj verkistoj sur 550 paĝoj; ĉiumonata prezentado de la listo de Esperantaj jubileoj kaj memordatoj; ĉiutaga (jam dum pli ol 2200 tagoj) publikigo de nova materialo en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto” kaj en la Telegrama kanalo “Esperanto-novaĵoj”.

Fernando Maia Jr. (Brazilo), novelektita prezidanto de UEA, pro la prezento de AKIRI – la Strategia Plano de UEA por 2025-30.

Floréal Martorell (Francio) pro la relanĉo kaj kunorganizo (kun JEFO) de la kultura festivalo FESTO en Moissac, Francio (2025.08.17-24); eldono kaj/aŭ surmerkatigo de pluraj muzikaj albumoj kaj lanĉo de la nova muzika platformo de Vinilkosmo.

Ranja Zafinifotsy (Madagaskaro) pro organizo de du Malagasaj Esperanto-Seminarioj (2025.02.22-27 kaj 2025.10.25-30) kaj eldono de kelkaj libroj.

Rafael Henrique Zerbetto (Brazilo/Ĉinio) pro ricevo de la Amikeca Premio de la Ĉina Registaro: la plej alta agnosko de Ĉinio por eksterlandanoj (2025.09.30).

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/01/jaro-10/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La Esperantisto de la Jaro 2025 appeared first on La Ondo de Esperanto.

Tage kaj nokte

Tage kaj nokte laboras homaro senlace.
Ĉiu akcelas feliĉon kaj vivon en paco.
Antaŭ ĉiu planedo demandojn starigas.
Oni responde prirabas ĝin kaj malpurigas, difektigas.

Refreno:

Tra mateno kaj nebulo,
iras homoj al laboro;
kaj revenas dum vespero,
dum malseka neĝa horo.
Aŭtobusoj lace bruas,
frostigas koron glacio:
Ĉu por tio ili vivas,
ĉu ili vivas por tio...

Multaj demandoj kaj multaj respondoj sonoras.
Ili pritraktas landlimojn sed Teron ignoras.
Ĉu povas savi planedon nur mond-registaro,
ĉu pro nuklea milito pereos homaro, post kelkjaro...

Refreno.



Strigino kaj kato

Edward Lear, 1812-1888.
Fama angla aŭtoro de humuraj ...sensencaĵoj.
(Laŭ rusigo far S. Marŝak).

Strigino kaj kato en eta boato
ekvelis post longa preparo,
preninte bombonojn kaj iom da mono,
por fari aĉetojn trans maro.

Dum lun’ briliantis, strigino ekkantis
ĉe sonoj de l’ mandolino:
«Jam pli ol monato mi amas vin, kato,
ĉu estas vi mia destino?»

Per voĉo beata respondis la kato
post tre eleganta vost-svingo:
«Kun vi ĝis vertiĝo mi volas edziĝi,
sed kie akiru ni ringon?»

Pli longe ol jaro vagadis la paro,
ĝis kiam en fora oazo,
en lando mondfina aperis porkino
kun ringo edziĝa en nazo.

«Je kio vi pretas forŝanĝi ringeton?»
Porkino elektis spegulon.
Kaj pastro-ansero en kirko somera
edzigis l’ feliĉajn kunulojn.

Ĉi-tage la paro trinketis nektaron
sur bordo de bela laguno.
Kaj nokte man-mane sur strand’ oceana
dancadis sub lumo de luno.

Ankaŭ esperanto alestos la poezian maratonon kiun PEN Internacia organizas telematike, rezervitan al la minoraj kaj minoritataj lingvoj, kaj al junaj verkistoj: nin reprezentos sen. Alessio Giordano per kvar propraj tankaoj — unu el la tre malmultaj kontribuoj de ekster Eŭropo al la esperanta metriko.

En nia poezio tamen la tankao estas kalkulata laŭ silaboj, ne moraoj kiel en la japana. Krome la dispozicio okupas kvin horizontalajn versojn, ne du. Kaj male al la japana, tankaoj kelkfoje rimiĝas, ekzemple ĉe Miyamoto Masao, Giorgio Silfer kaj aliaj, inkluzive nun ĉe Alessio Giordano, kies prezento realiĝos per televida deklamo.

Antaŭ 250 jaroj, la 24an de januaro 1776, en Kenigsbergo (nun: Kaliningrado) naskiĝis Ernst Theodor Wilhelm Hoffmann (pro adoro al Mozarto li anstataŭigis Wilhelm-on per Amadeus), germana verkisto, komponisto, pentristo kaj juristo, aŭtoro de pioniraj fantastaj kaj hororaj verkoj.
Okaze de la hodiaŭa jubileo “La Ondo de Esperanto” aperigas lian satiran rakonton “La estetika te-societo” (eldonisto poste donis ĉi tiun titolon al la origine sentitola verketo), kiu aperis en la kvara volumo de la kvarvoluma novelaro “La Serapiona Frataro” (1821).
Ni dankas al István Ertl pro lia traduko.

La red.

La estetika te-societo

El “La Serapiona Frataro”
de E. T. A. Hoffmann

«La hazardo», – komencis Ottmar, – «aŭ, pli ĝuste, bonintenca rekomendo venigis min al tiu estetika te-societo, kaj certaj cirkonstancoj min devigis, malgraŭ la enuo kaj tedo kiuj min turmentis tie, ne forresti de ĝi almenaŭ kelkan tempon. Min ĉagrenis, ke kiam vere sprita viro iam voĉlegis bagatelon plenan de vere ĉarma humuro, perfekte taŭgan por tia prezento, ĉiuj oscedis kaj enuis, dum la sengustaj kaj malĝustaj verkoj de juna, vanta poeto ĉiujn senlime ravis. Tiu homo fiere verkis pri temoj kaj gemutaj kaj ekzaltaj, sed ankaŭ donis grandan gravecon al siaj epigramoj. Ĉar al tiuj mankis vere nenio krom la pintumo, tial do ĉiufoje li mem donis signalon por la rido, komencante ridi mem, kaj ĉiuj sekve aliĝis. – Unu vesperon mi tute modeste demandis ĉu mi rajtus prezenti kelkajn etajn versaĵojn, kiuj aperis al mi en momentoj de verka vervo. Oni honoris min per la konsidero, ke mi havas genion, kaj tial, kun jubilo, akceptis mian peton. Mi elprenis mian folieton kaj legis solene:

Mirakloj de Italio

Mi min turnas al mateno,
Sed vespera sunmantelo
Kovras mian dorson.
Do vesperen mi min klinas,
Orradioj min mirigas
Rektatrafe en vizaĝon –
Sankta lando, jen mirakloj,
Per sindonaj amtentakloj
La naturo nin brakumas!

“Ho, sublime kaj senteme, mia kara Ottmar, kiaj profundaj emocioj, kiel riĉaj en elverŝoj de via noblasenta koro!” – ekkriis la dommastrino, kaj ŝian krion sekvis tiuj de pluraj blankaj sinjorinoj kaj de nigraj junuloj (mi celas nur, ke ili estis nigre vestitaj, sub la ĵabotoj batis bonegaj koroj): “Sublime! Senteme!” Juna fraŭlino tamen profunde suspiris kaj forviŝis larmon el okulo. Laŭ invito, mi daŭrigis legi, klopodante doni al mia voĉo esprimon de profunda kortuŝo:

La profundoj de vivo

La juna bubo Duncan
Havis paseron buntan,
Li ĝin forflugi lasis,
Pasero lin forlasis.
Tiel la bubo Duncan
Perdis paseron buntan.

Nova tumulto de aplaŭdoj, pliaj laŭdoj! Oni volis aŭdi pli, sed mi modeste certigis ilin ke, ĉar mi klare perceptas, ke tiaj strofoj, kiuj plenforte spegulas la tutan vivon kun ĉiuj ties nuancoj, je longa daŭro povus tro dolore influi la delikatajn virinajn animojn, tial mi preferus prezenti du pliajn epigramojn, en kiuj neniu riskus maltrafi la veran signifon de epigramo, bazitan sur la subita apero de brila spritaĵo. Mi legis:

Sprito kaj spirito

La dika Majstro Schrein
Ja multajn glasojn glutis,
Ĝis morto lin forglutis.
Komentis najbaro Grau,
Viro sagaca kaj forta:
“La dika Majstro Schrein
Ja multajn glasojn glutis,
Kaj li estas nun tute morta!”

Post kiam la brila sprito de ĉi tiu petola epigramo estis konvene admirita, mi regalis ilin jene, plu epigrame:

Morda repliko

La brila verko de Hansen ĉiujn ekscitas.
“Ĉu ankaŭ vi el tia sterko do citas?” –
Tiel sinjoro Humo Hamon incitas.
Sed Hamo (por rimo) trankvile recitas:
“Librojn legu la verkisto!”

Ĉiuj ridis elkore, sed la dommastrino alvokis min per minaca fingro: “Mokulo, fripona mokulo, ĉu sprito devas esti tiel morda, tiel penetra?” La spritoriĉa viro, dum ĉiuj leviĝis, preterpase skuis al mi la manon kaj diris: “Plena trafo, koran dankon!” La juna poeto malestime turnis al mi la dorson. Kontraŭe, la juna fraŭlino, kiu ĵus verŝis larmojn pro la mirakloj de Italio, alproksimiĝis kaj certigis min, dum ŝi mallevis la okulojn ruĝiĝante, ke la virgulinaj brustoj malfermas sin pli al dolĉa melankolio ol al ŝercoj, kaj tial ŝi petas ricevi de mi la unuan poemon kiun mi legis, ĉar ĝi inspiris al ŝi sentojn tiel strange agrablajn kaj mornajn! Mi promesis tion, kaj kisis la maneton de la ĝentila kaj sufiĉe bela junulino, kun la plena ravo konvena al poeto laŭdata de fraŭlino, jam nur por eĉ pli ĉagreni la poeton, kiu rigardis min kiel furioza bazilisko».

Tradukis el la germana lingvo István Ertl

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Oni ne rajtas represi ĉi tiun tekston sen permeso de la tradukinto, István Ertl.
Ĉe represo bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/01/hoffmann/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post E. T. A. Hoffmann: La estetika te-societo appeared first on La Ondo de Esperanto.

La Internacia Tago de Edukado, festata ĉiujare la 24an de januaro, estas altvalora okazo por pripensi la fundamentan efikon kiun edukado havas sur individuojn kaj sociojn. En ĉi tiu tago, ni elstarigas ne nur la defiojn kiujn edukado alfrontas tra la mondo, sed ankaŭ la brilajn ŝancojn kiujn ĝi ofertas por pli bona estonteco.

Edukado ebligas emancipiĝon, kritikan pensadon kaj kreivon. Ĝi estas baza ŝtono de disvolviĝo por ĉiu komunumo, malfermante la vojon al justaj merkatoj kaj pacaj socioj. Sed en ĉi tiu diversa mondo, kie pli ol sep mil lingvoj estas parolataj, ekestas decida demando: kiel konstrui pontojn por inkluziva komunikado inter ĉiuj homoj? Jen kie Esperanto, la konstruita lingvo plej parolata en la mondo, ludas gravan rolon.

Esperanto estas pli ol nur simpla lingvo; ĝi estas vera ilo por interkultura edukado. Per ĝia uzo, studentoj lernas ne nur lingvajn kapablojn, sed ankaŭ valorojn de empatio, solidareco kaj reciproka respekto. Lerni Esperanton signifas partopreni en inkluziva aliro, kiu festas diversecon kaj samtempe kreskigas spacon por dialogo kaj interŝanĝo.

En klasĉambroj en kiuj oni instruas Esperanton, studentoj havas la ŝancon interagi kun siaj kolegoj el diversaj landoj, tiel riĉigante sian komprenon pri la mondo kaj tutmondaj problemoj. Ĉi tiu praktiko kreskigas senton de tutmonda komunumo kaj preparas junulojn por iĝi kosmopolitaj civitanoj, konsciaj pri la riĉeco kiun reprezentas la kultura diverseco.

En ĉi tiu Internacia Tago de Edukado, ni memoru, ke aliro al altkvalita edukado devas esti rajto por ĉiuj, sendepende de ilia lingva aŭ geografia fono. Integrante Esperanton en instruplanojn, ni ne simple antaŭenigas lingvon; ni konstruas pontojn al reciproka kompreno kaj kunlaboro inter nacioj.

Tial, ni engaĝiĝu igi edukadon alirebla kaj egala por ĉiuj, uzante Esperanton kiel apogilon por socia ŝanĝo. Kune, ni vidu la defiojn de nia tempo kiel ŝancojn por lernado kaj interŝanĝo, kaj festu la potencon de edukado por transformi vivojn kaj konstrui pli bonan mondon.

Fonto: https://www.tejo.org/mesago-okaze-de-la-internacia-tago-de-edukado-2026/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Mesaĝo de TEJO okaze de la Internacia Tago de Edukado appeared first on La Ondo de Esperanto.

Kara Johano, Jen adiaŭ. Ne klopodu trovi min. Kiam vi ricevos ĉi tiun leteron, mi jam estos tute malproksima. Vi ne havos longan tempon por funebri la finon de nia rilato, ĉar vi baldaŭ havos multe pli urĝajn pritraktendajn aferojn. Forlasi vin estis multe pli malfacile ol mi antaŭvidis. Estus bele, se mi povus diri, ke mi bedaŭras. Ke mi neniam volis, ke tio okazu. Ke mi volis, ke la afero finiĝu en alia maniero. Sed tio estus mensogo. Dum vi komencas pri-dubi ĉion, kion vi kredis scii pri ni, bonvolu konsoli vin per la scio, ke mi ja ĝuis kelkajn el niaj momentoj kune. Ne ĉio estis teatraĵo. Vere estis momentoj, kiam vi ridigis min, kiam vi sentigis al mi, ke mi estas la plej bela virino en la mondo. Kaj foje mi eĉ forgesis pri la tuta malbeleco, kiu ĉirkaŭas nin. Tiuj momentoj estas tre karaj al mi. Estas parto de mi, kiu pensas, ke mi eĉ povus ami vin . . . en alia tempo kaj alia loko. Eble ni estus povintaj havi veran am-rilaton. Sed ekzistas kelkaj aferoj, kiuj estas pli fortaj ol amo. Kiel la venĝo. Ĉe la funebraĵo de Franciska, mi promesis ion. (Vi ja memoras Franciskan, ĉu ne?) Vi estus povinta simple lasi ŝin foriri. Eble ŝi vidis tro multe. Eble ŝi sciis tro multe. Sed ŝi amis vin kaj neniam perfidus vin. Ŝi havis mildan animon; ŝi ne estis kreita por la korupta mondo, en kiu vi politikistoj vivas. Ŝi simple volis foriri. Mi scias, ke mi neniam povos pruvi la rolon, kiun vi ludis en ŝia morto, tamen multajn aliajn aferojn mi ja povos pruvi. Mia sola bedaŭro estas, ke mi ne povos ĉeesti por rigardi, kiam la polico forkondukos vin. Sed mi promesas, ke mi spektos la disvolviĝon de via historio, kiam la tuta mondo ekscios ĉiujn aferojn, kiujn mi malkovris dum la pasinta jaro. Malliberejo estos pli milda puno ol vi meritas. Sed Franciska ne aprobus punon pli drastan. Mia fratino estis ĉiam pli pardonema ol mi. Pensante pri vi ĉiam, La virino, kiun vi konis kiel Diana Myrtis Smith

Ke niaj prauloj devenas el Afriko, pri tio ĝis hodiaŭ ne regas dubo. Sed oni ja debatas la demandon kiam kaj kiel la moderna homo forlasis la afrikan kontinenton. La klasika modelo priskribas la konkeron de la mondo kiel unfojan eventon, kiel migradon, kiu komenciĝis antaŭ 60.000 jaroj.

Tio tamen laŭ nova studaĵo  apenaŭ estis tiel. Aldoniĝis ke la eliro al novaj kontinentoj okazis en pluraj ondoj. Kaj surpriza detalo estas ke Aŭstralion la moderna homo atingis signife pli frue ol Eŭropon. Tio starigas kelkajn demandojn.

Ĝis antaŭ nelonge trovaĵoj de ostoj en Etiopio estis konsiderataj la plej malnovaj postrestaĵoj de nia specio. Ili aĝas 195.000 aŭ 160.000 jarojn. Sed en junio esploristoj raportis pri spektakleca malkovro: En kavo nordokcidente de Marakeŝo ili trovis homajn makzelojn, dentojn kaj ostojn kiuj aĝas 300.000 jarojn.

Tio plivastigas la horizonton konsiderinde, ankaŭ el geografia vidpunkto. Se oni pli frue pensis ke la homaro ekestis en orienta Afriko, nun klariĝas ke la moderna homo jam estis disvastiĝinta en praepokoj en la nordafrika regionego. Kaj en la sudo de la kontinento, kiel montras trovaĵoj de fosilioj en Florisbad, Sudafriko. Per tio perdiĝas la senco de la nocio "lulilo de la homaro". Ŝajnas ke ne ekzistis regione limigita lulilo. Kaj se ĝi ekzistis ĝi ampleksis la tutan kontinenton.

En la fruaj epokoj de la homaro okazis pluraj ondoj de migrado norden, la plej frua ondo verŝajne jam okazis antaŭ pli ol 120.000 jaroj. Alikaze la eploristoj ne povus ekspliki la ĉeeston de la plej malnovaj homaj fosilioj en Ĉinio - ili aĝas inter 70.000 ĝis 120.000 jaroj. Tamen tiuj pioniraj grupoj apenaŭ postlasis spurojn en nia DNA.

La plej granda parto de niaj genoj devenas de tiuj homoj kiuj partoprenis en la "klasika" elmigrado el Afriko antaŭ 60.000 jaroj. Tiu migra ondo certe estis la plej granda kaj la plej ampleksa.

Kaj poste? La konkerado de la eŭrazia kontinento okazis malrapide, do ne tiom celite kiel oni tion imagis. En Aŭstralio la homo alvenis antaŭ proksimume 65.000 jaroj, en Eŭropo nur antaŭ 43.000 jaroj, kvankam Eŭropo situas pli proksime de Afriko. La kaŭzo kuŝas supozeble en tio ke en Eŭropo jam vivis la neandertala homo, dum Aŭstralio tiam estis senhoma.

Principe estis du itineroj laŭ kiuj la moderna homo migris al Azio. Unu el ili trapasas nordan Egiptujon ĝis la duoninsulo Sinajo kaj de tie al la Levanto; la alia tra la Korno de Afriko ĝis la araba duoninsulo. Ĉe tiu ĉi lasta tamen ne ekzistas rekta surtera kunligo. El tio sekvas: La homoj uzis boatojn por transiri la markolon.

Oni ne forgesu ke Arabio inter 70.000 kaj 120.000 jaroj  antaŭ nia epoko estis plena de riveroj kaj lagoj. La regiono ofertis dum tiu epoko tre favorajn vivokondiĉojn. Oni malkovris tie eĉ fosiliojn de hipopotamoj kio indikas ke se eĉ tiaj bestoj povis alveni tie, tiam ankaŭ la homo sukcesis alveni.

Oni ne precize scias kial ĉiuj aliaj homaj specioj elmortis. La lasta el ili, la neandertala homo, vivis ĝis antaŭ 30.000 jaroj en Suda Eŭropo. Evidente la homo sapiens plej bone sukcesis adaptiĝi al la diversaj vivokondiĉoj kaj tial kiel ununura homa specio transvivis ĝis hodiaŭ.

---

Esperanto-Asocio de Estonio, kiun la Universala Esperanto-Asocio ne plu konsideras landa asocio, ankaŭ jure ne plu ekzistas, ĉar forstrekita el la oficiala registro de neprofitcelaj societoj. Laste restis nur du membroj: prezidanto Tõnu Hirsik kaj s-ro Ahto Siimson; kiam ĉi tiu mortis, tiam EAE estis forigita, ĉar ĉiu neprofitcela societo devas havi minimume du membrojn, laŭ la estonia leĝo.

Tial ke EAE mortis, nun kiu ajn rajtas organizi Baltiajn Esperanto-Tagojn en Estonio, 2027. Por tio engaĝas sin sen. Kalle Vilbaste, korespondanto en Talino por la norda legacio de la Esperanta Civito. Pretas helpi lin surlokaj esperantistinoj kaj la kongresa buroo de la Civito, sub la responso de sen. Manuela Blanco.

Por 2028 estus la vico de Litova Esperanto-Asocio organizi, sed probable BET ne okazus, se Litovio gastigus Universalan Kongreson tiujare, laŭ invito al UEA, posedanto de UK. Cetere BET en Litovio akiris la famon de norda UKeto, ĉar statistike ĝi fariĝis la plej multnombra aranĝo post UK mem.

Norda Legacio

Fonto: https://www.esperantio.net/heko/eae-mortis-sed-bet-plu-vivos-en-estonio

Foto: En 2024 deko da Estoniaj esperantistoj partoprenis la 58an BETon en Tartu.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post EAE mortis, sed BET plu vivos en Estonio appeared first on La Ondo de Esperanto.

Multaj homoj ankoraŭ parolas pri videoludoj kvazaŭ ili estus nur simpla amuzo, io por perdi tempon. Kaj jes, ofte tiel estas. Post longa tago, oni volas iom ripozi, enŝalti la konzolon aŭ komputilon, kaj eniri mondon kun klaraj reguloj. Sed ju pli oni aŭskultas rakontojn de ludantoj, des pli evidentiĝas, ke videoludado por multaj signifas ion pli profundan. Ĝi povas esti paŭzeto por la nervoj, komforta loko dum malfacila periodo, kaj foje eĉ maniero rekonstrui senton de stabileco.

Esperanto-Asocio de Estonio, kiun la Universala ne plu konsideras landa asocio, ankaŭ jure ne plu ekzistas, ĉar forstrekita el la oficiala registro de neprofitcelaj societoj. Laste restis nur du membroj: prezidanto Tõnu Hirsik kaj s-ro Ahto Siimson; kiam ĉi tiu mortis, tiam EAE estis forigita, ĉar ĉiu neprofitcela societo devas havi minimume du membrojn, laŭ la estona leĝo.

Tial ke EAE mortis, nun kiu ajn rajtas organizi Baltiajn Esperanto-Tagojn en Estonio, 2027. Por tio engaĝas sin sen. Kalle Vilbaste, korespondanto en Talino por la norda legacio de la Esperanta Civito. Pretas helpi lin surlokaj esperantistinoj kaj la kongresa buroo de la Civito, sub la responso de sen. Manuela Blanco.

Por 2028 estus la vico de Litova Esperanto-Asocio organizi, sed probable BET ne okazus, se Litovio gastigus Universalan Kongreson tiujare, laŭ invito al UEA, posedanto de UK. Cetere BET en Litovio akiris la famon de norda UKeto, ĉar statistike ĝi fariĝis la plej multnombra aranĝo post UK mem.

Edukado estas homa rajto enskribita en la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj. Samtempe, estas pere de edukado, ke popoloj, nacioj kaj individuoj devus antaŭenigi respekton al universalaj rajtoj kaj liberecoj. Edukado do estas speciala afero. Ni bezonas ne kian ajn edukadon, sed edukadon kiu helpas nin konstrui pacan, justan kaj daŭripovan mondon por ĉiuj.

Ĉi-jare la temo de Unesko por la Internacia Tago de Edukado estas: la potenco de la junularo en kunkreado de edukado. Gejunuloj konsistigas pli ol duono de la monda loĝantaro kaj difinas nian estontecon. Gravas, ke ili fariĝu antaŭeniga forto por daŭripova evoluigo, novigo kaj socia plibonigo. Por tion atingi, ili bezonas altkvalitan klerigon kiu rilatu al iliaj soci-historiaj fonoj kaj helpu ilin konstrui sian aŭtonomecon.

Gravas sencoplene engaĝi studentojn, kaj junulojn ĝenerale, por kunkrei la edukadon kiun ili bezonas kaj por realigi iliajn aspirojn kaj ambiciojn. Tio plej bone eblas en etoso de lingva justeco, kun multlingva edukado kiu permesas al studentoj lerni en denaskaj, regionaj, naciaj kaj internaciaj lingvoj. Ĉiu lingvo estas sumo de interpretoj pri kion signifas esti homo.

Multlingva edukado, kiu respektas lingvajn homajn rajtojn estas ŝlosilo por altkvalita kaj inkluziva lernado. Ĝi faciligas pli bonajn edukajn rezultojn, plifortigas lingvan kaj kulturan diversecon, kaj antaŭenigas la Celojn por Daŭripova Evoluigo. Multlingvismo estas esenca valoro por kunkrei edukadon, kie ĉiuj estas aŭdataj kaj ĉiuj povas paroli kaj partopreni.

Universala Esperanto-Asocio, kune kun la Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI), Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO), kaj aliaj Esperanto-asocioj, organizas multajn edukajn iniciatojn tra la tuta mondo, inkluzive de kursoj kaj trejnadoj pri diversaj temoj, kiel pedagogio, interkultura dialogo, homaj rajtoj kaj lingva lernado.

Ekzemple, por 2026 ni preparas kunlaboran projekto-proponon por la reto de Unesko-ASPnet-lernejoj en Lubumbaŝo, D.R.Kongo. La projekto – “Esperanto en Edukado por Mondcivitaneco, Daŭripova Evoluigo kaj Interkultura Lernado” – proponos programojn kiuj subtenos edukadon por daŭripova evoluigo, kaj por mondcivitaneco.

Inkluziva, egaleca kaj altkvalita edukado, kun eblecoj por ĉiuj dum la tuta vivo, estas vera realaĵo nur se ĝi okazas en lingvoj elektitaj de la studentoj. Ni klopodu kunkrei multlingvajn edukajn eblecojn por ĉiuj.

[Mesaĝo sendita al UN. Kun afabla peto republikigi ĝin en viaj lokaj kaj landaj gazetoj kaj aperigi ĝin en viaj aliaj komunikiloj. La mesaĝo disponeblas en la angla kaj franca en la retejo https://esperantoporun.org. Same la afiŝo disponeblas, krom Esperante, angle kaj france. Dankon!]

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1277.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Edukado, la 24a de januaro 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

La Kapitulo de la Esperanta Civito, kunsidinta hieraŭ en Ĉaŭdefono (duono en fizika alesto, la ceteraj telematike) raportis al la Konsulino pri la plenumo de la lastaj Parlamentaj decidoj: en la fokuso la atribuo de taskoj, la aktiveco de la ĵus kreitaj komisionoj, la subsidueco de la kongresa buroo, la financaj novaĵoj.

La Konsulino anoncis kontrakton kun c-ino Piccinini pri ISEBA kaj kulturaj projektoj, kaj la Kapitulo rekomendis al ŝi difini kontrakton ankaŭ kun sen. Fernández pri la arkivaj taskoj ne inkluzivitaj en la delegoj kiujn li redonis meze de decembro. Inter tiuj taskoj ne plu estus la jura responso pri la domajno esperantio.net, kiun la esplorkomisiono pri adresaroj sugestas atribui al rezidanto en Svislando.

Tiu esplorkomisiono, raportis la vickonsulo pri informado, praktike finis sian laboron: restas la perfektigo de la informlistoj, tamen farenda de la establoj kiuj administras ilin, kaj la esploro kun fakulo pri la sekreta retbaloto. Plenumita estas la apliko de la rezolucio Martinelli pri HeKo, kun pozitiva efiko al la komentaj debatoj, nun en la Telegram-kanalo. Bone komenciĝis ankaŭ la laborkomisiono pri la eventuala reformo de la Senata reglamento.

Laŭ la vickonsulo pri klerigado la apliko de la nova reglamento por la direktivo Mühlemann movis sian unuan paŝon: la organiza komisiono estas formita (Giordano, Martinelli, Silfer) kaj baldaŭ eĉ la testa. La vickonsulo pri internaj aferoj raportis pri la reto de korespondantoj kun akreditivo ĉe la legacioj kaj pri la propono de kunlaboro fare de Andaluzia Esperanto-Unuiĝo okaze de la venonta NAKSE: la Konsulino atentigis la paktintan establon pri la strategiaj kondiĉoj por akcepti la kunlaboron de establo ekster la Pakto, des pli se temas pri eksigita establo.

La vickonsulo pri financoj informis pri la decidoj, ĵuŝa kaj baldaŭa, pri la speso fare de la fondusa konsilio, kaj pri la modifoj necesaj, sed ne urĝaj, en Lex Argentaria, pro la ĉeso de la statuso de fondumo, ratifita ĉi-semajne de la svisa aŭtoritato.

La Kapitulo kunsidas laŭ monata kadenco, prefere en la tria semajno, venontan fojon februare en Malago.

---

(Ĵurnalisto rakontas pri siaj spertoj)

La helpo de volontuloj estas nemalhavebla por la glata funkciado de la Universala Kongreso de Esperanto (UK) kaj por la agado de Universala Esperanto-Asocio. Se vi pretas kunlabori kiel volontulo por la 111a UK, kiu okazos en Graco (Graz), Aŭstrio (de la 1a ĝis la 8a de aŭgusto 2026), anoncu vin pere de tiu formularo.

Subvencioj por partopreni la UK-on eblas danke al la Fondaĵo “Partoprenu UK-on” de UEA. Pere de ĝi UEA povas subteni la aliĝkotizojn de kelkaj kongresanoj, en kelkaj kazoj ankaŭ la manĝ- kaj loĝad-kostojn en la plej malaltaj kategorioj kaj en esceptaj okazoj la vojaĝkostojn. Homoj el iu ajn lando, kiuj deziras volontuli kaj bezonas tian helpon, povas kandidatiĝi por subvencio.

La kondiĉoj por kandidatiĝi al la subteno “Partoprenu UK-on” estas:

1. esti preta ricevi kaj realigi kongresrilatajn taskojn antaŭ, dum kaj post la UK;
2. esti individua membro aŭ akcepti esti individua membro de UEA;
3. plenigi ĉi tiun formularon ĝis la limdato, la 15a de februaro 2026.

En pasintaj UK-oj volontuloj helpis pri fotado, filmado, helpoj en prelegejoj (teknika kaj kunordiga) kaj en la Libroservo de UEA, sed la taskoj povas esti tre variaj. En la formularo vi havas la eblon prezenti por kiu(j) tasko(j) vi pli emas helpi.

UEA antaŭdankas al kandidatoj pro la interesiĝo kaj varme invitas donacemulojn kontribui al Fondaĵo Partoprenu UK-on, kiu helpas diversigi kaj demokratiigi nian plej gravan kongreson: https://uea.org/alighoj/donacoj/partoprenu_uk.

La 2a aliĝperiodo de la UK daŭros ĝis la 31a de marto 2026. Se vi ankoraŭ ne aliĝis, ne maltrafu la okazon aliĝi, daŭre kun rabato: uk.esperanto.net (eblas donaci dum la aliĝo).

UEA, nome de la monda esperantistaro, kore dankas la sindonemon de volontuloj kaj la solidaron kaj malavaron de la donacantoj al la Fondaĵo Partoprenu UK-on.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1278.

Foto: Tamirhassan~commonswiki, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post UK-111: Alvoko por volontuloj en Graco appeared first on La Ondo de Esperanto.