En Jaundo, armeeto da "mikrolaboristoj" prinotas datenojn por la internaciaj platformoj por artefarita intelekto, kiel Appen, Isahit aŭ Scale IA (tra Remotasks). Malantaŭkurtena laboro, farita sen kontrakto nek sociala asekuro. La kamerunia ŝtato, siaflanke, klopodas por imposti la enspezetojn de tiu interŝanĝebla laboristaro.
En la malfrua nokto de Ngoa Ékélé, en la malheleco de malvasta retumejo kiu odoras polvon, blua lumo de brokantaĵa ekrano estis lumiganta la vizaĝon de Boris L. Ekstere, la universitata kvartalo de Jaundo tiam restis en malhelo pro unu el la oftaj elektraj elŝarĝadoj de Kamerunia Elektra Societo (Socadel). Sed ene, danke al malnova generatoro ronkanta en la butika malantaŭejo, la konekto al interreto daŭre funkcias. De pluraj monatoj, tiu studento ĉi tie pasigas la plejparton de siaj vesperoj. Boris estas tio, kion oni nomas "mikrolaboristo", unu el la miloj da nevideblaj agantoj kiuj, en Kamerunio same kiel aliloke en Afriko, poluras la spegulon de la monda artefarita intelekto (AI) por mizera salajro.
En Remotasks, platformo de Scale AI, usona entrepreno de San-Francisko valoranta 29 miliardojn da dolaroj (en 2025) (1), li tiel sinsekvigas mikrotaskojn. Ili konsistas en trovi elementojn en bildoj, indiki ilin kaj identigi ilin por trejni AI-sistemojn rekoni ilin. Sur lia ekrano sinsekvas scenoj de la ĉiutaga vivo de usonanoj aŭ eŭropanoj. Li devas identigi piedirantojn, aŭtojn, vojmontrilojn, signalŝildojn. Po kelkaj cendoj por ĉiu tasko. "Post kvar horoj da laboro, mi eble enspezas ĉirkaŭ 500 CFA frankojn", li konfesis. Tio estas malpli ol 1 eŭro. Same kiel ĉiuj mikrolaboristoj, kiujn ni pridemandis, li postulis, ke ni ŝanĝu lian nomon, ne ĉar li hontas pri sia laboro malinda de lia studnivelo, sed pro timo. Timo perdi tiun etetan monfonton, tamen ŝatindan en lando kie 65% de la laborantaro spertas malsufiĉan laboron, laŭ la nacia instituto pri statistikoj de Kamerunio (2). Milojn da kilometroj for, tiuj prinotitaj datenoj nutros algoritmojn de aŭtonomaj aŭtoj aŭ modelojn de perkomputila vido, en nordaj landoj.
publika havaĵo, laŭ Wikimedia Commons
La oficialaj diroj ŝajnas ignori tiajn mizerajn kondiĉojn. La 7-an de julio 2025, la ministro pri poŝto kaj telekomunikado, S-ino Minette Libom Li Likeng oficiale lanĉis "nacian strategion pri artefarita intelekto". Ties asertita ambicio estas igi Kamerunion "referenca nabo de artefarita intelekto en Afriko" en la jaro 2040 (3). Tiu strategio planas krei dek du mil rektajn laborpostenojn kaj koncepti modelon en loka lingvaĵo "GPT Cameroun", kiu valorigos ĉirkaŭ tricent naciajn lingvojn. Paroladoj sonis en universitataj amfiteatroj, kaj ĉiuj amaskomunikiloj entuziasme disanoncis tiun novaĵon. Finfine Afriko prenos sian lokon en la cifereca revolucio, ne kiel konsumanto sed kiel produktanto. Tamen, la mikrolaborado de AI proponita al kameruniajn agantojn baziĝas sur unu principo : pecetigi laborojn en miloj da elementaj tasketoj (marki kvadrateton, identigi aĵon, taksi frazon) kaj distribui ilin per ciferecaj platformoj al laboristoj dismetitaj en la tuta mondo, potaske pagitaj. La vaste uzita termino estas ghost work "fantoma laboro", famigita de la esploristoj Mary L.Gray kaj Siddharth Suri, de Microsoft Research en verko publikigita en 2019 (4).
Rezervujo de junaj diplomitoj
Tiu laboristaro, ne malhavebla por disvolviĝo de AI, ne ekzistas por la kamerunia laborjuro. Neniu kontrakto, neniu sociala asekuro, kaj eĉ malpli da pagitaj ferioj. Iluzio de pinta teknologia kunlaborado "gajna-gajna" forsvenas tuj kiam oni ekzamenas la "ĝeneralajn uzkondiĉojn", kiujn Boris devis validigi per nura alkliko. "La uzanto agnoskas, ke li agas kiel sendependa servodonanto kaj ke neniu dungorilato aŭ kunentrepreno ekzistas kun tiu platformo", en la angla precizigas la tipa kontrakto de Remotasks. Ĉi tiu eteta tekstlinio, preskaŭ nelegebla, sufiĉas por meti la tutan socialan respondecon sur la alklakinta individuo.
Laŭ instruisto-esploristo pri ekonomiko en la universitato Yaoudé-2, "ni estas en ekonomio de nura ekstraktado, oni ne plu ekstratas kobalton aŭ petrolon, sed homan konon. Kamerunio provizas necesan cerbaĵon por validigi nordajn sistemojn de AI, sen neniu kompensaĵo pri teknologia transigo aŭ sociala protektado". Tiu modelo ne estas propra al Remotasks. Appen, Clickworker, UHRS (de Microsoft) : ĉiuj platformoj amase dungas en subsahara Afriko, logitaj de rezervujo de junaj diplomitoj havantaj interretan konekton kaj strukturan senlaborecon, kiu disponebligas ilin per iu ajn prezo. La "alklikaj laboristoj" kiuj prinotas datenojn por AI estas nombritaj de neniu, neniel.
Kvankam la kameruniaj regantoj ne vere interesiĝas pri la senjura zono kie vagas tiuj laboristoj, ili tamen ne rezignas imposti iliajn etetajn enspezojn. Tiel, laŭ la regulaj dispozicioj, "la lokaj telefonentreprenoj de Kamerunio devas agordi siajn sistemojn tiel ke ili malhelpu neregistritajn komunikadaparatojn konektiĝi al la reto. (5)". Alidirite, telefonentrepreno iĝas ĝendarmo de ŝtato, kiu postĉasas plej etajn enspezojn. Por junulo kies monataj enspezoj malofte superas 50 000 CFA frankojn (76,50 eŭroj), 33% dogana imposto pri lia aparato estas peza ŝarĝo. Laŭ fakulo pri laborjuro de la advokataro de Jaundo, tia malsimetrio estas ŝokega : "La registaro uzas kompleksan teknikon por identigi IMSI numeron (International Mobile Equipment Identity, identigilo de poŝtelefonoj) kaj enspezi doganon, sed asertas ke ĝi ne kapablas identigi la fremdajn entreprenojn, kiuj dungas milojn da niaj junuloj sen pagi iun ajn kompenson al nia nacia kaso pri sociala protektado. Oni protektas la buĝetan enspezon, sed oni forlasas la laboristojn." La rekta konsekvenco povas esti pli granda drivado al cifereca kaŝeco, per disvolviĝo de reto por falsigo de IMEI por eviti blokadon estigita de la regularo.
Jam delonge la grandaj platformoj celas anglalingvan Afrikon (6). Sed francalingva Afriko estas nun nova tereno por investado. Franca entrepreno, Isahit, eksplicite celas tiun regionon. Ĝi prezentas sin kiel platformon "sociale respondeca" kiu "rilatigas malavantaĝitajn laboristojn de francalingva Afriko kun francaj entreprenoj" por taskoj de prinotado de datenoj, kontrolado de enhavoj kaj bildanalizo por trejni IA-sistemojn. Inter tiuj, kiujn ĝi citas, troviĝas Airbus, L'Oréal kaj aliaj grandaj firmaoj de la franca borso. La etika verniso estas diligente metita. En sia oficiala retejo, Isahit prezentas sian modelon kiel "impact sourcing", kiu konsistas en provizi pagitajn taskojn al junuloj el malriĉaj medioj. Ĝia komunikado antaŭen metas atestojn de "florintaj" laboristoj, nombrojn pri "sociala efiko". Sed la konkretaj kondiĉoj restas nevideblaj. La laboristoj, nomitaj "HITers", por "Human Intelligence Tasks", estas pagitaj pomikrotaske, sen vera dungokontrakto. Per mesaĝilo WhatsApp, 27 jara "HITer" de Douala, Hermann, licenciita pri juro, tiel priskribas sian ĉiutagan laboron : "Ni ricevas senaverte stakon da taskoj. Foje estas, foje ne estas dum pluraj tagoj. Estas neniu kontrakto, neniu garantio. Ni neniam antaŭscias kiom ni gajnos en unu monato".
La demando pri scii al kiu sin turni okaze de problemo, resta senresponda. La platformo sin prezentas kiel nura peranto, kaj ĝiaj klientoj sin ŝirmas malantaŭ la "ĝeneralaj uzkondiĉoj". Isahit respondis al ni en la retejo LinkedIn, pere de sia kunfondinto kaj direktoro pri operacoj, S-ro Philippe Coup-Jambet. Tiu entrepreno havas dek ok aktivajn kontribuantojn en Kamerunio, kiuj laboras kiel sendependeculoj kaj ne kiel dungitoj. Ĝi agnoskas, ke ilia laborkvanto dependas de la ricevitaj mendoj : "Ilia laborkvanto kompreneble varias laŭ la projektoj senditaj de niaj klientoj." Ĉi tiu subordigado klarigas la malregulecon de taskoj priskribitan de Hermann. Pri la laborpago, Isahit aludas monatan sumon de "proksimume 220 eŭroj por duontempo", tio estas 144 400 CFA frankoj, kaj ĝi precizigas, ke la pagoj varias laŭ la mendoj kaj la necesa tempo por ili. La entrepreno ankaŭ indikas, ke ĝi limigas tempon al po cent horoj monate, por ebligi al kontribuantoj miksi ĝin kun aliaj laboroj.
Evidentiĝas en tiu sistemo, ĝia nevidebleco. Inter Meta aŭ OpenAI kaj la laboristo en Najrobio, Jaundo aŭ Dakaro, multaj subtraktantoj (Sama, ScaleAI, Appen, Isahit) agas en transnacia jura vakuo zorge ellaborita. Ĉiu elemento povas senŝarĝigi sian respondecon sur la sekvantan. La laboristo ne havas dunganton klare identigeblan, nek aplikeblan kolektivan konvencion, nek kompetentan laborinspektiston por ekzameni plendon. La platformoj neas ekspluati siajn traktantojn. Ili svingas nombrojn : la pagitaĵoj superas la lokajn minimumajn salajrojn. Tio estas fakte ĝusta kaj riveliga. Kompari mizeran pagon kun minimumo ofte malsufiĉa, nenion indikas pri la reala valoro produktita de tiu laboro. Laŭ esploro de la konsila entrepreno Grand Review Research, la monda merkato de prinotado por AI estas taksita je 1,9 miliardoj da dolaroj (1,7 miliardoj da eŭroj) en 2025 kaj eble atingos 13,1 milardojn da dolaroj (11,7 miliardoj da eŭroj) en 2033 (7). Ties parto, kiun enspezas la afrikaj laboristoj, kiuj konsistigas parton de ĝia laboristaro, estas sensignifa kaj nevidebla. La esploristo Antonio Casilli, fakulo pri cifereca laboro en la politeknika instituto de Parizo, priskribas intencan strukturan mekanismon. La entreprenoj intence allogas pli da laboristoj ol necese al siaj platformoj, kaj do estigas konkurencon inter ili, kaj tiel malaltigas laborpagojn. Rezultiĝas alterno de tro ŝargaj periodoj kaj sentaskaj periodoj, kiujn la laboristoj ne povas antaŭvidi nek marĉandi. Ne temas pri misfunkcio de la sistemo. Ĝuste temas pri ĝia motoro. Lauriane N., studento en magistro pri komunikado en Jaundo, asertis ke ŝi laboris dum pluraj monatoj per UHRS, platformo de Microsoft, alirebla tra subtraktantoj. Ŝi priskribis la lacigan logikon de tiu sistemo : "Por aliri al la plej bone pagataj taskoj, necesas trapasi kapablecajn ekzamenojn. Sed tiuj ekzamenoj ne estas ĉiam alireblaj. Kaj kiam oni fine aliris al taskokategorio, ties taskoj povas rapide malaperi sen eĉ la plej eta klarigo."
Kaj jen grandega kontraŭdiro, inter la oficialaj paroladoj kaj la realaĵoj. Kamerunio - same kiel Senegalo, Ebur-bordo kaj Maroko - politike investas en retoriko pri cifereca suvereneco. Temas pri produkti "afrikan" AI, ankritan en kulturaj valoroj de tiu kontinento kaj kapablan taŭgi al apartaj bezonoj de ĝiaj loĝantaroj. Temas pri reala volo. Sed, dume, la vera integriĝo de afrikanoj en la monda ekonomio de AI okazas de malsupre : kiel ĵetebla, interŝanĝebla, senprotekta laboristaro sen ia ajn nacia jura kadro. Tiu paradokso estas des pli kruela, ke tiu laboristaro ofte estas tre kompetenta. La afrikaj mikrolaboristoj ne estas, plejparte, senkvalifikaj. Ili jam havas licenciojn, magistrecojn, inĝenierajn diplomojn, kaj ne trovas postenojn en strukture senlaboreca formala ekonomio, kaj sin turnas al tiuj platformoj, manke de pli bona oportuno. En Kamerunio, kolektiva konsciiĝo pri tio nur balbutas. Tiuj sublaboristoj estas disigitaj malantaŭ siaj ekranoj, ofte silentigitaj de konfidigaj klaŭzoj, kiuj malpermesas atesti.
Noktomezo jam pasis, kaj Boris ĵus finis sian stakon da taskoj. Lia telefono afiŝis la tagan totalon. Li lasis ĝin, suspiris kaj simple diris : "Se ni havus elekton, ni ne tion farus. Sed kun diplomo kaj sen laboro, kion vi faras ?" Sen kunordigita agado, por trudi socialajn normojn al platformoj, kaj pli ĝusta imposto, kiu ne trafas nur la malfortajn elementojn, Boris kaj liaj malfeliĉaj kunuloj restos bagnuloj de moderneco, kiu konstruiĝas kontraŭ ili.
(1) Vidu : Reuters, "Meta investit plusieurs milliards de dollars dans Scale AI et recrute son DG", Les Echos, 13-a de junio 2025.
(2) "Enquête camerounaise auprès des ménages (ECAM 5). Situation des conditions de vie des ménages en 2021-2022" (PDF), Institut national de la statistique du Cameroun, Jaundo, majo 2024.
(3) Ludovic Amara, "Le Cameroun lance sa stratégie d'intelligence artificielle pour générer 12 000 emplois d'ici 2040", Investir au Cameroun, 10-a de julio 2025.
(4) Mary L. Gray kaj Siddharth Suri, Ghost Work : How to Stop Silicon Valley from Building a New Global Underclass, Houghton Mifflin Harcourt, Bostono, 2019.
(5) Artikolo 7-a de la "Décision conjointe n° 00000145/Minfi/Minpostel du 25 mars 2026", subskribita de la ministroj pri financo kaj pri poŝto kaj komunikado, http://fr.scribd.com
(6) Legu : Sabine Cessou, "Fièvre numérique au Kenya", Le Monde diplomatique, decembro 2018.
(7) "AI annotation market (2025-2033)", Grand View Research, San-Francisko, oktobro 2025, ĝisdatigita en majo 2026.




Manifestacio subtene al la rajtoj de luantoj en Barcelono. Foto: Aniol CC0 1.0
Laboristaj kaj loĝejrajtaj organizaĵoj lige kun tio alvokis al ĝenerala striko por la rajto je loĝejo. Tiun strikon, okazontan en la 11-a de novembro, Kataluna Esperanto-Junularo decidis
Jaime Tapia Zaragoza. Foto: Linguapax
Baghy, Julio. Aŭtuna foliaro tra la lingvoj de la mondo: Internacia kolekto de tradukoj el Esperanto. Kompilis: István Szabolcs. – [s. l.]: Hungaria Esperanto-Asocio, 2026. – 94 p.
Litova Esperanto-Asocio invitas ĉiujn esperantistojn al tradiciaj Zamenhof-Tagoj 2026, dediĉitaj al la 167a naskiĝdatreveno de L. Zamenhof. La Zamenhof-Tagoj okazos la 12-13an de decembro en la Instrua centro pri nutraĵindustrio kaj komerco en Kaŭno (strato Vilniaus 42). La Instrua Centro estas en la malnova urboparto de Kaŭno kaj estas facile atingebla de diversaj flankoj.
La helpo de volontuloj estas nemalhavebla por la glata funkciado de la Universala Kongreso de Esperanto (UK) kaj por la agado de UEA. Se vi pretas kunlabori kiel volontulo por la 112a UK, kiu okazos en Melburno/Narrm, Aŭstralio (de la 3a ĝis la 10a de julio 2027), anoncu vin pere de tiu 




La 4a de novembro 2026 estas la 2500a tago ekde la 1a de januaro 2020, kiam komenciĝis senprecedenca informserio: jam dum 2500 tagoj en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto” ĉiutage aperas almenaŭ unu nova teksto. Cetere, 2500 tagoj estas 6 jaroj + 10 monatoj + 4 tagoj da senĉesa ĉiutaga informado




Reprezentanto de TEJO, Arya Bhaskara Ferduzi el Indonezio, parolas dum la Junulara Konferenco de ASOAN fine de oktobro en Manilo. Foto: TEJO
Ana Ribeiro
Ĉu vi estas juna kaj ŝatus aliĝi al Junulara E-Semajno, kiu okazos en Vilno (Litovio) de la 27a de decembro 2026 ĝis la 3a de januaro 2027, sed ne havas sufiĉe da mono por mem pagi vian partoprenkotizon?






















