La Senatokonsulto pri la leĝopropono Martinelli-Blanco-Giordano estas kunvokita por merkredo la 22a de aprilo 2026 je 16h00 CET; la senatanoj povos proponi rimarkojn, apogojn, amendojn ekde nun tra la Senata diskutlisto.
Eble nomota “Lex Oblationaria”, la projekto celas krei bonfaran kapitalon per libervolaj donac(et)oj de la civitanaro kaj de la paktintoj. Ĝi aplikas metodon jam eksperimentitan sukcese de la protestanta eklezio en Svislando kaj de la islamaj bankoj.
La aĝo de homo estas kutime indikita laŭ jaroj - sed esploristoj trovas novan metodon kiu igas mezurebla la biologian aĝon. Kaj tio povas rezulti tre malsama ankaŭ ĉe homoj kiuj naskiĝis samjare.
Kiel oni ekkonas kiom aĝa oni estas? Esploristoj distingas ĉe tio du specojn de aĝo: la kronologian kaj la biologian aĝojn. Ambaŭ ne nepre devas kongrui. Du kronologie samaĝaj homoj povas esti signife malsamaj rilate al korpa maljuneco kaj sano. La biologia aĝo respegulas el la vido de la scienco la veran korpan maljunecon. Vivostilo, la genoj kaj mediaj influoj ludas ĉe tio gravan rolon.
Sed kiel eblas laŭeble precize determini la biologian aĝon de homo? Pri tiu demando okupiĝis internacia konsorcio. En tuteŭropa studaĵo la esploristoj identigis certajn bio-markilojn por la aĝo - t. e. ŝanĝiĝoj de dek mezurvaloroj en la sango kiuj aperas ĉe maljuniĝo. Inter ili estas ekzemple mezurvaloroj pri la statuso de la ostoj, pri la metabolo de graso aŭ pri la funkcio de la imunsistemo. Helpe de tiuj mezur-rezultoj oni povas kalkuli la biologian aĝon de persono, diras komuniko pri la studaĵo.
Dum pasinteco la esplorado pri aĝo proponis diversajn bio-markilojn por la determino de la biologia aĝo. Sed unusola markilo laŭ la aŭtoroj de la studaĵo ne sufiĉas: "La biologia procezo de maljuniĝo estas tre kompleksa", klarigas la ĉefa aŭtorino de la universitato de Konstanco. Ĝi ne originas de nur unusola kaŭzo. Krome laŭ ŝi estas diferencoj inter viroj kaj virinoj. Pro tio estis disvolvita en la kadro de la studo por ĉiu sekso propra kombino de bio-markiloj.
Helpe de tiuj bio-aĝaj mezur-rezultoj la esploristoj eltrovis ke la diferenco el biologia kaj kronologia aĝo ĉe homoj kun trisomio 21 - t. e. genetika specifaĵo ĉe kiu la maljuniĝa procezo trakuras pli rapide - estas signife pli alta. Virinoj pli ol 50-jaraj kiuj submetiĝis post komenco de la menopaŭzo al hormon-anstataŭiga terapio, estis aliflanke biologie pli junaj ol virinoj en komparebla aĝo sen koncerna terapio.
Ĉe fumantinoj la diferenco aperas des pli granda, ju pli da cigaredoj la virinoj estis fumintaj dum sia vivo. Konsumo de cigaredoj do akcelas evidente la maljuniĝon.
"Se ni konsideras la bio-aĝajn mezur-rezultojn de granda nombro de homoj el la sama jaro de naskiĝo, tiam tiuj valoroj prezentas larĝan gamon", diras la studestrino. "Ĉe tio montriĝas tre bone ke ĉiu homo travivas sian individuan biologian maljuniĝan procezon kaj ke ekzemple kelkaj personoj estas biologie signife pli junaj ol tion supozigus ilia kronologia aĝo."
"Fidindaj bio-markiloj por la biologia maljuniĝo estas gravaj iloj por rekonstati maljuniĝajn procezojn ankaŭ ĉe sanaj homoj aŭ por identigi personojn kiuj portas altan riskon disvolvi pli malfrue proaĝan malsanon aŭ korpan malhelpon", diras kunaŭtoro de la studaĵo. Tio povus ankaŭ ebenigi la vojon por novaj aliroj en la individuizita preventa medicino.
La Nepala Esperanto-Asocio (NEspA) sukcese organizis la 15an Internacian Himalajan Renkontiĝon. La programo komenciĝis la 26an de februaro per la alveno kaj bonvenigo de la gastoj. Entute partoprenis 42 esperantistoj, inkluzive de enlandanoj kaj eksterlandanoj, kvankam multaj ĉeestis nur parton de la programo. Inter ili, 21 partoprenis la piedvojaĝon en la montara regiono Langtang, inkluzive de naŭ eksterlandanoj: tri el Francio, tri el Germanio kaj po unu el Belgio, Hispanio kaj Japanio.
La oficiala inaŭguro okazis vespere la 27an de februaro en la hotelo Marshyangdi en Thamel, Katmanduo. La renkontiĝestro, L. P. Agnihotry, solene malfermis la programon per lumigo de kandeloj. La vicprezidanto de NEspA, Punya Prasad Acharya, varme bonvenigis la gastojn, kaj la programon gvidis Navaraj Buddha. La kunfondinto de la Internacia Himalaja Renkontiĝo, Philip Pierce, prezentis la historion de la renkontiĝo, lanĉita en 1995. Ĉiuj ĉeestantoj sin prezentis kaj salutparolis, ankaŭ kelkaj infanoj partoprenis, kio donis aparte ĝojigan etoson. Jam en la sama tago matene okazis ekskurso en Katmanduo. La partoprenantoj vizitis la templojn Pashupatinath kaj Boudhanath, du el la plej gravaj religiaj lokoj de hinduismo kaj budhismo. La gastoj havis la ŝancon lerni pri la paca kunvivado de hinduoj kaj budhanoj en Nepalo, kaj pri la konceptoj de vivo, morto kaj renaskiĝo en tiuj religioj.
La 28an de februaro la grupo vizitis Patanon, antikvan urbon ofte nomatan “viva muzeo”. La temploj, skulptaĵoj kaj lignaj artaĵoj klare montris la riĉan historion kaj kulturon de Nepalo. Vespere NEspA gastigis la partoprenantojn en sia oficejo per amika vespermanĝo.
La 1an de marto komenciĝis la piedvojaĝo al Langtang. Frumatene la grupo veturis per buso ĝis Syabrubesi, de kie ili ekmarŝis. La unuan nokton ili pasigis en Bamboo, marŝante tra densaj arbaroj laŭ rivero kun multaj akvofaloj. Dum la vojo oni povis renkonti sovaĝajn bestojn kaj ĝui la naturon.
Dum la sekvaj tagoj la grupo atingis diversajn lokojn, inkluzive de Kyanjin Gompa (3870 metroj), kie ili restis du noktojn. Kelkaj partoprenantoj supreniris al Kyanjin Ri (4773 m), de kie malfermiĝis impresa panoramo de Himalajo.
La vetero estis escepte klara, kio ebligis ĝui la pejzaĝon en sia plej bela formo. Aliaj elektis alternativajn vojojn ekde Goda Tabela, kie ili povis pli detale konatiĝi kun rododendraj arbaroj kaj tradiciaj vilaĝoj. La reveno komenciĝis la 5an de marto kun tranoktoj en Lama Hotelo kaj poste en Syabrubesi. La grupo revenis al Katmanduo la 7an de marto.
La temo de la ĉi-jara renkontiĝo estis “Naturo, kulturo kaj klimata ŝanĝo”. Dum la piedvojaĝo en la Nacia Parko Langtang, la partoprenantoj rekte travivis la naturan belecon de la regiono kaj samtempe rimarkis signojn de klimata ŝanĝiĝo. Lokuloj klarigis, ke antaŭ kelkaj jardekoj la montoj estis pli kovritaj de neĝo, dum nun ili ofte aperas pli nudaj. Oni ankaŭ observis ŝanĝojn en la florado de rododendroj, kiuj nun floras malpli abunde kaj iom pli malfrue ol antaŭe. Dum la vojo la grupo pasis tra la vilaĝo Langtang, loĝata de ŝerpoj de tibeta deveno. La partoprenantoj havis la ŝancon konatiĝi kun la loka kulturo kaj eĉ partopreni tradician feston, kio fariĝis neforgesebla sperto.
La 8an de marto okazis la ferma ceremonio. NEspA honoris la partoprenantojn per ŝaloj kaj atestiloj, kiujn disdonis la eksaj prezidantinoj, Indu Devi Thapaliya kaj Maya Rai. La ĉeestantoj esprimis sian kontenton kaj dankemon pro la sukcesa kaj inspira aranĝo.
La 15a Internacia Himalaja Renkontiĝo montriĝis grava evento, kiu ne nur fortigis la Esperanto-komunumon, sed ankaŭ profundigis komprenon pri la nepala naturo, kulturo kaj nunaj mediaj defioj. Ĝi ankaŭ donis al nepalaj esperantistoj valoran ŝancon praktiki la lingvon kaj rekte interrilati kun eksterlandaj samideanoj.
Venontjare okazos speciala ekskurso de la 26a de februaro ĝis la 8a de marto, dum kiu partoprenantoj vizitos preskaŭ ĉiujn gravajn turismajn lokojn en Nepalo, ĉefe per aŭtobuso. La renkontiĝo estos alirebla por ĉiuj aĝgrupoj kaj proponos multflankan konatiĝon kun la lando. NEspA elkore invitas ĉiujn interesatojn aliĝi kaj ĝui la programon en vera Esperanta etoso.
Bharat Kumar Ghimire
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/03/nepalo-6/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Esperanto sonas en Himalajo appeared first on La Ondo de Esperanto.
Neniuj pliaj statutŝanĝoj, krom tiuj nepre postulataj de la nederlanda leĝo, okazos ĉe UEA dum la proksima tempo. La komitato de UEA dum sia sabata kunsido decidis ŝovi la aferon al aparta laborgrupo. Antonio del Barrio proponis tuj decidi pri la afero por liberigi tempon al pli gravaj diskutoj, sed ricevis malmultan subtenon.
Entute 31 komitatanoj ĉeestis la 21-an de marto, kiam pliaj proponoj pri statutŝanĝo estis diskutataj.La komitato de UEA, kiam ĝi fakte kunvenas, ŝatas longe diskuti pri eĉ bagatelaj aferoj, sed volonte prokrastas decidojn. Krome la komitato kutimas preskaŭ unuanime aprobi ajnan proponon subtenatan de la estraro. Tiel okazis ankaŭ ĉi-foje.
En sabato la komitato rete kunvenis dum tri horoj por diskuti proponitajn ŝanĝojn pri la nombro de komitatanoj A, B kaj C – diskuto, kiu estis komencita jam antaŭ pli ol unu jaro. La sola decido, kiun la komitato fine faris en sabato, estis ke la diskuto daŭru plian jaron kaj duonon, unuavice en speciala komitata laborgrupo.
Jam antaŭ du semajnoj, la 7-an de marto la komitato aprobis plurajn ĉefe teknikajn ŝanĝojn en la statuto. Tiuj redaktoj estis necesigitaj de ŝanĝoj en la nederlandaj leĝoj pri neprofitcelaj organizaĵoj.
Ĉar la proceduro por fari ŝanĝojn en la statuto estas komplika kaj interalie postulas poŝtan voĉdonadon de ĉiuj individuaj kaj asociaj membroj de UEA, estus oportune trakti ĉiujn proponatajn statutŝanĝojn samtempe.
Tion la estraro tamen ne deziris – laŭ ĝi la aliaj prononoj ne estis sufiĉe bone preparitaj kaj diskutitaj. Tial tiuj proponoj tute mankis en la unua versio de la tagordo por la eksterordinara komitata kunsido la 7-an de marto.
Post protestoj de komitatanoj, punkto por diskuto pri la nombro de diversspecaj komitatanoj estis aldonita al la tagordo. Same estis aldonita punkto pri la propono pli eksplicite permesi pli ol unu landan asocion en unu regno – aŭ, male, klare malpermesi tion.
Dum la unua kunsido la 7-an de marto la komitato bezonis kvar horojn por fine pli-malpli senŝanĝe aprobi la teknikajn ŝanĝojn al la statuto de UEA, postulatajn de la nederlanda leĝo. Por diskuto de la aliaj proponoj mankis tempo, kaj ĝi estis ŝovita al la 21-a de marto. Intertempe aparta laborgrupo pritraktis la proponojn.
La laboroj de tiu laborgrupo tamen montriĝis malsufiĉaj, kaj la 21-an de marto la komitato diskutis la diversajn proponojn dum tri horoj, por fine denove prokrasti la aferon kaj ŝovi ĝin al nova laborgrupo, kiu raportu antaŭ la fino de la jaro 2027. Tiam oni do eventuale aranĝos novan tutmondan voĉdonadon pri statutŝanĝoj, se la afero ne estos denove prokrastita.
La unua laborgrupo, kiu nun jam finis sian laboron, unuanime malaprobis ajnajn ŝanĝojn en la statuto rilate la principon ke UEA akceptu nur unu landan asocion en unu regno. Laŭ la laborgrupo la nuna vortumo estas taŭga, ĉar ĝi esprimas la gvidan principon, sed samtempe permesas al la komitato akcepti pli ol unu landan asocion, se tio ial estus necesa.
La propono doni al landaj asocioj duan komitatanon jam ekde 250 membroj estis ŝanĝita tiel, ke la limo estu 500 – anstataŭ la nuna 1 000. Subtenantoj de la propono en la laborgrupo opiniis, ke tio donus al la landaj asocioj plian motivon kreski kaj diversigus la komitaton sen forpuŝi nunajn anojn. Kontraŭuloj ne vidis bezonon de ŝanĝo kaj opiniis, ke oni ne kreu neegalecon inter la landaj asocioj.
Dum parto de la kunsido la diraĵoj de la komitatanoj estis aŭtomate transformitaj al nekompreneblaj tekstoj. Jen Antonio del Barrio argumentas ke oni tuj voĉdonu pri la proponoj.La propono pri pliigo de la kvanto de komitatanoj A, kiuj reprezentas landajn asociojn, estis farita de la usona landa asocio de UEA. Antonio del Barrio, nun komitatano B, siaflanke proponis anstataŭe pliigi la kvanton de komitatanoj B, kiuj reprezentas la individuajn membrojn. Subtenantoj de tiu propono emfazis, ke ĝuste la individuaj membroj pagas la ĉefan parton de la kotizoj de UEA, kaj ke ili nun ne estas sufiĉe reprezentataj en la komitato.
– La plej aktivaj membroj kutime estas la individuaj membroj, atentigis Antonio del Barrio.
Li samtempe bedaŭris ke pro manko de kandidatoj ne estis vera elekto de B-komitatanoj pasintfoje, kio signifis, ke la kandidatoj ne estis prezentitaj al la individuaj membroj kaj ke la membroj tial ne konas siajn reprezentantojn. Lige kun la nuna diskuto li klopodis mem kontakti individuajn membrojn en la retlisto UEA-membroj, li rakontis.
– Mi ricevis kelkajn respondojn, laŭ kiuj oni ne tro diskutu pri la statuto, sed dediĉu nin al agado. Diskuto pri statutŝanĝoj estas malbona indiko pri la stato de la asocio, ŝajnas ke ni ne bone fartas kaj rigardas nian propran umbilikon, Antonio del Barrio diris.
Li aldonis, ke estus preferinde ke ĉiuj proponataj ŝanĝoj de la statuto estu traktitaj en la sama membrobalotado. Por fini la aferon kaj transiri al pli fruktodonaj diskutoj li tial proponis, ke la komitato tuj voĉdonu pri la afero.
La prezidanto kaj la ĝenerala direktoro tamen konsentis kun la raporto de la laborgrupo, laŭ kiu la afero ne estas matura sed bezonas plian esploron kaj novan laborgrupon, kiu raportu fine de 2027. Tion opiniis ankaŭ plimulto de la ĉeestantaj komitatanoj: 23 subtenis la proponon fondi novan laborgrupon, 4 kontraŭis ĝin kaj du ne voĉdonis.
Fine de la kunsido ĝenerala direktoro Martin Schäffer proponis informi la komitaton pri la grandaj ekonomiaj problemoj de TEJO, kiuj estiĝis ĉar TEJO ĉi-jare ne ricevas la grandan administran subvencion de EU.
Prezidanto Fernando Maia tamen proponis tuj fini la diskuton kaj trakti la TEJO-aferon en la komisiono pri financo dum la sekva semajno. Neniu protestis.
Jen reporteraĵo farita de Capital & Main kun subteno de Fund for Investigative Journalism (Fonduso por enketa ĵurnalismo).
De antaŭ jardekoj, infanoj naskiĝintaj en Usono rikoltas fruktojn en Kalifornio kune kun siaj enmigrintaj gepatroj. La sindikataj luktoj de la sesdeka kaj sepdeka jardekoj ebligis al ili akiri kelkajn rajtojn. Sed ne sufiĉajn por digne vivi, esti protektitaj kontraŭ laboraj akcidentoj kaj elmetado al insekticidoj. Nun la migra polico aldonas minacon de forpelado pri iliaj gepatroj.
Oni ĝin konas kiel la “salatujon de Usono” : en la valo de Salinas, Kalifornio, oni kultivas la plej grandan parton el la foliaj legomoj kaj ruĝaj beroj konsumataj en la tuta Usono. Sub la suno bruliga malgraŭ nuboj, rikoltantoj rapide antaŭeniras, kaŭrantaj aŭ klinataj, laŭlonge de senfinaj vicoj da fragoj. Multaj estas neplenaĝuloj. Ili kolektas la fruktojn de la planto per rapida ŝirado kaj metas ilin en plastajn ujojn. Unu skatolo enhavas ok ujojn kaj estas pagota po 2,40 dolaroj (2 eŭroj).
José, 14-jaraĝa, laboras ĉiusomere, kaj semajnfine dum la lernejado, ekde kiam li aĝis 11 por kompletigi la salajron de sia patrino. Ankaŭ ŝi estas dungita de lokaj fragkultivistoj, same kiel gefratoj, onkloj kaj kuzoj de José, kvar el ili ankaŭ neplenaĝuloj. Antaŭ nelonge, kurante sur plugita tero kun skatolo en la manoj, li stumblis kaj al si tordis maleolon. La doloro daŭris plurajn tagojn, sed li diris nenion al sia dunganto pro timo perdi sian postenon. “Vi devas rezisti kaj daŭre labori”, li klarigis kiam ni renkontis lin dimanĉe, lia sola libera tago tiun semajnon.
Kune kun miloj da aliaj infanoj kaj adoleskantoj, José estas parto de senvizaĝa armeo : tiu de neplenaĝaj laboristoj kiuj metas freŝajn fruktojn kaj legomojn sur la telerojn de la usonanoj. Per sia laboro, ili kontribuas funkciigi la enorman kalifornian agrokulturan maŝinaron, unu el la plej potencaj en la mondo kaj la plej produktiva el la regno, kun 60 miliardoj da dolaroj (50,5 miliardoj da eŭroj) de jara enspezo.
La subŝtataj aŭtoritatoj fantaronas pri la severeco de siaj leĝoj pri laborsekureco, kiuj ĝenerale estas pli striktaj ol la federaciaj normoj. Krom dispozicii specifajn protektojn por neplenaĝuloj, la leĝaro reguligas subĉielan laboron kun alta temperaturo —medio en kiu Kalifornio plenumis pioniran rolon— kaj uzon de insekticidoj.
Ĉi tie, la minimuma aĝo por labori en agrokulturo estas 12, kompare kun 14 en la plimulto de aliaj agadsektoroj. Por tiuj, kiuj aĝas malpli ol 16, la limo estas ok horoj tage kaj kvardek horoj semajne ekster la lerneja periodo (dum ĉi tiu, la kondiĉoj estas pli limigaj). La infanoj povas esti dungitaj nur se ili prezentas permesilon liveritan de sia lernejo, kiu devas informi ilin pri iliaj rajtoj. La dungantoj estas devigitaj scii la aĝon de siaj laboristoj kaj pagi al ili laŭpecan tarifon egalvaloran al, almenaŭ, la pohora minimuma salajro —nuntempe 16,50 dolaroj (14 eŭroj) en la plimulto de laborpostenoj en Kalifornio, kompare kun 7,25 dolaroj (6 eŭroj) fiksitaj laŭ federacia nivelo—. La leĝo ankaŭ postulas, ke la laboristoj ricevu trejnadon pri riskoj kaŭzataj de altaj temperaturoj kaj ke ili havu facilan aliron al subombraj ripozareoj kaj “trinkable kaj sufiĉe malvarmeta” akvo kiam temperaturoj superas 26 °C.
Tamen, kiel ĉi tiu esploro de Capital & Main pruvas, la surloka realaĵo estas tre malsama. Intervjuoj kun 61 junuloj aĝantaj inter 12 kaj 18 rivelas, ke multaj laboras sub lacigaj kaj danĝeraj kondiĉoj kaj ke la subŝtato de Kalifornio ne adoptas taŭgajn dispoziciojn por garantii ilian protekton. Multaj el ili rakontas suferi kapdolorojn, haŭtajn erupciojn kaj okulajn iritojn kiam ili laboras sur kampoj, kiuj odoris je kemiaĵoj. Kelkaj denuncas laŭpecajn tarifojn sub la minimuma salajro, kaj malmultaj kuraĝas protesti. La plimulto rememoras labori dum varmegaj periodoj sen ombro kaj aldonaj paŭzoj por trinki. Pluraj mencias la malpurecon de la porteblaj necesejoj kaj, aparte, mankon de sapo.
Inter tiuj junuloj, kelkaj venis en Usonon solaj el Meksiko, sed la plimulto, kiel José, naskiĝis sur usona tero kaj laboras kune kun siaj enmigrintaj gepatroj. Multaj el ĉi-lastaj, plejparte miŝtekoj (indiĝenaj popoloj originantaj el la subŝtatoj de Oaxaca, Michoacán kaj Guerrero), malhavas paperojn kaj estas dungitaj en agrokulturo.
Same kiel la cetero de enmigrintaj loĝantoj de la regno, tiuj familioj hodiaŭ estas celo de la Administracio Trump kaj vivas en konstanta timo, ke oni ilin apartigos. Pli ol iam ajn, la atmosfero kreita de la razioj de la polico de enmigrado (Servo pri Kontrolo de Enmigrado kaj Doganoj, ICE, pro ĝiaj komencliteroj en la angla) en la laborejoj malinstigas neplenaĝulojn denunci siajn laborkondiĉojn pro timo de reprezalio fare de iliaj dungantoj. Se ili volas helpi siajn gepatrojn pagi fakturojn kaj surtable meti manĝaĵojn, reveni al la kamparo estas preskaŭ la sola elekto restanta.
Capital & Main analizis dekojn da miloj da subŝtataj kaj kantonaj dokumentoj kiuj detalas la plenumitajn inspektadojn, eltrovitajn malobservojn kaj kvantojn kolektitajn kiel administrajn monpunojn. La esplorado konkludas, ke apliko de la leĝoj reguligantaj la infanan laboron estas, minimume, nekonstanta. La nombro de surlokaj inspektadoj kaj sankcioj truditaj al la dungantoj daŭre malpliiĝis. La regularo pri pesticidoj estas malobservata kaj recidivaj dungantoj kun centoj da malobservoj neniam estis monpunitaj.
La Departemento pri Industriaj Rilatoj de la subŝtato de Kalifornio (DIR) estas la ĉefa agentejo komisiita plenumigi la leĝojn pri infana laboro kaj prevento de laboraj riskoj. Tamen, laŭ registroj de la sekcio komisiita pri surlokaj inspektadoj (Bureau of Field Enforcement), en granda parto de la kalifornia agrokultura kerno, de antaŭ jaroj oni vidis neniun inspektiston pri infana laboro. Inter 2017 kaj 2024, oni protokolis nur 27 malobservojn de la regularo en teritorio kun 17.000 agrokulturaj dungantoj, laŭ juŝa kalkulo de la Universitato de Kalifornio en Davis. Krome, pli ol 90% de la 36.000 dolaroj (30.000 eŭroj) en monpunoj truditaj pro tiu kialo neniam estis enspezitaj.
La bilanco ankaŭ ne estas pli pozitiva rilate al la sekcio pri labor-sano kaj -sekureco (Cal/OSHA). Dependanta de la sama departemento, tiu sekcio aparte respondecas pri plenumigo de la dispozicioj pri intensa varmo. Analizo de ĝiaj agadraportoj inter 2015 kaj unua trimonato de 2025 indikas, ke 61% de la 2.600 denuncoj prezentitaj pro tiu kaŭzo ne estigis enketojn, kaj ke la totala nombro de protokoloj pri malobservo de sekurecaj regularoj malpliiĝis je 74%. La publikaj aŭtoritatoj enspezis malpli ol duonon de la 32 milionoj da dolaroj (27 milionoj da eŭroj) en monpunoj truditaj al kaliforniaj agrokultivistoj dum tiu dekjara periodo, inkluzivitaj ĉiuj malobservoj. Finfine, en pli ol sescent kazoj, inspektistoj avertitaj pri sekurecproblemoj elektis fari “enketojn perpoŝte” anstataŭ veturi al la loko.
La kantonaj reguligaj institucioj ŝajne estas same senefikaj. Inter 2018 kaj komenco de 2024, ili konstatis 240 ekspluatejojn plenumante almenaŭ 1.268 malobservojn de la regularo pri insekticidoj. Preskaŭ la duono de la kazoj estigis neniun monan punon kvankam ili elmetis laboristojn al risko. La koncernaj kompanioj ricevis nur avertojn aŭ oficialajn sciigojn invitante ilin adopti korektajn rimedojn. En 2023, malpli ol 1% de la denuncoj pri kampoj kaj fruktoĝardenoj traktitaj per insekticidoj, foje eventuale kancerigaj, okazigis inspektadon.
DIR klarigas la malpliiĝon de surlokaj inspektadoj pro la manko de personaro rezultanta de la mondepidemio de Kovim-19. Tamen ĝi certigas, ke la enketoj per poŝto ebligas atingi pli grandan nombron de bienoj kaj rapide reagi al pli da danĝeraj situacioj. Tamen, interna revizorado konkludis, ke la decido ne alveturi ne ĉiam estis sufiĉe klarigita. Koncerne la malaltan indicon de enspezo de monpunoj, ĝi estas atribuita al la eblo kiun disponas la dungantoj apelacii. La agentejo ankaŭ povas redukti monsankciojn je duono kiam tiuj pruvas, ke ili korektis la problemon.
Bryan Little, ĉefa premgrupisto de federacio reprezentanta plurajn milojn da ekspluatejoj, certigis, ke li vizitis multajn bienojn kaj “ne rememoras vidi laboriston kiu ŝajne aĝis malpli ol 18 jarojn”. Laŭ li, neplenaĝuloj ne laboras surkampe ĉar ili vizitas lernejon kaj bezonas akiri permesilon de sia instruejo. La ideo ke la kaliforniaj kamplaboristoj estas ekspluatataj estas nur elpensaĵo de aktivulaj grupoj kiuj havigas neniun pruvojn por subteni siajn asertojn.
Tamen, en la valo de San Joaquin oni povas vidi 12-jaraĝan infanon grimpi ŝtupareton por rikolti citronojn. En Hollister, grupo de neplenaĝaj gefratoj uzas akrajn klingojn por tranĉi kaj purigi abrikotojn kiujn ili poste sekigas sub la suno. En la Valo de Santa Maria, malforta 15-jaraĝa knabino ŝanceliĝis sub la pezo de 20-funta sitelo da tomatetoj (preskaŭ 10 kilogramoj), kiu enspezigos al ŝi 3 dolarojn (2,50 eŭrojn).
La plimulto de la junaj laboristoj intervjuitaj deklaris, ke oni ilin dungis por labori po ses tagojn semajne dum somero kaj semajnfine dum lernejaj periodoj. Neniu el ili sciis la bezonon prezenti permesilon. 15-jaraĝa adoleskanto diris, ke li laboris de kiam li aĝis 6, alia de kiam li aĝis 9. Por la plimulto, la komenco de la elĉerpiga laboro sur agro okazis inter la aĝoj de 11 kaj 13.
La esploristoj klarigas, ke malfacilas ĝuste determini kiom da neplenaĝaj kamplaboristoj estas en Kalifornio, precipe pro la migra karaktero de la taskoj kaj manko de evoluobservado fare de publikaj institucioj. Tamen, intervjuoj faritaj al fakuloj kaj laboristaj defendantoj, kune kun rezultoj de la Tutlanda Enketo pri Agrokulturaj Laboristoj (2015-2019), sugestas, ke prudenta takso estas inter 5.000 kaj 10.000.
Dudeko da junuloj intervjuitaj asertis ke ili laboris ĝis dek horoj tage ekde kiam ili aĝis 12 aŭ 13. Kelkaj agnoskis uzi falsajn identigilojn, sed plejofte iliaj dungantoj simple neniam demandis al ili ties aĝon.
Tiu ankaŭ estas la travivaĵo priskribita, kondiĉe de anonimeco, de timema 16-jaraĝa knabino en la kantono de Santa Barbara. De antaŭ kvar jaroj, tiu adoleskanto, kiu revas iĝi flegistino, estas dungita en ranĉetoj kie, kune kun pluraj membroj de sia familio, inkluzive sian patrinon, ŝi deŝiras herbaĉojn, plantas arbustojn de ruĝaj beroj aŭ elfosas malnovajn plastajn tolojn. En 2023 ŝi laboris sur kampo kun aliaj braklaboristoj dum pli ol monato enspezante neniun salajron. Kelkajn tagojn, ŝi rakontis, ne estis porteblaj necesejoj, nek akvo, nek subombra ŝirmejo. Ĉiam kiam la plenkreskuloj depostulis sian salajron al la dunganto, li ripetis : “Jes, jes, venontan semajnon”. Fine oni al ili pagis kontante post kiam la tasko estis finita.
En tiu fekunda regiono, unu el la plej grandaj produktantoj de fragoj en la lando, kutimas la mistraktado kaj ekspluatado. Kiel, en la hispana klarigas la patrino de la junulino, la dungantoj tre bone scias, ke ili ne estos persekutitaj. “Kiam ni plendas al la respondeculoj, ili diras al ni : ‘Se vi ne estas kontentaj, estas multaj aliaj pretaj okupi vian postenon'”.
La delegitaro en Fresno de la Bureau of Field Enforcement respondecas pri inspektadoj en areo de ok mil kvadrataj kilometroj, kie situas kelkaj el la plej riĉaj agrokulturaj teroj el la subŝtato. Laŭ ĝiaj registroj, la agentejo mezume plenumis po malpli ol kvar inspektadoj ĉiujare inter 2017 kaj 2024, en areo kun pli ol tri mil agrokulturaj ekspluatejoj.
Brian, 17-jaraĝa, estas unu el la centoj da junaj laboristoj laborantaj en tiu regiono, kromnomita Citrus Belt (‘citra zono'). La plimulto de la oranĝoj, mandarinoj kaj citronoj konsumataj en Usono estas kultivataj ĉi tie, specife en la kantonoj de Fresno, Tulare kaj Kern, la tri plej produktivaj el la lando en 2024, kun totalaj enspezoj de 25 miliardoj da dolaroj.
La adoleskanto laboras kune kun sia 16-jaraĝa kuzo kaj sia 13-jaraĝa frato. Ili loĝas kun kvar aliaj membroj de sia familio, ne malproksime de la superabundaj fruktoĝardenoj de la valo de San Joaquin, en kvartaloj de duonruinaj ruldomoj. Brian loĝas en unu instalita sur terpeco el argilo. Ĉirkaŭ ĝi, kokidoj bekas en veprejo. Per lupago de 1.200 dolaroj monate (1.000 eŭroj) ili disponas tri malgrandajn dormoĉambrojn kaj liberan spacon kiu funkcias kiel kuirejo, salono kaj manĝejo. Malgranda klimatizilo instalita en la fenestro apenaŭ sukcesas konservi malvarmeton en la ĉambro.
En somero kaj dum semajnfinoj, la tri adoleskantoj helpas la patron de Brian rikoltante oranĝojn, citronojn kaj grapfruktojn. La laboro estas laŭsezona ; ĝia grando dependas de la grado de maturiĝo de la diversaj fruktoj, sed ankaŭ de la konkurado. Kiam la sorto ilin favoras, la komisioj sin sekvas dum pluraj tagoj. Kiam tio ne okazas, ili ellitiĝas antaŭ tagiĝo, matenmanĝas, preparas burrito-n por tagmezo kaj iras al la fruktoĝardenoj por provi dungiĝi.
Ili enspezas po inter 20 kaj 25 dolaroj (inter 17 kaj 21 eŭroj) por ĉiu 500-funta skatolo da oranĝoj (225 kilogramoj). En normala ses-hora labortago, Brian kaj lia kuzo sukcesas plenigi tri skatoloj ĉiu el ili ; tio egalvaloras pohoran salajron de inter 10 kaj 12,50 dolaroj (inter 8,50 kaj 10,50 eŭroj), do malpli ol la minimuma salajro. La monsumo estas pli malalta por grapfruktoj : po inter 8 kaj 10 dolaroj (6,80 ĝis 8,50 eŭroj) por 500-funta skatolo. Paŭzoj ne estas pagataj ; kiel diras la patro de Brian en la hispana, “se vi bezonas ripozi, tio estas via problemo”.
De kiam komenciĝis la kontraŭenmigradaj razioj, ili eliras el sia hejmo malpli ol antaŭe kaj kutimiĝas sin interprotekti kiam ili piediras surstrate. “Multaj el ni perdos ĉion, se ICE aŭ landlima patrolo arestas familian membron”, Brian plu diras. La patro forlasis lernejadon kiam li aĝis 13 en Meksiko por labori kun siaj gepatroj en la kamparo.
En la profitdonaj semajnoj, kiam la rikolto estas ĉe sia apogeo, la knaboj havigas al la hejmo ekstran salajron de inter 300 kaj 500 dolaroj (250 ĝis 425 eŭroj). La ĉiumonata vizito al la nutrobanko tamen estas ankoraŭ bezona por akiri bazajn necesaĵojn kiel rizon kaj fazeolojn. La patro de Brian arde deziras ke liaj infanoj havu pli bonajn vivkondiĉojn, sed en la nuna situacio li bezonas ilin por ke la familio povu pluvivi.
La aŭtoritatoj promesas, ke, post mallonga limtempo, ili adoptos dispoziciojn por pli konsciigi dungantojn kaj pliigi surlokajn inspektadojn. Atendante ke ili ekvalidos, neplenaĝuloj kiel José, Brian, Alexandra kaj iliaj kunuloj daŭre lacigos siajn dorsojn, gambojn kaj ŝultrojn dum la rikoltsezono. Kaj ili daŭre sin brulvundos sub la suno aŭ plaŭdos en la koto kiam pluvos.
Estas universale akceptata opinio, ke fido je la kuracisto estas esence grava faktoro por resanigo de pacientoj. Ĝi grave influas la obeadon al sanigaj rekomendoj, la disciplinon al ĝusta sekvado de dietoj, englutado de medikamentoj kaj aliaj indikoj. Ankaŭ al estigo de optimismo. Lastatempaj esploroj montris, ke ne temas nur pri elementoj de sugestio. Fido kaj optimismo kaŭzas favorajn reagojn en la cerbo, kiuj sendube helpas en la komplika vojo al resaniĝo.
El tio sekvas, ke la kuracistoj mem estas kvazaŭ medikamentoj, depende de la maniero, kiel la pacientoj emocie ligiĝas al ili. La rilatoj kuracisto-paciento devas esti zorge konstruataj, kaj tio postulas sentemon flanke de la medicinisto, serĉe de honesta, simpatia, protektema kaj kunsentema sinteno. Tio postulas tempon kaj specialan trejniĝon, flanke de la profesiulo. Ekzemple, estas malfacile konstrui tion se la konsultoj daŭras apenaŭ 15 minutojn, aŭ se dum la konsulto la kuracisto konstante rigardas nur al la ekrano de sia komputilo, sed ne al la okuloj de sia paciento.
Dum pluraj jardekoj, kuracistoj aperis en televidaj filmoserioj, Dum la 20-a jarcento, la usona D-ro Kildare famĝis kiel preskaŭ perfekta heroo, kiu senlime helpis siajn malsanulojn per sia pura animo kaj profesia kompetenteco. Aliaj similaj homfiguroj en televido kaj en kino sekvis tiun linion. Poste, tamen, aperis nekutimaj figuroj de kuracistoj, kiuj iom montris siajn strangajn personecon kaj personajn problemojn. En la fama usona filmo “Mash”, kuracistoj uzas sian humuron kaj diboĉadon por elteni la hororon de milito. Iom post iom aperadis kuracistoj sur la televida ekrano, kiuj estis ordinare homecaj, realisme neŭrozaj. Ili povis agi malkongrue kun la pura medicino, malfidinde, malhoneste. Ĉu tiu ŝanĝo damaĝis la fidemon de pacientoj tra la mondo, rilate la realan interrilaton kun iliaj medicinistoj?
Unu kurioza aspekto de tiuj televidaj serioj je la spektantaro estas la eduka aspekto. Oni konstatis, ke multaj homoj akiris informojn pli precizajn kaj pli utilajn por alfronto de siaj propraj sanproblemoj.
Rilate la fidon je kuracistoj en la tuta mondo, en plej diversaj landoj kaj kulturoj, fakuloj tamen konstatis, ke ne granda estas la perdo, ĉar tiu delikata sento inter kuracisto kaj paciento estas plej ofte tre individueca kaj persona. La televidaj scenoj ne estas tiel potencaj, ke ili povus detrui la ponton, kiu konstruiĝas inter la profesiulo kaj la kliento. Se la doktoro senteme kaj zorge atentas sian pacienton, kun amo kaj respekto, kun afableco kaj protektemo, kaj precipe kun kompetenteco, tiam la fido estiĝas firme, eĉ se televidaj scenoj intervenas.
La itala popolo ne ratifis la justicreformon aprobitan de la parlamento, per referenduma rezulto de 53,7% (14,5 milionoj) kontraŭ 46,3% (12,5 milionoj): nur en la nord-orientaj regionoj (kie fortas la partio Norda Ligo) rezultis jesa plimulto; la nea plimulto plej sukcesis en la teritorioj kie plej fortas Kvinstela Movado, unuavice Napolo. Tre influaj estis ankaŭ la voĉoj de la junularo.
Tri el la kvar senatanoj de la Esperanta Civito kun itala ŝtataneco sin esprimis publike kontraŭ la reformo. La referendumo estis necesa ĉar la reformo kaŭzus konstitucian amendon, kaj la parlamento atingis plimulton, ne kvalifikitan plejmulton de du trionoj. Ĝenerale la reformon subtenis la centre-dekstra registaro kaj kontraŭis la opoziciaj partioj.
La informo pri “Svislando” en la koncerna slipo ĉe uea.org estas stranga: ĝi registras societon kiu ne plu ekzistas (Junularo Esperanta Svislanda), inkluzive de organo delonge ĉesinta; plus societon kiu havas neniun rilaton al UEA (Kultura Centro Esperantista); plus privatan entreprenon de la landa asociestrino; plus neesperantistan sekcion pri ĉiuj planlingvoj posedatan de la Urba Biblioteko (Centre de documentation et d’étude sur la langue internationale).
Se enmeti eĉ kadavron kaj eksterulojn, oni ne komprenas kial ne la lernejon “La Grande Urse” en Ĉaŭdefono, kie esperanto estas instruata al ĉiuj pro influo de la Freinet-metodo, aŭ la svisan ILEI-sekcion, aŭ novan institucion fonditan en la itallingva kantono.
Ĉiukaze KCE ne devus esti en tiu slipo, ankaŭ kongrue al la fakto ke UEA (prave) neniom atentas pri ĝia granda aktiveco, inkluzive de ĝia organo “Heroldo de Esperanto”.
KCE-sekretario
Fonto: HeKo 905 1-B, 23 mar 2026
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/03/svisujo-6/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Precizigo de KCE pri la slipo “Svislando” en la retejo de UEA appeared first on La Ondo de Esperanto.
La informo pri “Svislando” en la koncerna slipo ĉe uea.org estas stranga: ĝi registras societon kiu ne plu ekzistas (Junularo Esperanta Svislanda), inkluzive de organo delonge ĉesinta; plus societon kiu havas neniun rilaton al UEA (Kultura Centro Esperantista); plus privatan entreprenon de la landa asociestrino; plus neesperantistan sekcion pri ĉiuj planlingvoj posedatan de la Urba Biblioteko (Centre de documentation et d’étude sur la langue internationale).
Se enmeti eĉ kadavron kaj eksterulojn, oni ne komprenas kial ne la lernejon “La Grande Urse” en Ĉaŭdefono, kie esperanto estas instruata al ĉiuj pro influo de la Freinet-metodo, aŭ la svisan ILEI-sekcion, aŭ novan institucion fonditan en la itallingva kantono.
Ĉiukaze KCE ne devus esti en tiu slipo, ankaŭ kongrue al la fakto ke UEA (prave) neniom atentas pri ĝia granda aktiveco, inkluzive de ĝia organo “Heroldo de Esperanto”.
Antaŭ naŭdek-kvin semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la naŭdek-sesa porcio. Ĝuu ĝin!
---
Tre gravas enspiri la freŝan aeron,
precipe matene post nokta dormado.
La korpaj funkcioj ja devas vekiĝi.
La menso heliĝu por senti la tagon.
Ni devas forpreni la noktan ĉemizon.
Ni lavas la korpon, ni duŝas mallonge,
purigas la dentojn kaj kombas la harojn.
Ni tiam surmetas la tagajn vestaĵojn.
Nun estas la tempo por trinki la kafon,
aŭ lakton aŭ sukon, aŭ eble nur teon.
Ni manĝas bakaĵon, do panon aŭ bulkon.
Kaj fine ni ĝuas jogurton kun fruktoj.
Jes, tiel ni povas komenci la tagon.
Ni estas nun pretaj por taga laboro.
Ni iras piede aŭ prenas biciklon
kaj tiel facile atingas la celon.
La malserioza skandalĵurnalisto
tre forte troigis en sia raporto.
Sed fakte ne estis tre granda skandalo,
nur fuŝa informo pri tikla afero.
La homoj silentas pri propraj eraroj,
ĉar tiuj damaĝas la reputacion.
Sed foje necesas konfesi la veron
aŭ peti pardonon pro iuj misfaroj.
Ni certe preferas ĝojigajn aferojn:
Pli bone ol plori ni ŝatas ridadi.
Per bona humoro ni povas elteni
la malagrablaĵojn en nia medio.
Li estas malsana kaj havas flegiston.
Pro stratakcidento li estas spinlama
kaj tial bezonas tuttagan flegadon.
Li havas rulseĝon por povi moviĝi.
Mi estis jam gasto en tiu hotelo.
Ĝi estas tre pura kaj tute komforta.
Ĝi estas kvieta, mi dormis tre bone.
Matene mi ĝuis serenan etoson.
Mi tie pasigis tri tagojn kaj noktojn.
Dumtage mi faris diversajn ekskursojn.
Vespere mi iris al danco-salono.
Mi tie renkontis tre ĉarmajn virinojn.
Mi ŝatas aŭskulti klasikan muzikon,
sed mi ne aĉetas koncert-registraĵojn.
Mi havas sondiskojn de pluraj jardekoj.
Do ili sufiĉas por mia bezono.
Kaj krome mi povas enŝalti radion.
Kaj tie aŭdiĝas klasika muziko.
Mi legas la listojn de tiuj programoj
kaj povas elekti laŭ miaj deziroj.
Ni ŝatas paroli kun niaj amikoj
dum nia kunveno ĉi tie en Bruno.
Ni aŭdis prelegon pri lingvolernado
de gastpreleganto el Supra Aŭstrio.
Li venis per trajno al nia klubejo
en kiu okazas semajnaj kunvenoj.
Ni estas aktivaj por nia afero.
En Bruno okazis la monda kongreso.
La grupo ĉi tie ne estas tre granda
por nia valora kultura agado.
La lingvo por ni estas granda trezoro.
Ni kune daŭrigas la belan laboron.
Ni volas akceli la pluan kreskadon
de pacaj rilatoj de homoj tutmonde.
Ni havas kontaktojn kun niaj najbaroj
vivantaj proksime en centra Eŭropo.
---
Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de
Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html
La Kapitulo havis sian ordinaran monatan kunsidon, 18 marto 2026, sub la prezido de la Konsulino, Lorena Bellotti; forestis nur vickonsulino Kirova, pro gripo. La geopolitika situacio altiris la atenton, specife pro la multiĝo de la militoj kaj ilia negativa influo al Esperantio: unuflanke la kreskanta risko por la homaro, aliflanke la perdo de EU-resursoj paralele al investoj en la armeoj. Ĉi-lasta jam endanĝerigas la pretervivon de tiuj movadoj, kiel TEJO, bazitaj sur subvencioj de Eŭropa Unio, sed ne la (kvankam modestajn) financojn en la konsorcio de la Pakto.
Laŭ sugesto de la Unua Vickonsulo, la Konsulino konsultos la grupestrojn pri eventuala kunvoko de la parlamenta sesio al Andaluzio en oktobro 2026. La vickonsulo pri internaj aferoj, Manuela Blanco, raportis pri la pozitivaj rezultoj de sia ĵusa misio en Andaluzio, kaj pri la unuaj kontaktoj kun la magistrato de Malago por la starigo de nia trikontinenta centro.
Pretas la amendoj por Lex Argentaria, post kiam la Civita banko transformiĝis de fondumo al fonduso: la vickonsulo pri financoj, Giorgio Silfer, rekomendis ke la Konsulino mem proponu ilin. Krome li informis pri la sekvoj por Pro Esperanto, se la Senato aprobos la leĝon pri la obolo proponitan de tri verdaj gesenatanoj: necesos trovi zakatiston, nome apartan personon kiu gardos la bonfaran kapitalon.
La vickonsulo pri informado, Giacomo Comincini, reprezentos oficiale la Esperantan Civiton okaze de la inaŭguro de strato en Milano, dediĉita al nia honora civitano Giuseppe Pinelli.
La Verda Libreto, tre utila kolekto de niaj normoj kaj aliaj informoj, estas praktike prespreta: mankas nur la partituroj de kantoj uzataj en la Civitaj aranĝoj, asertis la vickonsulo pri klerigado, Alessio Giordano. Li ankaŭ detale informis pri diversaj eventoj en nia konsorcio, kaj la sukceso de la kurso pri la esperanta literaturo, la unua kun du semestroj, fare de la Esplora Instituto de Esperantologio. Tre rimarkinda ankaŭ la aktiveco de KCE ĉe Asocio de LingvoTestistoj en Eŭropo.
Nur dek tagoj restas ĝis la limdato de la 77aj Belartaj Konkursoj de UEA. Sed ĉi-jare verkemaj esperantistoj povas sendi siajn verkojn al ses internaciaj literaturaj konkursoj. Vidu ĉi-malsupre la liston kun la indiko de la limdatoj:
Literatura Konkurso “Kálmán Kalocsay”
Limdato: 31a de marto 2026
https://sezonoj.ru/2025/08/konkurso-51/
La 77aj Belartaj Konkursoj de UEA
Limdato: la 31a de marto 2026.
https://sezonoj.ru/2025/10/gk-298/
Internacia Traduk-Konkurso “Vejdo”
Limdato: la 1a de junio 2026
https://sezonoj.ru/2026/02/gk-308/
La sesa Interkultura Novelo-Konkurso
Limdato: la 30a de junio 2026
https://sezonoj.ru/2025/08/konkurso-50/
La 16a literatura konkurso “Esperanto ligas homojn”
Limdato: la 31a de aŭgusto 2026
https://sezonoj.ru/2026/03/konkurso-59/
Internacia literatura konkurso “Ĥristo Gorov – Ĥrima 2026”
Limdato: la 30a de septembro 2026
https://sezonoj.ru/2025/11/konkurso-53/
Sukcesan verkadon!
AlKo
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/03/konkurso-60/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Por vi, verkemuloj: Ses literaturaj konkursoj en 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.
En la norda hemsferio, kaj somero por la suda. Kiel daŭrigo al pasinta aŭtuna listo, jen listo de la 15 plej popularja afiŝoj. Preskaŭ ĉiuj rilatas al la kantoparado.
kiel resumo, 4309 spektoj, dividitaj inter 2232 filmoj, kaj 6426 fojojn rekomendoj de tubaro estis sekvataj. Se vi volas kompari, dum pasinta aŭtuno 1531 filmoj ricevis iun spekton, 4687 spektojn entute, kaj 1650 rekomendoj de tubaro estis sekvataj. Kompare, la sekvado de niaj rekomendoj kreskegis, kvanto da spektoj malkresketis, kaj kvanto da filmoj spektitaj kresketis.
Baghy, Julio. Pilgrimo: Poemaro. – 2a eldono. – Budapeŝto: Fenikso, 1991. — 132 paĝoj. Prezo: 4.80 €
“Pilgrimo” estas la dua poemaro de Julio Baghy, eldonita de la aŭtoro mem antaŭ cent jaroj, en 1926. Okaze de la Monda tago de poezio, festata la 21an de marto, la libroservo de UEA ofertas la duan eldonon de “Pilgrimo” kun triona rabato sendepende de la mendita kvanto kontraŭ 3.20 €.
Legu la enkondukan sentitolan poemon el “Pilgrimo”, kiu estas konata kiel “Dediĉo”:
Sur rustaj kordoj de l’ rompita liro
serĉante sonojn — novaj kantoj vibris,
sed al celhavaj revoj de l’ sopiro
la prujnospira vivo morton kribris…
Nun ĉio sonperdinte ŝajnas morti:
post altenflug’ la kantoj teren falas,
la sentoj nepovante vivon porti,
jen, en poeta brust’, sensange palas.
Falintaj kantoj, sentkadavroj baras
la revteksitan vojon de l’ poeto.
Kun ridrikano li larmante staras
ĉe l’ propra tomb’: ĉe prujnkovrita bedo…
Bukedon senkolonan plektas… plektas,
simile al la laca ĝardenisto,
La florojn — palajn kantojn — li kolektas
nur pro kutimo — ne pro celpersisto.
Dum li vojperdas sur la sonĝokampo,
jam senigita de l’ fekunda humo,
la nokto venas kun ŝtelira rampo
kaj li murmuras en la kormallumo:
Ho rustaj kordoj, min vi enterigus!
La kanto sitas nur tombŝtona moto.
La tempo eĉ vin kiel min polvigas
kaj larmo surfalinta iĝos — koto.
Se ĉi tiu poemo instigas vian legemon, kaj vi ankoraŭ ne havas ĝin en via hejma biblioteko, mendu ĝin en la libroservo de UEA https://katalogo.uea.org/?inf=3824.
Aleksander Korĵenkov
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/03/baghy-7/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Pilgrimo: Rabato okaze de la Monda tago de poezio appeared first on La Ondo de Esperanto.
Post la reglamenta dektaga atendo post la anonco al la Senato, la Konsulino anoncas tra la Civita organo la liveron de leĝopropono pri la obolo kaj zakato, subskribita de tri Verdaj senatanoj: Perla Martinelli, Manuela Blanco kaj Alessio Giordano; la koncerna telematika senatokonsulto estas kunvokota por aprilo, sed intertempe ĉiu senatano rajtas proponi amendojn. La leĝopropono, eventuale amendita dum la senatokonsulto, estos entagordigita okaze de la ĉi-jara Parlamenta sesio, kaj probable nomiĝos Lex Oblationaria, se aprobite de la Senato.
La leĝopropono ampleksas naŭ artikolojn ene de du ĉapitroj. La unua ĉapitro klarigas la mekanismon de la obolo, “mono donacita por bonfaraj celoj ene de la Esperanta Civito, simile al almozo”, kaj normigas ĝiajn “bonfarajn celojn”-
La dua ĉapitro enkondukas neologismon, laŭ la dekkvina regulo de la Fundamento: zakato, fakte obolaro. La artikoloj en tiu ĉapitro preskribas la uzon de la zakato, inkluzive de malpermesoj kaj de kontrolo fare de la obolintoj.
La ekspansio de la Esperanta Civito kunportas la zorgon pro la subteno al kolektivoj kaj individuoj, precipe novaj establoj kaj malriĉaj gestabanoj. Por tiuj subjektoj necesas normo kiu preventas misuzon de la civitana bonkoreco kaj garantias la mecenatecon en Esperantio. La proponitan leĝon inspiras la monkolekta metodo de la protestanta eklezio en la neŭŝatela ŝtato kaj la administra modelo de islamaj bankoj.
Du teknikaj novigoj antaŭ pli ol 30 jaroj esence ŝanĝis la eblecojn por tutmonda interŝanĝo de informoj. Tio estis unuflanke la apero de persatelitaj elsendoj en radio kaj televido, kaj aliflanke la apero de la interreto. En radio ja de jardekoj funkciis radiostacioj kiuj elsendis sur mallongaj ondoj, sed plej ofte estis multaj perturboj, interferencoj de aliaj stacioj kiuj faris la aŭskultadon malplezura.
La plezuro estis des pli granda kiam eblis aŭskulti la ĉiutagajn programojn de Pola Radio en Esperanto per satelita ricevilo. El la ĝojo pri aŭskultado sekvas la ĝojo pri parolado. La modela parolado ĉe PR instigis al imitado. La afero havis nur unu malavantaĝon: La satelito kovris nur Eŭropon, en aliaj kontinentoj la satelitoj ne estis riceveblaj. Tiun limigon eblis superi per la uzo de la interreto kiu ja dekomence estis tutmonda.
La plej grava sekvo de la teknikaj novigoj estis ke la kostoj por internacia komunikado draste falis kaj ke tiel privataj personoj povis partopreni en la interŝanĝo de informoj kaj enhavoj. Kapablaj esperantistoj povis sen ligo al organizaĵo produkti kaj dissendi materialojn en Esperanto sen havi signifajn kostojn kaj sen la neceso postuli pagon por tia servo. La verkado de artikoloj por Vikipedio estas bona ekzemplo por tio.
Sed ĉar por la evoluo kaj disvastigo de lingvo ja esence gravas la kapablo kaj emo paroli ĝin, ankaŭ en la epoko de facilaj komunikeblecoj, la personaj kunvenoj kaj renkontiĝoj estas nemalhaveblaj. Do la bezono pri kunestado kun parolantoj de la lingvo daŭre ekzistas. Nur la organiza formo ŝanĝiĝas. Ne plu necesas la formaleco, oni povas interkonsenti pri renkontiĝo per mesaĝo telefona aŭ retpoŝta. Kaj en plej multaj kazoj oni ne bezonas klubejon por tio, sed oni povas renkontiĝi en publika loko, en kafejo, en restoracio. Nur por kunvenoj de eble pli ol 10 personoj aparta salono estas dezirinda, ĉar precipe por prelegoj kaj diskutoj oni bezonas ejon kie oni povas sen ekstera ĝeno okazigi kunvenon.
Kunvenoj ja povas esti hibridaj. Se kelkaj personoj renkontiĝas, ili povas kontakti kunparolanton el alia lando, videblaj kaj aŭdeblaj sur ekrano. Oni povas tiel ankaŭ organizi videokonferencojn. Tiel ankaŭ loka kunveno povas fariĝi internacia kaj tio ĉiukaze pravigas la uzon de internacia lingvo.
Helpe de interreta servo eblas organizi renkontiĝojn: lokajn aŭ internaciajn, ĉeestajn kaj virtualajn. La organizantoj povas esti unuopaj aktivuloj, lokaj grupoj aŭ internaciaj aŭ landaj asocioj. Ŝlosila faktoro estas lokaj grupoj. Por ke la organizado funkciu, necesas havi plurajn aktivulojn en unu loko. Plej bone tio povas okazi en grandaj urboj kie vivas homoj enmigrintaj el aliaj landoj aŭ urboj kun multaj eksterlandaj vizitantoj.
Per Esperanto homoj povas kuniĝi kaj tiel transsalti lingvajn kaj kulturajn barojn. La koncepto pri Esperanto kiel helplingvo estas pasinta, sed Esperanto vivas kiel komuna kultura lingvo. Kulturo kaj paco estas firme interligitaj. Lingvo de kulturo estas lingvo de paco.
Preskaŭ duono de la enspezo de TEJO venas de la administra subvencio de la Eŭropa Unio. Per tiu mono TEJO pagas la salajrojn de kvin plentempaj oficistoj. Sed ĵus evidentiĝis, ke TEJO ĉi-jare ne ricevos la subvencion. Mankas kapitalo por kovri la deficiton. Pro tio, TEJO devos maldungi oficistojn.
Legu pli detale en pria artikolo de Robert Nielsen en “Libera Folio”
https://www.liberafolio.org/2026/03/17/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post TEJO sen subvencio de EU? appeared first on La Ondo de Esperanto.
Abonantoj jam povas elŝuti la aprilan numeron de la revuo "Esperanto". La papera versio baldaŭ estos dissendita: https://uea.org/revuoj
La enhavlisto de la aprila numero:
75 | Bonvenon al Graco!
77 | 10-a Kuba Esperanto-Renkontiĝo: por puŝi la ĉaron
77 | Scienca agado: AIS invitas prelegi en SUS kaj al Premio Pirlot
78 | Rete: 1000 aŭskultoj aŭ nenio – bonvenon al la nova realo
79 | Aliĝu al la 9-a Afrika Kongreso de Esperanto
80 | Landa agado | Historio: Memore al la 75-a Datreveno de ĈEL
83 | Eventoj: Reta Poliglota Kunveno 2026
84 | Demandoj al estraranoj: Zdravka Boytcheva, Estrarano de UEA
87 | Edukado: 99-jaraĝa Norma Cescotti instruas Esperanton per Zoom
87 | Oficiala Informilo
88 | Kongresa Komuniko
90 | Faka agado: Mensa kaj Espermenso
91 | Universala Kongreso: Alvoko kontribui al la 48-a Esperantologia Konferenco de CED
92 | Landa agado | Eventoj: Esperanto ĉe la foiro “Didacta 2026”: semante por la estonteco en italaj lernejoj
93 | UEA: ILEF-Fotokonkurso 2026
94 | Forpasoj
95 | La membraro de UEA en 2025
Nun eblas krei kaj uzi legosignojn en la testo-versio de la estonta PIV:
https://testo.vortaro.net/klarigoj.html#_klarigoj-legosignoj
Ĉu vi iam trovis vin tute sola dum tuta semajnfino, kaj anstataŭ senti vin izolita, vi sentis vin profunde feliĉa kaj vigligita? Se jes, vi verŝajne jam konas tiun situacion, kiam homoj miras kaj scivoleme demandas al vi, ĉu vi ne sentas vin soleca. Ili ofte simple ne komprenas, ke esti sola kaj esti soleca estas du tute malsamaj spertoj. En nia socio, kiu konstante postulas nian atenton per ĉiea bruo, poŝtelefonaj sciigoj kaj senfina babilado, la trankvila kapablo ĝui la propran kompanion estas tre ofte miskomprenata.
Multaj homoj emas kredi, ke homo, kiu memvole pasigas multe da tempo sole, verŝajne estas iel deprimita aŭ eble kontraŭsociema. Tamen, la psikologio rakontas al ni ion multe pli pozitivan. Por homoj kun tre riĉa interna mondo, la soleco tute ne estas manko de io bona. Male, ĝi estas esenca spaco de restarigo kaj kreado. Kiam tiaj homoj estas solaj, iliaj mensoj ne atendas, ke la ekstera mondo provizu amuzon. Ĝi jam estas plene okupata per viglaj pensoj, novaj ideoj kaj profundaj demandoj. Fakuloj nomas tiun fenomenon alta interna komplekseco. Via propra cerbo mem kreas naturan intereson, do vi simple ne bezonas konstantan eksteran stimuladon por senti, ke via tempo havas veran valoron.
Pripensu la infanojn, kiuj povas ludi dum multaj horoj tute solaj, lerte kreante mirindajn imagajn mondojn en siaj ĉambroj. Gepatroj ofte maltrankviliĝas, pensante ke la infano nepre bezonas pli da amikoj aŭ pli da grupaj agadoj por bone evolui. Sed por tiu specifa infano, la ludo ne estas malĝoja anstataŭaĵo por amikoj; ĝi estas vera kaj tre kontentiga prefero. Kiam tiuj infanoj fine plenkreskas, la imagaj mondoj iom post iom fariĝas profundaj internaj dialogoj kaj gravaj kreivaj projektoj. Bedaŭrinde, nia moderna kulturo tro ofte konsideras tiun trankvilan pripensadon multe malpli valora ol videbla kaj brua ekstera agado. Kiam iu demandas kion vi faris dum la semajnfino, kaj vi honeste respondas, ke vi simple pensis, tio preskaŭ ĉiam kaŭzas strangajn rigardojn. Tial multaj memsufiĉaj internemuloj lernas kaŝi sian veran naturon por ŝajni pli normalaj.
Ni nepre devas kompreni, ke tia interna laboro estas ne nur agrabla, sed ankaŭ necesa. Konstante atenti aliajn homojn postulas, ke oni provizore paŭzigu la proprajn fluantajn pensojn. Tiu socia atento kostas tre multe da persona energio, eĉ se vi vere amas la homojn ĉirkaŭ vi. Esti sola donas al vi la plenan liberecon sekvi viajn ideojn sen devi klarigi aŭ pravigi ilin al iu ajn. Multaj el la plej gravaj malkovroj kaj mirindaj kreivaj verkoj en la historio naskiĝis ĝuste dum longaj periodoj de kvieta kaj seninterrompa atento. La homa menso simple bezonas sekuran spacon por fari neatenditajn ligojn inter diversaj konceptoj. Tiu profunda sintezo de ideoj preskaŭ ĉiam okazas plej bone en la paco de la silento.
Do, se vi estas homo, kiu preskaŭ neniam enuas kiam vi estas sola, bonvolu scii, ke vi tute ne estas iel difektita. Vi tute ne malsukcesis en la ĝenerala socia vivo; vi simple plene sukcesis fariĝi feliĉe memsufiĉa. Via natura kapablo sidi en bela trankvilo, pripensi la mondon kaj trovi veran signifon ene de vi mem estas grandega donaco. La mondo vere bezonas homojn, kiuj lerte kapablas sidi kun komplekseco kaj krei signifon rekte el la silento. Trankvile kaj fiere honoru vian riĉan internan mondon, ĉar via paca soleco estas same valora kaj grava kiel la tuta mondo ekstera.
La 21an kaj 22an de marto okazos la kvara eldono de “Junuloj kaj Lingvoj”. Nepre aliĝu al ĝi, se vi interesiĝas pri lingvaj rajtoj, la disvastigo de interkultura dialogo kaj daŭripova evoluo per Esperanto.
Ĉi tiu reta evento kunigas esperantistojn el la tuta mondo, kiuj volas koni novajn lingvojn kaj kulturojn en afabla etoso kaj partopreni amikeman interagadon kun aliaj junaj samideanoj.
Legu la programon ĉi tie.
Fonto: https://www.tejo.org/junuloj-kaj-lingvoj-programo/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Junuloj kaj Lingvoj: Programo appeared first on La Ondo de Esperanto.
Homoj estas sociaj estuloj: Kiam ekzemple aliaj ridas, tiam ili ofte kunridas. Unuafoje nun fakuloj studis tiun "infekton" trans specioj: Homoj kiuj vidis feliĉajn aŭ furiozajn simiojn, imitis spontane kaj senkonscie ties vizaĝesprimojn.
Ke multaj specioj povas ekkoni kaj imiti la emocian staton de samspecianoj, tio estas konata. Apud homoj tio estis observata ekzemple jam ĉe orangutangoj, hundoj kaj surikatoj. Emocia mimikro - la senkonscia imitado de la korpa lingvo kaj de emocio de la vidalvidulo - estas konsiderata kiel grava aspekto de la homa empatio.
Ĉu homoj tamen ankaŭ spontane ekkonas la emocian esprimon de nehomaj primatoj kaj eĉ imitas ĝin, tio ĝis nun ne estis esplorita. Precize tion nun postfaris teamo de psikologoj ĉe la Humbolta universitato en Berlino.
Por la ĵus aperinta studaĵo oni montris al pli ol 200 partoprenantoj mallongajn filmetojn de ĉimpanzoj, orangutangoj kaj de aliaj simioj. La bestoj tie esprimis diversajn emociajn statojn: kun afabla, ludemeca vizaĝo, kun minaca gesto aŭ kun neŭtrala esprimo.
Dum la testpersonoj observis la filmetojn, estis filmataj iliaj propraj reagoj per retaj kameraoj. Post ĉiu filmeto ili devis indiki kiujn emociojn la simioj estis esprimintaj kaj kiel forte ili estis sentintaj tion.
La rezulto montris ke la homoj povis tre bone distingi inter pozitivaj kaj negativaj emociaj statoj de la simioj. "En ambaŭ kazoj la simioj montras ĉe malfermita buŝo siajn dentojn", klarigas la studestrino. Al la ludemecaj vizaĝoj la partoprenantoj atribuis tamen tendence la emocian staton "feliĉa", al minacaj gestoj tendence "furioza".
Kaj ne nur tion: La prijuĝa analizo de la retkameraaj registraĵoj montris, ke la testpersonoj imitis la emociesprimojn de la simioj spontane kaj senkonscie - ekzemple per fruntofaldado, tirado de la lipoj kaj levado de la vangoj. Ju pli bone ili estis taksintaj la esprimon de la simioj, des pli forta estis ankaŭ la imitado.
La homa kapablo al empatio kaj al spegulado de emocioj estas laŭ la esploristoj profunde enradikiĝinta - kaj funkcias ankaŭ ekster la propra specio. "Mi esperas ke tiu studaĵo helpas al la homoj pli forte estimi bestajn emociojn kaj ekkoni la similecojn", diras la psikologino - kaj invitas al ŝanĝo de perspektivo:
"Al perspektivo kiu metas ĉiujn vivulojn en la centron de moralaj pripensoj, anstataŭ konsideri ilin ekskluzive el la vido de homaj interesoj. En epoko de plirapidiĝanta detruado de vivospacoj kaj fortega perdo de biodiverseco tiu ekkono havas decidan signifon."
La emerita Konsulo d-ro Giorgio Silfer delonge antaŭvidis gravan krizon en TEJO, kaze ke Eŭropa Unio fermus la kranon el kiu fluas subvenciado; tial en intervjuo aperonta en “Heroldo de Esperanto” li esperas ke la Junulara definitive sendependiĝos kaj de Eŭropa Unio kaj de la Universala, trovante propran vojon.
Sed li ricevis alian, pli insidan demandon: Ĉu vere la Esperanta Civito neniom riskas el la nuna geopolitika konjunkturo? Li respondas:
“La Esperanta Civito nek konsorcie nek per paktinta establo petis ion ajn de EU-instanco, dum baldaŭ dudek kvin jaroj; tial la motivoj kiuj krizigas aliajn, finance kaj morale, tute ne tuŝas ĝin. Tamen la kreskanta malriĉiĝo de la individuoj pro la ĉiutaga vivokosto, kaŭzitaj de la militoj, povas efiki negative ankaŭ ĉe ni. Des pli ke la tradiciaj movadoj ŝrumpas kvante kaj kvalite, kaj tio, adiciita al la disvastiĝanta opinio pri la venko de la angla kiel internacia helplingvo, kondukas al frustracio kaj kabeiĝo en tiuj finvenkismaj movadoj; sed raŭmistojn ne trafas tiu fenomeno.”
Legu pli en Heroldo de Esperanto n-ro 2375
En nia retejo aperis du novaj bitlibroj: literaturaj suplementoj al “La Ondo de Esperanto”, kiujn la abonantoj de ĉi tiu gazeto senpage ricevis en la abonjaroj 2019 kaj 2020: antologio “El la rusa poezio” kaj originala novelaro “Io devas okazi” de Miĥail Korotkov. Nun ĉiu deziranto povas libere elŝuti ilin (laŭ la normoj pdf kaj ePub).
La 90-paĝa antologio “El la rusa poezio” entenas 101 verkojn de 22 rusaj poetoj el la 18a kaj 19a jarcentoj ekde Miĥail Lomonosov ĝis Konstantin Romanov. Ĉi tiuj tradukoj de Valentin Melnikov ekde julio 2007 ĝis aŭgusto 2015 estis publikigataj en la rubriko “Rusa Antologio” de “La Ondo de Esperanto”. Aldone en la bitlibra eldono estas publikigitaj kelkaj tradukoj, kiuj pro lokomanko ne povis esti presitaj en la papera “Ondo”.
La 117-paĝa novelaro “Io devas okazi” de la siberia esperantisto Miĥail Korotkov entenas 18 liajn “rakontojn, fabelojn kaj pripensojn”. Ses el ili aperis en lia samizdata novelaro “Homo, kiu mortigis” (1988, la unua sciencfikcia kaj fantasta libro en Esperanto eldonita en Sovetunio); ilin komplementas ok verkoj poste aperintaj en la almanako “Sezonoj” (unu) kaj en “La Ondo de Esperanto” (sep) kaj kvar diverstempe verkitaj tekstoj pli frue ne publikigitaj.
Ekde januaro 2007 nia gazeto “La Ondo de Esperanto” havas bitversion (pdf), kaj ekde 2017 “La Ondo” jam la dekan jaron aperus nur elektronike (pdf, ePub). En februaro 2010 ni komencis eldoni bitlibrojn kaj publikigi ilin en la bitlibrejo de “Sezonoj” https://esperanto-ondo.ru/Libroj/Libroj.php. Nuntempe ĉi tie estas dudek du senpagaj bitlibroj, du aĉeteblaj bitlibroj (elŝuteblaj por konatiĝo kiel provlibroj), kaj ok numeroj de “La Ondo de Esperanto”.
La plej ofte elŝutita estas la romaneto “Blankaj Noktoj” de Fjodor Dostojevskij, tradukita de Grigorij Arosev. Oni elŝutis ĝin 11 mil 521 fojojn: 6470 pdf-versiojn kaj 5051 ePub-versiojn. Ĝin sekvas “La falo de la domo Usher” de Edgar Allan Poe tradukita de Edmund Grimley Evans (9910 elŝutoj) kaj du tradukoj de Aleksander Korĵenkov: “La pika damo” de Aleksandr Puŝkin (9769) kaj “Sveda alumeto” de Anton Ĉehov (9672).
Inter la gazetoj la plej populara estas la januara eldono de “La Ondo de Esperanto” por la 2017a jaro: ĝi estas elŝutita 12 mil 730 fojojn (7704 pdf + 5026 ePub).
Intertempe niaj abonantoj ricevis literaturajn suplementojn por 2021, 2022, 2023, 2024 kaj 2025, kiuj aperos en nia virtuala biblioteko kvin jarojn post la eldono. Se vi deziras tralegi ĉi tiujn librojn, abonu “La Ondon” por 2026, kaj vi rajtos ricevi ankaŭ la kompletajn jarkolektojn de “La Ondo de Esperanto” kaj la literaturajn suplementojn por 2024 kaj 2025, kaj vi povos peti la suplementojn por 2021-23.
“La Ondo de Esperanto” estas abonebla kontraŭ nur 15 eŭroj ĉe niaj perantoj en pluraj landoj, ĉe nia UEA-konto “avko-u” kaj per la internacia pagosistemo PayPal. Pri la pagmanieroj legu ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.
Ni invitas ĉiujn legemulojn viziti nian bitlibrejon kaj elŝuti senpage niajn librojn kaj gazetojn ĉe https://esperanto-ondo.ru/Libroj/Libroj.php.
El la rusa poezio / Kompilis Valentin Melnikov kaj Aleksander Korĵenkov; Tradukis el la rusa Valentin Melnikov; Antaŭparolo kaj biografiaj notoj de Aleksander Korĵenkov. – Kaliningrado: Sezonoj, 2020. – 90 paĝoj. – (Literatura suplemento al “La Ondo de Esperanto”, 2019).
Korotkov, Miĥail Gavriloviĉ. Io devas okazi: Rakontoj, fabeloj, pripensoj / Postparolo de Aleksander Korĵenkov. — Kaliningrado: Sezonoj, 2020. — 117 pagoj. — (Literatura suplemento al “La Ondo de Esperanto”, 2020).
Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/03/sezonoj-4/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Ankoraŭ du senpagaj libroj en nia retejo appeared first on La Ondo de Esperanto.
Por la latinamerika dekstrularo, la salvadora prezidanto staras kiel modelo en la batalo kontraŭ la organizata krimularo. Lia “rigora” politiko, kiu multobligas malobservojn de homaj rajtoj nome de kontraŭbandaĉa lukto, inspiras aliajn regnojn kiel ekzemple Ekvadoron. Kaj ĝi entuziasmigas Vaŝingtonon, kiu forpelas siajn nebonvenajn migrantojn al malliberejoj de la centramerika regno.
Salvadoro, longe sinonimo de enlanda milito kaj mortoskadroj, poste konatiĝis pro la perforto de siaj bandaĉoj. Sed ankaŭ tiu bildo baldaŭ iĝos elmodiĝinta. Sub la prezidanteco de Nayib Bukele —enpotenciĝinta en 2019 kaj reelektita por kvin jaroj pliaj en 2024 per ĉirkaŭ 85% de la voĉoj—, la du ĉefaj bandaĉoj kiuj disŝiris la landon —Mara Salvatrucha (MS-13) kaj Barrio-18 kun ties du frakcioj, Revolucionarios kaj Sureños— suferis severan disvenkiĝon. Iliaj membroj estas en malliberejo aŭ forbloviĝis kvazaŭ magie.
En la 2010-a jardeko, perforto atingis nivelojn kompareblajn al tiuj de Irako aŭ Sirio, sed en 2024 la indico de hommortigoj malpliiĝis je 98% kompare kun la mezo de la antaŭa jardeko. Malantaŭ tiu transformo estas ŝoka traktado : enprizonigo de tri el ĉiu cent plenkreskaj viroj, danke al kiu Bukele fanfaronas, ke li faris, ke Salvadoro, “kiu antaŭe estis la tutmonda ĉefurbo de la hommortigoj, nun iĝis la plej sekura regno en la okcidenta hemisfero”.
Liberigi Salvadoron de ties reputacio de senleĝa lando kaj samtempe aljuĝi al ĝi premion pro la plej alta indico de enkarcerigoj el la planedo implicis ignori la regulojn de jurŝtato (1). De kiam la Leĝdona Asembleo, en Marto 2022, starigis la krizostaton laŭ prezidanta peto, la konstituciaj garantioj estis ĉesigitaj. Ĉiu ajn povas esti enprizonigita sen kialo kaj sen esti prezentita al juĝisto. Sed Bukele ne haltis tie : kelkaj el liaj politikaj kontraŭuloj estis arestitaj aŭ forpelitaj el la regno. Restariginte la ŝtatan monopolon pri perforto, la juna gvidanto, kiu sin proklamis la “plej mojosan diktatoron el la mondo”, anstataŭigis la ŝtaton por persone al si aljuĝi tiun monopolon. Krome, permesante al Usono uzi ĝian prizonsistemon kiel ian eksterteritorian gulagon destinitan por migrantoj forpelitaj el ĝia regno, li iĝis la preferato de la usona dekstrularo.
Anstataŭ esti iu alternativulo, la centramerika ŝtatestro personigas la tipan evoluon de privilegiulo, kiu, pro oportunismo, sin prezentas kiel kontraŭsisteman kandidaton. Naskiĝinta en 1981, li estas la kvina filo de la monhava entreprenisto Armando Bukele Kattán (1944-2015), kiu riĉiĝis en diversaj sektoroj (reklamado, teksa, farmacia kaj aŭtomobila industrioj, inter aliaj). Fininte siajn studojn en la Escuela Panamericana, dulingva lernejo, kiu akceptas infanojn de la loka elito, tiu junulo faris siajn unuajn paŝojn en politiko danke al posteno de direktoro, kiun li okupis en pluraj de la reklamagentejoj apartenantaj al lia familio. Ekde la 2000-a jardeko, ili administris la bildon kaj balotkampanjojn de la Fronto Farabundo Martí de Liberigo Nacia (FMLN), maldekstrema partio kiun li utiligos por impulsi sian karieron.
Perforto ‘farita en Kalifornio'
En 2015 li iĝis urbestro de la ĉefurbo, San-Salvadoro, tiel akirante veran tutlandan famon. Du jarojn poste li estis forpelita el FMLN —li kandidatiĝis por la posteno de urbestro kiel ĝia reprezentanto— pro diversaj kialoj, inter ili, siaj publikaj kaj periodaj kritikoj kontraŭ partiestroj, registaro (FMLN gvidis la regnon inter 2009 kaj 2019) kaj prezidanto Salvador Sánchez Cerén (2014-2019). Por Bukele, tio estis bona okazo videbligi lian rompon kun la enpotenciĝanta partio, kiu anoncis ke li ne estos ĝia kandidato en la prezidanta elektado de 2019. Bukele ĝin venkis kiel ĉefo de sia propra partio, Novaj Ideoj (NI) (2).
Hodiaŭ, preskaŭ dek jarojn poste, Bukele ĉe la zenito de sia gloro ĝojas pro la “miraklo” de sia venko super la bandaĉoj. Malkiel pli konataj latinamerikaj drogkarteloj, kiuj prosperas danke al kontraŭleĝa komerco de kokaino al Eŭropo aŭ Usono, la salvadoraj bandaĉoj precipe estis strataj bandoj dediĉitaj al regado de sia teritorio prefere ol al ŝakrado. Ili diktis sian leĝon, ĉantaĝis malgrandajn komercistojn, ŝoforojn de busetoj kaj ĉiajn “provizantojn de malvirtoj” kaj interbatalis en teritoriaj militoj. MS-13 kaj Barrio-18 originis el Los-Anĝeleso, kien fine alvenis multaj salvadoranoj fuĝantaj de la enlanda milito (1979-1992). En ilia penado por pluvivi en submondo superregata de la meksika mafio, la rifuĝintoj fine fondis siajn proprajn krimajn grupojn. Ekde la 1990-a jardeko, la usona registaro entreprenis amasan elpelon de salvadoranoj (Barack Obama sole forpelis 150.000 el la regno dum siaj du oficperiodoj, inter 2008 kaj 2016). Tiam, la revenantaj bandaĉoj kunportis al sia lando la sistemon de loka regado kiun ili perfektigis en Kalifornio kaj ĝin trudis al malfortigita ŝtato disŝirita de milito.
Kvankam la iom pli bonhavaj kvartaloj de San-Salvadoro ankaŭ ne estis liberaj de la ĉantaĝo, la bandaĉoj plejparte instaliĝis en la “komunumoj” (malriĉaj kvartaloj) kaj en dense loĝataj laboristaj areoj, kie ili plenumis grandegan premon. La ŝupurigistoj ne povis serĉi klientaron en la placo Libertad sen antaŭe pagi sian imposton al Barrio-18. Ĉe la bulvardo Venezuela, bordita de paliĝintaj domaĝoj de turkisa aŭ siena koloroj, la distribuo de teritorioj estis tiel fluktuanta ke la ŝoseo transiranta la areon iĝis malpermesita teritorio kiam noktiĝis. Pli oriente, kie koncentriĝas la plejparto de la loĝantaro de la ĉefurbo, ne maloftis trovi kadavrojn ĵetitajn en vojfosaĵojn de la aŭtoŝoseo de Oro aŭ rapide entombigitajn en proksimaj montetoj. La bandaĉoj estis la fakta loka registaro kiu brutale trudis ordon tie, kie la ŝtato ne povis aŭ ne volis aperi.
Unua pragmata etapo
La Campanera, komplekso de socialaj loĝejoj situanta en la nordoriento de la ĉefurbo, iĝis bastiono de Barrio-18. De ĝia centra arterio komenciĝis, kvazaŭ ili estus fiŝostoj, stratetoj flankitaj de kabanoj el betono kaj tegmentoj el ladoj el galvanizita ŝtalo : labirinto de sennomaj stratoj kaj sennumeraj domoj, en kiuj estis tre facile forvaporiĝi. La aŭtoritatoj asertis, ke preskaŭ ĉiuj loĝantoj de la kvartalo havis ligon kun la krima grupo, ĉu rekte ĉu per intermetita familiano.
Monatojn post kiam la krizostato ekvalidis, tiu areo estis celo de giganta atako. Policanoj kaj militistoj arestis centojn da personoj kaj portis ilin al nekonata celloko. Ili konfiskis konstruaĵojn suspektitajn esti uzataj kiel bazoj por la bandaĉoj (la tielnomitaj “destrojeraj domoj”) kies tegmentojn ili deŝiris por malhelpi ke iu ekloĝos en ili denove.
Nuntempe, la registaro intencas prezenti La Campanera-on kiel ekzemplon de sukcesa rekonstruado. La policejo situinta ĉe la enirejo de la kvartalo translokiĝis enen. La domoj kaj stratoj sur la dekstra flanko de la ĉefa ŝoseo estis refarbitaj. Grandaj murpentraĵoj kovris grafitiojn de la bandaĉoj. Oni ankaŭ purigis parketon. Tamen, la loko daŭre estas geto por malriĉuloj. La subĉiela rubejo kiu etendiĝas malantaŭ la lastaj domoj ne malaperis, kvankam oni tre zorgis pri renovigo de la lernejo, kiu nun disponas novan tegmenton, ramplojn kaj klimatizilon.
Kvankam estas nekontestebla la plibonigo de la ĝenerala sekureca situacio, la oficiala versio, kiu atribuas tion ekskluzive al “rigorismo”, ne veras. En 2019, kiam Bukele ekoficis kiel prezidanto, la indico de hommortigoj jam duoniĝis kompare kun la pintoj atingitaj dum la lasta interbandaĉa milito en 2015. Kaj la perforto daŭre malpliiĝis ĝis starigo de la krizostato, sed tiu evoluo je nacia nivelo ne fontis el la unua kontraŭbandaĉa dispozicio de la prezidanto, Plano Teritoria Regado (PCT, pro ĝiaj komencliteroj en la hispana), kiu koncernis nur limigitan regionan zonon.
Dum siaj unuaj tri jaroj de oficperiodo, Bukele malmulte sin deturnis de la politiko efektivigita de liaj antaŭuloj : firmeco kontraŭ bandaĉoj en siaj paroladoj kaj pragmatismo surloke. Samtempe kiel li arestigis kelkajn famajn individuojn, li kaŝe traktis kun ili por provi, ke malsekureco trafu nur la malriĉajn kvartalojn. Kvankam la prezidanto hodiaŭ rifuzas, ke li konsentis pri tiaj traktadoj, malfacilas kredi liajn vortojn : fakte, li devis atingi interkonsentojn kun la armitaj bandaĉoj kiam li estis urbestro de San-Salvadoro, por povi aktivi en la zonoj regataj de ili. En Majo 2025, enketo publikigita de la salvadora informa retpaĝo El Faro rivelis, ekzemple, ke liaj ligoj kun Barrio-18 Sureños datiĝis de almenaŭ 2014, la dato kiam —laŭ iu palabrero, tio estas, grupestro ene de bandaĉo— lia skipo donis 250.000 dolarojn al la krima grupo por akiri ĝian subtenon en la municipa balotkampanjo.
“Ĉampiono” laŭ la okuloj de Trump
La turniĝo okazis en Marto 2022, post serio da masakroj faritaj de la bandaĉoj, verŝajne reage al la rompo de la interkonsento kiu rilatis ilin al la registaro. Tiam Bukele deklaris krizostaton. Pli ol 60.000 homoj estis enkarcerigitaj dum la unua jaro (kvankam pluraj miloj estis poste liberigitaj). La aŭtomata kondamno —esprimata en ŝajnoj de proceso (se tia okazis) en kiu la akuzitoj aperis sen advokato— estis la dumviva enfermiteco. La ebloj de apelacio estis malgrandaj. Kvankam miloj da bandaĉanoj sin kaŝas en kamparoj, ilia teritoria sistemo estas rompita.
La Enfermitejo de la Terorismo (CECOT, pro ĝiaj komencliteroj en la hispana) estas emblemo de tiu nova epoko. Tiu prizonego situanta 75 kilometrojn for de la ĉefurbo estas ĉirkaŭita de muro 9-metrojn alta kaj ekipita de 19 gardoturoj. El la ĉielo, ĝi aspektas —kiel multaj el la arestejoj por migrantoj kiuj punktas la sudon de Usono— distribuejo de Amazon. Interne estas ok prizonaj instalaĵoj po 32 ĉeloj, kiuj siavice povas gastigi 80 prizonulojn. Ĉi lastaj dormas sur metalaj tabullitoj sen matraco, rajtas nur duonhoron da ĉiutaga promenado —ĉiam katenitaj— kaj oni al ili razas la kapojn ĉiun kvin tagojn. La gardistoj piediras super iliaj kapoj, sur levitaj koridoroj el metala krado. De kiam ili eniras en la ejon, la malliberigitoj perdas ĉian kontakton kun la ekstera mondo ; eĉ la telefonsignalo estas interferita en la tuta areo. Kiam prizonulo mortas en enfermiteco, lia familio ricevas la kadavron sen pliaj klarigoj.
La salvadora registaro al si permesas la plezuron malfermi la pordojn de CECOT al la scivolemuloj famaj en sociaj retoj. Eĉ s-ino Kristi Noem, nuna Ministro pri Internaj Aferoj de Usono, lasis sin filmi antaŭ enkaĝigitaj prizonuloj. En Jutubo eblas trovi videaĵojn en la hispana, araba aŭ angla, kiuj montras la samajn bildojn de troloĝata sed pura malliberejo. En unu ĉelo, dekoj da viroj tatuitaj de kapo ĝis piedoj fiksrigardas la kameraon tra stangoj ; en alia, la malliberigitoj estas dikventraj kaj portas okulvitrojn. Ankaŭ videblas sennombraj planoj de armilejo kaj izoliĝĉelo, kaj ofte intervjuo kun prizonulo, ĉiam la sama : iu Psycho, kiu parolas pri sia perforta pasinteco.
Tiuj vizitoj zorge organizitaj pudore kaŝas la prizonan brutalecon kaj kondiĉojn de enfermo en konstruaĵoj tenataj for de la rigardoj. Kiel ĝia nomo komprenigas, la celo de CECOT —kiu estas klare inspirita de Guantánamo— estas egaligi bandaĉanojn kun teroristoj. Nu estas sciate, ke amasa enfermiteco fakte povas plifortigi bandaĉojn : malliberejoj estas bonegaj rekrutadplatformoj ; en la pli malnovaj prizonoj, kiel la altsekureca malliberejo de Zacatecoluca, de antaŭ jardekoj, salvadoraj krimuloj organizas operacojn elde siaj ĉeloj. Kvankam la kreado de CECOT celas limigi tiun eblon, la fakto estas ke, ĉu malhelpataj aŭ ne, la bandaĉoj ne malaperis.
Malgraŭ ekstrema indico de malriĉeco duoble pli alta ol komence de lia oficperiodo kaj ekonomia kresko kiu daŭre estas pli malalta ol tiu de Nikaragvo, Bukele konservas sian enorman popularecon. Laŭ la opinio de Edwin Segura, specialisto pri opiniostudoj de La Prensa Gráfica, ĉefa opozicia organo, la afero facile klariĝas : “La restarigo de sekureco gravas pli ol io ajn por salvadoranoj, kaj ili inklinas atribui tion ekskluzive al la registara agado ; la ekonomia plenumado, siaflanke, estas pli ĝuste konsiderata kiel rezulto de kundividita respondeco”.
Kvankam li ne estas nura kromefiko de la epoko Trump, la salvadora prezidanto tamen sin montras pli proksima al Vaŝingtono ol iu ajn alia gvidanto de la subkontinento. Komence de 2025, post vizito al Salvadoro kadre de sia latinamerika turneo, la usona ministro pri Eksteraj Aferoj Marco Rubio, aljuĝis al li la titolon de “ĉampiono de sekureco en nia regiono”. Fakte, kia ajn estu lia postlasaĵo en aliaj aferoj, Bukele estos agnoskita pro sia triumfo super la salvadoraj bandaĉoj, kvankam la tutamerika organizata krimularo, el kiu ili estas nur malĉefa branĉo, daŭre faras detruojn en Gvatemalo, Honduro, Meksiko kaj Usono.
Salvadoro hodiaŭ alfrontas jenan demandon : kian socion oni povas konstrui en lando, kie tiom da junuloj putras en malliberejoj ? La respondo de Bukele ŝajnas esti transformi Salvadoron en eksterteritorian arestejon por Usono, alian Alcatraz-on. La salvadora popolo rajtas revi pli promesplenan estontecon.
Pli longa, kaj anglalingva, versio de tiu artikolo aperis en London Review of Books, la 11-an de septembro 2025
(1) Vidu Benjamin Fernandez, “'Sans corps, pas de crime'”, Le Monde diplomatique, Junio 2023.
(2) Vidu Anne-Dominique Correa, “Bitmono, milito kontraŭ la gangsterbandaĉoj kaj 'jarmilula' prezidanto en Salvadoro”, Le Monde diplomatique, Junio 2023.
Hej, samideano! Ĉu vi…
Iĝu gastiganto en la tutmonda reto de Pasporta Servo! Ni serĉas homojn tra la tuta mondo, kiuj lastatempe (aŭ ne) lernis Esperanton kaj nun deziras aparteni al tiu ĉi kreskanta reto de gastigemaj homoj en pli ol 120 landoj!
Pasporta Servo (PS) estas adresaro de homoj el la tuta mondo, kiuj senpage akceptas gastojn en siaj hejmoj. Ekde 1974, ĝi faciligas la starigon de kontaktoj trans limoj de lingvoj, kulturoj kaj generacioj, kaj estas unu el la plej gravaj kaj popularaj servoj de TEJO.
Nuntempe en la servo estas registritaj pli ol 2400 gastigantoj el 121 landoj kaj ofertantaj gastigon en 1801 diversaj urboj.
Imagu: Vi estas vojaĝanta en alia lando sed vi volas ŝpari kostojn en hoteloj. Samtempe, vi ankaŭ ŝatus enprofundiĝi en la loka kulturo kaj renkontiĝi kun novaj homoj. Kial ne serĉi lokan esperantiston kaj gasti dum unu aŭ pluraj tagoj en ties hejmo, tute senpage?
Pasporta Servo konstruas inter ĉiuj esperantistoj la sentojn de komunumo, reciproka fido, kaj malfermiteco, ke vi, esperantisto, estas bonvena al la hejmoj de aliaj homoj nur pro la fakto, ke vi parolas la internacian lingvon!
Legu pli ĉe https://www.tejo.org/igu-gastiganto-de-pasporta-servo-nun/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Iĝu gastiganto de Pasporta Servo nun! appeared first on La Ondo de Esperanto.
Post la pasintjara parlamenta sesio en Pavio, organizita de Centro di Interlinguistica (CdI), la itala paktinto faris hodiaŭ plian paŝon al enradikiĝo en la lombardia urbo. La prezidanto de la establo, c-ano Giacomo Comincini, renkontiĝis fakte kun s-ro Francesco Brendolise, skabeno pri internaciaj aferoj de Pavio, kies apogo pruviĝis decida en la realigo de la supre menciita leĝodona rendevuo.
CdI konsideras Pavion strategie interesa urbo cele al sia ekspansio, scienca kaj membrara, en Alta Italio, cetere lulilo de sia leĝa antaŭulo (Itala Interlingvistika Centro, iama subskribinto de la Pakto por la Esperanta Civito). La paktinto nune establiĝas en Kantono Tiĉino, tamen kontakto kun la akademia medio de Lombardio restas prioritato. En Pavio eblos kunlaboroj kun la Universitato kaj la diversaj kolegioj – oportunecoj kiujn aktivuloj de la establo jam prilaboras. Aldone koncernas la pavian civiton la projekto pri pioniraj urboj, nuntempe dosiero de c-ino Viviana Piccinini, komisiita de la Konsulino, Lorena Bellotti.
Iu ajn iniciato de plia alproksimiĝo de CdI al Pavio kalkulos je la apogo de la magistrato, asertis s-ro Brendolise, kiu fine de la kunsido ricevis donacon pretigitan de la komitato de Centro di Interlinguistica. La interkonsento inter la du antaŭvidas periodajn renkontiĝojn, cele al profundigo de eblaj kunlaboraj rilatoj kaj projektoj.
Preskaŭ duono de la enspezo de TEJO venas de la administra subvencio de EU. Per tiu mono TEJO pagas la salajrojn de kvin plentempaj oficistoj. Sed ĵus evidentiĝis, ke TEJO ĉi-jare denove ne ricevos la subvencion. Mankas kapitalo por kovri la deficiton. Pro tio, TEJO devos maldungi oficistojn.
En lundo la prezidanto de TEJO, Ana Ribeiro, anoncis al la komitato ke la peto de TEJO pri la administra subvencio estis rifuzita. Ŝi diris ke la kialo por la rifuzo estis ke ”la buĝeto de la nacia agentejo en Nederlando ne sufiĉis por subvencii ĉiun organizon, kiu kvalifikiĝis”.
La administra subvencio, kiun TEJO esperis ricevi, estas 125 000 eŭroj. Buĝeto por 2026 daŭre mankas, sed tio egalas preskaŭ duonon de la enspezo de TEJO laŭ la buĝeto por 2025. Entute 200 000 el la pasintjara suma enspezo de 259 000 eŭroj venas de subvencioj, dum nur 5 400 eŭroj estis membrokotizoj.
TEJO pasintjare laŭ la buĝeto elspezis 289 000 eŭrojn por salajri sep dungitojn, kies labortempo egalas la horojn de kvin plentempaj oficistoj. Ili estas la ĝenerala direktoro, subvencipetisto, eksterrilatisto, kongresa oficisto, komunikisto kaj volontul-kunordiganto; TEJO pasintjare krome havis Akso-oficiston kaj ricevis subtenon de UEA por ties salajro.
TEJO simile ne ricevis la administran subvencion en 2022, kaj tiam TEJO uzis sian rezervon por kovri la kostojn. Sed Ribeiro en la komitata diskutejo klarigas ke la situacio estas pli serioza ĉi-foje:
”TEJO neniam plene rekonstruis siajn rezervojn ekde la krizo en 2022, kaj mi konsideras, ke decidi dungi 5 homojn sen rekonstrui tiujn rezervojn estis riska decido, sed mi kredas ke TEJO-anoj ĉiam fidis, ke la situacio de 2022 estis ununura okazo kaj ĉiam agis kvazaŭ la administra subvencio estus garantio. Leciono: ĝi ne estas.”
Laŭ la financa raporto, TEJO havis rezervon de 133 500 eŭroj en decembro 2024. Esence, la administra subvencio egalas al preskaŭ la tuta tiama kapitalo de TEJO. Kiom estas la kapitalo nun, ne klaras.
Ribeiro proponis du manierojn por malgrandigi la deficiton. Unue, ŝi diris ke ”ni devos eksigi plejparton de nia oficistaro.” Sed maldungoj ne estos senproblemaj. Laŭ la realigplano por 2025–26, oni notis ke dungitoj rajtas ricevi finan pagon kaze de maldungo – sed ”TEJO ne havas rezervon aŭ asekuron por tiu kazo.”
Due, TEJO petos helpon de UEA. Nome de la estraro de UEA, Aleks Kadar diris ke UEA esploras kiel subteni TEJOn. Tio povus okazi per kaskredito aŭ donackampanjo. Se temus pri kredito, TEJO evidente devus poste iel repagi ĝin.
Ribeiro proponis esplori kiel eviti similan situacion denove. Unu sugesto estas, ke TEJO ne dungu oficiston sen krei rezervon egalan al kelkaj monataj salajroj de tiu oficisto.
Ĝis nun, neniu de la komitato de TEJO publike reagis al la novaĵo.
Robert Nielsen
En ĉi tiu jaro 2026 la tuta Esperantokomunumo memoras, ke antaŭ 50 jaroj forpasis unu el la ĝiaj plej gravaj anoj: Kolomano Kalocsay. Estas nia devo memori pri tiu granda intelektulo kaj artisto, kiu komprenis la gravecon de Esperanto kaj kontribuis al ĝia firmiĝo en la mondo, kiel malmultaj aliaj homoj tion faris. Li sin dediĉis precipe al tiu parto de nia kulturo, kiu formas ĝian fundamenton - la literaturo. Kiam li estis tridekjara, do en 1921, li publikigis sian unuan poemokolekton, nome “Mondo kaj Koro”. Ili estis 24 originalaj poemoj, kiuj jam antaŭvidigis la brilan talenton de la novulo. Sed tiu estis nur unua perlo en sinsekvo de tuta ĉeno. Li fariĝis grava ano de la tiel nomata “Budapeŝta Skolo”, literatura movado, kiu markis la historion kaj evoluon de la lingvo en la komenco de la 20-a jarcento. Sed ne nur poezion li verkis, ankaŭ gramatikon, Parnasan Gvidlibron kaj gvidlibron pri lingvostilo, kiun mi opinias nepre legenda de ĉiu Esperantisto deziranta enprofundiĝi en la spiriton de nia lingvo: “Lingvo Stilo Formo”. Li ankaŭ grave kontribuis al la Enciklopedio de Esperanto kaj redaktis la faman revuon “Literatura Mondo”, ĉirkaŭ kiu kuniĝis grupo da talentaj verkistoj.
La
Esperantistaro ne rajtas forgesi tian homon. Se ni havas nuntempe
Esperanton kiel vivantan, pulsantan kulturaĵon en nia moderna mondo,
parte tio ŝuldiĝas al la senlaca laboro de tiu eminentulo. Certe li
meritus ampleksan biografion, kiu transdonus al la novaj generacioj
lian tutan valoron.
Estas nia devo hodiaŭ omaĝi
lin almenaŭ per simpla esprimo de danko. Kaj mi ne konas pli taŭgan
omaĝon, ol montri kaj ĝui liajn tekstojn. Kiel etan ekzemplon, jen
mi proponas unu lian verkon, kiu eble instigos la aŭskultanton serĉi
pliajn.
LAŬ ĈIES PLAĈO
La
patro kun la juna filo
azenon portis al foiro.
sed la patro
en la selo sidis,
la filo la azenon gvidis.
Survoje
venis hom’ renkonte,
kaj tre indignis: “Estas honte!
Jen
viro en la sel’ komforta,
dum marŝas la infan’
malforta.”
La patro, je l’ indigna voĉo,
sin
savi volis de riproĉo,
de la azeno do descendis
kaj rajdi
sian filon sendis.
Sed ree venis hom’ renkonte,
kaj
tre indignis: “Estas honte!
Jen knabo en la sel’
komforta,
dum marŝas la aĝul’ malforta.”
La
knabo, je l’ indigna voĉo,
sin savi volis de riproĉo,
do
saltis de l’ azena dorso.
Nun ambaŭ marŝis, sen
rimorso.
Sed venis homo, miris multe,
kaj
kriis：”Vere,
estas stulte!
Dum vi lacigas vin per marŝo,
promenas la
azen’ sen ŝarĝo.”
Do, kion fari? Patro,
filo
demandis sin kun maltrankvilo.
Interkonsilis kaj
decidis:
Nun ambaŭ en la sel’ eksidis.
Sed ree
venis hom’ renkonte,
indignis ege: “Estas honte!
Sur
povra besto ŝarĝ’ duobla!
Fi, kia kruelec’ malnoblaj!”
La
du, en malesper’, per ŝnuroj
l’ azenon ligis ĉe la
kruroj,
kaj ĝin per stango traŝovita
plu portis kun
klopodo ŝvita.
Sed venis hom’ kaj ĝis eksceso
ridante
kriis: “Jen frenezo!
Azenon vivan oni portas!
Ho ve, mi
de ridego mortas!”
La patro diris al la filo:
“Mi
estas vere sen konsilo:
Ĉu la azenon do mortigi,
aŭ nin
ĉe kol’ sur branĉon ligi?”
La 11-15an de marto en Kaŭno estis oficistoj de la Kongresa fako de la Centra Oficejo de UEA Peter Baláž kaj Dorota Rodzianko por taksi kondiĉojn por okazigi la 113an Universalan Kongreson de Esperanto en Kaŭno. Kiel estas konate, Litova Esperanto-Asocio pasintjare proponis al UEA okazigi tiun kongreson en Kaŭno de la 29a de julio ĝis la 5a de aŭgusto 2028.
La reprezentantoj de UEA, akompanate de la prezidanto de Litova Esperanto-Asocio Povilas Jegorovas, respondeca sekretario Asta Nastaravičiūtė kaj komerca direktoro de la turisma firmao “Delta Tours” Lilijana Stepanovienė vizitis la Kaŭnan Sportan Halon, kie estas antaŭvidate okazigi la solenan inaŭguron kaj la solenan fermon de la kongreso, la universitaton Vytautas La Granda, kie okazos la ĉefa parto de la programo de la 113a UK, najbaran negocan centron BLC, kie okazos parto de la programeroj.
La saman tagon okazis kunsido en la Kaŭna turisma kaj informa centro “Kaunas IN” pri diversaj aspektoj de kunlaboro kun la organizantoj de la kongreso. La duan tagon estis vizitita la Kaŭna kultura centro, Kaŭna ŝtata filharmonio kaj Kaŭna ŝtata muzika teatro, kie eventuale okazos parto de la kongresaj programeroj. Ankaŭ estis vizitita la Kaŭna kastela amfiteatro, kie estas planata la nacia vespero dum la kongreso.
Sabate, la 14an de marto en la restoracio “Miesto sodas” okazis renkontiĝo de la gastoj kun esperantistoj de Kaŭno, kiun partoprenis ankaŭ la prezidanto de la Esperanto-klubo “Ruto” (Šiauliai) Nijolė Petraitytė kaj la prezidanto de la Esperanto-klubo “Revo” (Panevėžys) Vida Kulikauskienė.
Nun estas atendata decido de la Estraro de UEA pri la loko de la okazigo de la 113a Universala Kongreso de Esperanto.
Povilas Jegorovas
Foto de Asta Nastaravičiūtė
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/03/litovio-86/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post UK-113: Oficistoj de UEA en Kaŭno appeared first on La Ondo de Esperanto.
La “kutima” financado, kiun la nederlanda agentejo de Erasmus+ atribuadas al TEJO, atingas averaĝe ĉirkaŭ 125.000 eŭrojn, uzitajn ĉefe por dungi oficistojn. Jam okazis en 2022 ke la administra subvencio ne estis asignita, pro redukto de la enlanda buĝeto.
Spite al Schwartz kaj Francis, admonintaj kontraŭ tiuj kiuj asertas ke duan fojon tio ne povos okazi, TEJO bazis sian aktivecon sur la premiso, ke la administra subvencio estas garantio. Sed la subvencion por 2026 TEJO ne ricevos, tion ĵus deklaris la prezidantino Ana Ribeiro per mesaĝo adresita al la Komitato:
“Pli gravas antaŭvidi kion ni faros por solvi la krizon. Unue, TEJO vidas kiel ni povos plej draste redukti niajn kostojn. Bedaŭrinde, tio signifas ke ni devos eksigi plejparton de nia oficistaro”.
Laŭ informo de la TEJO-prezidanto, UEA kovros parton de la antaŭviditaj elspezoj, sed ankoraŭ ne estas klare kiom. Intertempe, oni invitas homojn aliĝi al IJK antaŭpagante la tutan partoprenkotizon, plej rekta maniero por dampi la abrupte ŝrumpintajn financojn de la junularo.
Ĉu influas la nuntempa geopolitika situacio? Parte jes, ĉar la reduktitan buĝeton – unu miliardon da eŭroj malpli – motivas ankaŭ investo en la defendo de Nederlando kaj en la malaltigo de la ŝvelantaj impostoj, ja efikoj de la internaciaj konfliktoj.
Antaŭ naŭdek-kvar semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la naŭdek-kvina porcio. Ĝuu ĝin!
---
Kelnero alportis la pladojn menditajn.
Li kovris la tablon per multaj teleroj.
La gastoj jam estis sufiĉe malsataj.
Do ili ekmanĝis kaj ne plu atendis.
Aperis anonco en granda gazeto:
Firmao malfermos 10 novajn vendejojn.
Klientoj ricevos tre altajn rabatojn
kaj ĉiu kliento ricevos donacon.
Ŝi havas sekretan rilaton al viro.
Ŝi povas nur kaŝe renkonti la viron.
La viro ja havas ankoraŭ edzinon.
Kaj ŝi ne eksciu pri tiu afero.
Ŝi vidas la viron kutime en trajno.
Ŝi prenas regule la trajnon matene.
Jen bona okazo por tia renkonto
por fiksi la amrenkontiĝon vespere.
Mi devas atenti ke mi ne forgesu
tre gravajn detalojn en mia raporto.
Ĉi tiun laboron mi faru matene.
Post dormo la cerbo funkcias plej bone.
Ĉu gravas respondi ĉi tiun demandon?
Mi scias nenion pri tiu afero.
Vi povas demandi alian personon.
Vi tiam ricevos tre taŭgan respondon.
Naturprotektantoj atingis sukceson.
Ilia protesto konvinkis juĝistojn.
Firmao ne rajtas forhaki la arbojn.
Pli gravas protekti naturan medion.
Li gajnis en kvizo sufiĉe da mono.
Li tie ricevis 150.000 eŭrojn.
Li volas aĉeti vikendan dometon
proksime al lago en alpa montaro.
Ŝi prenis sitelon por lavi viŝtukon.
Ŝi devis ja viŝi la polvon en ĉambro.
Sed ankaŭ la plankon ŝi devis purigi.
Por tio ŝi uzis apartan viŝtukon.
Mi legis tre longan gazetartikolon.
Ĝi temis pri mondpolitikaj aferoj.
La situacio ja estas konfuza.
Militoj minacas la tutan homaron.
La vivo pluiras eĉ dum la milito.
Ni povas travivi gajigajn momentojn.
Ni festas la tagojn kun blua ĉielo.
Dumnokte ni devas nin kaŝi en kelo.
Virinoj disponas pri multaj kapabloj.
Kaj foje virinoj superas la virojn.
Pro tio virinoj ricevas pli ofte
tre altajn postenojn anstataŭ la viroj.
Okazis vendado de plenaj pakaĵoj.
Klientoj senscie aĉetis laŭ pezo.
Do ili malfermis kaj vidis enhavon.
Surprizoj variis: malbonaj aŭ bonaj.
Ni havas nur kelkajn liberajn sidlokojn
por nia koncerto postmorgaŭ vespere.
Do se vi ankoraŭ intencas ĉeesti,
aĉetu bileton laŭeble plej baldaŭ.
Mi ne plu memoras pri tiu evento.
Ĉu vere mi devus memori pri tio?
Okazis tre multe dum tiu jardeko.
Mi bone memoras tre belajn momentojn.
Li ŝatus haltigi teknikan progreson.
Li volas pluvivi laŭ siaj kutimoj.
Sed tio ne eblas, ĉar ĉio ŝanĝiĝas.
Li plendas pri tio kun siaj amikoj.
---
Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de
Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html
La komisiono por la eventuala reformo de la Senata reglamento, elektita de la Senato de la Esperanta Civito kunsidanta en Pavio 29 decembro 2026 estas laboranta malrapide kaj atente: gesenatanoj Fernández, Kagina kaj Martinelli atingis la duan ĉapitron.
Rilate al la unua ĉapitro (artikoloj 1-7) post diskutoj aperis konverĝo pri la principo enkonduki la eblon agnoski senatanon kiel demisiintan pro malasidueco. Se pri la principo ĉiuj komisionanoj konsentas, estas diverĝo (tamen ne granda) pri la koncerna proceduro. Tial la komisiono submetos du proponojn (majoritatan kaj minoritatan) al la Senato. Simile okazos pri eventualaj aliaj diverĝoj.
La komisiono devus liveri sia(j)n raporto(j)n al la Konsulo fine de junio 2026
(daŭrigo)
AKTO 5. AMERIKO.
VERDASTELO: Jen, ni atingis Amerikon.
REĈJO: Kiun muzikilon ludas la knabo vidalvide de ni?
VERDASTELO: Ĝi nomiĝas banĝo. Nun ĝi estas tre populara muzikilo en Ameriko kaj vaste konata ankaŭ en la resto de la mondo. Sed ni proksimiĝu al la knabo.
[Knabo 2 finas la ludadon.]
VERDASTELO kaj REĈJO: Brave! Gratulojn!
REĈJO: Vi ludas bonege! Sed kial vi estas tiom malgaja?
KNABO 2: Kiel mi ne estu! Baldaŭ mi devintus trapasi gravan ekzamenon, por kiu mi lernis dum monatoj. Sed mi ne povos partopreni ĝin. Fripona lav-urseto kaŝe malfermis mian dorsosakon kaj ŝtelis la saketon kien mi metis sandviĉon… La ŝlosilo de la bicikla ĉeno estis alkroĉita al la manĝaĵsaketo... Nun mia biciklo estas blokita. Mi ne povas iri al la lernejo… Malbenita lav-urseto!
VERDASTELO: Nu… Ne indas koleri kontraŭ tiu kompatinda lav-urseto… Ĝi estis ege malsata…
KNABO 2: De kie vi scias, ke ĝi estis kompatinda kaj malsata?
VERDASTELO: Stelfeinoj divenas multajn aferojn.
KNABO 2: Ho jes, pardonu ke mi ne rekonis vin, Verdastelo. Mi ja vidis vin en la paĝoj de “Juna Amiko”. Ĉu vi venis por helpi min?
VERDASTELO: Jes, certe. Mi alportis knabon el Eŭropo, kiu interesiĝas pri tutmondaj muzikiloj. Dum tiu ĉi nokto, mi permesas al Reĉjo uzi mian sorĉitan fluton. Li helpos vin. Bonvolu, Reĉjo!
[Reĉjo ludigas la sorĉitan fluton. Aperas lav-urseto kun la ŝlosilo en sia buŝo. Ĝi metas ĝin apud la knabo kaj tuj forfuĝas.]
KNABO 2: Ho!!! Mi jam pardonas vin, fela amiketo. Dankon kara stelfeino! Dankon Reĉjo! Mi hastas, mi devas foriri…
REĈJO: Jen, prenu frambokuketojn el framboj de Eŭropa arbaro. Tiel vi ne malsatos kaŭze de la lav-urseto.
VERDASTELO: Kaj mi invitas vin partopreni la baldaŭan jubilean feston de “Juna Amiko”. Ne forgesu kunporti vian banĝon por regali nin ĉiujn per via muziko. Kunportu ankaŭ geamikojn ajna-aĝajn. Ĝis baldaŭ!
KNABO 2: Dankon! Ĝis!
[Knabo 2 malaperas.]
VERDASTELO: Tagiĝas, Reĉjo. Ni devas reveni hejmen. Prenu mian manon.
AKTO 6. EŬROPO.
La sekvan matenon, en la sama dormoĉambro el kiu komenciĝis la vojaĝo.
VERDASTELO: Jen la fino de nia vojaĝo. Baldaŭ estos via naskiĝtago, Reĉjo. Kaj Avinjo donacos al vi bekfluton.
REĈJO: Ĉu Avinjo diris tion al vi?
VERDASTELO: Ne. Sed stelfeinoj scias multajn sekretojn. Via bekfluto ne estos sorĉita. Sed… se vi ludados diligente kaj persisteme, finfine vi igos ĝin eligi belan muzikon. Fakte ajna muzikilo kiun vi volos ludi postulos paciencan laboron. Se via entuziasmo ne perdiĝos dum kelkaj jaroj, vi ja povos fariĝi profesia muzikisto. Mi esperas, ke nia kunvojaĝo plifortigis vian intereson pri muzikiloj de la tuta mondo. Kaj certe pere de Esperanto vi povos plilarĝigi viajn konojn pri tutmonda muziko.
REĈJO: Nun mi komprenas kial vi diris hieraŭ vespere, ke sonĝ-vojaĝo helpos min plenumi mem mian deziron.
VERDASTELO: Jes. Ankaŭ fabel-vojaĝo estas speco de sonĝo-vojaĝo. Do, kiam vi aŭskultas fabelojn, ankaŭ stel-feinoj ofte ĉeestas. Nun mi devas foriri. Ĝis baldaŭ, en la paĝoj de “Juna Amiko”, okaze de ĝia festo! Invitu ankaŭ Avinjon kaj aliulojn.
REĈJO: Dankon, dankon! Mi amas vin! Ĝis!
=================== FINO =========================
La 8an de marto 2026 forpasis Radojica Petrović (Радојица Петровић, 1949-2026)
serba matematikisto, komputisto, instruisto kaj esperantisto; Esperanto-instruisto kaj movadorganizanto, estrarano (2001-26) kaj prezidanto (2003-09) de Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI), organizinto de pluraj konferencoj kaj kongresoj de ILEI kaj de metodikaj porinstruistaj seminarioj, prezidanto de Serbia Esperanto-Ligo, komitatano A de UEA (1996-2007).
Ni funebras pro la forpaso de Radojica Petrović kaj kondolencas liajn familianojn kaj amikojn.
Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/03/petrovic/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Radojica Petrović forpasis appeared first on La Ondo de Esperanto.
Ekde la 1980aj jaroj la 14a de marto estas festata en multaj landoj kiel la “Pi-Tago” omaĝe al la nombro π, la kvociento de la perimetro de cirklo per ĝia diametro, kies unuaj ciferoj estas 3,14 – kun kio kongruas la dato (laŭ la formato monato-tago). En novembro 2019 UNESKO proklamis ĝin la Internacia Tago de Matematiko, festata ĉiujare ekde 2020.
La tagon kunordigas la Internacia Programo por Fundamentaj Sciencoj (IPFS) de UNESKO kaj la Internacia Matematika Unuiĝo (IMU) kun subteno de multaj internaciaj kaj regionaj organizaĵoj. Ĝi celas kreskigi tutmondan konscion pri la esenca rolo de matematiko kaj matematika edukado – ekde scienco kaj teknologio ĝis la socia bonfarto – kaj pri ilia graveco por la realigo de la Celoj por Daŭripova Evoluigo de Unuiĝintaj Nacioj ĝis 2030. Laŭ UNESKO pli granda konscio pri la matematika scienco estas nepra por trakti defiojn en kampoj kiel artefarita intelekto, klimatŝanĝiĝo, energio kaj daŭripova evoluigo kaj por plibonigi vivkvaliton en ĉiuj partoj de la mondo.
Matematiko troviĝas en ĉiuj sferoj de homa agado: en scienco kaj teknologio, en la organizado de la socio kaj en nia ĉiutaga vivo. De mekanika inĝenierio ĝis medicinaj aparatoj; de interretaj serĉiloj ĝis maŝinlernado; de la inspiro de artistoj per formoj, sonoj kaj koloroj ĝis aŭtomata tradukado de lingvoj; de ekonomia planado ĝis decidado surbaze de statistikoj kaj datumanalizo; de fiziko ĝis sociologio – matematiko provizas nin per konceptaj kaj metodaj iloj por kompreni kompleksajn fenomenojn kaj subteni informitajn strategiojn. Pro tio ĝi restas fundamenta instrufako en edukaj sistemoj tra la tuta mondo.
Ĉiujare la Internacia Tago de Matematiko emfazas apartan temon por reliefigi specifan dimension de la influo de matematiko en la socio. La temo de 2026 estas “Matematiko kaj Espero”. Antaŭ pli ol 2500 jaroj la greka filozofo kaj matematikisto Taleso el Mileto rimarkis, ke espero estas la plej universala posedaĵo de la homaro. En simila spirito UNESKO atentigas, ke ankaŭ matematiko estas unu el la plej universalaj posedaĵoj de la homaro: ĝi faciligas pli profundan komprenon de la realo, ebligas la evoluigon de komunaj konceptaj kadroj kaj difinoj kaj fortigas kunlaboron inter disciplinoj, kulturoj kaj socioj. Per tiu temo UNESKO celas festi matematikon kiel universalan lingvon, kiu inspiras komprenon, kunlaboron kaj optimismon fronte al la komunaj defioj de la homaro.
Universala Esperanto-Asocio (UEA) subtenas tiun aliron kaj atentigas, ke ankaŭ la internacia lingvo Esperanto dividas similan universalecon, celojn kaj idealojn. En la strategia plano de UEA por la periodo 2025–2030 (AKIRI) troviĝas kiel la referencaj valoroj de la Esperanto-movado lingva justeco, respekto pri diverseco, kulturo de interkompreniĝo, solidareco per internacia kunlaborado kaj mondcivitaneco; inter la prioritataj celoj aperas ankaŭ la plifortigo de kulturo kaj scienco en kaj per Esperanto.
Samkiel matematiko, kiu per respondeca uzo de datumoj kaj rigora rezonado kontribuas al solvoj, kiuj servas al la komuna bono, reduktas necertecon kaj fortigas konfidon, tiel ankaŭ konscia, inkluziva kaj celhava komunikado per la internacia neŭtrala lingvo Esperanto povas kontribui al pli justa kaj pli larĝa kunlaboro inter popoloj. Kaj matematiko kaj Esperanto helpas imagi kaj konstrui pli inkluzivajn kaj daŭripovajn estontecojn, ne nur por scienca kaj teknologia progreso, sed ankaŭ por socia prospero kaj kohero pere de la praktikado de plena mondcivitaneco, en kiu ĉiuj povas havi voĉon.
La ideon pri universala lingvo diskutis pluraj pensuloj, inter ili la filozofo kaj matematikisto Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716), kiu vidis en tia lingvo rimedon por kreskigi interkonsenton kaj konkordon inter la homoj. Ekde 1887, iniciatita de L. L. Zamenhof (1859-1917), Esperanto evoluis en internacian komunikilon uzatan en ĉiuj kontinentoj. Ĝin karakterizas universaleco kaj logiko, dum la komunumo ĉirkaŭ ĝi nutradas kulturon, kiu valorigas dialogon por paca solvado de konfliktoj kaj la defendon de homaj rajtoj, inkluzive de kulturaj kaj lingvaj rajtoj.
La rilatoj inter matematiko kaj la Esperanto-movado havas longan historion. Jam en 1905 aperis la unua matematika terminaro kaj krestomatio en Esperanto, kaj en 1906 fondiĝis Internacia Scienca Asocio Esperantista (ISAE). En 1933 la Enciklopedio de Esperanto registris, ke “inter la esperantistoj sin trovas proporcie pli da matematikistoj ol da filologoj” kaj multaj Esperanto-pioniroj “estis matematikistoj, kiuj sopiris al klareco, simpleco kaj logikeco”. En 1974 establiĝis la Internacia Asocio de Esperantistaj Matematikistoj, kaj en 2021 ankoraŭ aperis ampleksa numero de la revuo Matematiko translimen. En 1990, kadre de Akademio Internacia de la Sciencoj, publikiĝis la Matematika vortaro Esperanta-ĉeĥa-germana, enhavanta pli ol 4000 terminojn. Nuntempe la rete konsulteblaj vortaroj Plena Ilustrita Vortaro (PIV) kaj Reta Vortaro (ReVo) servas kiel gravaj kaj aktualaj referencoj por scienca terminologio en Esperanto, samkiel Vikipedio. La n-ro 1 de 2023 de la revuo Unesko-Kuriero kun la temo “Matematiko kvantas” aperis ankaŭ en Esperanto, tradukita de UEA. Koincide, la 14a de marto estas ankaŭ la naskiĝtago de Albert Einstein, pri kiu ekzistas en Esperanto la libro Einstein: la enigmo de la matematiko.
UEA subtenas sciencon per antaŭenigo de faka agado en Esperanto kaj per kunvenigo de studentoj, esploristoj kaj edukistoj el diversaj landoj en eventoj kiel la Universala Kongreso de Esperanto, okazanta ĉiujare ekde 1905. En ĝia kadro, ekde 1925 okazas la Internacia Kongresa Universitato, en kiu aktivaj sciencistoj trovas forumon por dialogo, interŝanĝo de scioj kaj pripensado pri la rolo de scienco kaj Esperanto en la konstruado de konfido, kunlaboro kaj komunaj solvoj. Aldone la plej bonaj sciencaj verkoj kaj prelegoj estas honorataj per la premioj Pirlot kaj Power, kiuj celas kuraĝigi altkvalitan sciencan agadon en kaj per Esperanto.
UEA esprimas la deziron, ke la Internacia Tago de Matematiko – aparte sub la temo “Matematiko kaj Espero” – instigu homojn tra la mondo malkovri matematikon kaj ankaŭ Esperanton kiel rimedojn por kompreno, kunlaboro kaj espero en la konstruado de pli justa, racia kaj daŭripova mondo.
Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1290.
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Matematiko, la 14a de marto appeared first on La Ondo de Esperanto.
Ekde la 1980-aj jaroj la 14-a de marto estas festata en multaj landoj kiel la “Pi-Tago” omaĝe al la nombro π, la kvociento de la perimetro de cirklo per ĝia diametro, kies unuaj ciferoj estas 3,14 – kun kio kongruas la dato (laŭ la formato monato-tago). En novembro 2019 UNESKO proklamis ĝin la Internacia Tago de Matematiko, festata ĉiujare ekde 2020. La tagon kunordigas la Internacia Programo por Fundamentaj Sciencoj (IPFS) de UNESKO kaj la Internacia Matematika Unuiĝo (IMU) kun subteno de multaj internaciaj kaj regionaj organizaĵoj. Ĝi celas kreskigi tutmondan konscion pri la esenca rolo de matematiko kaj matematika edukado – ekde scienco kaj teknologio ĝis la socia bonfarto – kaj pri ilia graveco por la realigo de la Celoj por Daŭripova Evoluigo de Unuiĝintaj Nacioj ĝis 2030. Laŭ UNESKO pli granda konscio pri la matematika scienco estas nepra por trakti defiojn en kampoj kiel artefarita intelekto, klimatŝanĝiĝo, energio kaj daŭripova evoluigo kaj por plibonigi vivkvaliton en ĉiuj partoj de la mondo.
Matematiko troviĝas en ĉiuj sferoj de homa agado: en scienco kaj teknologio, en la organizado de la socio kaj en nia ĉiutaga vivo. De mekanika inĝenierio ĝis medicinaj aparatoj; de interretaj serĉiloj ĝis maŝinlernado; de la inspiro de artistoj per formoj, sonoj kaj koloroj ĝis aŭtomata tradukado de lingvoj; de ekonomia planado ĝis decidado surbaze de statistikoj kaj datumanalizo; de fiziko ĝis sociologio – matematiko provizas nin per konceptaj kaj metodaj iloj por kompreni kompleksajn fenomenojn kaj subteni informitajn strategiojn. Pro tio ĝi restas fundamenta instrufako en edukaj sistemoj tra la tuta mondo.
Ĉiujare la Internacia Tago de Matematiko emfazas apartan temon por reliefigi specifan dimension de la influo de matematiko en la socio. La temo de 2026 estas “Matematiko kaj Espero”. Antaŭ pli ol 2500 jaroj la greka filozofo kaj matematikisto Taleso el Mileto rimarkis, ke espero estas la plej universala posedaĵo de la homaro. En simila spirito UNESKO atentigas, ke ankaŭ matematiko estas unu el la plej universalaj posedaĵoj de la homaro: ĝi faciligas pli profundan komprenon de la realo, ebligas la evoluigon de komunaj konceptaj kadroj kaj difinoj kaj fortigas kunlaboron inter disciplinoj, kulturoj kaj socioj. Per tiu temo UNESKO celas festi matematikon kiel universalan lingvon, kiu inspiras komprenon, kunlaboron kaj optimismon fronte al la komunaj defioj de la homaro.
Universala Esperanto-Asocio (UEA) subtenas tiun aliron kaj atentigas, ke ankaŭ la internacia lingvo Esperanto dividas similan universalecon, celojn kaj idealojn. En la strategia plano de UEA por la periodo 2025–2030 (AKIRI) troviĝas kiel la referencaj valoroj de la Esperanto-movado lingva justeco, respekto pri diverseco, kulturo de interkompreniĝo, solidareco per internacia kunlaborado kaj mondcivitaneco; inter la prioritataj celoj aperas ankaŭ la plifortigo de kulturo kaj scienco en kaj per Esperanto.
Samkiel matematiko, kiu per respondeca uzo de datumoj kaj rigora rezonado kontribuas al solvoj, kiuj servas al la komuna bono, reduktas necertecon kaj fortigas konfidon, tiel ankaŭ konscia, inkluziva kaj celhava komunikado per la internacia neŭtrala lingvo Esperanto povas kontribui al pli justa kaj pli larĝa kunlaboro inter popoloj. Kaj matematiko kaj Esperanto helpas imagi kaj konstrui pli inkluzivajn kaj daŭripovajn estontecojn, ne nur por scienca kaj teknologia progreso, sed ankaŭ por socia prospero kaj kohero pere de la praktikado de plena mondcivitaneco, en kiu ĉiuj povas havi voĉon.
La ideon pri universala lingvo diskutis pluraj pensuloj, inter ili la filozofo kaj matematikisto Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716), kiu vidis en tia lingvo rimedon por kreskigi interkonsenton kaj konkordon inter la homoj. Ekde 1887, iniciatita de L. L. Zamenhof (1859-1917), Esperanto evoluis en internacian komunikilon uzatan en ĉiuj kontinentoj. Ĝin karakterizas universaleco kaj logiko, dum la komunumo ĉirkaŭ ĝi nutradas kulturon, kiu valorigas dialogon por paca solvado de konfliktoj kaj la defendon de homaj rajtoj, inkluzive de kulturaj kaj lingvaj rajtoj.
La rilatoj inter matematiko kaj la Esperanto-movado havas longan historion. Jam en 1905 aperis la unua matematika terminaro kaj krestomatio en Esperanto, kaj en 1906 fondiĝis Internacia Scienca Asocio Esperantista (ISAE). En 1933 la Enciklopedio de Esperanto registris, ke “inter la esperantistoj sin trovas proporcie pli da matematikistoj ol da filologoj” kaj multaj Esperanto-pioniroj “estis matematikistoj, kiuj sopiris al klareco, simpleco kaj logikeco”. En 1974 establiĝis la Internacia Asocio de Esperantistaj Matematikistoj, kaj en 2021 ankoraŭ aperis ampleksa numero de la revuo Matematiko translimen. En 1990, kadre de Akademio Internacia de la Sciencoj, publikiĝis la Matematika vortaro Esperanta-ĉeĥa-germana, enhavanta pli ol 4000 terminojn. Nuntempe la rete konsulteblaj vortaroj Plena Ilustrita Vortaro (PIV) kaj Reta Vortaro (ReVo) servas kiel gravaj kaj aktualaj referencoj por scienca terminologio en Esperanto, samkiel Vikipedio. La n-ro 1 de 2023 de la revuo Unesko-Kuriero kun la temo “Matematiko kvantas” aperis ankaŭ en Esperanto, tradukita de UEA. Koincide, la 14-a de marto estas ankaŭ la naskiĝtago de Albert Einstein, pri kiu ekzistas en Esperanto la libro Einstein: la enigmo de la matematiko.
UEA subtenas sciencon per antaŭenigo de faka agado en Esperanto kaj per kunvenigo de studentoj, esploristoj kaj edukistoj el diversaj landoj en eventoj kiel la Universala Kongreso de Esperanto, okazanta ĉiujare ekde 1905. En ĝia kadro, ekde 1925 okazas la Internacia Kongresa Universitato, en kiu aktivaj sciencistoj trovas forumon por dialogo, interŝanĝo de scioj kaj pripensado pri la rolo de scienco kaj Esperanto en la konstruado de konfido, kunlaboro kaj komunaj solvoj. Aldone la plej bonaj sciencaj verkoj kaj prelegoj estas honorataj per la premioj Pirlot kaj Power, kiuj celas kuraĝigi altkvalitan sciencan agadon en kaj per Esperanto.
UEA esprimas la deziron, ke la Internacia Tago de Matematiko – aparte sub la temo “Matematiko kaj Espero” – instigu homojn tra la mondo malkovri matematikon kaj ankaŭ Esperanton kiel rimedojn por kompreno, kunlaboro kaj espero en la konstruado de pli justa, racia kaj daŭripova mondo.
Alan Dershowitz estas unu el la plej konataj advokatoj de Usono. Fervora defendanto de Israelo, li ankaŭ estis advokato de Jeffrey Epstein. La pasintan 13-an de Februaro, dum vizaĝ-al-vizaĝa debato kun la komikulo de egipta origino Bassem Youssef, tre populara en sociaj retoj, Dershowitz volis malkonfirmi la akuzojn, kiuj asocias lian iaman klienton Epstein kun la israelaj sekretaj servoj. Tamen, anstataŭ atingi tiun celon, liaj argumentoj tute plifirmigis la konvinkon de kreskanta nombro de usonanoj, ke ilia regno kaj ties institucioj —ekzekutiva, leĝdona kaj juĝa— estas submetitaj al Israelo, ĝis tia grado ke la politiko de Vaŝingtono koncernanta Proksim-Orienton estas plejparte decidita de Tel-Avivo (1).
Laŭ Dershowitz, Epstein ne estis israela agento, ĉar, en 2008, agnoskinte sian kulpecon per interkonsento, li estis kondamnita al 18 monatoj en malliberejo pro peto pri prostituadservoj al neplenaĝulino. Escepte malgrava kondamno, donaceme adaptita kaj kiun li eĉ ne tute plenumis. Tamen, Dershowitz verve klarigis, Epstein “neniam estus enprizonigita se li dirintus al mi ke li laboris por Mossad. [...] Por mi estus tiel simple paroli kun la taŭgaj homoj, inkluzive prezidanton de Usono, kaj akiri interkonsenton kiu ne implicas enprizonigon. Kial li ne diris al mi, ke li laboris por Mossad, se li laboris por Mossad ? [...] Mi estis lia advokato, lin interesis diri al mi ĉion, kio povas favori lin kaj mi ne povas pensi pri io pli favora por lia defendo ol labori por informservo” (2).
Post momento de stuporo, kiu ankaŭ efikis sur la kondukanton de la debato, britan ĵurnaliston Piers Morgan, Bassem Youssef rebatis : “Tio, kion Dershowitz ĵus diris, estas la perfekta videoreklamo de rekrutigo por Mossad. Li diras al ni, ke se vi laboras por Mossad, vi povas fari ĉion, kion vi volas. Vi havas (kiel en la ludo Monopoly) atuton por senpene eliri el malliberejo”. Youssef poste citis kelkajn kazojn de israelanoj kiuj, farinte deliktojn aŭ krimojn en Usono, trovis rifuĝon en Israelo sen ke Vaŝingtono postulu ilian ekstradicion. Fine, li ironiis : “Mi ĉiam pli inklinas akcepti la tezon de la ĉefaj amaskomunikiloj, precipe CBS kaj CNN, direktataj de Bari Weiss kaj Larry Ellison [ambaŭ tre por-israelaj]. Estas klare ke [Epstein] estas rusa agento. Sia amikino Ghislaine Maxwell estas filino de grava spiono de Mossad. Ŝi ankaŭ estis defendita de vi, s-ro Dershowitz, kiu estas la advokato preferata de Israelo kaj kiu defendas Mossad-on. Ehud Barak [israela eksĉefministro] ĉiam gastis ĉe lia domo. Li fuĝis al Israelo kiam li estis kondamnita pro seksaj krimoj (3) kaj tie li sin fotis portante ĉemizon de la israela armeo. Li laboris por la familio Rothschild. Li faris mondonacojn al por-israelaj studentaj asocioj. Li direktis por-israelan filantropian organizaĵon financitan de [Leslie] Wexner [patronanto de Epstein pri negocoj]. Li ludis elstaran rolon en kelkaj israelaj diplomatiaj agoj. Li intertraktis sekretan interkonsenton nome de Israelo. Eĉ oficiro de la israela sekreta servo, Ari Ben-Menashe, diris ke [Epstein] kolektis informojn por Israelo. Resume, estas nenia dubo, ke [Youssef troe klare prononcas] LI ESTAS RUSA AGENTO”.
Estos bone por Alan Dershowitz ke li reviziu sian defendstrategion.
(1) Legu “Même les Américains se lassent d'Israël”,Le monde diplomatique, Decembro 2025
(2) “Piers Morgan Uncensored”, disponebla en Jutubo, 13-an de Februaro 2026.
(3) Fakte, oni al li permesis —nekutimaĵo— vojaĝi eksterlanden antaŭ ol plenumi sian kondamnon en 2008.
Alan Dershowitz estas unu el la plej konataj advokatoj de Usono. Fervora defendanto de Israelo, li ankaŭ estis advokato de Jeffrey Epstein. La pasintan 13-an de Februaro, dum vizaĝ-al-vizaĝa debato kun la komikulo de egipta origino Bassem Youssef, tre populara en sociaj retoj, Dershowitz volis malkonfirmi la akuzojn, kiuj asocias lian iaman klienton Epstein kun la israelaj sekretaj servoj. Tamen, anstataŭ atingi tiun celon, liaj argumentoj tute plifirmigis la konvinkon de kreskanta nombro de usonanoj, ke ilia regno kaj ties institucioj —ekzekutiva, leĝdona kaj juĝa— estas submetitaj al Israelo, ĝis tia grado ke la politiko de Vaŝingtono koncernanta Proksim-Orienton estas plejparte decidita de Tel-Avivo (1).
Laŭ Dershowitz, Epstein ne estis israela agento, ĉar, en 2008, agnoskinte sian kulpecon per interkonsento, li estis kondamnita al 18 monatoj en malliberejo pro peto pri prostituadservoj al neplenaĝulino. Escepte malgrava kondamno, donaceme adaptita kaj kiun li eĉ ne tute plenumis. Tamen, Dershowitz verve klarigis, Epstein “neniam estus enprizonigita se li dirintus al mi ke li laboris por Mossad. [...] Por mi estus tiel simple paroli kun la taŭgaj homoj, inkluzive prezidanton de Usono, kaj akiri interkonsenton kiu ne implicas enprizonigon. Kial li ne diris al mi, ke li laboris por Mossad, se li laboris por Mossad ? [...] Mi estis lia advokato, lin interesis diri al mi ĉion, kio povas favori lin kaj mi ne povas pensi pri io pli favora por lia defendo ol labori por informservo” (2).
Post momento de stuporo, kiu ankaŭ efikis sur la kondukanton de la debato, britan ĵurnaliston Piers Morgan, Bassem Youssef rebatis : “Tio, kion Dershowitz ĵus diris, estas la perfekta videoreklamo de rekrutigo por Mossad. Li diras al ni, ke se vi laboras por Mossad, vi povas fari ĉion, kion vi volas. Vi havas (kiel en la ludo Monopoly) atuton por senpene eliri el malliberejo”. Youssef poste citis kelkajn kazojn de israelanoj kiuj, farinte deliktojn aŭ krimojn en Usono, trovis rifuĝon en Israelo sen ke Vaŝingtono postulu ilian ekstradicion. Fine, li ironiis : “Mi ĉiam pli inklinas akcepti la tezon de la ĉefaj amaskomunikiloj, precipe CBS kaj CNN, direktataj de Bari Weiss kaj Larry Ellison [ambaŭ tre por-israelaj]. Estas klare ke [Epstein] estas rusa agento. Sia amikino Ghislaine Maxwell estas filino de grava spiono de Mossad. Ŝi ankaŭ estis defendita de vi, s-ro Dershowitz, kiu estas la advokato preferata de Israelo kaj kiu defendas Mossad-on. Ehud Barak [israela eksĉefministro] ĉiam gastis ĉe lia domo. Li fuĝis al Israelo kiam li estis kondamnita pro seksaj krimoj (3) kaj tie li sin fotis portante ĉemizon de la israela armeo. Li laboris por la familio Rothschild. Li faris mondonacojn al por-israelaj studentaj asocioj. Li direktis por-israelan filantropian organizaĵon financitan de [Leslie] Wexner [patronanto de Epstein pri negocoj]. Li ludis elstaran rolon en kelkaj israelaj diplomatiaj agoj. Li intertraktis sekretan interkonsenton nome de Israelo. Eĉ oficiro de la israela sekreta servo, Ari Ben-Menashe, diris ke [Epstein] kolektis informojn por Israelo. Resume, estas nenia dubo, ke [Youssef troe klare prononcas] LI ESTAS RUSA AGENTO”.
Estos bone por Alan Dershowitz ke li reviziu sian defendstrategion.
(1) Legu “Même les Américains se lassent d'Israël”,Le monde diplomatique, Decembro 2025
(2) “Piers Morgan Uncensored”, disponebla en Jutubo, 13-an de Februaro 2026.
(3) Fakte, oni al li permesis —nekutimaĵo— vojaĝi eksterlanden antaŭ ol plenumi sian kondamnon en 2008.
Principe E-asocioj funkcias laŭ la samaj leĝoj kiel aliaj asocioj. Sed E-asocioj havas specifajn trajtojn kiuj karakterizas ilin. Oni povas kompari ilin kun aliaj asocioj, ekz. kun religiaj, politikaj, kulturaj, popolklerigaj kaj vojaĝorganizaj asocioj. En E-asocio povas troviĝi konstruelementoj de tiuj asocioj. La popolklerigo (instruado de la lingvo) kaj la organizado de vojaĝoj al internaciaj E-kongresoj estas tamen la bazaj konstruelementoj, dum religiaj kaj politikaj sintenoj ludas rolon en specifaj asocioj. Kultura agado aliflanke postulas altan kvaliton de la agado, kiu je loka nivelo nur tre malofte estas realigebla kaj kiu je nacia aŭ internacia niveloj postulus organizajn strukturojn por kiuj simple mankas la mono.
Esperanto ja ebligus internacian kunlaboron inter esperantistoj. Sed dum pasintaj jardekoj kiam ankoraŭ ne ekzistis la interreto, tio estis ege malfacila aŭ pro politikaj limigoj eĉ malebla. Nur ĉe internaciaj kongresoj kaj similaj aranĝoj esperantistoj havis la eblecon kontaktiĝi kaj konatiĝi persone kaj povis kune ellabori agadprogramojn. Sed unusemajna kongreso ne sufiĉas por ke tia kunlaboro efike disvolviĝu. Kongreso ja povis veki entuziasmon, sed post la kongreso tiu entuziasmo perdiĝis pro manko de kontaktoj.
Tial la lokaj kaj landaj asocioj devis mem krei materialojn por agado aŭ aranĝi kunvenojn pritraktante temojn kaj enhavojn el la propra lando. Sed ankaŭ tio ne estis tre sukcesa, ĉar sen la internacia elemento okupiĝo pri Esperanto restas senkreska. Kaj kie ne estas kresko, tie estas muzeo. El espero fariĝis nostalgio. La asocioj fariĝis pseŭdo-religiaj. L.L. Zamenhof fariĝis la savanto. La agado stagnis. La asocioj produktis pli kaj pli da "eternaj komencantoj" kies intereso pri Esperanto limiĝis al partopreno en malmultekosta internacia aranĝo por povi fuĝi el la hejma tristeco almenaŭ dum unu aŭ du semajnoj en la jaro.
La estroj de E-asocioj apenaŭ povis esti motoroj de la movado, ĉar mankis al ili esencaj kapabloj por tia aktiveco. Klubkunvenoj maloftiĝis kaj perdiĝis ĉia entuziasmo. En la asocia kaso ja eble troviĝis ankoraŭ mono, sed oni ne sciis por kio elspezi ĝin. Sen preciza agadplano elspezado de mono kondukus nur al kompleta disfalo de la asocio.
La kreskintaj eblecoj por homoj vojaĝi en la tutan mondon sen Esperanto kaj la uzo de la angla tiucele estis faktoro kiu same kontribuis al la degenero aŭ morto de E-asocioj. Tiu evoluo trafis ankaŭ la internaciajn E-organizaĵojn, sed ĉi tie mi rezignas pri analizo, ĉar mi ne volas ĝeni la preparlaborojn por la venonta UK en Graz. Mi volas aliflanke transiri en mia sekva sonartikolo post unu semajno al la pli esperiga evoluo de nia afero pro la apero de persatelitaj radioelsendoj en Esperanto kaj la apero de la interreto antaŭ pli ol 30 jaroj.
“Al tiuj, kiuj ankoraŭ rigardas arkeologion kiel ekstermodan kaj malaktualan sciencon, lastatempaj eventoj alportis akran refuton. Gravaj malkovroj okazis tiel rapide, ke multaj homoj nun parolas pri nova ora epoko por ĉi tiu fako.
En februaro 2025, la malkovro de la tombo de Tutmoso la dua, praulo de Tutanĥamono, apud la Valo de la Reĝoj en Luksoro, estis nomita kiel rimarkinda eltrovaĵo de la Egipta Ministerio pri Antikvaĵoj.
En 2024, grandioza majaa urbo estis detektita en la ĝangalo de la subŝtato Kampeĉo, sudorienta Meksiko. En Petra, Jordanio, entombiga ĉambrego, nekonata ĝis la lasta jaro, liveras valorajn informojn pri la Nabatea civilizacio”, – skribis Agnès Bardon, la ĉefredaktoro de “Unesko-Kuriero”, en la ĉefartikolo de la tria kajero de ĉi tiu gazeto (julio-septembro) por la 2025a jaro.
“Arkeologio: vivanta pasinteco” estas la ĉefa temo de ĉi tiu eldono, kies Esperanta versio kun plurmonata malfruo aperis en la retejo de Unesko. Ĉi tiun temon traktas jenaj tekstoj en la sekcio “Larĝa angulo”:
Michael Marshall. Arkeologio: fundamentita disciplino
“Ni devas malmunti la mitojn ĉirkaŭ la originoj de nia socia ordo”: Intervjuo kun David Wengrow
Anuliina Savolainen. Al-Ula, la perlo de la sauda dezerto
Liu Guoxiang. Arkeologia malkovro de la jadaj drakoj de Hongshan-kulturo
Jørgen Hollesen. La efiko de klimatŝanĝiĝo sur arkeologiaj lokoj
Sophie Douce. Moustapha Sall, vivo dediĉita al esplorado de la pasinteco
Guillermo G. Espinosa. Meksiko: lasera tekniko rivelas sekretojn de Teotiŭakano
“Prirabi lokon signifas neripareble detrui unikajn fontojn de informoj”: Intervjuo kun André Delpuech
Martin Dumas Primbault. La nemalpliiĝinta gloro de la faraonoj
Jan Zalasiewicz kaj Sarah Gabbott. Kio restos el nia civilizacio al la arkeologoj de la estonteco?
“Unesko-Kuriero” aperas en la ses oficialaj lingvoj de Unesko kaj ankaŭ katalune, Esperante, portugale, kaj koree. La Esperanta versio (58-paĝa) de la julia-septembra “Kuriero” estas senpage elŝutebla (laŭ la normo pdf) en la retejo de Unesko: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000394612_epo.
AlKo
Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/03/unesko-44/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Unesko-Kuriero pri arkeologio appeared first on La Ondo de Esperanto.
Longe atendita ŝanĝo finfine okazas en nia bela provinco Brita Kolumbio en Kanado. Post multaj jaroj da plendoj, la registaro decidis ĉesigi la ĝenajn horŝanĝojn, kiujn ni devis fari dufoje ĉiujare. Dum jaroj, niaj gvidantoj asertis, ke ni nepre devas atendi niajn sudajn najbarojn en Usono, nome Vaŝingtonion, Oregonon kaj Kalifornion, por fari la ŝanĝon kune. Sed, kiel ni bone scias, la nuna usona misreĝimo signifas ke multaj progresoj devas atendi plu. Tial, Brita Kolumbio decidis kuraĝe antaŭeniri memstare. Ĉi tio certe sonas kiel bona novaĵo, ĉu ne? Homoj ja malamas la horŝanĝon. Tamen, la solvo, kiun oni elektis, eble ne estas tiel perfekta, kiel ĝi unue ŝajnas. Ni ja forlasas la ŝanĝojn, sed ni elektis fari la someran tempon konstanta.
La ideo pri konstanta somera tempo estas tre populara inter la loĝantaro. Plej multaj homoj ŝatas la revon pri longaj someraj vesperoj kaj volas reteni tiun kroman horon da taglumo post la laboro, eĉ dum la mezo de la malhela vintro. Sed tiu elekto havas sufiĉe severan prezon, kiun multaj eble ankoraŭ ne plene pripensis: tre mallumajn matenojn. Dum la plej mallongaj tagoj de la jaro en decembro, la suno ne leviĝos antaŭ la naŭa horo matene. Tio signifas, ke ni ĉiuj devos vekiĝi, prepari nin kaj vojaĝi al niaj laborejoj aŭ lernejoj en tuta mallumo.
Kuracistoj, sciencistoj kaj fakuloj pri dormo jam delonge tre forte konsilas ion tute malsaman. Ili rekomendas, ke ni elektu konstantan norman tempon, kiun ni ofte nomas la vintra tempo. La kialo estas simpla, sed tre grava por nia ĝenerala sano. Matena sunlumo estas absolute esenca por subteni sanan tagan ritmon, kiu funkcias kiel nia natura biologia horloĝo. Kiam lumo trafas niajn okulojn frumatene, ĝi sciigas la cerbon, ke ĝi devas haltigi la produktadon de melatonino, la hormono kiu igas nin dormemaj. Tio helpas nin nature vekiĝi, sentigi nin viglaj kaj pretaj por la tago. Kiam ni devigas nin ellitiĝi en plena mallumo, nia korpo ankoraŭ firme kredas, ke estas la mezo de la nokto. Ĉi tiu konstanta batalo kontraŭ nia natura ritmo povas kaŭzi multajn negativajn efikojn. Ĝi ofte kondukas al kronika laciĝo, deprimiĝo, malpliigo de koncentriĝo, streĉo kaj eĉ pligrandigita risko de koraj malsanoj pro malbona dormokvalito.
Kio faras ĉi tiun situacion vere frustra, estas la fakto, ke oni jam provis tion antaŭe, kaj ni tial scias precize kio okazos. En la jaro 1974, dum granda energia krizo, Usono decidis enkonduki konstantan someran tempon tutlande por ŝpari energion. La ideo estis ege populara dekomence. Antaŭ ol la ŝanĝo ekvalidis, eĉ 79 procentoj de la usonanoj plene subtenis ĝin. Sed kiam la realo de la vintraj matenoj finfine trafis ilin, la rezulto estis tuja kaj katastrofa.
Milionoj da homoj subite trovis sin vekiĝantaj, matenmanĝantaj kaj irantaj al la laboro en profunda mallumo. La plej granda problemo tamen ligiĝis al la lernejanoj. Infanoj devis atendi la lernejajn busojn aŭ piediri al la lernejo kiam estis tute mallume ekstere. Aperis multaj novaĵraportoj pri infanoj, kiuj devis porti poŝlampojn por ne esti frapitaj de preterpasantaj aŭtoj. Post pluraj tragediaj trafikakcidentoj en kiuj infanoj estis vunditaj frumatene, la usona gazetaro eĉ komencis nomi la eksperimenton tagluma fiasko. La publika opinio tiam rapidege ŝanĝiĝis. Ene de nur kelkaj semajnoj da vivado en tiuj kondiĉoj, la subteno por la konstanta somera tempo falis draste de 79 procentoj al nur 42 procentoj. La homoj malŝategis ĝin. La publika malkontento fariĝis tiel forta, ke la registaro eĉ ne povis fini la planitan dujaran eksperimenton. Prezidento Gerald Ford subskribis leĝon en oktobro 1974, kiu nuligis la decidon kaj redonis la lumajn matenojn al la vintro.
Tio estas klara kaj registrita historia averto. Ĝi montras precize kio okazas, kiam la agrabla revo pri eterna somero kolizias kun la malvarma realo de vintra sunleviĝo en la nordo. Nun, bedaŭrinde, ni ŝajnas blinde paŝi en la saman eraron denove. Homoj facile voĉdonas por pli da vespera lumo, ĉar tio sonas bele, tute sen pensi pri la mallumaj matenoj. Estas bone, ke ni finfine ĉesos ŝanĝi la horloĝojn dufoje jare, sed ni eble baldaŭ malkovros, ke ni lasis ke ordinaraj homoj faru gravan decidon sen la necesa fona scio.
Laŭ la raportoj pri la aktiveco de siaj dungitoj, ŝajnas ke la Junulara estas preparanta siajn kofrojn (aŭ vakajn banankartonojn) por deloĝigo, samtempe organizante sian kongreson kune kun la eŭropaj adeptoj de Toki Pona, dum suneklipsa tago en Katalunio.
Unuflanke, kun arkitekto ili “organizas la novajn spacojn post la fermo/vendo de la Centra Oficejo” kaj komencis “ordigi kaj reorganizi la TEJO-arkivon, cele al ĝia forsendo pro la malplenigo de la Centra Oficejo”; aliflanke prezidinto Albert S. Garrido “verkis interkonsenton pri la komuna okazigo de la IJK 2026 kaj la 5a Eŭropa Tokipona Renkontiĝo”. Ĉu TEJO-anoj konvertiĝas al nova planlingvo?
Verŝajne Nieuwe Binnenweg 176 estas vere fermata, se la TEJO-volontuloj raportas pri “inventaro de la libroservo kaj pakado de la libroservo en skatolojn”.
(Legu pli en Heroldo de Esperanto n-ro 2375)
La 111a Universala Kongreso de Esperanto (UK) okazos en Graz (Graco), Aŭstrio ekde la 1a ĝis la 8a de aŭgusto 2026 kun la temo “Volontulado en la servo al daŭripova evoluigo”. La Universala Kongreso estas la plej granda renkontiĝo de esperantistoj el la tuta mondo. Jam aliĝis 766 homoj el 56 landoj.
Profitu de la kunlaboro kun la aviadkompanioj de Lufthansa Group – Lufthansa, SWISS, Austrian, Brussels Airlines, Eurowings, Edelweiss, Discover – kaj optimumigu viajn vojaĝkostojn.
Je via dispono estas la vasta itinerreto kun ĉirkaŭ 310 cellokoj tutmonde, same kiel transatlantikaj flugoj funkciigitaj de Air Canada kaj United. Uzu la specialan ligilon lufthansa.com/nl/en/event/universala-kongreso-esperanto-2026 por ekscii la rabatitajn prezojn. La rabatoj validas por flugoj ĝis unu semajnon antaŭ kaj post la kongreso.
La Aŭstraj Federaciaj Fervojoj (germane: Österreichische Bundesbahnen, ÖBB) – la nacia fervoja kompanio de Aŭstrio – estas la oficiala trajnkompanio por la 111a UK. Vojaĝi per trajno estas unu el la plej daŭripovaj manieroj atingi la kongresurbon: la aŭstra fervoja reto funkcias plejparte per elektro el renovigeblaj fontoj kaj proponas komfortan, klimatamikan alternativon al aŭta aŭ aviadila vojaĝado. Ni ĝojas kunlabori kun partnero, kiu subtenas respondecan kaj medikonscian vojaĝadon tra Eŭropo. Legu detalojn en la Dua Bulteno kaj ĉe: https://uk.esperanto.net/2026/alvenebloj.
Por partopreni en la 111a UK en Graco, aliĝu ĉe: https://uk.esperanto.net. Notu, ke post la 31a de marto la aliĝkotizo plialtiĝos! Por resti ĝisdata pri ĉiuj novaĵoj sekvu la UK-paĝojn en Facebook kaj Instagram kaj aliĝu al la aktiva Telegram-grupo.
Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1289.
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post UK-111 en Graco: Vojaĝrabatoj – flugoj kaj trajnoj appeared first on La Ondo de Esperanto.
De antaŭ tempo mi volis verki ĉi tiun klarigon, pri la ŝajnĥaoso de la ĉefpaĝo aperu.net. Tiu ĉi artikolo estas komplemento al nova enhavo.
Ni havas algortimon pri populareco, momente forgesu pri kiel ĝi funkcias, gravas nur scii ke ni mezuras popularecon dum iom da tempo. Kaj ne forgesu ankaŭ ke nia ĉefa celo estas montri en nia ĉefpaĝo interesajn afiŝojn. Ni scias ke ne estas plene vero, sed povas esti ia rilato inter kvalito, intereso kaj populareco. Samtempe, estas risko ke se ni montras nur la plej popularajn afiŝojn, novaj afiŝoj, kiu laŭdifine estas nepopularaj, estos preteratentitaj de homoj.
Unue, ni decidis ke taŭga mksimuma kvanto por la ĉefpaĝo estas 24 afiŝoj.
Nia unua provo estis:
kaj grave, kiel ordigi?
Tial la decido estis ordigi laŭ lasta aktiveco. Se iu Ora afiŝo estas denove spektita, ĝi aperos supre, sed kun ora medalo. Tio faras la retejon sufiĉe dinamika sen perdi intereson.
Sed ni trovis ke la ĉefpaĝo estis ne tre interesa, ĝi apenaŭ ŝangiĝis, aŭ, plej grave, se multaj homoj spektis multajn filmojn dum horo, kelkaj filmoj eĉ ne videblis en listo de Laste Aktivaj tial ni ŝanĝis la ofteco al 15 minutoj.
Eĉ tie, la rezuto ne kreis sufiĉe interesan ĉefpaĝon, do post kelkaj provoj, ni ŝajnĝis al:
Tio faris la retejo sufiĉe interesa, sed denove mankis io. Ne malofte kelkaj filmoj estas satempe Bronzaj, Arĝentaj, Oraj, kaj eĉ laste aktivaj. Tial ni decidis marki nur la plej “alta” medalo, (ĉikaze, ora medalo) kaj plenumu la liston per Laste Aktiva.
Sed post la komenco de la tubara kantoparado, okazis io tre kurioze, mirinde la Oraj, Arĝentaj kaj Bronzaj afiŝoj estis samaj, kaj enhavo de la ĉefpaĝo iĝis preskaŭ statika, ĉar la kantoj de tiu konkurso akaparis preskaŭ ĉiujn spektaĵojn, do estis Oraj afiŝoj, kaj laste aktivaj afiŝoj, aldone al tio, la Ora afiŝaro estis preskaŭ statitka.
En tiu momento estis du malsamaj eblaj solvoj:
La unua eblo aldonis novajn problemojn, do fine ni decidis la duan eblon, do, la nuna situacio estas:
Kompreneble, ĉio povas evolui kaj plibonigi, sed tio signifas ke:
Kaj, denove, uzante nombrojn.
Ofte, 3 spektoj dum 36 horoj estas sufiĉe por atingi Bronzon. Tre malofte 1 spekto sufiĉas, kaj dum la Tubara Kantoparado tiu kvanto estis 4 aŭ 5 spektoj. 5 spektoj (dum pasintaj 5 tagoj) ofte sufiĉas por atingi Arĝenton (denove kun samaj esceptoj), kaj 10 spektoj sufiĉas por atingi Oron. La sistemo ŝajnas adaptebla al subitaj ŝajnĝoj de interesoj de la spektantaro.
Mi pardonpetas se la klarigo ŝajnas tro teknika, tiuokaze, la resumo estas “Se vi spektas iun filmon, ĝi post kelkaj minutoj ĝi videblos en aperu.net, por ke pli da homoj spektu, depende de kiom da homoj spektas tiujn filmojn aŭ aliaj, ĝi aperos kun bronza, arĝenta, aŭ ora medalo”
De pli ol du jaroj, mia mandato estas celo de zorge orkestrataj polemikoj, per kreskanta akreco. La 8-an de februaro franca deputito atakis mian personon laŭ stumpigita citaĵo dirigante al mi, ke Israelo "estas la komuna malamiko de la homaro", dum miaj diroj celis la regnojn, kiuj armis Israelon, kaj la amaskomunikilojn kaj sociretajn algoritmojn, kiuj laŭtigis genocidigajn paroladojn (1). Sen kontroli la precizan enhavon de miaj diroj, nek ekzameni la faktojn, la franca ministro pri eksterlandaj aferoj Jean-Noël Barrot tuj papagis tiujn atakojn ĉe la internacia nivelo, kondamnante kiel "fiekcesajn kaj kulpajn" dirojn, kiujn mi neniam eldiris kaj anoncante ke Francujo postulos de la Konsilio pri homaj rajtoj de Unuiĝintaj Nacioj, ke ĝi eksigu min. Liaj itala, germana kaj ĉeĥa samranguloj tuj sekvis lin, sen plie efektivigi la necesajn kontrolojn, kiujn postulas ilia funkcio. La 19-an de februaro, la franca ĉefministro Sébastien Lecornu publike ripetis tiun saman postulon. Dum kritiko estas esence propra al ĉiu publika funkcio, eĉ pli kiam temas pri homaj rajtoj, tiu afero rivelas maltrankviligan flankon : la obstinecon per kiu iuj ŝtatoj preferas respondecigi la mesaĝiston anstataŭ refuti ties mesaĝon.
La malbanala kaj koroda karaktero de tiu atako kontraŭ sendependa fakulo apartenanta al Unuiĝintaj Nacioj ne fontas nur de ĝia vigleco de la akuzoj nek de ĝia intenca fabrikado de mensogoj. Sed ankaŭ kaj precipe de la fakto ke la ŝtatpinto regas kaj prenas sur sin tiun manovron. Tial, ne plu temas pri debato, sed de simptomo de ruiniĝo de sistemo, farita el malplenumitaj solenaj promesoj kaj el internaciaj traktatoj, kiujn oni elvokas dum paca tempo, sed kiujn oni subfosas, tuj kiam ilia efektivigo ĝenas.
Nomumita de la Konsilio pri homaj rajtoj de Unuiĝintaj Nacioj, mi estas speciala raportisto ekde la 1-a de majo 2022, kaj ĝis 2028. Oka titolulo - kaj unua virino en tiu posteno -, mi akceptis tiun volontulan taskon post kariero dediĉita al defendado de homaj rajtoj ĉefe en Agentejo pri helpado kaj verkoj de Unuiĝintaj Nacioj por la rifuĝintoj de Palestino en Proksim-oriento (UNRWA) en Jerusalemo, kaj al universitata esplorado pri Palestino.
Tiu mandato de Unuiĝintaj Nacioj konsistas en"enketi pri la malobservado fare de Israelo de la principoj kaj dispozicioj de la internacia juro pri homaj rajtoj kaj internacia homhelpa rajto" kiel okupanta regno ekde 1967, kaj "ricevi komunikadojn, aŭskulti atestadojn" (...) "uzi la manierojn de proceso" necesajn por "plenumi la mandaton" kaj "raporti, kun konkludoj kaj rekomendoj [al Konsilio pri homaj rajtoj] ĝis la fino de la israela okupado de tiuj teritorioj". La "fino de la israela okupado" ja estas la tempa limo de mia mandato.
Mia atentado al Israelo devenas nek de persona elekto, nek de partiemo : ĝi fontas el rezolucio 1993/2A de la Konsilio pri homaj rajtoj adoptita la 19-an de februaro 1993 rilate al tridek jaroj da okupado en Gazao, Cisjordanio kaj Orienta Jerusalemo. Akuzi min pri "manko de neŭtraleco" egalas intence mistaksi tiun mandaton. Neniu el la dek kvar aliaj raportistoj misiitaj per tia landomandato estis celo de tia atako. Neniu akuzas tiujn misiitajn pri Afganujo, Rusujo aŭ Irano havi "obsedon" en sia misio. Sed tuj kiam temas pri Israelo, la normala plenumo de mandato iĝas, laŭ iaj okuloj, en la kerno mem de registaroj, kulpo pravigenda anstataŭ devo plenumenda.
Mia laboro konsistas en pruvi kaj jure kvalifiki faktojn en okupitaj teritorioj kie regas instituciigita duobla jura normo : civila juro por la israelaj kolonianoj, milita juro por la palestinanoj, inkluzive infanoj. Fakte Israelo estas la sola lando en la mondo kie infanoj estas sisteme persekutitaj antaŭ militaj tribunaloj. Priskribi tiun sistemon kiel apartismon faritan al palestinanoj ne estas provoko sed jura difino. Miaj unuaj raportoj al UN en 2022-2023 dokumentis la malhelpon al rajto pri memdecido de la palestina popolo, la sisteman forprenon de liberoj, kaj la strukturan efikon de la okupado sur la infanoj (2).
Rajton libere vivi kiel popolo, decidi pri sia politika vojo, regi siajn resursojn, konstrui sian propran estontecon, memdecido kondiĉas ĉiujn aliajn rajtojn. Ĝia neado troviĝas en la kerno de ĉiu popoliga kolonia projekto. De jardekoj, teritoria fragmentigo, disetendiĝo de kolonioj, limigo de moviĝoj, de dungadoj, de edukado, de aliro al justico, konfiskado de tero, detruado de dekoj da miloj da domoj, enfermiĝo en Gazao kaj preskaŭ 6000 mortintoj, inter ili ĉirkaŭ 1200 infanoj, rezultantaj de israelaj atakoj inter 2008 kaj 2022 igis neprobabla iun ajn perspektivon de vivo libera kaj sendependa.
En la tuto de la okupitaj palestinaj teritorioj, Israelo starigis prizonan reĝimon - kun variaj intensecoj kaj metodoj - kiu ĝenas ĉiujn aspektojn de ĉiutaga vivo. Konstante gvatataj, limigitaj en siaj moviĝoj, de kontrolpunktoj, de muroj kaj de subpremaj burokrataĵoj, senĉese minacitaj de aresto kaj senjuĝa enprizonigo, de torturo kaj aliaj kruelaj kaj humiligaj traktadoj, la palestinanoj vivas en tio, kio similas subĉielan panoptikon (3).
Finita ĵus antaŭ, kaj prezentitaj tuj post la atakoj de la 7-a de oktobro 2023, mia raporto pri la infanoj estas samtempe la plej nerefutebla kaj la malplej komentita. Ĝi indikas proceson de "elinfanigo" (unchilding), termino prenita de Nadera Shalhoub-Kervokian (4), por priskribi la ĉiutagan vivon de infanoj malhavigitaj de protektado kaj senkulpeco, kreskantaj en ĉiea perforto : mortigitaj, stumpigitaj, orfigitaj, senĉese vidantaj morti aŭ humiligi siajn proksimulojn kaj detruojn de siaj hejmoj. Ignori ilian malesperon estas rezigni nian homecon kaj malobei la plej sanktan devon en la mondo kaj internacian juron : protekti la infanojn.
Mia raporto de marto 2024 havas la saman temon : ankaŭ ĝi temas pri viktimoj de strukturita sistemo. Titolita "Anatomio de genocido (5)", ĝi dokumentas la kvin unuajn monatojn de israelaj atakoj al Gazao post la buĉado farita de Hamas la 7-an de oktobro 2023 : murdojn, gravajn fizikajn kaj mensajn lezojn, trudadon de vivkondiĉoj celantaj detruon de popola grupo, kun fono de malhomeciga retoriko farita de ŝtataj respondeculoj. Dum tiu periodo, Israelo maskis sian agadon per "homhelpa kamuflaĵo", esprimita per trankviligaj esprimoj - "konflikto", "flankaj damaĝoj", "savaj zonoj", "ordonoj pri evakuado" - por pravigi la iompostioma forviŝado de Gazao kaj ĝia identeco, la detruon de la kapablo de palestinanoj ekzisti kiel komunumo, loĝi sur sia tero, transdoni sian memoron. En la sekvanta raporto "Kolonia forviŝado per genocido (6)", mi elmontris kiel tiu genocido etendiĝas en Cisjordanion kaj en orientan Jerusalemon per etna purigado, iĝante la fina rezulto de entrepreno de kolonia popolado : forviŝi por anstataŭi, detrui por alproprigi al si.
Mi ne estas la sola, kiu trafis tian konkludon. Jam en januaro 2024, la Internacia Kortumo (IK) juĝis, ke ekzistas kredebla risko de malobeo al la konvencio pri malhelpado de genocido, kaj ordonis protektajn dispoziciojn. En julio 2024 tiu kortumo ankaŭ konkludis pri la kontraŭleĝeco de la israela ĉeesto en la okupita palestina teritorio kaj ordonis ke ĝi ĉesu tuj kaj senkondiĉe. IK ankaŭ konstatis la ekzistadon de sistema apartigo, de malobeo al malpermeso de rasa apartigo kaj apartheid, kaj de aneksada politiko. Oni ne plu povas nombri la instituciojn kaj organizaĵojn, kiuj konkludas ke Israelo faras genocidon kontraŭ la palestina popolo en la malmultaj teritorioj, kiuj restas al Palestino. En 2024 ankaŭ Israelaj historiistoj fakaj pri la Holokaŭsto, kiel Amos Goldberg kaj Omer Bartov, opiniis, ke ilia regno estas efektiviganta genocidon (7). Kelkajn monatojn poste, Amnesty International trafis la saman konkludon (8) , kaj en julio 2025, la israela organizaĵo B'Tselem publikigis raporton sub akuza titolo, kiun oni povas opinii eĉ pli trafa en la hebrea : "Nia genocido" (9). Plie, kaj inter multaj aliaj, ankaŭ internacia sendependa enketkomisiono misiita de UN asertis en septembro 2025, ke genocido estas okazanta en Gazao (10). Malgraŭ detalega dokumentado de la koncernataj krimoj, tiuj raportoj estis apenaŭ aŭ neniel atentitaj de la okcidentaj amaskomunikiloj kaj registaroj. Manke de formala justica decido, tiu enketkomisiono estas tio, kio plej proksimiĝas al jura konkludo bazita sur pruvo de faktoj kaj jura analizo. Cetere la devo malhelpi genocidon estiĝas tuj kiam ekzistas serioza risko de genocido. En januaro 2024 kiam Internacia Kortumo agnoskis tian riskon en Gazao, la ŝtatoj devis agi - komence per ĉeso de liverado de armiloj.
Mia analizo pri la kunagado de iuj entreprenoj, publikigita en julio 2025, estigis la plej akrajn reagojn (11) : reto de privataj aganto kiuj, per iliaj investoj, iliaj teknologioj, iliaj servoj kaj iliaj provizaj ĉenoj, konkrete subtenas la realaĵojn priskribitajn en la antaŭaj raportoj. Tia partopreno respondecigas ilin. Ĉesigi la genocidon necesigas ankaŭ dismunti la ekonomiajn strukturojn, kiuj ebligas ĝin - kaj profitas el ĝi. Tiu raporto kondukis Usonon trudi al mi drastajn punsankciojn tuj ekde aŭgusto 2025 - ago jam aplikita al juĝistoj de IK kaj al pluraj palestinaj organizaĵoj. Mi estas finance forigita el la mondo. Kiu ajn havas rilatojn kun mi, inkluzive miajn familianojn (mi estas patrino de filino, kiu havas la usonan civitanecon) estas minacata de monpunoj ĝis unu miliono da dolaroj kaj dudek jaroj en prizono. Mia kapablo plenumi mian mandaton, kaj simple direkti mian vivon, estas grave malhelpata.
Malgrau la subteno de mia propra regno al tiuj atakoj, kaj la manko de reala subteno fare de aliaj ŝtatoj, mi daŭrigis mian mision. La plej freŝdata raporto mia kvalifikas la genocidon en Gazao kiel "kolektivan krimon (12)", ĉar ebligita kaj financita de la sendifekta politika kaj financa subteno de pluraj ŝtatoj, inter kiuj troviĝas tiuj, kiuj nun plej akre atakas min.
Ja Usono restas la grande plej liveranto de armiloj al Israelo, dum pluraj membroŝtatoj de Eŭropa Unio plu nutras tiun liveradon. Cetere EU restas la unua komerca partnero de Israelo. Krom kelkaj esceptoj, kiel Hispanujo kaj Slovenujo, la ŝtatoj de La Malnova Kontinento elektis nenifaradon aŭ kunagadon. Francio, ekzemple, plurfoje permesis superflugadon de sia aerspaco al S-ro Benjamin Netanjahu malgraŭ la arestordono emisiita de IK kontraŭ li. Parizo daŭrigis komercadon de militistaj ekipaĵoj, transiradon tra siaj havenoj kaj flughavenoj, kaj daŭrigis intensajn komercajn interŝanĝojn kun Israelo. Grandaj francaj bankoj financas entreprenojn ligitajn al israela armila industro kaj al kolonioj, dum pluraj miloj da francoj havantaj ankaŭ israelan naciecon servas en la israela armeo.
Paralele, punpremo de mobilizadoj intensiĝas : manifestacioj malpermesitaj, akademiaj prelegoj cenzuritaj, aktivuloj kaj ĵurnalistoj akuzitaj pri "laŭdado de terorismo", policaj intervenoj perfortaj. Germanujo, Italujo, Francujo kaj Unuiĝinta Reĝlando okupas avangardon en tiuj aferoj, sub preteksto de prava lukto kontraŭ antisemitismo. Leĝprojektoj proponas amalgamigi necesan batalon kontraŭ antisemitismo kaj aliaj rasismoj kun malperseso de ĉiu ajn kritiko al Israelo kiel ŝtato. Prezentita kiel evidentaĵo, tia konfuzo, kiu asimilas niajn judajn gefratojn al la israela politiko estas parto de politika ofensivo : utiligi la batalon kontraŭ antisemitismo por krimigi la esprimon de solidareco kun la palestina popolo kaj pravigi misfamigajn kampanjojn. Tial, ke ili kritikas la politikon de Telavivo, israelaj civitanoj kaj judaj personoj suferas misfamigajn kampanjojn ĉie en la mondo. Iliaj voĉoj estas silentigataj kaj ilia lojaleco neata.
Antisemitismo, horora kaj abomeninda, estas malamego al judoj : tio neniel rilatas kun la laboro de tiuj, kiuj defendas homajn rajtojn, laboro kiu temas pri analizo de agoj de iu ŝtato. la tutaĵo de internacia juro temas pri la respondeco de la ŝtatoj. Ja la ŝtatoj havas jurajn devojn, kaj ja ili devas respondeci, precipe pri siaj malobeoj. Israelo ne estas escepto : la kritikoj kontraŭ la ŝtato Israelo ne celas tion, kio estas la ŝtato Israelo, nek la religion, kiun ĝi proklamas, sed tion, kion ĝi faras, aparte laŭ la vidpunkto de internacia juro, kiun ĝi malobeas, per maniero grava, persista kaj daŭre senpuna.
La demando ne estas ideologia sed jura : ĉu Francujo respektas siajn internaciajn devojn kiam ĝi tiel agas ? Mia mandato de speciala raportisto instruis al mi gravegan aferon : kiam ŝtato estas akuzita, ĝi ne debatas, ĝi frapas. Misfamigi por malindigi, timigi por silentigi, tia perforto montras ekscitecon pli ol forton.
Mia laboro sekvas tiun de miaj antaŭuloj : S-roj John Dugard, Richard falk, kaj Michael Lynk. Ankaŭ ili estis akuzitaj pri antisemistismo aŭ komplezemo al terorismo. Kontraŭ ili estis ankaŭ uzita la anstataŭon de dokumentitaj faktoj per polemiko kaj de jura analizo per personaj atakoj. Tiu mekanismo estas nun bone funkcianta. Por-Israelaj grupoj - gvidataj de la organizo UN Watch en Ĝenevo - produktas, jam de jaroj, misfamigajn raportojn kontraŭ ĉiu ajn, precipe en Unuiĝintaj Nacioj, kiu dokumentas la malobeojn al internacia juro faritajn de Telavivo. Pretekstante kompensi "misproporcian traktadon de Israelo", tiuj aktivuloj diserigas dirojn por modifi ilian signifon, kaj poste amplifikas kaj ripetas sian misinformadon ĝis doni al ĝi ŝajnon de veraĵo.
Bone legante ilin, la raportoj de tiuj grupoj estas vakuaj. En Unuiĝintaj Nacioj, ilia mensoga kaj misfamiga karaktero estas delonge konata. La akuzoj laŭ kiuj mi estas praviginta la teruraĵojn de la 7-a de oktobro 2023, neinta la seksajn perfortojn aŭ bagateliginta la suferon de ostaĝoj devenas de tiu fabrikejo, dum mi kondamnis senambigue kaj senĉese la atakojn kontraŭ israelaj civiluloj de la 7-a de oktobro kaj ĝenerale la krimojn de Hamas.
Mi senhezite kondamnis ilin kiel militkrimojn kaj krimojn kontraŭ la homaro, kies farantoj devas esti persekutataj en justico kadre de internaciaj procesoj. Mi kondamnis la seksajn perfortaĵojn faritajn kontraŭ israelaninoj, kiel dokumentis la enketkomisiono de Unuiĝintaj nacioj (13), kaj, konforme al internacia juro, mi konsideras seksan perfortaĵon uzitan en milita situacio, kiel militarmilon povantan esti militkrimo kaj, laŭ cirkonstancoj, krimo kontraŭ la homaro. La internacia juro ne funkcias per selektiva indigno nek per politika instrumentigo. Ĝi baziĝas sur jura kvalifikado de faktoj, pruvado de individuaj respondecoj kaj respekto de "due process" (regula proceso), por ĉiuj, senescepte.
Dum mia kondamno de la buĉado kaj aliaj krimoj kontraŭ israelaj civiluloj estis komplete senambigua, mi tamen kontestis la aserton, vastiĝintan precipe en Francujo por kialo, kiun mi ne komprenas, laŭ kiu ili estis motivitaj de antisemitismo (14) : kiel rimarkigis eminentaj fakuloj pri la Holokaŭsto kaj antisemitismo, tia aserto estas erara kaj danĝera, ĉar ĝi kaŝas la esencajn kialojn de perforto kaj falsas ĝian analizon (15). Kvankam antisemitismo eble ludis individuan rolon pri kelkaj atakintoj, tiuj buĉadoj, kiel deklaris la ĝenerala sekretario de UN, S-ro António Guterres, okazis en kvindekjara situacio de sufokanta okupado (16). Neniu krimo pravigas alian krimon. Sed ignori ĝian kuntekston estigas misforman komprenon, kiu povas nutri la ciklon de perforto anstataŭ solvi ĝin, tiel endanĝerigante tiel la palestinanojn, kiel la israelanojn.
Necesas nomi tion, kion tiu kampanjo rivelas : la vigleco uzita por kalumnii min kontrastas kun la silento pri la krimoj okazantaj en Gazao kaj la nenifarado pri tiuj celataj de la arestordonoj de la Internacia Kortumo. Sub preteksto de "respondecigo de UN", fakte temas pri redefini la defendon de homaj rajtoj kiel partian vidpunkton.
Jen pika ironio. En septembro 2025 Francujo agnoskis la ŝtaton Palestino, decido laŭdita kiel forta signo, simbola turniĝo. Sed agnoski ŝtaton, kies okupanton oni aktive subtenas, sen premi por ke ĉi lasta respektu la internacian juron kaj efektivigu senkondiĉan retiriĝon el la okupitaj teritorioj, kiel postulas IK, similas pli diplomatian pozon ol juran kaj politikan engaĝiĝon. Agnosko de ŝtato sen teritorio, sen ĉeso de okupado, estas vakua parolado, des pli kiam oni samtempe klopodas timigi la fakulojn misiitajn por dokumenti precize la malobeojn, kiuj malebligas konkretan kreadon de tiu ŝtato. Oni ne povas lundon agnoski Palestinon kaj la ceteron de semajno provi silentigi ĝiajn defendantojn.
La regantoj, kiuj tiel ludas, ne celas nur mian personon. Ili foroferas la internacian ordon mem, kaj plirapidigas la detruon de la internacia homhelpa juro kaj de la institucioj, kiuj garantias ĝin, en la preciza momento kiam ilia ekzisto estas endanĝerigita.
Oni povas eviti la veron, malpli facile kaŝi ĝin. Temas nur pri tempo : justico frapos ĉe la pordo de la aŭtoroj de krimoj en Gazao kaj de iliaj kunagantoj. La detruo de Gazao vekis konsciencojn, kiun oni pensis anestezitaj kaj videbligis tion, kion multaj homoj rifuzi vidi : ne nur la brutalecon de okupado, sed ankaŭ la aktivan kunagadon de niaj okcidentaj demokratioj. Ĉar Israelo ne estas anomalio en la monda ordo, ĝi estas, laŭ multaj konsideroj, ties spegulon en kiu oni malkovras esceptigajn logikojn, koloniajn hierarkiojn inter funebrindaj kaj foroferindaj vivoj, sekurecan retorikon kiu garantias senpunecon. La plejpartoj de la okcidentaj registaroj ne alfrontas Israelon ĉar tiel ili atakus sin mem.
Tial, estas samtempe instrue kaj malĝojige, ke Francujo, memdeklarita patrujo de homaj rajtoj, troviĝas en la avangardo, ne por defendi principon, sed por protekti aferstaton, ne por laŭdi internacian juron, sed por senkapabligi ĝiajn gardistojn.
Tamen io ŝanĝiĝis. Movado naskiĝis - en universitatoj, en sociaj retoj, en stratoj, en tribunaloj - kiu postulas realan socialan justicon, realan respekton de la homaj rajtoj, malkolonian multflankismon, kaj senesceptan universecon de ĝiaj principoj. Universeco, kiu ne akceptas apartismon, eĉ efektivigita de ŝtato alianca de okcidentaj ĉefurboj. Tiu movado ne lasos sin silentigi de misfamigaj kampanjoj. Ĝi ne estos senkuraĝigita de punaj premoj kaj sankcioj. Ĝi kreskas kaj plifortiĝas laŭ la riveliĝo de la mensogoj kaj misformigoj, kiu provas bari ĝin.
(1) Legu la tuton de mia deklaro ĉe la forumo de Al-Jazira (AJ Forum), X (eks-Twitter), 9-a de februaro 2026.
(2) Vidu : « Situation des droits humains dans les territoires palestiniens occupés depuis 1967 » (A/77/356), "Privation arbitraire de liberté dans le territoire palestinien occupé : l'expérience des Palestiniens derrière les barreaux et au-dehors" (A/HRC/53/59) kaj "Situation des droits humains dans les territoires palestiniens occupés depuis 1967" (A/78/545), raportoj de la speciala raportisto pri la situacio de homaj rajtoj en la palestinaj teritorioj okupitaj ekde 1967, Unuiĝintaj Nacioj, respective 21-a de septembro 2022, 28 de aŭgusto 2023 kaj 20-a de oktobro 2023.
(3) Vidu : Michel Foucault, Surveiller et punir. Naissance de la prison, Gallimard, Parizo, 1975.
(4) Nadera Shalhoub-Kevorkian, Incarcerated Childhood and the Politics of Unchilding, Cambridge University Press, 2019.
(5) "Anatomie d'un génocide" (A/HRC/55/73), rapport de la rapporteuse spéciale sur la situation des droits de l'homme dans les territoires palestiniens occupés depuis 1967, Unuiĝintaj Nacioj, 25-a de marto 2024, https://documents.un.org/
(6) "L'effacement colonial par le génocide" (A/79/384), rapport de la rapporteuse spéciale sur la situation des droits de l'homme dans les territoires palestiniens occupés depuis 1967, Unuiĝintaj nacioj, 1-a de oktobro 2024, https://documents.un.org/
(7) Vidu : Raz Segal, "A textbook case of genocide", JewishCurrents, 13-a de oktobro 2023 ; Amos Goldberg, "Ce qui se passe à Gaza est un génocide, car Gaza n'existe plus", Le Monde, 29-a de oktobro 2024 ; Omer Bartov, "Un historien du génocide face à Israël", Orient XXI, 5-a de septembro 2024.
(8) "Israel's genocide against Palestinians en Gaza", 5-a de decembro 2024, https://www.amnesty.org/en/documents/mde15/8668/2024/en/
(9) "Our genocide", julio 2025, www.btselem.org
(10) Vidu : bulteno ONU info, 16-a de septembro 2025, https://news.un.org/fr/story/2025/09/1157483
(11) Vidu : "D'une économie d'occupation à une économie de génocide" (A/HRC/59/23), rapport de la rapporteuse spéciale sur la situation des droits de l'homme dans les territoires palestiniens occupés depuis 1967, Unuiĝintaj Nacioj, 2-a de julio 2025, https://documents.un.org/
(12) "Gaza genocide : a collective crime" (PDF), rapport de la rapporteuse spéciale sur la situation des droits de l'homme dans les territoires palestiniens occupés depuis 1967, Unuiĝintaj Nacioj, 20-a de oktobro 2025, www.ohchr.org
(13) Vidu : "Detailed findings on attacks carried out on and after 7 October 2023 in Israel" (PDF), Unuiĝintaj Nacioj, 10-a de junio 2024, www.ohchr.org
(14) Vidu : "Israel's symbolic 'ban' must not distract from atrocity crimes in Gaza : UN expert", United Nations Human Rights, 15-a de februaro, www.ohchr.org
(15) Vidu : Omer Bartov, Christopher R. Browning, Jane Caplan, Debórah Dwork, David Feldman kaj aliaj, "An open letter on the misuse of Holocaust memory", The New York Review of Books, 20-a de novembro 2023.
(16) Vidu : " Secretary-General's remarks to the Security Council — on the Middle East", 24-a de oktobro 2023, www.un.org
La Konsulino de la Esperanta Civito anoncas ke tri gesenatanoj de la Verda grupo (Martinelli, Blanco, Giordano) liveris leĝoproponon pri la oboloj, kies temo estas la sociala helpo por la civitanaro kaj la paktintoj.
Laŭ la proponintoj, “la ekspansio de la Esperanta Civito kunportas la zorgon pro la subteno al kolektivoj kaj individuoj, precipe novaj establoj kaj malriĉaj gestabanoj. Por tiuj subjektoj necesas normo kiu preventas misuzon de la civitana bonkoreco kaj garantias la mecenatecon en Esperantio. La proponitan leĝon inspiras monkolekta efiko de la protestanta eklezio en la neŭŝatela ŝtato kaj la administra modelo de islamaj bankoj.“
La leĝopropono valorigas la ekzistantan vorton “obolo”: “Per la vorto “obolo” oni indikas monon donacitan por bonfaraj celoj ene de la Esperanta Civito, simile al almozo.” Kaj naskiĝis neologismo, laŭ la 15a regulo de la Fundamento: “Zakato estas la kapitalo akumulita per ĉiuj ricevitaj oboloj.” Efektive en la araba “zakato” (زكاة) estus la obolo mem, laŭ profuda terminologia tradicio korana.
Post la norme necesa dektaga atendo pro eventuala kontesto pri la riceveblo, la leĝopropono estas submetota de la Konsulino al telematika Senatokonsulto, sekve de kiu ĝi estos entagordigebla por la venonta Senata sesio.
La 21a de februaro estis la Internacia Tago de la Gepatra Lingvo. Ĉu vi jam spektis nian filmeton kun proverboj kaj diraĵoj kundividitaj de esperantistoj en diversaj lingvoj?
Daŭrigante la celebradon, TEJO nun organizas la kvaran eldonon de “Junuloj kaj Lingvoj” la 21an kaj 22an de marto 2026, por rekonfirmi nian sindevigon al lingvaj rajtoj kaj al la disvastigo de interkultura dialogo kaj daŭripova evoluo per Esperanto.
Ĉi tiu reta evento kunigas esperantistojn el la tuta mondo, kiuj volas koni novajn lingvojn kaj kulturojn en afabla etoso kaj partopreni amikeman interagadon kun aliaj junaj samideanoj.
Se vi entuziasmas prezenti ion pri via gepatra lingvo aŭ instrui vian lingvon al la mondo, bonvolu plenigi ĉi tiun formularon kaj fari vian kontribuon al la diverseco kaj amikeco de la evento!
Fonto: https://www.tejo.org/junuloj-kaj-lingvoj-2026-ma/
Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news
The post Junuloj kaj Lingvoj 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.
Aminda Radio Esperanto
Aperu
Bertilo
Bobelarto
Bonan Apetiton
Ĉe Emanuelo
Denaskuloj
Diversaj diversaĵoj
Diversteme
Eriketo
Esperanta Retradio
E@I
Global Voices
Heroldo Komunikas
Ivan Ivan
Jorge
Kaj Tiel Plu
Kalkulinda
KARAPACO-PANORAMO
La Lingvo Esperanto
Le Monde diplomatique en Esperanto
Libera Folio
Lingva Kritiko
Ludamo
Makis diras
Militrakonto
Muŝkalkulanto
Neniam milito inter ni
Notxor havas blogon
PIV-Blogo
Pri Io Ajn
Razen Manandhar
Revuo Esperanto
Saluton, Estas Mi
Scivolemo
Sonĝanta Vivo
Stano
Stela nur ĉiam kritikas
TEJO
Teo kaj Libroj
TutaMonda
UEA facila
Vanege
Laste ĝisdatigita je:
2026-03-26 18:00
Ĉiuj horoj estas en UTC.
Ebligita per:
