Kokaino neniam estis tiom produktata kaj konsumata en la mondo kiel nun. Okcidenta Afriko, pro sia ideala situo inter la sudamerikaj produktadejoj kaj Eŭropo —la plej granda merkato—, iĝis transita zono. La ŝakristoj prosperas danke al fortikaj retoj de kompliceco, profitante la malfortecon de tieaj ŝtatoj.
La sensaciaj konfiskoj de kokaino multiĝas antaŭ la marbordoj de Okcidenta Afriko. En Marto 2024, la franca mararmeo —ĉeestanta en la regiono kadre de misio de kunagado por mara sekureco Corymbe (1)—, konfiskis, en internaciaj akvoj de la Gvinea Golfo, 10,7 tunojn da tiu drogo en fiŝkaptista boato el Brazilo. En Septembro 2025, ĝi kaptis kargon de 9,6 tunoj samzone. En 2019, la kaboverdaj aŭtoritatoj konfiskis 9,5 tunojn en kargoŝipo el Sudameriko kiu sin direktis al Tanĝero, Maroko. Oni taksas, ke la valoro de ĉiu el tiuj kontrabandaĵoj superis 500 milionojn da eŭroj.
La transito de la sudamerika kokaino al Eŭropo tra Okcidenta Afriko okazas ekde fino de la 1990-a jardeko (2). Tamen, en la lastaj jaroj pufiĝis la kvanto de konfiskoj. Kvankam ili pli atestas la nombron kaj efikecon de operacoj ol la grandon de drogŝakrado, la datumoj daŭre indikas tendencon : inter 2012 kaj 2018, ĉiujare oni malkovris malpli ol du tunojn da kokaino en Okcidenta Afriko. Inter 2019 kaj 2025, la kvanto estis dudekoble pli granda (3).
Tiu pliiĝo ĉefe estas loka versio de tutmonda tendenco : la kokainŝakrado neniam havis tian grandon. En Sudameriko, kaj precipe en Kolombio —ĉefa produktanto de kokafolioj de la tuta mondo—, la kvanto de produktado pliiĝas de antaŭ dek jaroj. La kapablo de produktado de la fina formo de tiu drogo altiĝis de 900 tunoj ĉiujare en 2013 al preskaŭ 4.000 tunoj nuntempe ; pliiĝo precipe stimulata de kresko de la tutmonda konsumado (4). Efektive : en la alia ekstremo de la ĉeno, mendado daŭre pliiĝas, ĉefe en la eŭropa kontinento, unua tutmonda merkato.
Kvankam la fluoj inter la produktad- kaj konsumad-areoj pliiĝas, la parto de tiuj drogmovadoj trapasantaj Okcidentan Afrikon eĉ pli rapide kreskas. Iuj fakuloj taksas, ke almenaŭ triono de la kokaino destinita al Eŭropo trapasas tiun regionon (5). Sed kial Okcidenta Afriko iĝis tia transitoplatformo ?
En ĵusa raporto, specialigita neregistara organizaĵo (NRO) Tutmonda Iniciato kontraŭ Transnacia Organizita Krimo (GI-TOC, pro ĝiaj komencliteroj en la angla) konjektas plurajn klarigojn. Komence, la eŭropaj kaj latinamerikaj regnoj intensigis policajn operacojn ĉe la rekta mara itinero, tiel rezultis forta kresko de konfiskoj (kiuj atingis 200 tunojn en 2019 kaj pli ol 400 en 2023). Tio puŝis la ŝakristojn ekspluati afrikajn itinerojn. Krome, pro la progreso de tutmonda komerco, oni pligrandigis plurajn grandajn havenojn por akcepti fortan pliiĝon de kontenera trafiko (kiu kreskis je 57% inter 2010 kaj 2022), tiel proporcie pliiĝis la ebloj kaŝi kokainon en ilin. Tamen, la rimedoj por kontroli la drogŝakradon ne same pliiĝis : mezume, oni inspektas nur malpli ol 2% de la konteneroj, kiel ankaŭ okazas en Eŭropo. Finfine, Okcidenta Afriko proponas “medion taŭgan por la kontraŭleĝa komerco” : la ŝakristoj sukcesas akiri ian “protektadon” de siaj operacioj koruptante diversrangajn ŝtatajn agentojn. Tiel, kiel indikas la raporto, “kvankam la itineroj kiuj trapasas Okcidentan Afrikon estas pli longaj ol tiuj rektaj, ili ankaŭ estas pli sekuraj kaj havas pli malaltan riskon de konfiskoj” (6).
Tiu forta kresko de kvanto estas akompanata de diversigo de transportiloj. Kokaino, kutime kaŝata inter laŭleĝaj varoj ene de konteneroj sendataj al Okcidenta Afriko, ĉiam pli ofte cirkulas uzante aliajn transportilojn, kiel fiŝkaptistajn boatojn. Ĉi-lastaj havas la avantaĝon, ke la pulvoro povas esti transportita en alta maro per amaso da boatetoj, kiuj alteriĝas en diversaj lokoj de la marbordo.
Tamen, “tre malfacilas kontroli maran landlimon, precipe se temas pri regnoj, kiuj havas limigitajn buĝetojn kaj rimedojn —, rimarkas François Patue, esplorfakestro por Okcidenta kaj Centra Afriko de la Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj pri Narkotaĵoj kaj Krimado, UNODC (pro ĝiaj komencliteroj en la angla)—. Antaŭ malfacila ekonomia medio, signita de malkresko de publika helpo al disvolviĝo kaj retiriĝo de teknikaj partneroj, kelkaj regnoj havas malfacilojn por al si provizi la bezonan materialon por mara gvatado aŭ eltrovo kaj interkapto de cirkulanta drogo”. Poste, la kokaino povas esti sendita al Eŭropo ene de konteneroj per la grandaj havenoj de Okcidenta Afriko aŭ per ŝipetoj.
La itineroj ankaŭ diversiĝas. La veturado ĉe la plej okcidenta marbordo de Okcidenta Afriko, ĉirkaŭ Kabo-Verda aŭ Kanariaj Insuloj —kutima itinero al Eŭropo—, respondas al geografia logiko. Sed, nuntempe, ekzistas novaj itineroj kiuj laŭiras aliajn landojn pli sude, situantajn en la Gvinea Golfo aŭ centra Afriko. “La kontraŭdrogaj agentejoj gvatas la ŝipojn suspektindajn transporti kokainon laŭ ilia deveno, tial pliigi la nombron de devenlandoj reduktas la riskon esti kontrolata”, plu diras Patuel. Kompare kun la ŝtatoj, la krimuloj havas la avantaĝon esti transnaciaj. Se kelkaj ĉefurboj plifortigas kontrolojn, la ŝakristoj uzas aliajn teritoriojn. “Sen la disvolviĝo de totaleca reago kombinanta preventon, redukton de ofertado kaj mendado, same kiel internacian kunagadon, ili ĉiam trovos paslokojn”, li konkludas.
Alia evoluo : la sensacia pliiĝo de la kokainproduktado altiris novajn krimajn rolantojn. La kolombiaj aŭ venezuelaj karteloj, ĉeestantaj en Afriko ekde la 1990-a kaj 2000-a jardekoj, nuntempe kunekzistas kun multnombraj eŭropaj ŝakristoj, kiel la itala 'Ndrangheta aŭ mafioj de la balkanaj landoj. Ĉi tiuj ofte sin provizas per helpo de kolumbiaj aŭ meksikaj ŝakristoj, aŭ per la Primeiro Comando da Capital (PCC), la plej granda brazila krimula grupo, ĉeestanta precipe en San-Paŭlo kaj la haveno de Santos, unu el la ĉefaj nodoj de la tutmonda kokainŝakrado. Fakte, PCC iĝis unu el la plej gravaj rolantoj de tiu provizoĉeno en la 2010-a jardeko (7). Ekde 2016, la blanka pulvoro konfiskita en la okcidentafrikaj havenoj plejparte devenas de Brazilo.
“En Okcidenta Afriko, same kiel en aliaj kontinentoj, la krimulaj retoj ne povas transporti tiajn grandajn kvantojn da kokaino sen la kompliceco de kelkaj uloj apartenantaj al la ŝtata aparato. Temas pri tio, kion ni nomas ‘strukturoj de ŝakradprotektado'”, klarigas Lucia Bird, direktoro de la Observatorio pri Kontraŭleĝaj Ekonomioj en Okcidenta Afriko de GI-TOC. Kaj ĉar la plejparto de kokaino surmare veturas, “la havenoj estas ŝlosilaj infrastrukturoj celataj de la ŝakristoj”, ŝi plu diras. Tiel do, la drogŝakristoj klopodas por atingi interkonsentojn kun doganistoj, oficiroj de la armeo aŭ polico, aŭ kun politikaj gvidantoj por ke ili ne atentu iliajn agadojn. “En kelkaj havenoj de la regiono, estas doganistoj, kiuj ne hezitas enspezi ‘imposton' pri la kvanto da kokaino, kiu trapasas ilian infrastrukturon”, asertas Mouhamadou Kane, esploristo en GI-TOC.
Ofte, per lokaj perantoj, tiuj eksterlandaj organizaĵoj sukcesas akiri protektadon de lokaj ŝtatfunkciuloj. Tiuj perantoj ankaŭ ludas tre aktivan rolon kunordigante la ŝakradan loĝistikon. La plimulto estas aferistoj kiuj laboras en la importa kaj eksporta sektoro, havas duoblan ŝtatanecon —unu de okcidentafrika regno kaj alian eŭropa— kaj ĝuas bonajn rilatojn tiel kun krimuloj kiel kun respondeculoj de la ŝtata aparato. La peranto Braima Seidi Bá, ekzemple, plifortigis ligojn kun latinamerikaj ŝakristoj vivante en Hispanujo kaj Portugalujo. Kun portugala kaj gvineo-bisaŭa ŝtatanecoj, en 2020 la justico de ĉi-lasta regno kondamnis lin kontumace pro kokainŝakrado, antaŭ ol esti malkondamnita en 2022 post prezento de apelacio. Malmultaj ĉi-tipaj kazoj venas antaŭ la tribunaloj kaj eĉ malpli finiĝas per definitiva kondamno. La escepto, kiu konfirmas la regulon, estas kondamno je dek jaroj en malliberejo de la hispana Miguel Ángel Devesa, ekspolicisto, kiu en 2024 iĝis drogŝakristo en Ebur-Bordo. Dum la juĝo, li tute trankvile rakontis kiel, kontraŭ pago, komisaro de polico kaj majoro de la Mararmeo certiĝis ke iliaj subalternuloj deĵoris malproksime de la kargoj senditaj de kolombiaj karteloj. Tiu protektado povas eĉ atingi la ŝtatpinton. La nederlandano Jos Leijdekkers —ankaŭ plurfoje kontumace kondamnita— trovis rifuĝon en Siera-Leono, kie li loĝas kun sieraleona diplomatino kiu estas... filino de la prezidanto de la regno, Julius Maada Bio (8). Li ankaŭ rilatas kun respondeculo de la haveno de Fritaŭno kaj kun kontraŭdroga policestro.
La strukturoj de protektado —laŭnature diskretaj— tute senkaŝe aperas dum la ŝanĝoj de registaro. “En Senegalo, dum la lastaj jaroj de la prezidanteco de Macky Sall, foje okazis grandaj konfiskoj de kokaino, sed ili estis neregulaj kaj koncentriĝis en la haveno de Dakaro aŭ meze de la maro —klarigas Kane—. Post la elektado de Bassirou Diomaye Faye en 2024, la kokainkonfiskoj multiĝis, precipe ĉe la teraj landlimoj. La protektadretoj ne postvivis la grandajn reorganizojn en la administracio, polico aŭ armeo”. Same okazis en Gvineo, kie la aŭtoritatoj malkovris multajn agadojn de drogŝakrado post la faligo de la prezidanto Alpha Condé en 2021.
Ĝis nun, la amaskomunikila atento plejparte koncentriĝis en la tre tumulta Gvineo-Bisaŭo, kie la kokainŝakrado, en kiu partoprenas la regna politika kaj armea elito, atingis neverŝajnajn pintojn. En 2009, la prezidanto João Bernardo “Nino” Vieira estis murdita meze de interklanaj luktoj okazintaj, interalie, pri regado de drogŝakrado. En 2013, la ĉefstabestro de la mararmeo, Bubo Na Tchuto, falis en kaptilon de la usona Administracio pri Kontrolo de Drogoj (DEA, pro ĝiaj komencliteroj en la angla) : agentoj de tiu institucio kaptis lin en internaciaj akvoj sin ŝajnigis kiel membrojn de la Revoluciaj Armitaj Fortoj de Kolombio (FARC, pro ĝiaj komencliteroj en la hispana) dezirantajn vendi al li kargon. Pli ĵuse, en 2024, filo de la eksprezidanto Malam Bacai Sanhá estis kondamnita en Usono pro, inter aliaj akuzoj, heroinŝakrado : li agadis kun kolumbiaj krimaj organizaĵoj, libana Hizbulaho aŭ 'Ndrangheta. Sed ciuj fakuloj pri la temo same opinias : la drogŝakrado koncernas la tutan Okcidentan Afrikon, ne nur Gvineo-Bisaŭon. Tio, kio okazas, estas, ke en aliaj regnoj ĝi estas pli diskreta ĉar ĝi estigas malpli da kvereloj aŭ estas malpli instrumentigita kadre de luktoj por la potenco.
Ankaŭ en Latin-Ameriko aŭ Eŭropo, la drogŝakrado prosperas danke al koruptado. Sed estas en Okcidenta Afriko kie ŝakristoj ĝuas plej grandan kapablon. Dum la okcidentafrikaj regnoj havas malmultajn rimedojn kaj iliaj policanoj ofte estas malbone pagataj, la ŝakristoj havas gigantajn financajn rimedojn. La valoro de la plej ĵusaj konfiskoj altiĝas al pli ol 500 milionoj da eŭroj : komparu kun buĝeto de regnoj kiel Gvineo-Bisaŭo (800 milionoj da eŭroj), Gvineo (5 miliardoj) aŭ Senegalo (11 miliardoj).
La kokainŝakrado havas alian perversan efikon : la drogo emas enradikiĝi tie, kie ĝi transitas. Kelkaj malgrandaj ŝakristoj aŭ perantoj estas pagitaj per drogo, kaj ili devas persone vendi sian produkton por enspezi monon. Ĉar al ili ofte mankas rimedoj por transporti sian varon al Eŭropo, ili vendas ĝin surloke. Tio ankaŭ nutras merkaton de la krakkokaino, malmultekosta derivaĵo de kokaino. Tial, en la lastaj jaroj, Okcidenta Afriko vidis la kreadon de laboratorioj de produktado de krakkokaino, precipe en Niĝero kaj Senegalo. “Tiu tendenco estas minaco al publika bonfarto kaj regiona stabileco”, rimarkas Patuel.
Keïsha Coranti kaj Tangi Bihan
Respektive : studento de doktoreco en Geografio de la Universitato de Parizo 1 Panthéon-Sorbonne kaj ĵurnalisto.
(1) Ministrejo pri Defendo de Francujo, gazetara dosiero “Opération Corymbe”, Parizo, Oktobro 2021.
(2) Vidu Anne Frintz, “La komerco de kokaino, neglektita peco de la sahela puzlo”, Le Monde diplomatique, Februaro 2013.
(3) Lucia Bird, Kingsley Madueke kaj Mouhamadou Kane, “Marchés de cocaïne en Afrique de l'Ouest. Cartographie des impacts, des itinéraires, des tendances et des acteurs j”, GI-TOC, Marto 2026, https://globalinitiative.net
(4) ONUDD, “ World drug report 2025”, www.unodc.org
(5) “Marchés de cocaïne en Afrique de l'Ouest…”, citita verko.
(6) Sama verko.
(7) Gabriel Feltran, Isabela Vianna Pinho kaj Lucia Bird, “Filières atlantiques. Le PCC et le commerce de la cocaïne entre le Brésil et l'Afrique de l'Ouest”, GI-TOC, Aŭgusto 2023.
(8) Oliver Dunn kaj Josef Skrdlik, “Jos Leijdekkers, one of Europe's most wanted men, quietly insinuated himself into the lives and businesses of the country's elite”, New Lines Magazine, Vaŝingtono, 28-an de Julio 2025.
La domo kie situas la Centra Oficejo de UEA estas vendata, sed aĉetantoj mankas.
La malnova urbo de Kaŭno. Foto: Augustas Didzgalvis CC BY-SA 4.0
Mi iris sur strato… Maljuna, senila almozulo haltigis min.
Antaŭ 35 jaroj, la 23an de majo 1991 Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov kaj Viktor Kloĉkov venis aviadile al Nederlando kaj disdonis la unuan numeron de la renaskita revuo “La Ondo de Esperanto” al oficistoj kaj volontuloj de la Centra Oficejo de UEA en Roterdamo… Ekde tiam la 23an de majo ni festas ne nur la naskiĝdatrevenon de Aleksander, la senŝanĝa redaktoro de “La Ondo”, sed ankaŭ de la revuo mem.
Dum ĉi tiu ekskurso vi vizitos la bierfarejon Puntigamer en Graz kaj konatiĝos kun la tradicio kaj arto de bierfarado en unu el la plej konataj bierfarejoj de Aŭstrio. Vi ekscios pri la historio de la bierfarejo, la deveno de la krudmaterialoj kaj la tuta bierproduktada procezo.
Nogueras, Jorge Rafael. Centvorte: Cent cent-vortaj mikronoveloj. – Novjorko: Mondial, 2025. – 195 p.
Abonantoj jam povas elŝuti la junian numeron de la revuo "Esperanto". La papera versio baldaŭ estos dissendita: 
Ĉi-jare venos neniuj eŭroj en formo de administra subvencio de EU al UEA aŭ TEJO. Foto: Eŭropa Centra Banko
Sarlanda Esperanto-Ligo okazigos sian 75an Kulturan Semajnfinon de la 26a ĝis la 28a de junio 2026 en la Kardinal-Wendel-Domo en Homburgo (
Jouko Lindstedt, la finna originalo de la tradukata verko, kaj kelkaj aliaj libroj, kiuj utilas en la traduklaboro.
La 16an de majo 2026 estis enretigita por publika legado la demonstra versio (demoversio) de la marta (printempa, laŭ la nordhemisfera vidpunkto) eldono de “La Ondo de Esperanto”. La 40-paĝa demoversio (pdf) enhavas plurajn tekstojn kaj tekstokomencojn el la riĉenhava 108-paĝa 327a numero de “La Ondo de Esperanto”, publikigita antaŭ preskaŭ du monatoj.
Ĉu vi pretas por atingi la sekvan nivelon de via verkado? La verksesioj estas projekto de Bobelarto 
Fantom, Ian; Koffi, Gbeglo. Kien Universala Esperanto-Asocio?: Enketo kaj historia evoluo. – 2a eldono reviziita kaj kompletigita. – Halifax: Remit Press, 2026. – 112 p. – ISBN: 978-1-9191728-1-1.
