Blogoj en Esperanto

2026-10-06

Le Monde diplomatique en Esperanto

Du rusaj kuzoj

Raporto de nia speciala sendito :
Ni unue pensis pri banala malamikiĝo, tio okazas en multaj familioj tra la mondo. Kiel ofte en tiaj kazoj, ni pensis, ke per amika instigeto, simpla diskuto ebligos klarigi la aferon, kaj reamikigi. Sed malantaŭ tiu disputo, jen granda fendo. Sed ne nur en tiu familio, ja en la tuta lando.

Vladimiro kaj Nikolao estis du amike proksimaj kuzoj. Kvankam iliaj karieroj disigis ilin, tio nenion ŝanĝis. La unua estis "suprenirinta" al Moskvo por iĝi konsultisto por grandaj fremdaj firmaoj. La dua restis en ilia naskiĝurbo Volgograd, tie li estris entrepreneton, kiu provizas lokajn industriojn per rezervaj partoj.

Antaŭ du dek jaroj, ni akompanis ilin serĉante la devenvilaĝon de ilia avino, en la ĉirkaŭaĵoj de Saratov. Sur monteto la ekskolkozo kie plu vivis deko da loĝantoj - el la tri mil, kiuj tie vivis en la 1980-aj jaroj - estis kaŝita malantaŭ vegetaĵaro. Ankoraŭ funkciis urbestro, kiu ĉiumatene balais la "ruĝan angulon", eksan festohalon kun pargeto kaj estrado, kie iam kamparanoj ludis teatraĵojn. Po du fojoj ĉiun monaton, poŝta kamioneto supreniris la tervojon por liveri poŝtaĵojn kaj kelkajn necesaĵojn. La du kuzoj rakontis siajn memoraĵojn de la soveta epoko, same kiel oni parolus pri forlasita lando. Tiun vesperon ili multe drinkis kaj ridis, aŭ inverse. Ilia amika rilato ŝajnis nedifektebla.

En la printempo 2026, tamen, ni komprenis ke okazis malamikiĝo, kiun niaj telefonadoj ne sukcesis klarigi. Tial ni alteriĝis en Moskvo malgraŭ la minaco de Ukrainaj spavoj kaj misiloj.

La urbo tute ne similas ĉefurbon de regno elĉerpigita de okcidentaj punsankcioj. Kvankam iam oni trairis ĝin kun mallevita kapo kaj armita per kuraĝo, promenanto povas nun halti sur plilarĝigitaj trotuaroj sen ĝeni iun ajn, levi sian kapon, admiri junstilan fasadon, kiun oni jam konis sen vidi ĝin. Inter 2015 kaj 2023, la municipo renovigis 14 000 domegojn kaj 380 historiajn konstruaĵojn (1). La aranĝitaj bordoj Moskvo-rivero integriĝas ekde 2022 en piedirantula kurso de dek kvin kilometroj inter la komerca kvartalo de Moskva City ĝis Kremlo kaj poste al nordorienta parko Sokolniki.

Nu, ja kelkajn semajnojn poste, meze de junio, atako de ukrainaj spavoj eksplodigos la rafinejon de Kapotnia, tridek kilometrojn el la ĉefurba centro, kaj ĝenerala celado de rezervujoj kaj pretrolinfrastrukturoj estigos mankojn de benzinoj kaj perturbojn pri vartransportado en ĉiuj regionoj de la lando ekde julio. Sed en tiu printempa tago, la ritmo de la urbo estis pli paca, en niaj memoroj, ol antaŭ la epidemio de Komvim-19. Tiu kvieteco fontas ankaŭ el falo de turismo. Malpli ol 630 000 fremdaj vizitantoj veturis en Rusion dum la unua jarduono de 2025, tio estas triono de 2019. La nombro de germanoj, italoj, francoj, dividiĝis per sep, dek du, dudek du ... Ĉirkaŭ Kremlo, ĉinaj dikaj aŭtoj Haval, Chery aŭ Tank anstataŭis la okcidentajn markojn. Sur la Ruĝa placo oni aŭdas nur la rusan, eĉ bone orelserĉante.

Vladimiro atendis nin en ĉefurba parko, dum li promenigas sian hundon. Post brakumoj, ni evitis tuj priparoli la disputon, pri kiu ni sentis, ke ĝi estas grava. "Nu, kiel vi fartas ?" Tuj, la milito, kies frakason ni estis forgesinta de post nia alveno, reaperas. Ekde la aneksado de Krimeo en 2014, la nombro de kontrakto de Vladimiro kun fremdaj entreprenoj malkreskis, antaŭ ol tute forsveni en 2022. Li havis, estinte ponto inter Rusio kaj Okcidento, bonajn enspezojn kaj enviitan socian pozicion. La merkatesploroj, kiujn li nun faras por rusaj entreprenoj ne kompensas lian perdon.

"Kiam komenciĝis la invado, mi pasigis kelkajn horojn en ŝokstato, reale. Mi restis en prostracio je la ideo, ke oni povis impeti en tian frenezaĵon." Pluraj jaroj pasis, sed Vladimiro restas markita. Dum lia hundo observas plaŭdantajn anasojn, li plu diras : "Ĉu vi memoras, ke ni havas onklinon en Ukrainio ? Mi tuj telefonis al ŝi. Mi estis tute detruita de tiu afero ... Ankaŭ ŝi, kompreneble." Li daŭre rilatas kun ŝi, kaj telefonas po du fojoj ĉiusemajne. "Ni parolas pri nia ĉiutaga vivo, pri rompoj de akvo kaj hejtado, sed preskaŭ nenio pri politiko. Tio estas mia maniero subteni ŝin."

Tiam, ni ekdivenis, ke la disputo ne estas sen rilato al la milito. "Kaj Nikolao, ĉu vi scias kion li diras pri la milito ? - Ĉu Nikolao ? Li subtenas ĝin ! Ankaŭ li telefonis al nia onklino, por diri ke ŝi kvietiĝu, ke ĉio baldaŭ revenos en ordo. Tio okazis antaŭ kvar jaroj !" Tiam Vladimiro telefonis al sia "frato" por esprimi sian malkonsenton, kiel oni faras kun proksimaj kuzoj. Okazis memorinda disputo. "Nia onklino ne plu volas alparoli lin, kaj mi komprenas ŝin."

Vladimiro provas persvadi sin, ke laceco trafas pli kaj pli vastajn tavolojn de la socio. La motivoj, tiom multaj kiom memkontraŭdiraj - defendi la rusparolantojn de Donbaso, malhelpi NATO-n plu antaŭeniri aŭ lukti kontraŭ la supozata naziismo de la ukraina registaro - laŭ li ne plu konvinkas. Sed fundamente li scias, ke li estas izolita en socio kiu plej multe akceptas tiun militon kvankam ne dezirante ĝin. De laceco pri milito, videbla en la opinisondadoj, ĝis kritiko de ĝia daŭrigo, estas distanco, kiun preskaŭ neniu deziras transpasi. "Tiuj, kiuj, kiel mi, estis kontraŭ tiu milito silentiĝis : kial senĉese gurdi la samajn plendojn ? Tio montras al ni mem nian senpotencigon." La du infanoj de Vladimiro foriris el la lando.

La stacidomo de Pavelec en la sud-oriento de Moskvo estis plenŝtopita en tiu aprila tagfino. Kolono da junaj rekrutoj serpentumis inter vojaĝantoj, antaŭ ol viciĝi laŭlonge la kajo, kie tranokta tajno por Volgograd jam atendis. En kvarhoma kajuto, paro da emeritoj jam okupis la du malaltajn kuŝejojn. Post malpli ol tri frazoj, ili aludis sian filon, kiu militis en la ukrainia fronto inter 2022 kaj 2024. "Li revenis traŭmatizitita, kun psikaj problemoj, rakontis la virino. Kaj mi mem ne dormis dum du jaroj." Ĉu ŝi kulpigas sian registaron ? "Ne, kion ĝi povis fari ? En okcidento vi scias nur unu aferon pri tiu milito : Putin estas la agresinto", ŝi konkludis per tono pli bedaŭra ol agresema.

Post Tambov, nia trajno trairis pejzaĝojn de unutonaj stepoj videblajn tra arboj de la fervoja rando. Ruinigitaj vilaĝoj impresis nin : enfaliĝintaj lignaj kabanoj, domoj kun frakasitaj fenestroj. Inter la popolnombrado de 2010 kaj 2021, la kampara loĝantaro falis je 15%, al profito de regionaj urbaj centroj (2).

Post dudek horoj kaj kvardek tri minutoj, la trajno alproksimiĝis al Volgograd. Historiistoj rakontas, ke tiu strategia fervoja nabo estis prenita kaj reprenita dek kvin fojojn dum la batalo de Stalingrad, eksnomo de tiu urbo, kiun ĝi reprenas dum la celebraĵoj de la 9-a de majo. De la fenestro oni ekvidis la tombmonteton Mamajev, kie stariĝas statuo de Voko de la patrujo. Konstruita inter 1959 kaj 1967, tiu monumento en la stilo de socialista realismo, 85 metrojn alta , tute en ŝtalo kaj betono, iĝis simbolo de la urbo. Oni retrovas tiun diinon de venko svingantan glavon, superŝultre rigardantan malantaŭen, sur magnetoj kaj bovloj vendataj al turistoj.

La nuna milito, kiu okazas je kvin cent kilometrojn for, estas preskaŭ nevidebla en publikaj spacoj, krom reklamo por la rusa armeo sur fasado de konstruaĵo, kiu promesas 3 milionojn da rubloj (ĉ. 30 000 eŭroj) kaj monata soldo de 215 000 rubloj (ĉ. 2000 eŭroj) por tiuj, kiuj dungiĝos por la fronto. Neniu kampanjo insistas pri dungiĝomanko. Kaj malsame kiel ukrainiaj urboj, kiujn ni vizitis en 2023 (3), oni ne vidas soldatojn en forpermeso nek invalidojn. La milita ŝoko ŝajnas englutita en la amasa rusa loĝantaro.

Dum en Moskvo grandaj vorkoj estis preskaŭ finiĝantaj, Volgograd estis nur komenciĝanta siajn. La ĉirkaŭaĵoj de la stacidomo kaj la apuda centra placo, nomita "de la falintaj soldatoj", estis baritaj per palisaroj. "Oni ne plu povas parkumi, ie ajn", plendis Nikolao prenante nian valizon. Sur sian jakon, li surkudris oranĝnigran kvadraton, la kolorojn de la rubando de Sankta Georgo, iĝinta nacia simbolo post la aneksado de Krimeo. "Tie estis finnlanda flago, temas pri fremda jako, li ridete klarigis, "mi preferis kaŝi ĝin per tio." Tamen Nikolao esprimis pli konvencian patriotismon ol aktivulan naciismon. Li spontane staras flanke de la armeo de sia lando, akceptante militon, kiun li bedaŭras sed kiun li opinias neevitebla. "Putin ne plu havis elekton pro la senĉesa ekspansio de NATO ĉe niaj landlimoj", li klarigis. Laŭ liaj okuloj temas pri "enlanda milito", kiun la okcidentuloj provokis inter "'fratoj' rusaj kaj ukrainaj" por malfortigi Moskvon.

Kun lia edzino, Katja, Nikolao loĝas en unuopa domo de ĉirkaŭurba kvartalo en la nordo de la distrikto Voroŝilovski. Post avenuo, lia aŭto trairis inter altaj domegoj. Tieaj parkoj estas plenaj de rubaĵoj, oni veturas malrapide sur truitaj vojoj, kiuj kontrastas kun tutnova superbazaro, kie ni haltas por aĉeti kelkajn nutraĵojn. Pli for, la kvartalo de unuopaj domoj kie loĝas Nikolao ŝajnas eraro. Sur la senasfaltaj stratoj, la radoj plaŭdas en akvaj flakoj : la kamiono da gruzo, ke li kaj najbaroj kotizinte venigis ne estis sufiĉa. ... De tiam Nikolao kaj Katja atendas, ke la urbodomo respondu al petskribo, kiun la loĝantoj sendis.

Ĉirkaŭ la tablo, Katja defiligas per sia laŭmoda iPhone fotojn de sia feriado kun amikino en Dubajo. Antaŭ la milito, ŝi daŭre havis amikinojn de sia infanaĝo, pasigita en Ĵitomir, en sovetia Ukrainio, kie ŝia patro, kariera militisto, estis sendita en la jaroj 1980-aj. Ŝi promesis tien reiri, sed la milito rompis tiujn rilatojn. "Mi provis eviti la demandojn, kiuj estigas disputojn, sed ili tuj koleriĝis, kvazaŭ oni enmetis en iliajn kapojn ke la rusoj estas kanajloj, ĉiuj rusoj senescepte". Tiu paro apartenas al supera mezklaso, kiu akceptas militon, kiu ŝajnas tre fora. Sed ĉu ĝi tia restos longe ?

Ilia filo, Viktoro, finas sian studon en teknika liceo. Tiu kurso ne ebligas lin aliri al universitato, kaj do prokrastigi sian militservon. Ĉu li timas ? Jes, li respondis senhezite. En lia liceo cirkulas rakontoj pri timigadoj faritaj de hierakio "kun armiloj en mano" por devigi rekrutojn subskribi profesian kontrakton. Lia patrino maltrankviliĝas pro iuj datoj viditaj sur soldataj tomboj : "18, 19, 20 jaroj, temas pri infanoj." Inter la mortintaj rusaj soldatoj identigitaj de la retejo Mediazona (kune kun la ruslingva servo de la brita BBC), la proporcio de 18-20 jaruloj atingas apenaŭ 3% (4). Sed tiu nombro kalkulita plurajn monatojn post la morto de soldatoj povas fakte esti pli alta. Pro la enkotiĝo de tiu milito kaj la timo de nova devigita mobilizado, pli gravaj premoj estas atendataj en la venontaj monatoj.

Malgraŭ la fendo kiu disigas la du kuzojn, la vizito de komuna amikino devigis ilin interŝanĝi mesaĝojn. Nikolao ŝajnis preta fari paŝon. Reveninte en Moskvon, ni sondis lian kuzon. "Tion, kion Nikolao diris en 2022, la pozicion, kiun li prenis, li devas alpreni iliajn konsekvencojn", li decidis, "nia rilato estas damaĝita." Ĉar Vladimiro estas verŝajne tiu, kiu plej perdis. Lia tezo pri sociaj sciencoj, lia vivo en la ĉefurbo, liaj rilatoj kun potencaj medioj, ĉio metis lin pli alten en la socia hierarkio. La milito forprenis tion. La situacio de Nikolao siaflanke daŭre pliboniĝas malgraŭ la milito. Li ne tro skurĝas Vladimiron, sed atribuas al li la respondecon de la rompo, kaj bedaŭras, ke ĉi lasta flankenmetiĝis for el la patriota interkonsento, kiun li mem adoptis.

Ni provis kontribui al reamikiĝo de du kuzoj. Ni trovis landon markitan de la milito kaj familioj disŝirita de ĝiaj renversoj. En la kampo de valoroj kaj en tiu de sociaj hierarkioj.

(1) Laŭ la retejo de la Municipa ekonomia komplekso de Moskvo (en la rusa) https://kgh.moscow/fkr

(2) Anastasia Chaplitskaya kaj al., "Rural-urban migration within Russia : Prospects and drivers", Regional Science Policy & Practice, vol. 16, n° 9, Oksfordo, septembro 2024.

(3) Legu : "Malproksime de la militfronto, la ukraina socio dividita en du", Le Monde diplomatique, novembro 2023.

(4) Vidu : "Russian losses in the war with Ukraine. Mediazona count, updated" , https://en.zona.media (konsultita la 2-an de septembro 2026).

franca

de Hélène RICHARD je 2026-10-06 14:11

Heroldo Komunikas

Ne ekzistas tria organiza modelo por Esperantio

La faktoj pli kaj pli dementas la supozon ke ekzistus tria organiza modelo por Esperantio: la “likva movado”, anstataŭ internaciaj neregistaraj centralismaj organizoj (kiel UEA, TEJO, SAT ktp) aŭ federisma subjekto de internacia juro (Esperanta Civito); sed al la jam konata problemo de la TEJO-monkolekto aldoniĝas aliaj.

Suspiras c-ano Johannes Genberg, komentarie pri sia rezigno rilate al Mia Vivo: “Esperantistoj estas multege pli aktivaj en Fejsbuko, Redito kaj Telegramo, do la konkludo devas esti, ke tutesperanta socia retejo simple ne gravas al ili. Ree, mi ne plendas nek riproĉas ilin pro tio. Tio simple estas la efektivo, kaj se iu alia volas krei socian retejon post Mia Vivo, bonvolu konsideri ĉi tiun averton.”

Legu pli en Heroldo de Esperanto n-ro 2381

de "HeKo 921 7-B, 5 okt 27" je 2026-10-06 12:10

Diversaj diversaĵoj

COLETTE - La spiralaĵoj de la vito (1908)

COLETTE

Jen alia novelo kiu aperis en la kolekto Les vrilles de la vigne (La spiralaĵoj de la vito) kiu arigas novelojn kun membiografia fono. Ĉi tiu traduko estis publikigita en la N° 52-53 (februaro-junio 2025) de Beletra Almanako. Mi dankas sinjoron István Ertl pro liaj trafaj rimarkoj kaj korektoj.

La spiralaĵoj de la vito

Iam, la najtingalo ne kantis nokte. Ĝi havis afablan voĉfadeneton kaj lerte uzis ĝin de mateno ĝis vespero, kiam la printempo ĵus alvenis. Ĝi vekiĝis kun siaj kamaradoj, en griza kaj blua ektagiĝo, kaj ilia timema vekiĝo skuis la majskarabojn dormantajn sub siringaj folioj.

Ĝi enlitiĝis ĉirkaŭ la sepa, aŭ sepa kaj duono, ie ajn, ofte en la florantaj vitoj, kiuj odoras rezedon, kaj ĝis la mateno faris kompletan dormon.

Iun printempan nokton, la najtingalo dormis staranta sur juna sarmento, kun ŝvela kropo kaj klinita kapo, kvazaŭ kun gracia nukparalizo. Dum ĝia dormo, la kornoj de la vito, tiuj spiralaĵoj rompiĝemaj kaj algluiĝemaj, kies okzala freŝa acideco ekscitas kaj sensoifigas, la spiralaĵoj de la vito tiun nokton kreskis tiel dense, ke la najtingalo vekiĝis tute ŝnurita, kun la kruroj implikitaj en forkiĝintaj ligaĵoj, kaj senpovaj flugiloj.

Ĝi kredis perei, baraktis, eskapis nur danke al mil penoj, kaj dum la tuta printempo ĵuris ne plu dormi, tiom longe, kiom kreskos la spiralaĵoj de la vito.

Jam la sekvan nokton ĝi kantis, por resti sendorma:

Dum la vito ŝosas, ŝosas, ŝosas...

Mi ne plu dormos!

Dum la vito ŝosas, ŝosas, ŝosas...

Ĝi variigis sian temon, girlandis ĝin per silabkantoj, enamiĝis al sia voĉo, iĝis tiu kantisto senbrida, ebria, anhelanta, kiun oni aŭskultas kun la neeltenebla deziro vidi ĝin kanti.

Mi iam vidis najtingalon kanti sub la luno, liberan najtingalon, kiu ne sciis sin gvatata. Foje ĝi interrompas sin, kun klinita kolo, kvazaŭ por aŭskulti en si mem la daŭradon de ĉesinta noto... Kaj ĝi reekas, per sia tuta forto, ŝvelinta, kun klinita kolo kaj mieno de enamiĝinta malespero. Ĝi kantas por kanti, ĝi kantas tiel belajn aferojn, ke ĝi ne plu scias, kion ili signifas. Sed mi, mi ja daŭre aŭdas tra tiaj oraj notoj la sonojn de basa fluto, la tremantajn kristalajn trilojn, la purajn kaj viglajn kriojn, mi daŭre aŭdas la unuan naivan kaj teruritan kanton de la najtingalo kaptita de la spiralaĵoj de la vito.

Dum la vito ŝosas, ŝosas, ŝosas...

Rompiĝemaj kaj algluiĝemaj, la spiralaĵoj de amara vito estis ligintaj min, dum en mia printempo mi dormis en feliĉa kaj fidema dormo. Sed mi rompis, per terurita eksalto, ĉiujn tiujn torditajn fadenojn, kiuj jam fiksiĝis al mia karno, kaj mi fuĝis... Kiam la torporo de nova miela nokto pezis sur miajn palpebrojn, mi ektimis la spiralaĵojn de la vito kaj mi laŭtege ĵetis plendon, kiu rivelis mian voĉon.

Tutsola, vekiĝinta en la nokto, mi nun rigardas la voluptan kaj malgajan astron alsupri antaŭ mi... Por malpermesi al mi refali en feliĉan dormon, en la mensoga printempo kiam floras la hoka vito, mi aŭskultas la sonon de mia voĉo. Foje, mi febre krias tion, kion 123 oni kutime prisilentas, kion oni tre mallaŭte murmuras, – kaj mia voĉo malvigliĝas ĝis murmuro, ĉar mi ne aŭdacas plu paroli.

Mi volas diri, diri, diri ĉion, kion mi scias, kion mi pensas, kion mi divenas, ĉion, kio ravas min, kio vundas min kaj mirigas min. Sed ĉiam estas, ĉirkaŭ la tagiĝo de tiu brua nokto, prudenta mano malvarmeta, kiu metiĝas sur mian buŝon, kaj mia krio, ekzaltiĝonta, subiras al modera babilado, al parolemo de infano kiu laŭte parolas por kuraĝigi sin kaj elturmenti sin...

Mi ne plu spertas feliĉan dormon, sed mi ne plu timas la spiralaĵojn de la vito.

de Tjeri (noreply@blogger.com) je 2026-10-06 07:04

Esperanta Retradio

La ideo pri "personeco"

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

Kion signifas la vorto “personeco”? Kiel ĝi formiĝas en ĉiu homo en maniero tute unika? Kie troviĝas ĝia natura deveno en ĉiu individuo?

Por respondi al tiaj demandoj, estas necese unue bone kompreni la koncepton: kio estas “personeco”?

Ĝi ne estas simpla koncepto. Ĝi estas la tuto de la psikaj trajtoj, kiuj determinas la manieron pensi, senti kaj agi, tio estas, la individuecon, laŭ unuopa kaj socia aspektoj. Kvankam fakuloj klopodas klasigi la personecon en kelkajn “tipojn”, fakte ne ekzistas du homoj egalaj, en la tuta mondo.

La formiĝo de personeco estas proceso iompostioma, kompleksa kaj aparta, en ĉiu individuo. Ĝi organiziĝas per interplektiĝo de partoj; ĝi estas dinamika kaj ŝanĝiĝema, tiel ke la personeco formiĝadas dum la tuta vivo; ĝi estas psikologia fenomeno, sed intime rilatas al la korpaj funkcioj; ĝi estas forto, kiu estigas la interrilatojn de la homo kun la ĉirkaŭanta medio; ĝi montriĝas laŭ ripetaj kaj rekoneblaj manieroj; ĝi esprimiĝas per kondutoj, pensoj kaj emocioj. Tamen, sendube la kulturaj influoj kaj la edukado forte influas la formiĝon de la personeco. En tion intermiksiĝas la temperamento, la talentoj, la inteligento, la kreemo kaj la kapablo pri sociaj interrilatoj.

Interesa kontribuo de Freud al tiu temo estas la teorio pri la du bazaj homaj instinktoj, inter kiuj la personeco konstante ekvilibriĝas: “instinkto de morto” (detruado) kaj “instinkto de vivo” (eroso, amo).

En preskaŭ ĉiuj kulturoj, oni atribuas la personecon al la homa “animo”. Tio estas, al ia nemateria inteligenta principo, kiu efektive tenas en si la moralan respondecon pri ĉiuj agoj. Oni nomas ĝin ankaŭ “spirito”, kiu estas supozeble nemortema. Ĉiuj religioj baziĝas sur tiu ideo, laŭ diversaj variaĵoj.

Sciencistoj simple atribuas la personecon al la cerbo kaj ĝiaj mirinde kompleksaj strukturoj. Antaŭ nelonga tempo, la prestiĝa scienca revuo Nature publikigis interesan studaĵon, kiu trovis rilatojn inter la personeco kaj 1200 genetikaj variaĵoj. Por tio, oni pristudis pli ol unu milionon da homoj, kiuj permesis, ke oni analizu ilian DNA-strukturon, en esploroj faritaj en 15 landoj, kiuj sammaniere klasigis la trajtojn de personeco.

Ili uzis kvin bazajn tipojn de personeco: la ekstrovertitan, la afablan; la konsciencan; la neŭrozecan; la malferman al novaj spertoj.

En tiu studaĵo, la sciencistoj trovis, ke inter 5% kaj 16% el la variaĵoj en la personeco estas klarigeblaj per genetikaj trajtoj. Similan rezulton oni trovis rilate al kazoj de severa depresio. Tio sugestas, ke genetiko plenumas signifoplenan rolon en la formiĝo de personeco. La genetikaj strukturoj, kiuj ligiĝas al tiuj genoj lokiĝas precipe en la frunta regiono de la cerbo. Aliflanke, granda parto de tio estas influata de la medio.

DNA estas la grandega kodo de interligitaj molekuloj, kiuj enhavas ĉiujn biologiajn trajtojn de ĉiu vivanta estulo. La esploroj pri la genetika flanko de la personeco en estonteco kondukos al pli bona kompreno pri la korpa kaj mensa sano.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-10-06 06:00

Libera Folio

Mia Vivo vivos nur ĝis la jarfino

Kion se Facebook ne estus komerca, kaj ĉiuj uzantoj skribus nur en Esperanto? Tio estis la revo de Johannes Genberg en Svedio, kiam li en 2020 kreis kaj lanĉis propran socian retejon kun la nomo Mia Vivo. Multaj esperantistoj kolektiĝis en la nova retejo, sed servilaj kostoj kreskis pli rapide ol la uzantaro. Tial Mia Vivo fermiĝos fine de la jaro.

La informo pri la fermo de Mia Vivo kompreneble unue aperis en la retejo mem. Johannes Genberg la 24-an de septembro petis la uzantojn ĝis la fino de la jaro elŝuti la enhavojn kiujn ili volas konservi kaj certiĝi, ke ili povos daŭrigi la kontakton kun la retejaj amikoj en aliaj manieroj, kiam Mia Vivo fermiĝos.

Krome li kreis por anoj de Mia Vivo propran babilejon en Telegramo, por ke la komunumo kreskinta dum sep jaroj ne ĉesu ekzisti kune kun la retejo. La ĉefa kialo de la malfondo de Mia Vivo estas kreskantaj servilaj kostoj.

Libera Folio petis Johannes Genberg rakonti pri siaj spertoj pri konstruado de reta komunumo nure por esperantistoj.

Libera Folilo: Kiajn konkludojn vi tiras post via sperto pri Mia Vivo?

Johannes Genberg: – Tio estas bona demando. Eble ke sukceso povas esti mezurata laŭ multaj kieloj. Mia Vivo ne fariĝis la ”reta Esperantujo”, sed ĝi fermiĝos ne pro neuzateco, malsimile al multaj similaj projektoj. Mi ankaŭ ekkonis danke al ĝi plurajn novajn amikojn, kun kiuj mi daŭre estos amiko ankaŭ post la fino de la retejo. Tio devas esti konsiderata iu formo de sukceso, ĉu ne?

Kio instigis vin krei la retejon en la komenco, kion vi esperis atingi? Kaj kiel ŝanĝiĝis viaj ideoj dum la jaroj?

– Mi kredas ke mi jam respondis pri la du unuaj en artikolo de Libera Folio antaŭ 6 jaroj. La lasta estas, ke mi devis akcepti ke Mia Vivo neniam fariĝos tiel populara. Jaron post jaro la aktiveco malaltiĝis, sed ĝi neniam haltis. La plej aktivaj membroj daŭre uzas la retejon, kaj foje aperas iu nova kiu estas tre aktiva dum tempo. Mi lernis kontentiĝi per tio. Mi kredas ke, malgraŭ ĉio, Mia Vivo eble estas la plej sukcesa provo pri esperanta socia retejo.

Tamen, por legantoj, kiuj ne memoras vian antaŭan respondon, kial vi trovis, ke estas bezonata aparta socia reto nur por esperantistoj?

– Kiam mi estis sur aliaj sociaj retejoj, mi amikiĝis kun multaj esperantistoj, sed poste mi vidis sur la fluo multe da iliaj afiŝoj en aliaj lingvoj. Lingvoj, kiujn mi ne komprenas. Tio donis al mi la ideon krei esperanto-lingvan socian retejon. La unua estis Nubo, kiu malfermiĝis en 2018, sed pro nesolveblaj teĥnikaj kaj rapideca problemoj, mi fermis ĝin en 2020. Preskaŭ samtempe mi malfermis Mia Vivo-n por anstataŭigi ĝin. Mia Vivo uzas alian programon, kiu estas treege bonega (PeepSo). Mi rekomendas ĝin por tiuj, kiuj volas krei malgrandan socian-retejecan retejon.

Tamen poste ĝuste pro teknikaj problemoj vi devas fermi la retejon, ĉu ne? Ĉar ĝi postulas tro da rimedoj de la servilo?

– La servilo, kiun mi uzas, estas relative malmultekosta. Tial mi unue elektis ĝin, ĉar kiel laboristo kun familio mi ne havas multe da mono. En marto la retejo estis haltigita pro trouzo de servilaj rimedoj, kaj lastatempe la problemo reaperis. Mi jam serĉis alternativan servilon, sed post esploro mi konkludis ke kostus almenaŭ 120 eŭrojn monate, kompare al la nunaj 40 eŭroj.

– Mia Vivo ricevis dum la jaroj multe da mondonacoj. Sufiĉe por ke mi mem ne devu pagi iom el mia propra monujo. Pro tio mi estas tre danka al la membraro! Tamen la mondonacoj pli kaj pli malmultiĝis dum la lastaj jaroj, kaj nur danke al unu tre granda donaĵo mi povas pagi por la sekva jaro. Tial mi decidis fermi la retejon, dum mi povas fari tion en orda kielo, ĉar mi simple ne vidas alternativon.

Do, simple mankas sufiĉe granda komunumo de uzantoj, kiuj pretus ankaŭ finance subteni la projekton?

– Mi ne kulpigas la esperantistaron pro tio ke Mia Vivo ne fariĝis pli populara. Jes, estas kelkaj, por kiuj la ekzisto de tutesperanta socia retejo estas fonto de fiero por Esperantujo, kaj estas aliaj kiuj simple preferas la etoson de Mia Vivo al aliaj retejoj, kaj estas kelkaj por kiuj eviti komercajn retejojn estas grave, sed tiuj ĉi estas malmultaj. Se oni volas lerni ion per mia provo, estas ke homoj, inkluzive de esperantistoj, havas tre disajn emojn kaj volojn, kaj tio, kio estas grava por vi mem probable estas tute negrava al aliaj.

– Esperantistoj estas multege pli aktivaj en Fejsbuko, Redito kaj Telegramo, do la konkludo devas esti, ke tutesperanta socia retejo simple ne gravas al ili. Ree, mi ne plendas nek riproĉas ilin pro tio. Tio simple estas la efektivo, kaj se iu alia volas krei socian retejon post Mia Vivo (mi suspektas ke iu iam volos), bonvolu konsideri ĉi tiun averton.

Vi malfermis Telegram-babilejon por anoj de Mia Vivo. Multaj esperantistoj ja estas en Telegram, sed ĉu vi konsideris la esperantlingvan Mastodon-servilon, kiu povus esti iom malpli fermita solvo?

– La kialo por la Telegrama kanalo estas ĉar mi mem uzas Telegramon, kaj tio estas por mi la plej simpla solvo por certigi ke la membroj ne perdu la kontakton unu kun la alia dum ĉi tiu tempo. Mastodono jam havas sufiĉe aktivan esperantan komunumon, do ĝi povas esti alternativo.

– Honeste, post tiom da jaroj da laborado, mi sopiras fari kion mi volas.

Nu, mi esperas, ke kiam vi okupiĝis pri Mia Vivo, tio estis kion vi volis fari?

– Jes, certe! Mi ne pentas pri la projekto nek pri la kiomo de laboro. Mi lernis multe, mi trovis multe da novaj amikoj, kaj mi evidente faris ion, kion aliaj sentas valora. Mi pli ĝuste devus diri, ke mi sopiras fari kion mi volas tute sen devosento.

de Libera Folio je 2026-10-06 03:29

2026-10-05

UEA facila

Onklo Matta

2026-10-05 18:40

Neniam milito inter ni

Ivanka « Hajka » Kucenko

05/10/2026 Ni eksciis en la vespero de la 1a de oktobro pri la morto frontmilite de nia kamaradino Ivanka « Hajka » Kucenko. Ŝi estis 33-jara. Hajka estis aktivulino feminista, vegana, anarkiista kaj kontraŭ-aŭtoritata. En Ĥarkivo, Odeso, Kijivo kaj Lvivo,...

de neniammilitointerni je 2026-10-05 14:36

La Balta Ondo

“La Ondo de Esperanto” daŭros kiel novaĵretejo

ondo En majo 1991 aperis la proveldono de “La Ondo de Esperanto”, kaj ĝis aŭtuno 1997 ĝi aperis kiel dumonata soci-kultura revueto.
En aŭtuno 1997 “La Ondo” iĝis ĉiumonata gazeto, ensorbinta la primovadan parton de “Ruslanda Esperantisto”.
En 2007 estis lanĉita bitversio de “La Ondo” laŭ la pdf-normo, kaj dum dek jaroj kunekzistis la papera kaj reta formoj.
En decembro 2016 estis eldonita la lasta papera “Ondo”, kaj dum 2017-19 nia bitgazeto aperis ĉiumonate laŭ la normoj pdf kaj ePub.
En januaro 2020 la novaĵretejo “La Balta Ondo”, kiun ni fondis en 2010, ricevis la nomon “La Ondo de Esperanto” kaj de tiam dum pli ol 2400 tagoj en ĝi ĉiutage aperas almenaŭ unu nova teksto; la samnoma bitgazeto por sep jaroj iĝis trimonata, ampleksa (ĉirkaŭ 130-140 paĝoj) bitgazeto.

Bedaŭrinde, ni devis akcepti malfacilan decidon pri fermo de la gazeto pro la malprogresanta vidkapablo de la redaktoro, kiu ne plu kapablas elteni la kutiman 16-18-horan labortagon antaŭ la komputilo. La novjarfesta eldono №330 estos la lasta en nia 36-jara eldon-aventuro.

Nia informado daŭros en nia novaĵretejo, en kiu dum pli ol 2400 tagoj ĉiutage aperas almenaŭ unu nova teksto. Ĝis nun la retejo estis pagata el la kotizoj kaj donacoj, kiujn ricevis la gazeto. La financado de la retejo nun estas traktata kun eventuala sponsoro.
Pri la historio de “La Ondo” vi povas legi ĉe https://sezonoj.ru/2021/05/ondo/.

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/10/ondo-167/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post “La Ondo de Esperanto” daŭros kiel novaĵretejo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-10-05 14:11

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 124

Antaŭ cent-dudek-tri semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-dudek-kvara porcio. Ĝuu ĝin!

---

Lernantoj fervore ripetis la frazojn,

ĉar tio ja estis agrabla ekzerco.

La vortoj elfluis tutsimple el buŝo

kaj tio ĝojigis la gajajn lernantojn.

Jes, ili tre ŝatas la novan metodon

de lingvolernado per belaj versaĵoj.

Vekiĝis sendube jam entuziasmo.

La lingvo fariĝis alloga por ili.

Pri kio paroli en lingvolernado?

Nu certe, plej bonas agrablaj aferoj:

Pri amo kaj varmo, pri belaj kutimoj.

Ni devas akcenti la pozitivaĵojn.

Ni tiel progresos, sen peno tre granda.

Ni devas ekzerci, jes tio necesas.

Ni aŭdas la frazon kaj ĝian tradukon

kaj tio fiksiĝas en nia memoro.

Li ofte vizitas la karan onklinon.

Ŝi estas maljuna kaj krome flegenda.

Sed mense ŝi estas ankoraŭ tre vigla.

Ŝi scias rakonti pri multaj aferoj.

Ŝi ankaŭ atente aŭskultas radion.

La aŭdokapablo ankoraŭ funkcias.

Ŝi ŝatas muzikon el sia hejmlando.

Jes, tio ĝojigas la maljunulinon.

Mi estas bonvena ĉe mia vizito.

Mi donas al ŝi du survangajn kisetojn.

Ŝi sidas komforte en sia rulseĝo.

Ŝi ne tuj parolas, sed iom atendas.

Mi tial demandas pri ŝia sanstato.

Ŝi diras ke ŝiaj genuoj doloras.

La medikamentoj tre bone efikas.

Laŭ ŝia percepto ŝi tute bonfartas.

Matene nun estas sufiĉe malvarme.

Sentiĝas la nokta oktobra malvarmo.

Ni tamen ne hejtas la fornon en domo,

ĉar sunradiado varmigas la tagon.

Ni povas atendi tre varman aŭtunon.

Por trovi plezuron en freŝa aero

la varma senpluva vetero ja taŭgas,

sed mankas la pluvo nun dum la aŭtuno.

Naturkatastrofoj devigos la ŝtatojn

pri paca kunhelpo anstataŭ militoj.

Nur per kunlaboro ni savos la mondon.

Ni devas kunvivi sur nia planedo.

Por tio necesas la demokratio.

Popoloj bezonas la aŭtonomion,

precipe en regnoj ĝis nun centrigitaj.

Regado funkciu per kunretigado.

La doma laboro retenas min hejme.

Mi ŝatus foriri pro bela vetero.

Mi tial plenumas necesajn laborojn

kaj poste ripozas en mia fotelo.

Foriris edzino, mi estas libera.

Mi povus nun ĝui la hejman restadon.

Sed nun la najbaro enŝaltis falĉilon.

Mi aŭdas la laŭtan benzinan motoron.

Li verve parolis dum tiu kunsido.

Li povis konvinki la ĉeestantaron.

Li ankaŭ ricevis tre fortan aplaŭdon.

Li estas feliĉa pro tiu sukceso.

Ŝi devas decidi nun pri la direkto.

Ĉu estus pli bone ankoraŭ atendi?

Aŭ ĉu ŝi rezignu pri pluaj konsiloj?

La tempo jam urĝas, prokrasto ne eblas.

---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al

retradio(ĉe)aldone(punkto)de

Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html

https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html />

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-10-05 06:00

2026-10-04

La Balta Ondo

La Internacia Traduk-Konkurso Vejdo 2026

vejdo

La konkurso estis organizita sub la aŭspicio de UEA kaj en kunlaboro kun la redakcio de “Literatura Vivo”. Ĝi portas la nomon de prof. Vejdo (Wei Yida) por honori lian memoron kaj antaŭenigi la arton de literatura tradukado en Esperanton.

La konkurso ricevis 41 tradukojn de 31 konkursantoj el 12 originalaj lingvoj. La ĵurio konsistis el naŭ spertuloj el diversaj landoj kaj lingvaj medioj: Blazio Vaha, Erika Godó, John Huang, Julianna Vas-Szegedi, Maria Nazaré Laroca, Yevgenia Amis, Seán Ó Riain, Ardo Hu kaj Detlef Karthaus.

Unua premio: Tatjana Auderskaja (Ukrainio) pro “Silentium!” de Fjodor Tjutĉev.

Du duaj premioj: Stéphane Brault (Kanado) pro “Damo Suzana” (Lady Susan) de Jane Austen; Miklós Cseszneky (Hungario) pro “La Mancha Roja” (La Ruĝa Makulo) de Samuel Ros.

Tri triaj premioj: Osvaldo Pablo León (Argentino) pro “Continuidad de los parques” (La kontinueco de parkoj) de Julio Cortázar; Miklós Cseszneky (Hungario) pro “La sangovida junulo” (A vérlátó legény) de József Nyírő; Frank Huber (Germanio) pro “Mi preferus ne fari tion” (Yapmamayı Tercih Ederim) de Ruhşen Doğan Nar.

Ĉi tiu artikolo aperis en la septembra (aŭtuna) eldono de “La Ondo de Esperanto” (2026).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2026, №2 (328).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2026/10/konkurso-72/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
“La Ondo de Esperanto” en Telegramo: t.me/esperanto_news

The post La Internacia Traduk-Konkurso Vejdo 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-10-04 21:56