
La 23a Novjara Renkontiĝo (NR) kaj la 16a Novjara Internacia Semajno (NIS, por junuloj kaj junaj plenkreskuloj) okazos de la 27a de decembro 2026 ĝis la 3a de januaro 2027 denove en Wiesbaden ĉe Rejno, en la junulargastejo, en kiu ni jam plurfoje kaj tre agrable kunestis jarfine.
En la programo: estos prelegoj, diskutoj, laborgrupoj, lingvokursoj, manlaboro, sporto, koncertoj, ekskursoj … kaj kafejo/drinkejo.
Legu pli ĉe https://esperanto.land/nr/
LUMINESK’ estas la silvestra renkontiĝo de Germana Esperanto-Asocio. La deka Luminesk’ okazos en Bremeno de la 28a de decembro 2026 ĝis la 5a de januaro 2027.
Denove okazos la Internacia Vintra Universitato IVU i.a. kun prelego de Amri Wandel pri la aktuala temo “suneklipsoj”. Franz Kruse prelege kondukos nin de Bremen al la luno. Ilona Koutny parolos pri lingva bildo de la mondo, pri Esperanto en la epoko de Artefarita Intelekto kaj pri proverboj en Esperanto. La silvestran koncerton denove prezentos Ankie kaj Nanne (“Kajto”). Deborah McCarney konatigos nin kun novzelandaj birdoj. Kristin Tytgat gvidos paroligan rondon.
La ekskursceloj en kaj ĉirkaŭ Bremen tre abundas.
Legu pli ĉe https://www.esperanto.de/luminesk
JES (Junulara E-Semajno) estas novjara junulara esperanto-aranĝo, la dua plej granda junulara evento en Esperantujo. Ĝi okazas ĉiujare ĉirkaŭ novjaro ie en Eŭropo (kutime en Germanio aŭ Pollando). La 17a JES okazos de la 27a de decembro 2026 ĝis la 3a de januaro 2027 en Vilno, la ĉefurbo de Litovio.
Pasigu tutan semajnon plenan je amuzaĵoj kaj amikeco! Ludu, dancu, babilu, festu, kantu, diskutu, lernu, kreu kaj amuziĝu kun junuloj el la tuta mondo,
Organizos ĝin Litova Esperanta Junulara Organizo, en kunlaboro kun homoj el aliaj landoj.
Legu pli ĉe https://jes.esperantojugend.de/
Ĉi tiu artikolo aperis en la septembra (aŭtuna) eldono de “La Ondo de Esperanto” (2026).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2026, №3 (329).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2026/11//
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
“La Ondo de Esperanto” en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Tri novjarfestaj renkontiĝoj atendas vin appeared first on La Ondo de Esperanto.
Black Friday? Verda Vendredo! Daŭre eblas aliĝi al la 7a Virtuala Kongreso de Esperanto (VK) sen VK-kotizo. Se vi ankoraŭ ne aliĝis, profitu la okazon kaj invitu ankaŭ viajn amikojn kaj la membrojn de viaj organizaĵoj: https://vk.esperanto.net/2026/ – aliĝo estas plene senpaga por aktualaj individuaj membroj (IM) de UEA (sufiĉas enmeti la plenan UEA-kodon en la koncerna kampo de la aliĝilo por esti agnoskita); homoj, kiuj ne estas aktualaj IM-oj, povas per la VK-aliĝilo (re)aliĝi al UEA por 2027 kun samtempa senpaga aliĝo al la VK kaj senpaga aliĝo kiel membro baza de UEA por 2026!
Ĉi-jare la kongreso inaŭguros ankaŭ novan platformon por la VK: Kunejo.com. La nova medio estas parto de la laboro por faciligi retan kunestadon kaj la partoprenon en la kongreso. Al la 7a VK jam aliĝis pli ol 1200 homoj el pli ol 80 landoj! Alirinformoj al Kunejo.com estos dissendataj al la aliĝintoj dum la venontaj tagoj, antaŭ la komenco de la kongreso. Bonvolu atenti vian retpoŝton, inkluzive de la spamdosierujo.
Por realigi tion ĉion, donacoj kaj subtenantoj daŭre estas necesaj. La senkotiza aliĝado ebligas vastan partoprenon, sed la organizado, teknikaj servoj kaj evoluigo de la platformo havas kostojn. Per via donaco vi helpas okazigi la VK-on kaj konstrui la kondiĉojn por ĝiaj venontaj eldonoj. Krome, donacoj ankaŭ ebligas proponi senpagan aliĝon al UEA-VK al homoj en malpli pagipovaj landoj kaj al komencantoj. Ĉi-jare UEA kunlaboras kun Esperanto-kursoj por hispanparolantoj, indonezianoj kaj Kursaro.net. El tiuj partnerecoj jam alvenis al UEA ĉirkaŭ 400 tutnovaj esperantistoj! Via donaco helpos proponi al ili elstaran bonvenigon pere de la VK! Donaci eblas rekte per la VK-aliĝilo aŭ konstante ĉe la VK-Fondaĵo: https://uea.org/alighoj/donacoj/vk – ĉiu, kiu donacas, aperas laŭdezire kiel Donacinto en la listo de aliĝintoj; homoj, kiuj donacas ekde 50 EUR aperas kiel Subtenanto; aŭ kiel Supersubtenanto, se la donaco egalas 200 EUR aŭ pli.
Por plensekure realigi la VK-projekton de 2026, inkluzive de la bonvenigo al komencantoj, ni ankoraŭ bezonas kolekti ĉirkaŭ 5 000 EUR, ekz-e per la subteno de 25 pliaj Supersubtenantoj – sed ĉiu donaco bonvenas kaj helpas! Jam kolektiĝis ĉirkaŭ 7 500 EUR. Kiam cetere la donacoj atingos 10 000 EUR, la publikigeblaj registraĵoj de la VK fariĝos libere spekteblaj en la jutubkanalo de UEA. Por tio mankas ĉirkaŭ 2 500 EUR (atingebla ekz-e per pliaj 15 Supersubtantoj). Se ni ricevos entute 50 pliajn Supersubtenantojn, kalkulante ekde nun kaj inkluzivante la antaŭajn, eblos fari ankaŭ la jarkolekton 2026 de la revuo Kontakto libere alirebla!
La Virtuala Movada Foiro (ViMF) okazos ĵaŭdon, la 26an de novembro 2026, de la 08:00 ĝis la 22:00 UTC! Ĝia programo jam konsulteblas en Eventa Servo: https://eventaservo.org/o/VK7. La ViMF malfermos la programon de la 7a VK: pli ol 30 landaj kaj fakaj asocioj, junularaj organizaĵoj, eldonejoj kaj aliaj iniciatoj prezentos sian agadon kaj renkontiĝos kun la publiko. Estos okazo konatiĝi kun la diverseco de la Esperanto-movado, starigi demandojn kaj trovi eblojn kunlabori kaj partopreni! Konsultu Eventan Servon kaj planu vian ĵaŭdon!
La kerna programo de la VK, de la 27a ĝis la 29a de novembro, estas finkonstruata. Kune kun la ViMF ĝi konsistos el ĉirkaŭ 90 programeroj! La organizantoj kunordigas la multajn proponojn, disponeblojn kaj teknikajn bezonojn por redoni riĉan programon al partoprenantoj el diversaj horzonoj.
Aliĝu, diskonigu kaj laŭ viaj ebloj monsubtenu. Ni renkontiĝu en la 7a Virtuala Kongreso de Esperanto!
Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1346.
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Verda Vendredo! Daŭre eblas aliĝi al la 7a VK sen kotizo appeared first on La Ondo de Esperanto.
La norda legacio de la Esperanta Civito kontaktis per cirkulero multajn adresojn en nordeŭropa landoj, demandante ĉu la ricevonto ŝatus partopreni en la unua telematika konsultado pri la projekto “Historia Muzeo de la Esperanta Popolo”, planata en la Skandinava Esperanto-Domo sub la responso de Esplora Instituto de Esperantologio.
La limdato por la respondo estas 30 novembro 2026, post kiam EIE kontaktos ĉiun interesaton por fiksi la tagon kaj horon de la konsultado. Alvenis diversaj respondoj, sed neniu svedo; eble tieaj esperantistoj ne ŝatas scii pri investoj en sia lando.
skribu al se_legacio ĉe esperantio.net
La konkurso de Aperu! daŭras. Anoncinte la rezultojn de la unua periodo, jam komenciĝis la dua periodo, kiu finiĝos la 28an de novembro de 2026, je la 23:59:59 (UTC).
Memoru ke iu filmo, kiu gajnis premion antaŭe, povas denove gajni premion, la sola limo estas ke dum sama konkursero ne povas gajni du filmoj el sama kanalo. Rilate al la enhavo de la filmoj, la normoj daŭras egalaj: Filmoj klare en Esperanto, kies celpubliko estu esperantistoj. Ne gravas ĉu la fimo estas nova aŭ malnova, ĉu oni uzas AI… Ni supozas ke estas pli facile ke homoj spektos pli ofte bonajn filmojn, kaj vidinte la rezulton de la unua periodo, ŝajnas ke ne estas la famaj AI-rubaĵoj. Ŝajnas logike ke novaj filmoj estos pli spektitaj, sed povas okazi ankaŭ ke malnovaj afiŝoj ne estis sufiĉe spektitaj.

La 18an de novembro 2026 la konata esperantisto Stanislav “Stano” Marček ricevis memorplakedon el la manoj de Erika Jurinová, prezidantino de la memreganta regiono Žilina dum solena ceremonio en Martin (Slovakio). Per tiu honorigo oni rekonis lian dumvivan sindediĉon al kulturo, edukado kaj disvastigado de Esperanto.
Aparte menciindas liaj elstaraj atingoj en eldonado kaj tradukado, per kiuj li multe kontribuis al la evoluo de Esperanto kaj ĝia internacia diskonigo. Inter pluraj lerniloj kaj verkoj aparte elstaras lia lernolibro “Esperanto per rekta metodo”, kiu estas tradukita al pli ol 40 lingvoj, tiuj lernolibroj multe kontribuis al la instruado de Esperanto.
La multjara internacia agado de Stano Marček helpis diskonigi ankaŭ Slovakion kaj la regionon Žilina tra la mondo. La distingo estas ne nur meritita rekono de lia persona laboro, sed ankaŭ honoro por la tuta Esperanto-movado.
Gratulojn, Stano!
Filmo pri la premiado https://www.youtube.com/watch?v=n5pG8nrWsDk
Fonto: https://edukado.net/novajhoj?id=950
Meritita rekono de la “longa laborado” – gratulon, gratulon, gratulon, kara amiko Stano!
Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Stano Marček honorita pro sia agado por Esperanto appeared first on La Ondo de Esperanto.
Jen rezultoj de la unua serio de konkurso anoncita antaŭe.
Tiam kiam la konkurso finiĝos, Ksenik ricevos 13€, KEJ 8€ kaj Sprouts Esperanto 5€. Tio estos 0.5€/spekto, ~0.62€/spekto kaj 0.38€/spekto. Ni kontaktos kun ili por informi pri la premioj, kaj ke ili donos al ni publikan retadreson pri bitcoin.
Aldone al tio, venas la preskaŭpremion:
Do, ni reservas 3€ por Esperanto USA, 2€ por Comment with Lucia kaj 1€ por Monato. Ili ricevos la premion se dum la tri serioj ili atingos minimuman kvanton de 5€. Se ne, la atingita kvanto iros al fina premio.
Kompreneble, ĉiuj ili povas rifuzi la premion, kaj tiuokaze ili rajtas decidi novan ricevanton, ĉu la premio iros al pligrandigi la finan premion, aŭ la premio iros al sekvaj pozicioj.
Tiuokaze, kaj cele al travidebleco, la sekvaj plej popoularaj afiŝoj dum tiuj ĉi tagoj estis:
La listo ne havas pli da afiŝoj, ĉar estas malfacile ke ni ne kapablos kontatki, kun almenaŭ 3 el ili.
Kiel ĉiam, por kompari kun kutima monata informo, la kvanto da spektoj dum tiu ĉi periodo estis 603 afiŝoj, dividitaj inter 294 afiŝoj. Kaj rekomendoj de Tubaro estis sekvataj 375 fojojn. Memoru ke tio estas nur por 10 tagoj, monata ekvivalento estus 603 x 10 = 1809 spektoj, dividitaj inter 882 afiŝoj kaj 1125 sekvoj de rekomendoj. Proksimume, komeneble.
Por la dua periodo, ĉiuj povos partopreni, ne gravas ĉu oni jam ricevis premion aŭ preskaŭpremion pro sama filmo dum la unua periodo.
Kompreneble se iu pensas ke tiu ĉi afiŝoj ne meritas la premion, kaj konas aliajn filmojn kiuj pli meritas premion, simple spektu kaj aktive diskonigu ilin. Ne gravLa ideo de tiu ĉi konkurso estas ke pli bonaj afiŝoj estos averaĝe pli popularaj .
Baldaŭ ni informos pri la rezulto de la dua periodo.

Eldonitaj de Hungaria Esperanto-Asocio, aperis du teatraĵoj bitlibre (pdf) – en la traduko de Jozefo Horvath.
“Tigro kaj hieno” estas dramo de Sándor Petőfi pri tronbataloj en la 12a jarcento. Boriso, tronpredentanto konfliktiĝas ne nur kun reĝo Adalberto la 2a, La Blinda, sed ankaŭ kun sia patrino Predslava, eksa reĝedzino, sia frato Saŭlo kaj sia patro Ŝimŝono.
“Tigro kaj hieno” estas senpage elŝutebla ĉe
https://libro.ee/book.php?id=115591
kaj
https://verkoj.com/tradukistoj/jozefo-horvath/e-tigro_kpl.pdf
“La rompita kruĉo” (Der zerbrochene Krug) de Heinrich von Kleist estas komedio pri rompita kruĉo kun scenejo en nederlanda vilaĝo. La enketadon pri la kulpinto gvidas la vilaĝestro kaj la justica inspektisto Walter, kaj la rezulto estas pli ol surpriza.
“La rompita kruĉo” estas senpage elŝutebla ĉe
https://libro.ee/book.php?id=115592
kaj
https://verkoj.com/tradukistoj/jozefo-horvath/e_krucho_kpl.pdf
Fonto: https://esperantohea.hu/aperis-du-teatrajoj-bitlibre/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Du teatraĵoj aperis bitlibre appeared first on La Ondo de Esperanto.
La hieraŭa ordinara kunsido de la Kapitulo registris la formaligon de du gravaj dekretoj: unu pri la starigo de la Kongresa Buroo kiel interna instanco de la Esperanta Civito, alia pri la apliko de Lex oblationaria kun la preskribo de necesaj teknikaj detaloj. La unua dekreto interalie fiksis konstantan triopan teamon, sub la kunordigo de la vickonsulo pri internaj aferoj, dum la dua nomumis la responsulon pri la Zakato, kiu plenumos la administradon de la kapitalo akumulita per la oboloj, surbaze de la decidoj de la instanco fiksita jam per la leĝo.
La Konsulino, sen. Lorena Bellotti, akceptis repreni la delegojn de la vickonsulo pri financoj ekde Novjartago 2027, tuj atribuante ekde tiam la plej gravan (rilatoj kun la Civita “banko”) al la Unua Vickonsulo, sen. Manuela Blanco, kiu jam reprezentas la Kapitulon en la Fondusa Konsilio; la delegon pri la Esperanta Tempobanko ŝi retenos, sed plenumos per komisio al forumano Giorgio Silfer.
La Konsulino interkonsiliĝis pri du demandoj: ĉu krei subsiduan instancon pri IT (informadiko kaj teknologio) kaj ĉu partopreni en la donackampanjo de TEJO. Pri la unua la Kapitulo konsilis ke la vickonsulo pri internaj aferoj kunvoku tra la Forumo telekunsidon de ĉiuj interesataj fakuloj en la paktintaj establoj.
Pri la dua oni rimarkis ke: a) prioritatas la subteno al paktintaj establoj; b) la donackampanjo ne solvas la ekonomian deficiton de TEJO; c) krom la ekonomia, ekzistas en TEJO ankaŭ demokratia deficito: ĝia ĉefa instanco tuj aprobis pri mocio lastminute liverita de katalunistoj, sed ne voĉdonigis rezolucion pri Gazao delonge liveritan kaj debatitan. Ĝuste tiu demokratia deficito plej influis por rezigno pri partopreno en la donackampanjo.
La marproduktoj konsumitaj en Francio, kies tri kvaronoj estas importitaj, devenas de bredejoj nutritaj per fiŝfaruno. Ĉie, produkti tiujn nutraĵojn estas sinonimo de poluado, trofiŝkaptado, nutra malsekureco en malriĉaj regionoj, kaj mistraktado de laboristoj. Kaŝitaj aŭ transdonitaj, tiuj socialaj kostoj ne aperas en la bilancoj de la produktistoj.
Laŭ la diroj de S-ro Pascal Goumain, la salmokaĝoj de lia entrepreno, Saumon de France, metitaj en la rodo de Cherbourg, estas esenca ĉenero por la estonteco de nutraĵoj en Francio. Intervjuita de The Fish Site, tiu franca mastro detalis siajn projektojn pri adaptiĝo al klimatoŝanĝo, substrekante, ke oficialaj preskriboj subtenas lin : "La franca ministrejo pri agrokulturo difinas celon de 20 000 tunoj da breditaj salmoj por 2030". Fine de 2025 li plendas : "Ni devus esti granda lando de akvokulturo. Sed ni estas mizeraj". (1).
Estas klara argumentaro same el industrianoj kiel el regantoj : akvokulturo ebligas respondi al kreskanta mendado de maraj produktoj protektante marajn mediojn. En novembro 2023 la franca Alta komisarejo por planado asertis, ke en situacio de klimata ŝanĝo kaj troa fiŝkaptado, "respondeca" disvolviĝo de akvokulturo povas kreskigi ofertadon sen malfortigi la fiŝkaptadan ekonomian sektoron (2). Francio estas la dua plej granda produktanto de bredataj maraj produktoj en Eŭropa Unio, malantaŭ Hispanio.
Tiu laŭdado de marprotektado ("pli bredi por malpli fiŝkapti") estas ĉefa kialo por la tutmonda disvastiĝo, la plej rapida el ĉiuj nutraĵaj industrioj, de tiu sektoro, kiu nun atingas 313 miliardojn da dolaroj (278 miliardojn da eŭroj). Duono de la fiŝoj kaj krustacoj konsumitaj en la mondo nuntempe devenas de bredado anstataŭ fiŝkaptado.
Temas nur pri belaj paroloj, ĉar estas grava problemo : du trionoj de la akvokulturaj bredejoj uzas fiŝfarunon, pulvoron riĉan je proteinoj ja faritan el sovaĝaj fiŝospecoj, kiujn precize akvokulturo pretendas protekti, kaj do ankaŭ ĝi partoprenas al elĉerpado de ocenajoj. Tiel estas nutrataj la plej ŝatatajn de la francaj konsumantoj fiŝojn : salmojn, trutojn, labrakojn, orfiŝojn.
"Por taksi la veran efikon de akvokulturo, oni ne devas taksi nombron de bredejoj, sed ties nutraĵojn, kiujn ili donas al bredataj fiŝoj, klarigas S-ro Daniel Pauly, direktoro de la projekto Sea Around Us en la universitato de Brita-Kolumbio. Tiam, aperas bildo ja malsimila al tiu priskribita de la industrio.
Fakte, tiu situacio preskaŭ egalas formon de nutraĵan koloniismon. Preskaŭ 90% de la kaptitaj fiŝoj kiuj estas uzitaj por fari fiŝfarunon, estas manĝeblaj de homoj. Tio signifas, ke la monda akvokulturo senigas malriĉajn landojn je fiŝospecioj de kiuj ili nutraĵe dependas, por liveri valorajn fiŝproduktojn al riĉaj konsumantoj.
La lezo farita al oceanoj estas aparte grava kaj nevidebla. La plejparto de ŝipoj partoprenantaj al produktado de fiŝfaruno ne respektas la dek principojn de la "Tutmonda ĉarto por malkaŝeco de fiŝkaptado" ellaborita de koalicio de NRO-oj por antaŭenigi respondecajn fiŝkaptadajn praktikojn (3). Tiel, malpli ol 30% da ili publikigas siajn lokigajn datenojn, kaj malpli ol 25% da ili havas unikan identigan numeron. Tia kaŝeso malfaciligas kontrolajn operacojn. Plie, almenaŭ 50% de iliaj kaptitaj fiŝoj apartenas, laŭ la fakuloj partoprenintaj en nia enketo, al specioj klasifikitaj kiel "tro ekspluatitaj". Plimulto de tiuj ŝipoj fîsas per drivretoj aŭ trenretoj, kiuj kaptas ankaŭ multajn "akcesorajn kaptitojn" (necelitajn speciojn). Almenaŭ 165 el la studitaj ŝipoj trenis profundajn retojn, balastitajn, kiuj skrapas la marfundon kaj pasante detruas preskaŭ ĉion.
Krom damaĝojn al oceanoj, tiu industrio estigas multajn aliajn kaŝitajn kostojn. En Gambio kaj en Maŭritanio ĝi kontribuas al pligraviĝo de nutraĵa malstabileco, ĉar la fiŝoj el kiuj nutras sin la lokaj loĝantoj estas pli kaj pli eksportitaj por fabrikado de fiŝfaruno. En la rusia Ekstrem-Oriento, nia enketo rivelis multajn kazojn de trudlaboro per kaptitaj laboristoj en izolaj insuloj, en uzinurboj izolitaj de la cetero de la mondo, aŭ sur enmaraj ŝipoj. Almenaŭ okdek okazoj de civilaj perturboj, foje perfortaj, ligitaj al tiu industrio, estis nombritaj en Hindio, en Peruo aŭ en Senegalo. Ili havas formon de striko, ofte pro malfortiĝo de la loka metia fiŝkaptado, aŭ de popolaj manifestacioj por denunci marpoluadon aŭ fortegan fetoron kreitan de transformadaj uzinoj en kiuj stagnaĉas miloj da tunoj da putrantaj fiŝoj.
Cetere, fabrikado de tiuj nutraĵoj ankaŭ kontribuas al pligraviĝo de geopolitikaj konfliktoj. En aŭgusto 2021, dekduo da turkaj sejnŝipoj, kiuj kontraŭleĝe fiŝkaptis en Egea Maro provis stevenfrapi grekan ŝipon sur kiu esploristoj estis filmantaj iliajn misfarojn. En novembro 2020, dudek-naŭ-jara militpaŭzo inter Maroko kaj Polisario frakasiĝis pro batalo inter la maroka armeo kaj okcident-saharanaj manifestaciantoj provantaj bloki ĉirkaŭ ducent kamionojn transportantajn fiŝfarunon el maroka fiskaptado en Okcident-Saharaj akvoj, kontraŭleĝe al internacia juro.
La historiisto Kristin A. Wintersteen rimarkigas, ke fiŝfaruno iĝis gravega elemento de bestaj nutraĵoj tuj post la fino de la dua mondmilito, kaj tiele esenca faktoro en industria bredado de kokidoj, porkoj, kaj sekve de akvokulturo, ĉefe en norda Eŭropo kaj Usono (4). Malkovrita kiel ekspluatebla fonto de proteinoj, la marfluo de Humbolt - malvarma surfaca marfluo, riĉa je planktono, kiuj laŭiras la Pacifikan marbordon de Sud-Ameriko - igis Peruon superpotenca lando de fiŝfaruno kun kvarono de la monda produktado. De tiam, tiu modelo disvastiĝis en aliaj landoj, ĝis okcidenta Afriko kaj sud-orienta Azio.
La avantaĝoj de akvokulturo estas ja veraj. En Hindio ĝi provizas multajn laborpostenojn, precipe por virinoj. En Bangladeŝo, ĝia disvolviĝo igis marproduktojn malpli kostaj por malriĉuloj. Kaj ĝi malpli kreas karbondioksidon ol bovaj kaj porkaj bredejoj. Krome, la konkaj moluskoj, ruditapoj, ostroj, pektenoj kaj mituloj, estas filtruloj, ili filtras akvon por trovi nutraĵojn (planktonon, vivulajn rubaĵojn), kaj ne bezonas artefaritajn nutraĵojn. Ilia damaĝo al medioj estas do minimuma. En Francio preskaŭ 80% de maraj bredejoj kultivas ilin. En la mondo, oni taksis en 2022, ke ĉirkaŭ triono de akvokulturejoj uzis neniun eksterajn nutraĵojn. Laŭ la nutraĵindustriistoj, ilia dependenco de fiŝfaruno tendence malkreskas. Tamen demandado kreskas laŭ la sama ritmo kiel akvokulturo mem. Sciencistoj serĉas aliajn fontojn por proteinoj : algojn, maniokajn rubaĵojn, larvojn de soldatmuŝoj (Hermetia illucens) aŭ eĉ proteinojn ekstraktajn el fungoj aŭ bakteriojn. Por nun ties eksplutado restas tro kosta, tial la modelo daŭras : la entreprenoj kaptas sovaĝajn fiŝojn, transformas ilin en nutraĵon kaj transdonas aliloken la ekologian koston de tiu agado.
En Francio la problemo estas malpli salmoj bredataj en ĝia teritorio ol marproduktoj importitaj (pli ol 6 miliardoj da eŭroj, ĉiujare). La interreta retejo Bait to Plate ("de logaĵo ĝis telero") kreita de The Outlaw Ocean Project, kiu ebligas enmapigi la provizĉenojn de tiu sektoro (5), rivelis ke salikokoj vendataj de la grandaj francaj superbazaroj Leclerc kaj Carrefour, kultivitaj en ekvadoraj bredejoj, estas nutritaj per farunoj devenintaj de latinamerikaj uzinoj en kiuj okazis mortoj de laboristoj, kontraŭleĝaj fiŝkaptadoj kaj fetoraj ĝenadoj denuncitaj de popolaj movadoj. La firmao Carrefour, kiu posedas ankaŭ la superbazarojn Cora, deklaris ekenketi kaj promesis efektivigi "ĉiujn necesajn agojn okaze de konfirmado de tiuj misfaroj". La firmao Leclerc ne respondis al niaj demandoj.
En 2025 Francio importis, por pli ol 124 milionoj da dolaroj (110 milionojn da eŭroj), fiŝojn kaj krustacojn el Ĉinio, kie la breditaj kvantoj estas nun kvaroble pli grandaj ol la enmare kaptitaj. Tibeto kaj Xīnjiāng estas du regionoj, kie akvokulturo plej forte kreskas, same kiel punpremado. Nia enketo identigis pli ol mil bredejojn kies produktoj taksitaj je 500 milionojj da dolaroj (400 milionoj da eŭroj) estas eksportitaj en dudeko da landoj.
Eŭropa Unio malpermesas vendi en sia teritorio produktojn faritajn per trudlaboro, eĉ kiam temas pri importitaĵoj. Tamen, pro tutmondiĝo de tiu sektoro kaj plilongiĝo de provizĉenoj, estas pli kal pli malfacile kontroli respekton de etikaj kaj mediprotektaj reguloj. Por la konsumantoj kaj por la podetalvendistoj, kiuj provizas sin ĉe pograndistoj. Laŭ S-ro Robert K. Stumberg, profesoro en la universitato Georgetown en Vaŝingtono, ne maloftas ke entreprenoj intence elektas resti ignorantaj por ne suferi indignon de sia klientaro nek pagi kompenson.
Eble tia senpuneco atingas sian finon. En Usono, ekde 2020, almenaŭ naŭ procesoj pro mensoga reklamado okazis kontraŭ ses produktistoj en ses malsamaj justicaj sektoroj. La plendintoj denuncis la uzadon de terminoj kiel "daŭripova", "ekologia", "100% natura", "sovaĝa", kaj laŭdadon de ekzempla sekureco por laboristoj dum ekzameno de provizĉenoj sugestis la malon. En almenaŭ kvar el tiuj aferoj, la kialo de la proceso estis la uzo de fiŝfaruno aŭ fiŝoleo kaj ties ligoj kun industria fiŝkaptado kaj elĉerpiĝo de naturaj medioj. Dum la sama periodo, la produktistoj de konkaj moluskoj elspezis pli ol 2 milionojn da dolaroj (1,8 milionojn da eŭroj) por eviti tiajn procesojn.
(1) Citita de Amélie Di Bella, "How France's flagship salmon farm plans to adapt to climate change", 6-a de mato 2024, kaj de Christophe Blondel, "Le seul saumon d'élevage français grandit à Chartres… dans un hangar !", Le Parisien, 18-a de decembro 2025.
(2) "Le développement de l'aquaculture : un enjeu de souveraineté alimentaire", Stratégie, n° 16, Haut-Commissariat au plan, Parizo, 30-a de novembro 2023.
(3) "Tutmonda ĉarto por malkaŝeco de fiŝkaptado", (PDF en kvin lingvoj), Coalition for Fisheries Transparency. https://fisheriestransparency.net
(4) Kristin A. Wintersteen, The Fishmeal Revolution : The Industrialization of the Humboldt Current Ecosystem, University of California Press, Berkeley, 2021.
(5) Bait to Plate, https://baittoplate.theoutlawocean.com

La 83a Internacia Junulara Kongreso de TEJO (IJK) okazos de la 15a ĝis la 22a de aŭgusto 2027 en Petzow, Germanio. Por la sukceso de IJK gravas la partopreno de junuloj el ĉiuj mondopartoj, kiuj kontribuas al la programo kaj organizado de la kongreso.
Financa subteno estas havebla por tiuj, kiuj deziras partopreni en la kongreso, kaj pro siaj kompetentoj kaj kontribuoj al la movado meritas tion, sed ne disponas pri ekonomiaj rimedoj por tion realigi. Ĉiujare TEJO malfermas konkurson, en kiu ĝi elektas kandidatojn kiuj kontentige plenumas certajn kondiĉojn.
Junuloj de la tuta mondo rajtas kandidatiĝi por la konkurso. Tamen, speciale por 2027, ni aparte bonvenigas kandidatiĝojn el Nepalo, pro donaco farita speciale por venigi junulon el tiu lando. Ni dankas al Eliza Kehlet pro la subteno.
La limdato por kandidatiĝi estas dimanĉo, la 18a de decembro 2027, 23:59 UTC. Kandidatoj povas esti kontaktitaj por intervjuo laŭnecese. La rezultoj estos anoncitaj ĝis marto 2027.
Legu pli en la retejo de TEJO https://www.tejo.org/ma-partoprenu-ijkn-2027/.
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Konkurso “Partoprenu en IJK” 2027 appeared first on La Ondo de Esperanto.
“PIV 2026: kio nova, ĉu bontrova?” estas la temo proponita por la 13a Lingva Kolokvo de Kultura Centro Esperantista, en Ĉaŭdefono 30 aprilo — 2 majo 2026, kadre de la kutima ĝenerala temo “Vivanta lingvo de vivanta komunumo”, al kiu estas invitita kontribui interalie ĉiu membro de la Lingva Komitato de Esperantio.
La lasta aktualigo de Plena Ilustrita Vortaro estas nun konsultebla kaj jam kreis perplekson pro diversaj decidoj de la SAT-teamo (kie apenaŭ sidas membroj de SAT) sub la gvido de s-ro Bertilo Wennergren kaj precipe la apogo de prof. Jouko Lindstedt, laŭ komisio de la eldonejo Sennacieca Asocio Tutmonda.
Unu el la ĉefaj kontestoj koncernas la landnomojn kaj la finaĵon -UJ-/-I-, ekzemple ĉe Antonio del Barrio: efektive ĝi eĉ kontraŭdiras la uzon en la laborista movado, kvankam jam Gaston Waringhien neglektis tiun uzon en 1970. En aliaj kazoj la redaktantoj (fakte reviziantoj) ŝajnas kontentigi la katon kaj samtempe la raton, sed efektive malkontentigas ambaŭ; interalie pri la uzo de la pronomo “ĝi” kiel sengenra ili kontraŭdiras la plej famajn lingvajn respondojn de Zamenhof!
Cetere de PIV 2026 oni ne atendu kompletecon: ekzemple pri “konsulo” mankas ankoraŭ du el la kvar signifoj (unu el 1907, alia el 2001).
Informas: kce [ĉe] esperantio [punkto] net (kce[at]esperantio[dot]net)
Kun la fermo de la misio de c-ano Giacomo Comincini kaj sen. Alessio Giordano en Lisbono, kie okazis la 64a konferenco de Asocio de LingvoTestistoj en Eŭropo (ALTE), eblas eltiri bilancon pri la aktiveco de Kultura Centro Esperantista en la ALTE-medio.
Meze de aprilo KCE jam prezentis, en Saloniko, raporton pri “kono pri socio” en la LTSEC ekzamenoj; tiu teksto estas nun parto de la grandioza manlibro Knowledge of Society Courses, Tests & Requirements, prezentita en Portugalio, sub la aŭspicio de Konsilio de Eŭropo. La ĉapitro pri la Esperanta Civito, kies aŭtoroj estas Giacomo Comincini kaj sen. Lorena Bellotti, priskribas al faka, gaĝa publiko la naturon de nia konsorcio, institucie, historie kaj sociolingvistike.
En Lisbono, intertempe, la supre menciitaj delegitoj prezentis novan proponon de projekto al LAMI-grupo: Kultura Centro Esperantista fakte sin prezentas kiel eventualan kunordiganton de dujara esplorprojekto pri la lingvaj baroj en la labormerkato ene de plurlingvaj eŭropaj ŝtatoj. Pri tiu situacio, kaj pri la karakterizoj de lingvaj testoj de tia profesia medio postulataj, aparte kompetentas apogantoj kaj kunlaborantoj de KCE. La plano, jam prezentita oktobre virtuale, vekis grandan intereson dum la publika lanĉo pasintsemajne.
La jaro 2026 permesis al nia agado kadre de ALTE ricevi pliajn agnoskojn, pravigante la strategion valorigantan esperanton tra la partopreno de niaj establoj en la aktiveco de internaciaj, tegmentaj organizoj.

Ekde la 16a de novembro 2026 la senpaga aplikaĵo “Saluton”, per kiu oni lernas Esperanton paŝon post paŝo, estas ĉe Google Play por Android. Antaŭe ĝi estis nur ĉe App Store (iPhone kaj iPad). La aplikaĵo estas en 24 lingvoj kaj enhavas la plenan kurson kun ekzercoj kaj ripetoj, kaj lernokartojn kun la 1000 plej oftaj vortoj. Ĝi ne havas reklamojn, kaj nenio en ĝi estas pagenda.
“Saluton” estas parto de la retejo “Esperantopedia” (https://esperantopedia.org), sendependa gvidilo pri Esperanto en 24 lingvoj. Tie troviĝas la plena kurso por komencantoj (14 lecionoj kaj kvar ripetaj lecionoj), gramatiko, vortaro kaj frazaro. En novembro aldoniĝis videokurso: mallongaj animacioj sen parolado, en kiuj la hometo Ero kunmetas esperantajn vortojn el blokoj, po unu regulo en ĉiu filmo. Ĝis nun aperis ok filmoj.
Google Play: https://play.google.com/store/apps/details?id=org.esperantopedia.kurso
App Store: https://apps.apple.com/app/id6821067582
Videokurso: https://esperantopedia.org/eo/lerni/videokurso/
Se vi bezonas pliajn informojn, volonte mi respondos; skribu al saluton@esperantopedia.org.
Sebastian Kruszek
Esperantopedia – https://esperantopedia.org
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/11/saluton/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post La aplikaĵo “Saluton” nun ankaŭ ĉe Google Play appeared first on La Ondo de Esperanto.
Ĉu nur homoj havas gambojn, aŭ ankaŭ bestoj aŭ eĉ mebloj? Kaj kiel longaj estas la homaj gamboj? Por liberiĝi de la disputoj la nova oficiala versio de PIV tute malrekomendas uzi la probleman vorton. Bertilo Wennergren rakontas pri la renovigita vortaro.
La oficiala versio de PIV nun estas tiu, kiu aperas en la reto. Papera versio de la plej nova PIV ankoraŭ ne haveblas.La laboro pri la nova versio de Plena Ilustrita Vortaro daŭras de ses jaroj. Jam antaŭ unu jaro la malneta testoversio iĝis alirebla en la reto, sed la 8-an de novembro la nova PIV 2026+ fine iĝis la ĉefa versio. Ĝi nun aperas ĉe la kutima adreso vortaro.net, dum la malnova PIV 2020 plu troveblas ĉe 2020.vortaro.net, kun la averto ke temas pri malnova versio.
En la nova versio de PIV aperas ekzemple la seksneŭtrala pronomo ”ri”, kiu mankis en PIV 2020 – tamen kun la atentigo, ke ĝi estas neoficiala kaj ne estas ĝenerale akceptata, kvankam ĝia uzado post 2010 signife pliiĝis.
La vorto ”gambo” en malnova PIV estis difinita kiel ”tuto de la malsupra membro de homo”. La nova PIV tute malrekomendas tiun vorton, kaj rekomendas anstataŭe uzi la vorton ”kruro”.
Tio estas nur du el pluraj ekzemploj de ŝanĝoj, kiujn menciis la redaktoro de la vortaro Bertilo Wennergren, kiam ni petis lin rakonti pri la nova vortaro.
Libera Folio: Kion signifas, ke PIV 2026+ nun estas oficiala?
Bertilo Wennergren.Bertilo Wennergren: – Praktike tio eble ne signifas drastan ŝanĝon, ĉar la testa versio estis havebla dum pli ol unu jaro, kaj multaj jam delonge uzadis tiun version. La redaktejo de Monato eĉ pli longe jam uzadis la antaŭan alfa-version (kiu bezonis ensalutadon). Sed kredeble tiuj, kiuj plu restis ĉe PIV 2020, nun plejparte transiras al PIV 2026+, kiu laŭ multaj estas klare pli bona, almenaŭ pli ĝisdata. PIV 2026+ do rilatas al PIV 2020 same kiel tiu rilatis al PIV 2005, kaj tiu al PIV 2002 ktp. Ĉiu versio estis bazita sur la antaŭa, sed kun plibonigoj.
Kiel ĝi diferencas de la antaŭa versio?
– La ŝanĝoj estas ege pli multaj kaj pli grandaj ol mi origine planis. La redakto-sistemo, kiun mi kreis por la teamo, montriĝis tre efika. Kune kun teama diskutado per retpoŝta listo ĝi ebligis al ni fari la laboron multe pli rapide ol povis fari niaj antaŭuloj, kiuj longe laboris eĉ sen komputiloj. La ŝanĝoj trafis preskaŭ ĉiujn aspektojn de la vortaro. Jen nur kelkaj aparte menciindaj temoj:
Kiel longe daŭris la laboro pri la nova versio?
– La teama laboro komenciĝis fine de 2020, kaj de tiam ni laboras diligente. Sed jam antaŭe mi okupiĝis pri enmetado de PIV 2020 en la reton, kaj tiam korektis kelketajn aferojn.
Ĉu ĝi nun estas finita?
Ĉe ĉiu kapvorto en PIV nun eblas vidi statistikon pri ĝia ofteco.– Definitive … ne. La laboro pri PIV praktike komenciĝis jam en la 1930-aj jaroj, kiam Grosjean-Maupin, Waringhien kaj aliaj ellaboris la Plenan Vortaron. Tiun uzis Waringhien kiel bazon por la Plena Ilustrita Vortaro, kiu aperis en 1970, kaj poste en iom prilaboritaj versioj en 1980, 2002, 2005 kaj 2020. Ni transprenis la torĉon, kaj PIV 2026+ estas nur la unua rezulto de tiu plulaborado. Pro tio, ke PIV 2026+ estas reta vortaro, daŭre prilaborata (kiel ordinare okazas nuntempe pri modernaj vortaroj), ĝi plu ŝanĝiĝos (espereble por plibono) dum jaroj, supozeble iam kun aliaj homoj ĉe la stirilo. Tia laboro neniam vere atingas finon.
Ĉu iam aperos papera versio?
– Bona demando … Principe mi planis de la komenco, ke iam estu eble el la reta versio fari paperan version. La teĥnika flanko ankoraŭ estas nur iom nebula, sed principe tute ebla (post multa laboro). Sed ni volas, ke PIV atingu iom pli maturan formon antaŭ ol tiu plano estu konkretigita (niaj taskolistoj estas longaj…). Multo kompreneble dependas de tio, kion SAT volas fari. PIV plu estas vortaro de Sennacieca Asocio Tutmonda. Eldoni paperan vortaron estas kosta afero, kaj oni devas pritaksi la ekonomian flankon tre zorge. Sed same kiel multaj aliaj mi pensas, ke homoj ankoraŭ ŝatas foliumi efektivajn paperajn vortarojn, kaj tial tia eldono estas esperinda.
Ĉu vere PIV nun estas ilustrita?
– Efektive. Tion mi neglektis mencii en la ĉi-antaŭa listo de ŝanĝoj. Laŭ nia pritakso PIV 2026+ estas pli ilustrita ol iam ajn antaŭe (aŭ pli ĝuste ilustrata, ĉar la aldonado de bildoj plu okazas – eĉ estas kelkaj novaj bildoj, kiuj aperis post la hieraŭa oficialigo, ekzemple tiu pri ”kurvimetro”). Nia bildokolekto nun ampleksas 3 405 bildojn. Mi ne povis vere nombri la ilustraĵojn en PIV 2020, sed mi pensas, ke tie estas malpli multaj. Krome niaj bildoj estas plejparte koloraj.
Ho, kaj kiuj estis la fuŝoj ĉe la lanĉo, kiujn vi menciis?
– Tiu transiro, kiam PIV 2020 moviĝis al 2020.vortaro.net, kaj PIV 2026+ ekokupis la lokon ĉe vortaro.net, estis teĥnike iom tikla, kun multaj riskoj de fuŝoj, ĉar mi ne estas tre lerta pri administrado de serviloj. Sed la afero baze iris glate. Nur kiam mi volis publikigi la lanĉo-anoncon, mi subite ne plu povis atingi la PIV-blogon.
– Montriĝis, ke ĝi ne transloĝiĝis bonorde, kaj restis alkroĉita al PIV 2020, kaj tial ne plu atingebla ĉe la ordinara adreso. Mi do devis iom panike transkopii la tutan dosieraron de la blogo, esperante, ke nenio detruiĝos. Tio bonŝance efektiviĝis rapide kaj glate, kaj mi povis publikigi la jam antaŭe verkitan anoncon.
– Poste unu teamano atentigis, ke en unu loko plu estas parolado pri ”testa versio”, kaj mi devis tion postkorekti. Ankoraŭ pli poste oni atentigis min, ke la nova versio plu nomas sin ”PIV 2020” en kelketaj lokoj, kaj mi devis urĝe tion pritrakti. Do, vere ne tre esencaj aferoj. Krome mi ĵus ŝanĝis la koloron uzatan en vortaro.net, ĉar iuj opiniis tiun ruĝbrunon tro okulpika. Nun estas tie bluo. Eble sekvos aliaj adaptoj.
Ni petis ke Bertilo Wennergren rakontu pli detale pri iuj signifaj novaĵoj en PIV 2026+. Jen kion li raportis post diskuto kun teamanoj:
La membraro de Esperanta PEN-Centro estas vokita al du selektoj: la esperantlingvaj kandidatoj por la literatura Nobelo kaj la titoloj kandidataj al la premio “La Verko de la Jaro” 2026; pri ambaŭ voĉdonos la abonantaro de la revuo “Literatura Foiro”, kies kunĉefredaktoro (kaj PEN-sekretario) c-ano Alessio Giordano oficos notarie.
Lastfoje la selektado por la Nobel-kandidateco okazis en 2016; tiam la voĉoj de la abonantaro favoris du nomojn: Spomenka Ŝtimec kaj Giorgio Silfer — ĉi-lasta gajnis en proporcio de du kontraŭ unu, kaj iĝis la kandidato de nia literaturo, paralele al Baldur Ragnarsson (fare de Akademio Literatura de Esperanto) ĝis lia morto. Ekde 2018 ALE kandidatigis plu neniun, do restis nur c-ano Silfer, kiu post jardeko petis novajn selekton kaj elekton, konsidere ankaŭ pri la efektiva aktiveco lastatempa. Bedaŭrinde tri el kvin tiamaj selektitoj (Boulton, Nemere, Ragnarsson) intertempe forpasis; cetere nur c-ano István Nemere daŭre aktivis ĝis sia lasta tago: lia koro cedis tuj post publika prezento de ĵus eldonita libro.
Por la PEN-premio (kies loto estas dusemajna senpaga libertempo en kastelo rezervita al verkistoj, ĉe la Lemana lago) la selektado koncernas la beletran prozon de 2025/26, do romanojn, novelarojn, teatraĵojn. Venontjare temos pri poezio, laŭ libroj (nepre ankaŭ el papero) surmerkatigitaj en 2026/27.
La sesan fojon, por diskonigi la agadon de la Akademio kaj de akademianoj, la Akademio de Esperanto organizos sian Konferencon, virtuale, okaze de la Zamenhof-festo, la 14-an kaj 15-an de decembro de la 13-a ĝis la 15-a UTC, kun la jena programo:
Lundon 14-an de decembro, ekde la 13-a UTC:
Markos Malke Kramer: La Akademia deklaro pri stataj adjektivoj derivitaj de statŝanĝaj verboj
Bertilo Wennergren: PIV 2026+, la nova versio de PIV
Ahmad Mamdoohi: Kiam ni komencos senhezite esperantigi proprajn nomojn?
Jesper Jacobsen: Artefarita intelekto: ĉu helpo aŭ danĝero por ni?
Mardon 15-an de decembro, ekde la 13-a UTC:
Tim Owen: La mejloŝtona mila: La Brita Esperantisto, 111 jarojn post la unua numero
Anna Löwenstein: Eroj el la Kanterberiaj rakontoj: tradukoj el la mezepoka angla lingvo
Jorge Rafael Nogueras: Mikronoveloj: plurmonde pokvorte
Nicola Ruggiero: Kio estas la Akademio Literatura de Esperanto?
La Konferenco estos atingebla per la jena ligilo:
https://mallonge.net/Konferenco_Akademio
Esperante, ke vi multnombre partoprenos tiun ĉi Konferencon,
Nome de la Estraro de la Akademio
La Sekretario
François Lo Jacomo
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Konferenco de la Akademio de Esperanto 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.
Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html
B.Traven
Mahagontrunko
romantraduko
mahagonciklo 4
La romano legeblas rete en www.karaspaco.de ankaŭ kiel PDF:
https://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_mahagontrunko.pdf
Finredakto je la 15-a de novembro
en la jaro 2026.
de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2026-11-16 01:15
B.Traven
REGISTARO
romantraduko
mahagonciklo 2
Finredakto je la 10-a de novembro
en la jaro 2026.
de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2026-11-16 01:13
de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2026-11-16 01:11
B.Traven
La Mortula Ŝipo
romantraduko
de Hans-Georg Kaiser (noreply@blogger.com) je 2026-11-16 01:09

De la 26a ĝis la 31a de decembro 2026 okazos en Kpalime (Togolando) la 9a Afrika Kongreso de Esperanto (AKE) sub la temo “Esperanto, lingva ponto por senlima Afriko”. Okaze de ĉi tiu grava renkontiĝo ni volas peti vian subtenon per voĉo, vortoj aŭ solidareco.
Ni invitas vin – vian asocion, klubon, grupon aŭ vin persone – sendi mallongan salutan mesaĝon al la kongreso. Tiu teksto povus enhavi inter 150 kaj 300 vortojn. Ĝi aperos en la Kongresa Libro kaj estos ankaŭ voĉlegata dum la malferma ceremonio, kun traduko en la francan aŭ la evean (la ĉefan nacian lingvon de Togolando) por la kongresanoj kaj gastoj.
Se pro iuj kaŭzoj vi ne povos vojaĝi persone al Kpalime, via salutmesaĝo estos via ĉeesto! Tial, bonvolu indiki vian nomon, urbon, landon kaj asocion. Ni tre ĝojus, se vi povus aldoni ankaŭ foton de vi mem aŭ de via grupo.
Se vi preferas voĉan saluton anstataŭ tekstan, vi povas sendi mallongan, 30-sekundan videsaluton. Ni montros ĝin dum la malferma kongresa ceremonio.
Bonvoli sendi viajn kontribuojn al ake@esperantoafriko.org plej malfrue la 1an de decembro 2026.
Ni antaŭdankas pro ĉiu valora subteno!
Adjévi Adjé
prezidanto de la Kongresa Organiza Komisiono
La kongresa retejo https://9-ake.esperanto-plus.org/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Salutu la Afrikan Kongreson! appeared first on La Ondo de Esperanto.
Alfronti koloniajn mitojn rekte kaj aserti la riĉan kulturan heredaĵon de la kontinento.
Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Membroj de la Komitato de konstantaj reprezentantoj de la Afrika Unio ĉe la ĉefsidejo de la Afrika Unio. Bildo el retpaĝo X de la Afrika Unio, uzita kun permeso.
De Mohamed Mohamud
La Afrika Unio [eo]adoptis kiel temo por 2025, “Justeco por afrikaj kaj afrikdevenaj homoj per kompensoj”, starigo por kompenso de historiaj maljustecoj kaŭzitajn de sklaveco, koloniismo [eo] kaj sistema diskriminacio. Tiu iniciato [en] celas agnoski kaj ĝustigi la daŭrajn efikojn de maljustecoj sur afrikaj komunumoj tutmonde.
Ĉe la koro de tiu movado estas reakiro de afrikaj rakontoj. Jarcentoj de malklarigado kaj misprezento de koloniaj kaj aliaj eksteraj perspektivoj portretis la kontinenton per lenso de primitiveco kaj malsupereco [en]. Tiaj reprezentoj servis por pravigi kolonian submetigon kaj ekspluaton.
Kelkaj afrikaj verkistoj kaj rakontistoj laboris por krei reprezentan literaturon pri veraj popolaj travivaĵoj. Ili rekte defiis koloniajn mitojn kaj asertis la riĉan kulturan heredaĵon de la kontinento.
Inter ili estas Ngũgῖ wa Thiong'o [eo] el Kenjo, sincera voĉo por malkoloniigo de afrika literaturo [en] per uzo de afrikaj lingvoj kiel vojo por konservado kaj antaŭenigo de indiĝenaj rakontoj.
Bessie Head [en] estis internacia elstara sudafrika verkistino kaj brila ekzemplo de rakontisto kiu prezentis ŝian popolon en tre realisma lumo. Ŝia verko “When Rain Clouds Gather” [en] (Kiam pluvnuboj grupiĝas) estas sentema portreto de kampara vivo en Bocvano, pri ekzilo, identeco kaj supervivo. Per ŝiaj skribaĵoj, Head lumigas la luktojn de malsamaj komunumoj kaj parolas pri profundaj temoj pri socia justeco kaj malfacilaĵoj de post-koloniaj transiroj. Ŝia verko restas potenca testamento pri vivaj realaĵoj de afrikaj socioj.
La graveco de tia rakontado pligrandiĝas en 2025 ĉar AU emfazas kompenson — procezo kiu esence substrekas la imperativon repreni decidkapablon pri rakontado por afrikaj rakontoj mem. Reparado de historiaj maljustecoj [en] temas ne nur pri materia restituo sed ankaŭ pri riparo de digno kaj identeco. Tiel, rakonti sian propran historion ebligas al afrikanoj kaj afrikdevenaj homoj alfronti kaj malmunti la neforviŝeblan damaĝon, kiun la koloniismo kaj sklaveco lasis sur ili.
Krome, ĉi tiuj rakontoj helpas konservi la heredaĵon. La plej multaj afrikaj kulturoj dum longa tempo baziĝis sur buŝaj tradicioj [en], per kiuj scioj, valoroj kaj historio estis transdonataj de generacio al generacio. La surpaperigo de tiuj rakontoj – en presita kaj cifereca formoj – en la nuntempo helpos protekti ilin kontraŭ tutmondiĝo kaj kultura homogeniĝo. Tio gravas por konservi la unikan identecon de afrikaj popoloj kaj iliaj komunumoj, kreante tiel senton de kontinueco kaj rezistemo.
La tutmonda rekono de afrika literaturo pligrandigas tion. Verkistoj kiel Chinua Achebe [en] kaj Chimamanda Ngozi Adichie [en] estis aklamitaj tutmonde, metante afrikajn rakontojn sur la scenejon ene de tutmondaj literaturaj cirkloj. Stereotipoj estas tiel defiitaj, ofertante subtilajn sciojn pri afrikaj socioj, permesante al legantoj tra la mondo pli bone okupiĝi pri la kontinento preter la supraĵa.
Achebe kaj Adichie multe formis la afrikan identecon per penso kaj vorto, enplantante en siaj komunumoj la ideon de supervivo. Achebe, konata kiel la patro de afrika literaturo, rekte kontraŭstaris koloniajn diskursojn per sia influa romano “Things Fall Apart” (Aferoj Disfalas). Portretante antaŭkolonian Igbo-socion [eo] kun ĝia plena nuanco, Achebe sukcesis repreni la historion kaj kulturon de afrikanoj el reduktitaj perspektivoj flanke de la Okcidento. Liaj verkoj reflektas la dignon kaj riĉecon de afrikaj tradicioj, samtempe malkaŝante la interrompajn influojn de koloniismo, kaj tiel ebligante al legantoj ligiĝi kun komuna heredaĵo.
Simile, Adichie portas ĉi tiun heredaĵon en la nuntempon per sia verko. Fama pro siaj romanoj, kiuj inkluzivas “Half of a Yellow Sun (Duono de Flava Suno), ŝi portas la historian rigardon al la kompreno de la biafrana interna milito en Niĝerio [en]. La rakontoj de Adichie festas la rezistemon de afrikaj komunumoj; ĝi montras ordinarajn homojn navigantajn eksterordinarajn defiojn. Ŝia emfazo estis sur la diverseco de afrikaj spertoj, kontraŭbatalante stereotipojn, kaj plifortigante dinamikan, evoluantan senton de identeco.
Rakontado, en ĉi tiu kunteksto, estas formo de intelekta kaj kultura restituo. Se financa kompenso povas trakti ekonomiajn malegalecojn, la reprenado de rakontoj alfrontas la scioteoriaj [eo] maljustecojn truditajn al afrikaj popoloj. Ĝi permesas ĝustigon de historiaj registroj, celebradon de afrikaj atingoj, kaj agnoskon de la kontribuoj de la kontinento al la tutmonda civilizo.
Ĉi tiuj rakontoj ankaŭ inspiras estontajn generaciojn. En la kazo de juna afrikano aŭ persono de afrika deveno, la kapablo bildigi siajn reprezentitajn historion kaj kulturon provizas la bazon por evoluigi pli bonan memfidon. Ĉi tiu aŭtonomigo [eo] estas decida por konstrui gvidantojn, kiuj fieras pri sia heredaĵo kaj kiuj fiere antaŭenigos ŝanĝojn en siaj komunumoj.
La temo de la Afrika Unio [eo] por 2025 ankaŭ fokusiĝas sur unueco inter afrikanoj kaj la diasporo. Komunaj rakontoj povas transcendi la barojn de distanco kaj kulturo en unu solan identecon trans limoj. Ĉi tiu unueco estas necesa por instigi klopodojn survoje al ripara justeco, kie ĉiuj voĉoj de la afrikanoj kaj homoj de afrika deveno estas aŭdataj kaj taksataj.
Dum la Afrika Unio deklaras 2025 la jaron de “Justeco por afrikanoj kaj afrikdevenaj homoj pere de riparoj”, la rolo de afrikaj verkistoj kaj rakontistoj en la repreno de la rakonto fariĝas pli kaj pli grava. Disvolvante ĉi tiun arton, ĉi tiuj rakontistoj defias historiajn misprezentojn, konservas la kulturon kaj aŭtonomigas estontajn generaciojn. Iliaj kontribuoj estas esencaj al la pli vasta movado de ripara justeco, certigante ke afrikanoj kaj homoj de afrika deveno difinas siajn proprajn rakontojn kaj, tiel farante, prenas la lokon al kiu ili rajtas en la monda historio.
Jam en la unua eldono de PIV en 1970 aperis la nomo Nov-Jorkio kun la difino «Unu el la ŝtatoj de Usono». Ankoraŭ en PIV 2020 oni trovis tiun sama vorton kun tiu sama difino. Sed nun subite en PIV 2026+ oni legas tie anstataŭe «(evitinde) = Nov-Jorko2», kaj se oni rigardas ĉe Nov-Jorko, oni trovas, ke ties dua senco estas «ŝtato en la nordorienta parto de Usono». La unua senco de Nov-Jorko estas «usona havenurbo ĉe Atlantiko, la plej granda urbo de Nov-Jorko2».
Kial okazis tiu ŝanĝo? Kial PIV nun malrekomendas nomi tiun ŝtato Nov-Jorkio? Kial PIV 2026+ malrekomendas uzi la landnoman sufikson -i- en tiaj nomoj, sed tute akceptas ĝin en nomoj kiel Francio kaj Ĉinio?
Pluraj tiaj rekomendoj pri nomoj de landoj aŭ ŝtatoj – ekz. Luksemburgo (ne Luksemburgio) kaj Meksiko (ne Meksikio) – estas bazitaj sur rekomendoj kaj decidoj de la Akademio de Esperanto. La tuta klarigo estas iom longa, sed leginda, precipe por tiuj, kiuj alkutimiĝis uzi tiajn nomojn kun i-sufikso. Pro tio, ke la klarigo validas por pluraj vortoj, ĝi aperas kiel klariga noto en aparta paĝo. La noto estas videbla ankaŭ en ĉiu koncernata loko en la vortaro, se oni tie alklakas specialan simbolon kun demandosigno. En la noto estas ligiloj al ĉiuj koncernataj Akademiaj dokumentoj, kaj ankaŭ al eĉ pli longa klarigo en la TTT-ejo Lingva Kritiko.
La unua paĝo de “Heroldo de Esperanto” n-ro 2381, oktobro 2026, estas grandparte dediĉita al la Parlamenta sesio de la Esperanta Civito, okazinta en Malago, 13 oktobro 2026: la deklaracio pri neŭtraleco aprobita de la Senato, la Konsulina alparolo, la financa strategio rilate al subvencioj, la eko de la “desilferiĝo” trovas atentan analizon.
Rimarkindaj en la tria paĝego estas aliaj analizoj, precipe pri la malekzisto de tria organiza modelo en Esperantio, surbaze de la efemereco de la “likva movado”, pruvita per la malapero de socia retejo, la fiasko de monkolekta kampanjo por TEJO, la redukto de la virtuala produktado ĉe Sezonoj/La Ondo de Esperanto.
C-ano Giorgio Di Nucci kompletigas sian longan raporton pri UK en Graco, dum artikoloj pri la situacio en Hispanio kaj Eŭropa Unio (precipe de c-anoj Giorgio Silfer kaj Marek Bamberski) helpas kompreni la evoluon de Esperantio.
“Heroldo de Esperanto” estas monata informa gazeto de Kultura Centro Esperantista. Mendu provekzempleron ĉe kce [ĉe] esperantio [punkto] net (kce[at]esperantio[dot]net)
Civitaneco estas facile konsiderata kiel memkomprenebla kiam oni ricevas ĝin aŭtomate kaj neniam devas defendi ĝin.
Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Grupo da homoj tenantaj siajn pasportojn ĉe evento de Wikimania en 2024. Bildo de Ahmad Ali Karim, CC0 per Wikimedia Commons.
Ĉi tiu afiŝo estas parto de la serio “Spotlight” de Global Voices por julio 2026 pri “senŝtateco“. Ĉi tiu serio ofertas komprenon pri la problemo de senŝtateco kaj kiel ĝi malhelpas la liberecon je vojaĝado, edukaj ŝancoj, aliro al politiko kaj pli. Vi povas subteni ĉi tiun raportadon per donaco ĉi tie.
Mi konsciis pri senŝtateco [eo] kiel urĝe grava kaj subraportita problemo dum jaroj, unue verkinte pri ĝi en 2017. Ĝi fascinas min grandparte ĉar ĝi preskaŭ ne videblas: Kiel multaj el niaj artikoloj ĉi-monate observas, civitaneco estas facile konsiderata kiel memkomprenebla kiam oni ricevas ĝin aŭtomate ĉe la naskiĝo kaj neniam devas defendi ĝin.
Malgraŭ ke mi delonge jam interesiĝis pri la temo, mi plene komprenis la diversecon de vojoj kondukantaj al senŝtateco kaj la multecon de ĝiaj konsekvencoj danke al la kunlaboro inter Global Voices [eo] kaj la Global Movement Against Statelessness (GMAS). Ĉi-lasta estas nia partnero por la Spotlight-serio de julio 2026, tute dediĉita al la temo “senŝtateco“. Mi kutimis asocii senŝtatecon kun rifuĝinta statuso, kun grupoj kiuj, kutime pro kialoj de diskriminacio, estis malakceptitaj en siaj devenlandoj. Ĉi tio estas nedisputeble unu el la kaŭzoj de senŝtateco, kaj ni elstarigas kelkajn el ĝiaj multaj facetoj, kiel ekzemple en la rakonto pri ĉi tiu birma artisto luktanta por rekonstrui sian vivon en Francio, aŭ tiu de transgenra virino kiu fuĝis el Rusio.
Per diskutoj kun membroj de GMAS kaj partopreno en kelkaj el iliaj eventoj, mi malkovris aliajn manierojn, kiel senŝtateco efikas al individuoj, ofte pro la banaleco de burokratio nekapabla pritrakti individuajn kazojn. Ofte, tiuj administraj sakstratoj pligravigas strukturan diskriminacion: ekzemple, la situacio de filipin-japanaj infanoj naskitaj en Japanio, aŭ la nekapablo de virinoj el la Golfaj Ŝtatoj transdoni sian naciecon al siaj infanoj.
Por aliaj, estas la lando mem, kiu transformiĝis, kiel ĉe la disfalo de Sovetunio. Ekzistas ankaŭ loĝantaroj, kiuj neniam havis propran ŝtaton kaj neniam rajtis plene integriĝi en sia loĝlando, kiel ilustrite de ĉi tiu kunlabora artikolo pri romaoj en Ukrainio kaj tataroj en Rusio. Similaj dinamikoj ankaŭ influas la romaojn de iama Jugoslavio.
Eble la plej alarma kazo restas la uzo de la minaco de senŝtateco kiel ilo de subpremo kaj aŭtoritatismo, kiel ekzemple montras la nova leĝaro permesanta al Kamboĝo senigi civitanojn de ilia nacieco pro certaj deliktoj. La rakonta kroniko de Undertones en ĉi tiu monato analizas kiel tiaj minacoj estas pravigataj en Nikaragvo, lando kiu adoptis similan leĝaron en 2023.
Tamen, kelkaj el la plej kortuŝaj tekstoj publikigitaj ĉi-monate estas la atestoj de homoj elradikigitaj de sia naskiĝlando: venezuela ekzilito nekapabla forlasi Meksikon por helpi post la tertremo pro malfirma statuso malpermesanta ĉian vojaĝadon, aŭ kantona opero memoriganta ekziliton el Honkongo pri ĉio, kio ŝanĝiĝis.
Aliaj kontribuoj elstarigas la malstabilecon kaj necertecon ĉirkaŭ la administraj dokumentoj, kiuj subtenas ĉiujn niajn naciecojn. En Barato, ekzemple, pluraj lastatempaj verdiktoj ripetis ke pasporto ne konsistigas pruvon de civitaneco. En lando, kie la leĝaro pri nacieco estis ĵus ŝanĝita, pruvi onian civitanecon fariĝas vera defio. Kiel la artikolo deklaras: “Naskiĝatesto (…) ĝenerale sufiĉas se vi naskiĝis antaŭ 1987. Homoj naskitaj inter 1987 kaj 2003 devas pruvi, ke almenaŭ unu el iliaj gepatroj ankaŭ estis barata civitano, kaj tiuj naskitaj post 2003 devas montri, ke ambaŭ iliaj gepatroj estis barataj civitanoj aŭ loĝis en Barato.” Kompleksa postulo, eĉ neebla por multaj, konsiderante ke “eĉ en 2019, preskaŭ 40% de infanoj sub la aĝo de kvin jaroj ne havis naskiĝateston.”
Civitaneco tiel povas forgliti de ni, kaj ŝtatoj ne ĉiam honoras siajn proprajn devojn rigore ekzameni la kompleksajn kaj ofte arbitrajn pruvojn, kiujn ili postulas.
Senŝtateco estas fundamenta problemo pro la detruaj efikoj, kiujn ĝi havas sur la ĉiutaga vivo de la koncernatoj. Ĝi ankaŭ servas kiel memorigilo al tiuj, kiuj malmulte pensas pri tio ke civitaneco neniam estu konsiderata kiel memkomprenebla rajto. Tio implicas ne nur aprezi ĉi tiun privilegion, sed ankaŭ pripensi kial tio estas tiel. Civitaneco estas nek aŭtomata, nek neevitebla, nek universala: ĝi rezultas el serio de politikaj kaj administraj elektoj. Ĉi tiu raporto pri senŝtateco klarigas kiel ĉi tiuj decidoj arbitre punas milionojn da vivoj tra la mondo.
Estas enretigita por publika legado la demonstra versio (demoversio) de la septembra (aŭtuna, laŭ la nordhemisfera vidpunkto) eldono de “La Ondo de Esperanto”. La 40-paĝa demoversio (pdf) enhavas plurajn tekstojn kaj tekstokomencojn el la 127-paĝa 329a numero de “La Ondo de Esperanto”, publikigita antaŭ ses semajnoj.
La demoversio de la aŭtuna “Ondo” (2026, №329) estas libere elŝutebla ĉe https://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-329demo.pdf.
La demoversioj de pli fruaj “Ondoj” estas elŝuteblaj en nia arkiva retejo. Tie estas elŝuteblaj ankaŭ kelkaj plenaj eldonoj (“pdf” kaj “epub”).
“La Ondo de Esperanto” aperas dumaniere:
unue, kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo;
due, kiel ampleksa trimonata elektronika almanako (bitgazeto), en kiu estas publikigataj la plej gravaj tekstoj el la retejo kaj ankaŭ artikoloj, eseoj kaj beletraĵoj, verkitaj speciale por la almanako.
“La Ondo de Esperanto” estas eldonata en Kaliningrado (Ruslando), ĝin eldonas Halina Gorecka kaj redaktas Aleksander Korĵenkov.
“La Ondo de Esperanto” ankoraŭ estas (re)abonebla por 2026.
La baza abontarifo (15 eŭroj) restas senŝanĝa dum pluraj jaroj.
Estas tri abonkategorioj:
1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj
Pri la pagmanieroj legu ĉi tie: https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.
Atentu, ke nun denove eblas pagi la abonon per la internacia pagosistemo PayPal.
La demonstra versio de la aŭtuna “Ondo” estas libere elŝutebla ĉe https://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-329demo.pdf.
La sekva, decembra/vintra “Ondo” aperos ĉirkaŭ la novjarfesto 2027. Ĝi estos la lasta, 330a eldono en la longa serio, komencita en majo 1991. En januaro ĉiuj abonantoj ricevos literaturan suplementon. Poste “La Ondo de Esperanto” daŭros kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo.
Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/11/ondo-170/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post La demonstra versio de la aŭtuna Ondo appeared first on La Ondo de Esperanto.

Bjalistoka Kulturcentro/Centro Ludoviko Zamenhof, Podlaĥia Libraro/filio n-ro 14 “Esperanto-Libraro”, Fondumo Zamenhof kaj Bjalistoka Esperanto-Societo invitas vin partopreni la 27ajn Bjalistokajn Zamenhof-tagojn, kiuj okazos de la 11a ĝis la 13a de decembro 2026 en Bjalistoko – la naskiĝurbo de Ludoviko Zamenhof.
Aliĝu ĉe https://forms.gle/NR6jPoJkZByb8XuP9
Legu pli ĉe https://eventaservo.org/e/27aj-bjalistokaj-zamenhoftagoj
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post La 27aj Bjalistokaj Zamenhof-tagoj appeared first on La Ondo de Esperanto.
Ne pasis sufiĉan tempon por diskonigi finajn rezultojn, sed ja indas montri provizorajn:
La diferenco por gajni 1 aŭ 2 eŭrojn, ĉi-kaze estas ke la afisô en 5a pozicio ricevis 1 ŝaton.
Poste, estas 1 plia afiŝo kun 8 spektoj, kaj kelkaj afiŝoj kun 5, 4, 3…
Estas bone memori, ke minumuma enspezita premio estas 5 eŭroj. Tio signifas ke por la dua aŭ tria periodo, ili devos gajni alia(j)n premiojn por attinig la 5 eŭroj. Ankaŭ indas memori, ke ne malfruas por aktive diskonigi filmojn, ne gravas ĉu ĝi estas malnova, ĉu ĝi jam partorenis aliajn konkursojn… sed kompreneble novaj filmoj estas pli allogaj por kutimaj uzantoj.
Pliaj detaloj, ĉe la anonco.
Rilate al ĝenerala impreso, la rezulto ŝajnas sufiĉe sukcesa: 346 spektoj dum 5 tagoj (tio estus pli ol 2000 spektoj dum monato), dividitaj inter 158 afiŝoj. Kompare al la monata resumo, ne ŝajnas malbona rezulto. Rekomendoj de tubaro estis sekvataj 175 fojojn, ne tiom bona kompare al monataj rezultoj, sed antaŭvideble, ke homoj, celante helpi siajn jutubistojn, spektas filmon kaj foriras. Sed memoru ke la celo de tubaro estas ne nur helpi esperantistojn, sed ankaŭ krei ekosistemon.
Wierzbowski, Przemysław. Konfuziloj: Vortoj, kiuj faras nian lingvon malfacila. – [Partizánske]: Espero, 2017. – 152 p.
Ĉu vi foje konfuzas imposton kaj impoŝton? Rememore al la multe tro june forpasinta Przemysław Wierzbowski bonvolu konatiĝi kun lia libro “Konfuziloj”. Ĝi estas riĉe ilustrita plenkolora libro, kiu prezentas al ni la plej malfacilajn vortojn – instruilo pri falsaj amikoj kaj diversaj esperantonimoj. Utilega lerno-materialo por ĉiu, kiu volas mastri nian lingvon perfekte!
Dum la tuta novembro la libroservo de UEA ofertas la libron “Konfuziloj” de Przemysław Wierzbowski kun sesona rabato sendepende de la kvanto.
Mendu ĝin ĉe https://katalogo.uea.org/?inf=9546
Legu pli pri la libro en la recenzo de Anne Jausions, kiu aperis en “La Ondo de Esperanto”, 2019, №10 https://sezonoj.ru/2019/10/recenzo-107/.
AlKo
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Konfuziloj, la novembra rabato en la libroservo de UEA appeared first on La Ondo de Esperanto.
Aŭdante aŭ legante la oftan konsideron, ke ne ekzistas plu distingo inter maldekstro kaj dekstro en politiko, tuj mi pensas pri analogio: ne ekzistas plu distingo inter raŭmismo kaj alia -ismo en Esperantio; el kio sekvas plia analogio — kiuj asertas la unuan, tiuj finfine pravigas la dekstron; kiuj asertas la duan, tiuj finfine pravigas la antiraŭmismon.
Reale la distingo estas forta, eĉ tre forta, se oni ne volas prezenti raŭmismon kiel tion kio ĝi neniam estis, ekzemple fuĝon el socikultura engaĝo, banalan kongresan amuziĝon aŭ simile. Ekzistas diverĝoj filozofia, metodologia, organiza, ekonomia kaj eĉ pri la signifo de neŭtraleco. En Esperantio komuna restas nur la lingvo.
Legu pli en Heroldo de Esperanto n-ro 2382
La tempesto Charles trafas Lisbonon ĝuste kiam okazas la internacia konferenco de la Asocio de LingvoTestistoj en Eŭropo (ALTE); tial la hodiaŭa sesio disvolviĝis plene virtuale, laŭ la invito de la ŝtataj aŭtoritatoj ne forlasi la loĝejojn dum la nuna danĝero: efektive pluraj delegitoj troviĝas en malfacila situacio.
La delegacio de KCE, reprezentanta esperanton, ĉiukaze pretigis solvojn, aparte pri la morgaŭa tago, la plej grava. La LAMI-grupo, kadre de kies programero sen. Alessio Giordano kaj c-ano Giacomo Comincini estis invititaj prelegi pri KCE-projekto, jam ricevis bonkvalitan dekminutan videoprezenton, anstataŭ fizika alparolo. Ili sekvos la laborojn telematike, kaj tiel pretos respondi al la aliaj delegitoj kaze de demandoj. La komprenemo de la gekolegoj en ALTE ludis decidan rolon en la afero.
La misio estas sukcese plenumata danke al la kompetento kaj abnegacio de niaj vickonsuloj. Ekde la pasinta somero pri la projektoj rilate al lingvotestado kaj Konsilio de Eŭropo okupiĝas teamo rekte dependa de la Kapitulo (laborgrupo Fenareto: Bellotti-Comincini-Giordano-Silfer), dum pri la lingvotestaj sesioj zorgas Kultura Centro Esperantista.
Post ses jaroj da intensa laborado pri nova versio de PIV ni finfine decidis oficialigi la novan version. Nun ĉe la adreso vortaro.net vi trovos ne plu PIV-on 2020, sed PIV-on 2026+.
PIV 2026+ estas daŭre prilaborata vortaro. Tion indikas la pluso-signo en PIV 2026+. Vortaro neniam atingas perfektan finstaton. La redakta teamo de PIV faris tre multajn ŝanĝojn, plibonigojn kaj kompletigojn de la vortaro, sed la listoj de ankoraŭ plenumotaj ŝanĝoj estas longaj, kaj ili verŝajne neniam elĉerpiĝos.
La redaktata versio estis legebla kiel testa versio (ĉe «testo.vortaro.net») de Oktobro 2025, kaj la nun oficialigita versio estas daŭrigo de tiu versio.
PIV 2020 ne malaperis el la Reto, sed estas plu konsultebla ĉe la adreso 2020.vortaro.net.
Mi volas varme danki la anojn de la PIV-teamo, sen kies helpo kaj diligenta laboro mi neniam povus plenumi la grandan kaj malfacilan taskon pluevoluigi kaj modernigi PIV-on. Meritas dankon ankaŭ multaj homoj ekster la teamo, interalie tiuj, kiuj uzis la raportilon de la testo-versio kaj tiel kontribuis per tre utilaj raportoj. Tiu rimedo estas plu havebla pere de la bildeto de ruĝa krajono supre en la serĉopaĝo. Ne hezitu uzi ĝin, se vi rimarkos ion plibonigeblan.
Bertilo Wennergren
Fonto: https://vortaro.net/blogo/?p=511
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post PIV 2026+ estas nun la oficiala PIV appeared first on La Ondo de Esperanto.

Esperanto-Ligo Berlin-Brandenburg (ELBB) invitas al agrabla kunestado en Berlino dum ĉi-jara Zamenhoffesto kaj librofesto, kiu okazos en Kiezspinne-Oranĝerio (Schulze-Boysen-Straße 38, Berlino) sabate, la 5an de decembro 2026, ekde la 15a ĝis la 19a horo.
En la programo:
Dum la tuta tempo de la Zamenhoffesto funkcios Libroservo.
Do, venu amase kaj ĝuu internacian kaj neforgeseblan etoson, pligrandigu vian librotrezoron kaj ĝojigu vian stomakon per kristnaskaj manĝaĵoj aŭ simple babilu kun malnovaj kaj novaj amikoj aŭ kolektu ideojn por Kristnaskaj donacoj!
Se vi deziras aldoni specialaĵojn al la manĝotablo (kukoj, kuketoj… estas ofertitaj), bonvolu kuraĝi! Por ŝatantoj de aliaj manĝaĵoj la kuireja giĉeto malfermiĝos (memservado je propraj kostoj).
Partoprenkotizo: 5 eŭroj, aŭ mondonaco laŭ viaj eblecoj (listo kaj “kolektujo” troviĝos ĉe la enirejo).
Kontakto por aliĝo, demandoj pri alvojaĝo kaj aliaj detaloj: RonaldSchindler@web.de.
Aktualaj informoj estas ĉe: https://esperanto.berlin/de, tel.: +49 1514 1419673.
Ni vidos nin en Berlino. Ĝis tiam!
Ronald Schindler
prezidanto de ELBB
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/11/germanujo-54/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Zamenhoffesto kaj librofesto 2026 en Berlino appeared first on La Ondo de Esperanto.
En Jaundo, armeeto da "mikrolaboristoj" prinotas datenojn por la internaciaj platformoj por artefarita intelekto, kiel Appen, Isahit aŭ Scale IA (tra Remotasks). Malantaŭkurtena laboro, farita sen kontrakto nek sociala asekuro. La kamerunia ŝtato, siaflanke, klopodas por imposti la enspezetojn de tiu interŝanĝebla laboristaro.
En la malfrua nokto de Ngoa Ékélé, en la malheleco de malvasta retumejo kiu odoras polvon, blua lumo de brokantaĵa ekrano estis lumiganta la vizaĝon de Boris L. Ekstere, la universitata kvartalo de Jaundo tiam restis en malhelo pro unu el la oftaj elektraj elŝarĝadoj de Kamerunia Elektra Societo (Socadel). Sed ene, danke al malnova generatoro ronkanta en la butika malantaŭejo, la konekto al interreto daŭre funkcias. De pluraj monatoj, tiu studento ĉi tie pasigas la plejparton de siaj vesperoj. Boris estas tio, kion oni nomas "mikrolaboristo", unu el la miloj da nevideblaj agantoj kiuj, en Kamerunio same kiel aliloke en Afriko, poluras la spegulon de la monda artefarita intelekto (AI) por mizera salajro.
En Remotasks, platformo de Scale AI, usona entrepreno de San-Francisko valoranta 29 miliardojn da dolaroj (en 2025) (1), li tiel sinsekvigas mikrotaskojn. Ili konsistas en trovi elementojn en bildoj, indiki ilin kaj identigi ilin por trejni AI-sistemojn rekoni ilin. Sur lia ekrano sinsekvas scenoj de la ĉiutaga vivo de usonanoj aŭ eŭropanoj. Li devas identigi piedirantojn, aŭtojn, vojmontrilojn, signalŝildojn. Po kelkaj cendoj por ĉiu tasko. "Post kvar horoj da laboro, mi eble enspezas ĉirkaŭ 500 CFA frankojn", li konfesis. Tio estas malpli ol 1 eŭro. Same kiel ĉiuj mikrolaboristoj, kiujn ni pridemandis, li postulis, ke ni ŝanĝu lian nomon, ne ĉar li hontas pri sia laboro malinda de lia studnivelo, sed pro timo. Timo perdi tiun etetan monfonton, tamen ŝatindan en lando kie 65% de la laborantaro spertas malsufiĉan laboron, laŭ la nacia instituto pri statistikoj de Kamerunio (2). Milojn da kilometroj for, tiuj prinotitaj datenoj nutros algoritmojn de aŭtonomaj aŭtoj aŭ modelojn de perkomputila vido, en nordaj landoj.
La oficialaj diroj ŝajnas ignori tiajn mizerajn kondiĉojn. La 7-an de julio 2025, la ministro pri poŝto kaj telekomunikado, S-ino Minette Libom Li Likeng oficiale lanĉis "nacian strategion pri artefarita intelekto". Ties asertita ambicio estas igi Kamerunion "referenca nabo de artefarita intelekto en Afriko" en la jaro 2040 (3). Tiu strategio planas krei dek du mil rektajn laborpostenojn kaj koncepti modelon en loka lingvaĵo "GPT Cameroun", kiu valorigos ĉirkaŭ tricent naciajn lingvojn. Paroladoj sonis en universitataj amfiteatroj, kaj ĉiuj amaskomunikiloj entuziasme disanoncis tiun novaĵon. Finfine Afriko prenos sian lokon en la cifereca revolucio, ne kiel konsumanto sed kiel produktanto. Tamen, la mikrolaborado de AI proponita al kameruniajn agantojn baziĝas sur unu principo : pecetigi laborojn en miloj da elementaj tasketoj (marki kvadrateton, identigi aĵon, taksi frazon) kaj distribui ilin per ciferecaj platformoj al laboristoj dismetitaj en la tuta mondo, potaske pagitaj. La vaste uzita termino estas ghost work "fantoma laboro", famigita de la esploristoj Mary L.Gray kaj Siddharth Suri, de Microsoft Research en verko publikigita en 2019 (4).
Tiu laboristaro, ne malhavebla por disvolviĝo de AI, ne ekzistas por la kamerunia laborjuro. Neniu kontrakto, neniu sociala asekuro, kaj eĉ malpli da pagitaj ferioj. Iluzio de pinta teknologia kunlaborado "gajna-gajna" forsvenas tuj kiam oni ekzamenas la "ĝeneralajn uzkondiĉojn", kiujn Boris devis validigi per nura alkliko. "La uzanto agnoskas, ke li agas kiel sendependa servodonanto kaj ke neniu dungorilato aŭ kunentrepreno ekzistas kun tiu platformo", en la angla precizigas la tipa kontrakto de Remotasks. Ĉi tiu eteta tekstlinio, preskaŭ nelegebla, sufiĉas por meti la tutan socialan respondecon sur la alklakinta individuo.
Laŭ instruisto-esploristo pri ekonomiko en la universitato Yaoudé-2, "ni estas en ekonomio de nura ekstraktado, oni ne plu ekstratas kobalton aŭ petrolon, sed homan konon. Kamerunio provizas necesan cerbaĵon por validigi nordajn sistemojn de AI, sen neniu kompensaĵo pri teknologia transigo aŭ sociala protektado". Tiu modelo ne estas propra al Remotasks. Appen, Clickworker, UHRS (de Microsoft) : ĉiuj platformoj amase dungas en subsahara Afriko, logitaj de rezervujo de junaj diplomitoj havantaj interretan konekton kaj strukturan senlaborecon, kiu disponebligas ilin per iu ajn prezo. La "alklikaj laboristoj" kiuj prinotas datenojn por AI estas nombritaj de neniu, neniel.
Kvankam la kameruniaj regantoj ne vere interesiĝas pri la senjura zono kie vagas tiuj laboristoj, ili tamen ne rezignas imposti iliajn etetajn enspezojn. Tiel, laŭ la regulaj dispozicioj, "la lokaj telefonentreprenoj de Kamerunio devas agordi siajn sistemojn tiel ke ili malhelpu neregistritajn komunikadaparatojn konektiĝi al la reto. (5)". Alidirite, telefonentrepreno iĝas ĝendarmo de ŝtato, kiu postĉasas plej etajn enspezojn. Por junulo kies monataj enspezoj malofte superas 50 000 CFA frankojn (76,50 eŭroj), 33% dogana imposto pri lia aparato estas peza ŝarĝo. Laŭ fakulo pri laborjuro de la advokataro de Jaundo, tia malsimetrio estas ŝokega : "La registaro uzas kompleksan teknikon por identigi IMSI numeron (International Mobile Equipment Identity, identigilo de poŝtelefonoj) kaj enspezi doganon, sed asertas ke ĝi ne kapablas identigi la fremdajn entreprenojn, kiuj dungas milojn da niaj junuloj sen pagi iun ajn kompenson al nia nacia kaso pri sociala protektado. Oni protektas la buĝetan enspezon, sed oni forlasas la laboristojn." La rekta konsekvenco povas esti pli granda drivado al cifereca kaŝeco, per disvolviĝo de reto por falsigo de IMEI por eviti blokadon estigita de la regularo.
Jam delonge la grandaj platformoj celas anglalingvan Afrikon (6). Sed francalingva Afriko estas nun nova tereno por investado. Franca entrepreno, Isahit, eksplicite celas tiun regionon. Ĝi prezentas sin kiel platformon "sociale respondeca" kiu "rilatigas malavantaĝitajn laboristojn de francalingva Afriko kun francaj entreprenoj" por taskoj de prinotado de datenoj, kontrolado de enhavoj kaj bildanalizo por trejni IA-sistemojn. Inter tiuj, kiujn ĝi citas, troviĝas Airbus, L'Oréal kaj aliaj grandaj firmaoj de la franca borso. La etika verniso estas diligente metita. En sia oficiala retejo, Isahit prezentas sian modelon kiel "impact sourcing", kiu konsistas en provizi pagitajn taskojn al junuloj el malriĉaj medioj. Ĝia komunikado antaŭen metas atestojn de "florintaj" laboristoj, nombrojn pri "sociala efiko". Sed la konkretaj kondiĉoj restas nevideblaj. La laboristoj, nomitaj "HITers", por "Human Intelligence Tasks", estas pagitaj pomikrotaske, sen vera dungokontrakto. Per mesaĝilo WhatsApp, 27 jara "HITer" de Douala, Hermann, licenciita pri juro, tiel priskribas sian ĉiutagan laboron : "Ni ricevas senaverte stakon da taskoj. Foje estas, foje ne estas dum pluraj tagoj. Estas neniu kontrakto, neniu garantio. Ni neniam antaŭscias kiom ni gajnos en unu monato".
La demando pri scii al kiu sin turni okaze de problemo, resta senresponda. La platformo sin prezentas kiel nura peranto, kaj ĝiaj klientoj sin ŝirmas malantaŭ la "ĝeneralaj uzkondiĉoj". Isahit respondis al ni en la retejo LinkedIn, pere de sia kunfondinto kaj direktoro pri operacoj, S-ro Philippe Coup-Jambet. Tiu entrepreno havas dek ok aktivajn kontribuantojn en Kamerunio, kiuj laboras kiel sendependeculoj kaj ne kiel dungitoj. Ĝi agnoskas, ke ilia laborkvanto dependas de la ricevitaj mendoj : "Ilia laborkvanto kompreneble varias laŭ la projektoj senditaj de niaj klientoj." Ĉi tiu subordigado klarigas la malregulecon de taskoj priskribitan de Hermann. Pri la laborpago, Isahit aludas monatan sumon de "proksimume 220 eŭroj por duontempo", tio estas 144 400 CFA frankoj, kaj ĝi precizigas, ke la pagoj varias laŭ la mendoj kaj la necesa tempo por ili. La entrepreno ankaŭ indikas, ke ĝi limigas tempon al po cent horoj monate, por ebligi al kontribuantoj miksi ĝin kun aliaj laboroj.
Evidentiĝas en tiu sistemo, ĝia nevidebleco. Inter Meta aŭ OpenAI kaj la laboristo en Najrobio, Jaundo aŭ Dakaro, multaj subtraktantoj (Sama, ScaleAI, Appen, Isahit) agas en transnacia jura vakuo zorge ellaborita. Ĉiu elemento povas senŝarĝigi sian respondecon sur la sekvantan. La laboristo ne havas dunganton klare identigeblan, nek aplikeblan kolektivan konvencion, nek kompetentan laborinspektiston por ekzameni plendon. La platformoj neas ekspluati siajn traktantojn. Ili svingas nombrojn : la pagitaĵoj superas la lokajn minimumajn salajrojn. Tio estas fakte ĝusta kaj riveliga. Kompari mizeran pagon kun minimumo ofte malsufiĉa, nenion indikas pri la reala valoro produktita de tiu laboro. Laŭ esploro de la konsila entrepreno Grand Review Research, la monda merkato de prinotado por AI estas taksita je 1,9 miliardoj da dolaroj (1,7 miliardoj da eŭroj) en 2025 kaj eble atingos 13,1 milardojn da dolaroj (11,7 miliardoj da eŭroj) en 2033 (7). Ties parto, kiun enspezas la afrikaj laboristoj, kiuj konsistigas parton de ĝia laboristaro, estas sensignifa kaj nevidebla. La esploristo Antonio Casilli, fakulo pri cifereca laboro en la politeknika instituto de Parizo, priskribas intencan strukturan mekanismon. La entreprenoj intence allogas pli da laboristoj ol necese al siaj platformoj, kaj do estigas konkurencon inter ili, kaj tiel malaltigas laborpagojn. Rezultiĝas alterno de tro ŝargaj periodoj kaj sentaskaj periodoj, kiujn la laboristoj ne povas antaŭvidi nek marĉandi. Ne temas pri misfunkcio de la sistemo. Ĝuste temas pri ĝia motoro. Lauriane N., studento en magistro pri komunikado en Jaundo, asertis ke ŝi laboris dum pluraj monatoj per UHRS, platformo de Microsoft, alirebla tra subtraktantoj. Ŝi priskribis la lacigan logikon de tiu sistemo : "Por aliri al la plej bone pagataj taskoj, necesas trapasi kapablecajn ekzamenojn. Sed tiuj ekzamenoj ne estas ĉiam alireblaj. Kaj kiam oni fine aliris al taskokategorio, ties taskoj povas rapide malaperi sen eĉ la plej eta klarigo."
Kaj jen grandega kontraŭdiro, inter la oficialaj paroladoj kaj la realaĵoj. Kamerunio - same kiel Senegalo, Ebur-bordo kaj Maroko - politike investas en retoriko pri cifereca suvereneco. Temas pri produkti "afrikan" AI, ankritan en kulturaj valoroj de tiu kontinento kaj kapablan taŭgi al apartaj bezonoj de ĝiaj loĝantaroj. Temas pri reala volo. Sed, dume, la vera integriĝo de afrikanoj en la monda ekonomio de AI okazas de malsupre : kiel ĵetebla, interŝanĝebla, senprotekta laboristaro sen ia ajn nacia jura kadro. Tiu paradokso estas des pli kruela, ke tiu laboristaro ofte estas tre kompetenta. La afrikaj mikrolaboristoj ne estas, plejparte, senkvalifikaj. Ili jam havas licenciojn, magistrecojn, inĝenierajn diplomojn, kaj ne trovas postenojn en strukture senlaboreca formala ekonomio, kaj sin turnas al tiuj platformoj, manke de pli bona oportuno. En Kamerunio, kolektiva konsciiĝo pri tio nur balbutas. Tiuj sublaboristoj estas disigitaj malantaŭ siaj ekranoj, ofte silentigitaj de konfidigaj klaŭzoj, kiuj malpermesas atesti.
Noktomezo jam pasis, kaj Boris ĵus finis sian stakon da taskoj. Lia telefono afiŝis la tagan totalon. Li lasis ĝin, suspiris kaj simple diris : "Se ni havus elekton, ni ne tion farus. Sed kun diplomo kaj sen laboro, kion vi faras ?" Sen kunordigita agado, por trudi socialajn normojn al platformoj, kaj pli ĝusta imposto, kiu ne trafas nur la malfortajn elementojn, Boris kaj liaj malfeliĉaj kunuloj restos bagnuloj de moderneco, kiu konstruiĝas kontraŭ ili.
(1) Vidu : Reuters, "Meta investit plusieurs milliards de dollars dans Scale AI et recrute son DG", Les Echos, 13-a de junio 2025.
(2) "Enquête camerounaise auprès des ménages (ECAM 5). Situation des conditions de vie des ménages en 2021-2022" (PDF), Institut national de la statistique du Cameroun, Jaundo, majo 2024.
(3) Ludovic Amara, "Le Cameroun lance sa stratégie d'intelligence artificielle pour générer 12 000 emplois d'ici 2040", Investir au Cameroun, 10-a de julio 2025.
(4) Mary L. Gray kaj Siddharth Suri, Ghost Work : How to Stop Silicon Valley from Building a New Global Underclass, Houghton Mifflin Harcourt, Bostono, 2019.
(5) Artikolo 7-a de la "Décision conjointe n° 00000145/Minfi/Minpostel du 25 mars 2026", subskribita de la ministroj pri financo kaj pri poŝto kaj komunikado, http://fr.scribd.com
(6) Legu : Sabine Cessou, "Fièvre numérique au Kenya", Le Monde diplomatique, decembro 2018.
(7) "AI annotation market (2025-2033)", Grand View Research, San-Francisko, oktobro 2025, ĝisdatigita en majo 2026.

La delegita kunveno de Hungaria Esperanto-Asocio (HEA), kunveninta la 18an de oktobro 2026, decidis, ke HEA (hungare: MESZ) daŭrigos funkcii kun la jena nova estraro.
Attila Kaszás – prezidanto
Lilla Domsits – vicprezidanto
Anna Besenyei – vicprezidanto
Géza Felső – estrarano
Kálmán Romcsek – estrarano
Dum la kunveno, kiu finiĝis vespere, la nova estraro formulis novajn planojn kaj decidis ĝisdatigi la malnovajn.
Foto: la nova estraro de HEA (de maldekstre): Géza Felső, Lilla Domsits, Attila Kaszás, Anna Besenyei, Kálmán Romcsek.
Fonto: https://esperantohea.hu/nova-estraro-de-hea-2026/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Nova estraro de HEA appeared first on La Ondo de Esperanto.
Dek aŭtoroj kaj 23 poemoj estas inkluditaj en la antologio
Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Foto de la fejsbuka paĝo de Voces del Alma. Uzata kun permeso
Nova poemantologio prezentas verkistojn de ĉabakano (ankaŭ ĉavakano aŭ la ĉabakana lingvo, NdlT), unu el la 170 lingvoj de Filipinoj, kiu estas vaste parolata en la plej suda urbo Zamboango [eo], kaj elstaras kiel la sola hispanbazita kreola lingvo de Azio.
Filipinoj estis kolonio de Hispanio dum pli ol tri jarcentoj, sed la hispana lingvo estis uzata nur de la elito, la monaĥoj kaj la koloniaj regantoj. Nur en Zamboango disvolviĝis hispanbazita kreola lingvo.
En 2018, Global Voices prezentis Bien Chabacano [en], blogon dediĉitan al reklamado kaj dokumentado de la ĉabakana lingvo de Zamboango. Ĝia kreinto, Jerome Herrera, lanĉis libroprojekton ĉi-jare invitante verkistojn sendi poemojn por esti kompilitaj en antologio. Ĉi tio kondukis al la lanĉo en julio de la libro “Sombra y Luz” [Ombro kaj lumo], kiu prezentas 23 poemojn de 10 aŭtoroj. La poemoj temas ĉefe pri amo, familio kaj la Zamboanga identeco.
Herrera asertis ke “la projekto elstarigas ne nur la daŭran viglecon de la ĉabakana kiel literatura lingvo, sed ankaŭ la klopodojn de ĝiaj parolantoj krei novan literaturon kaj konservi la lingvon per verkado.”
Li aldonis, ke la librotitolo celas transdoni mesaĝon de kontrasto pri la ŝanĝoj en la urbo Zamboango. La kovrilo ankaŭ provizas nostalgian referencon al la floroj ornamintaj la urbon en la pasinteco.
The cover features an American-era style lamppost that can be seen along the Zamboanga boulevard. The cover also features bougainvilleas which my dad tells me were ubiquitous in Zamboanga City back when it was known as the Ciudad de Flores.
La kovrilo prezentas stratlampon de la usona epoko, kiu videblas laŭlonge de la Zamboanga bulvardo. La kovrilo ankaŭ prezentas bugenvilajn florojn, pri kiuj mia patro komentas al mi, ke ili estis ĉieaj en urbo Zamboango kiam ĝi estis konata kiel la Ciudad de Flores (Urbo de Floroj).
Unu el la poemoj en la antologio, verkita de Jayline Gonzales-Barredo, mencias florojn kaj birdojn, kiuj riĉigas la vivon en la urbo.
Maga pajaro que ta vola-vola,
Na maga rama de pono ta queda,
Alegre con uno y otro ta grita-grita,
Twit! Twit! Twit! Entero el dia.Mio pueblo Ciudad de Zamboanga,
Ciudad de Flores que llama.
De noche mucho pajaro ay columbra,
Na maga cable de corriente ta esta.
Birdoj, kiuj flugas kaj flirtas libere,
sidante sur la branĉoj de arboj,
kantante kaj vokante unu la alian ĝoje,
pep! pep! pep! la tutan tagon.Ho, mia kara urbo Zamboango,
Urbo de Floroj, tiel oni nomas vin.
Nokte, multaj birdoj troveblas,
sidantaj sur dratoj, jen kion ili faras.
En intervjuo kun Global Voices, Herrera rimarkis la abundan uzon de hispanaj vortoj en la elektitaj poemoj:
…there is a lot of debate with regards to what Chabacano poetry should look like. For some, they like it with a lot of Spanish words and for others, they like it to be exactly as how Chabacano appears in everyday conversations. Most of the poems submitted leaned heavily on Spanish words, I think primarily because Chabacano writers rely on Spanish words to make their works sound more formal as well as more poetic. Since it’s poetry, I thought that it was alright to present Chabacano in an idealistic manner.
…ekzistas multe da debato pri tio, kiel ĉabakana poezio devus aspekti. Kelkaj ŝatas ĝin kun multaj hispanaj vortoj kaj aliaj ŝatas ĝin esti ĝuste kiel ĉabakano aperas en ĉiutagaj konversacioj. La plej multaj el la senditaj poemoj tendencis uzi multajn hispanajn vortojn, ĉar, laŭ mia opinio, ĉabakanaj verkistoj dependas de hispanaj vortoj por igi siajn verkojn soni kaj pli formale kaj pli poezie. Ĉar temas pri poezio, mi pensis, ke estas bone prezenti ĉabakanon en ideala maniero.
Li aldonis, ke la antologio celas instigi pli da homoj akcepti la diversajn manierojn, kiel ĉabakano estas uzata.
For a very long time, people have been putting Chabacano inside a box. I hope that these books open up conversations regarding Chabacano literature and make people receptive to different kinds of writing styles in Chabacano.
Dum tre longa tempo, homoj metis ĉabakanon en skatolon. Mi esperas, ke ĉi tiuj libroj malfermos debatojn pri ĉabakana literaturo kaj igos homojn akceptemaj al malsamaj specoj de skribstiloj en ĉabakana lingvo.
Ĉi tiu aliro estas evidenta en la poemo “Escribi Chavacano, Conversa Chabacano”, kiu festas la ĉabakanan kiel vivantan lingvon.
Through references to poems, essays, fables, and the stories passed down by elders, the author reminds readers that the language continues to thrive when it is written, spoken, and shared with others.
The title itself is noteworthy for its use of both Chavacano and Chabacano, reflecting the coexistence of two accepted spellings of the language. In doing so, the poem highlights not only the importance of preserving Chabacano, but also the richness and diversity of its written tradition.
Per referencoj al poemoj, eseoj, fabeloj kaj rakontoj transdonitaj de pliaĝuloj, la aŭtoro memorigas legantojn, ke la lingvo daŭre prosperas kiam oni ĝin skribas, parolas kaj kunhavigas kun aliaj.
La titolo mem estas rimarkinda pro sia uzo de kaj Chavacano kaj Chabacano (ĉavakano/ĉabakano), reflektante la kunekziston de du akceptitaj literumoj de la lingvo. Tiel, la poemo elstarigas ne nur la gravecon konservi la ĉabakanan, sed ankaŭ la riĉecon kaj diversecon de ĝia skriba tradicio.
Denove gratulojn al ĉiuj elektitaj poetoj dum la unua poezia verkokonkurso de Bien Chabacano.
Viaj vortoj nun vivos sur papero kaj helpos teni la ĉabakanan lingvon viva.
Voces del Alma: Sombra y Luz [Voĉoj de la animo: Ombro kaj lumo] nun estas en siaj finaj stadioj de preparado kaj baldaŭ estos publikigita. Pliaj detaloj, inkluzive de la lanĉdato kaj informoj pri kiel akiri ekzempleron, estos anoncitaj en la venontaj semajnoj.
Ekde hodiaŭ, ni ankaŭ kunhavigos kelkajn el la gajnintaj verkoj de la poezia konkurso.
Ni komencas nian retronombradon al la eldono de Voces del Alma: Sombra y Luz per unu el la gajnintaj verkoj de la antologio: “Escribi Chavacano, Conversa Chabacano” de Mark Matthew D.S. Viñas (Don Matthew Enriquez Delos Santos).
La poemo estas kortuŝa omaĝo al la ĉabakana lingvo kiel vivanta lingvo, kiu daŭre prosperas per rakontoj, poemoj, konversacioj kaj la kolektivaj klopodoj de ĝiaj parolantoj kaj verkistoj.
“Escribi Chavacano, Conversa Chabacano” estas celebrado de ĉabakano kiel vivanta lingvo de literaturo, rakontado kaj ĉiutaga komunikado. Per referencoj al poemoj, eseoj, fabeloj kaj rakontoj transdonitaj de pliaĝuloj, la aŭtoro memorigas legantojn, ke la lingvo daŭre prosperas kiam oni ĝin skribas, parolas kaj kunhavigas kun aliaj.
La titolo mem estas rimarkinda pro sia uzo de kaj Chavacano kaj Chabacano (ĉavakano/ĉabakano), reflektante la kunekziston de du akceptitaj literumoj de la lingvo. Tiel, la poemo elstarigas ne nur la gravecon konservi la ĉavakanan, sed ankaŭ la riĉecon kaj diversecon de ĝia skriba tradicio.
Redakcia Noto: La poemo kunhavigita tie ĉi respegulas la originalan titolon de la aŭtoro, Escribi Chavacano, Conversa Chabacano. Dum la redakta procezo, kelkaj kontribuoj spertis malgrandajn reviziojn por kohereco kaj formatado. Rezulte, legantoj eble rimarkos malgrandajn diferencojn inter la versio kunhavigita interrete kaj la versio aperanta en la presita antologio.
La intervjuo [en] de Herrera kun Asymptote Journal notis la defion trovi ĉabakanajn kontribuantojn, kaj lian esperon, ke la libroprojekto povas konduki al pli da literaturaj iniciatoj.
The biggest challenge is keeping the momentum going, since it’s hard to find Chavacano poets. Even so, I hope this anthology is just the beginning and that we’ll be able to publish a second volume in the future.
La plej granda defio estas konservi la elanon, ĉar malfacilas trovi ĉabakanajn poetojn. Tamen, mi esperas, ke ĉi tiu antologio estas nur la komenco kaj ke ni povos publikigi duan volumon en la estonteco.
La landa sekcio de TEJO en Katalunio, KEJ, aprobis deklaron subtene al la ĝenerala striko en la 11-a de novembro kaj alvokas esperantistojn en la tuta mondo manifestacii por la rajto je digna loĝejo.
Manifestacio subtene al la rajtoj de luantoj en Barcelono. Foto: Aniol CC0 1.0Kataluna Esperanto-Junularo, la landa sekcio de TEJO en Katalunio, aprobis deklaron pri la loĝeja krizo kaj pri subteno al la ĝenerala striko kaj aliaj manifestacioj por socia justeco kaj rajto je digna loĝejo.
La vastaj protestoj en la tuta Hispanio komenciĝis en septembro, kiam la 87-jara Maricarmen Abascal post akra altigo de la luprezo estis forpelita el sia apartamento en Madrido, kie ŝi loĝis ekde 1956. Grandaj protestaj tendaroj aperis en centraj placoj en Madrido kaj Barcelono.
Pro la protestoj la registaro de ĉefministro Pedro Sánchez urĝe aprobis du leĝdekretojn por protekti luantojn. Tiuj dekretoj tamen estis malaprobitaj de la parlamento, post kio la registaro decidis pri ĝeneralaj elektoj la 29-an de novembro.
Laboristaj kaj loĝejrajtaj organizaĵoj lige kun tio alvokis al ĝenerala striko por la rajto je loĝejo. Tiun strikon, okazontan en la 11-a de novembro, Kataluna Esperanto-Junularo decidis subteni per sia deklaro. La deklaro estis post membrara voĉdonado aprobita la 10-an de novembro kun 34 poraj voĉoj kaj unu sindeteno. Neniu voĉdonis kontraŭ la deklaro.
– Ni decidis, ke ni ne povas resti indiferentaj. La loĝeja krizo estas unu el la plej gravaj problemoj, kiuj rekte trafas la katalunan junularon. Ekzistas vasta socia malkontento pri la neagado de la kataluna kaj hispana registaroj, kiuj, laŭ nia opinio, ne faris sufiĉon por kontraŭbatali la spekuladon kaj rentismon, protekti la viktimojn de eldomigoj kaj garantii la rajton je digna loĝejo.
– Inter la katalunaj junularaj asocioj, same kiel inter niaj propraj membroj, ekzistas forta konsento pri la neceso urĝe interveni por solvi tiun problemon. klarigas Jaime Tapia Zaragoza, la prezidanto de KEJ.
Li ĝenerale opinias, ke KEJ pli engaĝiĝu politike – loke kaj internacie.
– Mi pensas, ke kiel asocio ni devas engaĝiĝi ankaŭ pere de Esperanto en sociaj luktoj kiuj gravas al ni kaj kiuj kongruas kun la interna ideo nia movado. Tio estas, kontraŭimperiismo, pacismo, socia justeco, defendo de la kataluna lingvo, kaj tiel plu.
Li samtempe substrekas, ke ne temas pri lia persona projekto.
– Tiu socia engaĝiĝemo kaj politikumemo ekzistis jam antaŭ mia prezidenteco. Kaj la tuta estraro kaj la granda plimulto de memboj subtenas ĉi tiun emon kaj kunlaboras en tiaj agadoj. Ekzistas multaj aliaj ekzemploj de similaj agoj, kiel la kreado de t-ĉemizoj pri subtenado de senŝtataj nacioj kaj pri kontraŭado al la genocido en Palestino.
Jaime Tapia Zaragoza. Foto: LinguapaxLaborgrupo por verki la nun aprobitan deklaron estis starigita dum la ĵusa ĝenerala asembleo de KEJ la 25-an de oktobro. Malneta versio de la deklaro estis sendita al la membroj la 4-an de novembro, kaj la 7-an de novembro estis dissendita la fina versio por aprobo en balotado, kiu finiĝis matene en la 10-a de novembro.
– Fine, menciindas, ke mi ankaŭ proponis krei laborgrupon por verkado de kroma deklaracio por kondamni la daŭran genocidon en Palestino kaj la neagado kaj kunkulpeco de okcidentaj landoj. Ankaŭ tiu ĉi propono estis akceptita, kaj tiu deklaracio devos esti preta kaj voĉdonita antaŭ la fino de la jaro. Tio estas la tempoj interkonsentitaj dum la Ĝenerala Asembleo, Jaime Tapia Zaragoza diras.
Laŭ la statuto de TEJO, TEJO estas neŭtrala pri aferoj nerilataj al ĝiaj celoj. Landaj asocioj de TEJO devas esti ”vaste malfermitaj al junuloj … sendepende de politiko”. Ĉu vi ne vidas riskon ke politika deklaro povus kontraŭdiri tiun kondiĉon, aŭ la neŭtralecon de TEJO?
– Pri la malfermeco, mi pensas, ke la deklaracio kaj, ĝenerale, la politika pliengaĝiĝo, tute ne kontraŭas ĝin. Ni restas malfermaj al ĉiuj kaj tiu ĉi deklaracio estis aprobita per interkonsento de ĉiuj membroj, kaj dum la Ĝenerala Asembleo kaj dum la reta balotado. Pri la neŭtraleco de la movado, ni pensas, ke tiu engaĝiĝo ne kontraŭdiras aŭ malebligas ĝin. En tiu ĉi deklaracio ni ne subtenas specifan partion aŭ specifan landon. Ni simple atentigas pri gravega problemo kiu tuŝas la tutan katalunan socion kaj precipe la junularon.
Legu pli: Deklaracio de la Kataluna Esperanto-Junularo pri la loĝeja krizo kaj la ĝenerala striko
Laŭ oficiala statistiko, la speciala katedro pri interlingvistiko kaj esperanto ĉe la universitato de Amsterdamo kostas iom pli ol 22.000 eŭrojn jare, pro la salajro kaj esploroj de la profesoro (Federico Gobbo); tion kovras fondaĵo (fonduso?) Middelkoop, administrata de UEA.
UEA mem, ĝia nederlanda landa asocio kaj Esperantic Studies Foundation nutras la fonduson averaĝe per sume 15.000 jare, do malsufiĉe. Svisa E-Societo donacis po mil eŭroj dum la finita jarkvino, sed ĝia lasta asembleo haltigis tion, ĉar laŭ SES la katedr(ul)o ne informas pri sia laboro, eĉ ne dankas.
En 2018 restis en la fonduso nur 32.000 eŭroj, sufiĉaj por nur du jaroj (se aldoniĝus en 2019 la kutimaj 15.000 proksimume). Sed en 2019 envenis ne nur tiom: anonima mecenato donacis/legacis pli ol 70.000 kaj la saldo subite soris de 32.000 al preskaŭ cent mil. Tio sufiĉus por kovri la konstantan jaran deficiton dum dek unu jaroj, se ne aperus plia eksterordinara donaco kaj se la jara kutimo restus 15.000 (sed la averaĝa tendencas al malkresko).
Konklude: la mono sufiĉus ĝis 2029 inkluzive, kaj ĝuste tiam (sen groŝo en poŝo) oni devus renovigi la kontrakton kun la universitato por plia jarkvino.
Legu pli en Heroldo de Esperanto n-ro 2382
Baghy, Julio. Aŭtuna foliaro tra la lingvoj de la mondo: Internacia kolekto de tradukoj el Esperanto. Kompilis: István Szabolcs. – [s. l.]: Hungaria Esperanto-Asocio, 2026. – 94 p.
Okaze de la Mondotago de Poezio en la jaro 2025 esperantistoj tra la mondo tradukis al siaj gepatraj lingvoj la poemon “Aŭtuna foliaro” de Gyula (Julio) Baghy (1891-1967) – elstara Esperanta poeto – al siaj gepatraj lingvoj. La poemo estis verkita en 1965, fine de lia vivo. Ĝin karakterizas perfekta formo (belaj rimoj, aliteracioj), viva bildeco de la prezento, profundaj kaj ne tute kutimaj pensoj ŝajne simpla vesto. Do, tute inda peco por tradukeksperimento! La alta kvalito de la tradukoj kaj la granda entuziasmo pri la projekto spegulas la forton de la Esperanta poezio kaj la fekundigan rolon de la lingvo inter kulturoj.
Jen la teksto de la poemo:
Foliaro, flirte danca,
en koloroj centnuanca,
prujnmordite ventpelate
ŝvebas ĉie: kampe, strate;
jen kuniĝas, jen dissaltas,
tie sinkas, tie haltas
por susuri, sible plendi,
jen funebre por silenti,
poste supren, ek pro blovo,
sed sencele kaj sen povo
ĝis ĝi ĉesas kirle krozi
kaj ariĝas por ripozi,
kuŝi kiel morta garbo
sub soleca seka arbo
Rezulte aperis 44 tradukoj al 33 lingvoj – al kelkaj lingvoj venis po pli ol unu traduko.
La publikigitajn tekstojn antaŭas la antaŭparolo de István Szabolcs, kiu rakontas pri la signifo de poezio por Esperanto kaj de tradukado el Esperanto kiel formo de interkultura ponto, kaj sufiĉe granda (33-paĝa) eseo “Pri la Esperanta poezio” de Zlatoje Martinov. Lia eseo estas iom stranga: li preterlasas plurajn grandajn poetojn, sen kiuj Esperanto-poezio restus ne tiom multflanka, kaj pri poezio de la lastaj 30 jaroj li tute ne parolas, kvazaŭ dum ĝi nenio signifa ekzistus. Por ne detali tiujn aferojn, mi nur atentigas pri la fakto, ke li plene neglektas ĉiujn poetinojn: nek Marie Hankel, nek Hilda Dresen, nek Eli Urbanová ricevis lian mencion, kvazaŭ virino ne povas esti granda poeto!
Poste sekvas la tradukoj mem, ĉiuj en originala skribsistemo (unu traduko – la serba – estas prezentita eĉ en du skribsistemoj). La prezento estas tre interesa, sed ĝuste ĉi tie troviĝas la ĉefa manko de la eldono: la lingvoj, en kiuj estas prezentitaj la tradukoj, ne estas nomitaj, kaj plejparto de legantoj apenaŭ povas rekoni ĉiujn lingvojn, pluraj el kiuj estas ne tre ofte lernataj tra la mondo. Iujn lingvojn eblas rekoni laŭ la nomoj de tradukintoj, sed ankaŭ tio ne ĉiam eblas. La kialon de ĉi tiu iom snobeca prezento mi ne konjektas.
Finas la libron skizo de István Szabolcs “Falantaj folioj, migrantaj poemoj. La poemo Aŭtuna foliaro de Julio Baghy kiel kultura ponto”. Li skrupule analizas diferencojn inter la originalo kaj diversaj tradukoj: kiuj el ili pli atentas pri la formo, kiuj – pri precizeco de tradukitaj vortoj, kiuj pri nuancoj de la senco… Admirindas lingvistikaj scioj de Szabolcs, kiu libere orientiĝas en nuancoj de dekoj da malsamaj lingvoj, kiel la ĉina kaj albana, finna kaj korea, greka kaj persa… Eble, li, kaj aliaj eldonintoj de la libro, opiniis, ke ĉiuj potencialaj legantoj estas samaj poliglotoj kaj ne bezonas indikojn pri lingvoj de diversaj tradukoj? Tamen ĝuste tiu skizo estas la plej interesa kaj originala el la artikoloj akompanantaj la tradukojn.
Ĉiuokaze, la libro estas unika fenomeno en nia literaturo, kiu montras, ke bona poezio en Esperanto tradukeblas kaj tradukendas al diversaj lingvoj, kaj ĉiu profunda interesiĝanto pri nia kulturo ŝatos havi ĝin en sia kolekto.
Nikolao Gudskov
Ĉi tiu recenzo aperis en la septembra (aŭtuna) eldono de “La Ondo de Esperanto” (2026).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2026, №3 (329).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2026/11/recenzo-163/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
“La Ondo de Esperanto” en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Julio Baghy en 33 lingvoj appeared first on La Ondo de Esperanto.