La erozio de internacia juro disvolviĝas antaŭ niaj okuloj
Origine publikigita la Global Voices en Esperanto
Bildoj de spavo (senpilota aviadilo) [eo] montras vicojn da freŝaj tomboj en Minab, Irano [eo], kie usona aeratako mortigis pli ol 150 lernantinojn. Ekrankopio de filmeto publikigita en Fejsbuko [eo] fare de Reuters. Justa uzo.
Gazao kiel precedenco
La genocida milito de Israelo [eo] kontraŭ Gazao neniam estis izolita okazaĵo. Ĝi estis la ekstrema ripeto de doktrino kiu disvolviĝis kaj faciliĝis dum jardekoj da senpuneco. La “Dahiya doktrino” kiun Israelo ekigis kontraŭ la libana ĉefurbo dum la milito de 2006, eksplicite celis la detruon de civila infrastrukturo aŭ “domicidio” por premi la registarojn per kolektiva puno de la civila loĝantaro. Ĉi tiu doktrino, nomita laŭ la suda antaŭurbo de Bejruto [eo] konata kiel “Dahija” (laŭvorte “antaŭurbo”), starigis danĝeran precedencon: la kolektiva puno de la civila loĝantaro povus esti prezentata publike kiel legitima milita strategio sen konsekvencoj.
Gazao reprezentis la ekstreman version de ĉi tiu aliro. Nun, kun la militoj de Israelo kaj Usono [eo] en Libano kaj Irano, ni vidas la saman ŝablonon. La taktikoj estas konataj, la retoriko estas kohera, kaj la internacia respondo —aŭ la manko de ĝi— estas antaŭvideble distordita.
Danĝera ŝablono
Libano fariĝis la dua grava scenejo en 2024 kaj nun denove en 2026, spegulbildo de la Gazaa taktika manlibro sed kun regionaj adaptiĝoj. La delokiĝo de la loĝantaro el Dahiya, la Beekaa Valo [eo] kaj Suda Libano [eo], preskaŭ unu miliono da homoj, sekvas la saman strategion de demografia inĝenierado observitan en Gazao: devigi la civilan loĝantaron, en ĉi tiu kazo plejparte la ŝijaisman [eo] komunumon, forfuĝi, por poste detrui la teritorion, inkluzive de la infrastrukturo kaj loĝejoj, kaj venenigi la grundon tiel ke vivo ne plu eblas.
Sanlaboristoj en Libano alfrontis atakojn konsciajn, ekzistas raportoj pri hospitaloj minacitaj kaj evakuitaj. Ĉi tio rememorigas la sisteman agreson kontraŭ la sansistemo en Gazao, kie malsanulejoj, ambulancoj kaj medicina personaro fariĝis oftaj celoj. La israelaj atakoj kontraŭ pactrupoj de Unuiĝintaj Nacioj [eo] en Suda Libano prezentas alian danĝeran eskaladon, subfosante la internacian humanitaran juron kaj la protektojn garantitajn al pactrupoj, kaj denove, ne estis konsekvencoj por la atakantoj.
En Irano, atakoj kontraŭ la civila infrastrukturo kaŭzis vivmediajn katastrofojn de gigantaj proporcioj. La bombado de naftostokejoj en Teherano [eo] kaj aliaj iranaj urboj ekigis vivmediajn krizojn kiuj trafos plurajn generaciojn. Tiuj atakoj kontraŭ la civila infrastrukturo — sensaligaj instalaĵoj, naftodeponejoj, amaskomunikiloj, publikaj servoj, kaj multaj aliaj — konsistigas klaran malobservon de la internacia humanitara juro [eo], kaj ankaŭ ne okazis gravaj sekvoj por la agresintoj.
La 54-a artikolo de la Aldona Protokolo I de la Ĝenevaj Konvencioj [eo] eksplicite malpermesas atakojn kontraŭ objektoj nemalhaveblaj por la supervivo de la civila loĝantaro, inkluzive de nutraĵoj, grenoj, brutoj, trinkakvaj instalaĵoj kaj irigaciaj konstruaĵoj.
La retoriko de teroro
Eble plej maltrankviliga estas la publika retoriko de usonaj kaj israelaj oficialuloj. Lastatempa afiŝo de la usona prezidento, Donald Trump [eo], en Truth Social [eo] minacis ke “oni detruos facile atingeblajn celojn kio preskaŭ malebligus al Irano rekonstrui sin kiel nacion. Morto, fajro kaj kolerego regos super ili”. Tiaj eldiroj reprezentas ne nur incitan retorikon, sed eksplicitajn minacojn de kolektiva puno.
Tio ne estas izolita okazaĵo; ni aŭdis ĝin de la usona militministro Pete Hegseth, ekzemple, kiam li deklaras ke “la solaj kiuj devus zorgiĝi estas irananoj kiuj kredas ke ili postvivos”. Aŭ la sperta senatano el Suda Karolino [eo], Lindsey Graham [eo], unu el la plej proksimaj konsilistoj de Trump kaj unu el la plej fervoraj defendantoj de Israelo, kiu diris: “ni detruis Berlinon [eo], ni platigis Tokion [eo]. Ĉu ni eraris kiam ni faligis atombombon por fini la teroran regadon de Japanio [eo]?… Se mi estus Israelo, mi verŝajne agus same”.
Tio aldoniĝas al sennombraj dokumentitaj deklaroj de israelaj oficialuloj kiuj malkaŝe anoncas sian intencon fari genocidon kaj, pli lastatempe, eksplicite deklaras sian intencon ripeti siajn krimojn en Gazao, ĉi-foje en Bejruto kaj Teherano.
Ĉi tiuj publikaj eldiroj ne estas nur fanfaronado; ili servas kiel averto pri eblaj malobservoj. Kiam oficialuloj anoncas sian intencon igi la vivkondiĉojn neelteneblaj por grupo da homoj, ili esence konfesas siajn planojn malobservi fundamentajn principojn de internacia juro kaj, tutlaŭvorte, la difinon de genocido, kiu inkluzivas “intenci trudadi al grupo vivkondiĉojn celantajn kaŭzi ĝian fizikan detruon, tute aŭ parte”. Ni vidis tion ree en Gazao, poste en Libano, kaj nun ankaŭ en Irano, dum israelaj kaj usonaj oficialuloj fanfaronas pri siaj eblaj krimoj antaŭ ol fari ilin.
Selektema indigno
Kvankam kondamnoj kontraŭ Irano kaj Hizbulaho [eo] estas publikigitaj kun antaŭvidebla reguleco, oni trudas sankciojn kaj disponigas armeojn, tamen regas surdiga silento pri la agresantoj kiuj ne nur respondecas pri la komenco de la nuna milito, sed ankaŭ faras nemezurable pli grandajn kaj pli mortigajn militkrimojn. Tio inkluzivas la murdon de pli ol 175 irananoj, plejparte lernantinoj, en la unua tago de la usonaj atakoj. La selektema kolero de la internacia komunumo malkaŝas la hipokritecon kiu subtenas la tiel nomatan “norm-bazitan internacian ordon“, kaj nur konfirmas ke tiuj kiuj sentas sin senprotektaj devas serĉi alternativojn por protekti sin.
Kio faras ĉi tiun duecan normon aparte okulfrapa estas la ekonomiaj kalkuloj malantaŭ la silento. Ŝajnas ke ĉio kio gravas estas teni malfermita la Ormuza markolo [eo], por ke la nafto daŭre fluu kaj la mono daŭre transiru de manoj al manoj. La vivoj de civiluloj en Libano, Irano kaj aliloke en la regiono ŝajnas esti malĉefaj kompare al ekonomiaj interesoj.
La fino de la farso de internacia juro
Tio kion ni atestas ne estas nur eskalado de la konflikto; ĝi estas la morto de internacia juro kiel signifa, kvankam limigita, restrikto por potencaj ŝtatoj. Kiam militkrimoj estas anoncitaj anticipe kaj farataj malkaŝe, kiam la delokiĝo de civiluloj fariĝas deklarita celo, kaj kiam vivmedia detruo estas traktata kiel flanka damaĝo, ni jam transiris trans la teritorion de juraj grizaj zonoj al mondo en kiu forto superas pravon.
La malsukceso de la internacia komunumo agi, ĝia selektema kondamno kaj ĝia ekonomia kompliceco kondukas al la sama konkludo.
La prezidantino de la Eŭropa Komisiono, Ursula von der Leyen, kaj la Alta Reprezentanto por la Komuna ekstera kaj sekureca politiko, Kaja Kallas [eoj], makaŝe agnoskis la disfalon de la internacia jura ordo, kiam ili alvokis Eŭropon [eo] adaptiĝi al “kaosa kaj perforta monda ordo” meze de “kreskantaj malobservoj de internacia juro”. En sia parolado de marto 2026, von der Leyen konfesis ke “ni ne povas solvi ĉiujn tutmondajn konfliktojn aŭ perfekte unuigi niajn valorojn kaj interesojn en ĉiu okazo”, efike signalante la akceptadon de la Eŭropa Unio [eo] de la post-internacijura realo.
Tiu agnosko de senpoveco aperas ĝuste kiam la Eŭropa Unio mem portas grandan respondecon pri la nuna detruo. Post jardekoj da indulgemo rilate al israelaj okupadpolitikoj, kunkulpa silento pri kolektiva puno en Gazao kaj prioritatigo de energia sekureco super homaj rajtoj, la Eŭropa Unio aktive ebligis la normaligon de militkrimoj kiuj nun reproduktiĝas en Libano kaj Irano.
La strategiaj interesoj de la bloko, kiuj inkluzivas konservi aliron al la Ormuza markolo, konstante superis ĝian deklaritan engaĝiĝon al internacia juro, kaj transformis la alvokon de von der Leyen adaptaĝi al eksteraj cirkonstancoj en konfesiĝon pri la rolo, kiun la Eŭropa Unio mem ludis en la malkonstruado de la jura kadro, kiun ĝi pretendas subteni.
En lastatempa parolado dum la Munkena [eo] Sekureca Konferenco, la usona ŝtatsekretario petis al eŭropaj aliancanoj “ne lasi sin kateni de kulpo kaj honto” pro sia “kulturo kaj heredaĵo”, kaj postulis la revenon de la “epoko de okcidenta dominado”. Rubio [eo] aldonis: “jen kion ni faris kune antaŭe, kaj jen kion prezidento Trump kaj Usono volas denove atingi nun, kune kun vi”. La parolado ne estis ricevita kun hororo pro alvoko revivigi unu el la plej brutaj jacertoj de koloniismo kaj sklaveco de la homaro, sed per staranta ovacio de la eŭropaj gvidantoj en la salono.
La estonteco de normaligita abomenaĵo
Krom se okazos drameca ŝanĝo en la tutmonda konscio kaj politika volo, kaj krom se en la landoj kiuj produktas la plej modernajn armilojn de la mondo kaj ekflamigas militojn eksterlande, la homoj reagos ne pro altiĝxoj de la bazinprezoj sed pro la nocio ke financi militkrimojn faritajn en ilia nomo estas malĝusta, tiam ni povas atendi ke ĉi tiu ŝablono daŭros.
La normaligo de tiuj militkrimoj kreis danĝeran precedencon —aŭ revenon al tradicio de brutala koloniismo — kiu povas esti aplikata ie ajn kaj iam ajn. Kiam potencaj ŝtatoj povas agi senpune, kiam ili povas anonci siajn intencojn fari abomenojn kaj poste plenumi ilin sen sekvoj, la tuta kadro de internacia juro fariĝas absurda, eĉ kiel fumkurteno.
La averto farita antaŭ pli ol du jaroj —ke Gazao fariĝus la modelo de malgaja estonteco por la tuta mondo — ne estis troigo. Ĝi estis fatala observo pri la direkto al kiu ni tiam direktiĝis. Hodiaŭ, tiu estonteco ne nur estas proksima; ĝi jam estas ĉi tie.
La demando jam ne plu estas ĉu ĉi tiuj agoj estas militkrimoj; ni havas sufiĉan evidentaĵon por determini tion. La demando estas ĉu la mondo finfine kuraĝos agnoski la veron kaj respondecigi la potenculojn, aplikante sankciojn kontraŭ la krimuloj kaj praktikajn rimedojn por premi ilin, aŭ ĉu oni daŭrigos sur la vojo de kompliceco per silento kaj selektema indigno.
La respondo determinos la destinon de Irano, Libano kaj Palestino, kaj ankaŭ la estontecon de la planedo ŝanceliĝanta sub la premo de homfarita detruo.
Se oni volas eviti falsajn novaĵojn, oni laŭ la prezidanto unuavice legu la oficialan revujon de UEA. Tie aperas nur kontrolitaj informoj pri sukcesaj renkontiĝoj.
La 13an de julio 2023 estis fondita la Telegrama kanalo “Esperanto-novaĵoj” (
Viana, Paulo Sérgio. La ŝirmejo. – Novjorko: Mondial, 2024. – 101 paĝoj.
La 59a Kongreso de ILEI (Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj) okazos de la 10a ĝis la 16a de julio 2026 en la Zaozhuang-a Universitato, en la urbo Zaozhuang, provinco Shandong de Ĉinio.
Kiel kongresejo estos la sidejo de UNED (Nacia Universitato por Neĉeesta Edukado), kiu jam dum ok jaroj ofertas Esperanto-kursojn pere de ĝia Fakultato pri Lingvoj, kun livero de oficialaj diplomojn al sukcesintaj gelernantoj.
Entute 31 komitatanoj ĉeestis la 21-an de marto, kiam pliaj proponoj pri statutŝanĝo estis diskutataj.
Dum parto de la kunsido la diraĵoj de la komitatanoj estis aŭtomate transformitaj al nekompreneblaj tekstoj. Jen Antonio del Barrio argumentas ke oni tuj voĉdonu pri la proponoj.
Baghy, Julio. Pilgrimo: Poemaro. – 2a eldono. – Budapeŝto: Fenikso, 1991. — 132 paĝoj. Prezo: 4.80 €
Abonantoj jam povas elŝuti la aprilan numeron de la revuo "Esperanto". La papera versio baldaŭ estos dissendita: 
