… kie 100€ estos disdontitaj inter jutubistoj.
Multaj esperantistoj volas enspezi monon, kaj pri tio ili uzas kelkajn platformoj kiel patreon, buymeacoffee, bootsy… aliaj rekte petas monon per paypal, wise, eĉ rekte per UEA-konto aŭ banka transdon.
Ni faras tiom kiom ni povas povas por diskonigi tiun ĉi konkurson, kaj eblas helpi ilin. Informu ilin pri la konkurso, diskonigu sijn filmojn tra tubaro. Tiel iliaj filmoj plipopulariĝos, kaj ili enspezos laŭ la klarigo en la antaŭa blogaĵo.
Pava ekipaĵo de la usonaj kaj israelaj aer-armeoj, la ĉasaviadilo F-35, konstruita en Usono, estis elektita de proksimume dudek ŝtatoj, ĉefe en Eŭropo, spite de — aŭ ĝuste pro ? — la dependeco, kiun ĝi trudas al siaj uzantoj… Pli avangarda ol siaj rivaloj, tiu kaŝiva-ĉasaviadilo rimarkigas sin per ruiniga prezo kaj enormaj uzkostoj.
La 18-an de marto 2019, la franca ministro pri armeoj Florence Parly admonis ĉeestantaron de fakuloj de Atlantic Council, usona pensfabriko, pri la rilatoj inter la membroj de Nord-Atlantika Traktato Organizo (NATO). "La solidarec-klaŭzo de NATO estas la artikolo 5, ja ne la artiklo F-35", ŝi deklaris, en la momento kiam Vaŝingtono impetis al plejmulto de eŭropaj landoj aĉeti tiun avangardan aviadilon. Ekde tiam, F-35 Lightning II, kvina-generacia kaŝiva ĉasaviadilo produktata de Lockheed Martin, la ĉefa monda armilkonzerno, « eniris unuarange » en la sirian kaj iranan aerspacojn sub israela standardo, poste dum la israel-usonaj militoj kontraŭ Irano en 2025 kaj 2026.
Ekfunkciigita en 2015 por anstataŭi malnoviĝantan F-16, F-35 prezentas sin kiel "la plej letala, la plej rezista kaj la plej konektita ĉasaviadilo en la mondo (1)". Ĝi estas la plej peza defendprogramo de Usono : 72 miliardoj da dolaroj jare — do pli ol la tuta buĝeto de franca ministrejo pri armeoj. Por si mem, Usona Aer-armeo, Usona Mar-armeo kaj mar-infanterio mendis 2 456 ekzemplerojn. Lockheed konstruas ĉiujare inter 170 kaj 190, mobilizante 1 500 entreprenojn kaj 250 000 laboristojn.
Krom buĝetaj preterpasoj, la maŝino havas kelkajn avantaĝojn : unika sur la nuna merkato, ĝi kunigas kaŝivecon (preskaŭ aŭ tute nedetekteblan per radaroj), taktikan flekseblecon (aer-aeraj aŭ aer-teraj misioj) kaj adaptitajn versiojn (aero, maro, kaj eĉ vertikala ekflugo). Ĝiaj konceptintoj planis ĝin kiel "komunikcentralon", kies funkcioj estas konstante kontrolataj : ĝisdatigo de "minacobiblioteko", ĝisdatigo de normoj kaj programado de mastrumado, kun senĉesa ligo kun la bazo de Usona Aer-armeo de Eglin, en Florido.
La fuŝoj pro noveco de tiu aparato — videbleco, trovarmiĝo ktp — estis parte korektitaj jarojn post jaroj, tamen en 2023, 873 restis « nesolvitaj ». Raporto de la taksada institucio de la usona Kongreso, publikigita en junio, montras ke tiuj F-35 de aer-armeo estis uzeblaj por kompletaj komisioj nur 28,5 % de tempo dum la jaro 2025 (anstataŭ 65 % origine planitaj de la Usona Aer-armeo), pro mankoj de rezervaj stokitaj partoj, nesufiĉaj motorstokoj, daŭroj de riparoj kaj de periodaj mastrumadoj, komplekseco de komputilprogramaro (2) . Ia "kanibalismo" (3) de kelkaj aviadiloj ebligis trafi iom da flughoroj, sed ankaŭ kontribuis al rompiĝo de provizĉenoj. NATO, kiu kalkulis disponeblecon je 60 ĝis 70 %, devis revizii siajn planojn. Por provi preterpasi tiun misakuratecon, Pentagono lanĉis programon de kompleta reorganizo kun elspezo de 8 miliardoj da dolaroj. En praktiko, F-35 ŝajnis nesufiĉe motorizita, malmulte taŭga por akrobata batalado (dogfight), limigita pro ne sufiĉa fuelujo, do ankaŭ agaddistanco, kio neprigas kostajn dumflugajn fueltransverŝojn. Origine planita por 2026, la evoluo al la normo "Blok 4", kiu devus solvi iujn el tiuj limigoj, anonciĝas en plej favora kazo por la jaro 2031. Sed oni multe pardonas al maŝino tiel kaŝiva (plurfoje malpli detektebla, ekzemple, ol Rafale ĉasaviadilo), konceptita por bati iun kontraŭulon antaŭ ol esti vidata.
La ĝenerala organizo de produktado kaj mastrumado de tiaj aparatoj, kun la celo malaltigi kostojn, montriĝas malfirma sub geopolitikaj ŝokoj kaj okaze de manko de iuj krudmaterialoj : la konstruado de unusola F-35 efektive bezonas kvarcent kilogramojn da raraj teroj. Instalita komence de la 2000-aj jaroj, ĝia provizĉeno, kiu ligas centojn da entreprenoj en proksimume dudek klientlandoj, malbone sorbas la skuojn de tutmondiĝo (geopolitikaj streĉoj pri raraj metaloj, doganoj…). En nuna epoko de triumfantaj spavoj kaj misiloj, tiu juvelo de la Usona Aerarmeo ŝajnas deveni el pasinta epoko. Kaj el alia buĝeta kulturo : ĝia vendo-prezo varias de 80 ĝis 130 milionoj da dolaroj, laŭ versioj. Aldoniĝas inter 9 kaj 12 milionoj da dolaroj jare por ekspluatado, kaj pli ol 40 000 dolaroj por unu flughoro. Antaŭvidante "buĝetajn koŝmarojn", Svislando, Kanado, Aŭstralio, kaj eĉ Danio kaj Germanio — maltrankviligitaj de tiuj neregeblaj kromkostoj aŭ de la Trump-a geopolitiko —, reage reduktis siajn mendojn (4). Hispanio kaj Portugalio eĉ forlasis tiun programon. Ene de la usona administrado, oni taksas ĝin too big to fail (tro granda por malsukcesi). Sen forgesi ĝian kromnomon — "tiu aviadilo, kiu voris Pentagonon" —, kun totala elspezo taksita je pli ol 2 000 miliardoj da dolaroj ĝis 2088 — kiam tiu maŝino atingos sian vivfinon. "La plej malbona kvalito-prezo-rilato de la milita historio", laŭ S-ro Elon Musk, la usona ĉefo de SpaceX kaj Tesla.
Plej firma vasaligo
La sukceso de F-35 internacie havis la efikon forpreni el la buĝetoj de la klientlandoj kaj enradikigi parton de iliaj defendindustrioj en provizĉenon organizatan de Lockheed Martin kaj de Pentagono, sisteme reduktante eblojn de vendo por rivalaj eŭropaj maŝinoj kiel Typhoon, Rafale aŭ Gripen. Kelkaj ŝtatoj, enirintaj en tian aventuron ekde la lanĉo de tiu usona ĉasaviadilo, tamen profitis multe el ĝi : Unuiĝinta Reĝlando, unika "partnero de unua nivelo", Nederlando kaj Italio, en dua rango en ĝia produktĉeno, same kiel Singapuro kaj Israelo, kiel membroj de la Usona Agentejo pri kunlaboro en defendaj kaj sekurecaj aferoj (DSCA). Israelo ĝuas unikan privilegion aliri parton de fontokodoj de tiu aparato, por integri siajn proprajn armilojn kaj elektronikajn militajn sistemojn, tiel rebaptante ĝin F-35I "Adir" (potenca). La israela aerarmeo, jam en 2018, unua utiligis F-35-ojn por bombadi Sirion kaj Iranon.
La decidcentro de Eglin regas ĉiujn sensilojn de F-35. Tiu aviadilo tiel akiris famon esti distance elŝaltigebla per dirita kill switch ("haltobutono") kaŝita en pelmelo de proksimume dek milionoj da kodlinioj. Sensurprize neigita de Pentagono kaj Lockheed, tiu risko de ekstera blokado — aŭ, almenaŭ, de premoj el Usono (5) — lasas senton de necerteco ĉe la klientŝtatoj : ĉu la danaj F-35-oj iam troviĝos piedligitaj aŭ konfrontitaj al voloj de usona reganto, kiu senĉese depostulas sian suverenecon super Gronlando ? Ĉu landoj de Mezoriento aŭ Orienta Eŭropo povos sen malhelpo deploji siajn F-35-ojn por bari aŭ ataki rusajn fortojn, se ilia usona provizanto kaj iama protektanto favoras amikiĝon kun Moskvo ?
Danke al sia sistemo de centralizita kolektado de datenoj, ĉiuj F-35 agas kiel "faciliganto de la usona strategio, en logiko de protekto kaj konsentita dependeco" de siaj aĉetantoj, laŭ la strategiisto Joseph Henrotin (6) : dek tri eŭropaj landoj, kiuj lanĉis renovigon de sia aerfloto, elektis F-35-on, do proksimume sescent unuoj jam en servo aŭ liverotaj ĝis 2035. La usonocentrita regado fortigas maksimuman interageblecon por tiu maŝino, tiel iĝinta "la aviadilo de NATO", sed ĝi katenas landojn, kiuj kredis certigi al si per tiu kosta investo "aŭtomatan" usonan protekton … kiu ne plu certas. Kvankam dubindaj, Danio, Belgio, Pollando aŭ Germanio restas enŝipigitaj en ĝia programo.
La vasaligo kulminas kiam, sub preteksto de "komuna nuklea deadmono" kun kvar okcidenteŭropaj aerarmeoj, Vaŝingtono uzas tiun strategian kunlaboron kiel vendilon por sia fluganta juvelo. Ĝi estas efektive la unusola aparato rajtigita porti usonajn nukleajn bombojn B61. Laŭ vidpunkto de Germanio aŭ Belgio, iliaj mendoj de F-35 kondiĉas pludaŭron de esenca ligo al usona milita deadmono, kia ajn estu diferenco inter eblaj usonaj kaj eŭropaj strategioj : jen plena uzado de la "artikolo F-35", kiun denuncis iam S-ino Parly…
Kia estonteco por ĝiaj rivaloj ?
Aliaj landoj, kiel Turkio, male estis flankenmetitaj. Pro tio, ke ĝi malobeeme provizis sin per rusaj kontraŭaviaj defendsistemoj S-400, tiu NATO-membra ŝtato, kiu cetere partoprenis en la konceptado de F-35 ekde 2002, vidis ties akiron malpermesitan de S-ro Donald Trump en 2019. Flanke de pintkunveno de NATO en Ankaro en julio, la usona prezidento promesis al sia turka samrangulo Recep Tayyip Erdoğan, kies lando estas juĝata "multe pli lojala ol aliaj landoj", iam nuligi tiun malpermeson — je risko redukti strategian avantaĝon donatan de Pentagono al siaj israela kaj greka aliancanoj kontraŭ tiu granda regiona rivalo.
Malgraŭ sia kaŝiveco kaj sia etikedo "aviadilo de NATO", F-35 ne tute formalaperigis eŭropan konkurencon. Kvankam ilia konceptado datiĝas de la 1980-1990-aj jaroj, sveda Gripen, angla-itala-hispana-germana Eurofighter aŭ franca Rafale restas surmerkate. Post multaj klopodoj, tiu lasta fine estis elektita de naŭ landoj ; pli ol kvincent kvindek maŝinoj estis venditaj. Pli fleksebla ol F-35, ĝi certigas por sama prezo disponeblecon je 80 %, kun flughoro je 20 000 eŭroj, kaj — ĉar Parizo havas suverenan kontrolon de ĝia tuta teknologia ĉeno — ofertas pli grandan strategian aŭtonomion, kaj do ebligas politikan "senalianciĝon" : ĉi lasta argumento konvinkis Baraton kaj Egiption kaj, en Eŭropo, Greklandon, Serbion kaj Kroation.
Por la eŭropaj ŝtatoj, la perspektivo de estonta sesa-generacia maŝino, tute kaŝiva, ekipita de artefarita intelekto (AI), eĉ senpilotigita, ŝajnas fora en momento, kiam jam aperas promesplenaj turkaj, koreaj aŭ ĉinaj ĉasaviadiloj. Des pli ke la franca-germana kaj hispana projekto de estonta aera batalsistemo (SCAF), kiu enhavis kvina/sesa-generacian ĉasaviadilon kunligitan kun spavoj, estis oficiale forlasita en junio. Parizo kaj Dassault intencas resti ĉe « Super Rafale », verŝajne en partnereco kun Barato. Kaj Berlino revas konstrui novan multnacian teamon, kies regadon ĝi prenos kaj ĉefan financadon ĝi estros.
Alia veto sur la jaroj 2035-2040 : la Global Combat Air Programme (GCAP), lanĉita en 2022 de Unuiĝinta Reĝlando, Italio kaj Japanio, kaj eble Kanado. Same kiel forlasita SCAF, ĝi volas esti "sistemo de sistemoj" ĉirkaŭ kvina/sesa-generacia ĉasaviadilo nomita « Tempest », kunordiganta sur milita kampo spavojn, radarojn, pafojn, terajn kaj marajn agojn ktp. Sed tiu projekto suferas pro plurjara malfruiĝo kaj jam pro superkostoj, kiujn la registaroj hezitas engaĝi… La ideo de unuiĝo inter tiuj pintaj programoj ŝajnas malmulte alloga. La germana kanceliero Friedrich Merz, okupita konstrui "la plej potencan armeon de Eŭropo (7)", dronigis tiun esperon : "Ĉu ni ankoraŭ bezonos post dudek jaroj pilotatan ĉasaviadilon ?"
(1) « The most advanced fighter jet in the world », prezentejo de F-35.
(2) F-35 sustainment : Actions needed to ensure updated strategy improves persistent readiness challenges », Government Accountability Office, Washington, DC, 11 junio 2026.
(3) en ĉi kunteksto priskibas dismuntado de aviadilo aŭ tanko por ripari alian maŝinon
(4) « F-35, du plomb dans l'aile ? », Défense en ligne, 21 mars 2025.
(5) Prokrasto aŭ haltigo de ĝisdatigoj, modifo de abonaj reguloj kaj tarifoj, interrompo de la aliro al rezervaj partoj, blokado de la komunikado kun la aeronaŭtika informado…
(6) Joseph Henrotin, Un avion pour les gouverner tous. Le F-35, prisme de la dépendance stratégique européenne, Éditions du Rocher, Monaco, 2026. Vidu recenzo de tiu verko en ĵurnalo de julio 2026.
(7) Lire Pierre Rimbert, « Le retour du refoulé », artikolaro « Une Allemagne “prête à la guerre” ? », Le Monde diplomatique, septembro 2026.
3. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Johannes Edvard Leppäkoski (denaske: Ruotsalainen, 1901-191?-1984), Finnlanda ĵurnalisto kaj esperantisto, kunfondinto de la Esperanto-klubo en Jyväskylä, tradukinto de ĉ. 100 finnaj poemoj, inkluzive de pli ol 30 porinfanaj poemoj en “Burĝonoj” (1950). Dum tri jardekoj li okupiĝis pri tradukado de la finna nacia epopeo “Kalevala”, aperinta en 1964 kiel la kvara volumo de la libroserio “Oriento-Okcidento” (2a eld., 1985).
7. Antaŭ 125 jaroj mortis Wilhelm Heinrich Trompeter (1839-1888-1901), germana mineja subtermezuristo, volapukisto kaj pionira esperantisto (№918), fondinto de Esperanto-grupo en Schalke (la kvara E-societo en la mondo, 1890); dum tri jaroj (1892-94) W. H. Trompeter pagis la eldonkostojn de “La Esperantisto” kaj pagis al L. Zamenhof ĉiumonatan redaktoran salajron; adaptis por germanlingvanoj kaj eldonis la poŝan lernolibron kun du ampleksigitaj vortaroj de L. Zamenhof (1891) kaj pretigis la germanan version de la origine ruslingva Zamenhofa verko “Mallongaj sciigoj pri la lingvo internacia Esperanto” (1895).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 285-286.
8. Antaŭ 40 jaroj mortis Henry William Holmes (hoŭmz, 1896-1927-1986), brita armea oficisto, framasono, spiritisto kaj esperantisto, pli konata kiel Harry Holmes; la plej longtempa prezidanto de la Londona Esperanto-Klubo (1933-53), komitatano (1956-74), estrarano kaj vicprezidanto (1956-64) de UEA. Dufoje dum sia vicprezidanteco Holmes estis aganta prezidanto de UEA: ekde la morto de Giorgio Canuto ĝis la elekto de Hideo Yagi (1960-62) kaj ekde la morto de Yagi ĝis la elekto de I. Lapenna en la 49a UK (majo-aŭgusto 1964); aŭtoro de la libro “Londono vokas. Historio de la Londona Esperanto-Klubo 1903-1978” (1981). En 1964 la komitato de UEA elektis lin Honora Prezidanto de UEA, sed post la “Hamburga Puĉo” (1974) li rezignis la honoran prezidantecon en UEA
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 129-130.
10. Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Irina Germanovna Gonĉarova (Гончарова, 1951-1966- ), Sovetunia kaj Ruslanda instruistino kaj esperantistino; membro de gvidorganoj de ASE, SEU kaj REU; etata instruistino de Esperanto en la Moskva aŭtomobil-konstrua instituto (MASI, 1994-2011) kaj en aliaj Moskvaj altlernejoj; fondinto (1995) kaj senŝanĝa kunordiganto de la klubo EK MASI (de 2012 Moskva Esperanto-Asocio “MASI”), direktoro de Moskvaj Lingvaj Festivaloj (2006- ), organizanto de pluraj tradiciaj Esperanto-renkontiĝoj (StRIGo, APERo, KLERo, VsPLESK, Tempoj kaj Urboj) kaj de KER-ekzamenoj en Moskvo; aŭtoro de kelkaj lernolibroj.
18. Antaŭ 60 jaroj naskiĝis Jorge Camacho (kamáĉo, 1966-1980- ). Hispana interpretisto, instruisto, bibliotekisto, verkisto kaj esperantisto; membro de la Ibera Grupo (skolo) ĝis 1995 kun la pseŭdonimo Georgo Kamaĉo, membro de la Akademio de Esperanto (1992-2001); lanĉinto kaj kunredaktanto (2007-14) de “Beletra Almanako”, al kiu li abunde kontribuas; aŭtoro de “Sur la linio” (novelaro, 1991), “Iberelibere” (kun aliaj; poemaro, 1993), “La Majstro kaj Martinelli” (satira novelo, 1993), “La ĉapo de la sterko-vermo” (notaro pri drogspertoj, 1995), “Ekstremoj” (kun aliaj; noveloj, 1997), “La liturgio de l’ foiro” (eseo, 1999), “Celakantoj” (poemaro, 2004), “Saturno” (poemaro, 2004), “Eklipsas” (poemaro, 2007), “Koploj kaj filandroj” (poemaro, 2009), “La silika hakilo” (poemaro, 2011), “En la profundo” (poemaro, 2013), “Strangaj spikoj” (poemaro, 2016), “Palestino strangolata” (poemaro, 2016), “Brulvunde” (poemaro, 2017); tradukinto de “Letero el Palestino” (S. Alba, 1990); plurfoja laŭreato de la Belartaj Konkursoj de UEA; laŭreato de la diplomo de UEA pri elstara arta agado (2013).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 53-54.
19. Antaŭ 130 jaroj naskiĝis Bruno Migliorini (miljorini, 1896-1912-1975), konata itala lingvisto (ĉefredaktoro de “Enciclopedia Italiana”, 1930-33; prezidanto de Accademia della Crusca (akademio pri la itala lingvo, 1949-63) kaj esperantisto; (kun)fondinto de Esperanto-kluboj en Rovigo (1912), Venecio (1914) kaj Romo (1921), membro de la redakta komitato de “La Monda Lingvo-Problemo” ekde ties unua numero (1969-75), membro de la Akademio de Esperanto (1925-38, 1971-75); aŭtoro de “Anekdotoj pri Dante” (1921), “Manuale di Esperanto” (1923), “Esperanto e Interlingua” (1924), “Esperanta Legolibro” (kun Elio Migliorini, 1925), “L’ Esperanto e i Suoi Elementi” (1926), “Kontribuaĵoj al Esperanta Etimologio” (1930), “Lingvaj Aspektoj de Esperanto” (posteume, 1985), kaj de pluraj interlingvistikaj kaj esperantologiaj artikoloj.
20. Antaŭ 40 jaroj mortis Lucien Bannier (banjé, 1893-1906-1986), franca bankoficisto kaj esperantisto, kunfondinto (kun Lanti kaj Glodeau) de SAT, dum pli ol 60 jaroj membro de la gvidorgano (nun: plenumkomitato) de SAT, ĝenerala sekretario kaj prezidanto de la plenumkomitato de SAT (1935-68, kun paŭzo dum la Dua Mondmilito), administranto de la eldonado de PV (1930) kaj de PIV (1970), kompilinto de “Leteroj de E. Lanti” (1940), kunverkinto de “Historio de SAT” (1953). Oni ofte nomas lin “La konscienco de SAT”.
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 24-25.
27. Antaŭ 80 jaroj naskiĝis Paul Peeraerts (pérarts, 1946-1965- ), flandra ĵurnalisto, grafikisto, administranto kaj esperantisto; direktoro de la Grafika Centro de UEA en Antverpeno (1979-89), kiun en 1989 transprenis FEL kies direktoro li estis ĝis la emeritiĝo en 2011; redaktoro de “Esperanto-Panorama” (poste “Horizon.taal”, 1970-81, 1984-87) kaj “Sonorilo” (1972-74), prizorganto de la libroeldonado ĉe FEL (D. Dorval, J. Francis, E. de Kock, Lorjak, A. Löwenstein, S. Maul, T. Steele, K. Ungar, J. Valano, G. Waringhien k. a.); redakcia sekretario (1992- ) kaj ĉefredaktoro (2017- ) de “Monato”; unu el pioniroj de la elektronika eldonado en Esperanto; aŭtoro de “Esperanto-kurso TOP” (1973), “Esperanto vandaag” (1986), “Malgranda kurso pri HTML” (1995), “Interreto … inter kio?” (1997); tradukinto de: “Esperanto programita” (H. Behrmann, 1971); “Esperanto: Ĉu eŭropa aŭ azia lingvo?” (C. Piron, 1979).
• Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 223-224.
30. Antaŭ 65 jaroj mortis Imre Baranyai (báranjai, (1902-1925-1961), hungara pentraĵ-agento, oficisto kaj esperantisto, konata en Esperanto kiel Emba; unu el la gvidantoj de la hungara laborista Esperanto-movado, aŭtoro de “La profeto” (poemaro, 1934), “Maria kaj la grupo” (romano, 1936), “En ekzilo” (poemaro, 1938), “Népszerű Eszperantó nyelvtan” (lernolibro, 1947), “Ekzilo kaj azilo” (poemaro, 1962).
Aleksander Korĵenkov
Ĉi tiu listo de Esperantaj jubileoj kaj datrevenoj por novembro 2026, kompilita de Aleksander Korĵenkov, aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/11/novembro-13/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Esperantaj jubileoj kaj memordatoj en novembro 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.
La decembra numero 344 de Literatura Foiro proponas vastan panoramon de la esperantlingva kultura vivo, kun kontribuoj kiuj kunigas literaturon, historion, muzikon, teatron kaj socian kritikon.
Inter la ĉefaj temoj troviĝas la memoro kaj la konstruado de kultura identeco. Giorgio Silfer rememoras la esperantistan kabaredan vivon de la 1970aj jaroj, dum la redakcio omaĝas Kálmán Kalocsay okaze de la kvindeka datreveno de lia forpaso. La intervjuo kun Nicolino Rossi alportas personan ateston pri la historio de La Patrolo kaj pri jardekoj da literatura agado.
Apartan atenton meritas la raporto de Alessio Giordano pri la 56-jara historio de la revuo, kiu analizas ĝian produktadon, aŭtoraron kaj evoluon, prezentante Literatura Foiro kiel transnacian kulturan projekton. Iván García kompletigas tiun perspektivon per la rakonto pri la ciferecigo de la kompleta revua kolekto.
La numero ankaŭ prezentas la kanadan Nobel-laŭreatinon Anne Carson, la britan muzikgrupon Camel, la dokumentan filmon de Massoud Bakhshi kaj verkon La socia historio de la esperanta popolo, analizitan de Giacomo Comincini. En la literatura parto troviĝas originalaj rakontoj kaj poemoj, La viro kun floro en buŝo de Luigi Pirandello per traduko de Carlo Minnaja kaj fragmento el A Room of One’s Own de Virginia Woolf esperantigita de Stéphane Brault.
Recenzoj, bildliteraturo kaj aliaj kontribuoj kompletigas numeron en kiu la literatura kreado dialogas kun la historia sperto kaj la nuntempa mondo. Literatura Foiro 344 invitas siajn legantojn malkovri kulturon kiu ne nur konservas sian pasintecon, sed ankaŭ daŭre pridemandas sian identecon kaj sian lokon en la mondo.
La revuon posedas, eldonas kaj administras LF-koop, abonoj tra literaturafoiro.com
TEJO malfermis oficialan kunlaboron kun la Junulara Organizo de la Asocio de Sudorientaziaj Nacioj, kiu havas preskaŭ duonmilionon da membroj en la tuta regiono. Tio estas grava paŝo al malpli eŭropcentra TEJO, laŭ Albert Garrido.
Reprezentanto de TEJO, Arya Bhaskara Ferduzi el Indonezio, parolas dum la Junulara Konferenco de ASOAN fine de oktobro en Manilo. Foto: TEJOAsocio de Sudorientaziaj Nacioj (ASOAN, angle ASEAN) estas grava kunlabora organizaĵo de dek landoj en sudorienta Azio, kun ĉefsidejo en Ĝakarto, Indonezio. TEJO ĵus atingis formalajn kunlaborajn rilatojn kun ĝia sendependa junulara organizaĵo, kiu havas pli ol 450 000 membrojn en la tuta regiono kaj pli ol 100 000 sekvantojn en Instagram.
La junulara organizaĵo kun la angla nomo ASEAN Youth Organization (AYO) laŭ la TEJO-aktivulo Albert Stalin Garrido estas la plej granda neprofitcela, neregistara kaj plene junulgvidata organizaĵo en Sudorienta Azio. Li trovas la partneriĝon de TEJO kun AYO grava paŝo.
“La eksteraj rilatoj de TEJO estas preskaŭ plene eŭropcentraj, kun preskaŭ nula reprezentiĝo en aliaj kontinentoj krom ĉe interregistaraj organizoj kiel Unuiĝintaj Nacioj aŭ junularaj organizoj kiel UNOY. En kontinentaj niveloj de Sudameriko, Afriko kaj Azio, ne ekzistas rilatoj kun regionaj neesperantistaj junularaj organizoj”, li skribas en la komitata listo de TEJO.
La du organizaĵoj interkonsentis kunlabori pri iniciatoj, kiuj antaŭenigas junularan moviĝeblon, interkulturan kompreniĝon, kulturan interŝanĝon, lingvan diversecon kaj dialogon inter homoj kun diversaj fonoj.
La sudorientazia junulara organizaĵo ekzistas nur de 13 jaroj, sed kvankam multe pli juna ol TEJO, ĝi staras sur solida fundamento kun granda membraro, bona financado, aktivaj landaj sekcioj kaj pluraj regulaj internaciaj eventoj, Albert Stalin Garrido skribas. Ekzemple tra ĝia granda Instagram-konto TEJO povus vaste videbli en la regiono.
Reprezentanto de TEJO, Arya Bhaskara Ferduzi el Indonezio, ĵus partoprenis la Junularan Konferencon de ASOAN, okazintan en Manilo, Filipinoj. Tie li povis konatiĝi kun la funkciado de AYO, informi pri Esperanto kaj TEJO, kaj serĉi eblajn kunlaborojn kun AYO kaj aliaj partoprenantaj organizaĵoj. Li estis ankaŭ la ĉeforganizanto de la IJK en Indonezio en 2025.
Laŭ Ana Ribeiro, la prezidanto de TEJO, la ideo partneriĝi kun AYO estiĝis ĝuste lige kun la pasintjara IJK.
Ana Ribeiro“Bedaŭrinde, tiam, ni ne sukcesis efektivigi tion. Ĉi jare, Arya decidis provi denove, kaj kun subteno de Albert sukcesis! Tio estas vere grava paŝo por niaj eksteraj rilatoj”, ŝi skribas en la komitata listo de TEJO.
Al Libera Folio Ana Ribeiro diras, ke la partneriĝo kun AYO donos gravajn avantaĝojn al TEJO.
– Mi kredas, ke tio estas sufiĉe kongrua kun la celo de TEJO antaŭenigi internacian komprenemon inter junuloj tutmonde. Ĝi ankaŭ estas kongrua kun la celo antaŭenigi nian tutmondecon, kiel difinite en nia strategia plano. Pli konkrete, mi imagas ke estos pli facile atingi junajn homojn, kiuj jam interesiĝas pri sociaj aŭ junularaj movadoj, kaj simile en Sudorienta Azio, paroli kaj pri Esperanto kaj pri lingva diverseco.
Ŝi krome esperas, ke aziaj eventoj kiel la Komuna Seminario iam povos ricevi subtenon de AYO
– Mi tamen ankoraŭ ne scias, kiom multe tio eblos, sed estos bone esplori pri tio. Mi povas kompari AYO al juna versio de la Forumo Junulara Eŭropa. Do mi imagas, ke AYO povus, same kiel FoJE, agadi por ke estu programoj, kiuj povu subteni internacian komprenemon kaj simile inter junuloj.
Ĉu vi estas juna kaj ŝatus aliĝi al Junulara E-Semajno, kiu okazos en Vilno (Litovio) de la 27a de decembro 2026 ĝis la 3a de januaro 2027, sed ne havas sufiĉe da mono por mem pagi vian partoprenkotizon?
Jen helpo, kiun ni povas provizi al vi!
Dank’ al la malavaraj donacoj de diversaj homoj kaj organizoj, ni povas oferti al pluraj junuloj senpagan partoprenon en JES.
Kondiĉoj de la subteno:
Prioritate estos elektitaj personoj kiuj neniam antaŭe partoprenis en JES.
La subteno kovras la plenan partoprenkotizon, t. e., garantias senpagan partoprenon inkluzive de programo, manĝado kaj tranoktado en plurlita ĉambro. La subteno ne kovras vojaĝkostojn.
Eblas kandidatiĝi ĝis la 7a de novembro 2026.
Por kandidatiĝi, simple skribu retpoŝte al litovajunularo@gmail.com en kiu vi
Ni antaŭĝojas pro via kandidatiĝo!
Fonto: https://jes.esperantojugend.de/fonduso/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Kandidatiĝu por subteno de la JES-Fonduso! appeared first on La Ondo de Esperanto.
Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html
Jen listo de plej popularaj afiŝoj dum pasinta oktobro:
Kaj, dum la tuta monato, 1166 spektoj, dividitaj inter 643 filmoj, kaj rekomendoj de tubaro estis sekvataj 1038 fojojn. Subtila kresko kompare al septembro.
Por mi estis kurioza la apero de Ĉapelo, ĉar ĝi estis sufiĉe malnova, sed la malkovro de iu, provokis aperigo en la ĉefpaĝo, por fine iĝi unu el plej popularaj de la monato.
Rakontu iom pri vi! El kiu lando vi estas, kiom vi aĝas…?
Mi nomiĝas Natalja, mi estas 25-jaraĝa, kaj mi venas el la majaa tropika arbaro en Meksiko! El Jukatano 
Kion vi faras en via eksteresperantuja vivo, rilate al studoj, laboro? Kiuj estas viaj ŝatokupoj?
Mi faris bakalaŭriĝon pri politikaj sciencoj, kaj poste magistriĝon pri Financoj. Kadre de miaj studoj, mi laboris en la financa teamo de kelkaj kompanioj helpante per la vendado/aĉetado de nemoveblaĵoj, pripensado de kompania strategio, ktp. En mia libera tempo, mi ŝatas legi, paraŝuti, fari ekskursetojn, fari pilateson kaj lerni novajn aferojn!
Kial vi decidis iĝi TEJO-volontulo?
Mi lernis Esperanton kiam mi estis 17-18 jaraĝa, sed pro la kunteksto en kiu mi vivis mi ne vere havis la okazon iam ajn trovi aliajn esperantistojn kaj eniri Esperantujon persone. Ĉi-jare mi unuafoje partoprenis Esperantajn eventojn, kaj sufiĉe multe ŝatis la spertojn tiel ke mi volis pli profunden esplori ĉi tiun mondon. Nun mi havos la tutan Esperantan sperton haha.
Pri kio vi okupiĝos pleje en la Centra Oficejo? Kion vi volas fari por TEJO?
Demandu al mia ĉefo 
Kion vi ŝatus lerni, sperti kaj atingi dum via volontulado?
Ĉies klaĉojn.
Ĉu tiu ĉi estas via unua sperto en Esperantujo? Aŭ ĉu vi jam havis spertojn en la Esperanto-movado? Se jes, rakontu iomete pri viaj ĝisnunaj aktivaĵoj!
Mi pasinte uzis Pasportan Servon por iomete vojaĝi en Francio, kaj por viziti Bruselon. Tio sufiĉe utilis kiam mi estis malriĉa studento.
Mi ĉi-jare partoprenis IJF-n en Ĉervjo, kaj poste IJK-n en Katalunio. Estis bonega maniero konatiĝi kun pli da homoj kaj viziti malofte vizitatajn lokojn. Mi aparte ŝatis la eblecon iri al San-Marino
Kion signifas por vi Esperanto? Kion signifas por vi esti esperantisto?
Esperantujo estas kiel esti en la bazlernejo, sed vi estas 20-jaraĝa.
Mi nun estas malpli konvinkita, ke ekzistas trajtoj komunaj al ĉiuj esperantistoj, sed ĉiuokaze, la etoso estas sufiĉe akceptema, bonveniga kaj progresema.
Kiaj estas viaj ĝisnunaj impresoj pri la TEJO-laboro, la Centra Oficejo ĝenerale, viaj kolegoj, la vivo en Roterdamo…?
Pluvas multe. Sed ĉiukaze Roterdamo restas bela urbo, kaj ĉiuj ŝajnas sufiĉe amikemaj
Ĉu vi havas vivdevizon?
“Tempo atendas neniun”.
Fonto: https://www.tejo.org/tejo-volontulo-sinprezentas-natalia/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post TEJO-volontulo sinprezentas: Natalja Mane appeared first on La Ondo de Esperanto.
La pasintan 20-an de oktobro, S-ro Jean-Luc Mélenchon denuncis la postulojn de prokuroro – dek monatojn en prizono kaj du jarojn de neelektebleco – kontraŭ la eŭropa deputito Rima Hassan, akuzita pri laŭdado de terorismo pro pepadmesaĝo en X subtenanta la palestinan aferon. Du horojn poste, la franca ministro pri justico indignis en X : "Jen plia pruvo, ke S-ro Mélenchon kaj LFI havas gravan problemon kun jurŝtato. Ataki sendependecon kaj honestecon de juĝoficisto estas tre maltrankviliga. Ne akceptebla."
Nu, tamen, en Francio la juĝoficistoj akuzantoj - prokuroroj - ne estas "sendependaj" de la registaro, ĉar la ministro pri justico havas aŭtoritaton super ili. Kaj kvankam ĉi lasta ne rajtas rekte trudiĝi en individuaj kazoj, li povas direkti ĉiun kazon per ĝeneralaj ordonoj. Ekzemple, se la ministrejo pri justico estus ordoninta al prokuroroj gravan severecon kontraŭ la homoj akuzitaj pri seksatenco aŭ fidotrompo, S-ro Darmanin, kontraŭ kiu tiaj akuzoj estis iam faritaj, eble estus spertinta karceron en prizono anstataŭ pompajn oraĵojn de sia ministreja ofico.
Cetere, kelkajn horojn antaŭ la protestado de S-ro Mélenchon, tiu ministro mem fanfaronis pri sia interveno por punegi la homojn arestitajn dum la manifestacio de la 17-a de oktobro : "Miaj ordonoj estas klaraj : justica respondo estreme severa kontraŭ tiuj, kiuj prirabis komercejojn, kiuj atakis publikajn konstruaĵojn aŭ kiuj batalis kontraŭ policanoj kaj fajrobrigadistoj." Du tagojn poste (22-an de oktobro), S-ro Darmanin ordonis al la prokuroraro "aparte peti : malpermeson manifestacii, senigon de civilaj rajtoj, inter ili balotrajto, forigon el interreto, tio estas fermo de sociretaj kontoj kaj malpermeso krei aliajn", tiel preparante punpreman terenon por la faŝista partio Nacia Ariĝo (RN).
Kaj li ankaŭ prezicigis ĉe la televidkanalo LCI la formon de ia nova partnereco publik-privata por maldungado de malobeemuloj : "Mi ordonis al ĉiuj prokuroroj de la respubliko informi la dungintoj, ĉar multaj homo havas metion, laboron, foje publikan oficon, foje privatan oficon, informi ke ilia dungito, ilia agento, estis en prirabado, estis en ribela manifestacio."
Konsternita de tia malliberala drivado, la pariza prezidanto de ties advokataro avertis (en X, la 23-an de oktobro) : "Ni ne revenigos civilan pacon kaj konkordon en nia lando per malobeo al principoj de jurŝtato kaj al rajtoj de defendado, kaj precipe al la netûsebla principo de supozo de senkulpeco."
Tamen precize en tiun vojon eniris la finiĝanta mandato de S-ro Emmanuel Macron.
La redakcio de “Literatura Foiro” kunsidis hieraŭ en Ĉaŭdefono, duone en realo kaj duone telematike, por pritrakti plejparte la ekspansion de la legantaro kaj la informadon tra diversaj kanaloj; rimarkindaj novaĵoj interesos la publikon dum la venonta jarkolekto: la nuna ja estas kompletigita, per la atingo de la numero 344 (decembro 2026), jam survoje al la presejo.
C-ano Giacomo Comincini eniros la redakcion kiel responsa pri planlingvistiko, rubriko kiu regule gastas en LF de post la ensorbo de la revuo “Planlingvistiko” jam la pasintan jarcenton.
C-ano Alessio Giordano prezentis la projekton de eksperimenta novaĵbulteno: “Prismo” atingos la publikon per konciza informo pri la enhavoj de la novaj numeroj, libroj, eventoj en rilato kun LF-koop. Nuntempe “Literatura Foiro” kaj “Kontakto” estas la solaj esperanto-revuoj kun konstanta disvastigo ĉe Instagram: la revuo de TEJO havas ĉirkaŭ mil ducent sekvantojn (post multjara ĉeesto), dum LF en nur unu jaro atingis okcenton. Ankoraŭ la kunĉefredaktoro proponis iniciati reklamvarojn pri LF, de pingloj ĝis T-ĉemizoj.
La redakcio enfokusigis ankaŭ la baldaŭan referendumon pri la esperantlingva kandidato al la literatura Nobelo ekde 2028 (ĝis 2027 estos c-ano Giorgio Silfer, jam de deko da jaroj). Sekvos la referendumo de la abonantaro pri la PEN-premio “La Verko de la Jaro”.
Global Voices estas cifereca amaskomunikila iniciato, kiu publikigas rakontojn el la tuta mondo por akceli pli bonan interkompreniĝon trans nacioj, kulturoj kaj lingvoj. Volontuloj por la projekto Lingua tradukas tiujn rakontojn en dekojn da lingvoj ne nur por kreskigi la legantaron de tiuj rakontoj, sed ankaŭ por pliigi la ĉeeston de sia lingvo interrete kaj plifortigi sian personan tradukpraktikon.
La komunumoj de Lingua konsistas el la volontuloj, kiuj tradukas ĉi tiujn rakontojn, kaj la volontuloj, kiuj servas kiel tradukmanaĝeroj. Tradukmanaĝeroj revizias tradukojn pri kvalito antaŭ publikigo, enkondukas novajn volontulojn en niajn sistemojn kaj entreprenas bazan prizorgadon de la retejo.
Ekde 2013 la esperantlingva komunumo ene de Lingua publikigas tradukitajn rakontojn en la retejo Global Voices en Esperanto, tiel konstruante gravan retan korpuson de pli ol 800 artikoloj en la lingvo. Ĉu vi interesiĝas pri subtenado de ĉi tiu laboro? Konsideru fariĝi volontula tradukmanaĝero.
Ni nuntempe serĉas homojn, kiuj ŝatus volontuli kiel tradukmanaĝeroj por la retejo Global Voices en Esperanto. Kandidatoj devus:
Se vi ŝatus esti konsiderata, bonvolu sendi kelkajn vortojn pri via fono kaj motivoj al Lauren L. Finch, la direktoro de la Lingua projekto, ĉe lauren.finch@globalvoices.org.
Lernu pli pri la rolo de tradukmanaĝero ĉi tie (anglalingva).
Fonto: https://eo.globalvoices.org/2026/08/15889/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Ĉu vi volas antaŭenigi Esperanton? Fariĝu tradukmanaĝero ĉe Lingua appeared first on La Ondo de Esperanto.
“Tempoj kaj urboj” (TkU) estas esperantista renkontiĝo, proponanta al la partoprenantoj konatiĝon kun nova urbo dum ties ekzisto en la periodo, tempe koincidanta kun la vivo de la kreinto de Esperanto, do, ekde la 1859a ĝis la 1917a jaroj. Per ekzemplo de vizitata urbo ni ŝatus eksenti la vastan historian fonon, samtempan kun la vivo de Zamenhof. La temoj de TkU estis: 1859 en Penza, 1865 en Jaroslavl, 1874 en Tula.
La 4a TkU, okazinta la 15-18an de oktobro 2026, invitis nin al Samara – granda kaj grava urbo (“la rezerva ĉefurbo de Ruslando”) kaj al la jaro 1878, kiam aperis Lingwe uniwersala.
Ve! – ne multon ni trovis por diri pri la unua provo de la juna Zamenhof krei artefaritan lingvon. Sed en la 1878 (same kiel en ajna jaro) okazis multaj menciindaj eventoj, kiuj ne preterlasis ankaŭ la urbon Samara.
Ni loĝis en la hotelo, situanta en la domo, kiu jam ekzistis en 1878, same kiel multaj apudaj belaj palacetoj de nobeloj kaj negocistoj. Dum la ekskursoj tra la urbo, kiujn favoris la varma bunta oktobro, ni speciale atentis imponajn domojn, konstruitajn en la jaro 1878. En la vilao de la urba gravulo kaj artisto Golovkin ni konatiĝis kun la loka moderno – arkitektura stilo, kiu naskiĝis en tiu ĉi epoko.
Nin persekutis la tempaj koincidoj: por prelegoj ni kunvenis en la centra urba biblioteko, en kies konstruaĵo ĝuste en 1878 ekfunkciis granda industria vendejo, kaj en la Muzeo de moderno ni vidis menuon de la fama restoracio “Urso”, malfermita 1878. Promenante en la haloj de la Arta muzeo, ni ne povis ne rememori, ke en 1878 naskiĝis la fama pentristo-avangardisto Kuzjma Petrov-Vodkin, kiu studis la pentrarton en Samara. Ni vizitis la pompan urban operan teatron por aŭskulti la operon “Eŭgeno Onegin”, finverkitan de Pjotr Ĉajkovskij ĝuste en 1878. Ni konatiĝis kun slajdprezentado pri la Ruslanda-Turkia milito, finiĝinta en 1878. Ni trafis la deponejon de la urba arkivo (kien kutime oni ne enlasas ekskursantojn) kaj eksciis, ke ĝi ekestis en tiu ĉi konstruaĵo cent jarojn post 1878.
En la sama 1978a jaro en Samara (tiam la urbo nomiĝis Kujbiŝev) okazis REVU-17 – renkontiĝo de Volgiaj kaj Uralaj esperantistoj kun ĉirkaŭ 80 partoprenintoj el 15 urboj de Ruslando, pri kio ni eksciis danke al fotoj kaj komentoj de Aleksander Korĵenkov – la tiama 20-jara membro de la dekhoma delegitaro el la urbo Tjumeno; legu pli ĉe https://kronikisto.livejournal.com/5159.html.
Ĉi tiun riĉan programon ni ĝuis danke al Jelena Kuznecova – loka esperantistino kaj ĉiama ĉefa organizantino de “Tempoj kaj Urboj”.
Ĉu indas mencii, ke ni havis agrablajn amikajn babiladojn dum promenadoj, dum bongusta kunmanĝado en urbaj restoracietoj kaj speciale dum vesperoj en la hotelo? Tio estas memkomprenebla, ĉu ne? Sed pri kio mi nepre ŝatus diri estas nia gaja, pasia kaj agorda kantado en la centra skvaro de la urbo – kiun sekvis la adiaŭa Amika Rondo.
Dankon al ĉiuj! Ĝis la sekva TkU!
Irina Gonĉarova
Foto: Grupeto da partoprenantoj (Aleksandr Ĥrustaljov)
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/10/ruslando-84/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Samaro. 1878: Tempoj kaj urboj – 4 appeared first on La Ondo de Esperanto.
Mezlernejaj instruistoj povas senpage uzi la lernomaterialojn de la projekto EduLand. Ili baziĝas sur bildrakonto pri la vivo de Milan Rastislav Štefánik kaj kunligas la instruadon de fremdaj lingvoj kun historio kaj scioj pri la Eŭropa Unio. Ĉio estas disponebla en la slovaka, angla kaj franca lingvoj ĉe eduland.ikso.net.
De bildrakonto al lernoplatformo
La projekto EduLand havis nekutiman komencon. La kunordiganto de la asocio E@I (Edukado@Interreto) estas ankaŭ malgranda eldonisto. Unue li tradukis kaj eldonis bildrakonton pri Milan Rastislav Štefánik en Esperanto kaj en la angla. Dum tiu laboro naskiĝis la ideo pli vaste uzi la enhavon de la bildrakonto kaj krei el ĝi kompletan retan lernomaterialon por mezlernejanoj.
Poste la ideo fariĝis la eŭropa projekto EduLand. Ĝi realiĝis en la kadro de la programo Erasmus+ de junio 2025 ĝis novembro 2026. La partneroj estas la Nacia Instituto de Orientaj Lingvoj kaj Civilizoj en Parizo (Inalco), la asocio E@I kaj la gimnazio Ivan Horváth (Gymnázium Ivana Horvátha) en Bratislavo.
Kion EduLand proponas 
La bildrakonto pri Štefánik aperis presite en la angla kaj la franca. Rete ĝi estas libere havebla en PDF-formato en la slovaka, angla kaj franca, kaj ankaŭ en dulingvaj versioj slovaka-angla kaj slovaka-franca.
La Esperanta eldono de la bildrakonto estas mendebla papere ĉe la Libroservo de E@I.
La interaga platformo havas tri modulojn:
La platformo ankaŭ enhavas pretajn lecionplanojn. Ilin preparis instruistoj de la gimnazio Ivan Horváth kaj elprovis en pluraj klasoj. La planoj baziĝas sur gvidata legado kaj integrita lernado de enhavo kaj lingvo (CLIL). Ĉiu plano enhavas paŝon post paŝo priskribitan procedon kaj ĉiujn necesajn materialojn. Mallonga metodika gvidilo estas havebla en tri lingvoj.
Por kiu la materialoj estas destinitaj
EduLand estas destinita ĉefe al instruistoj de la angla kaj la franca, sed ankaŭ al instruistoj de historio aŭ civitana edukado kaj al ĉiuj, kiuj instruas per la metodo CLIL. Vi povas uzi la materialojn tiaj, kiaj ili estas, aŭ adapti ilin al la bezonoj de viaj lernantoj.
Senpage kaj libere uzeble
Ĉiuj materialoj estas senpagaj. Vi povas elŝuti ilin kaj libere uzi en via instruado. Vi trovos ilin ĉe eduland.ikso.net. Se vi interesiĝas pri kunlaboro aŭ havas demandojn, skribu al erasmus@inalco.fr.
EduLand en Esperanto
La retejo nun estas tradukata ankaŭ al Esperanto: eduland.ikso.net/eo. Se vi volas helpi pri la tradukado, kontaktu nin ĉe info@ikso.net.
La projekto EduLand estas kunfinancata de la Eŭropa Unio el la programo Erasmus+.
Goo estas unu el la plej antikvaj kaj kompleksaj intelektaj ludoj de la homaro; Esperanto estas lingva praktiko, kiu transpasas etnajn kaj landajn limojn. Nun tiuj du kulturaj tradicioj, kiuj ŝajne apartenas al malsamaj kampoj, kuniĝas en la epoko de artefarita intelekto (AI). Esperanto Go (https://www.sinoatlantic.com/go/index.html), sendepende evoluigita de kanada esperantisto John Huang, estas programo adaptita al Windows-sistemo kaj Adroid-sistemo por esperantistoj kaj goamantoj el diversaj landoj.
En Esperanto la vorto de la ludo estas “goo” (ankaŭ “vejĉio”); la nomo de la programo konservas la internacie uzatan anglan formon Go. Esperanto estas unu el ĝiaj ĉefaj interfacaj lingvoj; samtempe ĝi subtenas la anglan, la ĉinan, la japanan kaj la korean, kaj kunigas en unu programo la potencan malfermfontan goan motoron KataGo, malpezan enkonstruitan AI-sistemon, multlingvajn go-terminojn kaj modernan tabulinterfacon.
La programo estas senpage provebla dum unu monato (30 tagoj), kun ĉiuj funkcioj disponeblaj. Post la provperiodo ĝi povas esti unufoje aktivigita per senreta aktivigkodo (aĉetita) por daŭra uzo.
Legu pli ĉe http://esperanto.china.org.cn/2026-10/09/content_118726889.htm
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Esperanto Go, unua profesia goa Esperanto-programo kun AI appeared first on La Ondo de Esperanto.
Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html
La 4an de oktobro, post mallonga malsano, forpasis c-ano mag. Reino Eriksson, emerita rektoro de la Civitana Instituto de Iisalmi (Finnlando), valora andragogo, fondinto de la loka Esperanto-Klubo en 1974, grava klerulo en Alta Savonio, socie kaj politike aktiva. Eble la plej grava rezulto de lia socia engaĝo estis la starigo de la idensalma kulturdomo, kie li instruis esperanton ankoraŭ en alta aĝo.
Dum du jaroj Eriksson kunredaktis la revuon “Literatura Foiro”, kies sidejo situis tiam en Idensalmo (1976-78). Li kunorganizis SAT-kongreson en 1982 kaj kontribuis al multaj iniciatoj de la finnlanda Esperantio. Delikata poeto kun forte introvertita liriko, li estis tamen humurplena konversacianto.
Gec-anoj Onni Kauppinen, Perla Martinelli, Giorgio Silfer kondolencas al liaj filinoj Sejta kaj Satu.
La 24an de oktobro 2026 en Aalen (Germanio) okazis festa ceremonio, en kiu la urbo Aalen kaj la FAME-Fondaĵo por stimulado de internaciaj kompreniloj transdonis sian 19an Esperanto-kulturpremion.
Franziska Deppisch, vicestrino de la urba kultur-informa oficejo, kune kun Andreas Emmerich, prezidanto de la fondaĵo FAME, transdonis la 19an FAME-premion al Jean-Marc Leclercq, vaste konata en Esperantujo kiel JoMo (jOmO). La premio konsistas el diplomo kaj 3000 eŭroj.
Jean-Marc Leclercq. franca kantisto kaj esperantisto, naskiĝis la 10an de oktobro 1961 en la nordfrancia urbo Lille, sed translokiĝis kun sia familio al Tuluzo en la sudo de la lando, kiam li estis nur sesmonata. Li lernis Esperanton en 1988, kaj jam en 1989 li havis sian unuan internacian koncerton dum la 45a Internacia Junulara Kongreso de TEJO en Kerkrade (Nederlando).
En 1999 li prezentis 22 kantojn en 22 lingvoj. Ĉi tiu atingo aperis en 2000 en la rekord-libro “Guinness”; en 2007 li kantis 25 kantojn en 25 lingvoj en la brita ĝardenurbo Letschworth. En 2020 li atingis plian internacian famon per publikigo de kanto kun 36 versoj en 36 diversaj lingvoj, inkluzive de minoritataj lingvoj kiel la okcitana, kataluna, eŭska kaj bretona.
Liaj Esperantaj albumoj estas “JoMo kaj Liberecanoj” (1998), “JoMo friponas!” (2001), “JoMo slavumas” (2006), “jOmO okcitanas” (2016), “MArta kaj JOmo kantas MAYOMA-n” (2021), kaj “jOmO popumas”, kiu aperis la 10an de oktobro okaze de lia 65-jariĝo.
La festa renkontiĝo okazis ĉefe en la germana lingvo. La partopreno (inkluzive de la koncerto kaj bufedo) estis senpaga. La muzika duopo “Michl & Hansl”, akompananta la premioceremonion, prezentis kantojn de Michael Schuster.
Julia Mul
Foto: Andreas Emmerich, Franziska Deppisch, Jean-Marc Leclercq (Gerold Busch)
“La Ondo de Esperanto” sendas gratulojn al JoMo: tiel, tiel plu!
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/10/germanujo-53/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post JoMo ricevis la Esperanto-kulturpremion de Aalen appeared first on La Ondo de Esperanto.
Valencia Esperanto-Grupo publikigis en sia retejo indekson de ĉiuj numeroj de “Internacia Pedagogia Revuo” ekde 1908, surbaze de la libera arkivo de ILEI: https://valencia.esperanto.es/eo/indekso-internacia-pedagogia-revuo/.
Por ĉiu numero ĝi listigas la artikolojn kun aŭtoro, titolo kaj komenca paĝo, kaj ligas al la PDF en la arkivo kaj al la plena teksto de la numero. La tuta listo (4 mil 723 tekstoj el 316 numeroj) estas elŝutebla kiel CSV-dosiero, kun la citaĵoj jam formitaj laŭ APA, MLA kaj Chicago. La indekso estas ĝisdatigata kun ĉiu nova numero.
La ideo venis de Dennis Keefe. La indekso kaj la tekstoj estis faritaj aŭtomate el la PDF-oj, helpe de artefarita intelekto: por la malnovaj numeroj, post optika signorekono, lingvomodelo helpis legi la enhavtabelojn, kaj ĝi ankaŭ verkis la mallongajn resumojn de la artikoloj ekde 1980, kiujn neniu kontrolis. Do eraroj eblas. Korektojn oni povas sendi al la grupo: https://valencia.esperanto.es/eo/kontakto/.
Fonto: https://www.ilei.info/novajxoj/indeksoj-IPR-1908-.php
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Internacia Pedagogia Revuo: Indekso por 1908-2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.
(Ĉi tiun poemeton oni atribuas al servistino, kiu, longe servinte ĉe angla poeto, foje inspiriĝis.)
Kompilis : R. F. Vaughan el La Pirato Novembro 1935
de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2026-10-27 08:19
En la ĉi-jaraj Belartaj Konkursoj de UEA unuafoje estis malakceptita konkursaĵo evidente verkita helpe de artefarita intelekto. Per arta intelekto estis verkita ankaŭ libro atribuita al malagasa aŭtoro, kiun eldonis Ulrich Matthias. La uzon de AI li malkovris nur poste. ”Nin interesas la beletraj starpunktoj ne de maŝinoj sed de hooooomoj!!!” komentas Miguel Fernández, prezidanto de la BK-Komisiono.
Ĉu tiel baldaŭ aspektos la plej popularaj verkistoj? Bildo: Publicdomainpictures.netEn la alvoko al la partopreno en la Belartaj Konkursoj de UEA en 2027 la prezidanto de la koncerna komisiono, Miguel Fernández, aparte indikas, ke tekstoj verkitaj per artefarita intelekto ne estos akceptitaj, kaj la sendinto de tia teksto ne plu rajtos partopreni en la konkurso.
La kialo de la averto estas, ke inter la ĉi-jaraj kontribuoj al la konkurso estis malkovritaj tekstoj, kiuj evidente estis verkitaj ne de homo, rakontas Miguel Fernández.
– Tion mi spertis por la unua fojo nur kadre de BK-2026. Unu el la koncernatoj, cetere premiito en aliaj Esperanto-literaturaj konkursoj, ĉe la evidento, ke liaj BK-konkursaĵoj estis centprocente kreitaj ne de li sed de AI, retiris ilin de BK, kiam ni kontaktis lin kun la sciigo, ke ilin nia programo deklaris AI-verkitaj. Poste ni submetis al analizo verkojn de tiu aŭtoro premiitajn en aliaj konkursoj, kaj nia programo nepre taksis ilin ĉiujn centprocente AI-verkitaj. Ĉu ne mirinde?
Kial gravas, ke tekstoj por ekzemple Belartaj Konkursoj ne estu verkitaj helpe de AI?
Miguel Fernández deklamas Esperanto-poemojn surstrate en Madrido.– La Belartaj Konkursoj de UEA estas konceptitaj por homaj praktikantoj de la Esperanta beletro. Punkto! La eblaj beletraj mirindaĵoj far maŝinoj, algoritmoj ktp ktp ktp eksteras al ĝi. Interesatoj pri tiaj mirindaĵoj organizu mem belartajn konkursojn por orgasmi surbaze de maŝinaj prezentoj de amo, socia justo, aspiro al pli homeca mondo, kondamno de faŝismo, de genocidoj ktp ktp ktp.
– La Belartaj Konkursoj de UEA, tiaj, kiaj ili estis konceptitaj de iliaj kreintoj, estas nur homa starpunkto pri tiaj kaj aliaj homrilataj aferoj. Kaj ni estas nur sekvantoj de la intencoj de tiuj homoj. En la momento, kiam tia ideo pri BK ŝanĝiĝos, miaflanke mi demisios. Aliflanke, ekster konkursoj surbaze de homaj partoprenantoj, AI sendube povas malkovri al ni plej interesajn aferojn. Sed homoj estas homoj kaj maŝinoj estas maŝinoj.
Se oftiĝas la okazoj, kiam tekstoj verkitaj de AI aŭ helpe de AI estas prezentitaj kiel verkoj de veraj esperantistoj, kiel tio influas la ĝeneralan sintenon de legantoj al beletraj kaj aliaj tekstoj en Esperanto?
– Ĝis nun tia oftiĝo, cetere ne granda, miakomprene, ne grave influis la sintenon de la legantoj al beletraj kaj aliaj Esperanto-tekstoj. Tamen mi rekomendus al ĉiuj eldonistoj submeti de nun eldonotaĵojn al analizo far fidindaj programoj uzataj de diversaj prestiĝaj internaciaj universitatoj antaŭ ol efektivigi siajn eldonojn. Miaflanke, min ne ĝenas, se AI-farita esperantaĵo aperas ie ajn kun la sciigo, ke temas pri AI-faritaĵo. Min ĝenas nur, ke, sen scio kaj supozo, ĝi konkursus kun nur home verkitaj tekstoj. Tio ja ne justus.
Almenaŭ unu eldonisto jam estis trompita kaj efektive eldonis Esperantan libron, kiu poste montriĝis produkto de komputila programo. Temas pri la verko ”La bordo de Espero”, atribuita al Erica Najaina kaj eldonita de Ulrich Matthias.
Ulrich Matthias kun malagasaj esperantistoj.– Ĝi estis tre bone strukturita kaj verkita en bona stilo, mi do facile povis eldoni ĝin. Laŭ mi, ĝi meritis esti eldonita, tamen mi tre bedaŭras, ke mi tute ne sciis pri la rolo de AI en la verkado kaj do neniel menciis tion en la libro, li diras.
Li rakontas, ke li eksuspektis la rolon de AI en aŭgusto 2026, kiam li ricevis de 16-jara malagasa esperantisto manuskripton titolitan ”Releviĝi denove”, kun enhavo, kiun 16-jarulo apenaŭ povus verki pro manko de vivsperto. Krome la stilo de la asertita aŭtoro ege maturiĝis ene de kelkaj monatoj.
– Krome la libro enhavis finan ”dankvorton al la legantoj”, kiun ŝi sendis al mi aparte per Messenger. Pro malatentemo ŝi sendis ĝin al mi nur malantaŭ malagasaj vortoj, kiujn Google Translate tradukis al mi per “Certe! Mi tradukos ĝin al Esperanto por vi. Ĝi perfekte kongruos kun la titolo Releviĝi denove.” Ŝi poste forstrekis la malagasajn vortojn.
La dankvorto mirinde similis al la finaj vortoj en ”La bordo de Espero”, kaj post kontrolo montriĝis, ke ankaŭ tiu libro estis verkita helpe de AI.
Post tiu malkovro Ulrich Matthias skribis al kvin junaj malagasoj kaj atentigis, ke iliaj verkoj ŝajnas verkitaj helpe de AI. Tiuj koncedis, ke ili ja uzis AI, sed ”nur por tradukado aŭ lingva polurado”.
Kion vi mem opinias pri la uzo de AI en verkado?
– Neeviteble AI ludos ĉiam pli gravan rolon en nia literaturo, kaj ni ne devas bedaŭri tion. Ordinaraj esperantistoj povas uzi AI por ĉerpi inspirojn por verkado aŭ por plibonigi sian stilon. La aserto, ke ”al AI mankas animo”, ŝajnas al mi same malprava kiel la malnova antaŭjuĝo, ke ”al Esperanto mankas animo”. Esperanto taŭgas por esprimi profundajn ideojn, sentojn kaj emociojn, kaj same ankaŭ AI.
– Verŝajne iom post iom literaturaj verkoj kreitaj sen helpo de AI fariĝos simile nekutimaj kiel permane trikitaj puloveroj aŭ permane skribitaj leteroj. AI jam konas la tutan mondan literaturon kaj kapablas krei surbaze de tio pli kaj pli altnivelajn verkojn. Tio finfine donos ankaŭ al la esperanta literaturo ŝancon atingi nivelon similan al la nacilingvaj literaturoj.
Altnivelaj sciencistoj en laboratorioj tra la mondo interesiĝas pri aferoj, kiuj al ni, ordinaraj homoj, aspektas tute kuriozaj. Ni apenaŭ povas kompreni iliajn komplikajn sciencajn esplorojn. Tamen, kiel ofte montris la Historio, danke al tiaj geniaj sciencistoj, kiuj sin dediĉas dum la tuta vivo al ŝajne nepraktikaj eltrovoj, la mondo evoluas laŭ scio kaj kono pri la Naturo. Ne ĉiam la praktika rezulto facile vidiĝas al niaj sensciaj okuloj.
La Nobel-Premion de Fiziko en 2026 ricevis belg-usona sciencisto Francis Halzen, kiu detektas neŭtrinojn en la Sud-Polusa regiono. Tie li konstruigis strangan laboratorion, konsistantan, se oni rajtas simpligi, el grandega, kilometra glacibloko kaj lumdetektiloj, per kio li aŭdace konceptis manieron kapti la ekziston de tiaj partikloj.
Sed... kio estas neŭtrino? Kaj kial neŭtrinoj estas gravaj?
Ni klopodu kompreni. Fakte, neŭtrinoj estis eltrovitaj antaŭ 70 jaroj, de aliaj sciencistoj Frederick Reines kaj Clyde Cowan, en Usono. Kaj ĝis nun sciencistoj senĉese pristudas tiujn kuriozajn partiklojn. Neŭtrinoj estas neŭtralaj partikloj (do sen elektra ŝarĝo), kun tre eta maso, 5 milionone malpli grandaj ol elektrono! Ili preskaŭ ne interagas kun materio, ankaŭ ne kun elektromagnetaj kampoj. Ili iradas tra la Universo sen ŝanĝo de direkto, kaj alportas al la Tero informojn pri la Kosmo, el treege foraj distancoj. Ili do malfermis novan fenestron al la Universo. La ciferoj estas kapturnaj: proksimume 30 septilionoj da neŭtrinoj venintaj el la Suno trapasas nian korpon ĉiujare, tute silente, sen ia biologia influo. Tamen, tre malofte okazas, ke neŭtrino kolizias kun nukleo de atomo, kaj tiam produktiĝas sekundaraj partikloj, kiuj iras laŭ rapideco pli alta ol tiu de la lumo. Kaj ili mem lasas bluan faskon de lumo.
Francis Halzen havis la ideon kontrui sian glacian laboratorion pro tio, ke interne de la glacibloko oni detektas tiun kolizian efekton de neŭtrinoj. Per tio oni povas precize kalkuli la direkton, la energion kaj la tipon de neŭtrino. Alivorte, el kiu fora parto de la Universo ĝi venis. Dum 12-jara funkciado, oni tie detektis pli ol 150 tiajn eventojn. Tio signifas, ke oni bezonas multe pli grandan glaciblokon por pliaj detektoj. Kaj por tio oni jam planas novan, multe pli grandan laboratorion.
Oni ankoraŭ ne scias la precizan devenon de neŭtrinoj. Eble tio rilatas al la tiel nomataj “nigraj truoj”, eble en la centro de aktivaj galaksioj. Oni ankoraŭ ne scias, kiel ili eble influas nian vivon sur la Tero. Sekve, al ni, ordinaraj homoj, estas malfacile imagi la praktikajn sekvojn de tiaj sciencaj esploroj.
Sed ni plu fidas la saĝecon de tiuj brilaj sciencistoj.
Ekde Novjartago 2027 c-ano Giorgio Silfer ne estos plu vickonsulo pri financoj, ĉar li redonos la koncernajn delegojn al la Konsulino fine de la nuna administra jaro; tion li komunikis al la ekzekutiva kaj leĝodona povoj en dato 23 oktobro 2026, per publika mesaĝo adresita al la Konsulino. Li restas prezidanto de la Fondusa Konsilio de Pro Esperanto kaj donas sian disponeblon zorgi pri la Esperanta Tempobanko, kiel simpla komisiito.
La redonon de la delegoj motivas problemo de misfarto. Krome estas rimarkinde ke, pro la reformo de Lex argentaria, kiu atribuas al la Kapitulo la kontrolon super la Civita “banko”, povus ekesti intereskonflikto. Kiel prezidanto de la Fonduma Konsilio de Pro Esperanto c-ano Silfer respondis pri sia aktiveco ĉe ekstera subjekto (Svisa Konfederacio); ekde kiam Pro Esperanto transformiĝis al fonduso (do interna Civita instanco), ne oportunas ke li membru en la Kapitulo (nova kontrolinstaco), cetere jam reprezentata fare de la Unua Vickonsulo ene de la Fondusa Konsilio.
Ekde Novjartago 2027 c-ano Giorgio Silfer ne estos plu vickonsulo pri financoj, ĉar li redonos la koncernajn delegojn al la Konsulino fine de la nuna administra jaro; tion li komunikis al la ekzekutiva kaj leĝodona povoj en dato 23 oktobro 2026, per publika mesaĝo adresita al la Konsulino. Li restas prezidanto de la Fondusa Konsilio de Pro Esperanto kaj donas sian disponeblon zorgi pri la Esperanta Tempobanko, kiel simpla komisiito.
La redonon de la delegoj motivas problemo de misfarto. Krome estas rimarkinde ke, pro la reformo de Lex argentaria, kiu atribuas al la Kapitulo la kontrolon super la Civita “banko”, povus ekesti intereskonflikto. Kiel prezidanto de la Fonduma Konsilio de Pro Esperanto c-ano Silfer respondis pri sia aktiveco ĉe ekstera subjekto (Svisa Konfederacio); ekde kiam Pro Esperanto transformiĝis al fonduso (do interna Civita instanco), ne oportunas ke li membru en la Kapitulo (nova kontrolinstaco), cetere jam reprezentata fare de la Unua Vickonsulo ene de la Fondusa Konsilio.
Rakontu iom pri vi! El kiu lando vi estas, kiom vi aĝas…?
Saluton! Mi estas Boróka kaj mi havas 24 jarojn. Mi estas hungara, sed mi vivas en Nord-Irlando ekde kiam mi aĝis 5. Mi estas persono kiu ŝatas provi iomete de ĉio. Se mi vidas unuradan biciklon, mi lernu rajdi sur ĝi, se mi vidas Rubik-kubon, mi solvu ĝin, kaj se mi vidas tri malgrandajn pilkojn mi ĵonglu per ili… Eble la “klaŭno”-akuzoj estis veraj.
Kion vi faras en via eksteresperantuja vivo, rilate al studoj, laboro? Kiuj estas viaj ŝatokupoj?
En mia eksteresperantuja vivo mi studis pri kino (Cinematic Arts) ĉe Ulster University en Derry, Nord-Irlando. Kaj kiam mi finis mian kurson, mi laboris pri multaj profesiaj filmaj scenejoj helpante la kameraan sekcion.
Mia plej ŝatata okupo estas ludi hungaran popolmuzikon per mia violono ĉar ĝi ege feliĉigas min. Bedaŭrinde mi neniam lernis la hungaran popoldancon sed mi ege volas. Mi scias pri kelkaj moldavaj dancoj kiujn mi volus montri al miaj kunloĝantoj. Kelkaj el miaj aliaj ŝatokupoj estas: krei filmojn, desegni de tempo al tempo, tabloteniso, vojaĝi, kaj iri al la kinejo.
Vivante en Nederlando, mi ŝatus bicikli pli kaj lerni ludi la gitaron kiu estas en la teretaĝo de Voldom!
Kial vi decidis iĝi TEJO-volontulo?
Mi volis iĝi TEJO-volontulo ĉar mi enamiĝis al Esperanto kiam mi partoprenis en la dua sezono de Esperanto Senlime.
Mi antaŭĝojas renkontiĝi kun aliaj esperantistoj, fari amikojn, amuziĝi, kaj lerni pli pri mi mem dum la jaro.
Pri kio vi okupiĝos pleje en la Centra Oficejo? Kion vi volas fari por TEJO?
Nuntempe mi fokusiĝas pri la lernado de la lingvo. Sed mi volas okupiĝi pri kreado de filmetoj. Mi havas bonan ideon kiun mi volus konkretigi por TEJO. Kiam la plano pretos, mi vere volas krei mallongan intervjuon kun la partoprenantoj de la dua sezono de Esperanto Senlime. Mi volas kundividi iliajn rakontojn kaj kiel iliaj spertoj iris.
Kion vi ŝatus lerni, sperti kaj atingi dum via volontulado?
Mi ne povas atendi plibonigi mian Esperanton, lerni pli pri la Esperanto-movado, kaj sperti frenezajn aventurojn kun miaj kolegoj kaj aliaj homoj kiujn mi renkontos.
Ĉu tiu ĉi estas via unua sperto en Esperantujo? Aŭ ĉu vi jam havis spertojn en la Esperanto-movado? Se jes, rakontu iomete pri viaj ĝisnunaj aktivaĵoj!
Mi jam havis sperton en la Esperanto-movado kiam mi estis en la dua sezono de Esperanto Senlime. Mi sentis min ege bonŝanca esti en la teamo kun Benĝi kaj Leo por tiu konkurso. Ili estis ambaŭ helpemaj kaj afablaj homoj. La plej bona teamo… BBL <3
Kion signifas por vi Esperanto? Kion signifas por vi esti esperantisto?
Unue, por mi Esperanto estis la sekreta lingvo inter mi kaj mia koramikino. Nun, ĉar mi havas la oportunon paroli Esperanton kun aliaj esperantistoj, ĝi sentiĝas kiel komunumo. Por mi, esti esperantisto signifas amuziĝi kun aliaj homoj el aliaj landoj.
Kiaj estas viaj ĝisnunaj impresoj pri la TEJO-laboro, la Centra Oficejo ĝenerale, viaj kolegoj, la vivo en Roterdamo…?
Mi antaŭĝojas komenci la laboron, ĝi sajnas interesa! La Centra Oficejo estas ege pli granda kaj bela ol mi atendis. Miaj kolegoj estas ege ĉarmaj, mi ne povas atendi pluekkoni ilin!
Ĉu vi havas vivdevizon?
“Ĝi ĉiam ŝajnas neebla ĝis ĝi estas farita”.
Fonto: Fonto: “https://www.tejo.org/tejo-volontulo-sinprezentas-boroka/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post TEJO-volontulo sinprezentas: Boróka Hegyi appeared first on La Ondo de Esperanto.
Kiel ni jam anoncis, ni fieras anonci la komencon de la unua konkurso-serio de Tubaro. La serio estos vere 3 aŭ 4 konkurseroj.
La unua konkursero komenciĝos la 9an de novembro, kaj daŭros ĝis la 19a de novembro (10 tagojn).
La tri plej popularaj afiŝoj ricevos 13, 8 kaj 5 eŭrojn. Sed aldone al tiuj tri premioj, aliaj tri afiŝoj ricevos preskaŭpremion de 1, 2 kaj 3 eŭroj. Poste ni klarigos la kialon por la nomo “preskaŭpremio”.
La dua konkursero komenciĝos la 20an de novembro kaj daŭros ĝis la 30a de novembro (denove, 10 tagoj), kun samaj premioj kaj preskaŭpremioj.
La tria konkursero okazos inter la 1a de decembro kaj la 10a de decembro, kun samaj premioj.
Ni uzis la vorton preskaŭpremio, ĉar la minimuma enspezita premio estos 5€. Tio signifas, se iu atingas unuan preskaŭpremion (3€) dum unu semajno, tiuj 3€ perdiĝos, sed se la sama kanalo atingas 5 eŭrojn dum la tri konkurseroj, la kanalestro povos enspezi la premion.
Ĝis tiam, minimume 78€ estos elspezitaj, kaj mankos maksimume 22€ por atingi la promesatajn 100€.
Tiam, komenciĝos 4a speciala konkursero. Por tiu speciala konkursero, ni uzos datumojn inter la 9a de novembro kaj 21a de decembro. La mono estos disdonita inter la tri plej popularaj de tiu periodo, proporcie al la 1a, 2a kaj 3a pozicioj (ekzemple, por 21€: 3.5 , 7 kaj 10.5€)
Ajna filmo kiu estas klare en Esperanto, kaj kiuj evidente celas esperantistojn kiel publikon. Tio signifas, ke alilingvaj propagandaj filmoj aŭ kursoj ne povos ricevi premiojn. Kompreneble, la filmoj devas esti spekteblaj libere tra Tubaro, minimume ĝis la 21a de decembro, alimaniere, ni rekalkulos ĉion kvazaŭ tiu filmo ne ekzistis. Aldone, “privataj filmoj”, alilingvaj filmoj, kursoj, ktp. estas ekskludataj.
Alikaze, ne gravas ĉu la filmo estas jam malnova, nek gravas pri kio ĝi temas, nek kiu tenknologio estas uzata por krei ĝin.
Nenion. Simple, se via filmo aperas en Tubaro, kaj tiu filmo respektas la regulojn antaŭe menciitaj, ni enkalkulos ĝin en la konkurson.
Plusendu la Tubaran ligilon al ĝi al homoj por ke ili spektu ĝin. Ankaŭ laŭvole instigu ilin por ŝati, komenti pri ĝi, kaj eble ankaŭ re-diskonigi ĝin siavice. Momente, kiel oni povas vidi en la monataj resumoj, 10 aŭ 15 spektoj sufiĉas por esti inter la plej popularaj de la monato, sed dum la pasintaj konkursoj tiuj kvanto iom plialtiĝas.
Ni jam publikigis pri kiel ni mezuras ĝin ĉe https://aperu.net/blogo/kiel-ni-mezuras-popularecon/. Sed escence, ĝi estas miksaĵo de spektoj, kvanto de spektintoj, kvanto de ŝatoj, malŝatoj, komentoj, kaj tiaj faktoroj. Ĝis nun, kaj dum la antaŭaj konkursoj ĝi funkciis sufiĉe bone.
Dum la sama konkursero, nur unu afiŝo de la sama kanalo ricevos premion, por ke pli da homoj povos ricevi premiojn. Tamen, la sama afiŝo povos ricevi premiojn dum malsamaj konkurseroj. Ĉiuokaze, estos malfacile konvinki multajn homojn spekti la saman filmon kelkfoje dum monato.
Atentu, ke filmoj faritaj de malsamaj individuoj, sed el la sama kanalo, estos konsideritaj kiel nur unu ricevonto (ekzplemple, kantoj de Vinilkosmo). Aldone, filmoj faritaj de la sama individuo, sed el du malsamaj kanaloj estos konsiderataj kiel malsamaj ricevontoj.
Ni pagos per ekvivalenta kvanto de bitmono (Bitcoin), ni uzos la kurzon de https://coinmarketcap.com/converter/ je la komenco de la konkurso (9a de novembro). Dum ekzistas privataj entreprenoj kiel Paypal, buymeacoffee, patreon, boosty, ktp, ni ne volas devigi iun ajn ensaluti tien, do bitmono ŝajnas sufiĉe neŭtrala platformo. Jen instrukcioj en esperanto por krei bitmonujon: https://aperu.net/blogo/kiel-krei-konton-de-bitcoin/
Kelkajn tagojn post la 21a de decembro; kiam ni havos bitmonujajn adresojn de ĉiuj venkintoj. Tiuj el la ricevontoj kiuj ne havas bitmonujon, estos forviŝitaj el la konkurseroj, kaj ĉio estos rekalkulita.
Kompreneble, oni povas kritiki, ke populareco ne nepre certigas ke la plej bonaj filmoj venkos. Dum tio veras, ni esperas, ke la plej bonaj kaj interesaj filmoj estos diskonigitaj de pli da homoj, kaj tiel, altkvalitaĵoj havos pli altajn ŝancojn ricevi premiojn, kaj longdaŭre ni pretas por fari similajn konkursojn pli ofte, eĉ, ideale, konstante.
Ni faros pliajn similajn konkursojn depende de la sukceso kaj komentoj de tiu ĉi konkurso. Tamen ni alĝustigos daŭron, premiojn kaj aliajn faktorojn laŭe.
Por savi la “pacon” en 1938 kvar potencoj decidis en Munkeno pri la morto de Ĉeĥoslovakio, kompreneble ne invitinte ĝin al la tablo de la intertraktado: tiu metodo en la angla signifas ne peace, sed appeasement, kaj ĝi estas tradicie uzata inter okcidentaj demokratioj kaj diktaturoj.
Analoga situacio prezentiĝas hodiaŭ: pro similaj kaŭzoj (flegi la gracilan ekonomian revigliĝon en 1938, savi prezidentojn kun internaj malfacilaĵoj hodiaŭ) Usono kaj Rusio baraktas en sia stupo imite al Munkeno, sen la ĉeesto de Ukrajno, eventuale kun ĉina beno. La munkenemaj ne kalkulas kun la (ŝajne) firma pozicio de Eŭropa Unio kaj la (verŝajne) firma sinteno de Britio.
Al tiuj kiuj agitas la fantomon de la paseo, kun katastrofaj rezultoj de atako kontraŭ Rusio, Moskvo mem povus respondi ke nek Napoleono nek Hitler havis Brition kiel aliancanon, male al la hodiaŭa Eŭropa Unio. Ni ne inklinu al milito, sed ankaŭ ne al historia konfuzo pri la fortoj en kampo.
La munkenema Usono konsideru ankaŭ ke, se ĝi volas kompromisi kun Kremlo, necesas deŝarĝi ne nur Zelensky sed ankaŭ kaj precipe la bedaŭrinde reelektotan Netanyahu.
La pecoj sur la ŝaktabulo estas klare metitaj: kiu manifestacias por la “paco”, tiu svingas palestinan flagon; kiu restas ĉe la fronto de la rezisto kontraŭ Putin, tiu ne svingas la palestinan, sed jes la ukrajnan. Kaj dorse de la unua situas Irano, dum frunte en la dua situas la landoj ĉirkaŭ la balta maro, hazarde ĉiuj najbaraj al Rusio. Pli ol paco, eblas pato.
En la retejo de ILEI (Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj) aperis sespaĝa raporto de la prezidanto kaj estraro de ILEI pri trimonata agado, de la 15a de julio 2026 ĝis la 15a de oktobro 2026.
Ŝlosilpunktoj: preparado por la sekva komitatkunsido; novaĵoj pri sekcioj (el Hispanio, Pollando, Benino); rezultoj de la ILEI-kongreso-2026: la kongreso-2027; ILEI-UEA-ekzamenoj: la projekto EtoSo; Homa Ĉeno; Universitata agado; la angla traduko de la libro kaj eseo de A. Madella; ILEI dum UK en Graz; intervjuo en Kanada Filmoficejo.
La raporton, publikigitan la 19an de oktobro 2026, subskribis Elena Nadikova (sekretario de ILEI) kaj Ahmad Mamduhi (prezidanto de ILEI).
Legu la tutan raporton ĉe https://www.ilei.info/agado/2026-07-15
Legu ankaŭ
Alessandra Madella. ILEI kongresis ĉe Zaozhuang-a Universitato
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/10/ilei-48/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Raporto de ILEI pri trimonata agado appeared first on La Ondo de Esperanto.
 |
| Klaku sur la bildon por vidigi ĝin en plena grandeco |
Post ses monatoj la Asembleoj de LF-koop respektive KCE elektos siajn komitatojn por la mandato 2027-2029: jam alvenis la unuaj komunikoj pri (ne)kandidatiĝo, inter kiuj plej gravas la delonge anoncita rezigno de c-ano Marc Hiltbrand pri la posteno de prezidanto de Kooperativo de Literatura Foiro; li tamen restus kiel simpla komitatano.
Ĉe Kultura Centro Esperantista estas rimarkinda la rezigno de c-ano Giorgio Silfer kandidati por la sekretarieco; li tamen estus disponebla kiel ekonomo, tio estas kasisto kaj administranto de materiaj rimedoj.
Ĉe LF-koop probable estos konfirmitaj gec-anoj Perla Martinelli (vicprezidanto) kaj Giorgio Silfer (sekretario); la honora prezidanto d-ro Tazio Carlevaro ne bezonas konfirmon de la Asembleo.
Dum ĉiuj administrantoj de LF-koop havas la svisan ŝtatanecon, por KCE la situacio aspektas pli bunte: brita prezidanto en Londono (c-ano Stano Keable), itala vicprezidantino en Kanariaj Insuloj (c-ino Lorena Bellotti), du italaj alelektitoj kaj nur unu sviso, nome la eliranta sekretario.
LF-koop estas devigata altigi la internacian abontarifon de la revuo “Literatura Foiro” post kelkjara paŭzo: de 56 al 59,99 svisaj frankoj; en eŭrolandoj tio egalas al 60 eŭroj; en malriĉaj landoj eblas rabato, se la abonanto havas la esperantan civitanecon. Detaloj aperas en la retejo literaturafoiro.com
“Heroldo de Esperanto”, posedata kaj administrata de Kultura Centro Esperantista, ne havas fiksan abontarifon: sufiĉas libera donaco al KCE, kio interalie donas la rajton ĉeesti la Asembleon de la Centro (sed nur Apogantoj voĉdonas), se la donaco atingas almenaŭ 25 svisajn frankojn.
Ambaŭ revuoj ekzistas nur en papera formo, sed PDF de “Heroldo” estas dissendata al la aktiva civitanaro en Afriko.
B.Traven
Mahagontrunko
romantraduko
mahagonciklo 4
La romano legeblas rete en www.karaspaco.de ankaŭ kiel PDF:
https://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_mahagontrunko.pdf
de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2026-10-25 00:11
Ĉinio anoncis sian intencon sendi astronaŭtojn al Luno antaŭ 2030. Usono sciigis, ke ĝiaj astronaŭtoj "estos surloke por akcepti ilin". La konkurenc-kapablo de la ĉina spaco-industrio estas taksata de Vaŝingtono kiel ekzist-minaco. Tamen, tiu kapablo tute ne sekvis trankvilan fluon.
La 3-an de decembro 2025, la kontrolcentro de la spaca lanĉejo de Jiǔquán, en la dezerto Gobi, tremis pro tondro de aplaŭdoj. Ruĝa standardo aperis sur giganta ekrano : "Varmajn gratulojn al LandSpace kompanio", kies nova lanĉilo Zhūquè-3 ĵus sukcesis meti sian ŝarĝon en orbiton. Dum la rekupera fazo, la etoso frostiĝis : signalo pri nenormala brulado eklumis. La unua etaĝo de la raketo finis sian alteriĝon en flamoj kaj fumoj, poste kraŝis kvardek metrojn for de la celita areo. En optimisma komuniko sur sia oficiala WeChat-konto, la kompanio celebris teknologiajn progresojn testitajn dum tiu lanĉo : naŭ motoroj funkciantaj kune, pneŭmatika disiĝo de etagôj sen eksplodaĵoj, ujoj el maloksidebla ŝtalo lasere velditaj. Heroa atingo.
En Francio, fakaj komunikiloj raportis ĉi tiun teston laŭ vidpunkto de konkuro kun SpaceX : tiel estas kutime traktataj la ĉinaj spacaj eksperimentoj. Serĉado en retpaĝo Europresse pri la pasinta jaro montras, ke el 37 artikoloj kun la ŝlosilvortoj "spaco" kaj "Ĉinio" en la ĉefaj amaskomunikiloj, 18 emfazas la ĉin-usonan rivalecan aŭ armilan minacon el Pekino. Jen kelkaj titoloj : • "Laŭ Argentino, la ĉina orbita stacio, kiu alarmas Usonon" (Les Échos, 18-an de aŭgusto 2025) ; • "Ĉu Ĉinio baldaŭ regos la spacon ?" (Science & Vie, 17-an de marto 2025) ; • "Apero de ĉina SpaceX : Ĉinio defias Usonon en la spaco kaj akcelas sian potencigon" (Le Figaro, 29-an de septembro 2025).
La rakonto pri "ĉina spaca minaco" estas aparte forta en la usonaj politikaj rondoj. Komisiono de la usona Kongreso opiniis lastjare, ke "Ĉinio konstruas enorman industrian kapablon por superregi la spacon" kaj por "dividi la mondon en du sferojn : sian kaj nian" (1). Ĉi tiu interpretado de faktoj fortiĝis komence de la 2000-aj jaroj, post la eldono de la raporto de la komisiono Rumsfeld, kiu profetis riskon de "spaca Pearl Harbor" (2). Ĝi poste estis disvastigata en oficialaj strategiaj dokumentoj kaj fine eniris grandajn amaskomunikilojn, eĉ en Eŭropo, kie manko de rekta kono de ĉinaj fontoj favoras disvastigon de usonaj interpretoj.
Tamen, ĉi tiu rakonto estis vaste studita, kritikita kaj malmuntita en akademia literaturo. Pri komerca spaco, fakulaj raportoj dubigis pri "ĉefinfluaj raportoj, kiuj prezentas la ĉinan komercan spacon kiel sektoron kun senlimaj financaj rimedoj, rekte regatan de la ŝtato kaj gvidatan de longdaŭra projekto" (3). Tiaj anoncoj kaŝas interalie la diversecon de aktoroj kun kompleksaj, foje konfliktaj, interrilatoj. En la kazo de LandSpace kompanio, la konkursa defio pri reuzeblaj lanĉiloj estas precipe nacia : la preskaŭ sukcesa testflugo de Zhūquè-3 helpis starigi la entreprenon en kap-rangeco inter dekoj da konkurantoj. Tamen LM12B, mastrumita de ŝtata sistemo, sukcesis la unuan rekuperon de raketa etaĝo en Ĉinio la 10-an de julio 2026. LandSpace atingos sian celon la 19-an de aŭgusto.
Laŭ la oficiala historiografio, la ĉina spaca programo naskiĝis en 1956 kadre de disvolvo de strategiaj armiloj "Du bomboj, unu satelito", decidita de Máo Zédōng. Ĉi tiu sekreta programo kondukis al disvolvado de atombombo A, de atombombo H kaj de la unua lanĉilo Longa Marŝo. Ĝi metis la sateliton Dōngfāng Hóng 1 ("Oriento ruĝa") en orbiton la 24-an de aprilo 1970,igante Ĉinion la kvina spaca nacio. Tiu programo malrapidiĝis dum la Kultura Revolucio, sed ne malaperis.
Post la morto de Mao en 1976, daŭrigo de spaca programo iĝis malgrava celo. La prioritatoj de la regno estis reorientitaj dum la periodo de "reformo kaj malfermo", komencita sub Dèng Xiǎopíng : de peza kaj milita industrio al civila ekonomia evoluigo, precipe en sektoro de malpeza industrio por eksportado. En tiu epoko, la lanĉ-oferto de Longa Marŝo eniris la internacian merkaton. Sed ĉi tiu "komerciĝo" ne naskis privatan sektoron. Fakte tiu evoluo unue baziĝis sur ŝtataj entreprenoj, ĉefe China Aerospace Science and Technology Corporation (CASC) kaj China Aerospace Industry Corporation (CASIC), ankaŭ nomataj "tradiciaj", komisiitaj por preni lokon sur la internacia merkato de lanĉoj.
Kunordigado "malantaŭ fermitaj pordoj"
Ekde 2014, ŝanĝe, la oficialaj tekstoj aludis novan principon : temis pri diversigi la agantojn, interalie per akcepto de privataj entreprenoj kaj riskemaj investistoj. Tiu ĉina komerca spaco takseblas kiel ia kopio de fenomeno unue nordamerika, poste internacia : nomita New Space. Starigita kaj disvastigita ekde la 2010-aj jaroj, ĉi tiu termino aludas alvenon de novaj entreprenistoj kaj privataj investistoj. Ĉefa ekzemplo de ĉi tiu dinamiko : la entrepreno SpaceX, fondita de Sro Elon Musk.
En Ĉinio, la kampo de spaca komerco unue estis tekste limigita al "spaca infrastrukturo", tio estas provizado de produktoj kaj servoj por observado, telekomunikado kaj pozicitrovo, flanke de naciaj programoj. Pli ol planita projekto, komence tio celis kontrolitan eksperimentadon pri malfermoj de tiu sektoro. Temis ne pri strategia sed pri ekonomia projekto.
Tial aperis ekfirmaoj — kiel Ada Space, kiu lastatempe elstaris per dismeto en orbiton de datenserviloj por artefarita intelekto, aŭ Galaxy Space — kaj fakaj filioj pri enfirmaaj interretoj, kiel Commsat kaj Guodian Gaoke. Al tiuj du kategorioj aldoniĝas miksaj entreprenoj, kunligantaj laboratoriojn de la Ĉina Akademio de Sciencoj (CAS) kun subteno de aliaj kapitalfontoj, kiel Chang Guang Satellite Technology (CGSTL). Finfine, kelkaj grandaj privataj entreprenoj, jam bone establitaj, diversigas siajn agadojn al spaco, kiel la aŭtomobila fabriko Geely, kiu nun disvolvas satelitaron Geespace por interrete komunikaj aĵoj.
Dume konkuro inter privataj kaj tradiciaj entreprenoj ankoraŭ estas perspektiva pri rendimento kaj fidindeco de tiu ekonomia modelo, la bezono pri laborforto jam estas problemo kaj kaŭzas streĉitecojn. Laŭ studo de la Esplora kaj Evoluiga Centro de la Ĉina Akademio de Raketa Teknologio, preskaŭ 4 000 inĝenieroj forlasis la ĉefajn institutojn de CASC agantajn en la evoluigo de raketoj inter 2012 kaj 2016 — tiu fuĝo de cerboj atingas inter 40 % kaj 50 % de la teknikistoj en iuj institutoj (4). Proksimume 85 % el tiuj foriroj laŭŝajne koncernas dungitojn malpli ol 35-jaraĝajn, kio levas zorgojn pri la generacia renovigo de la teamoj.
La kazo de Sro Zhāng Xiǎopíng, fakulo de CASC, dungita de LandSpace por evoluigi la motoron likvan-propulsan per metan-oksigeno, kaŭzis skandalon. Post lia eksiĝo en marto 2018, lia eksdunganto procesis kontraŭ li en loka instanco pri dungaj disputoj. Multaj interretanoj emfazis la malaltecon de salajroj por tia posteno, juĝante hipokrita tiun malfruan intereson de la entrepreno por sia eksdungito. Kiel vicĉef-inĝeniero, Sro Zhāng laŭdire ricevis jaran salajron de ĉirkaŭ 120 000 juanoj (proksimume 15 000 eŭroj), kiu saltis al 1 miliono (proksimume 128 000 eŭroj) je lia alveno ĉe LandSpace.
For de bildo de perfekte organizita strategio, la jura kaj administra kadro de spacaj agadoj en Ĉinio estas ofte priskribitaj de ĉinaj juristoj kiel multmanka : mankas klareco, unueco kaj rega forto. Kvankam projekto estas diskutata de pli ol dek jaroj, Ĉinio ankoraŭ ne havas fakan leĝon. Anstataŭe, amasiĝas multaj administraj tekstoj, de malsamaj rangoj, en kiuj spaco foje estas menciata inter aliaj sektoroj, kreante fragmentitan aron, en kiu malfacilas direktiĝi.
La politika konduko de la raketmerkato reflektas ĉi tiun dispecigon. La reguligaj tekstoj por ĉi tiu sektoro venas de diversaj instancoj, kiel la Ŝtata Konsilio, la Ŝtata Komisiono por Scienco kaj Teknologio de Nacia Defendo (Sastind), la Nacia Komisiono por Reformo kaj Evoluigo (NDRC, ekvivalento de la ekonomia ministerio), aŭ la Ministerio pri Industrio kaj Informa Teknologio.
Ĉi tiu situacio parte eksplikiĝas per historio : ĝis freŝdata malfermo de tiu sektoro, strikte publikaj agantoj kunlaboris "malantaŭ fermitaj pordoj". Kiel resume diris ĉina profesoro pri spaca juro post fakta esplorado : "La tradicia spaco ne bezonas leĝon por prosperi." La ŝtataj entreprenoj havas ankaŭ apogon en la institucioj, kiuj povas rekte influi favorajn decidojn. Ja la novaj privataj partneroj esta tiuj, kiuj postulas pli grandan juran kaj reguligan antaŭvideblecon.
Satelitaregoj
La jaro 2025 markas rimarkindan turnopunkton en la sinteno de regantoj. Dum du sinsekvaj jaroj, la komerca spaco-merkato estas menciata en la "Raporto pri la agado de la centra registaro", tre alt-ranga dokumento. Ĝi aperas sub la titolo "nova altkvalita produktiva forto", atestante sian rangan supreniron de eksperimenta politiko al celo de nacia intereso.
La spaca agentejo ankaŭ publikigis du tekstojn fine de 2025, inter ili "Agoplano por subteni sekuran kaj altkvalitan evoluon de la komerca spaco (2025-2027)". Ĝi unue proponas integri komercajn entreprenojn en la nacian planon pri spaco. La privataj firmaoj ĝis tiam estis ekskluditaj de la grandaj registaraj programoj, kies mendaroj estis plejparte rezervitaj por ŝtataj entreprenoj. Ĉi tiu teksto instigas ilin al uzado de naciaj instalaĵoj, -ekipoj kaj -infrastrukturoj pri esplorado. Ankaŭ la starigo de nacia evoluiga fonduso por spacomerkato estas menciata.
Tamen, ĉi tiu pli klara subteno ne venas sen kondiĉoj. La "Cirkulero pri plifortigo de la administrado kaj kvalitkontrolo de la spacaj projektoj" de la 21-a de julio 2025 (teksto rekte aplikebla) plifirmigas postulojn pri la kvalita taksado kaj riskokontrolo dum tuta evoluigado, same kiel respondecon de entreprenoj en kazo de incidentoj. Nova dungito de partnera entrepreno sopiras : "Mi maltrafis la epokon [en 2019], kiam la aferoj estis simplaj."
La usona New Space, priskribita de Irénée Régnault kaj Arnaud Saint-Martin, tipe efektivigas liberalan ortodoksecon en la spaca sektoro, kiu kunportas siajn misuzojn (5). En Ĉinio, la spaca merkato enskribiĝas en la politika ekonomio de la lando kaj reproduktas la problemojn de ŝtata kapitalismo. Per "kampanjoj", kiuj celas evoluigon de specifaj sektoroj, la registaro puŝas la provincojn engaĝiĝi, neglektante iliajn realajn kapablojn, tiel kreante malfortikajn lokajn investaĵojn kun necerta estonteco : pli ol dudek provincoj promulgis politikojn por subteni spaco-merkaton. Laŭ la analizisto Blaine Curcio, la Ĉina Popola Respubliko nun havas pli ol kvindek raketproduktejojn por la sep ĉefaj komercaj entreprenoj (6) : reflekto de industria superkapableco senrilate kun reala mendo.
Investistoj kaj entreprenistoj vetas pri la deplojo de Guówǎng kaj Qiānfān, satelitaroj ofertontaj satelitan interreton, kiuj pligrandigus mendon de lanĉoj, freŝdate taksitan je kvindek mil satelitoj ĝis la 2030-aj jaroj. La entreprenoj de komerca spaco sinsekve faras financajn rondojn kaj anoncas sian eniron en la borson : nur en 2025, la sektoro kolektis 2,28 miliardojn da eŭroj. Intervjuitaj komence de 2026, pluraj aktoroj de ĉi sektoro konfesis tamen sian perpleksecon : ĉu la multobligo de novaj entreprenoj en jam saturita merkato kun enormaj teknikaj baroj kondukos al formiĝo de spekulativa bobelo ?
(1) Malferma deklaro de Sro Michael Kuiken (PDF), kunprezidanto, 3-an de aprilo 2025.
(2) Donald Rumsfeld k.a., "Report of the Commission to assess United States national security space management and organization " (PDF), 11-an de januaro 2001.
(3) Kathryn Walsh, Ian Christensen kaj Bob Ronci, " Lost without translation : Identifying gaps in US perceptions of the Chinese commercial space sector ", Secure World Foundation, Caelus Foundation, Broomfield, februaro 2021.
(4) Cai Wenyi, Liu Yan, Liu Yang, Cao Qun kaj Dai Ku, "Analyse des entretiens et enquêtes menés dans les principaux instituts de recherche aérospatiaux, et enseignements à en tirer" (en la ĉina), Moderna Scienco (en la ĉina), Pekino, 2018.
(5) Irénée Régnauld kaj Arnaud Saint-Martin, Une histoire de la conquête spatiale. Des fusées nazies aux astrocapitalistes du New Space, La Fabrique, Parizo, 2024.
(6) Blaine Curcio, « 51 rocket production sites », The China Space Monitor (newsletter), 31 juillet 2025.
Ĉinio anoncis sian intencon sendi astronaŭtojn al Luno antaŭ 2030. Usono sciigis, ke ĝiaj astronaŭtoj "estos surloke por akcepti ilin". La konkurenc-kapablo de la ĉina spaco-industrio estas taksata de Vaŝingtono kiel ekzist-minaco. Tamen, tiu kapablo tute ne sekvis trankvilan fluon.
La 3-an de decembro 2025, la kontrolcentro de la spaca lanĉejo de Jiǔquán, en la dezerto Gobi, tremis pro tondro de aplaŭdoj. Ruĝa standardo aperis sur giganta ekrano : "Varmajn gratulojn al LandSpace kompanio", kies nova lanĉilo Zhūquè-3 ĵus sukcesis meti sian ŝarĝon en orbiton. Dum la rekupera fazo, la etoso frostiĝis : signalo pri nenormala brulado eklumis. La unua etaĝo de la raketo finis sian alteriĝon en flamoj kaj fumoj, poste kraŝis kvardek metrojn for de la celita areo. En optimisma komuniko sur sia oficiala WeChat-konto, la kompanio celebris teknologiajn progresojn testitajn dum tiu lanĉo : naŭ motoroj funkciantaj kune, pneŭmatika disiĝo de etagôj sen eksplodaĵoj, ujoj el maloksidebla ŝtalo lasere velditaj. Heroa atingo.
En Francio, fakaj komunikiloj raportis ĉi tiun teston laŭ vidpunkto de konkuro kun SpaceX : tiel estas kutime traktataj la ĉinaj spacaj eksperimentoj. Serĉado en retpaĝo Europresse pri la pasinta jaro montras, ke el 37 artikoloj kun la ŝlosilvortoj "spaco" kaj "Ĉinio" en la ĉefaj amaskomunikiloj, 18 emfazas la ĉin-usonan rivalecan aŭ armilan minacon el Pekino. Jen kelkaj titoloj : • "Laŭ Argentino, la ĉina orbita stacio, kiu alarmas Usonon" (Les Échos, 18-an de aŭgusto 2025) ; • "Ĉu Ĉinio baldaŭ regos la spacon ?" (Science & Vie, 17-an de marto 2025) ; • "Apero de ĉina SpaceX : Ĉinio defias Usonon en la spaco kaj akcelas sian potencigon" (Le Figaro, 29-an de septembro 2025).
La rakonto pri "ĉina spaca minaco" estas aparte forta en la usonaj politikaj rondoj. Komisiono de la usona Kongreso opiniis lastjare, ke "Ĉinio konstruas enorman industrian kapablon por superregi la spacon" kaj por "dividi la mondon en du sferojn : sian kaj nian" (1). Ĉi tiu interpretado de faktoj fortiĝis komence de la 2000-aj jaroj, post la eldono de la raporto de la komisiono Rumsfeld, kiu profetis riskon de "spaca Pearl Harbor" (2). Ĝi poste estis disvastigata en oficialaj strategiaj dokumentoj kaj fine eniris grandajn amaskomunikilojn, eĉ en Eŭropo, kie manko de rekta kono de ĉinaj fontoj favoras disvastigon de usonaj interpretoj.
Tamen, ĉi tiu rakonto estis vaste studita, kritikita kaj malmuntita en akademia literaturo. Pri komerca spaco, fakulaj raportoj dubigis pri "ĉefinfluaj raportoj, kiuj prezentas la ĉinan komercan spacon kiel sektoron kun senlimaj financaj rimedoj, rekte regatan de la ŝtato kaj gvidatan de longdaŭra projekto" (3). Tiaj anoncoj kaŝas interalie la diversecon de aktoroj kun kompleksaj, foje konfliktaj, interrilatoj. En la kazo de LandSpace kompanio, la konkursa defio pri reuzeblaj lanĉiloj estas precipe nacia : la preskaŭ sukcesa testflugo de Zhūquè-3 helpis starigi la entreprenon en kap-rangeco inter dekoj da konkurantoj. Tamen LM12B, mastrumita de ŝtata sistemo, sukcesis la unuan rekuperon de raketa etaĝo en Ĉinio la 10-an de julio 2026. LandSpace atingos sian celon la 19-an de aŭgusto.
Laŭ la oficiala historiografio, la ĉina spaca programo naskiĝis en 1956 kadre de disvolvo de strategiaj armiloj "Du bomboj, unu satelito", decidita de Máo Zédōng. Ĉi tiu sekreta programo kondukis al disvolvado de atombombo A, de atombombo H kaj de la unua lanĉilo Longa Marŝo. Ĝi metis la sateliton Dōngfāng Hóng 1 ("Oriento ruĝa") en orbiton la 24-an de aprilo 1970,igante Ĉinion la kvina spaca nacio. Tiu programo malrapidiĝis dum la Kultura Revolucio, sed ne malaperis.
Post la morto de Mao en 1976, daŭrigo de spaca programo iĝis malgrava celo. La prioritatoj de la regno estis reorientitaj dum la periodo de "reformo kaj malfermo", komencita sub Dèng Xiǎopíng : de peza kaj milita industrio al civila ekonomia evoluigo, precipe en sektoro de malpeza industrio por eksportado. En tiu epoko, la lanĉ-oferto de Longa Marŝo eniris la internacian merkaton. Sed ĉi tiu "komerciĝo" ne naskis privatan sektoron. Fakte tiu evoluo unue baziĝis sur ŝtataj entreprenoj, ĉefe China Aerospace Science and Technology Corporation (CASC) kaj China Aerospace Industry Corporation (CASIC), ankaŭ nomataj "tradiciaj", komisiitaj por preni lokon sur la internacia merkato de lanĉoj.
Kunordigado "malantaŭ fermitaj pordoj"
Ekde 2014, ŝanĝe, la oficialaj tekstoj aludis novan principon : temis pri diversigi la agantojn, interalie per akcepto de privataj entreprenoj kaj riskemaj investistoj. Tiu ĉina komerca spaco takseblas kiel ia kopio de fenomeno unue nordamerika, poste internacia : nomita New Space. Starigita kaj disvastigita ekde la 2010-aj jaroj, ĉi tiu termino aludas alvenon de novaj entreprenistoj kaj privataj investistoj. Ĉefa ekzemplo de ĉi tiu dinamiko : la entrepreno SpaceX, fondita de Sro Elon Musk.
En Ĉinio, la kampo de spaca komerco unue estis tekste limigita al "spaca infrastrukturo", tio estas provizado de produktoj kaj servoj por observado, telekomunikado kaj pozicitrovo, flanke de naciaj programoj. Pli ol planita projekto, komence tio celis kontrolitan eksperimentadon pri malfermoj de tiu sektoro. Temis ne pri strategia sed pri ekonomia projekto.
Tial aperis ekfirmaoj — kiel Ada Space, kiu lastatempe elstaris per dismeto en orbiton de datenserviloj por artefarita intelekto, aŭ Galaxy Space — kaj fakaj filioj pri enfirmaaj interretoj, kiel Commsat kaj Guodian Gaoke. Al tiuj du kategorioj aldoniĝas miksaj entreprenoj, kunligantaj laboratoriojn de la Ĉina Akademio de Sciencoj (CAS) kun subteno de aliaj kapitalfontoj, kiel Chang Guang Satellite Technology (CGSTL). Finfine, kelkaj grandaj privataj entreprenoj, jam bone establitaj, diversigas siajn agadojn al spaco, kiel la aŭtomobila fabriko Geely, kiu nun disvolvas satelitaron Geespace por interrete komunikaj aĵoj.
Dume konkuro inter privataj kaj tradiciaj entreprenoj ankoraŭ estas perspektiva pri rendimento kaj fidindeco de tiu ekonomia modelo, la bezono pri laborforto jam estas problemo kaj kaŭzas streĉitecojn. Laŭ studo de la Esplora kaj Evoluiga Centro de la Ĉina Akademio de Raketa Teknologio, preskaŭ 4 000 inĝenieroj forlasis la ĉefajn institutojn de CASC agantajn en la evoluigo de raketoj inter 2012 kaj 2016 — tiu fuĝo de cerboj atingas inter 40 % kaj 50 % de la teknikistoj en iuj institutoj (4). Proksimume 85 % el tiuj foriroj laŭŝajne koncernas dungitojn malpli ol 35-jaraĝajn, kio levas zorgojn pri la generacia renovigo de la teamoj.
La kazo de Sro Zhāng Xiǎopíng, fakulo de CASC, dungita de LandSpace por evoluigi la motoron likvan-propulsan per metan-oksigeno, kaŭzis skandalon. Post lia eksiĝo en marto 2018, lia eksdunganto procesis kontraŭ li en loka instanco pri dungaj disputoj. Multaj interretanoj emfazis la malaltecon de salajroj por tia posteno, juĝante hipokrita tiun malfruan intereson de la entrepreno por sia eksdungito. Kiel vicĉef-inĝeniero, Sro Zhāng laŭdire ricevis jaran salajron de ĉirkaŭ 120 000 juanoj (proksimume 15 000 eŭroj), kiu saltis al 1 miliono (proksimume 128 000 eŭroj) je lia alveno ĉe LandSpace.
For de bildo de perfekte organizita strategio, la jura kaj administra kadro de spacaj agadoj en Ĉinio estas ofte priskribitaj de ĉinaj juristoj kiel multmanka : mankas klareco, unueco kaj rega forto. Kvankam projekto estas diskutata de pli ol dek jaroj, Ĉinio ankoraŭ ne havas fakan leĝon. Anstataŭe, amasiĝas multaj administraj tekstoj, de malsamaj rangoj, en kiuj spaco foje estas menciata inter aliaj sektoroj, kreante fragmentitan aron, en kiu malfacilas direktiĝi.
La politika konduko de la raketmerkato reflektas ĉi tiun dispecigon. La reguligaj tekstoj por ĉi tiu sektoro venas de diversaj instancoj, kiel la Ŝtata Konsilio, la Ŝtata Komisiono por Scienco kaj Teknologio de Nacia Defendo (Sastind), la Nacia Komisiono por Reformo kaj Evoluigo (NDRC, ekvivalento de la ekonomia ministerio), aŭ la Ministerio pri Industrio kaj Informa Teknologio.
Ĉi tiu situacio parte eksplikiĝas per historio : ĝis freŝdata malfermo de tiu sektoro, strikte publikaj agantoj kunlaboris "malantaŭ fermitaj pordoj". Kiel resume diris ĉina profesoro pri spaca juro post fakta esplorado : "La tradicia spaco ne bezonas leĝon por prosperi." La ŝtataj entreprenoj havas ankaŭ apogon en la institucioj, kiuj povas rekte influi favorajn decidojn. Ja la novaj privataj partneroj esta tiuj, kiuj postulas pli grandan juran kaj reguligan antaŭvideblecon.
Satelitaregoj
La jaro 2025 markas rimarkindan turnopunkton en la sinteno de regantoj. Dum du sinsekvaj jaroj, la komerca spaco-merkato estas menciata en la "Raporto pri la agado de la centra registaro", tre alt-ranga dokumento. Ĝi aperas sub la titolo "nova altkvalita produktiva forto", atestante sian rangan supreniron de eksperimenta politiko al celo de nacia intereso.
La spaca agentejo ankaŭ publikigis du tekstojn fine de 2025, inter ili "Agoplano por subteni sekuran kaj altkvalitan evoluon de la komerca spaco (2025-2027)". Ĝi unue proponas integri komercajn entreprenojn en la nacian planon pri spaco. La privataj firmaoj ĝis tiam estis ekskluditaj de la grandaj registaraj programoj, kies mendaroj estis plejparte rezervitaj por ŝtataj entreprenoj. Ĉi tiu teksto instigas ilin al uzado de naciaj instalaĵoj, -ekipoj kaj -infrastrukturoj pri esplorado. Ankaŭ la starigo de nacia evoluiga fonduso por spacomerkato estas menciata.
Tamen, ĉi tiu pli klara subteno ne venas sen kondiĉoj. La "Cirkulero pri plifortigo de la administrado kaj kvalitkontrolo de la spacaj projektoj" de la 21-a de julio 2025 (teksto rekte aplikebla) plifirmigas postulojn pri la kvalita taksado kaj riskokontrolo dum tuta evoluigado, same kiel respondecon de entreprenoj en kazo de incidentoj. Nova dungito de partnera entrepreno sopiras : "Mi maltrafis la epokon [en 2019], kiam la aferoj estis simplaj."
La usona New Space, priskribita de Irénée Régnault kaj Arnaud Saint-Martin, tipe efektivigas liberalan ortodoksecon en la spaca sektoro, kiu kunportas siajn misuzojn (5). En Ĉinio, la spaca merkato enskribiĝas en la politika ekonomio de la lando kaj reproduktas la problemojn de ŝtata kapitalismo. Per "kampanjoj", kiuj celas evoluigon de specifaj sektoroj, la registaro puŝas la provincojn engaĝiĝi, neglektante iliajn realajn kapablojn, tiel kreante malfortikajn lokajn investaĵojn kun necerta estonteco : pli ol dudek provincoj promulgis politikojn por subteni spaco-merkaton. Laŭ la analizisto Blaine Curcio, la Ĉina Popola Respubliko nun havas pli ol kvindek raketproduktejojn por la sep ĉefaj komercaj entreprenoj (6) : reflekto de industria superkapableco senrilate kun reala mendo.
Investistoj kaj entreprenistoj vetas pri la deplojo de Guówǎng kaj Qiānfān, satelitaroj ofertontaj satelitan interreton, kiuj pligrandigus mendon de lanĉoj, freŝdate taksitan je kvindek mil satelitoj ĝis la 2030-aj jaroj. La entreprenoj de komerca spaco sinsekve faras financajn rondojn kaj anoncas sian eniron en la borson : nur en 2025, la sektoro kolektis 2,28 miliardojn da eŭroj. Intervjuitaj komence de 2026, pluraj aktoroj de ĉi sektoro konfesis tamen sian perpleksecon : ĉu la multobligo de novaj entreprenoj en jam saturita merkato kun enormaj teknikaj baroj kondukos al formiĝo de spekulativa bobelo ?
(1) Malferma deklaro de Sro Michael Kuiken (PDF), kunprezidanto, 3-an de aprilo 2025.
(2) Donald Rumsfeld k.a., "Report of the Commission to assess United States national security space management and organization " (PDF), 11-an de januaro 2001.
(3) Kathryn Walsh, Ian Christensen kaj Bob Ronci, " Lost without translation : Identifying gaps in US perceptions of the Chinese commercial space sector ", Secure World Foundation, Caelus Foundation, Broomfield, februaro 2021.
(4) Cai Wenyi, Liu Yan, Liu Yang, Cao Qun kaj Dai Ku, "Analyse des entretiens et enquêtes menés dans les principaux instituts de recherche aérospatiaux, et enseignements à en tirer" (en la ĉina), Moderna Scienco (en la ĉina), Pekino, 2018.
(5) Irénée Régnauld kaj Arnaud Saint-Martin, Une histoire de la conquête spatiale. Des fusées nazies aux astrocapitalistes du New Space, La Fabrique, Parizo, 2024.
(6) Blaine Curcio, « 51 rocket production sites », The China Space Monitor (newsletter), 31 juillet 2025.
Antaŭ tri tagoj brulis la subtegmentejo de la ĉaŭdefona biblioteko, ĝuste super (sed ne sur) Centre de Documentation et Étude de la Langue Internationale, preskaŭ tagmeze: la apuda lernejo estis rapide evakuita kaj neniu homo viktimis.
La flamoj tuŝis precipe la tegmenton, ne atingante rekte la kolektojn. Sed la akvo ĵetita de la fajrobrigado por estingi la incendion damaĝis multajn dokumentojn, precipe kolekton dediĉitan al la historio de kinarto. Se konsideri la lokalon, probable temas ankaŭ pri la gazeteltondaĵoj kun recenzoj kiujn ekde la 1910aj pastoro Paul Pettavel (1861-1934) kolektis pri filmoj. Ili situis en klasiloj de federala tipo.
Pioniro de la socia protestantismo en Svislando, publicisto, pacifisto, feministo, Pettavel estis la sola pastro kiu konsentis geedzigi Edmond Privat kaj Angèle Fallot (kies onklo, pastoro Thomas, enkondukis la socian protestantismon en Francion). La ceteraj pastroj rifuzis, ĉar la gefianĉoj volis kontrakti geedzecon konfirmendan post kvin jaroj…
Ili divorcos dek jarojn poste. Li reedziĝos en 1925 al la fratino de Paul Bouvier, UEA-delegito en Ĝenevo, kiu denuncos la tutan estraron de UEA kaj kiun pravigos svisa tribunalo, kaŭzante la skismon de Internacia Esperanto-Ligo en 1936: ja la estraro preferos fondi novan asocion ol reorganizi laŭstatutan baloton pri la translokigo de la sidejo. Ŝi karieros en internacia organizo en Parizo, kie ŝi partneriĝos al Salomon Kornfeld, direktanto de la sekcio Teknikoj kaj Sciencoj ĉe la Plena Vortaro de Grosjean-Maupin kaj Waringhien; la pole-juda Kornfeld, arestita dum la milito, estos de ŝi savita, sed nek unu nek la alia pretervivos la mondmiliton.
La Tago de Unuiĝintaj Nacioj, la 24a de oktobro, markas la daton en 1945 kiam fondiĝis Unuiĝintaj Nacioj, dum venadis al fino la Dua Mondmilito kaj la streĉa resaniĝa procedo estis komenciĝanta. La Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj listigas la kvar celojn de la organizo:
Tiu spirito de kunlaborado estis kaj estas konstante kontestata sed daŭre pluvivas. Ĝi dependas de la kolektiva bona volo, de certa nivelo de reciproka konfido, de preteco aŭskulti kaj ne nur agi.
En epoko kiam, pli ol iam antaŭe, ekzistas bezono preferi kolektivan bonfarton super strikta meminteresiĝo, kaj kiam kunparolado, kunaŭskultado kaj kuna agado estas konstante minacataj, nia Asocio (la Universala Esperanto-Asocio) restas fidela al la serĉado de internacia kompreniĝo esprimata en la Ĉarto de UN kaj la similaj idealoj enkorpigitaj en la Internacia Lingvo Esperanto.
Parolantoj de Esperanto tra la tuta mondo gratulas Unuiĝintajn Naciojn je ĝia okdekunua jaro kaj alvokas ĝiajn membrajn ŝtatojn kune labori por la bono de ĉiuj kaj la bonfarto de la internacia komunumo.
[Mesaĝo sendita al UN. Kun afabla peto republikigi ĝin en viaj lokaj kaj landaj gazetoj kaj aperigi ĝin en viaj aliaj komunikiloj. La mesaĝo disponeblas en la angla, franca kaj hispana en la retejo https://esperantoporun.org. Same la afiŝo disponeblas, krom Esperante, angle, france kaj hispane. Dankon!]
Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1342.
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Mesaĝo de UEA al UN okaze de la Tago de Unuiĝintaj Nacioj appeared first on La Ondo de Esperanto.
De la 9a ĝis la 11a de oktobro 2026 ĉirkaŭ 30 esperantistoj renkontiĝis en la urbo Ĉenstoĥovo (Częstochowa, Pollando) por ĝui la 50an renkontiĝon Esperanto-Preĝtagoj. La jubilean renkontiĝon organizis nova Esperanto-rondo de PEA en Ĉenstoĥovo.
Sabate la partoprenantoj vizitis la ĉarman vilaĝon Koszęcin, kie en palaco de pruslandaj nobeluloj nun troviĝas sidejo de la fama popola dancensemblo “Śląsk”. Eb Koszęcin ni vizitis ankaŭ la tombon de Leszek Irek – loka pastro kaj esperantisto Leszek.
Dimanĉe matene en la plej fama pola monaĥejo Hela Monto okazis meso en Esperanto, kiun celebris la animzorganto de polaj romkatolikaj esperantistoj, pastro Roman Gmyrek.
Robert Kamiński
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/10/polujo-45/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Jubilea renkontiĝo en Ĉenstoĥovo appeared first on La Ondo de Esperanto.
Abonantoj jam povas elŝuti la novembran numeron de la revuo "Esperanto". La papera versio baldaŭ estos dissendita: https://uea.org/revuoj
La enhavlisto de la novembra numero:
219 | Cent jaroj da mielo, vortludoj kaj tre malgranda cerbo
221 | Universala Kongreso: La plej antikva kulturo de la mondo
222 | Kongresa Komuniko
224 | Kulturo | Movado: Esperanto-kulturo en Aŭstrio
226 | Faka agado: IKUE-akademio
227 | Eventoj | Esperanto en universitatoj: Kolombia Kongreso de Esperanto
228 | “Rafa, ja ne eblas gajni ĉion!” Intervjuo kun Rafael Nogueras
231 | Plurlingva murpentraĵo baldaŭ inaŭgurota en Kpalime (Togolando)
232 | Eventoj: Art-ekspozicio atingas Ketzaltenangon
233 | Universala Kongreso | UEA: UEA invitas proponojn por la IKU 2027
234 | Letero de leganto: Kion mi lernis en Veterana Klubo pri Lapenna kaj Hamburgo, 1974
235 | Faka agado | Rete: Esperantistaj komercistoj profitas de novstila reto kun AI-asisto
235 | Oficiala Informilo
236 | Movado: Enketo inter ĉeĥaj kaj slovakaj esperantistoj
237 | Akademio de Esperanto: Nova prezidanto de la Akademio kaj nova direktoro de la sekcio pri prononco
238 | Recenzo: Versoj el profunda puto
238 | Kulturo: Konkurso “Hristo Gorov – Hrima” – 2026
239 | Forpasoj
En kontestoj kontraŭ socialaj asekuroj, la laboristoj, kiuj volas agnoskigi siajn afekciojn kiel profesiajn malsanojn aŭ labor-akcidentojn, estas devigataj — sed ofte malsukcesas — esprimi siajn korpajn suferojn per juraj terminoj. Kreita rilate al vira sekso, la leĝaro sekve enhavas multajn seksajn malĝustaĵojn.
La proceso kontraŭ la regantoj de France Télécom en 2019, post la sinmortigoj de pluraj dungitoj, montris kiel justica instuticio povas kontribui al malkovro de homaj damaĝoj kaŭzitaj de laboro. Tamen, ĉi tiu eksterordinara afero metis la punan justicon en centro de amaskomunikila atento, riskante forgesigi, ke socialaj tribunaloj laboras ĉiutage, sen bruo, por kompensigi sanajn damaĝojn origine profesiajn. Kiam Sociala Asekuro rifuzas agnoski labor-akcidenton aŭ profesian malsanon, pri kiuj dungito sin konsideras viktimo, tiu povas procesi ĉe la sociala sekcio de la tribunalo kontraŭ tiu decido. Ĉi tiuj kontestoj ja restas malmultaj : en Francio, en 2024, 94 % el deklaritaj labor-akcidentoj kaj 65,6 % el profesiaj malsanoj estis agnoskitaj de Primalsana Asekuro (1) , kaj ne ĉiuj rifuzoj estis kontestitaj. Sed ilia analizo ebligas klarigi, kiel influas juraj difinoj en tiuj aferoj.
La juraj reguloj, kiuj difinas limojn inter tio, kio estas kompensenda kaj kio ne, rolas kiel filtro kiam oni aplikas ilin. Ĉiu afero starigas la demandon pri kondiĉoj por ricevi kompenson. Kiel la juĝistoj traktas la petojn pri agnosko ? Enketo farita en ok tribunaloj inter 2015 kaj 2021 okazigis kolekton de vidpunktoj de protagonistoj kaj analizon de juĝaj praktikoj (2). Ĝi montras, ke en juro ne staras nur juro, kaj klarigas, kiel klasaj kaj genraj malegalecoj pezas sur traktado de tiaj dosieroj.
Kontraŭe al tribunaloj pri labor-kontestoj, bone konataj de dungitoj, la Socialaj Sekcioj de Tribunalo — kiuj en 2019 anstataŭis la tribunalojn pri Socialaj Asekuraj Aferoj — estas malmulte konataj de la ĝenerala publiko. Tiuj sekcioj estas taskigitaj solvi ĉiujn kontestojn inter asekuritoj (individuoj aŭ entreprenoj) kaj asekurintoj : socialaj asekuraj organizoj (ekz. Kaso por Familia Monhelpo Caisse nationale des allocations familiales (CNAF), Kaso por Maljunula Subteno Caisse nationale d'assurance vieillesse (CNAV), Kaso por malsanoj, Administrejo por elpreno de kotizoj al sociala asekuro kaj familia subteno Union de recouvrement des cotisations de sécurité sociale et d'allocations familiales (Urssaf) ktp.), ĉi tiuj 116 tribunaloj traktas diversajn kontestojn.
En kampo de laborista sano, ĉi tiuj tribunaloj starigis gravan precedencon, kiam en 2002 ĝi agnoskis nepardoneblan kulpon de dungintoj pri kanceroj kaŭzitaj de azbesto, kio ebligis pli bonan kompenson por viktimoj. Ili ankaŭ kontribuis plivastigi la kampon de agnoskebleco, ekzemple taksante kelkajn sinmortigojn kiel labor-akcidentojn, same lastatempe, kelkajn mamkancerojn kiel kaŭzitajn de nokta laboro. Tamen, tiaj jurisprudencaj novaĵoj ne precipas en ilia ĉiutaga agado.
"okazas damaĝaj aferoj !"
Oftaj profesiaj juĝistoj, kiuj sidas en tiuj socialaj tribunaloj, ne elektis sian postenon. Ili ne ricevis specifan instruon, ĉar juro pri sociala asekuro restas malmulte instruata kaj fako malmulte valorigita. Krome, ili laboras en superŝarĝitaj tribunaloj. En 2021, traktad-daŭro tie atingis mezume 24,1 monatojn, kio estas multe pli ol en aliaj juĝaj sektoroj (13,7 monatojn) (3). La premo de ĉi tiu amasa kontestaro videblas dum publikaj kunsidoj : la tempo dediĉita al ĉiu afero malofte superas dek minutojn.
Estas evidenta misekvilibro inter civitano kaj Kaso por Malsano-Elspezoj (CPAM). Pli ol duono de la plendantoj — plejparte viraj laboristoj kaj virinaj dungitoj — venas sole al tribunalo, sen advokato aŭ sindikata defendanto, sed ili regas nek la procedurojn nek la regulojn, kiuj regas la interagojn en la kunsido : ili leviĝas aŭ parolas en maloportunaj momentoj ; la demandoj, kiujn la juĝisto adresas al ili en jura lingvo, konfuzas ilin. Malmultaj komprenas la demandon “Ĉu vi ĝin pravigas ?”, kiu petas la prezenton de skribaj dokumentoj por subteni iliajn asertojn. Tiel, la parola diskuto, kiu celas faciligi aliron al justico, iĝas fonto de miskomprenoj, kiam la plendantoj opinias sian bonan fidon sufiĉa por fingajni.
La peto por agnoskigo de ilia laborakcidento aŭ profesia malsano kunportas financan kompenson : tiu kompenso rajtigas vivdaŭran pension kaze de gravaj vundosekvoj. Tamen, pro maltalteco kaj antaŭfiksiteco de tia monhelpo, ofte staras alia dimensio, simbola, kiu motivigas la peton. Oni precipe denoncu danĝerajn situaciojn por protekti laboristaron. Ekzemple, kasistino, viktimo de angor-depresia sindromo post konflikto kun sia ĉefino, ekkriis dum proceso : “Mi ne estas kontraŭ la Sociala Asekuro. Se estas rifuzo, mi konsentas, sed mi oponas ĉi tiun personon ; gravaj aferoj okazas en ĉi tiu vendejo !” Tamen, ĉi tiu akuza intenco ne bone kongruas kun proceduro, kiu starigas la dungitojn fronte al Sociala Asekuro kaj ne fronte al ilia ĉefo. Krome, prokrastita agnosko de justico ne finance rezultigas kreskon de la kotizoj pagitaj de la dunganto — male al tuja agnosko de la Socia Kaso.
La nekono de juro malfortigas ankaŭ la formuladon de petoj. Ne sciante pri la reguloj, kiuj aplikiĝas al ilia kontesto, la plendantoj argumentas sian peton surbaze de sia labora sperto kaj de ordinara uzo de siaj korpoj en tiu laboro. Ili ofte substreke priskribas intensan kaj persistan doloron por atesti la realon kaj la gravecon de sia malsano, aŭ por pravigi, ke ili prokrastis la konsulton de kuracisto ĝis neeltenabla stato. Tia argumento fontas el instrumenta memtakso de korpo, tipa por la laborista klaso, kiu emas prizorgi sian korpon nur kiam, post fizika eluziĝo, la laborkapablo paneas. Sed ĝi tute ne kongruas kun la motivoj de Sociala Tribunalo, kiu atendas pruvojn de “materialeco” pri akcidento dum laborhoroj kaj en laborejo.
Tribunalo povas ankaŭ serĉi precizan kongruon inter la patologio kaj formulo priskribita en la listo de profesiaj malsanoj. Ekzemple, tendinopatio de ŝultro sed ne-kalcifikita aŭ medicina ekzameno farita per magneta rezonanco (MRI) sed ne per skanado. La diferenco inter spontanea takso de la muskolo-skeletaj perturboj (MSP), fontinta el ripeta kaj profesia sperto, kaj la strikteco de medicinaj kriterioj, klarigas daŭran oftecon de kontestoj pri profesiaj malsanoj, eĉ se ili plejmultas inter la motivoj de agnoskitaj profesiaj malsanoj. Anstataŭ okazo malkovri malsanojn tute nekonatajn de juraj kategorioj, la procesoj revelas ekskludo-efikon de la ekstreme precizaj juraj kriterioj en la ekzistantaj listoj.
Kontraŭ la plendantoj, la reprezentantoj de la Kasoj ĝuas trioblan avantaĝon : ili estas juristoj kaj regas la regulojn de ĉiu dosiero. Ili estas dungitoj de la institucio, kiun ili defendas, kaj havas multajn rimedojn por konstrui sian argumentaron. Ili do regule pledas pri diversaj dosieroj, kaj sekve konas la rutinojn kaj la jurisprudencon de la tribunalo. Ĉi tiu malegaleco de armiloj estas konataj de la juĝistoj. Se kelkaj ne ŝanĝas sian praktikon, konsiderante ke la partioj devas respondeci pri sia defendo, aliaj juĝistoj provas ekvilibri tiun malegalecon. Dum la procesoj, ili prenas tempon por aŭskulti la raportojn de la plendantoj, por akiri elementojn utilajn al la kontesto, klarigas la regulojn, aŭ eĉ prokrastas la proceduron por ebligi kolekton de pravigaj dokumentoj (ekzemple la atesto de kolego, laŭregule skribita).
Tiuj klopodoj kontribuas al malaltigo de la diferenco inter proporcio de sukceso ĉe viktimoj, ĉu ili estas akompanataj de advokato aŭ ne. Tamen, ili plejparte profitas al la viraj manlaboristoj, kies sanaj damaĝoj pli bone kongruas kun la implica difino de laborakcidentoj, kiu ligas fizikajn lezojn kaj industriajn riskojn. La situacioj menciitaj en la fonda leĝo de 1898 fakte referencis al kazoj de laboristoj vunditaj — aŭ mortigitaj — per maŝinoj aŭ eksplodoj. Konformaj kun historio de ĉi tiu leĝaro, la rutinaj rezonadoj de juĝistoj direktemas ilian subtenan konkludon precipe al la kompenso de kriplaĵoj de laboristoj, kiam la spuro videblas rekte sur vunditaj korpoj.
La juĝistoj, viraj kaj virinaj, asertas striktan neŭtralecon rilate al la sekso de la plendantoj. Tamen, fakte, ĉu en aferoj de laborakcidentoj, ĉu en profesiaj malsanoj, virinoj pli malofte gajnas agnoskon ol viroj en tribunalo. La intenco de juĝistoj por egaleco fine rezultigas malegalecojn pri ricevo de kompenso, en kunteksto kie virinoj kaj viroj ne havas la samajn laborajn kriplojn.
Vunditaj laboristaj korpoj
La seksa segregacio pri metioj kaj postenoj pezas unue sur la eblecon arigi necesajn dokumentojn por starigi dosieron. Precipe kiam ĉi tiuj ludas decidan rolon por pruvi la ekziston de fakto okazinta dum laborhoroj kaj en laborejo, virinoj pli malafacile trovas atestantojn, ĉar ili laboras pli ofte dum nekutimaj horoj aŭ hejme. Ĝenerale, dungitinoj estas pli ofte en situacio de izoliteco : 35,4 % el la virinoj deklaras labori ĉiam sole, kontraŭ 26,6 % el la viroj (4). Virinoj laborantaj kiel hejmaj purigistoj, infanvartistoj, vendistoj, hejmaj helpistoj ktp. ofte laboras en metioj kie sindikatoj maloftas, do malpli ofte diskutas kun reprezentantoj de dungitoj, kio etigas iliajn ŝancojn ricevi helpon por disponi dokumentojn pri siaj postenoj.
La pli malalta procentaĵo de virinoj kiuj gajnas sian proceson fontas el juro konstruita laŭ “virkultura” normo, kiu maltrafas la realajn laborajn kondiĉojn de dungitinoj. Ĉi tiu mekanismo de mis-agnosko ne estas francuja propraĵo (5). Seksa prezento de risko malhelpas virinojn, kiuj volas montri, ke ilia kazo kongruas kun normaj juraj kriterioj. Virinoj estas esence deĵorantaj en metioj, kie plejoftas ripetaj taskoj kaj kie iliaj fizikaj penoj estas senĉesaj — kaj ne sensaciaj kaj fojaj — kio povas komplikigi la elmontron de okazaĵo, kiu kaŭzis malsanon. En juĝo, purigistino, viktimo de falo, vidis sian peton pri agnoskigo de laborakcidento rifuzitan post kiam atestanto deklaris, ke “ne unuan fojon”, li vidis ŝin “suferanta, kiam ŝi devis supreniri kun sia ekipaĵo”.
Aliaj biasoj fuŝas kriteriojn kuŝantajn en tabuloj pri profesiaj malsanoj. La virinoj ofte deĵoras partatempe — en 2025, 26,6 % el dungitinoj laboras partatempe, kompare kun 9,2 % el viroj (6) — kaj do ne ĉiam plenumas la kondiĉon pri daŭro de elmetiĝo al la risko, kreitan surbaze de normo por plentempa deĵoro. Maldaŭra laborperiodo povas tamen konduki al intensaj streĉoj (7).
Tial, juĝistoj povas samtempe montri kompateman sintenon, kiu kondukas ilin al egaligo de malfacilaĵoj por aliri al kompenso por vunditaj laboristaj korpoj, kaj resti blindaj al seksaj malegalecoj kaj al efikoj de juro, historie konstruita laŭ viraj profesiaj normoj. Ili kontribuas do, kontraŭvole, al neglekto de riskoj por virinoj. La bezono de genra preventado pli kaj pli emfazatas kaj diskutiĝas de sindikatoj kaj preventaj organizoj (8). Sed la lukto kontraŭ tiu nevidebligeco ankaŭ plu agas en fina difino de la valoro por kompenso de laboraj suferoj.
(1) "Rapport annuel 2024 de l'assurance-maladie — Risques professionnels. Éléments statistiques et financiers", (PDF), Caisse nationale de l'assurance- maladie, Paris, 2025.
(2) Por pli da detalo pri la enketo (kombinante observojn de kunsidoj, intervjuojn kaj analizon de verdiktoj) same kiel pri la prezentitaj rezultoj, vidu Ultime Recours. Accidents du travail et maladies professionnelles en procès, Raisons d'agir, Paris, 2024
(3) "La sécurité sociale. Rapport sur l'application des lois de financement de la sécurité sociale", (PDF), Cour des comptes, Paris, mai 2023.
(4) Marylène Bèque, Aimée Kingsada et Amélie Mauroux, "Rapports sociaux au travail", Synthèse Stat, no 27, Paris, avril 2019.
(5) Katherine Lippel, "Rendre visibles les lésions professionnelles des travailleuses : deux pas en avant, un pas en arrière", (PDF), en Christelle Casse et Marianne De Troyer (sub la direrkto de), Genre, conditions de travail et santé. Qu'est-ce qui a changé ?, European Trade Union Institute (ETUI), Bruxelles, 2017.
(6) Émilie Pénicaud, “Une photographie du marché du travail en 2025”, Insee Première, n-ro 2096, Montrouge, marto 2026.
(7) Karen Messing, La Santé des travailleuses. La science est-elle aveugle ?, Octarès, Toulouse, 2000.
(8) Cf. Florence Chappert, "Cinq leviers pour agir sur la santé des femmes au travail", 16 juillet 2026, www.sante-et-travail.fr
Lige kun la 9a Afrika Kongreso de Esperanto (AKE), la urbo Kpalime – la kongresurbo – gastigos unikan kaj simbolplenan verkon de urba arto. Komune iniciatita de TAKE-Esperanto kaj Agado por la Progresigo de Esperanto en Togolando (APETO), ĉi tiu ambicia murartaĵa projekto ĵus ricevis la entuziasman aprobon de la urbaj aŭtoritatoj.
En sia favora respondo, la urbodomo de Kpalime konfirmis sian plenan kunlaboron por faciligi la realigon de ĉi tiu kultura kaj civitana iniciato, kiu daŭre atestos pri la ĉeesto de la internacia lingvo Esperanto en la urbo.
Por doni al la verko plejeble bonan videblecon, la municipo disponigis la murojn de publika bazlernejo situanta en la urbocentro, proksime al la prefektejo. Tiu ĉi strategia loko ebligos al loĝantoj, lernantoj kaj vizitantoj ĉiutage admiri la murpentraĵon.
Krom sia arta valoro, la murpentraĵo transdonos fortan mesaĝon pri paco, solidareco, edukado kaj malfermiteco al la mondo. La verko enhavos pentritajn tekstojn en sep lingvoj: Esperanto, la internacia lingvo; la evea lingvo, kiel grava loka lingvo, kiu ankras la projekton en sia kultura medio; kaj la ses oficialaj lingvoj de UNESKO (angla, araba, ĉina, franca, hispana kaj rusa), simbolantaj universalecon kaj interkulturan dialogon.
La baldaŭa vizito de esperantista delegacio al Kpalime markos gravan etapon en la realigo de la projekto, ebligante la finpretigon de la teknikaj aranĝoj kaj la komencon de la arta laboro. La murpentraĵo restos daŭra atesto pri amikeco inter la popoloj kaj pri la idealoj de paco, solidareco kaj dialogo, kiujn Esperanto antaŭenigas tutmonde. Ĝin konceptis la franca esperantisto Michel Basso, kaj ĝian bildigon sur la muroj realigos, laŭplane, la togolanda esperantista artisto Ahoulou Agbényigan.
Adjévi Adjé
Fonto: https://www.esperanto-afriko.org
Legu pli pri la kongreso ĉe https://9-ake.esperanto-plus.org/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Plurlingva murpentraĵo baldaŭ inaŭgurota en Kpalime appeared first on La Ondo de Esperanto.
“La jura kaj ofica lingvo estas spertanta evoluon pli rapidan ol antaŭe, probable pro la uzo en la Esperanta Civito, sed ne nur; ekzemple vorto travivanta inflacion estas “demisio”: la oficistoj demisiis bloke → maldungiĝis bloke; la vickonsulo pri bibliotekoj kaj arkivoj demisiis → redonis la delegojn al la Konsulo; ĵus elektite, li demisiis de la Akademio → li eksiĝis.”
Tiel komenciĝas artikolo de d-ino Perla Martinelli, kiu analizas ankaŭ la neologisman kontribuon de nia parlamenta vivo, de la distingo interpelacio/interogacio (malsamaj tipoj de demando de parlamentano al la registaro, aŭ Kapitulo) ĝis la plej lasta vorto, zakato.
Sed ankaŭ sociologie kreskas la leksiko: ŝerce oni jam distingis inter esperantistoj kaj krokodiloj, pli serioze oni parolas pri gaĝoj. En Ateno nur la civitanoj havis civitajn rajtojn, sed bonvenis ankaŭ metekoj: ĉi-lastaj en la Esperanta Civito estas esperantistoj (supozeble raŭmistoj) kiuj kunlaboras kaj eĉ plenumas gravajn taskojn ne havante la esperantan civitanecon. Pri aliaj, kiuj nur ĝenas aŭ kalumnias, ekzistas adekvata vorto.
Ĉu denaska esperantisto kiu kabeas estas kabeo same kiel ajna lingva apostato, aŭ jam establiĝis specifa termino?
Legu pli en “Heroldo de Esperanto”
”Esperanto ne estas por la paco. Ĝi estas mem la paco. Milito ofendas niajn internaciajn sentojn.” Tion skribas Jens Stengaard Larsen en sia vidpunkta artikolo. Laŭ li UEA rezignu pri reprezentiĝo en landoj militantaj. Sekve kaj la landa asocio en Rusio, kaj tiu en Ukrainio dum la milito devus esti eksigitaj el UEA. ”Gravas kompreni ke la celo de tia regulo ne estas puni Esperantistojn, sed agnoski ke ili loĝas en lando militanta”, li skribas.
La prezidio de la 35-a Universala Kongreso en Romo. Foto: Aŭstria Nacia Biblioteko.Kombino de du eventoj el la historio de UEA kondukas al surpriza konkludo.
Unue, okaze de la unua mondmilito estis evidente kiel reagu UEA: ĝi peru korespondaĵojn kaj pakaĵojn kie la milito interrompis la rektan kontakton. Efektive perado de korespondaĵoj estas multe pli centra tasko por la Ruĝa Kruco (RK), kiu ja ankaŭ nelonge poste komencis solvadi ĝin paralele kun UEA. La korespondaĵoj mem cetere ne povis esti en Esperanto, ĉar la militlandaj poŝtoj devis cenzuri ilin.
Sed plej grave: se UEA jam antaŭ la milito havus planojn kiel organizi dummilitan korespondo-peradon, tio signifus koncedon ke militoj ne nur povas, sed ankaŭ rajtas okazi. Alivorte: RK kaj UEA ambaŭ estas noblaj organizaĵoj, sed kie eniras RK, tie UEA devas eliri! La ekzistopravigo de RK troviĝas en la milito kaj similaj katastrofoj. La ekzistopravigo de UEA troviĝas en la paco kaj la normala funkciado de la mondo.
Esperanto ne estas por la paco. Ĝi estas mem la paco. Milito ofendas niajn internaciajn sentojn.
Due, en Italio inter 1922 kaj 1943 la faŝista partio havis politikan monopolon. Faŝismo estas tre ŝovinisma ideologio, sed jam tiam turismo estis grava enspezfonto por Italio. La faŝistaj aŭtoritatoj tial volonte toleris la Italan Esperanto-Federacion (IEF, fondita en 1910), tiel longe dum ĝia agado estis ligita pli al turismo ol al internaciismo. Sed en 1933, jaro kiam Germana Esperanto-Asocio ankoraŭ funkciis normale, la Italaj aŭtoritatoj decidis malpermesi al Italoj esti membro de eksterlanda organizo.
Ekde 1934 Italoj do ne plu povis esti reprezentitaj en la Komitato de UEA, sed krom tio la aferoj funkciis kiel antaŭe, ankaŭ en Italio. Oni faris interkonsenton laŭ kiu la Italaj Delegitoj simple fariĝis Delegitoj de IEF anstataŭ de UEA. Italoj plu rajtis aboni la revuon Esperanto kaj aĉeti la Jarlibron. Listo de la IEF-delegitoj troviĝis en la kutima loko en la Jarlibro kaj la membroj de unu asocio rajtis uzi la delegitojn de la alia.
Tio funkciis tiel glate ke IEF povis gastigi la Universalan Kongreson en 1935 – organizitan (ne tro bone) en tri malsamaj urboj sinsekve por akcenti la turisman aspekton de Esperanto kaj akiri konsiderindan subtenon de la ŝtato. Nelonge poste la ekmilito kontraŭ Etiopio kaj la alianciĝo kun Hitlera Germanio tamen metis finon al la esperoj de prosperado de Esperanto en Italio dum la sekva jardeko.
Sian helplaboron en la unua mondmilito UEA povis lanĉi ĉar
Kiam eksplodis la dua mondmilito ne plu validis la punktoj (2) kaj (3): la Centra Oficejo troviĝis en Londono, kaj la movado en Germanio kaj Sovetio estis dissolvitaj. Sed tio ja ne signifas ke malvalidiĝis ankaŭ la punkto (1). Kiam okazas milito, necesas agnoski ke ĝi okazas.
Efektive, depost 1979 UEA devas rezigni pri reprezentiĝo en landoj militantaj, ĉar laŭ ĝia Statuto “bonaj internaciaj rilatoj kaj la respekto de la homaj rajtoj … estas por la laboro de UEA esencaj kondiĉoj”. En 1914 estis la sola ĝusta decido de UEA eksolvi RK-taskon antaŭ ol RK mem. Hodiaŭ la mondo estas tiom ŝanĝita – en direkto ĝenerale dezirata de Esperantistoj – ke simila decido en simila situacio estus tute malĝusta.
Unuavide ja ŝajnas ke ĉion solvis unuflanke la Angla kiel internacia komunikilo, kaj aliflanke la ĉiam pliiĝanta tolerado de aliaj lingvoj kiel esprimiloj. Ĉiuj lingvoj estas belaj, sed la Angla estas ankaŭ utila. Do kial ne toleri la dominadon de la Angla en internaciaj rilatoj? Transnacie oni ja ne esprimas emociojn, sed nur komunikas neŭtralajn faktojn. Kie do estas la konflikto? Kie estas la bezono de Esperanto?
La respondo estas, kompreneble, ke oni ne ĉesas esprimi emociojn kiam oni transpaŝas la limojn de sia nacio, ĉu per la Angla, ĉu per Esperanto, ĉu per iu ajn lingvo aŭ alimaniere. La faŝismo ne kontraŭas la Anglan kiel internacian lingvon, ĉar ĝi ĉiuokaze estas kontraŭ internaciaj rilatoj entute. Tro multe da emocioj ĉe tro multe da homoj estas katenitaj al nacia paranojo, sed eblas ŝanĝi tiujn emociojn al io pli sana. Esperanto evidente povas ludi rolon en tio. Sed kiamaniere?
La transiro de membreco al kunlabor-kontrakto inter UEA kaj IEF kredeble estis la sola ebla solvo en 1934. Sed kion faru UEA se io simila okazos nuntempe? Ekzemple sekve de enoficigo de Usona Respublikana prezidento en januaro 2029?
La faŝistoj malagnoskis UEA en 1934. UEA devus reciproki, sed tiutempe tio ne eblis. Eblas nun. Kompreneble UEA ne povas dikti al la civitanoj de la unuopaj landoj ke ili ne lasu faŝistojn ekregi, sed urĝas enkonduki regulon kiel agi okaze de ekmilito en landoj kie UEA estas reprezentata. Hodiaŭ ne ekzistas tia regulo, ĉu en la Statuto, ĉu en la pli facile ŝanĝeblaj Regularoj de UEA. Oni do traktas la supre menciitan punkton (1) kvazaŭ ne validan: UEA ne agnoskas la rajton de milito, sed aliflanke ĝi ne volas rilati al la demando kion fari se iu tamen arogas al si tiun rajton.
Kiamaniere povas esti Landa Asocio de UEA en lando militanta? Ĉu tio ne estas memkontraŭdiro? En 1934 faŝista Italio elpelis UEA. Ĉu ne estas tempo por UEA elpeli el si – ne landojn faŝistajn, tio estus tro ambicia – sed landojn militantajn? Ne plu akcepti A-komitatanojn de tia lando kaj ne plu agnoski la tieajn Delegitojn kiel la siajn? Fari interkonsenton pri kunlaboro anstataŭ membreco, tute similan al la interkonsento inter IEF kaj UEA en 1934? Individuajn membrojn de tia lando oni eĉ povus plu akcepti, kio ne eblis en 1934. Aliflanke oni ne plu aperigu la adresojn de la Delegitoj de militanta lando en la retejo de UEA, sed metu ligon al listo en la retejo de la Landa Asocio.
Gravas kompreni ke la celo de tia regulo ne estas puni Esperantistojn, sed agnoski ke ili loĝas en lando militanta. La sankcio do devas trafi la atakiton same kiel la atakinton, Ukrainion same kiel Rusion: la regulo devas esti strikte neŭtrala. Se oni sentas ke nun la atakito estas maljuste sankciita de UEA, oni lanĉu kampanjon por ebligi al Esperantistoj en la atakita lando fariĝi individuaj membroj de UEA kaj tiamaniere ekhavi reprezentiĝon per B-komitatanoj.
Kaj eble ankaŭ al tiuj en la lando kiun oni rigardas kiel la atakinton, kial ne? Sed kolektiva reprezentiĝo, de la lando en UEA kaj de UEA en la lando, ne eblu dum daŭras la milito. Aliflanke, kiam finiĝas milito, oni faru grandan feston kiam la Landaj Asocioj de ambaŭ militintaj landoj realiĝas al UEA!
Plej bele estas, kompreneble, se tuj post ekmilito la Esperanto-asocioj de ambaŭ landoj en komuna deklaro memvole eksiĝas el UEA kaj transprenas la administradon de la sialandaj Delegitoj. Iniciato de UEA venu nur se tio ne okazas post difinita tempo. Ankaŭ devas esti sufiĉe evidente ke la armita konflikto povos daŭri pli ol, ni diru, unu jaron – ne eblu nomi ĝin nura “speciala operaco”. Antaŭ ol pli detale pripensi la regulon mi tamen ŝatus vidi kion homoj opinias pri la principo mem: ĉu UEA rajtas havi Delegitojn kaj Landan Asocion en lando militanta?
Jens Stengaard Larsen
La 10an de oktobro 2026 en Novosibirsko (Siberio, Ruslando) jam la dekan fojon okazis Lingva Festivalo, kiun tradicie organizis la junulara klubo “Zodiako”. Ĉi-foje la festivalo gastis en la biblioteko Nekrasov. La festivalo daŭris samtempe en tri zonoj, do ĉiu povis elekti tion, kio plej interesas lin aŭ ŝin. Dekoj da novosibirskanoj “vojaĝis tra landoj kaj kulturoj” sen foriri el la urbo.
La programo ampleksis lecionojn pri la rusa gesta lingvo, la kazaĥa, angla, hispana, ĉina, tatara kaj korea lingvoj, gvidatajn de denaskaj parolantoj kaj instruistoj. Krome okazis metiejoj: “Kvin lingvoj de amo” kaj te-ceremonio. La festivalo finiĝis per la kvizo “La kultura kato”.
Esperanto estis prezentita en la formo de konversacia klubo, kie kunvenis esperantistoj kaj interesiĝantoj pri la lingvo. Anastasia Loposova prelegis pri la rolo de Esperanto en la nuntempa mondo, kiun dominas la angla lingvo. Stanislav Kacko disdonis al la ĉeestantoj didaktikan materialon kaj rakontis la bazon de la lingvo: la homoj legis kaj tradukis simplajn vortojn kaj frazojn.
Lingvo estas ponto inter kulturoj kaj popoloj, kaj la Lingva Festivalo denove montris, ke tiajn pontojn oni konstruas per interkomunikado. Esperanto, kiel neŭtrala internacia lingvo, povas esti unu el ili. Ĝis la venonta festivalo!
Stanislav Kacko
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/10/ruslando-83/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Lingva festivalo en Siberio appeared first on La Ondo de Esperanto.
Aminda Radio Esperanto
Aperu
Bertilo
Bobelarto
Bonan Apetiton
Ĉe Emanuelo
Denaskuloj
Diversaj diversaĵoj
Diversteme
Eriketo
Esperanta Retradio
E@I
Global Voices
Heroldo Komunikas
Ivan Ivan
Jorge
Kaj Tiel Plu
Kalkulinda
KARAPACO-PANORAMO
La Balta Ondo
La Lingvo Esperanto
Le Monde diplomatique en Esperanto
Libera Folio
Lingva Kritiko
Ludamo
Makis diras
Militrakonto
Muŝkalkulanto
Neniam milito inter ni
Notxor havas blogon
PIV-Blogo
Pri Io Ajn
Razen Manandhar
Revuo Esperanto
Saluton, Estas Mi
Scivolemo
Sonĝanta Vivo
Stano
Stela nur ĉiam kritikas
TEJO
Teo kaj Libroj
TutaMonda
UEA facila
Vanege
Laste ĝisdatigita je:
2026-11-04 06:00
Ĉiuj horoj estas en UTC.
Ebligita per:
