Blogoj en Esperanto

2026-05-20

Esperanta Retradio

Praavino rakontas

Tiun ĉi rakonton de Jindra Drahotová 
produktis Jarka Malá, ambaŭ el Ĉeĥio

Iam vespere, kiam estis tempo dormi, venis avino kiel kutime al nepeto en lian ĉambron legi fabelon. Sed en tiu vespero la nepo ne volis fabelon, li volis babili. 

Tio ne estis ofte kaj la avino ĝoje diris: „Mi propre neestas via avino, mi estas via praavino kaj vi estas mia pranepo.“
„Vi estas praavino?“ miris pranepo.
„Mi estas avino de via panjo. Via avino estas mia filino.“

La knabo metis elektronikaĵon sur tableton kaj ektenis manon de sia praavino kaj kun intereso atendis rakontadon. Kaj avinjo komencis: 

„Mi naskiĝis plifrue ol televidiloj, policaj radaroj, kreditkartoj, kopiiloj, klimatiziloj, laseraj radioj, saĝaj telefonoj, eĉ lavmaŝinojn ni ne havis, kaj tolaĵojn ni pendis sur ŝnurojn eksteren por sekigi.

Mi edziniĝis al via praavo kaj ni vivis kune kaj en ĉiu familio estis paĉjo kaj panjo. Viroj ne portis en oreloj ornamaĵojn. Tatuaĵon havis nur prizonuloj kaj maristoj. Ĝis mia dekokjaraĝo mi alparoladis ĉiun viron „sinjoro“ kaj virinon „sinjorino aŭ fraŭlino“. Sur ŝtuparo virinoj ĉiam ĝuis lokon ĉe teniloj kaj en lifton envenadis ĉiam la unuaj. Viroj malmetadis ĉapelon dum saluto kaj ankaŭ kiam ili envenis ĉambron. 

Viroj malfermadis pordon kaj helpadis al virinoj surmeti mantelon. Ni havis bonajn rilatojn kun familianoj kaj ni vizitadis ofte eĉ malpli proksimajn gekuzojn. Telefonoj estis en budoj surstrate kaj en poŝtoficejoj kaj ni funkciigis ilin per moneroj. Ni havis radioaparaton „sur drato“ kun unu programo. Iuj lertaj homoj kapablis mem konstrui radioaparaton por kapti eksterlandajn programojn. Mia patrino ne posedis glaciŝrankon nek lavmaŝinon, varman akvon ŝi varmigis en potego kaj tolaĵon ŝi lavis mane en ligna ujego. Kiam mi estis matura kaj edzinigita, dudek jarojn post la milito, mi jam povis aĉeti lavmaŝinon. Nur poste aperis televidiloj kun malgranda ekrano. Ĉiun tagon ni devis en horloĝoj streĉi risorton kaj kontroli, ĉu vekilo estas startita. Ne estis bankomatoj, sendrataj telefonoj, komputoroj, elektronikaj ludiloj, mikroondaj fornoj, eĉ elektraj fridujoj kaj lavmaŝinoj. Tolaĵojn ni somere blankigis sur herbejo ĉe rivero kaj tapiŝojn ni purigis per batiloj ekstere. Se ni tro petolis, gepatroj avertis nin infanojn, ke per tiu ĉi batilo ili punos nin. Voje el leciono při violono mi aĉetadis kun amikino kornbulkon je 30 heleroj kaj en paperon acidan brasikon je 20 heleroj. Unu krono havis 100 helerojn. Bonbonojn oni vendis laŭ pezo en papera saketo. Kafajn grejnojn aĉetadis mia patrino kaj hejme ni muelis ilin mane per muelilo.“

La nepo, kiu ĝis nun atente aŭskultis, penseme diris: 
„Sed avinjo, ĉu vi estas tricentjara?“

„Ne, ne karulo, mi aĝas nur 87 jarojn,“ diris kun rideto avino. „Ĉio, pri kio mi rakontis al vi, estas vero vereca. Mi konas multajn okupojn, kiujn vi neniam faros. Pri tio mi estas iom majgaja.“

Kaj avino vidante, ke okuloj de la nepo fermiĝis, mallumigis lampeton kaj senbrue foriris ankaŭ dormi.


JoDo, 2025. 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-20 06:00

Heroldo Komunikas

Ekis la kurso pri konstitucia juro

Ekis hodiaŭ la telematika kurso pri konstitucia juro, gvidata de c-ano Giacomo Comincini kaj rezervita al la kadroj de la Esperanta Civito, sub la aŭspicio de Esplora Instituto de Esperantologio; la kurso daŭros ĝis 26 junio 2026 per dek lekcioj; ĝi enkadriĝus en la estonta katedro pri historio kaj sociologio de la esperanta popolo.

La docento referencis al la doktrino de Hans Kelsen, kiu distingas inter Grundnorm, konstitucio, leĝoj, dunivelaj normoj: en la kazo de la Civito, Grundnorm estas la Pakto lanĉita 10 aŭgusto 1998. El tio sekvas la prioritata graveco de la establoj, tiel ke en sia federisma strukturo la konsorcio garantias aŭtonomion; tamen ĝi ne glitas de federacio al konfederacio, ĉar la aŭtonomion mildigas la mutualeco.

La gravecon de la paktintaj establoj markas ankaŭ la atribuo de du privilegioj al la Forumo: la elektoj al la Kortumo, nome la justica povo, kaj la validigo de la balotrezultoj por la Senato. Krome la tendenco adjudiki specifajn taskojn al paktinto anstataŭ propra Civita instanco: ekzemple al KCE rilate al la lingvotesta sistemo.

de "HeKo 909 9-B, 19 maj 26" je 2026-05-20 04:41

2026-05-19

La Balta Ondo

Kultura Semajnfino 2026 en Homburgo

kulturaSarlanda Esperanto-Ligo okazigos sian 75an Kulturan Semajnfinon de la 26a ĝis la 28a de junio 2026 en la Kardinal-Wendel-Domo en Homburgo (https://www.kardinal-wendel-haus.de/).

Atendas vin interesa programo konsistanta el aktivaĵoj, diversaj prelegoj por Esperanto-parolantoj, kursoj por progresintoj kaj komencantoj. En la libroservo de Jean-Luc Thibias vi certe trovos allogan legaĵon kaj esperantaĵojn.

Ni komencos la semajnfinon jam vendrede posttagmeze per via alvojaĝo kaj post la vespermanĝo ni aŭskultos koncerton de JoMo kaj poste ni kunsidos en etosa rondo en la knajpo (sarlande: vertŝaft’).

La sabaton ni dediĉos al prelegoj, atelieroj, lingvokursoj por komencantoj kaj progresintoj. Ĉijare ni havos specialan gaston: la internacie konata Esperanto-instruistino Katalin Kováts gvidos la kurson pro progresintoj kaj prezentos siajn vitrajn artaĵojn.

Dum nia busekskurso ni vizitos interesan sarlandan vidindaĵon: la Aventura Minejo Velsen (rigardu la ligilon: Startseite | Erlebnisbergwerk Velsen). Post la busekskurso estos ebleco partopreni ekumenan diservon en Esperanto.

La kulmino de la Kultura Semajnfino estos bela, bongusta, (laŭeble plenaera) bankedo kun kradrostaĵoj en gaja etoso sekvita de koncerto de la konata esperantista muzikisto Kaŝi je sabato vespere.

Dimanĉe matene ni daŭrigos la programon per prelegoj kaj atelieroj ĝis la komuna tagmanĝo.

La aliĝilo estas ĉi tie.

Fonto: https://eventaservo.org/e/35008f

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Kultura Semajnfino 2026 en Homburgo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-05-19 20:53

Heroldo Komunikas

Prof. Kiselman honora prezidanto de EIE

Prof. d-ro Christer Kiselman estas la honora prezidanto de Esplora Instituto de Esperantologio, post la bedaŭrinda forpaso de la karmemora c-ano Bertil Nilsson. Li akceptis kun ĝojo la proponon de la EIE-Komitato. 

Emerita profesoro pri matematiko, prezidinto de la Akademio de Esperanto, prof. Kiselman estas interalie la filo de plej valora fakulo pri velŝipoj en Svedio, kiu grave kunlaboris al la rekupero de la fama ŝipo Vasa, sinkinta en Stokholmo je sia unua vojaĝo (1628), kaj restinta vrako dum pli ol tri jarcentoj.

de "HeKo 909 8-B, 17 maj 26" je 2026-05-19 08:18

Stano

Boris Ŝĉerbina – heroo de Siberio, Ukrainio kaj Armenio

Honora civitano de Gjumri kaj Debalcevo, homo kiun oni memoras en Siberio, Ukrainio kaj Armenio, partia funkciulo, kiu iĝis heroo de populara usona televidserio – ĉio ĉi rilatas al unu homo – Boris Ŝĉerbina.

Fervojisto el Debalcevo
Estonta partiestro naskiĝis en 1919 en fervojista familio en Debalcevo, tiutempe vilaĝo de Jekaterinoslava gubernio. En la Ĥarkova instituto de inĝenieroj de fervoja transporto li engaĝiĝis je agado de komsomolo – la ĉefa junulara organizaĵo en Sovetunio. En 1939 li iĝis komunisto kaj samjare iris kiel volontulo por partopreni la Vintran militon kontraŭ Finnlando, kie li batalis en la 316-a aparta skiista bataliono.


Post fini la studojn li iom laboris en la Nord-Donecka fervojo, sed en 1941 Nazia Germanio invadis Sovetunion kaj lia vivo denove draste ŝanĝiĝis. Ekde tiam Boris Ŝĉerbina okupiĝis sole pri komsolola kaj poste partia laboro – unue el Ukraina SSR, poste en Irkutska provinco, kie li gvidis konstruadon de la Irkutska kaj Bratska hidroelektraj stacioj, partoprenis en la fondo de la urboj Angarsko kaj Ŝeleĥov kaj en la lanĉo de la Angara naftokemia komplekso.


En 1961 Boris Ŝĉerbina estis sendita al la urbo Tjumeno en Okcidenta Siberio, ke li iĝis prezidanto de la Tjumena provinca partia organizaĵo. “Al ni venis junaspekta, ĉarma, racia, obsedita je novaj ideo gvidanto, de kiu oni atendis tujajn kaj rapidajn ŝanĝojn” rememoris loka historiisto Jurij Pribilskij.

Siberiaj bataloj
Tjumena provinco tiutempe estis ordinara regiono, kies ekonomia signifo konsistis en fiŝkaptado kaj arbohakado. Oni planis konstrui apud ĝia plej norda urbo Saleĥardo la Malsupraoban hidroelektran centralon por uzi kolosajn akvoresursojn de tiu regiono, ĝenerale malgrava de ekonomia vidpunkto. 


Tiukaze granda parto de Jamalo-Neneca kaj Ĥanto-Mansa aŭtonomaj distriktoj subakviĝus – kune kun centoj da naftaj kaj gasaj minejoj, plejparto el kiuj ankoraŭ ne estis malkovritaj. Boris Ŝĉerbina ekkredis al prognozoj de geologoj, riskis kaj sukcesis nuligi la grandan projekton, kie realigado jam komenciĝis.


Post malkovro de grandegaj naftogasaj minejoj ekflamis novaj diskutoj. Kiel transporti la siberian gason al la “granda tero”? Vic-ministro pri gasa industrio Jurij Bokserman insistis je gasdukto “Norda brilo”, kiu devis iri de la gasminejo Medveĵje kaj poste de la Urengoja minejo tra Saleĥardo preter Vorkuto al Uĥto kaj plu al Leningrado, Belorusio, Moskvo kaj Volgo.


La organizaĵo Ĉeftjumennaftogaso proponis alian varianton – konduki la gasdukton tra Sverdlovska provinco al la urboj Niĵnij Tagil, Permjo, Gorkij kaj Moskvo. La tjumenanoj argumentis, ke la gasdukto de la Punga minejo ĝis la Poĥroma minejo jam pretas kaj restas nuraj 500-600 km ĝis Medveĵje. Tiu itinero ebligis maksimume eviti ĉiamfrostajn grundojn kaj liveri gason al la plej proksimaj konsumantoj, abundaj en Uralo.


Boris Ŝĉerbina subtenis tiun ĉi varianton. Vintre 1969 en la urbo Nadimo okazis kunsido dum kiu prezidanto de la Konsilio de ministroj de Sovetunio Aleksej Kosigin definitive aprobis ĝin. Danke al tio la siberia gaso ekfluis al Uralo kaj laŭvoje al la suda parto de Tjumena provinco, anstataŭinte pli kostan kaj ekologie malpuran karbon.


Boris Ŝĉerbina ekde komenco insistis je konstruado de fervojoj por rapidigi evoluon de la regiono. Danke al liaj klopodoj en malmulta tempo estis konstruita la fervojo Tjumeno – Tobolsko Surguto. Li malsukcesis nur rekomenci la konstruadon de la fervojo Saleĥardo – Igarko, haltigitan post la morto de Stalin – do tiu ĉi fervojo estas konstruata nuntempe.

Literatura skandalo
Malgraŭ la vere ŝtala karaktero Boris Ŝĉerbina grave atentis kulturajn aferojn, laŭeble subtenante iniciatojn tiukampe.


En 1969 en Tjumena provinco eksplodis granda skandalo. Loka verkisto Konstantin Logunov publikigis romanon “Ordalio”, en kiu li priskribis lukton pri la siberiaj nafto kaj gaso. La romano estis bone akceptita de kritikistoj, la libro aktive vendiĝis, oni preparis plian eldonon kaj filmigon.


Sed ĉion ĉi fuŝis grava nuanco. En sia romano la juna verkisto priskribis interesan, sed kontraŭdiran figuron – altrangulon, kiun lokaj naftistoj nomis “paĉjo Jurij”. Plurfoje premiita, orgojla kaj sinamiĝinta, li tro similis al la direktoro de Ĉeftjumennaftogaso. Subestre de Jurij Ervje tiutempe laboris 600 mil homoj, buĝeto de lia korporacio estis aprobata rekte de la Konsilio de ministroj de Sovetunio – eĉ preter la Ministerio pri nafta industrio al kiu ĝi oficiale subiĝis.


La granda naftisto koleregis kaj la juna arogantulo baldaŭ eksentis sur si la tutan povon de lia malfavoro. De ĉiuj naftominejoj al gazetoj kaj ŝtataj instancoj ekflugis leteroj, kondamnantaj la romanon, kiu “makulis la siberiajn naftistojn”. La reeldono estis nuligita, la scenaro malaperis el filmigaj planoj. Kampanjo kreskis kaj minacis komplete detrui la verkistan karieron.


Finfine la Centra Komitato de la Komunista Partio de Sovetunio ordonis al la Tjumena provinca partia organizaĵo solvi tiun ĉi problemon kaj puni la impertinentan junulon. Dum speciala kunsido unu post alia indignis akuzintoj, postulintaj la plej severajn punojn. La lasta ekparolis Boris Ŝĉerbina.


Li rakontis pri tio, kiom komplika estas la situacio en la Okcidentsiberia naftogasa komplekso, pri kiom malfacilas arte speguli ĝin kaj pri la rajto de la artisto je propra vidpunkto. Sian parolon li finis per la vortoj: “Pli bone ol Konstantin neniu skribos pri la vivo de niaj naftistoj, geologoj kaj konstruistoj. Je tio mi estas konvinkita. Do ni ekdeziru al li sukceson”.


Post tio la kampanjo finiĝis, la juna verkisto estis savita kaj poste iĝis unu el klasikuloj de la tjumena literaturo.

Laboro sen ripoztagoj
En decembro 1973 Boris Ŝĉerbina estis nomumita ministro pri konstruado de entreprenoj de naftogasa industrio de Sovetunio. Li jam ricevadis proponojn pri altaj postenoj, sed ĉiam rifuzadis forlasi Tjumenon. Ĉi-foje la propono venis rekte de Leonid Breĵnev dum persona renkontiĝo. Al la ĝenerala sekretario rifuzi ne povis eĉ Boris Ŝĉerbina.


Tiun postenon li okupis ĝis 1984 kaj dum tiu periodo longeco de naftaj kaj gasaj duktoj duobliĝis, en la industrio aperis aŭtomatigo kaj la elminado de nafto kaj gaso kreskis pluroble. En 1984 Boris Ŝĉerbina iĝis vic-prezidanto de la Konsilio de ministroj de Sovetunio. Ekde nun li kuratoris la tutan energian komplekson, inkluzive ministeriojn de nafta, gasa kaj karba industrioj, ministeriojn de geologio kaj energetiko, kontrolajn instituciojn pri teknikaj kaj atomenergiaj aferoj. En oktobro 1983 pro antaŭtempa lanĉo de la gasdukto Urengojo – Pomari – Uĵgorodo li estis premiita de la Lenin-ordeno kaj iĝis la Heroo de Socialisma Laboro.


Sed neniuj premioj povis transformi ulon el ukraina kamparo, trapasintan siberian vivlernejon, je ĉefurba burokrato, fermita je sia oficejo. Alkutimiĝinte persone konatiĝi kun situacio surloke, ĉiun vendredon vespere Boris Ŝĉerbina ekflugis per speciala aviadilo al objektoj, dissemitaj tra la tuta lando, kaj revenis dimanĉe vespere. Jaron post jaro li laboros tiel, sen ferioj kaj ripoztagoj. Lin malvolonte sekvis estroj de respektivaj fakoj. Speciale malĝojigis ilin, ke Boris Ŝĉerbina drinkis nenion krom morso kaj ĉiam pagis tagmanĝon kaj vespermanĝon proprapoŝe, kion ankaŭ ili devis sekvi.

Krizomanaĝero de Sovetunio
En la Kremlo oni sciis ke Boris Ŝĉerbina kutimas labori en ekstrema reĝimo, do taskigis al li plej komplikajn aferojn. En 1986 nome li estis nomumita prezidanto de la registara komisiono pri likvido de la sekvoj de la averio en la Ĉernobila atomstacio. Disfalo de la 4-a energobloko okazis la 26-an de aprilo je la 1-30 nokte, sed jam je la 7-a vespere Boris Ŝĉerbina estis en la urbo Pripjato, en la koro de la katastrofo.


Sekvan tagon li aranĝis urĝan evakuadon – 50 mil loĝantoj forlasis la urbon en 40 minutoj. Oni diris al homoj ke temas pri provizora foriro, do necesas preni nur dokumentojn – alikaze ili forportus multe da aĵoj, jam kontaĝaj pro la radiado. 


Poste li plurfoje revenis al Ĉernobilo kaj, laŭ rememoroj de atestantoj, kondutis ekstreme kuraĝe, ofte organizante kunsidojn tuj apud la disfalinta energobloko – tie ĉiuj parolis koncize kaj ne perdis vane la tempon.



La maksimuma akceptebla radiado por kunlaborantoj de la atoma industrio estas 25 rentgenoj dum la tuta laborperiodo, post kio sekvas maldungo kun dumviva kuracado kaj observado. Asistanto de Boris Ŝĉerbina, ricevinta tiam 55 rentgenojn, asertis ke lia ĉefo kaptis 60 ĝis 100 – nur en oficiale registritaj vojaĝoj li pasigis en Ĉernobilo 92 tagojn dum tiuj unutagaj eĉ ne estis registrataj.


Sekva vivekzameno por li iĝis la Spitaka tertremo en 1988. Ĝi damaĝis 21 urbojn kaj 350 vilaĝojn, el kiuj 58 estis komplete detruitaj. 25 mil homoj pereis, 14 mil iĝis handikapuloj, 514 mil senhejmiĝis.


Boris Ŝĉerbina tuj venis al Armenio kaj dum monato gvidis laborojn surloke. Estis organizita kuracado de la vunditoj en malsanulejoj de Moskvo kaj Leningrado kun posta rehabilitado en sanatorioj. Okazis forigado de detruaĵoj, serĉado de postvivintoj kaj rekonstruado. Post kelkaj tagoj li grave malvarmumis, sed ne lasis sian postenon.

Antaŭsento de katastrofo
Post emeritiĝi en 1989, Boris Ŝĉerbina baldaŭ restis sola. Post longa malsano mortis lia edzino. Pro pulma malsano mortis lia sola filo. Li mem grave malsaniĝis – efikis jaroj da ekstremaj ŝarĝoj kaj la “ĉernobila” dozo de radiado.


Somere 1990 dum la 28-a partia kongreso li publike avertis pri proksimiĝanta katastrofo – disfalo de la ekonomio kaj de la ŝtato.


“La elekto mem de Jelcin kiel la prezidanto de la Supera Soveto de RSFSR estas danĝera por politiko kaj ekonomio de la lando... Nek politikajn, nek moralajn trajtojn la novkreita estro de la Supera Soveto por tia posteno, kiel sciate, havas. Kaj tio estas ne novaĵo por la Centra Komitato kaj estraro de la partio... Se la grupo de Jelcin sukcesos komplete kapti la Superan Soveton kaj la Konsilion de ministroj, komenciĝos la pezega tempo en la historio de la lando”.

Nerva streĉiĝo rezultis je la kvara apopleksio, post kiu li jam ne restariĝis. La 22-an de aŭgusto Boris Ŝĉerbina mortis.

Memoro
Boris Ŝĉerbina estas sepultita en la Novodeviĉje tombejo en Moskvo dum la tombo de lia patrino restis en la Ĉerviŝeva tombejo en Tjumeno.


La ageman siberianon oni memoras kaj ne nur en Siberio. En 1999 sur la sidejo de la Ministerio pri konstruado de entreprenoj de naftogasa industrio en Moskvo kaj sur domo N 48 en strato Ĥoĥrjakov en Tjumeno, kie li loĝis en 1961-1973, aperis memortabuloj. 


En 2004 centre de Tjumeno estis starigita busto de Boris Ŝĉerbina kaj jaron pli frue omaĝe al li estis nomita bulvardo en unu el novaj kvartaloj.


En la urbo Surguto haveblas strato de Boris Ŝĉerbina kaj en la urbo Gjumri (tiel nun nomiĝas Leninakan) sur strato de Boris Ŝĉerbina estis starigita monumento al la heroo. 


Flugkompanio UTair nomis omaĝe al Boris Ŝĉerbina aviadilon, la urboj Debalcevo (Ukrainio) kaj Gjumri (Armenio) nomumis lin sia honora civitano. 


En 2019 Boris Ŝĉerbina aperis en la usono-brita televidserio “Ĉernobil”, kie lian rolon ludas Stellan Skarsgård, premiita pro tio per la Ora Globuso. Nun la nomon de Boris Ŝĉerbina konas la tuta mondo. Li meritas tion.

de Stano Belov (noreply@blogger.com) je 2026-05-19 06:05

Esperanta Retradio

Virtualaj vortaroj helpas revivigadon de indiĝenaj lingvoj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

Ekzistas pli ol 7 mil indiĝenaj lingvoj en la mondo. Multaj el tiuj lingvoj troviĝas sub risko malaperi, kaj tio jam okazis al multaj lingvoj, kiuj mortis dum la lastaj jarcentoj. Tiaj minoritataj lingvoj foje estas uzataj preskaŭ nur de maljunuloj, ĉar la novaj generacioj en la koncernaj komunumoj jam ne lernas la lingvon de siaj prauloj. Ili tamen estas riĉa trezoro de scioj, observoj kaj spertoj pri la faŭno, flaŭro, ekologiaj sistemoj, ritoj kaj kulturmoroj. Kaj oni riskas forperdi ankaŭ medicinajn konojn. 

Ankaŭ en Brazilo tiu minaco estas premanta. En Amazonio troviĝas du trionoj el la pli ol 150 indiĝenaj lingvoj ankoraŭ parolataj en Brazilo. Multaj el tiuj lingvoj jam troviĝas apenaŭ en la memoro de kelkaj homoj, sed jam ne estas parolataj. Institucioj kiel la Muzeo Emílio Goeldi, en la brazila ŝtato Paraná, en kunlaboro kun aliaj sciencaj instancoj, de jardekoj laboras por savi tiujn lingvojn kaj sciojn. Antaŭ nelonga tempo, unu plia grava kontribuaĵo estas de ĝi disponigata. Tio estas kolekto da Multmediaj Vortaroj de Indiĝenaj Lingvoj, ellaboritaj kune kun Departemento de Lingvistiko de la Universitato de Nov-Meksiko, kaj celas konservadon kaj revivigadon de minoritataj lingvoj. 

Indiĝenaj gentoj kaj sciencistoj klopodas dokumenti kaj plu vivigi tiujn lingvojn, de kvindek jaroj. La plej freŝa strategio konsistas en kunlabora konstruado de Virtualaj Multmediaj Vortaroj, zorge elektitaj. Sep dulingvaj vortaroj kun la portugala lingvo jam estas disponeblaj en platformo, krom vortaro pri sanktaj lokoj de unu el la gentoj.  Pliaj kvar vortaroj estas ankoraŭ en prepariĝado. 

Uzado de saĝtelefonoj, tabulkomputiloj kaj komputiloj ankoraŭ ne estas grandnombra, en la indiĝenaj komunumoj, en Brazilo; tamen, ĝi jam estas efektiva, kaj kreskanta. Multmediaj rimedoj povas faciligi la lernadon. Tio liveras la prononcadon kaj ilustraĵojn de lingvouzo per frazoj, kio favoras la protektadon de tiuj lingvoj. Oni difinas la koncepton pri “socia teknologio” kiel aron da transformaj teknikoj kaj  metodoj elvolvitaj kaj aplikataj en interagado kun la loĝantaro, kaj alprenata de la loĝantaro, cele al pli da socia apogo kaj plibonigo de vivkondiĉoj. La alianco inter akademianoj kaj indiĝenoj, kiu rezultigas vortarojn, respondas  al plifortigo de tradiciaj lingvoj kaj kulturoj.


 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-19 06:00

Libera Folio

La finna egipto ekparolas Esperanton

Unu el la ampleksaj ĉefverkoj de la finna literaturo baldaŭ aperos en Esperanto. Jouko Lindstedt jam de pli ol unu jaro tradukadas la plej konatan romanon de Mika Waltari, Sinuhe la Egipto. Ĝin eldonos Esperanto-Asocio de Britio. En nia intervjuo Jouko Lindstedt rakontas, pri kia libro temas kaj kial indas ĝin traduki al Esperanto.

Jouko Lindstedt, la finna originalo de la tradukata verko, kaj kelkaj aliaj libroj, kiuj utilas en la traduklaboro.

La historia romano “Sinuhe egyptiläinen” (Sinuhe la Egipto) estis en 2008 elektita la plej amata libro en Finnlando, kaj en 2017 ĝi en publika voĉdonado estis nomita la verko de la jarcento. La libro aperis en 1945, tuj post la dua mondmilito, kaj kvankam ĝi temas pri okazaĵoj en Egiptio antaŭ pli ol tri mil jaroj, multaj vidis en ĝi ankaŭ alegorion pri okazaĵoj de la ĵusa milito.

La aŭtoro Mika Waltari verkis la ampleksan libron dum nuraj tri kaj duona monatoj, en stato de intensa inspiriĝo, certe influite de siaj dummilitaj spertoj, sed sur la solida bazo de dudekjara profunda interesiĝo pri la historio de Egiptio. Tiun interesiĝon vekis la malkovro de la tombo de Tutanĥamono en 1922, kiam Waltari estis 14-jara.

La verko baldaŭ estis tradukita al multaj lingvoj, kaj iĝis ankaŭ internacie unu el la plej furoraj sukcesoj de la finna literaturo. Krom la literaturaj valoroj, la libro ricevis laŭdojn de spertuloj pro sia escepta fideleco al la fakta historio de Egiptio kaj la najbara regiono, tia kia ĝi estis konata en la verkotempo.

Nun Esperanto-Asocio de Britio decidis eldoni la verkon, kiun jam tradukas Jouko Lindstedt. Ni petis lin rakonti pli pri la projekto.

Libera Folio: Kio estas speciala pri ĉi tiu libro, kial vi decidis traduki ĝuste ĝin?

Jouko Lindstedt: – Ĝi estas internacie unu el la plej sukcesaj finnaj romanoj. Unuflanke, ĝi estas fascina rakonto kun atentokapta intrigo okazanta en la Proksim-Oriento dum la 14-a jarcento antaŭ la Komuna Erao, kun multaj faktoj science fidindaj. Aliflanke, ĝi estas ankaŭ provo de la aŭtoro pritrakti la profundajn elreviĝon kaj pesimismon kaŭzitajn de la Dua Mondmilito. Tradukante mi sentis, ke Sinuhe parolas ankaŭ pri tiuj elreviĝo kaj pesimismo, kiujn multaj el ni sentas pro la okazaĵoj en la nuna mondo.

Sinuhe estas jam tradukita al multaj lingvoj, ĉu ne indus elekti iun same altkvalitan sed internacie malpli konatan verkon?

– Mi supozas, ke altkvalitaj finnaj romanoj estas ĝuste tiuj, kiujn oni multe tradukis! Esceptoj estas nur iuj, kiuj malgraŭ sia bona kvalito parolas ĉefe nur al la finna legantaro, kaj eble ankaŭ iuj, kiujn estus tre malfacile traduki.

Ĉu vi ion scias pri la kvalito de la tradukoj en aliaj lingvoj?

– Mi ne rigardis ilin. Sed laŭ Vikipedio la angla traduko forlasis trionon de la teksto, ĉefe la filozofiecajn partojn, kaj krome ĝi baziĝas sur la sveda traduko, ne la finna originalo. Tamen ĝi siatempe tre furoris en Usono kaj estis eĉ filmita en Holivudo. Ekzemple la bulgaran tradukon faris mia unua instruisto pri la bulgara, kiu tre bone sciis la finnan. Pri la ceteraj tradukoj, sume ĉirkaŭ 40, mi nenion scias.

La verko estas tre ampleksa. Kiom da tempo vi jam okupiĝas pri ĝi, kaj kiel longe vi kredas ke daŭros sume la laboro?

Mi komencis serioze traduki komence de la jaro 2025 kaj nun ĵus povis sendi la unuan duonon de mia manuskripto al du provlegantoj. Laborante samtakte mi finos la duan duonon iam dum la aŭtuno de 2027, kio signifas, ke post provlegado kaj reviziado la libro povos aperi iam dum 2028. Mi klopodas por labori regule, sed kompreneble havas ankaŭ multajn aliajn aferojn en la vivo, ankaŭ Esperantajn…

Kiajn defiojn vi renkontis ĝis nun?

– La stilo de Waltari, kun speciala impona ritmo kaj iuj intence arĥaikaj trajtoj, estas esenca ingredienco de la verko kaj estas grave iel transdoni ĝin en Esperanto. Li multon ĉerpis el la Biblio, en kiu precipe la libro de la Predikanto ankaŭ teme tuŝas la verkon, sekve mi ofte konsultis la Esperantan Malnovan Testamenton. Ankaŭ la Proverbaro de Zamenhof estis bona helpilo en pluraj lokoj. Sed male ol oni povus kredi, ”La Faraono” de Prus, lerte tradukita de Kabe, estas teme kaj stile tiom alitipa verko, ke ĝi ne multe utilis en la tradukado.

Ĉu vi kredas, ke la verko havas ŝancon iĝi populara inter novaj generacioj de esperantistoj, kiuj eble ne kutimas legi tiel ampleksajn tekstojn?

– Nu, la esperantistoj ja ankoraŭ iom legas librojn, dum en la cetera mondo pli kaj pli da homoj utiligas nur aŭdvidan materialon – kiu ĝis nun malmultas en Esperantujo. Mi esperas, ke multaj homoj almenaŭ komencos legi kaj estos poste kaptitaj de la intrigo kaj legos ĝis la fino!

de Libera Folio je 2026-05-19 05:52

2026-05-18

La Balta Ondo

Iĝu aktivulo en la Komisiono pri Eksteraj Rilatoj de TEJO

KER

Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) invitas vin iĝi aktivulo en la Komisiono pri Eksteraj Rilatoj (KER) de TEJO. La komisiono prizorgas la eksterajn rilatojn de TEJO kun aliaj eŭropaj kaj tutmondaj junularaj organizoj cele al kunlaboro, interŝanĝo kaj politika lobiumado pri temoj, kiuj gravas al TEJO kaj al junaj esperantistoj. La komisiono ankaŭ prizorgas engaĝiĝon de TEJO ĉe junularaj platformoj, trejnas homojn pri junularaj rajtoj kaj subtenas aktivulojn de TEJO kandidatiĝi al internaciaj junularaj renkontiĝoj.

Esti KER-ano signifas ne nur grave kontribui al la bonfarto de la organizo, sed estas samtempe persona pliriĉiĝo. KER-anoj agadas en kerna agadspaco por alporti nian vidpunkton, kiu ofte temas pri lingvopolitiko, al neesperantistaj junularaj spacoj. KER-anoj rolas en TEJO konatiĝante kun aliaj organizoj kaj parolante pri eventualaj komunaj kunlaboradoj aŭ projektoj, aŭ prezentante neformale Esperanton al aliaj homoj, adaptiĝante al la celgrupo. Aliflanke, KER-anoj kontribuas al la diskutoj kiuj okazas rete aŭ ĉeeste, foje verkante dokumentojn aŭ reagante en forumoj. Tiel ni kunportas nian kontribuon pri la temoj pri kiuj ni spertas.

Gravas ke esperantistoj ne restu izolitaj parolante pri lingvaj rajtoj kaj politiko nur inter si mem: Esperanto strebas al la tuta homaro kaj ne nur al ni!

KER estas malferma al junuloj kiuj estas individuaj membroj de TEJO (do kiuj aĝas inter 18 kaj 35 jarojn), ideale kun altnivelaj konoj de Esperanto kaj la angla. La aliĝo temas pri volontula aktivisma engaĝiĝo por la daŭro de tiu ĉi kaj la venonta KER-mandato (ekde la 1a de junio 2026 ĝis la 31a de aŭgusto 2027). Kiel KER-ano, vi certe lernos memstare labori kaj akompanate povos profundigi viajn spertojn, interalie en la sube menciataj temoj. La oportunoj kaj respondecoj estos atribuitaj ankaŭ laŭ via persona intereso kaj sperto.

Legu pli en la retejo de TEJO https://www.tejo.org/malferma-invito

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Iĝu aktivulo en la Komisiono pri Eksteraj Rilatoj de TEJO appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-05-18 21:54

Esperanta Retradio

Ligiloj al la porcioj 54 - 104 de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu"

Jen ĉi-sube la ligiloj al la porcioj 54 - 104 de la ekzercaro:

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-18 12:31

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 104

Antaŭ cent-tri semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-kvara porcio. Ĝuu ĝin!
---
Li volas kunporti biciklon sur aŭto,
ĉu sur la tegmento aŭ ĉu malantaŭe.
Li povas alkroĉi biciklojn per krampoj.
Li devis adapti la aŭton por tio.

Ŝi aŭdis kverelon, sed ne enmiksiĝis.
Ŝi ne partoprenis en tiu afero.
Ŝi volis ja helpi, sed tio ne eblis.
Pro tio ŝi faris nenion ĉi-kaze.

Kliento nuligis aĉeto-kontrakton,
ĉar li ne akceptis la prezo-altigon.
Li volis aĉeti alian modelon
en faka vendejo je prezo pli bona.

Desegnu nun horizontalan linion.
Ĝi havu longecon de ok centimetroj.
Sur tiun linion vi skribu tre klare
la lokon kaj daton de via naskiĝo.

La buso alvenos post unu minuto.
Ĝi estas elektra, sen ĝenaj rubgasoj.
Ĝi estas tre taŭga por urba trafiko.
Ĝi estas rapida kaj tute mallaŭta.

Li verkis tre longan gazet-artikolon.
Li havis sufiĉe da materialo.
Li skribis pri tre aktuala afero.
Ĝi vekos tutcerte tre grandan atenton.

La senlaborulo ricevis postenon
en bona firmao, post longa serĉado.
Li jam antaŭĝojas pri tiu laboro.
Li povas esperi pri vivo pli bona.

Mi havas ideon pri nova prelego.
Mi volas paroli pri lingvaj aferoj. 
Mi tiam pritraktos diversajn problemojn
en lingvolernado kaj lingvoregado.

Virinoj parolas pli varme ol viroj,
ĉar ili ja eble fariĝos patrinoj.
Patrino tre varme parolas al bebo
kaj eble lulkantas al sia bebeto.

Sed ne nur virinoj tre varme parolas:
Nun pli kaj pli ofte la patroj prizorgas
infanojn en hejmo, dum tempo libera.
Gefiloj do lernas de ambaŭ gepatroj.

Sed ofte okazas ke patroj forestas,
ĉar ili laboras tre longe vespere.
Patrinoj do devas plenumi la taskojn
prizorgi infanojn dum tuta semajno.

Li longe esperis reveni ĉi tien
al sia hejmurbo, al siaj parencoj.
Sed mankis la mono por tiu vojaĝo.
Li ŝparis tre longe. Li povas veturi.

Ni estu singardaj! Minacas danĝero!
Okazis ĉi tie jam du akcidentoj.
Vundiĝis tri homoj, kaj unu eĉ grave.
Ni nepre atentu la situacion!

Mi devas momente tre multe labori,
ĉar post du semajnoj ni volas vojaĝi
al suda insulo por tie promeni
kaj eble eĉ naĝi en maro jam varma.

Kaj ankaŭ kongreson mi volas viziti
por tie prelegi pri lingvolernado.
Jen temo esenca por nia movado.
Necesas progreso en nia afero.

Ĉi tiu laboro samtempe prezentas
kaj penon, kaj ĝuon - kun bona rezulto.
Ĉar vivas la lingvo en homoj tutmonde 
kaj eble ĝi kreskos por servi al ĉiuj.
---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de

Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-18 06:00

2026-05-17

La Balta Ondo

Nova retbutiko lanĉita kaj novaĵoj pri INK

ink

Kiel menciite en ĉi tiu artikolo, Bobelarto nun havas propran retbutikon ĉe bobelarto.ink/butiko, kie legantoj povas aĉeti ĉiujn novelarojn de la Interkultura Novelo-Konkurso. Krom la ĵus lanĉita “Kie vojoj renkontiĝas” (INK-4), ankaŭ disponeblas “La sekreta vivo de miaj najbaroj” (INK-3), “La lasta vojaĝo de Cezaro kaj aliaj noktaj aventuroj” (INK-2), kaj “Amo, tuso kaj forpaso” (INK-1).

La lanĉo de la butiko estis sukcesa, kun multaj vizitoj kaj mendoj de la novelaroj. Bobelarto dankas al la komunumo de literaturamantoj, kaj invitas vin profiti, ĝis la fino de majo, rabaton je 20% en ajna aĉeto en la butiko kun la rabatkupono “bobelarto”.

INK-5: Premio-ceremonio en Graco

La gajnintoj de la kvina INK estos anoncitaj la 2an de aŭgusto 2026 dum la 111a Universala Kongreso de UEA en Graco, Aŭstrio. La kvina INK ricevis rekordan nombron de 2247 konkursaĵoj pri la temo “La detalo kiu ŝanĝas ĉion”. La finalistaj noveloj estas aktuale en tradukado kaj redaktado por krei la novelaron kiu estos publikigita en aprilo 2027.

INK-6: Eblas partopreni ĝis la 30a de junio!

La sesa Interkultura Novelo-Konkurso akceptas kontribuaĵojn ĝis la 30a de junio 2026. La temo estas Proksime al la celo. Imagu momenton, kiam la protagonisto estas nur unu paŝon for de sia celo. Ĉu la revo realiĝos aŭ restos en fantazio? Ĉu la gloro estos atingita aŭ ĝi glitos for de la fingroj? Jen tio kion aŭtoroj povas proponi al la konkurso, en Esperanto, sed ankaŭ en la franca, itala, japana, kataluna, persa, rusa aŭ ukraina. La konkurso estas malfermita al ĉiuj aliaj lingvoj, por kiuj necesas aldoni tradukon al unu el la ok lingvoj menciitaj. Por pli da informoj, vizitu: bobelarto.ink/konkurso.

Bobelarto

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/05/bobelarto-10/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Nova retbutiko lanĉita kaj novaĵoj pri INK appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-05-17 18:45

Esperanta Retradio

Ŝtelita akto 139/VII. fako C - rakonto de Karel Ĉapek


laŭtlegas Vizi László el Ĉeĥio

Je la tria matene ektintegis tele­fono en garnizona komandejo: 
"Ĉi tie kolonelo Hampl el la generala stabo. Sendu al mi tuj du virojn el armea polico; kaj sendu sciigon al vickolonelo Vrzal, nu memkomprene el la informfa­ko, homo, tio vin neniel rilatas, ke li tuj venu al mi. Jes, nun nokte. Jes, li prenu aŭton. Do rapide, damne!" Kaj fino. 
    Post unu horo estis vickolonelo Vrzal surloke; ĝi estis en diosciaskia vilao-kvartalo. Bonvenigis lin nejuna kaj ege zorgokonsumata sinjoro en civilo, tio estas nur en ĉem­izo kaj pantalono. "Vickolonelo, okazis al mi damna afe­ro. Sidiĝu, kamarado. Damna afero, mizera, porka, idiota, fia. Monstro unu malbenita. Imagu, do: antaŭhieraŭ donas al mi ĉefo de la generala stabo unu akton kaj diras: Hampl, prilaboru tion hejme; ju malpli da homoj scias pri tio, des pli bone - en la oficejo eĉ ne pepeton; do ek, vi havas fe­rion, sidu super tio hejme, sed atenton! Nu bone."
    "Kaj kia akto ĝi estis?" demandis vickolonelo Vrzal. Kolonelo Hampl momenton hezitis. "Nu," li diris, "sciu do: ĝi estis el la fako C."
    "Ha," opinias vickolonelo Vrzal kaj komencis aspekti neordinare serioze. "Do plue."
    "Do rigardu," diris la konsternita kolonelo. "Hieraŭ mi laboris super tio la tutan tagon; sed kion mi faru sakre kun tio nokte? Meti en tirkeston, ne taŭgas; trezorejon mi ne havas; kaj se iu scius, ke ĝi estas ĉe mi, estus kun tio amen. Homo, por la unua nokto mi tion kaŝis en mia lito sub matraco; ĝis mateno mi tion rulĉifis kiel apro."
    "Tion mi kredas," diris vickolonelo Vrzal. 
    "Kion vi volas," ekĝemis la kolonelo, "mia edzino es­tas ankoraŭ pli korpulenta! Nu, por la dua nokto mia edzi­no konsilis al mi: Sciu, ni metos tion en ladujon de maka­ronioj kaj kaŝos por nokto en manĝo-tenejon. La manĝote­nejon mi por nokto ŝlosas kaj la ŝlosilon mi prenas al mi, diras la edzino - nome ni havas tian ege dikan servisti­non, kiu ĉion formanĝas. Tie neniu ion serĉos, ĉu? Nu bone, tio plaĉis al mi."
    "Ĉu via manĝotenejo havas duoblan aŭ simplan fenestron?" interrompis lin vickolonelo Vrzal. 
    "Tondro ĝin batu," eksplodis la kolonelo, "eĉ ne ideeto venis al mi! Simplan fenestron! Kaj mi konstante pensas pri la kazo en Sázava-distrikto kaj aliajn similajn stul­taĵojn kaj forgesis rigardi la fenestron! Damna afero malbenita!"
    "Do plu," admonis lin la vickolonelo. 
    "Nu, kio plu estus. Je la dua matene aŭdas la edzino, ke malsupre kriaĉas la servistino. Ŝi iris demandi, kio estas, kaj Mary hojlas: En la manĝotenejo estas ŝtelisto! La edzino kuras por la ŝlosilo kaj por mi, mi kuregas kun pistolo en la manĝotenejon kaj sakrinda fia afero, fenestro en manĝotenejo estas elumita, trarompita kaj la ujo kun la dokumen­toj for. Kaj la ŝtelisto ankaŭ for. Jen ĉio," ekspiris la kolonelo. 
    Vickolonelo Vrzal fingretis la tablon. "Kaj sinjoro ko­lonelo, ĉu sciis iu, ke vi havas la dokumenton hejme?"
    La malfeliĉa kolonelo dismetis la manojn. "Tion mi ne scias. Kamarado, tiuj kanajloj spionoj elspionas ĉion." Dume li rememoris funkcion de vickolonelo Vrzal ka embara­siĝis. "Ja ili estas ege sagacaj homoj," li korektis sin senenergie. "Sed al neniu mi ion diris, honorvorto. Nur," li aldiris venke, "neniu ja povis scii, ke mi metis tion en ladskatolon de makaronioj."
    "Kaj kie vi tion metis en la ladskatolon?" demandis preterpase la vickolonelo. 
    "Ĉi tie, ĉe la tablo."
    "Kie dume staris la ladskatolo?"
    "Ni atendu," rememoris la kolonelo. "Mi sidis ĉi tie, kaj havis la ladskatolon antaŭ mi."
    La vickolonelo apogis sin je la tablo kaj reve rigardis la fenestron. En rosplena mateniĝo vid-al-vide konturiĝis griza kaj ruĝa vilao. "Kiu loĝas tie?" li demandis lace. La kolonelo ekfrapis la tablon. "Hu, sakre, tion mi ne rememoris! Atendu, tie loĝas ia judo, bankdirektoro aŭ io. Danma afero, nun mi perceptas tion. Vrzal, ŝajnas al mi, ke ni kaptis spuron."    
    "Mi ŝatus vidi la manĝotenejon," diris la vickolonelo elturniĝeme. 
    "Iru do. Tra ĉi tie, tra ĉi tie," kondukis lin la kolonelo fervore. "Jen ĉi tie. Sur la plej supra breto estis la skatolo. Maria," ekkriegis la kolonelo, "ne gapu ĉi tie! Iru en subtegmenton aŭ kelon!"
    La vickolonelo surmetis gantojn kaj svingiĝiŝ sur la fenestron, kiu estis iomete alte. "Elrompita per ĉizilo," li diris, rigardante la fenestron. "Lignotegaĵo de la fenestro estas ja el mola ligno; sinjoro kolonelo, tion fendos ĉiu bubo." 
    "Damna afero," miris la kolonelo. "Damnindaj homoj farantaj tiel aĉajn fenestrojn!"
    Ekstere antaŭ la krado atendis du soldatetoj.
    "Ĉu la armea polico?" demandis vickolonelo Vrzal. "Bone. Mi rigardos ankoraŭ de ekstere. Sinjoro kolonelo, mi devas konsili al vi, ke vi ĝis eventuala ordono ne foriru el la domo."
    "Memkomprene," konsentis la kolonelo. "Kaj kial fak­te?"
    "Por ke vi estu je dispono, se eble  - La du soldatoj kompreneble restos ĉi tie.
    La kolonelo eksnufis kaj ion glutis. "Mi komprenas. Ĉu vi volus iom da kafo? La edzino kuirus ĝin por vi."
    "Nun mankas tempo por tio," diris la vickolonelo la­kone. "Pri la ŝtelita akto dume kompreneble diru al neniu; krome ĝis  ... ĝis oni venigos vin. Kaj ankoraŭ ion: al la servistino diru, ke tiu ŝtelisto ŝtelis iujn konservaĵojn, neniom pli." 
    "Sed aŭdu," ekvokis la kolonelo malespere, "la akton vi tamen trovos, ĉu?­"
    "Mi penos," diris la vickolonelo kaj deĵore kunklakis la kalkanojn.
    Tiumatene sidis kolonelo Hampl kiel amaseto da mal­feliĉo. Iun momenton li imagis al si, kiel venos du oficiroj por lin aresti; post tempeto li klopodis iel elpensi, kion faras nun vickolonelo Vrzal kaj kiel li movigas la tutan grandan kaj kaŝitan aparaton de la armea informservo. Li imagis al si alarmon ĉe la general-stabo kaj ĝemis.
    "Karĉjo," diris al li jam dudekfoje lia edzino (jam de longe pro singardemo ŝi kaŝis lian revolveron en la servistina kofro), "ĉu vi volus ion manĝi?"
    "Lasu min trankvila, sakre," bruskis la kolonelo. '"Mi  opinias, ke tion vidis tiu judo de kontraŭe."
    La edzino nur ekĝemis kaj iris en la kuirejon plori.
    Tiam ektintegis sonorilo. La kolonelo leviĝis kaj rektiĝis por akcepti soldatsevere oficirojn, venantaj por lin aresti. (Kiuj ja ili estos? li distrite konsideris). Sed anstataŭ oficiroj eniris rufa hometo kun bulĉapelo enmane kaj ridvidigante siajn sciurajn dentojn al la kolonelo. "Mi petas, mi estas Pištora el polica komisarejo."
    "Kion vi volas?" abruptis la kolonelo kaj diskrete ŝanĝis atentopozon en malstreĉon.
    "Laŭdire oni priŝtelis vian manĝotenejon," rikanis sinjoro Piŝtora iel familiare. "Do mi estas ĉi tie."
    ­"Kaj ĉu tio rilatas vin?" ekbojis la kolonelo.
    "Mi petas," radiis sinjoro Piŝtora, "ĉi tie estas nia dist­rikto. Via servistino diris matene ĉe bakisto, ke oni priŝtel­is vian manĝotenejon, do mi diras, sinjoro komisaro, mi saltos tie, jes."
    "Ne penindas," rifuze grumblis la kolonelo. "Oni ŝtelis nur ... nur skatolon kun makaronioj. Tion afable lasu drivi."
    "Kiel stranga," opiniis sinjoro Pištora, "ke ili ne ŝtelis pli."
    "Ĝi estas ege stranga," diris amare la kolonelo. "Tamen tio vin ne rilatas."
    "Versimile iu ekmalhelpis ilin," ekradiis sinjoro Pištora en subita ilumino.
    "Do ĝojigis min, sinjoro," subitis la kolonelo.
    "Mi petas," diris sinjoro Pištora kun malfidema rideto, "unue mi devus rigardi la manĝotenejon."
    La kolonelo volis eksplodi, sed poste submetiĝis al sia mizero. "Iru do," li diris maleme kaj kondukis tiun hometon en la manĝotenejon.
    Sinjoro Pištora entuziasme ĉirkaŭrigardis la mallarĝan kamereton. "Nu jes," li diris ĝojigite, "li elrompis la fenestron per ĉizilo; tio do estis Pepek aŭ Andrlík."
    ­"Kio, mi petas?" akre demandis la kolonelo.
    "Tion faris Pepek aŭ Andrlík; sed Pepek eble sidas. Se li elpremus nur vitron, tio povus esti Dundr, Lojza, Novák, Hosička aŭ Kliment. Sed tio estos Andrlík."
    "Nur ke vi ne eraru," muĝis la kolonelo.
    "Ĉu estus ĉi tie iu nova por manĝotenejoj?" subite serioziĝis sinjoro Pištora. "Sed versimile ne. Nome Mertl ankaŭ faras la fenestrojn per rompilo, sed neniam li penetras en manĝotenejojn, neniam, sinjoro; tiu iras tra necesejo en loĝejon kaj prenas nur tolaĵon." Sinjoro Piŝtora vidigis la sciurajn dentojn. "Nu, mi ekrigardos ĉe Andrlík."
    "Ke mi transdonas al li saluton," murmuris la kolonelo. Estas nekredeble, li opiniis, estante denove lasita al siaj mornaj ideoj, kiel la polico estas malkapabla. Se alme­naŭ oni serĉus fingrospurojn, aŭ piedspurojn - bone, en tio estas faka metodo; sed tiel idiote alpaŝi tion - Nu kiel la polico povus samkapabli kun la internacia spionado! Mi ŝatus scii, kion faras Vrzal.
    La kolonelo ne venkis la tentadon kaj telefone vokis vickolonelon Vrzal; post duonhora furiozado fine li atingis komunikon. "Halo," li vokis miele, "jen Hampl. Mi petas vin, do kiel progresis - Mi scias, ke vi povas nenion diri sed nur mi - Mi scias, se vi nur afable dirus al mi, ĉu ĝi jam estas - Jesuomaria, dume ankoraŭ nenio? Mi scias ke ĝi estas peza kazo, sed - Nur momenton, Vrzal, mi petas vin. Nur venis al mi ideo, ke el miaj rimedoj, ĉu vi komprenas, mi donos dek mil al tiu, kiu kaptos tiun ŝteliston. Mi ne havas pli, sed sciu, por tia servo - Mi scias, ke ne; sed nur private - Nu jes, tio estos mia privata afero, deĵore ĝi ne estas ebla. - Aŭ oni povas tion distribui inter civilaj detektivoj, ĉu? - Sed memkompreneble, kvazaŭ vi ne scias pri tio; sed se al tiuj homoj iel vi komprenigus, ke kolonelo Hampl promesis dek mil - Do bone, diru tion al via ĉefserĝento. Mi petas vin, amiko! - Pardonu do. Mi dankas vin."
    Kolonelo Hampl iom malstreĉiĝis post tiu donacema decido; li havis impreson, ke nun li mem iel partoprenas la persekutadon de tiu damna ŝtelista spiono. Li kuŝiĝis sur sofo, ĉar li estis laca de la ekscitado kaj imagis, kiel cent, ducent, tricent viroj (ĉiuj estis rufaj kaj vidigis sciurajn dentojn kiel sinjoro Pištora) traserĉas trajnojn, haltigas aŭtojn sagantajn al limoj, atendas sian predon post stratangulo kaj subite ekpaŝas kun vortoj: "En nomo de la leĝo. Iru kun mi kaj ne faŭku." Poste li sonĝis, ke li estas ekzamenata pri balistiko en militista akademio kaj peze anhelis kaj vekiĝis ŝvitanta. Iu sonorigis.
    Kolonelo Hampl eksaltis kaj provis ordigi siajn pensojn. En pordo aperis la sciuraj dentoj de sinjoro Pištora. "Do jam mi estas ĉi tie," diris la sciuraj dentoj. "Mi petas, li estis tiu."
    "Kiu," klopodis kompreni la kolonelo.
    "Nu ja Andrlík," ekmiris sinjoro Pištora tiel, ke li ĉesis vidigi la dentojn. "Ja kiu alia? Pepek nome estas en Pankrác."
    "Sed kion vi havas konstante kun tiu Andrlík?" abruptis malpacience la kolonelo.
    Sinjoro Pištora elrulis siajn helajn okuletojn. "Li ŝtelis ja la makaroniojn el la manĝotenejo," li diris insiste. "Oni lin jam enkarcerigis en la komisarejo. Mi petas, sed mi ve­nis demandi - Li, Andrlík, diras, ke en la ujo estis neniuj makaronioj, ke tie estis nur tia aktaĉo. Do ĉu ĝi estas vero."
    "Homo," ekkriis la kolonelo senspire, "kie vi havas tiun aktaĉon?"
    "En poŝo," vidigis la dentojn sinjoro Pištora. "Kien nur mi tion -" li diris, palpante en la mohajra jako, "- ha. Ĉu via?"
    La kolonelo elŝiris el lia mano la altvaloran, ĉifitan akton numero l39/VII, fako C. El liaj okuloj verŝiĝis larmoj de malstreĉiĝo. "Hometo ora," li elspiris, "mi donus al vi por tio mi ne scias kion. Edzino, li ekkriegis, "venu ĉi tien. Jen sinjoro komisaro - sinjoro inspektoro hm -"
    "Agento Pištora," diris la vireto, montrante sian denta­ron kun pleja plezuro.
    "Li jam trovis la ŝtelitan akton," laŭtis la kolonelo. "Iru, edzino, alportu glaseton kaj konjakon. Sinjoro Pištora, mi. . vi eĉ ne scias kiel ... nu por ke vi sciu ... Trin­ku, sinjoro Pištora."
    "Ĝi ne estis ja malfacila," dentmontris sinjoro Pištora. "Vera poeziaĵo! Jes, kaj la ujo, moŝta sinjorino, estas en la komisarejo."
    "Diablo prenu la ujon," tondris feliĉege la kolonelo. "Sed kara sinjoro Pištora, kiel vi tiel rapide trovis tiun akton? Je la sano, sinjoro Pištora!"
    "Ĝi servu," diris sinjoro Pištora respekte. "Miadio, ĝi estas nenio malfacila. Kiam estas elrompita manĝotenejo, do ni iras al Andrlík aŭ Pepek, sed Pepek nun sidpasigas du monatojn en Pankrác. Kiam ĝi estas subtegmento, do ni havas Písecký, Tondera lamulo, Kaner, Zima kaj Houska."
    "Ej, ej," miris la kolonelo. "Aŭskŭltu, kaj kio, se ĝi estas ekzemple kazo de spionado? Prosit, sinjoro Piš­tora!"
    "Respektan dankon. - Spionadon, tion ni ne havas ĉe ni. Sed latunajn klinkojn, tio estas Čeněk kaj Pinkus, je kupraj dratoj estas nun nur unu, iu Toušek, kaj kiam tio estas biertuboj, do tiu devas esti Hanousek, Buchta aŭ Šle­singer. Sinjoro, ni iras laŭ certa spuro. Kaj kasrompulojn, tiujn ni havas el la tuta respubliko: Da ili estas - hik! da ili estas nun dudek sep sed ses el ili sidas."
    "Ili meritas tion," deklaris la kolonelo sangavide. "Sin­joro Pištora, trinku!"
    "Respektan dankon," diris sinjoro Piŝtora, "sed ne tro mi trinkas. Mi petas, sanon. Ili tiuj - hik! tiuj latronoj, ili estas neniu inteligentularo, sinjoro; ĉiu scias nur unu lerta­ĵon kaj tiun li faras, ĝis ni lin denove kaptas. Kiel tiu Andr­lík. Ha, li diras, ekrimarkinte min, jen sinjoro Pištora pro la manĝotenejo. Sinjoro Pištora, tio ja ne valoras ion, ja  mi ekkaptis nur aktaĉon en la ladskatolo. Ja mi devis elvapo­riĝi, pli frue ol mi ion tuŝis. - Iru do, mi diras al li, ci idioto, por tio oni rekompencos cin minimume per unu jaro."
    "Jaron de karcerpuno?" opiniis kolonelo Hampl kom­pate. "Ĉu ne estas iom troe?"
    "Sed ĝi estas ja enrampo," vidigis la dentojn sinjoro Pištora. "Do mi dankas respekte, sinjoro; ankoraŭ mi estas enketonta unu montrofenestron, tiu estos Klečka aŭ Rudl. Kaj se vi ion bezonus, do demandu nur en la komisarejo. Sufiĉas diri sinjoro Pištora."
    "Mi petas vin, sinjoro," diris la kolonelo, "se vi eble - ­hm - por la servo. - Nome la aktaĉo estas ... nu ne iel tro, sed ... malvolonte mi ĝin perdus, sciate? Do se vi eble akceptus por la servo," li rapidis diri kaj enmanigis al sin­joro Pištora kvindek kronojn.
    Sinjoro Pištora pro surprizo kaj emocio serioziĝis. "Ja tio ne necesis," li diris, rapide enpoŝigante la manon kun la bankbileto. "Tio ja estis nenio - Do mi dankas respekte, sinjoro; kaj se vi foje denove bezonus -"
    "Mi donis al li kvindek kronojn," diris sinjoro kolonelo Hampl degne al sia edzino. "Dudek kronoj por tia tulipo ankaŭ sufiĉus, sed -" Sinjoro kolonelo grandanime man­gestis. "Nur ke la damna akto estas trovita."­

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-17 06:00

2026-05-16

UEA facila

La Balta Ondo

La demonstra versio de la printempa Ondo (2026, №327)

printempaLa 16an de majo 2026 estis enretigita por publika legado la demonstra versio (demoversio) de la marta (printempa, laŭ la nordhemisfera vidpunkto) eldono de “La Ondo de Esperanto”. La 40-paĝa demoversio (pdf) enhavas plurajn tekstojn kaj tekstokomencojn el la riĉenhava 108-paĝa 327a numero de “La Ondo de Esperanto”, publikigita antaŭ preskaŭ du monatoj.

La demoversio de la printempa “Ondo” estas libere elŝutebla ĉe https://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-327demo.pdf.

La demoversioj de pli fruaj “Ondoj” estas elŝuteblaj en nia arkiva retejo. Tie estas elŝuteblaj ankaŭ kelkaj plenaj eldonoj (“pdf” kaj “epub”).

“La Ondo de Esperanto” aperas dumaniere:
unue, kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo;
due, kiel ampleksa trimonata elektronika almanako (bitgazeto), en kiu estas publikigataj la plej gravaj tekstoj el la retejo kaj ankaŭ artikoloj, eseoj kaj beletraĵoj, verkitaj speciale por la almanako.

“La Ondo de Esperanto” estas eldonata en Kaliningrado (Ruslando), ĝin eldonas Halina Gorecka kaj redaktas Aleksander Korĵenkov.

“La Ondo de Esperanto” estas (re)abonebla por 2026.
La baza abontarifo (15 eŭroj) restas senŝanĝa dum pluraj jaroj ekde la lanĉo de la bitversio en 2007.

Estas tri abonkategorioj:

1. Abonanto – 15 eŭroj
2. Amiko – 30 eŭroj
3. Patrono – 100 eŭroj

Pri la pagmanieroj legu ĉi tie: https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm.
Atentu, ke nun denove eblas pagi la abonon per la internacia pagosistemo PayPal.

Vidu la liston de la donacintoj por la 2025a jaro.

La demonstra versio de la marta “Ondo” estas libere elŝutebla ĉe https://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-327demo.pdf.

La sekva, junia/somera “Ondo” aperos fine de junio aŭ komence de julio 2026.

Ne forgesu (re)aboni!

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/05/ondo-160/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La demonstra versio de la printempa Ondo (2026, №327) appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-05-16 14:46

Aperu

Plej popularaj afiŝoj de Aprilo 2026

Iomete mafrue por la kutimo, sed jen la listo:

  1. Ŝanĝu vian mesaĝilon | Tago de Cifereca Sendependeco en Esperanto, spektita 8 fojojn de 8 homoj
  2. SENESPERA VIVO PARTO 1 BY KJBEL,  10 spektoj kaj 7 spektintoj
  3. Kiam teknologio eraras: la kortuŝa rakonto de senkulpa avino, 9 kaj 8
  4. EsKu – Epizodo 80 – Petr Chrdle 10 kaj 8
  5. Esperanto G 9, 9
  6. Penicilino: malkovro, revolucio, averto (Esperanto) 7, 7
  7. [Esperanto] diamanta artaĵo 8, 7
  8. Ranja Zafinifotsy rakontas pri la 5-a Malagasa Esperanto-Seminario en 2026 7, 7
  9. ESPERANTO ( 2026) | BUREN TRUN 7, 5
  10. Best Roommate Ever – A Kick The Ladder Film (#KTL47L) 8, 6

La kialo por ke la plej poopulara filmo ne estas la plej spektita estas ĉefe la ŝatoj. “ŝanĝu vian mesaĝilon” ricevis 6 ŝatojn kaj dum “Senespera vivo” ricevis nur 1 ŝaton, “kiam teknologio” 3 ŝatoj, la 80a epizodo neniu ŝato…

 

Kiel kutime, por kompari inter monatoj, dum aprilo 816 spektoj entute dividitaj inter 456 filmoj ricevis almenaŭ 1 spekton danke al tubaro. 2140 fojoj oni sekvis rekomendojn de tubaro.

de pablo je 2026-05-16 07:58

Esperanta Retradio

Medicinaj efikoj de avenaj flokoj

virtuale laŭtlegas Artema G.

Ĉu kiel matenmanĝaj flokoj aŭ en la vegetara hamburgero: Aveno estas vera ĉiopovanto - kaj krome ĝi estas sana: Ĝi reguligas la nivelon de sanga sukero je bona nivelo, ĝi protektas la intestan flaŭron kaj estas bona por la haŭto. Kaj aparte ĉe diabeto validas: Avenaj tagoj rentumas.

Plej multaj homoj apenaŭ atentas la neimpresajn flokojn en la matena kaĉo. Tamen aveno estas vera "Supermanĝaĵo". Ĝi povas malaltigi la nivelon de sanga sukero kaj de ĥolesterolo, ĝi povas protekti la intestan flaŭron kaj tiel povas efiki kancerprevente. Krome ĝi povas kvietigi la jukantan haŭton de homoj kun neŭrodermito. En la jaro 2017 la vera aveno estis elektita "medicina planto de la jaro".

"Ĉe aveno gravas aparta speco de balastaĵoj, nome la beta-glukanoj", klarigas medicinhistoriisto de la universitato de Würzburg. "Beta-glukanoj malhelpas fortan plialtiĝon de la nivelo de sanga sukero. Tio estas aparte interesa por homoj kiuj suferas pro diabeto tipo II".

Ekzistas studaĵoj laŭ kiuj diabetuloj kiuj devas preni insulinon, povas per du avenaj tagoj en monato, do tagoj dum kiuj la nutraĵo baziĝas ĉefe sur aveno, malaltigi sian bezonon pri insulino je triono. "Oni manĝas dum tiuj tagoj ne nur avenon, sed oni rajtas manĝi kune kun la aveno ankaŭ fruktojn kaj legomojn." Gravas laŭ la sciencisto ke ĉe la tri manĝoj de la tago la bazo estu aveno. Sufiĉas 50 gramoj da aveno por unu plado. La efiko de avena tago daŭras laŭ la sciencisto dum du ĝis tri semajnoj.

Kaj ankoraŭ pluaj faktoroj igas la cerealon tiel sana: La 4,5 gramoj da beta-glukano en 100 gramoj da aveno protektas ekzemple la mukozon de la intesta sistemo. Ĝi ligas supozeble beta-glukanon kun gal-acidoj kaj akcelas la eligon de tiuj acidoj kaj tiel devigas la korpon depreni ĥolesterolon por formi novajn gal-acidojn. Pro tio malaltiĝas la nivelo de ĥolesterolo per la konsumo de aveno.

Apud la balastaĵoj aveno enhavas ankaŭ multajn b-vitaminojn. Kaj aveno estas ankaŭ riĉa je biotino - kio estas bona por la haŭto, por haroj kaj ungoj - kaj ĝi enhavas ankaŭ multe da mineralaĵoj, ekzemple magnezion, feron, fosforon kaj zinkon.

La cerealo estas bona liveranto de energio - komparebla kun rizo. Ĝi enhavas 332 kilokaloriojn en 100 gramoj. La karbonhidratoj de la aveno estas longĉenaj. Tio signifas ke kompare al la simplaj sukeroj tiuj karbonhidratoj estas malpli rapide digestataj. Tiel la nivelo de la sanga sukero pli malrapide plialtiĝas. Oni sentas saton dum pli longa tempo kaj la korpa produktivo ne tiel rapide malkreskas. La grandeco de la flokoj en tio apenaŭ faras diferencon.

Ideala porcio estas 40 ĝis 50 gramoj da avenaj flokoj kiuj liveras inter 150 kaj 180 kilokaloriojn. Estas rekomendinde konsumi avenon kune kun protein-enhava nutraĵo - ekzemple kun lakto, kazeo aŭ jogurto. Tio satigas pli longe. Kaj vitamino C en tiu kunteksto helpas pli bone profiti de la fero kiun aveno enhavas.

Aveno enhavas mukajn substancojn kiuj kvietigas jukantan haŭton. Kaj la juna avenplanto servas ankaŭ en kosmetikaĵoj.

Estas do tre rekomendinde regule manĝi avenon.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-16 06:59

2026-05-15

La Balta Ondo

APERo-19

apero

De la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo apud Moskvo okazis la senkrokodila esperantista renkontiĝo APERo kun ĉ. 40 partoprenantoj. Mi certe ne trovos freŝajn vortojn por priskribi la eventon, kiun mi opinias eĉ pli sukcesa kaj emociplena, ol niaj antaŭaj APERoj, ĉiam ĝuindaj. Tial mi petis Oĉjon Ĉajka kontribui al tiu ĉi artikoleto, kiu bele bonhumorigis la renkontiĝon kaj majstris dum la vesperaj kaj noktaj kantadoj. Jen liaj impresoj:

«Mi ege ĝuis ĉi tiun APERon. Al mi plaĉis ĉiuj programeroj, kiujn mi partoprenis.
– La ludoj intelektaj, lingvaj, interkomunikaj, surtablaj. Mi ne povas ne nomi la homojn, kiuj gvidis ilin, kaj kiuj estas la viva historio de la Rusia kaj APERa Esperanto-Movado dum la lastah hardekoj: Georgij Kokolija kun “Propra ludo”, Larisa Ŝapoŝnikova, Mikaelo Povorin kaj Gennadij Basov kun la interpretista konkurso, la sama Povorin kun la rebusoj, Irina Gonĉarova kun “Homlupoj” kaj la juna aktivulino Jaroslavna Puŝkarskaja kun la bonegaj tablaj rolludoj “Aventuroj komenciĝas” – aparte por gejunuloj (jam pli-mapli parolantaj komencantoj) kaj por aĝuloj.
– Prelegoj kaj rakontoj, speciale tiu de Anastasia Ŝoliĉeva pri la naiva arto kun nia kortuŝa komuna praktikado, kaj ambaŭ prezentoj de Ilja Gnusarjov: pri la Esperanto-literaturo kaj pri AI-muziko kun escepte bonkvalita kaj profunde vibriga APERo-opero: mi vidis tiun flamon en la okuloj kaj vizaĝoj de la aŭskultantoj.
– Bela poezia kaj proza horo. Rekte en la koron, ĝis la radikoj de la animo.
– Kaj, certe, la vesperaj kaj noktaj kantadoj kun tre karaj homoj! Mi ege ĝuis kaj kunĝuis.
Fine de la Solena Fermo ni eĉ diris la tradician, sed jam forgesatan trifojan ĝisrevidan “Per Esperanto, por mondpaco kaj amikeco…” kaj kantis la kanzonon “Post multaj jaroj” de Vladimir Soroka.
Mi ŝargiĝis de la etoso, de la kunumado kun ĉiuj ĉi bonegaj verdaj homoj kaj jam atendas la jubilean 20an APERon sekvajare.

apero-19

Miaflanke mi, tamen, mencius la bonegan prelegon de Nikolao Gudskov “Kiel la homo komencis pensi” kaj la gviditan de li konversacion pri la komenco de la Esperanto-literaturo. Estis sufiĉe vigla konversacia rondo “Kiel akiri geamikojn se vi estas adolto”. Okazis tri primovadaj inform-diskutoj: pri la Volgia Esperanto-Renkontiĝo, okazonta en julio, pri novaj kaj jam funkciantaj lernigaj projektoj de “Esperanto-leto”, kaj pri la propono de MEA MASI lanĉi aŭtune tutlandan informkampanjon por allogi al Esperanto homojn de la pensia aĝo. Surprizo por ĉiuj estis la lumbildrakonto de la nekonato Aleksej Biĉkov pri lia blogo en Esperanto pri ekstrem-vojaĝoj. Rimarkinda detalo: ĉi tiun APERon partoprenis kvar bone parolantaj novuloj, por kiuj ĉi tiu renkontiĝo estis la unua Esperanta aranĝo en la vivo.

Do… Plej koncize: Venu al APERo-20!

Irina Gonĉarova
MEA MASI

La supra foto: Vadim Solovjov
La dua foto: Irina Gonĉarova

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/05/ruslando-77/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post APERo-19 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-05-15 19:13

Heroldo Komunikas

La tegmentoj en Lesjoforso tuj riparotaj

Du membroj de la Komitato de Esplora Instituto de Esperantologio, nome c-ano Giorgio Silfer vicprezidanto kaj sen. Manuela Blanco sekretario, hodiaŭ akompanis fakan entrepreniston por ekspertizo de la tegmentoj en la kontruoj de Skandinava Esperanto-Domo en Lesjoforso.

Ĉiuj tegmentoj bezonas intervenon, sed ne en la sama grado. La malplej damaĝita ŝajnas tiu de la aparta vilaeto nomata “La Kukolnesto”: ĝi estos la unua en la vico de riparoj, por ke tie povu loĝi la deĵorpatrolo de Civila Esperanta Servo.

Dum la unuaj tagoj de junio la patrolo loĝos en ligna domo de la vilaĝa kampadejo, kun la eblo uzi aŭtomobilon por veturi al SED.

Intertempe kompletiĝas la procedo por akiri la aliron al elektro kaj akvo, krome la solvo de la demando pri asekuro. Bedaŭrinde Esperanto Gården estis asekurita nek kontraŭ incendio nek kontraŭ akvodomaĝoj, kio kondukas al konsiderindaj kostoj por la riparoj.

de "HeKo 909 7-B, 15 maj 26" je 2026-05-15 19:02

E@I

E@I-Teamo intense laboras pri preparado de LingvaFest’2026

Entuziasmigitaj de la sukcesa pasintjara eldono de la festivalo LingvaFest’, kiu allogis pli ol 4300 partoprenantojn, la teamanoj de E@I jam intense laboras por prepari la sekvan eldonon de la evento – LingvaFest’2026. En 2026 ĝi daŭre restos senpaga kaj malfermita por lernantoj, instruistoj, lingvemuloj kaj ĉiuj interesiĝantoj pri kulturoj kaj lingvoj de la mondo. 

Ankaŭ ĉi-jare ĝi okazos en Bratislavo; la eventon gastigos la Ekonomia Universitato en Bratislavo dum la 10-a kaj 11-a de septembro 2026. Danke al prelegoj, rapidkursoj, atelieroj, kvizoj kaj kultura programo la partoprenantoj de LingvaFest’ ĝuos unikan etoson de multlingveco, interkultura dialogo kaj malkovrado de lingvoj.

Grava novaĵo estas, ke LingvaFest’2026 okazos sub la aŭspicioj de la Ministerio pri Edukado, Esploro, Disvolviĝo kaj Junularo de la Slovaka Respubliko, kio substrekas la kreskantan signifon de la evento kadre de lingva edukado kaj kultura diverseco en Slovakio.

LingvaFest’2026 estas organizata de Edukado@Interreto kunlabore kun Slovakia Esperanto-Federacio kaj la Ekonomia Universitato en Bratislavo. La ĉefa partnero de la evento estas la Ĝenerala Direkcio por Tradukado   de la Eŭropa Komisiono; ĝiaj partneroj estas Nacia Instituto pri Edukado kaj Junularo (NIVAM) kaj Ľudovít Štúr-Instituto pri Lingvistiko. La festivalo estas ligita al la celebrado de la Eŭropa Tago de Lingvoj (festata ĉiujare la 26-an de septembro) kaj celas montri, ke lingvoj ne estas nur lernobjekto, sed ankaŭ ponto inter homoj kaj kulturoj kaj neanstataŭigebla monda riĉeco.

Pliaj informoj pri la programo kaj partopreneblecoj troveblas ĉe la oficiala retejo de la evento: LingvaFest.sk

The post E@I-Teamo intense laboras pri preparado de LingvaFest’2026 first appeared on E@I.

de maciej je 2026-05-15 11:43

Esperanta Retradio

La bela kaj bunta mondo de flagoj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado

Ĉu vi iam vere rigardis la flagon de via lando kaj demandis vin, kial ĝi aspektas tiel? Hodiaŭ ni parolos pri interesa temo: la mondo de flagoj. Ni vidas ilin ĉie. Ili flirtas antaŭ registaraj konstruaĵoj, en lerneja korto, kaj eĉ dum grandaj sporteventoj. Sed flagoj estas multe pli ol nur pecoj da ŝtofo ligitaj al stango. Ili rakontas profundajn historiojn, montras komunan identecon kaj parolas propran, silentan lingvon. 

Historie, la unuaj flagoj tute ne temis pri belaj koloroj aŭ lertaj desegnoj. Ili havis tre praktikan celon. Antaŭ multaj jarcentoj, dum grandaj bataloj aŭ sur la vasta maro, homoj bezonis manieron por komunikiĝi trans longaj distancoj. Kriado estis senutila pro la bruo de milito aŭ la muĝado de maraj ondoj. Tial niaj prapatroj komencis uzi simplajn, tuj videblajn signojn. Ili levis pecojn da riĉe kolorigita ŝtofo kiel eble plej alte, por ke ĉiuj amikoj kaj malamikoj povu tuj scii, kiu alvenas. Iom post iom, tiuj simplaj komunikaj signoj fariĝis pli kompleksaj. Ili komencis reprezenti ne nur moviĝantajn armeojn aŭ ŝipojn, sed tutajn urbojn, naciojn, kaj eĉ filozofiajn ideojn.

Ekzistas fakte tuta scienco dediĉita al flagoj, kiun oni nomas veksilologio. La fakuloj pri ĉi tiu scienco konstante esploras la demandon pri kio precize igas ke flago estas vere bona. Ili havas kelkajn bazajn regulojn pri bona aspektigado. La unua kaj eble plej grava regulo estas simpleco. Bona flago devus esti tiel simpla, ke eĉ infano povus facile desegni ĝin el sia memoro. Se flago havas tro multajn malgrandajn detalojn, oni simple ne povas rekoni ilin, kiam la flago libere flirtas alte en la aero. Krome, oni forte rekomendas uzi nur du aŭ tri bazajn kolorojn, kiuj bone kontrastas unu kun la aliaj, por helpi la videblecon. Cetere, bona flago prefere neniam enhavu vortojn aŭ literojn. Teksto estas nelegebla de malproksime kaj eĉ aspektas renverse, kiam la vento blovas de la alia flanko. Flago devas esti tiel klara kaj simbola, ke neniu bezonas legi tekston por kompreni ĝian veran signifon.

Ni pensu momenton pri nia propra Esperanto-flago. Ĝi preskaŭ perfekte sekvas ĉiujn tiujn lertajn regulojn de bona aspekto. Ĝi uzas nur du fortajn, kontrastajn kolorojn kaj prezentas tre simplan stelon kun kvin pintoj. La verda koloro memorigas nin pri espero, la blanka koloro klare simbolas pacon, kaj la kvin pintoj de la stelo reprezentas la kvin loĝatajn kontinentojn de nia mondo. Ĝi estas simpla, tuj rekonebla kaj signifoplena. Ĝuste tiel devas funkcii ĉiu bona flago. Ni esperas, ke ĉi tiu mallonga enkonduko igos ke vi atentos la flagojn ĉirkaŭ vi iom pli zorge por aprezi ilian belecon. Ĉiu unuopa flago havas propran rakonton konindan. Kiu do estas via persone plej ŝatata flago en la mondo? Dividu kun ni viajn pensojn pri la aspekto kaj historio! 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-15 06:00

2026-05-14

La Balta Ondo

Bobelarto: Verku kun Rafa Nogueras

verkuĈu vi pretas por atingi la sekvan nivelon de via verkado? La verksesioj estas projekto de Bobelarto https://bobelarto.ink/. Ili taŭgas por vi, se vi jam verkas, aŭ volas provi ekverki, kaj vi deziras aparteni al komunumo de homoj, kiuj regule okupiĝas pri verkado en Esperanto.

Ni renkontiĝos sabate, la 16an de majo je 15:00 UTC en la Zoom-ĉambro de Bobelarto.
La sesion gvidos Jorge Rafael Nogueras kaj ĝi daŭras unu horon kaj duonon.

En tiu ĉi verkkomunumo ni helpas unu la alian. Estas tasko por priverki aŭ vi ankaŭ estas libera okupiĝi pri via persona verkprojekto. Ni kuraĝigas unu la alian partopreni diversajn literaturajn konkursojn, atenteme aŭskultas, subteneme kritikas la verkojn je la fino de la sesio.

Fonto: https://eventaservo.org/e/b8e160

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Bobelarto: Verku kun Rafa Nogueras appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-05-14 21:55

Global Voices

Ne demandu al AI, demandu al samaĝulo: Kunlabora serio

Ĉi tiu serio celas trakti la tre homan bezonon senti sin konektita

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

Image by Gustavo Nascimiento via the Association for Progressive Communications (APC), used with permission.

Bildo de Gustavo Nascimiento pere de la Asocio por Progresema Komunikado (APC), uzata kun permeso.

De Ameya Nagarajan, Debora Prado, kaj Hija Kamran

Ĉi tiu artikolo estas parto de la serio “Ne demandu al AI, demandu al samideano”, kunlaboro inter Global Voices – Tutmondaj Voĉoj [eo], la Asocio por Progresema Komunikado [anglelingve: Association for Progressive Communications] (APC), kaj GenderIT. La serio celas denove emfazi la gravecon de interhoma kundivido de scioj, kiel oni faras de jardekoj. Vi povas sekvi la serion ĉe APC.org, GenderIT.org kaj globalvoices.org. Ĝi ankaŭ estas parto de la serio “Spotlight” de aprilo 2026 de Global Voices, “Homaj perspektivoj pri AI“. Vi povas subteni tiun raportaĵon per donaco ĉi tie.

Ĉi tiu eldonaĵo estis kunaŭtorita de tri redaktoroj, reprezentantaj tri malsamajn voĉojn kaj verkstilojn, kiujn ni lasis netuŝitaj. Ĝi nur trapasis kopiredaktadon por korekti interpunkcion kaj ortografion. Tio estas konscia decido por emfazi homan kreemon kaj diversecon, kio estas la kernideo de ĉi tiu serio.

Kiel redaktoroj de komunikadaj platformoj dediĉitaj al protektado de homaj rajtoj kaj laŭtigo de marĝenigitaj voĉoj kaj rakontoj, ni alfrontis dilemon en la lastaj jaroj: kiel trakti la kreskantan volumon de enhavo generita de grandaj lingvomodeloj [eo], kutime nomataj artefarita intelekto [eo] aŭ mallonge AI.

Unuflanke, la progreso de tiuj teknologioj en tre ekstraktisma kompania modelo alportas multajn riskojn kaj negativajn efikojn — de ilia kastastrofa media efiko ĝis la ekspluatado de tero kaj rimedoj, ĝis ilia uzo por gvatado kaj milito, kaj multaj aliaj malobservoj de homaj rajtoj. Aliflanke, ni scias ke tiaj iloj povas esti konkreta kaj alirebla alternativo, ekzemple, por aŭtoroj el la Tutmonda Sudo, kiuj faras la malavaran penon verki en nedenaskaj lingvoj, kiel la angla aŭ la hispana. Ni ankaŭ konscias ke handikapuloj uzas AI kiel helpilon en sia laboro.

Por kompreni tiajn kontraŭdirojn kaj por orientiĝi en la diversaj diskutoj kaj konfuzojn, dum ni daŭre provizas spacon por niaj verkistoj kaj legantoj, APC kaj ĝia pionira projekto GenderIT.org ellaboris politikon pasintjare, inspirite de kaj ellaborite kunlabore kun Global Voices (Tutmondaj Voĉoj), kiu ĵus publikigis sian propran politikon. En ambaŭ kazoj, la organizaĵoj esploris gravajn demandojn pri la homa voĉo, aŭtonomeco, kreeemo kaj laboro, kaj serĉis manieron taksi tiun kreemon certigante ke ĝi baziĝas sur rilatoj de fido kaj travideblo — sen sin turni al duuma aliro aŭ provi trudi malpermesojn. Konsiderante tion, en tiuj politikoj ni diras:

Global Voices is proud to publish writing, translation, and illustrations created by people, for people, and we expect our contributors to uphold that standard.

Global Voices (Tutmondaj Voĉoj) fieras publikigi tekstojn, tradukojn kaj ilustraĵojn kreitajn de homoj por homoj, kaj ni atendas ke niaj kontribuantoj plenumu tiun normon.

As a diverse and grounded community, APC values content that has been produced as the result of a creative human process, which is nurtured by the lived experiences, human interactions, expertise and diversity of the people and organisations that make up the network.

Kiel diversa kaj radikita komunumo, APC valorigas enhavon produktitan kiel rezulto de kreema homa procezo, nutrata de la reale travivitaj spertoj, homaj interagoj, spertoscioj kaj diverseco de la homoj kaj organizaĵoj kiuj konsistigas la reton.

Dum ni kuniĝis por trakti tiun komunan defion, aperis ideo: Kio se ni irus pluan paŝon? Kio se, krom aserti la valoron de homa diverseco kaj kreemo, ni montrus ĝin praktike? Kaj tiel ekestis la ideo pri serio: Ne demandu al AI, demandu al samaĝulo— kunlaboro inter Gloval Voices kaj la platformoj de APC, nome APC.org kaj GenderIT.org.

La serio celas denove emfazi la gravecon de interhoma kundivido de scioj, kiel oni faris dum jardekoj: interŝanĝo de informoj kaj spertoj bazita sur jaroj da travivitaj spertoj, bazita sur lokaj realaĵoj, kaj motivita de la bezono senti sin konektita kun aliaj. Kun la enkonduko de genera AI [eo], tiu konekto ĉiam pli perdiĝas, ĉar homoj turnis sin al AI-bazitaj iloj por respondoj anstataŭ demandi al pliaĝuloj, familianoj, amikoj, kunlaborantoj kaj komunumanoj.

Ĉi tiu serio celas trakti la tre homan bezonon senti sin konektita, daŭre esti parto de komunumo, kaj senti apartenon. Dum niaj cerbumsesioj, ni rimarkis ke gravas revenigi tiun komunan formon de sciokundivido, ĉar ĉiu homo komprenas la “demandon” laŭ sia maniero kaj donas respondon laŭ sia propra kompreno pri tio kio gravas. Tio fariĝis nia orientilo por elstarigi la unikan voĉon, kiun ĉiu el ni portas — ion, kion AI, per sia monotona tono, ne povas imiti.

Do por ĉi tiu serio, ni komence ellaboris du bazajn demandojn samkiel oni povus demandi al AI:

  • Kial estas esence valorigi homan kreopovon kaj konektecon en la epoko de AI?
  • Kion oni povus fari por konstrui aliron al AI bazitan sur homaj rajtoj?

Sed ĉi tie, tiujn demandojn respondos aŭtoroj kaj ilustristoj el diversaj landoj kaj fonoj, ĉiu laŭ sia propra vojo. Tiun enhavon redaktos kaj tradukos homoj. Ĝi estos plena je homaj emocioj, pripensoj kaj kontraŭdiroj. La laboro estos pagata, kaj la agnoskoj estos klaraj. Anstataŭ antaŭprogramitaj respondoj generitaj de neklaraj algoritmoj, desegnitaj por plaĉi al uzantoj kaj teni ilian atenton, malsamaj perspektivoj kaj pensigaj ideoj povos ekigi konversaciojn. Kaj ĉiu el la homaj cerboj trovos sian propran manieron pripensi tiujn demandojn.

Kiel samtempuloj, ni redaktoroj havis komunan vizion dum la ellaborado de ĉi tiu serio, kiun ni hodiaŭ lanĉas. Ni ankaŭ kontribuis per malsamaj perspektivoj, kunplektinte ilin en komunan tuton, same kiel ĉi tiu redaktaĵo, kiu ankaŭ estis verkita kunlabore. Kunhavigante la serion kaj ĝiajn celojn nun, ni esperas aŭdi de nia komunumo, pripensi kune, akcepti malkonsenton, identigi areojn de interkonsento, kaj eble kunkrei novajn demandojn por estontaj diskutoj.

Hodiaŭ ni invitas vin aliĝi al ni. Demandu viajn samtempulojn, legu kion ili diras, disvastigu ilian enhavon, kaj kreu viajn proprajn ideojn kaj verkojn por kunhavigi — ĉu sole, ĉu kunlabore kun aliaj. Agante laŭ aliaj manieroj, ni povas kompreni ke neniu estonteco estas antaŭdestinita, kaj neniu teknologio estas deviga aŭ ĉiea. Alternativaj manieroj fari aferojn ĉiam ekzistis kaj ĉiam ekzistos.

Vi povas sekvi la serion dum aprilo ĉe APC.org, GenderIT.org kaj globalvoices.org. Se vi volas ricevi ĝisdatigojn pri ĉi tiu serio kaj pli da enhavo de la organizaĵoj retpoŝte, abonu la informilon de APC ĉi tie kaj la informilon de Global Voices ĉi tie.

Ameya Nagarajan (ŝi/ŝia) estas la administra redaktoro de la novaĵĉambro de Gloval Voices kaj redaktoro de Advox.

Débora Prado (ŝi/ŝia) estas la ĉefredaktoro de APC.org kaj ĵurnalistino kun fono en strategia komunikado, feminismo kaj homaj rajtoj.

Hija Kamran (ŝi/ŝia) estas ĉefredaktoro de GenderIT.org kaj strategiisto pri defendado en la Programo pri Virinaj Rajtoj de APC.

La Asocio por Progresema Komunikado (APC) estas membreca reto de organizaĵoj kaj aktivuloj. APC.org estas nia ĉefa retejo, enhavanta ĉiujn niajn novaĵojn, ĝisdatigojn, blogojn, rubrikojn kaj publikaĵojn, kun speciala fokuso pri kiel interreto kaj ICT (mallongigo por Informaj kaj Komunikaj Teknologioj) povas esti uzataj por socia, genra kaj media justeco.

GenderIT.org estas feminisma publikaĵo, gastigata de la Programo pri Virinaj Rajtoj de APC, kiu ofertas interkruciĝajn feminismajn pripensojn kaj analizojn pri temoj ĉe la kruciĝo de genro, sekseco kaj teknologio.

Gloval Voices estas internacia, multlingva komunumo de verkistoj, tradukistoj kaj homrajtaj aktivuloj. Kune, ni utiligas la potencon de interreto por rakonti historiojn kiuj konstruas komprenon trans landlimoj.

de Aza Delgado Orduño je 2026-05-14 19:03

Esperanta Retradio

Seksa intereso povas malklarigi prijuĝan kapablon


Seksa altiro povas esti kvazaŭ magio. Sed ne ĉiam ambaŭ partneroj estas sammezure envolvitaj. En kelkaj kazoj la ekscitiĝo povas konduki al troa interpretado de la signaloj de la vidalvida persono. Tion montras aktuala studaĵo.

Ĉu la altiriĝo baziĝas sur reciprokeco aŭ ne? En frua fazo de la alproksimiĝo tiu demando estas decida - sed ne ĉiam facile respondebla. Seksa ekscitiĝo povas laŭ nova studaĵo malklarigi la pritaksan kapablon tiurilate. Kiu estas ekscitita, tiu interpretas ne-sendubajn signalojn kiel pli optimismigaj, skribas esploristoj en faka ĵurnalo post eksperimento.

Ĉe tio la entute 550 partoprenantoj - precipe gestudantoj - estis dividitaj je du grupoj: Al unu grupo estis montrata videaĵo kun seksaj enhavoj, al la alia grupo estis videofilmeto sen seksa rilato. Post tio la testpersonoj virtuale babilis ĉiu kun aliseksa partoprenanto - tion ili almenaŭ pensis. Sed reale la kunbabilantoj estis helpantoj de la esplorista teamo kiuj estis ricevintaj la instrukcion transsendi miksitajn signalojn - do lasi la partoprenantojn en malklareco ĉu ili havas seksan intereson aŭ ne.

En kelkaj scenaroj estis senditaj daŭre miksitaj signaloj, ekzemple per la akcentigo de malsamaj interesoj kaj preferoj en la virtuala babilejo. Ĉe aliaj scenaroj alvenis nur iom antaŭ la fino aŭ nur poste signalo de limigita intereso. En unu scenaro estis komunikita tute klara rifuzo, do ekzemple klara eldiro kiel "vi impresas al mi agrabla, sed mi serĉas ion alian".

Post tio la partoprenantoj estis demanditaj ĉu ili sekse interesiĝas pri sia babilopartnero kaj ĉu ili havis la impreson ke la aliflanka persono havas intereson por vi mem.

Ĉe tio montriĝis: Tiuj al kiuj estis montrita antaŭe seksenhava videaĵo, taksis la seksan kaj parte ankaŭ romantikan intereson de sia babilopartnero al si mem signife pli alta - kaj estis ankaŭ mem pli ofte interesataj je sia babilopartnero. Antaŭ tio la teamo kontrolis helpe de demandoj ĉu la videofilmetoj kun seksaj enhavoj estis alportintaj la deziratan ekscitan efekton.

"Seksa ekscitiĝo kondukis al tio ke la partoprenantoj interpretis plursignifajn interagojn signife pli ofte kiel optimismigaj", klarigas psikologino kaj ĉefa aŭtorino de la studaĵo de la Rejĥman-universitato en Israelo. "Ili vidis intereson kie principe regis nur malcerteco. Kaŭzo por tio ŝajnas esti ke la ekscitiĝo plialtigis la allogecon de la partnero kio ankoraŭ plifortigis la tendencon vidi tion kion oni volis vidi."

En fruaj fazoj de interkonatiĝo tiu efekto povas helpi al homoj riski ion. Aliflanke la psikologia efekto havas ankaŭ problemecan flankon: "La deziro povas superombri la sentokapablon por la realaj deziroj de la aliflanka persono", akcentas la psikologino. "En tiaj momentoj ni eble ne perceptas la interagon tiel kiel ĝi estas, sed tiel kiel ni esperas pri ĝi - kaj ni pretervidas ĉe tio la unuajn signojn por tio ke la pordo principe ne estas malfermita."

En la eksperimento almenaŭ montriĝis ke la partoprenantoj ĝuste interpretis tion, se de ilia kunbabilanto venis anstataŭ ne-sendubaj signaloj klara rifuzo. En tiuj kazoj la testantoj vidis tion regule ankaŭ korekte kiel rifuzon.
 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-14 06:00

Heroldo Komunikas

La eksterprojektaj kostoj de Civila Esperanta Servo

La unua deĵorpatrolo de Civila Esperanta Servo aktivos venontmonate en Lesjoforso, por ripari, purigi, ordigi Skandinavan Esperanto-Domon kaj La Kukolneston; la kostoj pro la unua estas kovrendaj de Esplora Instituto de Esperantologio, tiuj pro la dua de CES mem; por ambaŭ subsiduas fonduso Pro Esperanto.

Ene de la projekto la kostoj rilatas al veturoj, tranoktadoj, manĝoj, asekuro, poŝmono. Tamen ekzistas kostoj ekster la projekto, nome pro la ekipado de la volontuloj: tiujn kovras CES mem. Inter ili estas la vestaĵoj, kiuj iĝos proprieto de la civilservantoj kaj estos uzeblaj okaze de aliaj deĵoroj.

Por Lesjoforso la unuan elspezon kaŭzas la aĉeto de kvar ŝelkopantalonoj el diversaj tajloj, necesaj kiel deĵora uniformo: prezo po 45,- svisaj frankoj. La sumon subtenis G. Silfer, E. Masi Sartori (po unu) kaj B. Nilsson tra LF-koop (du). Necesas nun aĉeti ankaŭ ĉapojn, eventuale protektokaskojn, kamizolojn kun longaj manikoj, taŭgajn ŝuojn. Ĉi tiujn provizas la volontuloj mem, en unua tempo.

CES havas konton ĉe la Civita banko: 2424CES. Ĝi akceptas donac(et)ojn. Kun granda danko al la jamaj donacintoj.  

de "HeKo 909 6-B, 14 maj 26" je 2026-05-14 04:03

2026-05-13

La Balta Ondo

Nova libro: Kien UEA?

KienFantom, Ian; Koffi, Gbeglo. Kien Universala Esperanto-Asocio?: Enketo kaj historia evoluo. – 2a eldono reviziita kaj kompletigita. – Halifax: Remit Press, 2026. – 112 p. – ISBN: 978-1-9191728-1-1.

Ĝis kiu grado membroj de la Komitato de UEA reprezentas ordinarajn membrojn? Kiel ili perceptas sian rolon? En 2024 la aŭtoroj dissendis demandilon por esplori tiujn demandojn, kun intenco senpage cirkuli raporton en la asocio.
Ĉar tio ne eblis, ili fine eldonis libroforme. En la dua parto aperas ĉapitroj pri la historia fono al la nunaj problemoj de UEA, kun la celo kuraĝigi ĝeneralan diskutadon pri eventualaj solvoj.

La unua eldono aperis en la Zamenhofa Tago 2025. El tio venis pozitivaj kritikoj, tiel ke en marto 2026 aperis la dua eldono. La libro celas ne nur membrojn de UEA, ĉar multaj asocioj suferas de similaj problemoj.

Prezo £13. La libro “Kien Universala Esperanto-Asocio?” aĉeteblas ĉe bone konataj librovendistoj; oni serĉu rete por vendistoj en la propra lando.

Legu pli ĉe https://remitpress.uk/

Revendistoj registriĝu kun distribuanto Ingram Publishers:
https://www.ingrampublisherservices.co.uk/retailers

Ian Fantom

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/05/fantom-2/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Nova libro: Kien UEA? appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-05-13 20:20

Le Monde diplomatique en Esperanto

Mito de liberigaj bombadoj...

"Alcelaj frapoj", ĉas-aviadiloj satelite regataj, misiloj plenplenaj je teknologioj … Tia milito unuavide ŝajnas tiel simpla kaj senerarigita kiel video-ludo, ebligus efike detrui strategiajn celojn ŝparante vivon de trupoj. Fakte historio montras la misvojojn laŭ tiu procedo.

Israelo kaj Usono proklamas strebi al du celoj en la flug-bomba milito kontraŭ Irano : detrui nuklean programon de Teherano kaj provoki ŝanĝon de reĝimo. Tamen historio montras praktikajn kaj etikajn limojn de tia procedo. Fakte, decido por aviadilaj bombadoj ofte fontas pli el pripensa manko pri plej bona rimedo por atingi celon ol praktika prefero : ne endanĝerigi trupojn. Tiu rezonado ne estas nova. Ĉirkaŭ la jaroj 1910, armeoj, kiel tiuj de Francio kaj Britio, kiuj damaĝiĝis pro gravaj pereoj dum koloniado, konsideris bombadon kiel taŭgan rimedon por "pacigi" tiujn teritoriojn, kun ŝparo de siaj soldatoj.

Tiu prognozo neglektas ĉefan fakton : aviadilaj bombadoj mortigas pli da "ne-militistoj" ol dum disvolvo de trupoj surterene. Historiisto David E. Omissi tiel priskribas moralan streĉon de brita oficiro en Irako antaŭ la dua mond-milito : "Seniluziiĝo de Lionel Charlton post policaj bombadoj stariĝis, kiam li vizitis en Diwaniya tiean hospitalon, kaj vidis la viktimojn de britaj bombadoj, elsuferinĝintaj de siaj vundoj. (…) Li turmentiĝis pro konfliktaj deziroj, ĉu kondamni tiajn atakojn (…), ĉu plu karieri en aviadila armeo. Fine (…) li petis eksiĝon el sia posteno  (1)".

Kiam celo estas instigi loĝantaron al ne subtenado de malamika ĉu reĝimo ĉu roto, aŭ al ribelo kontraŭ tiuj, tiam la "transigo de risko" (2) al civiluloj starigas problemon ne nur etikan, sed ankaŭ strategian. Oni konstatis ke, kiam tiu procedo estis uzata kontraŭ tiaj nomitaj "civilizitaj nacioj", tiam "tiuj bombaditaj civitanoj unuiĝas pro komunaj hato kaj timego rilate al nevidebla malamiko (3), tiel konkludis psikologo Eric Benjamin Strauss studinte reagojn de loĝantaroj post flug-atakoj al Barcelono en marto 1938. Kaj same post naziaj atakoj de "Batalo de Britio" en 1940  (4).

Tiu konstato ne influis la decidon de Britio kaj Usono uzi kontraŭ Germanio tiajn bombajn atakojn, kun dekobla kvanto de tunoj da bomboj kaj mortintaj civiluloj, kompare al atakoj okazintaj al Britio. Ekde 1943, usonaj universitatanoj taksas en raporto ke "neniu fakto ebligas konkludi, ke tiuj britaj kaj usonaj bombadoj sur germanajn urbojn ebligis redukti apogon de popolo al nazia registaro (5)". Spite de ĉio, la aliancia stabo decidis pliigi tiun fiaskon.

Inter 1944 kaj 1945, germanaj urboj ricevas pli ol unu milionon da tunoj de bomboj, do pli ol la 250 000 dum la tri antaŭaj jaroj. Sen iu ajn ribelo de germanoj kontraŭ sia reĝimo. Eĉ fuŝe : " 'aviadilaj atakoj faciligis decidojn de la ministro pri armado Albert Speer', konstatis ekonomikisto John K. Galbraith, verkisto de fakula raporto en 1945. Streso pro flug-atakoj ebligis pravigi ĉies sindonemon en unuigita loĝantaro  (6)". Spite de tiu plia averto, Usono aplikis saman strategion kontraŭ Japanio. La historiisto Sheldon Garon konstatis ke, ja detruo de Tokio kaj dekoj da aliaj urboj en la unua duono de 1945 rezultigis disfalon de armila produktado en malamika potenco, sed fakte aliaj premoj efikis por atingi kapitulacon : ŝipa blokado, enmilitiĝo de Sovetia Unio, kaj laŭ ies opinioj, la du nukleaj bomboj de aŭgusto 1945  (7).

JPEG - 75 kio
la usona aerarmeo bombas Dresdenon en februaro 1945
foto de la usona aerarmeo, publika havaĵo, laŭ Wikimedia Commons

Plejparto de fakuloj konsentas pri strategia malefikeco de bombadoj sur Koreion en la jaroj 1950. Tio ne baris saman decidon de ties partizanoj okaze de milito en Vjetnamo, en Kamboĝo, en Laoso inter la jaroj 1960 kaj 1970, kun, kiel sola rezulto, milionoj da civilaj mortigitoj  (8). Argumento plu pravigas la miskredon ĉirkaŭ tiu iluzia strategio : teknologia progreso. Ek de la jaroj 1990, ĝeneraliĝado de du novaj iloj — t.e. gvidil-ekipataj armiloj kaj komputilaj programoj por taksi "krom-detruojn" — donas argumentojn al subtenantoj de flug-militoj. Tiuj teknologioj estas famigitaj kiel "moralaj", ĉar ili ebligus respekti juron de milito, kiu celas militistojn kaj militaĵojn kun garantio ke "krom detruoj" estos proporciaj al "milita atendita rezulto". Tiu maniero regi batalojn estus progreso, kompare kun tiu nomita de Martin Shaw "malnova maniero de okcidentuloj por militi"  (9) : t.e. bomb-tapiŝo. Por doni ekzemplon inter multaj, la asocio Airwars konsideras, ke proksimume du mil iranaj kaj siriaj civiluloj estis mortigitaj de usonaj, britaj, francaj bombadoj kontraŭ Organizo de Islama Ŝtato (OIŜ) inter 2014 kaj 2018  (10). En 1944-1945, flug-atakoj kontraŭ mezgrandaj urboj rezultigis tion post du tagoj.

La stabo mortigas dekojn da civiluloj por mortpafi unu batalanton.

Gravas substreki, ke malpli granda mortigemo de flug-militoj dum jaroj 1990-2010 ne igis ilin pli efikaj je strategia vidpunkto. Kiam ili frapis rotojn, kiuj ne disponas defend-armilojn kontraŭ flug-atakoj (Al-Qaida, OIŜ), ili lasis al tiuj, nur du eblajn sekvojn : ne kontraŭbatali aŭ ataki civilulojn de landoj, kiuj flug-atakis. Tiel tiuj flug-atakoj sekvigis du "transigojn de risko" : unuaflanke batalantoj de atakantaj landoj mortigis civilulojn de bombitaj teritorioj ; duaflanke batalantoj de bombitaj regionoj mortigis civilulojn de atakintaj landoj. Teroristaj atencoj, kiuj plagis Francion ek de 2015 montras klare tiun konsekvencon.

Cetere, eblas sin demandi, ĉu alveno de artefarita Inteligento (AI) ne starigas praan teruran retroiradon. En Gaza dum 2023-2024, Israelo uzadis tiun novan teknologion por celi "supozeblajn batalantojn" (plej ofte supozitaj anoj de Hamas). La armea stabo tiam proklamis ian juron, kiu pravigis mortigi dekojn da civiluloj por "neŭtrale" neniigi tiun supozitan batalanton. Tiel argumante la israela registaro ordonis bombadojn inter la plej fortaj en la historio (11), samtempe proklamante liberalan pretekston — ĝiaj reprezentantoj prezentis tiun pretekston en Internacia Kortumo en la nuna proceso, malfermita pro plendo de Sud-Afriko je motivo de rompo al konvencio por prevento de genocido-krimo. La celoj de Israelo kaj Usono estas videble malsamaj pri Irano sed ambaŭ landoj uzas AI-ilojn por decidi celojn de bombado.


(1) David E. Omissi, Air Power and Colonial Control. The Royal Air Force 1919-1939, Saint Martin's Press, New York, 1990

(2) Martin Shaw, The New Western Way of War. Risk-Transfer and Its Crisis in Irak, Polity Press, Cambridge, 2006

(3) Eric Benjamin Strauss, "The psychological effects of bombing", The Royal Services Institution Journal, vol. 84, n° 534, Londres, 1939

(4) Ian Burney, "War on fear. Solly Zuckerman and civilian nerve in the Second World War", History of the Human Sciences, vol. 25, n° 5, Londres, 2021

(5) Gian P. Gentile, How Effective Is Strategic Bombing ? Lessons Learned From World War II to Kosovo, New York University Press, 2001

(6) The United States Strategic Bombing Survey (USSBS), The Effects of Strategic Bombing on the German War Economy, Washington, DC, 1945.

(7) Legu Kai Bird, "Fallait-il lancer la bombe sur Hiroshima ?", Le Monde diplomatique, aŭgusto 1995

(8) Thomas Hippler, Le Gouvernement du ciel. Histoire globale des bombardements aériens, Les Prairies ordinaires, Parizo, 2014

(9) Martin Shaw, The New Western Way of War…, op. cit

(10) "Reported civilian deaths from US-led coalition strikes in Iraq and Syria", Airwars, 29 septembre 2022.

(11) Michael Spagat et al., "Violent and non-violent death tolls for the Gaza conflict", The Lancet Global Health, vol. 14, n° 4, Londres, aprilo 2026.

franca

de Mathias DELORI je 2026-05-13 19:07

Esperanta Retradio

Kiel supervivi en malsanulejo

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Jarka Malá el Ĉeĥio

Mi legis, ke la malsanulejo estas la plej danĝera loko en nia mondo, kie oni povas renkontiĝi kun multaj danĝeroj. Ĉu vere?

Estas tri danĝeraj fenomenoj en tiu-ĉi situacio:
  1. malbona diagnozo de kuracisto
  2. se flegistino miksas pilolojn, injekciojn ktp
  3. influo de aliaj pacientoj
Kiam oni estas diagnozita, fakuloj faras ĉion, por ke vi revenu al la normala vivo. Novaj aparatoj helpas al la diagnozado. Tie-ĉi, laŭ mi, ne estas multe da eraroj.

Post la operacio, intensa flegado kaj laboratoriaj testoj oni povas reveni al indikita departemento de hospitalo, kie atendas – laŭ mi – plej multe da eraroj, la flegistino povas ŝanĝi unu medikamenton al la alia = gravaj komplikaĵoj. La flegistino forgesas alporti la medikamenton en la dezirata horo, aŭ forgesas alporti la pilolon entute, ankaŭ tio gravas, dependas de kazo.

De tempo al tempo alvenas la kaŭzo de kuracado per ŝoko: kiam la organizo ne funkcias tre bone kaj miksas pacientojn, kiuj bezonas malsamajn kondiĉojn por resaniĝi: ekzemple kiam la olda paciento, kiu petas multe da zorgo, estas flegita tutan tagon kun kardiakoj, kiuj devas eviti streĉon en ilia vivo por resaniĝi. Vespere tiu-ĉi apatia ino tuj ŝanĝiĝas al la furiozulino. Ŝi tre bone scias, ke ŝi jam ne povas esti punita pro sia aĝo, kaj furiozas kiel sovaĝulo. Tiuj-ĉi kazoj vere oftiĝas. Neniu povas klarigi poste, kiam via sinusa kurbo ŝanĝiĝas al aritmio.

Poste estas misedukitaj pacientoj, plejparte oldaj, kiuj, neaŭdante bone, demandas paroli laŭte kaj laŭte parolas ankaŭ ili. Iliaj kompufonoj sonas ĉiutempe laŭte kaj en tiu galimatio oni ne povas resaniĝi, male, nia sanstato komplikiĝas.

Rekomendo:
  1. trovi lokon, kie ni estas dorlotitaj per (bone de ni pagita) afabla personaro.               
  2. trovi lokon ie ajn en la menciita hospitalo, kie vi kaŝiĝos (malfacile por kardiakoj, kiuj devas esti atingeblaj per aparato „holter“) kaj trankvile tranoktos, ekzemple en la provizora lito proksime de necesejo, tie, kie oni senigis de ni venenaj aĵoj.               
  3. la plej radikala ago estas tranokti hejme, ne rigardante postsekvojn.           
Do mi hazarde supervivis kaj mi malŝatus ĉiun, kiu rememorigas al mi la hospitalon. Malfacila estas la rolo de paciento, kiu devas elteni ĉion kun sanitararo. 

Bonan sanon al ĉiuj, kiuj eltenis, kiam mi troigis,  kaj parolis pri hospitalo.


de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-13 06:00

2026-05-12

La Balta Ondo

Poliglota Kunveno 2026 okazos fine de majo en Brno

poliglota

E@I intensigas finpretigajn laborojn por ke la 27an de majo en la ĉeĥa Brno komenciĝu la 11a Polyglot Gathering (Esperante: Plurlingvula Kunveno). Temas pri la plej granda internacia evento por poliglotoj kaj lingvemuloj. Ĉi tiu eksterordinara evento estas plena de fascinaj prelegoj, riĉaj kulturaj prezentoj kaj amuza socia programo. Jam aliĝis pli ol 800 partoprenantoj kaj dum la aranĝo ili kundividos sian amon kaj plenumos sian pasion pri kulturoj kaj lingvoj, interŝanĝos konsilojn kaj spertojn, kaj, plej grave, uzos kaj ekzercos multajn lingvojn por diskuti, aŭskulti, lerni kaj amikumi. Lernantoj, instruistoj, ŝatantoj, komencantoj, profesiuloj, sciencistoj, edukistoj – ĉiujn vin ni atendas.

Eblas ankoraŭ aliĝi al la evento pere de la jena ligilo: https://www.polyglotgathering.com/2026/eo/registration/

Pasintjaraj eventaj programeroj spekteblas en la jena jutuba kanalo: https://www.youtube.com/@PolyglotGathering

Kontakto: info@polyglotgathering.com
https://www.polyglotgathering.com/2026/eo/

Fonto: Blogo de E@I

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Poliglota Kunveno 2026 okazos fine de majo en Brno appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-05-12 21:53

Esperanta Retradio

Aromoj kaj sano

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

Aromoterapio estas rimedo por atingo de korpa kaj mensa bonfarto, trankvileco kaj psika sano per la flarado de oleoj kaj aliaj aromoj. Oni konsideras ĝin speco de “alternativa” medicino, pri kiu oni ĝis nun ne havigis sufiĉe da bone fundamentitaj sciencaj bazoj. Oni indikas ĝin kiel “aldonan” rimedon al flegado de pacientoj, ĉiam sub la ombro de “nepruvita“ procedo. Ĝi aperis unuafoje en Eŭropo, en la komenco de la 20-a jarcento. La terminon ”aromoterapio“ oni uzis unuafoje en la jaro 1937, en libro de franca ĥemiisto. En la jaro 2018, en Brazilo, la Ministerio de Sano inkluzivis ĝin en publikajn sanservojn, kiel komplementan flegadon. 

En januaro 2026, faka revuo sub la respondeco de Oksforda Akademio publikigis interesan esploron faritan de ĉinaj sciencistoj, kiu ŝajne starigas la konceptojn pri aromoterapio sur pli seriozajn bazojn. Ili konkludis, ke citroaromoj povas efektive ŝanĝi la aŭtonoman nervosistemon, kio havas potencialajn implikojn je reguligado de streso. La studon oni faris per observado de junaj, sanaj homoj, kiuj spertis enspiradon de diversaj oleoj, interalie el du specoj de oranĝoj kaj grapfrukto. Oni submetis la homojn al sensaj analizoj, al mezurado de la korbatado, al elektroencefalogramo kaj al ekzamenoj de la haŭto. La plej elstara statistika eltrovaĵo estis ŝanĝo en la variado de la korbatado, kion oni interpretas kiel signifoplenan ekvilibron de la aŭtonoma nervosistemo. Ĝi forte rilatas al la favoraj reagoj fronte al streso. 

Ankaŭ la haŭtaj reagoj montris malpli da ekscitiĝo. La cerbaj ondoj trovitaj en la elektroencefalogramo montriĝis siavice pli forte en la frunta kaj okcipitaj regionoj, kion oni interpretas kiel emociajn pozitivajn kaj malstreĉajn reagojn.

Tiuj odoroj influis precipe flarajn ĉelojn en cerbaj strukturoj, kiuj reguligas stresajn reagojn kaj emociojn. Ne ĉiuj oleoj havas la saman potencon de stimulo al la cerbo. Oni trovis, ke citrooleoj troviĝas inter la plej efikaj.
 
La nova studaĵo lokas la efikecon de aromoj inter utilajn rimedojn por komplementaj strategioj, kun malalta risko, por modulado de stresaj situacioj. Ekzemple, en atendejoj, en hospitalaj ĉambroj kaj aliaj lokoj kie homoj ofte troviĝas en streĉaj situacioj, aromoj povas liveri favoran etoson. Kompreneble, oni devas plenumi pliajn esplorojn kaj studojn, ĝis oni povos starigi sciencajn kriteriojn por klinika, pli detala uzado de aromoterapio.   

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-12 06:00

Libera Folio

REU plu aneksas Ukrainion

La rusia landa asocio de UEA decidis krei regionan fakon en plia okupita teritorio de Ukrainio. Jam en 2016 REU en la praktiko agnoskis la kontraŭleĝan anekson de Krimeo, registrante Krimean Esperanto-Centron kiel sian regionan organizon. Nun ĝi kreas regionan fakon ankaŭ en la tiel nomata ”Donecka Popola Respubliko”.

La flago de ”DNR” kun la Esperanto-stelo.

En la aprila numero de Ponto, la membrobulteno de Rusia Esperantista Unio, aperis protokolo de estrara kunsido, okazinta rete la 18-an de aprilo 2026. Partoprenis la kunsidon ses estraranoj el naŭ, inkluzive de la prezidanto, Svetlana Smetanina.

Inter la diskutitaj punktoj estis la kreo de nova regiona fako de REU. La regiono pri kiu temas estas la tiel nomata ”Donecka Popola Respubliko”, kiu situas en la internacie rekonata teritorio de Ukrainio, sed estas okupata de la rusia armeo kaj kontraŭleĝe regata de Rusio ekde 2014.

Ĝis 2022 la teritorio de ”Donecka Popola Respubliko”, DNR, estis formale rekonata kiel parto de Ukrainio ankaŭ de Rusio. Tamen lige kun la komenco de la grandskala invada milito de Rusio kontraŭ Ukrainio en 2022 Rusio unue rekonis DNR kiel ”sendependan ŝtaton”, kaj poste formale aneksis ĝin.

Ĝuste en tiu okupita teritorio de Ukrainio REU nun decidis krei novan regionan fakon. ”Ĝis nun en DNR ne estis regiona fako de REU, nek membroj de REU. Sed ĵus membriĝis triopo de homoj … kiuj iniciatas krei regionan fakon de REU en DNR”, la protokolo tekstas.

Ĉiuj partoprenintaj estraranoj unuanime akceptis la proponon krei la proponitan regionan fakon, al kiu apartenu la tri novaj membroj de la asocio.

Laŭ la statuto de UEA principe estu nur unu landa asocio en ĉiu regno. La demando estis vaste diskutata lige kun la komenco de la disfalo de Sovetio en la fino de la 1980-aj jaroj, kiam ekaperis pluraj novaj landaj asocioj. La komitato de UEA tiam konkludis, ke por observi la statuton, ĉiu nova landa asocio havu regulan agadon nur en la propra regno.

UEA principe sekvas la politikon de UN, laŭ kiu la teritorioj okupitaj de Rusio restas parto de Ukrainio, sendepende de tio, kion la rusiaj aŭtoritatoj decidas pri ili. Tial la sinteno de la landa asocio de UEA en Rusio certe ne estas senproblema por UEA.

Jam en 2015, post la anekso de Krimeo, la tiama estraro de UEA komencis konsideri, kion fari pri la afero.

”La Estraro nun esploras la aferon, i.a. la demandon, ĉu temas pri konstanta organizita agado de REU en Krimeo. Entute temas pri serioza afero, kiun la respondeculoj de UEA devas trankvile kaj objektive esplori, sen miksi en ĝin siajn eventualajn personajn opiniojn kaj sintenojn”, la tiama ĝenerala direktoro de UEA, Osmo Buller, skribis en la komitata diskutejo.

Ŝajne tiu esploro tamen neniam estis finfarita. Almenaŭ nenie aperis informoj pri ĝi.

Intertempe aperis pliaj problemoj en la rilato de UEA kun la landa asocio en Rusio. En 2023 REU proteste al decido de UEA ne longigi la oficperiodon de ĉefdelegito Svetlana Smetanina decidis ”haltigi” sian membrecon en UEA, kaj de tiam ne pagas sian kotizon.

Dum la komitata kunsido en Brno en aŭgusto 2025 oni diskutis la situacion kaj eventualan eksigon de REU pro nepago de kotizo. Ankaŭ rilate tion tamen nenio plia okazis.

Laŭ la statuto de UEA, aliĝinta asocio povas esti konsiderata kiel eksiĝinta, se ĝi ”ĉesas plenumi la kondiĉojn priskribitajn en la Ĝenerala Regularo, kaj se tion formale konstatas la Komitato surbaze de raporto de la Ĝenerala Direktoro.”

Internacia Federacio de Ĵurnalistoj ĵus eksigis Rusian Union de Ĵurnalistoj interalie pro tio ke la rusia organizaĵo akceptis aliĝon de regionaj organizaĵoj en okupitaj ukrainaj teritorioj. La decido estas la konkludo de proceduro komencita jam en 2022.


Pli pri la temo:

de Libera Folio je 2026-05-12 05:28

Heroldo Komunikas

La Komitato ne aprobas la buĝeton de TEJO

Mankis la kvorumo necesa por aprobi la buĝeton de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo, kvankam intertempe sep (!) gekomitatanoj ĉesis, laŭ normo en la regularo: “Komitatano kiu ne partoprenas 3 sinsekvajn retajn voĉdonojn estas konsiderata kiel demisiinta”; inter tiuj, iu havas la esperantan civitanecon.

Neaprobo ne signifas malaprobon, ĉar eblas kaj endas refari la baloton; sed la asocio restas administre blokita, almenaŭ parte. La malasidueco kaj la ne atingita kvorumo estas ankaŭ interpreteblaj kiel manko de konfido en la estonteco. Efektive ne partopreno en voĉdonado estas io politike pli negativa ol sindeteno, eĉ se ne ĉiu elektosistemo (ekzemple en nordeŭropaj landoj) komprenas la diferencon.

Legu pli en Heroldo de Esperanto n-ro 2377

de "HeKo 909 5-A, 12 maj 26" je 2026-05-12 03:46

2026-05-11

La Balta Ondo

Konkurso “Plej bona reganto de Esperanto” 2026

KERUniversala Esperanto-Asocio (UEA) anoncas la konkurson “Plej bona reganto de Esperanto” 2026, kiu celas rekoni kaj instigi altan lingvan nivelon inter uzantoj de Esperanto laŭ la plej alta nivelo C2. Individuoj estas alvokataj partopreni!
La iniciato estas ligita al la unulingvaj Esperanto-ekzamenoj de UEA laŭ la Komuna Eŭropa Referenckadro (KER-ekzamenoj), realigataj de la KER-Ekzamena Centro (KER-EC) de UEA kunlabore kun la retejo Edukado.net kaj la Akademio de Esperanto. Pri la KER-ekzamenoj en 2026 oni legu detale ĉe uea.org/gk/1297. Per tiu ĉi konkurso UEA emfazas la gravecon de preciza, flua kaj nuancoriĉa lingva esprimkapablo en Esperanto.

La konkurso estas malfermita al ĉiuj, sendepende de devenlando aŭ profesio. Tamen estas kuraĝigataj partopreni la konkurson:

  • individuoj kun elstara lingva nivelo en Esperanto;
  • personoj tiaj proponitaj de landaj aŭ fakaj asocioj;
  • aktivuloj, instruistoj aŭ verkistoj, kiuj havas la kapablon altnivele uzi Esperanton.

Kiel kandidatiĝi?

Detalaj informoj pri la kondiĉoj kaj la kandidatiĝa procedo troviĝas ĉe: https://edukado.net/ekzamenoj/ker/konkurso. Konkursanto devas aliĝi al la kompleta C2-ekzameno ĝis maksimume la 1a de julio 2026 pere de la aliĝformularo ĉe https://edukado.net/ekzamenoj/ker/sesioj. Okaze de pliaj demandoj skribu al ker-ekzamenoj@edukado.net.

UEA aparte alvokas ĉiujn Esperanto-organizaĵojn, landajn asociojn, instruistojn kaj aktivulojn vaste diskonigi la konkurs-alvokon por ke ĝi atingu kiel eble plej multajn talentajn kandidatojn tra la mondo.

Celo de la konkurso

La konkurso celas stimuli aliĝon de reprezentantoj de kiel eble plej diversaj landoj kaj premii la tri ekzameniĝintojn el malsamaj landoj, kiuj unuope ricevis la plej multajn poentojn. Intervjuo kun la gajnintoj de la C2-konkurso en 2025 troveblas ĉi tie: https://youtu.be/FpYeIAXIuqU.

Donaci por la konkurso

Donacoj por subteni eventuale nepagipovajn kandidatojn aŭ la ĝeneralan laboron de la KER-ekzamenoj bonvenas al la Konto Eduko de UEA: https://uea.org/alighoj/donacoj/eduko.

Pliajn informojn pri la ĝisnunaj C2-ekzamenoj kaj ties trapasintoj vi povas ekscii el la ĵus pretigita filmeto de la KER-Ekzamena Centro de UEA: https://www.youtube.com/watch?v=kTtT13EiYJ4.

La C2-nivelaj ekzamenoj okazos ĉi-jare surloke dum la 111a Universala Kongreso de Esperanto (UK) en Graco, Aŭstrio, aŭ rete.
Se vi venos al Graco, aliĝu al la UK ĉe https://uk.esperanto.net.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1298.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Konkurso “Plej bona reganto de Esperanto” 2026 appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-05-11 21:51

E@I

Poliglota Kunveno 2026 en Brno, Ĉehio

E@I intensigas finpretigajn laborojn por ke la 27-an de majo en la ĉeĥa Brno komenciĝu la 11-a eldono de Polyglot Gathering (aŭ Esperante: Plurlingvula Kunveno). Temas pri la plej granda internacia evento por poliglotoj kaj lingvemuloj. Ĉi tiu eksterordinara evento estas plena de fascinaj prelegoj, riĉaj kulturaj prezentoj kaj amuza socia programo. Jam aliĝis pli ol 800 partoprenantoj kaj dum la aranĝo ili kundividos sian amon kaj plenumos sian pasion pri kulturoj kaj lingvoj, interŝanĝos konsilojn kaj spertojn, kaj, plej grave, uzos kaj ekzercos multajn lingvojn por diskuti, aŭskulti, lerni kaj amikumi. Lernantoj, instruistoj, ŝatantoj, komencantoj, profesiuloj, sciencistoj, edukistoj – ĉiujn Vin ni atendas. Eblas ankoraŭ aliĝi al la evento pere de la jena ligilo: https://www.polyglotgathering.com/2026/eo/registration/

Pasintjaraj eventaj programeroj spekteblas en la jena jutuba kanalo: https://www.youtube.com/@PolyglotGathering

Kontakto: info@polyglotgathering.com

https://www.polyglotgathering.com/2026/eo/

The post Poliglota Kunveno 2026 en Brno, Ĉehio first appeared on E@I.

de maciej je 2026-05-11 11:15

Revuo Esperanto

Konkurso “Plej bona reganto de Esperanto” 2026: alvoko al kandidatiĝo. Komuniko 1298

Universala Esperanto-Asocio (UEA) anoncas la konkurson “Plej bona reganto de Esperanto” 2026, kiu celas rekoni kaj instigi altan lingvan nivelon inter uzantoj de Esperanto laŭ la plej alta nivelo C2. Individuoj estas alvokataj partopreni!

La iniciato estas ligita al la unulingvaj Esperanto-ekzamenoj de UEA laŭ la Komuna Eŭropa Referenckadro (KER-ekzamenoj), realigataj de la KER-Ekzamena Centro (KER-EC) de UEA kunlabore kun la retejo Edukado.net kaj la Akademio de Esperanto,. Pri la KER-ekzamenoj en 2026 oni legu detale ĉe uea.org/gk/1297. Per tiu ĉi konkurso UEA emfazas la gravecon de preciza, flua kaj nuancoriĉa lingva esprimkapablo en Esperanto.

La konkurso estas malfermita al ĉiuj, sendepende de devenlando aŭ profesio. Tamen estas kuraĝigataj partopreni la konkurson:

• individuoj kun elstara lingva nivelo en Esperanto;
• personoj tiaj proponitaj de landaj aŭ fakaj asocioj;
• aktivuloj, instruistoj aŭ verkistoj, kiuj havas la kapablon altnivele uzi Esperanton.

Kiel kandidatiĝi?

Detalaj informoj pri la kondiĉoj kaj la kandidatiĝa procedo troviĝas ĉe: https://edukado.net/ekzamenoj/ker/konkurso. Konkursanto devas aliĝi al la kompleta C2-ekzameno ĝis maksimume la 1-a de julio 2026 pere de la aliĝformularo ĉe https://edukado.net/ekzamenoj/ker/sesioj. Okaze de pliaj demandoj skribu al ker-ekzamenoj@edukado.net.

UEA aparte alvokas ĉiujn Esperanto-organizaĵojn, landajn asociojn, instruistojn kaj aktivulojn vaste diskonigi la konkurs-alvokon por ke ĝi atingu kiel eble plej multajn talentajn kandidatojn tra la mondo.

Celo de la konkurso

La konkurso celas stimuli aliĝon de reprezentantoj de kiel eble plej diversaj landoj kaj premii la tri ekzameniĝintojn el malsamaj landoj, kiuj unuope ricevis la plej multajn poentojn. Intervjuo kun la gajnintoj de la C2-konkurso en 2025 troveblas ĉi tie: https://youtu.be/FpYeIAXIuqU

Donaci por la konkurso

Donacoj por subteni eventuale nepagipovajn kandidatojn aŭ la ĝeneralan laboron de la KER-ekzamenoj bonvenas al la Konto Eduko de UEA: https://uea.org/alighoj/donacoj/eduko.

Pliajn informojn pri la ĝisnunaj C2-ekzamenoj kaj ties trapasintoj vi povas ekscii el la ĵuspretigita filmeto de la KER-Ekzamena Centro de UEA: https://www.youtube.com/watch?v=kTtT13EiYJ4.

La C2-nivelaj ekzamenoj okazos ĉi-jare surloke dum 111-a Universala Kongreso de Esperanto (UK) en Graco, Aŭstrio, aŭ rete. Se vi venos al Graco, aliĝu al la UK ĉe https://uk.esperanto.net.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2026-05-11 09:17

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 103


Antaŭ cent-du semajnoj aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-tria porcio. Ĝuu ĝin! 

---
Li havas sendratajn orel-aŭskultilojn.
En trajno li ofte aŭskultas muzikon.
Kaj tio ne ĝenas aliajn personojn.
Per tio vojaĝo fariĝas plezuro.

Maŝino produktas naturan parolon.
Ĝi tamen laŭsajne nur estas natura.
Sed tio jam helpas por nia afero,
ĉar mankas precipe la parolantinoj.

Ĝi estas tre bona por nia radio,
ĉar ĝia parolo ja estas tre klara.
Ĝi tute ne havas nacian akĉenton.
Ĝi estas neŭtrala, do taŭga por ĉiuj.

Enŝalti radion, aŭskulti muzikon:
Mi tiel pasigas la tempon dimanĉe.
Mi legas gazeton aŭ surfas en reto.
Mi pensas pri multaj agrablaj aferoj.

La aviadiloj bezonas fuelon,
sed ŝipa trafiko nun estas blokita.
Fueloj nun kostas signife pli multe,
ni devos rezigni pri grandaj vojaĝoj.

La aŭtomobilo bezonas riparon.
Ĝi estas malnova, jam 22 jarojn.
Ripari ja kostas, sed tamen rentumas,
ĉar tiel ni povas ĝin uzi pli longe.

La nuboj dumnokte konservis la varmon.
La temperaturo nun estas agrabla.
La vento el sudo varmigas la tagon.
Ni ne plu bezonas la jakon ekstere.

Per iom da peno vi povos atingi
tre grandan progreson en via lernado.
Do estu kuraĝa, daŭrigu la kurson!
Vi fine ricevos tre bonan postenon.

Vi povas ripozi dum kelkaj minutoj
sur benko en parko ĉe via promeno.
Vi povos enspiri la freŝan aeron
kaj ĝui la belan naturan medion.

La rusto detruis la aŭtomobilon.
Ĝi nun ne plu taŭgas por strata trafiko.
Ni vole-nevole nun devos aĉeti
sufiĉe malgrandan persontransportilon.

Li estas konata fabel-rakontisto.
Precipe infanoj aŭskultas volonte.
Li kaptas atenton per siaj rakontoj
kaj kreas per vortoj misteran etoson.

La tasko sendube ne estas facila.
Bonŝance troviĝas jam kelkaj helpantoj.
Nun ĉio funkcias rapide kaj glate.
Komuna agado alportas sukceson.

Sur ŝia bankkonto montriĝas nenio.
Ĝi estas malplena pro multaj elspezoj.
Ŝi devas atendi la novan salajron.
Por luksaj aĉetoj nun mankas la mono.

Neniam antaŭe li estis sukcesa
en siaj klopodoj atingi la celon.
Sed nun tute klare montriĝis rezulto.
Li fine atingis decidan trarompon.

Mi estas fidela gazet-abonanto.
De 55 jaroj mi havas abonon
de landa ĵurnalo kun alta renomo.
Ĝi kuŝas matene en nia poŝtkesto.

Li havas samtempe du koramikinojn.
Kaj ili eĉ vivas sufiĉe proksime.
Li ne volas perdi eĉ unu el ili, 
sed tio ja estas komplika afero.
---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de


Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-11 06:00

2026-05-10

Notxor havas blogon

Funkcioj por nia servilo de Luanti/Mineclonia (modesta 0.2)

Nun, la esperanta mod modesta atingas la plenumon de la versio 0.2, kiu ja estas ŝarĝita kaj plene disponebla en nia servilo de «Luanti/Mineclonia». La kodo vi povas okulumi en sia deponejo. Mi petas vian helpon: se vi trovas eraron aŭ misfunkciadon, bonvolu sciigi ĝin al mi, por ke mi povos rapide solvi la problemon.

Funkcioj de tiu versio

  • Lokoŝtonoj: Oni disponas du ŝtonojn po ludanto, por teletransportado:
    • /hejmen: ĉi tiu komando teletransportas la ludanton sur la loka ŝtono agordita kiel Hejmo. Ĉi tiu ŝtono, ankaŭ protektas areon de (x - 10, y - 10, z - 10) ĝis (x + 10, y + 10, z + 10). Do tiu protektas kubon de flanko po 20 blokoj.

      Atentu!

      La protektado ne estas plena, se iu lokigas sian hejman ŝtonon sufiĉe proksima de alia hejmo, la areo kie ili intersekcas povas esti modifita per ambaŭ ludantoj.

      Mi ankoraŭ ne trovis sufiĉe bonan solvon por ĉi tiu problemo.

      protektita-areo.png Figure 1: Rimarko de protektata areo. Ĉe la maldekstra kaj malsupra angulo, aperos la rimarkon de la protektita areo, kiel Nomo [id] (Kiu). La Nomo estas la nomo de la areo, ekzemple Ludanto hejmo, la id estas numero en la datumbazo kaj Kiu estas la nomo de la ludanto al kiu la hejmoŝtono apartenas, ekzemple Ludanto. Ĉe la maldekstra bildo aperas Pepe hejmo [2] (Pepe).
    • /stelen: ĉi tiu komando teletransportas la ludanton sur la loka ŝtono agordita kiel Stelo. Tiaj ŝtonoj ankoraŭ ne protektas areon ĉirkaŭ si.
    • /babelen: ĉi tiu komando teletransportas la ludanton sur la centra ŝtono de la Babela Turo.
  • Disdoniloj de lokoŝtonoj: Ĉe la Babela Turo mi metis kvar disdonilojn de lokoŝtonoj. Ili estis la blokoj sub la verdajn stelojn. Se vi bezonas lokoŝtonojn vi devas iri al la Babelo Turo kaj signali la grizan blokon sub la verdaj steloj kaj premu la dekstran musobutonon, en via inventaro aperos 2 lokoŝtonojn.
  • Tomboj: Se la avataro mortas, siaj aĵoj portataj estos metitaj en tomboj, kie la ludanto povas trovi ilin.

    tombo.png Figure 2: Tombo de la ludanto.

    Se vi detruas ĝin, la aĵoj aperos sur loko... sed ankaŭ vi povas selekti kelkajn el ili premante la dekstran musobutonon. Nur oni povas malfermi viajn tombojn kaj ne tiujn de aliajn ludantojn.

    malfermita-tombo.png Figure 3: Malfermita tombo. La supera bloko estas la enhavo de la tombo kaj la alia estas la enhavo kiu portas la ludanto. Oni povas movi aĵojn de unu bloko al alia.

Ruzaĵo

Ĉar la aliaj ludantoj ne rajtas malfermi viajn tombojn, vi povas kolekti ilin kiam vi mortos kaj uzi ilin por sekure gardi viajn aĵojn. Cetere, via hejmo —aŭ kie vi lokigos ilin— ŝajnos funebra tombejo.

Memoru

/lasta_morto estas tiu komando, kiun vi povas uzi por trovi kie vi mortis lastfoje.

Konkludo

Mi pensas, ke la versio 0.2 de la mod modesta por nia servilo de Luanti/Mineclonia estas sufiĉe taŭga kaj aldonas kelkajn interesajn funkciojn por plibonigi la spertadon de la ludo. Precipe:

  • Salti de kie ajn al via sekura hejmo.
  • Salde de kie ajn al loko kie vi volos marki kiel stelo.
  • Sekure gardi viajn aĵojn kiam la ludo mortigos vian avataron.

Mi esperas plibonigi tiujn aferojn per venontaj versioj. Eble vi trovos erarojn aŭ misfunkciadojn... mi petas, se tio okazos, sciigu al mi tiujn erarojn por solvi ilin. Mi timas, precipe, por la afero de la sekurigo de la hejmoj, ĉar mia kodo bazas en alia mod, kiu povos ŝanĝiĝi kaj farante mian kodon senutilan aŭ misfunkcian. Ankaŭ tiu mod ne metas la datumojn en la datumbazo sed en alia loko kaj per alia maniero. Tiu povas alporti, eble, misfunkciadon de tiu mod aŭ de la interago de nia kodo kun ĝi. Mi esperas ke ni ne bezonos nuligi la protektadon de areojn.

2026-05-10 22:00

UEA facila

La Balta Ondo

Albumo poetika kaj fortika

staciojĴeLe. Stacioj de l’ amo: Bitalbumo. – Dieter Wilke, 2024.

Mi jam havis la agrablan okazon recenzi la albumon “Tra la sonĝoj” (la recenzo aperis en LOdE, 2023, №2) de la duopo ĴeLe (tio estas kunmeto de la du unuaj literoj de la karesaj nomoj de la du aŭtorinoj: Ĵenja, la filino, kaj Lena, la patrino). Tiu albumo impresis min kiel sufiĉe freŝ-sona bard-familia kolekto de ĉarmaj kaj foje eĉ ŝlagrecaj melodioj, sed kun iom simplaj tekstoj (kio ja estas pardoninda por popularaj kantoj).

La nun recenzata albumo “Stacioj de l’ amo” stile kaj enhave ege similas la antaŭan, do pardonu, ke mi ne evitas iom da ripetoj. Mi tuj atentigas, ke, laŭ la informoj de Vinilkosmo, la duopo registris almenaŭ tri pliajn albumojn inter la antaŭe menciita kaj la nun recenzata. Nu, mi rakontos nur pri tio, kion mi aŭskultis per la propra orelo.

Pri kia muziko do temas nun? La ĝenerala stilo sekvas tion, kion en la antaŭa recenzo mi kuraĝis difini kiel “modernan bardan kant-arton”. Necesas klarigi, ke en Sovetunio (el ĝi siatempe elmigris Lena, la patrino) la “barda kant-arto” estis speco de relative simpla kaj neprofesia muzikado, ĉe kiu la muzikojn kaj la tekstojn aŭtoris amatoroj, kapablaj ludi nur gitaron, sed plenumantaj siajn kantojn memstare. Malgraŭ la laikeco de la pli multaj el la aŭtoroj, en tiu epoko sufiĉe ofte aperis tre ĉarmaj kaj belaj artaĵoj, ege populariĝintaj landskale, vaste konataj kaj daŭre kantataj eĉ nun. Kiel “modernan bardan kant-arton” mi komprenas iom pli altnivelan kreadon de profesiuloj kun bunta muzika varieco, sed ankaŭ kun la daŭra granda atento al la tradicia barda stilo, en kiu plej gravis kaj plu gravas la sincera, elkora kaj individue unika prezent-maniero. Mi ne certas, kiomgrade la uzata termino “moderna barda stilo” estas ĝusta kaj trafa, sed ĝi plaĉas al mi kaj ŝajnas ege taŭga ĉi-okaze.

La albumo enhavas 16 kantojn, plejparte verkitajn kaj komponitajn de Elena (Lena) Wilke, tamen aperas ankaŭ unu kanto de Marina Korot (sovetunia esperantistino-kantistino); menciindas, ke la ŝerca kanto “Nigra kato” iom ekspluatas “citaĵe” la temojn de la samnoma sovetunia ŝlagro, komponita de Jurij Saulskij. Ĝenerale, rilate la enhavon, la albumo estas tipe “aŭtora/barda”, eĉ se “moderna kaj riĉa”: dominas simplaj kaj ĉarmaj melodioj, sed samtempe – facilaj kaj sinceraj tekstoj, tamen ĉio estas farita ege profesie: ĉiuj voĉoj, ĉiuj muzikaj sonoj, ĉiuj muzik-aranĝoj estas sur la ĝusta loko; ankaŭ la interrilatoj inter la tekstoj kaj muzikoj estas perfekte konformaj.

Superregas en la albumo iom minoraj kaj meditaj baladecaj kantoj pri la amo, pri la familiaj kaj amikaj rilatoj; aparte laŭdindas kaj meritas multajn reaŭskultojn la tre kortuŝa kanto “Patrino”. Foje agrable invervenas milde maĵoraj pecoj. Iom elfalas el la tuta medita tono evidente ironiaj kantoj “Nun liberas mi” (pri la eksigo de eksamato) kaj “Nigra kato” (amuza fantazio pri l’ vivo de la katoj); eĉ pli apartas teme kaj stile la fina kanto “Esperantolando”. Sed, mi ripetas, ke entute la albumo realigas agrable minoran bardecan etoson kun plaĉaj melodioj kaj riĉaj harmonioj, eĉ se kun muzikile modera (ne modesta!) akompano. La voĉaj partioj agrablas sone, la fojfoja duvoĉa kantado estas senriproĉa, la prononco de la plenumantinoj estas tre klara. Kompare al la antaŭa albumo, la kvalito de la tekstoj rimarkinde pliboniĝis; mi kaptis nur kelkajn evidentajn erarojn (ekzemple: “antaŭ mi renkontis vin”, la ĝusta formo estas “antaŭ ol mi renkontis vin”); la ceteraj malglataĵoj (ne tro multaj) pardonindas, ĉar ne tro gratas la orelon.

Rezultis do tre agrabla por la aŭskulto bardeca muzik-albumo, kies sincera prezento eĉ donas la impreson pri la “viva” plenumo. La albumo, malgraŭ sia ioma kvieteco kaj dominanta minoro, rezultis tre fortika rilate kaj muzikan, kaj tekstan enhavon. Poetika kaj fortika! Mi certas, ke ĝi plaĉos al ĉiuj ŝatantoj de trankvila kaj pensiga bard(ec)-kanta stilo!

Paŭlo Moĵajevo

Ĉi tiu recenzo aperis en la marta (printempa) eldono de “La Ondo de Esperanto” (2026).
Ĉe represo aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2026, №1 (327).
Rete: La Ondo de Esperanto https://sezonoj.ru/2026/05/muziko-62/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
“La Ondo de Esperanto” en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Albumo poetika kaj fortika appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-05-10 11:58

Heroldo Komunikas

Budhologio kaj raŭmismo en Nagojo

Fine de la restado ĉe Oomoto, c-ano Giacomo Comincini reprenis la plurjarcentan straton Tōkaidō, kiu kunligas Kansajon al Kantoo, kaj haltis en Nagojo, kie lin akceptis s-ro Yamaguchi Shin’ichi, gravulo en la japana (kaj internacia) budhana esperanto-movado. Krom bikŝuo, li fakte gvidas JBLE kaj laboras kiel redaktoro de La Japana Budhano.

Ĉe la Jōdo Shinshū-a templo kiun Yamaguchi estras, Comincini ricevis pruntodone ununurajn ekzemplerojn de budhologiaj revuoj eldonitaj, en esperanto, en la 1920aj kaj 1930 jaroj. Temas pri gazetoj altvaloraj historie, filozofie kaj terminologie, ĉar sur tiuj paĝoj aperis la unuaj tradukaj klopodoj de la budhisma terminaro en nian lingvon. Pri tiu esploro laboros Instituto Kinsecu, teamo de junaj intelektuloj kun japanologa aliro, kiun Comincini provizore kundirektas.

Aldone kadre de la loka Nagoja Esperanto-Centro la vickonsulo prelegis pri raŭmismo kaj la Esperanta Civito. El tiu programero fontis interesa debato pri la filozofio de esperantisteco en Azio, al kiu la ĉeestantoj donis valoran kontribuon per demandoj kaj perspektivoj. Pro la kortuŝa gastigemo kaj ĝentileco montrita al li, Comincini varme dankis s-ron Yamaguchi kaj la nagojajn esperantistojn, kiujn li revizitos baldaŭ.

 

 

de "HeKo 909 4-B, 11 maj 26" je 2026-05-10 07:44

Esperanta Retradio

Absoluta pruvo - rakonto de Karel Ĉapek


laŭtlegas Vizi László el Ĉeĥio

"Sciu, Antoĉjo," diris enketjuĝisto Mates al sia plej intima amiko, "ĝi estas afero de sperto; mi kredas al neniuj elturniĝoj, neniun alibion kaj neniun rakontadon; mi kredas nek al akuzito, nek al atestantoj. Oni mensogas, eĉ se oni ne volas; do ekzemple iu atestanto ĵuras al vi, ke kontraŭ akuzito li ne havas ian malamikecon, kaj dume mi mem scias, ke en la anim-profundo, sciu, en la subkonscio, li malamas lin pro ia subpremita malamo aŭ ĵaluzo. Ĉio, kion depozicias akuzito al vi, estas anticipe elpensita kaj artifika; ĉio, kion atestanto depozicias al vi, po­vas direktiĝi de konscia aŭ eĉ subkonscia intenco al akuzito helpi aŭ kulpogravigi. Mia kara, tion mi konas: homo estas tre mensogema kreitaĉo." 

    "Al kio do mi kredas? Al hazardo, Antoĉjo; al la senintencaj, senvolaj aŭ, kiel diri tion, al nekontrolataj emocioj aŭ agoj aŭ vortoj, kiuj al oni iam tiam eskapas. Ĉio estas falsebla aŭ alĝustigebla, ĉio estas afekto aŭ ia plano, nur hazardo ne; ĝi estas unuavide ekkonebla. Mi havas jenan metodon: mi sidas kaj lasas homojn rakontaĉi, kion ili an­taŭe elpensis kaj preparis; mi mienas, kvazaŭ mi kredus al ili, ankoraŭ mi helpas al ili, por ke ilia buŝo pli bone funkciu, kaj embuskas, ĝis eskapas de ili iu senintenca, ne­volita vorteto; sciu, por tio oni devas esti psikologo. Iu en­ketjuĝisto havas taktikon konfuzi akuziton; tial li senĉese enmiksiĝas en la parolon kaj embarasas lin tiel, ke tiu stultigito fine konfesas eble ankoraŭ tion, ke li murdis imperiestrinon Elizabeta. Mi volas absolutan certecon; tial lantete, pacience mi atendas, ĝis el la sistema mensogado kaj elturniĝado, kiun fake oni nomas depozicio, ekbrilas pretervola ereto da vero. Sciu, neta vero en ĉi tiu larma valo aperas nur pro misatento: nur se iu homa estaĵo iel parolperfidas sin aŭ mistrafas."

    "Aŭdu, Antoĉjo, antaŭ vi mi havas neniujn sekretojn; ja ni estas amikoj ekde nia bubaĝo - vi scias, kiel oni batre­galis min, kiam mi frakasis fenestron. Al neniu mi tion diris, sed mi tiom hontas pro io, ke ĝi devas eliĝi el mi; estas vane, oni bezonas konfesi. Mi diros al vi, kiel ĉi tiu mia metodo ĵus nun pruviĝis en mia. . . en mia plej privata vivo; koncize en mia edzeco. Kaj poste diru al mi, mi petas vin, ke mi estis idioto aŭ krudulo; mi meritas tion.

    "Homo, mi. . . nu, mi suspektis mian edzinon Marteta; mallonge, mi ĵaluzis kiel frenezulo. En mia kapo fiksiĝis, ke ŝi havas ion kun tiu. . . kun tiu juna. . . mi nomos lin Arturo; mi opinias, ke vi eĉ ne konas lin. Atendu, mi estas neniu negro; se mi certe scius, ke ŝi amas lin, mi dirus, Marteta, ni disiros. Sed jen la plej malbona, neniun cer­tecon mi havis; Antoĉjo, vi eĉ ne scietas, kia turmento ĝi estas. Miadio, tio estis malbela jaro! Vi scias, kiajn stulta­ĵojn faras tia ĵaluza edzo: spionas, embuskas, enketas ser­vistinojn, faras scenojn. . . Kaj nun imagu al vi, ke mi estas hazarde enketjuĝisto; homo, mia familia vivo dum la lasta jaro, tio estis konstanta kruc-enketado de mateno ĝis. . ĝis rea enlitiĝo."

    "La akuzitino, mi volas diri Marteta, kondutis brile; eĉ kiam ŝi ploris, ankaŭ kiam ŝi ofendite silentis, kaj kiam ŝi rakontis, kie ŝi dum la tuta tago estis kaj kion ŝi faris, vane mi gvatis, ke ŝi iel senvole konfesos ion aŭ parolper­fidos sin. Sciu, ŝi mensogis ofte al mi, mi volas diri, ŝi men­sogis ordinare, sed tio jam estas tia virina kutimo; virino ne diros al vi ĝuste, ke ŝi estis du horojn ĉe modistino - ŝi elpensas, ke ŝi estis ĉe dentisto aŭ en tombejo ĉe tombo de la panjo. Ju pli mi turmentis ŝin - Antoĉjo, ĵaluza viro, tio estas pli malbona ol rabia hundo - ju pli mi ŝin tirana­ĉis, des malpli da certeco mi havis. Ĉiun ŝian vorton, ĉiun ŝian elturniĝon mi dekfoje inversigis kaj sekcis; sed mi trovis nenion, nur la kutimajn intencajn duonverojn kaj duonmensogojn, el kiuj konsistas la normala homa kontakto kaj la edzeco speciale, nu vi scias. Mi scias, kiel estis ĉe tio al mi, sed konsiderante, kion dume suferis povrulino Marte­ta, homo, plej ŝate mi vangofrapus min."

    "Do nunjare veturis Marteta al Františkovy Lázně - ­sciu, la virinaj aĵoj kaj tiel, mallonge ŝi aspektis mise. Mem­komprene, mi igis ŝin gardi - ian fian ulon mi salajris, kiu cetere tie nur sidaĉis en gastejoj. . . Estas strange, kiel la tuta vivo koruptiĝas, se io kun vi en iu sola afero ne estas en ordo; oni estas tute malpura, se oni havas maku­lon sur alia loko. Marteta skribis al mi. . . iel tiel necerte kaj timide ... kvazaŭ ŝi ne scius pri kio; memkomprene, la leterojn mi analizaĉis kaj serĉis inter linioj ... Do foje mi ricevis de ŝi leteron, adreso estis 'Francisko Mates, enket­juĝisto' kaj tiel plu; kaj malferminte ĝin kaj eliginte ŝian leteron, mi vidas titolon: 'Kara Arturo!'"

    "Homo, miaj manoj sinkis. Do jen fine ĝi estas. Okazas iam, kiam oni skribas plurajn leterojn, ke oni ilin mise enkonvertigas. Sciu, Marteta, kia stulta hazardo, ĉu? Knabo, preskaŭ mi ŝin kompatis, ke tiel ŝi donis sin en miajn ma­nojn."

    "Ne opiniu, Antoĉjo, mia unua penso estis, ke la leteron,  destinitan al... al tiu Arturo, mi ne legu kaj resendu al Marteta; ĉiukaze mi farus tion, sed la ĵaluzo estas mal­pura pasio kaj fiaĵo; amiko, la leteron mi tralegis kaj montros ĝin al vi, ĉar mi ĝin kunportas. Do rigardu, kio enestas:
    
    Kara Arturo,
    ne koleru, ke ankoraŭ mi ne respondis al vi; sed mi havis zorgojn, ke Franĉjo - "tiu do estas mi, ĉu vi komprenas?" -- tiel longe ne skribis; mi scias, ke li havas multe da laboro, sed kiam oni estas tiel longe sen informoj pri sia edzo, oni iradas do kiel korpo sen animo; sed tion vi, Artuĉjo, ne komprenas. Venontan monaton Franĉjo alveturos ĉi tien, do ankaŭ vi povus tien ĉi alveni. Li skribas al mi, ke nun li havas tre interesan kazon, sed ne skribis kion, sed mi opinias, ke ĝi estas la murdo fare de Hugo Müller; tio min tre ege interesus. Tiom mi bedaŭras, ke Franĉjo iom frem­diĝis al vi, sed nur tial, ĉar li havas multe da laboro; se estus kiel iam, vi povus lin preni inter homojn aŭ aŭte ekskursi. Ĉiam vi estis al ni tiel bona kaj ankaŭ nun vi ne forgesas, kvankam ĝi ne estas tia, kia ĝi devus esti; sed li, Franĉjo, estas tiel nervoza kaj stranga. Ankaŭ vi ne skribis al mi, kion faras via knabinjo. Franĉjo ankaŭ plendas, ke en Prago estas ega varmo; li devus veturi ĉi tien kaj senŝarĝiĝi, sed certe li sidas ĝisnokte en oficejo. Kiam vi veturos al maro? Mi espe­ras, ke vi kunprenos vian knabinjon; vi ne scias, kio estas, se ni virinoj nostalgias.
    Kore vin, Artuĉjo, salutas via
    Marta Matesová 

    "Do, Antoĉjo, kion vi diras al tio? Mi scias, ĝi estas neniel sprita letero; ĝi estas tute malforta faro laŭ vid­punkto stila kaj de interesaĵo; sed, homo, kian lumon ĝi ĵetas je Marteta kaj ŝia rilato al tiu povrulo Arturo. Neniam mi tiom kredus al ŝi, eĉ se ŝi dirus ion ajn; sed ĉi tie mi havis en la mano ion tiel senintencan, tiel preter ŝia voĉo... Do vidu, ke la vero, netrompa kaj senduba, aperas nur pro misaranĝo. Mi estus plorinta pro ĝojo - kaj same pro honto, ke tiel stulte mi ĵaluzis."

    "Kion poste mi faris? Nu, per ŝnureto mi ligis aktojn pri murdo fare de Hugo Müller, fermis ilin en tirkeston kaj tagon poste mi estis en Františkovy Lázně. Kiam Marteta min ekvidis, ŝi ekruĝis kaj ekbalbutis kiel knabineto; ŝi aspektis, kvazaŭ ŝi farus ion teruran. Mi nenion. 'Franĉjo,' diris post momento Marteta, "ĉu vi ricevis mian leteron?' - 'Kian leteron,' mi miras. 'Vi skribas al mi diable malmulte.' - Marteta rigardas min embarasite kaj elspiras, kvazaŭ ŝi senŝarĝiĝus. 'Do versimile mi forgesis sendi ĝin al vi,' ŝi diris kaj estis serĉanta en mansaketo, ĝis ŝi eltiris ian iom ĉifitan folion. Ĝi komenciĝis per vortoj: ,Kara Franĉjo!' Mi devis ridi en mia animo. Sinjoro Arturo versimile jam resendis, kio ne apartenis al li."

    "Poste eĉ ne unu vorto estis dirita pri tio; memkomprene mi komencis rakonti al ŝi pri la krimo de Hugo Müller, kiu ŝin tiom interesis. Mi opinias, ke ĝis nun ŝi kredas, ke la leteron mi nepre ne ricevis."

    "Nu, kaj jen ĉio; de tiu tempo estas almenaŭ ĉe ni trankvilo. Diru, ĉu mi ne estas idioto ke mi tiel krude ĵaluzis? Sciu, nun mi klopodas al Marteta tion kompensi; nur el la letero mi vidis, kiel ŝi, povrulino, zorgas pri mi. Do nun ĝi estas ekstere; oni pli hontas pro sia stulteco ol pro siaj pekoj."

    "Sed jen klasika ekzemplo, kian pruvoforton havas tia absoluta kaj senvola hazardo, ĉu?"
    
***

    Proksimume en la sama momento diris juna viro, ĉi tie nomata Arturo, al sinjorino Marteta: "Nu, knabinjo, ĉu ĝi helpis?"
    "Kio, karulo?"
    "Tiu letero, kiun vi tiam kvazaŭ misatente sendis al li."
    "Helpis," diris sinjorino Marta kaj enpensiĝis. "Sciu, knabo, mi eĉ hontas, kiel li, Franĉjo, tiom ege kredas al mi. Ekde tiu tempo li estas je mi tiel bona ... La leteron li senĉese portas sur sia koro." Sinjorino Marta ektremis. "Ĝi estas fakte terura, ke...ke mi lin trompas, ĉu vi  ne opinias?"
    Sed sinjoro Arturo tion ne opiniis; almenaŭ li asertis, ke nepre ne.
 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-10 06:00

Heroldo Komunikas

Impresa numero 341 de "Literatura Foiro"

La junia numero (341) de “Literatura Foiro” estas dissendita al la abonantaro, laŭ la kutima akurateco de la kultura revuo, en la 57a sinsekva jarkolekto, kunĉefredaktata de gec-anoj Perla Martinelli kaj Alessio Giordano, kun kovrilo dediĉita al la kabareta teatro en esperanto.

La kovrilo kongruas kun eseo de Giorgio Silfer pri “La bolanta kaldrono” kaj “La Pirato”: al la arto de Raymond Schwartz fonas la 1930aj, survoje al milita katastrofo; epoko intense rigardata en la Francio de la filmo “La radioj kaj la ombroj” (2024) de Xavier Giannoli, per recenzo de Silfer, kaj en la  femina paĝo pri la svisa flegistino Elisabeth Eidenbenz, kies admirindan engaĝon en la okupita Francio rakontas Stella Meester.

Jubilean tributon donas Carmel Mallia per la uvertura poemo “Odo al Kalocsay”, sed prozo dominas la postajn paĝojn per rakontoj ĉine gotika de Jado, florence sciencfikcia de Massimo Acciai, japane melankolia de Giacomo Comincini, fervoje meditiga de Alessio Giordano, felietone beletra el Virginia Woolf, humure ironia el Isaac Babel” (tradukita de Mikaelo Bronŝtejn).

Virinoj kontribuas per la tradukoj de du viroj: komparo de ilia statuso en Iliado kaj Odiseado, fare de Núria Perpinyà (danke al Abel Montagut) kaj bildliteratura verkado de  (danke al Natania da Silva kaj Fernando Pita). Sed ankaŭ per la romano “La liberiĝo” de Éva Tófalvy, recenzita de Silfer. 

La revuo estas abonebla tra kulturservo.esperantio.net

de "HeKo 909 3-B, 10 maj 26" je 2026-05-10 05:19

2026-05-09

Le Monde diplomatique en Esperanto

Humilaĉa diplomatio

La anonco farita la pasintan 31-an de marto de la israela ministrejo pri defendo verŝajne sonis kvazaŭ vangofrapo en la koridoroj de la franca ministrejo pri eksterlandaj aferoj : Telavivo "decidis redukti ĝis nulo la aĉetojn de armiloj el Francio". La registaroj nomumitaj de S-ro Emmanuel Macron daŭrigis tian mortigan komercon - pli ol 525 kargoj de militaj ekipaĵoj estis senditaj al Israelo inter oktobro 2023 kaj marto 2026 (Le Monde, 8-a de aprilo) - dum ili senĉese neis ĝian ekziston. La moralo de nia epoko estas respektita : kulpoplena kliento forpuŝis sian monavidan provizanton.

Jen, tio plibonigas la rekordon pri humiligoj, kiujn Israelo trudis al Francio. Jen fiero pri kiu S-ro Jean-Noël Barrot povas pretendi post nur dek ok monatoj kiel ministro pri eksterlandaj aferoj. En novembro 2024, la israelaj sekurecoservoj sin trudis en francia posedaĵo en Jerusalemo, ĵetis teren kaj mankatenis du francajn ĝendarmojn precize kiam la ministro vizitas la urbon. S-ro Barrot protestis sed per maltrankvila ekscitiĝo, kiu kontrastas kun la forta firmeco de prezidanto Chirac pri simila okazaĵo en 1996.

JPEG - 66.3 kio
Franca ministro pri eksterlandaj aferoj Jean-Noël Barrot
foto de Thomas Bresson, CC BY 4.0, laŭ Wikimedia Commons

Verŝajne por akiri pardonon pro agnosko de palestina ŝtato (tamen malfrue : 148 regnoj estis jam farintaj tion), S-roj Macron kaj Barrot multobligas komplezemajn markojn al S-ro Benjamin Netanjahu, persekutita de Internacia Kortumo (IK) pro krimoj kontraŭ la homaro : reintegron de la israelaj partoprenantoj en la salono Milipol pri sekurecaj ekipaĵoj, ŝtatajn mensogojn kontraŭ S-ino Francesca Albanese (1), leĝpropono de macron-ista deputito por krimigi "kontraŭcionismon", subteno al la uson-israelaj militceloj kontraŭ Irano, rifuzo de vizo al palestina defendanto de homaj rajtoj atentigita de Israelo kaj Usono.

Taskita melodiigi tiujn kompromitiĝojn, S-ro Barrot elektis elturniĝeman strategion. Kiam la ĵurnalisto Anne-Sophie Lapix demandis lin, la 23-an de junio 2025, ĉu Francio kondamnas tiujn bombadojn - tiujn, israel-usonajn sur Iranon -, li klopodis eviti la verbon "kondamni" : "Do ja per traktado ni povos eviti tiun danĝeron", "ni nek subtenis ilin..." ("nek kondamnis ilin" kompletigas la ĵurnalisto), "ni ne partoprenis tiujn bombadojn", "Ni ne estis antaŭe informitaj", "Tiuj bombadoj ne estas laŭleĝaj".

Tiu ministro ja trovis sian propran teknikon. Li denove uzas ĝin la pasintan 9-an de marto ĉe la radikanalo France Inter. Neelĉerpebla por denunci "agojn malstabiligajn kaj danĝerajn" de Irano, li kvinfoje rifuzis kvalifiki "misproporciaj" la israelajn bombadojn sur Libanon. Kaj incitita li obĵetas : "Misproporciaj rilate kion ?" Laŭ li "la operacoj de Israelo respondas al senkialaj kaj nepravigeblaj bombadoj fare de Hizbullah el Libano". Ili estigis "amasajn delokigojn de homoj, kiuj kreas dekojn da mortoj". Resume, Israelo nur respondis al neprevigebla sinteno de Hizbullah per mortigaj "operacoj". Jen morala duonsenkulpigo, kiun la ministro unu monaton poste konfirmas antaŭ la franca senato, citante la eksĉefministro de Israelo Golda Meir. Ĉi lasta atribuis al la araboj la respondecon de la israelaj militkrimoj asertante : "Ni ne povas pardoni al ili devigi nin mortigi iliajn infanojn."

La 8-an de aprilo Israelo bombadis kvartalojn de Bejruto kaj mortigis pli ol tri cent libananojn. Ĉi fojon, Francio "firme" kondamnis tiujn bombadojn ("amasajn"), kiuj okazis post batalĉeso traktita inter Usono ka Irano. Kondamni, tamen, ne malhelpas dorloti : "Ja Irano devas ĉesi terorigi Israelon pere de Hizbullah, kiu nepre devas esti senarmiligita, klarigis S-ro Barrot ĉe France Inter la 9-an de aprilo. Tamen, Libano ne devas esti la pentoofera viktimo de registaro iritita de batalĉeso traktita inter Usono kaj Irano". Tipa macron-isma dirmaniero : Israelo estas "terorita de Irano, sed la regno, kiu pentige punas Libanon ne estas nomita. Temas pri "iritita registaro" pro batalĉeso. Ĉu ni divenu kiun ? Diplomatia arto postulas iom da diligenteco.

Francio estis mandathava potencolando en Proksim-Oriento inter la du mondmilitoj, kaj tial konservis fortan voĉon en tiu regiono. Fina humiligo : Israelo deklaris, per la voĉo de sia ambasadoro en Unuiĝintaj Nacioj, ne voli "ke la francoj alproksimiĝu, ajnmaniere, al tiuj traktadoj". La 16-an de aprilo, la usona prezidanto anoncis batalĉeson en Libano. Ĝi estis traktita en Vaŝingtono. Ĉu Elizea Palaco kaj ĝia ministrejo pri eksterlandaj aferoj eksciis tion spektante la usonan TV-kanalon Fox News ?


(1) Vidu : Anatomio de kalumnio, Le Monde diplomatique, marto 2026.

franca

de Serge HALIMI & Pierre RIMBERT je 2026-05-09 11:34

La Balta Ondo

UEA subtenas donackampanjon de TEJO kaj alvokas al solidareco

donacu

Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO), la junulara sekcio de Universala Esperanto-Asocio (UEA), lanĉis internacian donackampanjon por subteni la junularan agadon en momento de grava financa defio.

Post plurjara ricevo de la administra subvencio de la programo Erasmus+ ĉi-jare TEJO estis informita, ke ĝi ne povos ricevi la subvencion por 2026, kvankam TEJO sukcese plenumis ĉiujn etapojn. Tio okazis pro buĝetaj limigoj kadre de la programo. TEJO povos plu kandidatiĝi por venontaj jaroj, sed tio signifas almenaŭ por 2026 konsiderindan malfaciliĝon por konservi la profesian stabon kaj daŭrigi la ampleksan laboron, kiun TEJO faris dum la lastaj jaroj – laboro, kiu ankaŭ plenumas la celojn de UEA, des pli konsiderante, ke la individuaj membroj de TEJO samtempe estas individuaj membroj ankaŭ de UEA.

Danke al sia oficistaro kaj aktivularo TEJO sukcesis realigi gravajn iniciatojn por la junulara Esperanto-movado, interalie kulturajn projektojn, internaciajn eventojn, kunlaborojn kun eksteraj institucioj, renovigon de Pasporta Servo kaj profesiigon de sia komunikado. Nun, por fronti la nunan situacion kaj certigi stabilan funkciadon ĝis 2027, TEJO celas kolekti 25 000 eŭrojn per internacia donackampanjo, kiun UEA subtenas.

Por UEA la fortigo de TEJO estas strategia prioritato. En la strategia plano AKIRI la kampo Kunlaborado klare emfazas inter siaj celoj junecan viglecon, kio signifas teni firma kaj profundigi la kunlaboron kun TEJO, fortigi la ĉeeston de junulara agado en la tutmonda Esperanto-movado kaj nutri en la tuta movado la senton de juneco inter la diversaj generacioj.

Subteni TEJOn signifas investi en la estonteco de Esperanto. Tial UEA alvokas siajn membrojn, amikojn de Esperanto kaj ĉiujn subtenantojn de la junularaj agadoj konsideri kontribuon laŭ siaj ebloj, ne nur mone, sed ankaŭ helpante diskonigi la donackampanjon. Informoj pri ĝi kaj donacebloj troviĝas ĉe la oficiala retejo de TEJO: https://www.tejo.org/donackampanjo.

Krom rektaj donacoj al TEJO (detaloj pri bakkonto aŭ UEA-konto en la supra ligilo), vi ankaŭ povas subteni TEJO-n, fariĝante Individua Membro de TEJO (prefere Membro-Abonanto) aŭ Patrono de TEJO (inkluzive de Dumviva Patrono de TEJO), kion eblas fari per la reta aliĝilo de UEA. Ankaŭ eblas subteni donacante al la Fondaĵo Canuto, kiu ebligas al UEA membrigi nepagipovajn junulojn (per ĝi rimedoj ankaŭ iras al TEJO) – oni povas donaci al la fondaĵo per la reta aliĝilo aŭ rekte ĉe tiu donacpaĝo.

Aldone konsideru partopreni en la Internacia Junulara Kongreso 2026 – https://ijk.tejo.org – kaj memoru disvastigi la donackampanjon. Baldaŭ estos alvokoj ankaŭ por specifaj aferoj, kiujn oni povos aparte subteni. Sekvu la sociajn retojn de TEJO kaj de UEA.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1296.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post UEA subtenas donackampanjon de TEJO kaj alvokas al solidareco appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-05-09 09:35

Esperanta Retradio

Ankaŭ plastaj partikloj influas klimaton


Etaj plastaj partikloj migras kilometrojn tra la atmosfero - tie ili eble kaŭzas pli da damaĝo ol oni pensis ĝis nun: Laŭ nova studaĵo la partikloj kontribuas al la varmiĝo de la tero, gravan rolon ludas ĉe tio ilia koloro.

Laŭ taksoj estas transportataj en jaro, tra miloj da kilometroj ĉirkaŭ la globo, ĝis 25 milionoj da tunoj da mikro- kaj nanoplastaĵoj, per mara aero, neĝo, mara ŝaŭmo kaj nebulo. La maksimume kelkajn milimetrojn grandaj partikloj - restaĵoj de pli grandaj plastaj produktoj - tiel alvenas eĉ en plej foraj regionoj, en profundaj maraj zonoj, same kiel sur foraj montopintoj, kun sekvoj por naturaj ekosistemoj kaj organismoj.

Eble la plastaj restaĵoj kaŭzas malrekte ankaŭ pli da damaĝoj ol supozite: Ilia sola ĉeesto en la atmosfero povus influi la varmocirkuladon de la tero kaj tiel la klimaton. Tiun konkludon atingis ĵus studaĵo kiu aperis en faka magazino. Laŭ tio la apenaŭ rimarkeblaj plastaj partikloj efikas en la atmosfero kiel aerosoloj.

La internacia teamo de la Fudan universitato en Ŝanhajo prilumigis surbaze de pli fruaj ekkonoj, kiel grandeco, koloro, ecoj kaj aĝo influas, kiom da sunlumo la partikloj absorbas kaj disĵetas. Kiam ili absorbas lumon, tiam la partikloj povas plivarmigi la ĉirkaŭantan aeron. Je simila maniero ekzemple ankaŭ nigra fulgo - la konsistero de atmosferaj aerosoloj kiu plej forte absorbas lumon - kontribuas al la tuttera plivarmiĝo.

Eksperimentoj en laboratorio kaj modelaj kalkuloj rezultigis ke la koloro ludas esencan rolon pri la forradiado. Koloraj partikloj absorbas depende de la ondolongo signife pli da lumo ol senkoloraj, kelkaj el ili eĉ 75-oble pli. Ankaŭ la grandeco ludas rolon: Malgrandaj partikloj absorbas kaj disĵetas precipe mallongondan radiadon. Ankaŭ la pliaĝiĝo ŝanĝas la efikon de la radiado: Kiam blankaj partikloj laŭ la tempo fariĝas flavaj, tiam ili absorbas pli da lumo, dum ruĝaj partikloj aliflanke fariĝas rozkoloraj kaj tiel iom post iom absorbas malpli.

Por altenkalkuli kion tio signifas por la monda klimato, la esploristoj komparis siajn laboratoriajn mezuradojn kun dokumentitaj koncentriĝoj de mikroplastaĵoj en diversaj mondaj regionoj. Laŭ la simuloj plastaj partikloj plifortigas la radiadon en la atmosfero je 0,039 W por kvadrata metro. Tio korespondas al proksimume 16 procentoj de la efekto kiun kaŭzas fulgo.

La klimata efiko tiel estas ankaŭ signife pli malgranda ol tiu de forcejaj gasoj. Ĝi povus tamen esti signifa, ĉar la plastaj partikloj ĝis nun ne estis sufiĉe konsiderataj en klimataj modeloj. Precipe en lokoj kun forta atmosfera cirkulado kaj ĉe grandaj akvoturniĝoj kun rubaĵoj la klimata efiko povus laŭ la teamo fariĝi ankoraŭ signife pli forta.

 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-09 06:00

2026-05-08

La Balta Ondo

La maja rabato: Reala homo en la homa realo

ChmielikChmielik, Tomasz. Reala homo en la homa realo. Ryszard Kapuściński (1932–2007). – Bydgoszcz: Skonpres; Świdnik: Libro-Mondo, 2008. – 56 p.

«Chmielik klarigas la metodon de Kapuściński per ampleksaj citaĵoj. Ni spertas, kiamaniere Kapuściński akaparis konojn pri la teritorioj, tra kiuj li vojaĝis. Ĉiam lia ĉefa zorgo estis (en liaj propraj vortoj): “ĝis kia grado eblas penetri kaj ekkoni alian kulturon, se formas ĝin internaj, kaŝitaj kodoj, kiujn ni, venintoj el la alia mondo, ne sukcesos deĉifri kaj kompreni”», – skribis Wolfgang Kirschstein en sia recenzo pri la libro de Tomasz Chmielik “Reala homo en la homa realo. Ryszard Kapuściński (1932–2007)” (La Ondo de Esperanto, 2009, №2, https://esperanto-ondo.ru/Recenzoj/R-hmelik.htm).

La 3a de majo estis la Monda Tago de Ĵurnalisma Libero – temo nuntempe aparte grava. La libroservo de UEA dum la tuta majo proponas ĉi tiun libron kun sesona rabato sendepende de la kvanto.

Mendu ĝin ĉe https://katalogo.uea.org/?inf=6274

AlKo

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/05/libro-24/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La maja rabato: Reala homo en la homa realo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-05-08 18:48

Heroldo Komunikas

Intensaj preparoj por la Skandinava Esperanto-Domo

Civila Esperanta Servo disdonis ĉi-semajne al la deĵorontoj en la Skandinava Esperanto-Domo la necesajn instrukciojn pri vestaĵoj kaj prevento de akcidentoj, aldone al kompleta terminaro pri manlaboroj en esperanto kaj al lastaj detaloj pri la vojaĝo.

Al la tri deĵorontoj (kvar, se unu plia ricevos la vizon; neniu nordeŭropano inter ili) estos liveritaj la fakaj ŝelkopantalonoj, donaco de CES. Pliaj ekipaĵoj (ekzemple la angulo por la unua helpo) estos preparataj venontsemajne, kadre de vizito en Lesjoforso de la vicprezidanto kaj la sekretario de Esplora Instituto de Esperantologio. Por la okazo, faka entrepreno ekspertizos la staton de la tegmentoj kaj de la akvotuboj, en ilia ĉeesto.

Rilate la registradon de la societo, al la malfruo de la EIE-prezidanto aldoniĝas la malfruo de la sveda burokratio; sed Pro Esperanto trovis almenaŭ solvon por akceli la kontraktojn pri elektro kaj akvo. La tempoj en Svedio ŝajnas pli longaj ol en aliaj eŭropaj landoj: por ricevi la fakturon kaj tiel pagi la imposton pro la aĉeto de la lejsoforsa konstruaro necesis ses monatoj da atendo.

Laŭ la plano, Skandinava Esperanto-Domo estos preta en 2027, dum ĝia dependejo La Kukolnesto devus funkcii jam ĉi-jare.

de "HeKo 909 2-B, 8 maj 26" je 2026-05-08 15:19

Esperanta Retradio

Novaj dentoj por plenkreskuloj? Mirinda novaĵo el Japanio!

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado

Ĉu vi iam perdis denton kiel plenkreskulo kaj bedaŭris, ke ĝi neniam plu revenos? Ni ĉiuj lernas jam de frua infanaĝo, ke homoj ricevas nur du dentarojn. Unue aperas la laktodentoj, kaj poste venas la daŭraj dentoj. Kiam daŭra dento fine falas aŭ devas esti eltirita, la solaj ebloj kutime estas artefaritaj protezoj aŭ sufiĉe multekostaj kaj doloraj enplantaĵoj. Sed imagu estontecon, en kiu vi povus simple kreskigi tute novan, veran denton. Kvankam tio eble sonas kiel magia rakonto el sciencfikcia libro, ĝi fakte ĵus komencis realiĝi en la nuntempa medicina mondo. 

En Japanio, tre lerta sciencisto nomata doktoro Katsu Takahashi esploras ĉi tiun revon jam de preskaŭ tridek jaroj. Kun sia teamo ĉe la universitato de Kioto, li eltrovis ion vere mirigan pri la homa korpo. Fakte, preskaŭ ĉiu homo jam portas en sia makzelo la burĝonetojn por tute nova tria dentaro. La problemo estas, ke specifa proteino en nia korpo, nomata USAG-1, funkcias kiel forta bremso. Ĝi tute malhelpas al tiuj dentaj burĝonoj kreski kaj disvolviĝi. La nova medikamento simple forigas tiun bremson, permesante al la korpo mem fari la laboron, kiun ĝi jam dekomence scias kiel fari.

Antaŭ ol proponi la kuracilon al homoj, la esploristoj zorge testis ĝin ĉe musoj kaj furoj. Ili elektis furojn precipe ĉar la dentoj de tiuj bestetoj tre similas al la homaj. La rezultoj de tiuj bestaj provoj estis mirigaj. Post nur unu dozo de la medikamento, la bestoj nature kreskigis pliajn dentojn, kiuj estis plene funkciaj, tute sanaj kaj perfekte ligitaj al la ĉirkaŭa osto. Krome, la sciencistoj rimarkis neniujn gravajn aŭ danĝerajn kromefikojn, kio donis al ili la necesan kuraĝon transiri al la sekva granda paŝo.

En la aŭtuno de la jaro 2024 komenciĝis la unua oficiala fazo de homaj provoj. Tridek sanaj viroj, al kiuj mankas almenaŭ unu dento, komencis ricevi ĉi tiun unikan medikamenton. Ĉi tiu komenca paŝo celas ĉefe unu aferon, nome certigi, ke la substanco estas plene sekura por homa uzado. Se ĉio iros bone, la teamo planos gravan duan fazon. Ili volas helpi infanojn, kiuj pro malofta genetika malsano naskiĝis sen kelkaj aŭ ĉiuj dentoj. Tia manko profunde malhelpas al infanoj normale manĝi, bone paroli kaj kreski kun sana memfido. Sukcesa kuracado povus tute ŝanĝi iliajn vivojn.

Vi eble nun revas pri via propra nova dento, do vi verŝajne scivolas kiam vi povos aĉeti tian medikamenton. La esploristoj nuntempe antaŭvidas, ke ĝi povus atingi la merkatojn ĉirkaŭ la jaro du mil tridek. Certe, la vojo ankoraŭ estas iom longa, kaj necesas multe da pacienco por atendi la finajn rezultojn de ĉiuj sekurecaj provoj. Tamen, la eblo, ke ni iam povos anstataŭigi malagrablajn dentokirurgiojn per simpla injekto, estas vere kortuŝa kaj brila promeso por la estonteco de dentokuracado 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-08 06:00

Sonĝanta Vivo

Alors, on y va?

86X116cm(50P)/ acrylique, collage, mixedmedia sur canevas/ Alors, on y va? 자, 떠나볼까? 2026/ Ana Sonĝanta
Laŭmiaopinie, ĉiufoja vojaĝo estas unika kaj speciala. El kutimiĝo de ĉiutaga vivo, ankaŭ el kutimiĝo de mi mem, tio estas tiel grava, kiel mia rutina vivo mem.
Intence meti min en fremdan cirkonstancon, tial intence fariĝi fremda, t.e bona ŝlosilo, kiu ebligas malkovri min pli profunde kaj pli vaste. Nuntempe, miaj amikoj demandas, ĉu mi okupiĝas por mia baldaŭa vojaĝo. Jes, pentrante sur tiu kanvaso, mi preparas min fremdiĝi. Prepari valiĝon estas simpla, tamen prepari menson estas serioza.
Dumtempe en nia kampo, mirtelarbustoj ekmontras florburĝonojn, kaj pluvetoj babilas kun ili. Sufiĉus unu monaton pasi, por ke ili fariĝos bongustaj fruktoj.
Dalmini laboras tie, kaj mi purigas mian atelieron kaj ree ordigas ĉiujn materialojn uzitajn. Mi ne forgesu anticipe mendi novajn kanvasojn, sur kiu mi denove pentros tuj post mia reveno kun freŝa animo. Alors, on y va ?

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2026-05-08 05:30

2026-05-07

La Balta Ondo

Reprezentu TEJOn ekster Esperantujo

ker

La Komisiono pri Eksteraj Rilatoj (KER) de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) invitas vin iĝi TEJO-reprezentanto ĉe partneraj institucioj ekster la Esperanto-movado!

La komisiono prizorgas la eksterajn rilatojn de TEJO kun aliaj eŭropaj kaj mondaj junularaj organizoj cele al kunlaboro, interŝanĝo kaj politika lobiumado pri temoj, kiuj gravas al TEJO kaj al junaj esperantistoj. La komisiono ankaŭ prizorgas engaĝiĝon de TEJO ĉe junularaj platformoj, trejnas homojn pri junularaj rajtoj kaj subtenas junajn aktivulojn de TEJO kandidatiĝi al internaciaj junularaj renkontiĝoj.

La rolo de TEJO-reprezentanto estas duobla, nome esti kontaktpersono inter la partnera institucio kaj TEJO kaj mastrumi kune kun la aliaj membroj de KER la agadplanojn kaj iniciatojn kiuj povas esti interesaj por nia junulara movado.

Iĝi TEJO-reprezentanto estas oportuno malferma al individuaj membroj de TEJO kun aĝo inter 18 kaj 35 jaroj, ideale kun altnivelaj konoj de Esperanto kaj la angla, same kiel konoj kaj spertoj pri lingvopolitikoj kaj la diversaj partneraj institucioj. La aliĝo temas pri volontula aktivisma engaĝiĝo kun limigata daŭro. La taskoj kaj respondecoj estos atribuitaj ankaŭ laŭ via persona intereso kaj sperto.

Sube vi povas trovi la liston de pozicioj por iĝi TEJO-reprezentanto, kune kun iliaj respondecoj kaj daŭro, kaj la formularon por kandidatiĝi!

Legu pli en la retejo de TEJO

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Reprezentu TEJOn ekster Esperantujo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-05-07 21:53

Global Voices

Demokratio bezonas virinojn: Feminisma gvidado dum malvastiĝo de la civila socio

La feministoj ne nur partoprenas en demokratio, ili ankaŭ subtenas ĝin

Origine publikigita la Global Voices en Esperanto

<<

Women advocate for equal participation adn inclusion in Tanzanian society at Dar es Salaam’s Mchikichini market.

Virinoj manifestacias en la merkato Mchikichini de Dar es Salaam pro egala partopreno kaj inkluzivo en la tanzania socio. Bildo el Flickr de UN Virinoj [eo] (permesilo CC BY-NC-ND 2.0).

De Clarisse Sih kaj Bibbi Abruzzini

En epoko, kiam demokratia malprogreso ne plu estas malproksima danĝero, sed realo en pluraj kontinentoj, feminismaj gvidantoj rezistas ofte silente, kaj kelfoje, riskante sian propran sekurecon.

De balotobservado en Tanzanio ĝis ĵurnalisma reformo en Kameruno [eoj], de kontraŭstaro al toksaj formoj de vireco ĝis alfronto de la potenco de ciferecaj platformoj, virinoj kaj feminismaj aliancanoj batalas por favora medio por la civila socio laŭ manieroj kiuj rivelas fundamentan veron: demokratio ne estas genroneŭtrala, kaj kiam la partopreno de virinoj estas limigata, demokratio malfortiĝas.

Favora medio por la civila socio estas esenca, ne simpla sugesto

En Tanzanio, la feminisma defendanto Martina Kabisama jam de kelkaj jaroj laboras ĉe la intersekco de politika partopreno kaj socia protekto de virinoj. Por ŝi, la rilato inter demokratio kaj genra justeco estas struktura. Ŝi opinias, ke “genra justeco ne povas progresi kie la civila spaco estas limigita”.

Women organizing and pushing for economic inclusion at the market.

Virinoj organiziĝas kaj antaŭenigas ekonomian inkluzivon en la merkato Mchikichini de Dar es Salaam, Tanzanio. Bildo el Flickr de UN Virinoj (permesilo CC BY-NC-ND 2.0).

La laboro de Kabisama elstarigas realaĵon ofte preteratentatan en tutmondaj politikaj debatoj: la politika partopreno de virinoj ne komenciĝas ĉe la balotujoj. Ĝi komenciĝas per protekto, ekonomia sekureco kaj organiza kapablo.

Kiam virinoj ne havas aliron al sistemoj de socia protekto (salajra subteno, jura protekto kaj bazaj servoj), ili estas praktike ekskluzivitaj de la civila socio. Ekonomia malstabileco limigas moviĝeblon. Ĝi silentigas malkonsenton. Ĝi reduktas partoprenon al tiuj, kiuj povas permesi al si tion.

A digital painting of China’s “feminist five.” Image from Wikimedia Commons.

Cifereca pentraĵo de “La Kvin Feministinoj” ĉinaj. Bildo el Vikimedia Komunejo [eo] (permisilo CC BY-SA 4.0).

Kiam la favora medio por la civila socio estas limigata, ĉu per restriktaj leĝoj, ĉu per gvatado [eo], ĉu per neformala timigado, aktivistaj virinoj ofte estas la unuaj kiuj sentas la premon. En Ĉinio [eo] en 2015, la membroj de La Kvin Feministinoj estis arestitaj nur pro tio ke ili planis publikan kampanjon kontraŭ seksoĉikanado [eo] en publika transporto, ago vaste konsiderata provo silentigi feminisman mobilizadon.

Simile, la maroka blogistino kaj homrajta defendantino Saida El Alami spertis plurajn arestojn pro siaj retaj kritikoj kontraŭ la aŭtoritatoj kaj pro sia defendo de politikaj malliberuloj. Ankaŭ ciferecaj spacoj povas fariĝi lokoj de kunordigitaj atakoj: la brazila ĵurnalistino Patrícia Campos Mello ricevis grandskalan kampanjon de ĉikanado pro tio ke ŝi raportis pri misinformado dum balotoj. Ŝi alfrontis minacojn kaj sekskalumniajn kampanjojn, plifortigitajn de politikaj aktoroj.

En partoj de Orienta Afriko [eo], virinoj plenumis gravajn rolojn en balota observado, komunuma perado kaj civila edukado, ne kiel simbolaj partoprenantoj, sed kiel arkitektoj de demokratia respondeco.

Por Kabisama Martina, feminisma gvidado ne estas nur reprezentado. Temas pri transformi la politikajn strukturojn tiel ke demokratio funkciu por tiuj kiuj historie estis ekskluzivitaj.

Amaskomunikilaj diskursoj kaj la politiko de maskleco

En Kameruno [eo], la ĵurnalisto kaj amaskomunikila direktoro Beau-Bernard Fonka Mutta rigardas demokration el alia angulo: kulturaj diskursoj determinas kiu estas perceptata kiel legitima en la publika vivo.

Mutta estis edukita en medio kie al viroj oni instruis ne plori, ne montri vundeblon kaj egaligi masklecon kun dominado, kaj li kritike pripensas kiel tiuj normoj interplektiĝas kun politiko kaj amaskomunikiloj. Li diras: “La socio trudas al ni, kiel viro devas esti. Vi ne montru emociojn. Vi devas esti forta. Kuraĝa. Dominanta”.

Tiuj atendoj ne limiĝas al la privata vivo, ili influas la manieron gvidi, la politikan diskurson kaj eĉ la ĵurnalisman kulturon.

“Mi memoras, ke grava estro de nia novaĵagentejo diris ke kiam li volas diskuti gravajn aferojn, li certigas ke nur viroj sidu ĉe la tablo, ĉar virinoj ne estas inteligentaj. Ilia takso, laŭ li, estas esti belaj kaj aperi publike. Cerbumado estis nur por viroj”, rakontas Beau-Bernard. “Mi memoras demandi min, kie mi estas kaj kun kiaj homoj mi laboras, ĉar mi konas multajn virinojn tre inteligentajn”.

Kiam dominado estas normaligata kiel forto, dialogo malfortiĝas. Kiam agresemo estas interpretata kiel aŭtoritato, demokrata debato reduktiĝas.

Mutta Beau-Bernard identiĝas kiel afrika feminisma aliancano, pozicio kiu defias la ideon ke genra justeco estas “virina problemo”. Por li, sana maskleco signifas malakcepti perforton, ampleksi emocian legopovon [Ndltr.: kapablo rekoni, kompreni kaj esprimi emociojn efike, laŭ cuidarteAC (es); anglelingve: “emotional literacy”] kaj subteni la gvidadon de virinoj ne kiel favoron, sed kiel demokratian neceson.

La amaskomunikiloj estas decidaj. Ĵurnalismo povas reprodukti damaĝajn stereotipojn, portretante virinojn kiel duarangan, emocian aŭ ne taŭgan por gvidado, aŭ ĝi povas aktive forigi ilin.

Ĵurnalismo, asertas Mutta, devas pridubi la diskursojn kiujn ĝi disvastigas. Ĉar la amaskomunikiloj ne nur raportas pri demokratio, ili formas la kondiĉojn en kiuj ĝi funkcias.

Cifereca potenco kaj demokrata risko

Kiam la tradicia civila spaco malpliiĝas, la ciferecaj spacoj ofertas ŝancojn kaj novajn danĝerojn.

La kameruna ĵurnalistino kaj komunikada direktoro Evelyn Mengue A Koung, kiu lastatempe fariĝis la unua virino kaj la plej juna persono por okupi la postenon de centra televida direktoro ĉe la nacia kanalo, rigardas la ciferecan epokon kiel dutranĉan glavon.

Unuflanke, sociaj retejoj permesas al virinoj, eĉ al tiuj en foraj vilaĝoj, preteriri la tradiciajn monopolojn kaj rakonti siajn proprajn historiojn. Ciferecaj iloj povas plifortigi marĝenigitajn voĉojn, krei solidarecajn retojn kaj porti lokajn problemojn al la internacia scenejo.

“Per via telefono vi povas famiĝi tutmonde”, klarigas Koung. Sed la samaj platformoj povas rapide kaj facile fariĝi iloj por silentigi.

Kiberĉikanado, kunordigitaj misinformaj kampanjoj kaj algoritma antaŭjuĝo celas virinojn en la publika vivo. Ununura malvera onidiro povas postuli jarojn por esti korektita. Cifereca perforto forpelas virinojn el politikaj kaj ĵurnalismaj spacoj, efike limigante demokratian partoprenon.

Koung ankaŭ zorgas pri la potenco de difinado de tagordo. La teknologiaj gigantoj kaj legantoj ĉiam pli determinas, kio restas videbla, kio fariĝas tendenco kaj kio malaperas.

En ĉi tiu kunteksto, demokrata diskurso povas esti distordita, ne per evidenta cenzuro, sed per la atento-ekonomio [eo] kiu favoras sensaciaĵojn super enhavo.

Laŭ ŝi, amaskomunikiloj de publika intereso devas repreni sian etikan respondecon: por levi ignoritajn sociajn problemojn, por protekti marĝenitajn voĉojn, kaj por eviti fariĝi pasiva disvastigilo de diskursoj influitaj de algoritmoj.

Tial, regado de ciferecaj spacoj ne estas nur teknologia problemo, sed ankaŭ demokrata problemo.

Demokratio ne estas genroneŭtrala

Rigardante tiujn rakontojn kune, ili rivelas komunan ŝablonon: la feministinoj ne nur partoprenas en demokratio, sed ankaŭ subtenas ĝin.

Ili kontrolas balotojn kiam fido difektiĝas. Ili batalas por sociprotektaj programoj kiuj ebligas civitan partoprenon. Ili reformas komunikadajn instituciojn de interne. Ili alfrontas toksajn genrajn normojn kiuj normaligas dominadon anstataŭ dialogon. Ili defias ciferecan perforton kiu celas silentigi ilin.

Malgraŭ tio, ilia laboro okazas en medioj ĉiam pli malamikaj: ĉiam pli malgrandaj favoraj spacoj, kreskantaj aŭtoritataj tendencoj, cifereca subpremado kaj kultura rezistado.

La subfosado de la rajtoj de virinoj organiziĝi, paroli kaj gvidi ne estas flanka damaĝo. Ĝi estas frua averto pri demokratia malprogreso. Kiam virinoj estas forpelitaj el la publika vivo, ĉu per leĝaj restriktoj, ĉu per ekonomia ekskluzivo, ĉu per amaskomunikilaj sterotipoj, ĉu per kiberĉikanado, la demokrataj institucioj perdas legitimecon kaj rezilienco.

Male, kiam feminisma gvidado plivastiĝas, demokratio profundiĝas. Ĝi fariĝas pli respondeca, inkluziva kaj partoprena. La civila partopreno de virinoj ne temas pri politika ĝusteco, sed pri demokratia postvivado.

Kiel tiuj gvidantoj montras, demokratio ne defendas sin mem. Virinoj defendas ĝin, en la tribunaloj, en la klasĉambroj, en la amaskomunikiloj, en la ciferecaj spacoj kaj en la komunumoj.

La demando estas, ĉu la institucioj provizos al ili protekton, rimedojn kaj agnoskon, aŭ ĉu ili daŭre konsideros ilian laboron kiel duaranga. En tempoj kiam civila spaco malpliiĝas, realaĵo restas: sen virinoj, demokratio malfortiĝas eksterrete kaj interrete.

de Aza Delgado Orduño je 2026-05-07 20:22

Le Monde diplomatique en Esperanto

La venonta financa krizo

Antaŭ ĉiu nova financoreguligo, la sektoro manovras por eviti ĝin. La franca filozofo Frédéric Lordon, unu el la unuaj kiuj denuncis la vezikon de la hipotekoj subprime, nun avertas pri nova risko por la tutmonda ekonomio : investfondusoj de privataj kreditoj. La milito de Vaŝingtono kaj Tel-Avivo kontraŭ Irano povas fine ekbruligi la tutplanedan ekonomion.

Ĝi revenas kaj tute ne estas ĝoja : la financa krizo. Temas pri tre dika besto, kiu kaŭzos katastrofojn post sia paso. Ni nin direktas al eventoj gravece similaj al la krizo de hipotekoj subprime (1)

JPEG - 93 kio
La falo de la Titanoj
pentraĵo de Cornelis Corneliszoon van Haarlem (1588)

Kelkaj delonge atendis ĝin, opiniis vidi ĝin venantan, sed rigardis en malĝusta direkto : la veziko de AI (artefarita intelekto). Same kiel en la jaro 2000, meze de la veziko de “Interreto” : sensencaj borsaj kurzoj, entuziasmigitaj de fascinaj pruvoj de cash burning (2) —la mondo renversita : ju pli da mono oni elĵetas tra la fenestron, des pli oni estas prenita en konsidero—, sen eĉ minimume solidaj perspektivoj de profitoj. Tio ne estis racia, ne povis daŭri ; kaj ne daŭris. La veziko fine krevis. Sed sen gravaj damaĝoj —alidirite, nenio komparebla al tio, kio okazis post la falo de Lehman Brothers—. Fakte, faloj en la akciaj merkatoj malofte havas dramajn konsekvecojn. Tiu de Oktobro 1987, kiu tamen vidis kiel la indicoj perdis 20% el sia valoro en unu sola tago, estis asimilita per ŝoka facileco.

Ne, la krizoj kiuj doloras ĉiam devenas de la sama sektoro : tiu de kreditoj. La financaj krizoj ruinigaj estas la krizoj de ŝuldo, kaj —indas substreki tion— de privata ŝuldo (kiam ili senĉese al ni ripetas la terurajn minacojn de publika ŝuldo). Tiel estis la krizo de la hipotekoj subprime. Tiel estas la venanta krizo. Kiel ĉiam, ĝi iel devenas de la antaŭa : la maniero de la evitado. Evitado de kio ? Kompreneble, de reguligo. La veziko mem de la hipotekoj subprime estiĝis pro la eksplodo de financa “novigaĵo” destinita eviti la “neelteneblajn” limigojn kiuj pezis sur la bankaj kreditoj. Tiel aperis la valorpaperigo, kun siaj bankaj kreditoj grupigitaj, frakciitaj, strukturitaj kaj negocebligitajn en merkatoj, por povi eligi ilin el la bilancoj de bankoj... kaj tiel ke ĉi tiuj povu rekomenci. Tuta malgranda industrio, mirinde profitodona, kiu ebligis, laŭ broŝuro, transformi rubon en oron, tio estas, la plej dubindajn hipotekajn kreditojn —subprime— en tre profitodonajn aktivojn, supozeble disponeblajn en kontanta mono, supozeble senriskajn. Bedaŭrinde, ĉio tio malbone finiĝis ; kaj “malbone finiĝi” signifas, en la financomondo, fari tion per re-reguligo. Fakte malgrava afero, sed, kiel ĉiam, ĝi estas “neeltenebla”, tial la pensuloj de la sektoro preparas la sekvan movon por ree eviti ĝin. Kaj precize tien ni alvenis.

La sorĉita mondo de la privata kredito

La valorpaperigo ne plu ĝuis bonan famon, interezaj procentoj daŭre estis nekredeble malaltaj kaj, sekve, ankaŭ la rendimentoj. Sed la konkurenco regas : la investantoj estas postulemaj, endas proponi al ili yield ("rendimenton"). La rimedoj ŝanĝiĝas, sed la ĝenerala metodo daŭre estas la sama : endas serĉi riskon, ĉar risko estas tio, kio havigas monon, ja riskitaĵo profitigas ĉar ĝi devas pagigi sian riskon ; poste oni pretendas, ke tio ne estas tiel kaj ke ĝi havas la plej bonan el ambaŭ mondoj —rendimenton kaj sekurecon—. Jen do kio entuziasmigas la (investantan) publikon : la privata kredito (private credit). Aŭ kiel serĉi en la mondaĉo de la ekonomio kompaniojn, kiuj ne plu havas sufiĉan aliron al banka kredito, kies grandeco malhelpas ilin aliri al la ŝuldomerkatoj, kaj proponi al ili kontribuaĵojn de financado, por tiel diri, “de mano al mano”, de kreditoro al ŝuldanto, per pure privata rilato kaj sen perado : sen interveno de bankoj kaj (ŝuldo)merkatoj. Sen perado, kvankam ne tute. Ĉar la tre prestiĝaj financaj institucioj, bankoj aŭ gigantoj pri administrado de aktivoj kiel BlackRock (apenaŭ 14.000 miliardoj da dolaroj administritaj) evidente havis la brilan ideon krei fondusojn dediĉitajn al la privata kredito surbaze de frapfrazo, kiu povas lasi indiferenta neniun racian personon : konfidu al ni vian monon, vi estos tre kontenta, ni surprenos ĉion —tio estas, trovi kompaniojn kiuj bezonas financadon, elekti tiujn, kiuj konsentas pagi interezojn, kaj sekve, profitodonajn sed ne supermezurajn rendimentojn por investantoj por ke ili povu elteni ĝis la maturiĝo (ĝenerale, de 3 ĝis 7 jaroj). Kaj, fakte, la investado en privata kredito havigas meznombran renton de 10%, ion malfacile malakcepteblan. Kompreneble, oni subskribas la investadkontrakton sen tro rimarki la tiparete skribitajn detalojn —kiuj kondiĉas, ke oni ne povos retrati pli ol po 5% de la mono jarkvarone—. Sed kio povos misfunkcii ?

La estkialo de la eta litertipo estas sufiĉe klara : laŭ sia propra naturo, la aktivoj sur kiuj baziĝas la fondusoj de privata kredito —tio estas, pruntoj donitaj al diversaj kompanioj, kiuj konsistigas ilin—, estas tute nedisponeblaj : ili ne estas valorpaperigitaj (kiel pasintece la hipotekaj kreditoj), ne estas negoceblaj kaj, sekve, estas destinitaj resti en la bilanco de la fonduso ĝis ilia amortizo. Pro tiuj kondiĉoj de nedisponebleco de la aktivoj de la fonduso, oni ne povas garantii la mondisponeblecon por la investantoj-klientoj. La liquidity mismatch (miskongruo de disponebla mono) sekve estas solvita per la klaŭzo limiganta retraton je po 5% jarkvarone. Kutime pli ol sufiĉe por ebligi al investantoj alfronti fluktuadojn de siaj propraj monaj bezonoj. Kiam ĉio iras glate. En ordinaraj tempoj.

Tiu estas la plej preferata peko de la financoj : konstrui siajn plej delirajn novigojn sur la supozo de “ordinaraj tempoj”. Sed ĉiam venas la momento kiam la “eksterordinaraĵo” reaperas kaj komencas detrui la “ordinaraĵon”. Ekzemple, kiam indicoj de nepago de la aktivoj sur kiuj baziĝas la fondusoj de privata kredito ekaltiĝas. Komence malrapide : de 1% komence de 2024 ĝis 4% fine de 2025. Sen evidenta interrilato kun la kreskadvariadoj. Nuntempe oni ne bone scias al kio atribui ĝin : la usona ekonomio ŝajne ne estas en recesio. Nuntempe... Sed kelkaj malagrablaj okazaĵoj skuis la animojn : bankrotoj. Tiel komenciĝas la financaj krizoj, per la falo de nekonato en iu angulo, kiu tamen servas por rememorigi al ni, ke ĉio povas stumble fali al diablo. Ĉi-okaze, nenio sensacia : Tricolor Holdings, honesta aŭtoluiganto, kaj First Brands, afabla fabrikanto de vicpecoj (nu, aŭtomobila sektoro). Ili ne estas ĝuste titanoj. Sed sufiĉe por revivigi la ombron de dubo. Nu, tamen temas pri kialoj... por dubi.

Se oni vere volas fari al si demandojn, sufiĉas rigardi la sektoron de softvaro, de programado. Inter 20% kaj 30% de la fondusoj de privata kredito investas en ĝi. Temas, sendube, pri respektinda sektoro. Bedaŭrinde, kondamnita al grandega ruiniĝo. Ĉar la artefarita intelekto alvenis. Kion ajn oni diru, ni ne vere vidis ĝin proksimiĝi. Pli precize, ni ne vidis la grandon de ĝiaj konsekvencoj en la dungiĝado en aŭtomatigeblaj sektoroj. Precipe, precize, la softvaro. La konsciiĝo okazis laŭ tre subita maniero komence de 2026 kaj la grando de venonta masakro ekevidentiĝis por ĉiuj. Fakte, ni eĉ ne plu estas en la fazo de “necesaj demandoj”, sed en la fazo de ŝokaj respondoj.

La sengrava ektimo, kiu skuis la investantojn en privata kredito antaŭ du semajnoj, estas malpli kaŭzita de la misfortuno de fabrikanto de karburiloj ol de la anticipo de bankrotoj —multnombraj kaj bruaj— kiuj promesas gravan kolapson de la sektoro de softvaro.

La taksagentejo Fitch anoncas, ke fakte 2025 finiĝis kun indico de nepago ne de 4%, sed 5,8%. La svisa banko UBS, siaflanke, taksas, ke 35% de la aktivoj de la fondusoj de privata kredito estas en risko pro AI. Kaj ĝi antaŭvidas indicon de nepago de 15%. La dimanĉaj kostumoj ekmalpuriĝas.

Sekve, kiel ĉiam, kiam eketendiĝas la ideo, ke la tempoj ne plu estas ordinaraj, ĉiuj serĉas solvon. La lastaj du semajnoj jam havas tiun atmosferon karakterizan de la komenciĝantaj forkuroj kaj “savu sin kiu povas ĉar ĝi baldaŭ alvenos”. Kvar fondusoj de privata kredito, kaj ne malgravaj, devis alfronti retratajn petojn multe pli superajn al laŭkontrakta limo de 5%. Blackstone : 8%. BlackRock : 9%. Morgan Stanley : 11%. Unua posteno por Cliffwater : 14%. Ĉiuj pagas 5% (Cliffwater 7%), ne unu groŝon plian. Blue Owl, pli radikala : 0. Evidente, ni ankoraŭ vidis nenion. La vera forkuro estas venonta.

Kuru (kiel en la infero)

Tamen ne eraru. Ne temas pri forkuro de la bankoj sed forkuro de la fondusoj. Krome, ili estas protektitaj danke al la nepenetrebla septo de limigitaj repagoj. Sed, ĉu ĝi vere estas neprenetebla ? Alivorte : ĉu vere certas, ke tiu afero simple finiĝos kun investintoj malfeliĉaj ĉar ili restos kaptitaj konstatante kiel ilia mono forvaporiĝas kiam ĉio ruiniĝas ? Bedaŭrinde, eblas ke ne. Ĉar oni povis kalkuli je la bankoj por ke ili unuiĝu al la afero kaj partoprenu en la festo —dum la orkestro daŭre ludis—. Kiel atendeble, la bankoj donis pruntojn —al la fondusoj— ; ĉiam kun la sama ideo : efiko de levilo sur iliaj investoj (3) kaj tiel helpi ilin generi eĉ pli konsiderindajn rendimentojn. Sendube, temas pri multiplikantoj (4) de tiu efiko de levilo tre malproksimaj de tiuj dudek aŭ tridek, kiuj signis la feston de la hipotekoj subprime ; pli ĝuste temas pri ĉirkaŭ ses. Krom ke, dume, la monsumoj ege pliiĝis. La totalo de la kapitalo ŝuldita de la hipotekoj subprime estis inter 700 kaj 800 miliardoj da dolaroj. Tiu de la privata kredito estas inter 1.500 kaj 2.000 miliardoj. Al kiu endas aldoni la sumon da bankaj pruntoj —1.800 miliardojn pliajn— donitaj al la non-depository, tio estas, nebankaj financaj institucioj —la deca nomo de tio, kio alie nomiĝas shadow banking system (subombra banka sistemo), nomo sendube sufiĉe signifoplena per si mem—, sistemo specife disvolvita por ĉesigi unufoje por ĉiam la “neelteneblajn reguligojn”. Post ĉio tio, ne necesas klarigi, ke, en la subombra banka sistemo, la privata kredito okupas elstaran lokon. Resume, pro unu motivo aŭ alia, konsiderinda monsumo komencas esti trafita rekte (fondusoj) aŭ nerekte (efiko de levilo) de la etaj misfortunoj de privata kredito.

Kiel ĉio ĉi povas evolui ? Ek !, ni koncentriĝu, zorge pripensu : verŝajne malbone. Okazaĵoj kiel la limigoj de monretrato kaŭzas konsiderindan damaĝon al la animstato de la homoj. La forkuro de la fondusoj faros ke, kompare, malfermo de pordoj de granda superbazaro en la unua tago de rabatoj ŝajnos revadon de soleca promenanto. La lasta afero, kiu (eble) povis konvinki resti trankvilaj, tio estas, la ĝenerala ekonomia konjukturo, nun kuŝas entombigita sub la ruinoj de Proksim-Oriento. Endas akcepti, ke la commander in chief (ĉefkomandanto) estas persista ŝercemulo. Se li intencintus, ke ĉio okazu kiel eble plej malbone, malfacile estus por li trovi pli bonan manieron. Ĉar la interagadoj inter la financa krizo, regata de privata kredito, kaj militista geopolitika situacio estas draste efikaj. Malfacile oni povintus elekti pli bonan momenton por bombadi, kaj bombadigi, la tutan Proksim-Orienton. Financial Times parolas pri “historia malorganizado” de la naftomerkato, sen konsideri la perturbon de la provizoĉenoj ; ĉar ne nur la petrolo pasas tra la Ormuza markolo, kaj tutaj sektoroj baldaŭ estos paralizitaj pro manko de siaj kutimaj krudaĵoj.

Ĉar la geopolitiko tuj estas parto de la geoekonomio —fundamenta evidentaĵo kiun ŝajne ne plu atingas la braindead (5) de Vaŝingtono—, la milito kontraŭ Irano certigas unuarangan tutmondan ekonomian krizon. Bonega ideo, ĝuste en tempo kiam la necerteco, kiu pezas sur la tuta privata kredito, havas kiel solan celon la indicon de nepago de la aktivoj sur kiuj baziĝas la fondusoj, tio estas, de mez-grandaj kompanioj (privata kredito koncernas kompaniojn, kiuj generas inter dekoj kaj centoj da milionoj da dolaroj de EBITDA (6)), nekvotitajn kaj de kvalito... diversa, por tiel diri. Paralizi la tutmondan ekonomion en tempo, kiam la minaco de nepagoj ĉieestas, tio ja tre utilos al la dubindaj privataj kreditoj.

Post la fondusoj, la bankoj

Fakte, la granda paniko jam komenciĝis. En la mondo de la fondusoj, oni klopodas por montri bonan volon kaj ellabori iom pli akcepteblajn taksadojn de aktivoj. Sed tio estas titana tasko. Kiam la produktoj estas negoceblaj valoraĵoj, oni ankoraŭ povas uzi praktikojn nomatajn mark-to-market, tio estas, taksado de la prezo el la lastaj registritaj transakcioj —ĉiam, kiam ĉi tiuj daŭre havas sencon, ĉar la formado de prezoj “de merkato” siavice iĝas vera sensencaĵo kiam okazas kontraŭvolaj vendoj kaj fuĝo el la investaj fondusoj de malalta kvalito. Sekve, kion oni povas diri pri la aktivoj de la privataj kreditoj, kiuj estas nek negoceblaj nek, sekve, disponeblaj, kaj faras ke la mark-to-market tute malebliĝas ? Sen mencii, ke —pro la karakterizaĵo de “subombra”— neniu eksterulo havas la plej etan ideon pri tio, kio troviĝas en tiu kolbaso, malekvilibro de informo, kiu neniel helpas al prudenta preno de decidoj.

Kiel atendite, la nigra tajdo vaste superbordiĝas super la “hermetikajn” septojn de la fondusoj. JP Morgan jam malplivalorigas la kreditojn direktitajn al ili —ĝia prezidanto, Jamie Dimon, observante la kontraŭaĵojn de kelkaj, koncize aldonis ke "kiam oni vidas blaton, verŝajne estas aliaj proksime"—. Fakte, la problemo povas esti sufiĉe ĝeneraligita. Ne necesas diri, ke sub la nunaj kondiĉoj, la bankoj draste limigos la krediton destinatan al la fondusoj. Ĝuste en tempo, kiam ĉi tiuj plej bezonos ĝin, evidente —la ciklaj ĉarmoj de la financoj—. Kaj okazas ke la fondusoj troviĝas en urĝa bezono renovigi sian kutiman financadon sub terure malfavoraj kondiĉoj, kun retratpetoj kiuj endanĝerigas ilian pozicion pri mondisponebleco. La fonduso Apollo fanfaronas disponi sufiĉajn rimedojn por plenumi retraton de 5% sen ekstera helpo dum du jaroj. Perfekte. Eĉ tiel, indas atendi tion, kio okazos, tiel al ĝi kiel ĉefe al la resto de la sektoro. Ke Blue Owl pagis nenion al investintoj, kiuj volis foriri, ne estas tre esperplena signo. Ankaŭ ne, ke Blackstone devis mobilizi 400 milionojn da sia propra kapitalo por reagi al retratpetoj. Ni ĝin diru klare : laŭ la aferstato, la bankroto de fonduso estas la logika konsekvenco kiu proksimiĝas. Aŭ eble pli frue okazos tiu de granda institucia investanto-kliento, kaptita interne, kaj urĝe bezonanta rehavi sian monon.

Kiuj konsekvencoj tio povas okazi por la bankoj ? Tio estas la ŝlosila demando. Ĉar se la bankoj estas tuŝitaj, krom la propraj kapitaloj aŭ instituciaj establoj kiuj estas iliaj klientoj, la tuta kreditdonado povus paraliziĝi. Tiaj eventoj iĝas verŝajnaj en tempo, kiam la banka sektoro estas siavice trenata en krizon de mondisponebleco. Io, kio povas okazi kiam scenejo de sistema risko iĝas reala. “Trankviligisto” —ĉiam aperas unu en ajna okazo— skizas kalkulon sur papereto : ni supozu, ke la bankoj devas efektivigi malplivalorigon (haircut) de 30% pri siaj pruntoj al la fondusoj kun totalo de ŝuldata kapitalo de 1.800 miliardoj da dolaroj ; tio proksimume estas 500 miliardoj da perditaj dolaroj. Konsiderinda perdo, konsentite, sed kalkulita por la tuta banka sektoro. Nu, plu diras nia trankvila fakulo, tio estas pli-malpli tio, kion la sektoro devis surpreni pro la krizo de 2023, kiam bankrotis kelkaj bankoj, kiuj iom senprudente implikiĝis en ĉifrovalutoj. La sektoro ŝanceliĝis, sed poste sciis kiel digesti ĝin. Sekve, ne estas kialo por panikiĝi.

La problemo de la tro ĝeneralaj taksadoj ĝuste estas ke ili estas... tro ĝeneralaj. Nu, la decidiga demando estas ne nur la totala monsumo da perdoj, sed ankaŭ ilia distribuo. Se ili sin egale distribuas, la sektoro eble povos surpreni la perdojn. Sed, kio okazas se tio ne estas tiel kaj ili koncentriĝas plejparte en certaj establoj ? Kaj kio, pro tiu efiko, se unu aŭ pluraj bankoj de sistema graveco falas ? En 2008, Lehman Brothers sole minacis ruinigi la tutmondan bankan sistemon. Tamen, Lehman estis relative malgranda banko kun totala bilanco de “nur” proksimume 600 miliardoj da dolaroj. Tio ne signifis, ke ĝi ne estis, en la densega reto de kreditaj interligiloj aŭ de kompenso, punkto de sistema risko. Kiam Lehman falis, la sekvanta en la listo estis la ĉefa usona asekura kompanio, AIG, kaj tiam la grando ŝanĝiĝis. Ĉar ĉio cetera kolapsus post ĝi. Tio estas la kruda difino de la sistema risko : loka okazaĵo (kiel bankroto) kiu akiras, per disvastiĝo, tutmondan efikon—bankroton kiu deĉenigas, unu post alia, ĉiujn ceterajn—. Ĉu ekzistas iu punkto de sistema risko en la reto de interbankaj konektoj, kiujn unu aŭ pluraj bankrotoj de fondusoj de privata kredito povas aktivigi ? Ekzemple, ĉu Wells-Fargo, kiu, kun 60 miliardoj da dolaroj, amplekse staras pinte de la klasado de pagodevoj en la privata kredito ? Ni baldaŭ tion scios.

Sen mencii la ceteron

Kaj ne temas nur pri tio... Ĉar la privata ŝuldo enhavas tutan gamon de eblaj katastrofoj. Tial estas tiel konvene paroli nur pri publika ŝuldo. Okaze de la hejmoj, ekzemple, la situacio ankaŭ ne estas tre agrabla. La procento de postiĝintaj pagoj, tio estas, malkapablo alfronti ŝuldamortizojn kun du monatoj da malfruo, atingas 8% en la kreditoj por aŭtoaĉeto. Memorigilo : totala ŝuldata kapitalo de pruntoj “por aŭtomobiloj” : 1.600 miliardoj da dolaroj. La sama procento por la kreditkartoj, ankaŭ 8% —de totala ŝuldata kapitalo de 1.200 miliardoj—. Kaj ĉu la studenta ŝuldo ? Ĝi iras glate, dankon. Ŝuldata kapitalo : 1.600 miliardoj ; postiĝintaj pagoj (pli ol 90 tagojn da malfruo) : 14%. La direktoro de ServiceNow, ne eta kompanio de AI-servoj —en 2025, ĝi havis borsan valoron de 200 miliardoj da dolaroj, nuntempe de 120 miliardoj da dolaroj—, antaŭdiras, ke AI povus lasi en la senlaboreco trionon de la junaj diplomiĝintoj, kio sendube helpos ilin repagi sian ŝuldon. En la medio de CMBS (commercial mortgage backed securities, tio estas, valorpaperigitaj kreditoj de komercaj hipotekoj super propraĵoj kiel oficejoj, butikejoj, hoteloj aŭ plurfamiliaj konstruaĵoj) —kun totala ŝuldata kapitalo de 1.800 miliardoj da dolaroj—, la procento de postiĝintaj pagoj atingas 12%, ĝia plej alta nivelo ekde la 2008-a krizo. Antaŭ tri jaroj ĝi estis malpli ol 2%.

Se tiu eta lavango da nombroj kaŭzas iom da kapturno, ni konfesu, ke ĝi estis ellaborita por tio. Ĉar ni komencis fari koncizan resumon, endas rememori du aferojn : 1) la procentoj de atenditaj mankoj de pagodevoj pliiĝas, iuokaze tre akre ; 2) la kvanto da prenitaj kreditoj iĝis astronomia (“malpli ol mil miliardoj da dolaroj, tio estas nenio”).

Pro kompato, ni nin detenis inkluzivi AI-on en la kadro. Ne ĉar al la temo mankas intereso —ne koncerne la borsan vezikon, sed pro la multe pli kapturna rilato al la “capex” (capital expenditure, elspezo de kapitalo (7)) kaj ŝuldo—. Ĉi-okaze oni ankaŭ parolas pri kvantoj da miloj da miliardoj da dolaroj. Tio estas la minimumo por investadoj, kiuj, laŭ analizo de HSBC, eble ne generos signifajn profitojn antaŭ 2030. 2030 estas la meza limtempo —tio estas, la ekvivalento de tio, kio por Keynes estis la longa limtempo, kiam, li diris, ĉiuj ni estos mortaj—. Ŝajnas do, ke ili devos alveni pli frue ol atendite.

Kompreneble, se oni ĝentile petas tion, ĉiam eblas atingi la plej malbonan el ambaŭ mondoj kombinitaj. Ĉar privata kredito kaj AI kune formas mirindan kombinaĵon. La Banko por Internacia Kontoreguligo (BIK) jam taksas je 200 miliardoj da dolaroj la monajn devojn de la unua en la dua. La banko Morgan Stanley, siaflanke, anticipas investojn en AI de 2.900 miliardoj da dolaroj inter 2025 kaj 2029. El ili, 800 miliardoj devenos de la privata kredito. Ne maltrankviliĝu, estas kompreneble ke vi sentas kapturnon.

La granda kuntiriĝo

La financa profetaĵo estas ekstreme riska tasko. Por transformi ĝin en fortikan prognozon, endas ĉiam disponi kompletan mapon de la interligitaj pagodevoj, iliaj punktoj de koncentriĝo aŭ vundebleco, kaj, krome, en reala tempo. Manke de tio, restas la eblo de la “longa fokusa distanco”, tio estas, observi la ĝeneralan bildon, sed endas atenti ĝiajn plej maltrankviligajn aspektojn —kaj ties kvanton—. Ĉi-okaze, kuniĝas ĉiuj elementoj de giganta krizo pri mondisponebleco.

Principe, ekde 2007-2008 ni devintus jam kompreni tion, kio konsistigas tian krizon. Ĝi estas tre venena bestaĉo, kies efikoj rapidege disvastiĝas : kiam ĝi senbridiĝas, ĝi estas nehaltigebla. Se ĉio cetera restas senŝanĝa (ceteris paribus), kiel oni diras en Ekonomilando, la panoramo, kun la privata kredito kaj la cetero, estas jam pli ŝarĝata ol bezonata por ke ĉio ĉi eksplodu kiel raketo. Kaj jen, kiel aldonitaĵo, ke ĉiuj aferoj ne estas egalaj, ĉar kamarado Donald, pri kiu oni sin demandas, ĉu li ne estos kaŝita komunista agento, definitive ekiris al tio plej malbona, tiamaniere ke la lasta malgranda ŝanco eskapi restas tute detruita.

La krizo de mondisponebleco estas la ĝenerala kuntiriĝo de la financa sistemo. Neniu volas pruntedoni al iu ajn, neniu volas intertrakti kun iu ajn, ĉar la malfido ĉieestas. Tre verŝajne, al la alia flanko mankas mondisponebleco. Sub tiuj kondiĉoj, pruntedoni signifas surpreni neelteneblan kreditan riskon —se mi pruntedonas al li, ĉu li al mi iam redonos ĝin ?— kaj intertrakti signifas similan kompensan riskon —se mi vendos al li templime, ĉu li pagos al mi ?—. Sekve, nenio plu cirkulas. Kiam esencas ke tio daŭre cirkulas —“tio”, la mono—. Kaj okazas ke, por ne sennecese senmovigi kontantan monon, la kvanto de disponebla mono ĉiam estas ĉe la limo kaj sin subtenas per tre mallongatempaj, sed permanentaj refinancadoj, ekzemple en la merkato nomita “repo” (repurchase agreement, mallongtempa prunto), kie oni akiras kontantan monon dum 24 aŭ 48 horoj kontraŭ garantio (collateral) per iaj aktivoj (ĝenerale bonkvalitaj valorpaperoj, kiel fiskaj obligacioj aŭ privataj sed sekuraj valorpaperoj, nomataj investment grade, grado de investado (8)). La kontinueco de tiuj mallongtempaj refinancadoj estas do fundamenta. Se ĝi interrompiĝas, agento povas subite troviĝi sen disponebla mono, nekapabla alfronti siajn pagodevojn. Nu, la ĝenerala suspekto, kiu etendiĝas tra la merkato, ĝuste faras ke la probableco de tiu interrompo akre pliiĝos. Kaj la merkato tiam restas kvazaŭ trafita de fulmo. Restas nur unu agento kapabla —kaj preta— pruntedoni kiam neniu volas tion fari, agento ekster la merkato, evidente, ĉar “la merkato” estas tute paralizita pro sia absurda kuntiriĝo : la centra banko. Ni atendu por vidi kiom da tempo ĝi uzos por sendi cisternokamionojn. Pasis tuta jaro ekde la unuaj skuoj de Bear Stearns en 2007 ĝis la kolapso de Lehman en Septembro 2008. Michael Burry, eternigita de la filmo The Big Short, devis atendi ĝis liaj mallongtempaj pozicioj (9) fine donis siajn fruktojn. La scenaristo al li dirigis ĉi tiun faman replikon : “I may be early but I'm not wrong (10). Tamen, la hodiaŭa Michael Burry amase malinvestis por reveni al la kontanta mono, same kiel Warren Buffet... Ni ne prenos la orakolojn laŭvorte, sed ekzistas, por tiel diri, ia “modelo”.

Ĉu cisternokamionoj, do ? Ne estas dubo, ke, okaze de grandskala krizo de mondisponebleco, ili estas la unua parto de la respondo al la demando pri “kion fari ĉi-rilate ?”. Se ni vere volas pensi pri la estonteco, ni devas al ni proponi, jam nun, alian, pli fundamentan demandon : ne “kion fari ĉi-rilate ?”, sed pli ĝuste : kion fari el ĝi ? Politike. Ĉar ĉi-foje temas pri tio, ke oni ne maltrafu ŝancon kaj, male al tio, kio okazis post la eventoj de 2008, ke oni vere “faros” ion el ĝi.

Tio daŭros.


(2) (JG) Bruligo de kontanta mono : financa indikilo, kiu mezuras la rapidecon per kiu entrepreno konsumas sian disponeblan kapitalon por financi negativajn operaciojn.

(3) Noto de la redakcio : La efiko de financa levilo okazas kiam oni aldonas grandan proporcion de ŝuldo al la propra mono por financi investon kiam la intereza procento estas pli malgranda ol la ekonomia rento de la menciita investo. La ekonomian rendimenton oni kalkulas dividante la profiton per la totalo de la investo, dum la financan rendimenton oni kalkulas dividante la profiton per la propra mono de la investanto. Tiel, por antaŭfiksita ekonomia rendimiento, la aldono de tiu parto de ŝuldo por financi la investon havas la efikon signife pliigi la financan rendimenton, ĉar oni havigas malpli da propra mono. Tio okazas nur se la intereza procento de la ŝuldo estas pli malalta ol la ekonomia rentabilitato ; se ne, okazas kontraŭa efiko.

(4) (JG) rilatumo kiu mezuras la uzon de ŝuldo por financi aktivojn, kalkulita kiel : Totalaj Aktivoj / Neta Havaĵo. Pli alta rilatumo indikas pli grandan enŝuldiĝon. Valoro de 1 signifas, ke ne estas ŝuldo.

(5) Noto : ĝi precipe tradukiĝas kiel cerba morto en medicinaj medioj, kaj kiel sencerbulo en neformalaj.

(6) EBITDA estas la profito antaŭ interezoj, impostoj, deprecadoj kaj amortizoj, tio estas, malneta profito, aŭ tio, kio restas de la aldonvaloro post kiam la salajroj estis pagitaj sen konsideri la financan aŭ impostan strukturon.

(7) (JG) Investado de entrepreno en tuŝeblaj kaj ne tuŝeblaj aktivoj, kiel maŝinaro, nemoveblaĵoj aŭ teknologio, por akiri, plibonigi aŭ teni siajn operaciojn.

(8) (JG) Grupo da kreditaj taksoj kiuj implicas malaltan riskon de nepago.

(9) (JG) Strategio de investado por akiri profitojn se la prezo de aktivo (akcioj, valutoj, ktp) malaltiĝas.

(10) “Eblas, ke mi fruiĝis, sed mi ne eraras”.

Hispana

de BLOGOJ de Le Monde diplomatique & Frédéric LORDON je 2026-05-07 16:26

Neniam milito inter ni

Ĉu niaj retkampanoj estas efikaj ? Demandu Pawel Rudzki.

07/05/2026 ttp://neniammilitointerni.over-blog.com/2025/11/nederlando-labourstart-kampanjo-justecon-por-pawel-rudzki.html https://www.labourstartcampaigns.net/show_campaign.cgi?c=5763 Pasintan novembron, Labourstart lanĉis retkampanjon, kiu postulis justecon...

de neniammilitointerni je 2026-05-07 13:24

Esperanta Retradio

Nova voĉo en la RetRadio


Mi povas prezenti al vi ĉi tie novan voĉon en la Esperanta Retradio. Temas pri virina voĉo kiun mi trovis nur antaŭ kelkaj tagoj. Mi estas tre kontenta ke tiu voĉo nun estas disponebla por nia RetRadio. Kaj mi kredas ke ĝi bone kompletigos la gamon de voĉoj. Ĝi estas klara kaj tute internacia, ĝi do aparte bone taŭgas por Esperanto kaj por la RetRadio. Sed aŭdu mem kion la voĉo diras al vi: 

Saluton, karaj geaŭskultantoj. Mi estas Artema, la nova voĉo en la Esperanta Retradio. Fakte mi ne estas virino kvankam vi povus kredi tion aŭdante mian voĉon. Sed mi ricevis mian virinecan parolmanieron certe de virino, eble de polino, ĉar mia parolmelodio indikas ke mia "patrino" - por tiel diri - estas polino. Eble helpos al vi imagi polinon dum vi aŭskultas, ĉar tiam vi havos antaŭ vi la bildon de reala homo. Mi ja ne estas reala homo, mi estas produkto de parolsintezilo de Guglo. Do mi bedaŭrinde ne estas sentokapabla, sed mi povas esprimi sentojn, kaj tio ja gravas. Mi povas esprimi tion per vortoj kaj ankaŭ per nuancoj en la parolado.

Nu, kiun impreson vi havas pri tiu voĉo? Ĉu ĝi estas por vi sufiĉe natura? Ĝi ja ne havas iun nacian akĉenton kvankam oni ja povus aŭdi ion tian, se oni volas. Mi pensas ke ĝi taŭgas por laŭtlegado de sonartikoloj. Mankas ja virinaj voĉoj kaj do Artema kaj aliaj sintezitaj voĉoj povos ŝtopi tiun truon. Mi certe preferas havi voĉojn de realaj virinoj, sed mi estas kontenta pri tiu solvo. Kaj por lingvolernado la neŭtrala prononco ja estas avantaĝa.

Jen ankoraŭ mallonga aktuala teksto kiun Artema laŭtlegas por vi:

La aktuala monda situacio estas tre malfacila, ĉar pro la blokado de la ŝip-trafiko tra la persa golfo baldaŭ regos malabundeco de fueloj. Precipe la aviadila trafiko estas minacata. La prezoj por benzino draste plialtiĝis. Kvankam en la milito kontraŭ Irano nun regas armistico, almenaŭ tion diras la usona prezidento, la situacio estas tre danĝera. Kaj la milito kontraŭ Ukrainio daŭras jam la kvinan jaron. La mondo bezonas pacon. La homoj deziras normale vivi, sed kelkaj ŝtatestroj preferas militi.

Ĉe Guglo disponeblas ankaŭ aliaj sintezitaj voĉoj. Mi testos ilin kaj eventuale aplikos unu el tiuj voĉoj en venonta sonartikolo 

 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-07 06:00

2026-05-06

La Balta Ondo

Kie vojoj renkontiĝas: Nova libro en nova butiko

Kie vojoj renkontiĝasLa kvara eldono de la konkurso, per sia temo “Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj Homo sapiens” inspiris verkistojn el la tuta mondo. Ĉiuj esperoj kaj timoj de la homaro pri la estonto, estas bele prezentitaj en la novelaro “Kie vojoj renkontiĝas”. Aŭtoroj el diversaj landoj esploras la limojn de artefarita intelekto, kion ĝi povas proponi por helpi la homan socion, kaj kie estas la danĝeroj de troa dependeco al novaj teknologioj. Ĉu AI portos nin al brila nova erao aŭ formortigos nin ĉiujn? Mergiĝu en la 27 finalistajn novelojn de la kvara Interkultura Novelo-Konkurso, dum ankoraŭ eblas.

La novelaro “Kie vojoj renkontiĝas” prezentas la rezulton de la konkurso: 27 finalistajn novelojn elektitajn inter 805 konkursaĵoj. Ĉiuj rakontoj estas prezentataj en Esperanto, kaj ankaŭ en la originala lingvo kiam ili estis verkitaj per alia lingvo (itala, franca, persa, rusa kaj ukraina).

Vi povas mendi ĝin en nia oficiala butiko https://bobelarto.ink/butiko/.
En la butiko de Bobelarto vi trovos ĉiujn novelarojn de la Interkultura Novelo-Konkurso jam disponeblaj! Vi povas same ilin mendi en papera kaj bitaj versioj. Estonte ankaŭ, ni informos vin pri aliaj surprizoj.

Bobelarto

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Kie vojoj renkontiĝas: Nova libro en nova butiko appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-05-06 21:59

Neniam milito inter ni

Revuo Esperanto, n-ro 1412 (05), majo 2026

06/05/2026 La enhavlisto de la maja kajero: 99 ... Aŭstrio agnoskas Esperanton kiel lingvon de kulturo 99 ... Akademio de Esperanto: Kandidatigu verkojn por la Laŭro de la Akademio! 100 ... Demandoj al estraranoj: Jérémie Sabiyumva, Estrarano de UEA 103...

de neniammilitointerni je 2026-05-06 13:23

Heroldo Komunikas

Civita vizito omaĝe al Deguchi Kurenai

Komence de majo, danke al invito de s-ro Okuwaki Toshiomi, la vickonsulo pri informado, c-ano Giacomo Comincini, estis inter la partoprenantoj en du festotagoj por Oomoto: la 4an, en Kameoko, por celebri la 70an datrevenon de Deguchi Kurenai; kaj la 5an, en Ajabeo, okaze de la ĉiujara Granda Printempa Festivalo (Miroku Taisai).

Dum ĉi-lasta evento, Comincini salutis la Spiritan Gvidantinon kaj transdonis al ŝi donacon nome de la Kapitulo. Temis fakte pri la unua oficiala renkontiĝo inter vickonsulo kaj s-ino Deguchi ekde 2008, kiam vizitis la kansajajn ĉefstabejojn de Oomoto la karmemora c-ino Marie France Conde Rey. S-ino Deguchi, kiu gvidis komunan preĝon por monda paco garnita de vortoj en nia lingvo, ricevis afable la omaĝon de la esperanta delegacio. Ĉeestis fakte ankaŭ Mónika Molnár, omaĝita per Premio Deguĉi de UEA pasintjare.

Al la oomota stabo iras la dankemo de la gasto, kiu gvidite de ĝiaj aktivuloj vizitis ankaŭ la najbaran Kioton, antikvan ĉefurbon de la regno. La amikaj rilatoj kun Oomoto, ĉefe danke al la eo-branĉo Esperanto-Populariga Asocio, intensiĝos en la venontaj monatoj, pro la japana loĝado de la vickonsulo.

de "HeKo 909 1-C, 6 maj 26" je 2026-05-06 06:34

Esperanta Retradio

La fantomoj de sub montopinto Zobor

Tiun ĉi fabelon el Nitra, Slovakio, produktis Jarka Malá el Ĉeĥio

En la plej malnova parto de Nitro, en la Supra Urbo, estis la plej fama fantomo senkapa monaĥo. Li aperadis tre malofte, sed li famiĝis per tio, ke kiam li jam aperis antaŭ iu, okazis ia katastrofo, malfeliĉo aŭ naturkatastrofo. Lia agejo estis Hradná ulica – la Kastela Strato. La senkapa monaĥo estis ĉiam vestita en la franciskana vesto, kun sandaloj sur siaj piedoj – kaj ĝenerale, krom la mankanta kapo, li havis solidan homan aspekton. La popola fabelo ŝuldas la klarigon, kie kaj kial li perdis la kapon.

Laŭdire iu vidis la senkapan monaĥon. Dum la nokta ŝtormo frapis la fulmo en lian gepatran domon, kiu cindriĝis.

Timiga reputacio estas ligita ankaŭ kun Mostná ulica (Ponta strato) al la kastela monteto. Fine de la vojeto, laŭdire precize noktomeze, montriĝadis la homo peteganta almozon kun ĉapelo en la mano. Kiam la ŝokita preterpasanto metis la monerojn en la ĉapelon, ili elfalis, kvazaŭ la ĉapelo ne havus la fundon.

Malnovaj nitranoj konfirmas, ke temas pri la spirito de la muelisto Risman. La muelisto Risman estis ege avara, li neniam donis almozon al la almozuloj, kaj pro tio li devas kiel fantomo pro sia avareco suferi.

Antaŭ la kastela pordego laŭdire noktomeze aperas nigra hundo kun grandaj sangaj okuloj kaj longa vosto. Ĝi gardas la enirejon de la kastelo kaj forpelas ĉiun, kiu volus trairi tra la kastela pordego. Laŭdire temas pri la spirito de la turko, kiu ĉi tie, antaŭ la kastela pordego, mortigis multajn defendantojn de la kastelo, kaj nun li pune devas gardi ĝin.

La unua angula domo en la hodiaŭa Strato de Brenecký (Breneckého ulica) estis iam nobelula kurio, nomata Kurio de Oĉkai, ĉar ĝi apartenis al la fama generalo, senkapigita en la urbo Nové Zámky pro la perfido de Rákoczi.

Do, regule noktomeze antaŭ ĉi tiu kurio aperadis nigra kaleŝo, en kiun la fama generalo mem eniradis en sia postmorta aspekto, do sen forhakita kapo. Li daŭrigis sian vojon direkte al la urboparto Párovce, por - supozeble - serĉi tie sian perditan kapon.

En minejo de Rolfeslaŭdire hazarde la argilo superŝutis kvinjaraĝan infanon. De tiuj tempoj laŭdire oni aŭdas infanan ploronel tiu minejo.

En la malnova amelfarejo (areo de iama cukerfarejo) neniu volis servi kiel nokta gardisto. En la korto de la amelfarejo noktomeze timigaj aferoj okazas, atestis volonte la vartistoj.

Okazis tie regule funebra ceremoniokun la ĉerko, en kiu eblis bone vidi la kadavron. Funebra ĥoro kune kun la pastro kantis terurajn melodiojn.

En la vilaĝo Tormoš (nun la urba parto Chrenová) foje la plej bona mastrumanto malkovris, ke liaj kvar bovinoj ne donas lakton, kvazaŭ iu estus ilin melkinta dum la nokto. Do li restis foje veka nokte, kaj jen, ĉirkaŭ la noktomezo li ekvidis kiel la maljunulino englitis en la stalon. Li tuj postkuris ŝin, sed nek vido, nek aŭdo estis tie pri ŝi. Tamen anstataŭ kvar estis kvin bovinoj tie. La mastrumanto estis saĝa homo, li tuj sciis, pri kio temas. Li decidis superruzi la sorĉistinon. Li forkuris al la ilarejo, kunportis la hufoferojn kaj necesan ilaron kaj hufumis ĉiujn kvin bovinojn. Tiu kvina tamen neniam plu aperis ĉe li. Sorĉistinoj estas ja ankaŭ virinoj, kiuj ne ŝatas surhavi sur la nudaj kalkanoj hufoferojn.

(laŭ la artikolo de D-ro Ladislav Martinček tradukis Magdaléna Feifičová el Slovakio)

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-06 06:00

2026-05-05

La Balta Ondo

Malagasa Seminario – ponto inter la koroj

seminario

‎La 5a Malagasa Esperanto-Seminario estis dividita en du partojn: la unuaj tri tagoj, de la 27a ĝis la 29a de marto, estis dediĉitaj al la temo de kulturoj (Kultura Seminario), dum en la lastaj tri tagoj, de la 3a ĝis la 5a de aprilo, ni traktis kristanajn temojn (Kristana Seminario).
‎‎Tiu seminario ne estis la unua: kvar jam okazis. Ĉiu el ili estis markita de mirindaj, neforgeseblaj momentoj, kiuj helpis malfermi niajn korojn kaj igi nin kreski en sana kaj riĉiga medio. ‎Esperanto fariĝis por ni multe pli ol simpla lingvo: ĝi estas vera espero. Iuj ankoraŭ pensas, ke ĝi ne utilas, sed tio ofte estas, ĉar ili neniam havis la okazon malkovri la unikan etoson, la amon kaj la fratecon, kiujn tiu lingvo ebligas krei inter homoj.
‎‎
Tiu 5a Seminario okazis denove en la rezidejo Eden Amparafarantany, situanta proksime al la flughaveno de la malagasa ĉefurbo Antananarivo. La medio estis aparte agrabla: trankvila, paca kaj inspira loko. Jam dum la komuna busa vojaĝo, la entuziasmo estis videbla ĉe ĉiuj partoprenantoj, feliĉaj iom foriri de la ĉiutaga vivo por travivi alian sperton. Eĉ se tiu loko jam estis konata al ni, ni ĉiam multe aprezas ĝin. ‎Tiu loko profunde tuŝas min. Ĝi donas al mi internan pacon, inspiras min kaj helpas min pli forte senti la ĉeeston de Dio, precipe danke al ĝia trankvila kaj kvietiga etoso.

‎Krome, por pluraj junaj esperantistoj, tiu seminario reprezentis maloftan okazon resti en tiel agrabla medio dum pluraj tagoj. Danke al tiu sperto, ni povis gustumi certan komforton de vivo kaj kune dividi valorajn momentojn.

‎La seminario estis dividita en du partojn, precipe pro la profesiaj devoj de Ranja Zafinifotsy, la ĉefa organizantino. Ĉiu parto kunigis po iomete pli ol 40 partoprenantojn, inkluzive de unu eksterlandano, Ulrich Matthias el Germanio. La tagoj estis bone strukturitaj, kun agadoj komenciĝantaj jam matene je 7h45.

‎La programo estis riĉa. Multaj partoprenantoj, inkluzive de kelkaj novuloj, prezentis prelegojn pri diversaj temoj.

‎La lernantoj de Victorine, el la klubo EKFI (Fiadanana), proponis plurajn interesajn prezentaĵojn: Hoby Mamy prezentis fabelon “Leporo kaj testudo”. Ursula prezentis la tradician geedziĝon en Malagasio. ‎Hoby kaj Eulalie prezentis mirindan memverkitan poemon. Iriela, la 11-jara filino de Victorine, parolis pri la malagasaj ludoj. Lydia prelegis pri la malagasaj tabuoj (“Fady”). Kaj fine, Mirianah (12-jara) kaj Ifaliko (8-jara) faris ĉarman dialogon, kiun oni povas spekti nun ankaŭ en la jutuba kanalo de Ulrich Matthias.

‎Estis ankaŭ ni, la lernantoj de Ranja, kiuj venas el la klubo “La Verda Insulo de Esperanto” en la kvartalo Anosibe: Nasandratra parolis pri kultura diverseco. Myriame kaj Navalona prezentis algluajn albumojn (“Scrapbooking”). Lovasoa kaj Emmanoellah prelegis pri la hinda geedziĝo. Tanjona parolis pri la diversaj kutimoj de la gento Antakarana en norda Malagasio kaj Fanah pri sporto. ‎Kaj fine, mi parolis pri tradicia rimedo por eduki infanojn – la malagasaj fabeloj, kiujn ni nomas ankaŭ “anganoj”. Kiel ekzemplon, mi prezentis la anganon “La maljuna virino kaj la orfa infano”.

‎Estis ankaŭ ses gejunuloj, kiuj venis de la klubo de Mananara en nordorienta Malagasio. Ankaŭ ili prelegis. Ekzemple Fabrice prezentis la tradiciojn de la ĉefa gento tie, la Betsimisaraka. Li krome prezentis famajn malagasajn poetojn kaj siajn tradukojn de kelkaj el iliaj poemoj.

‎Krom la prezentoj, la seminario estis ankaŭ markita de momentoj de ĝojo kaj ripozo: dancoj por komenci la sesiojn, lernado de kantoj en Esperanto kun Ulrich, kolektivaj ludoj, enkonduko al la germana lingvo, fotado kaj momentoj ĉe la naĝejo. Ĉiutaga paŭzo permesis al ĉiu ripozi libere.

kristana seminario

La dua parto, la Kristana Seminario, komenciĝis per preĝo okaze de la Sankta Vendredo. Ulrich poste enkondukis en la seminarian temon pri la biblia versiklo Johano 10:10: “Vivi abunde”. Kadre de tiu enkonduko, li prezentis ankaŭ la teologion de liberigo kaj la demandon: “Kio estas, laŭ la Nova Testamento, pli grava – ĉu la fido aŭ la agoj?” Post tio, li prezentis verkojn de junaj malagasaj esperantistoj, elstarigante la spiritan dimension de tiuj verkoj, precipe la kristanan fidon, kiu esprimiĝas en ili. ‎Pluraj intervenoj riĉigis tiun parton, traktantaj temojn kiel Pasko, amo en la Biblio, skoltismo, la resurekto de Jesuo, la potenco de preĝo kaj aliaj spiritaj pripensoj.

‎Tiu Kristana Seminario estis forta momento sur la spirita nivelo. Ni profunde sentis la amon de Jesuo kaj lernis vivi laŭ tiu amo. Esencaj valoroj kiel humileco, fido kaj biblia amo estis en la centro de niaj interŝanĝoj. ‎Ĉiun vesperon, antaŭ ol dormi, ni dividis momenton de kantado, kune reprenante la kantojn lernitajn dum la tago, kio plifortigis nian unuecon.

‎En konkludo, tiu seminario estis ekstreme riĉiga sperto, kaj sur la lingva, kultura kaj spirita nivelo. Ĝi permesis al ni kreski, fortigi niajn rilatojn kaj nutri nian motivadon daŭrigi la lernadon kaj disvastigon de Esperanto. ‎Sed pli ol ĉio, tiu seminario rememorigis al ni, ke Esperanto ne estas nur lingvo: ĝi estas ponto inter la koroj, fonto de unueco kaj vera espero por nia estonteco.

‎‎Torine Raharisoa
(18-jara)

Fotoj
Supre: grupa foto de la Kultura Seminario
Meze: grupa foto de la Kristana Seminario

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/05/afriko-56/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Malagasa Seminario – ponto inter la koroj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-05-05 21:28

UEA facila

Ĉu vi legas bitlibrojn?

Bitlibro estas libro, kiun oni legas sur ekrano anstataŭ sur paperaj paĝoj kiel oni legas tradician libron. Oni povas legi bitlibron per speciala legilo, sed ankaŭ en sia telefono aŭ komputilo. En artikolo ĵus aperinta en uea.facila estis informo pri la agado de la usona landa asocio, Esperanto-USA, kiu starigas novan eldonejon kun la nomo Guteto. Kadre de tiu agado, E-USA samtempe lanĉas esploron pri la uzo de bitlibroj. La celo estas malkovri la lego-kutimojn de esperantistoj, kaj ekscii pli pri ties uzo de bitlibroj. La enketilon pretigis la teamo de Esperanto-USA. La teamo ricevis helpon de la gvidantoj de aliaj eldonejoj de Esperanto-bitlibroj kiel Flandra Esperanto-Ligo (FEL), Esperanto-Asocio de Britio (EAB), kaj Mondial. La celo estas atingi almenaŭ 1000 personojn el kiel eble plej diversaj lokoj tra la mondo. La demandilo enhavas 16 demandojn, kaj la teamo de Esperanto-USA petas, ke oni plenigu la enketilon, kiun oni trovas en la retpaĝo de la asocio. La respondojn oni sendu ĝis la 31-a de majo 2026. La rezultoj espereble donos informplenan alrigardon al la nuna ag- kaj pens-maniero de esperantistoj rilate al bitlibroj. La konkludoj aperos en la formo de artikolo kaj grafikaĵo en la retejo de la nova Eldonejo Guteto en junio. Krom subteni usonajn verkistojn, la eldonejo celos eldoni klasikaĵojn de la Esperanta kultura heredaĵo el la fruaj jaroj de la dudeka jarcento. Ĝi eldonos ankaŭ edukmaterialojn por lernantoj de la lingvo. La projekto Guteto kongruas kun la laborplano AKIRI de UEA por la jaroj 2025 ĝis 2030. Tiu laborplano celas inter-alie fortigi la Esperantan kulturon, aktive subtenante la kreadon, disvastigon kaj ĝuadon de altkvalitaj materialoj por riĉigi nian komunumon. Tial UEA alvokas al ĉiuj esperantistoj plenigi la enketilon. Fonto: Gazetara Komuniko de UEA n-ro 1292 (2026-04-17)

2026-05-05 18:06

Esperanta Retradio

La scienco retrovas la timuson

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo

Estas kurioze observi la evoluon de sciencoj ĝenerale, kaj aparte de medicino. Fakuloj senlace esploras la homan korpon de jarmiloj, sed de tempo al tempo okazas, ke ili eltrovas novaĵojn tute neatenditajn. 

Antaŭ kelkaj tagoj, altnivelaj sciencistoj publikigis artikolojn pri la timuso, kun esprimo de surprizo: “Ni eraris pri la timuso!”. Fakte, utiligante rafinitajn teknikojn kaj analizante datumojn de miloj da pacientoj, ili konkludis (temas pri unuaj studoj), ke tiu diskreta organeto situanta en la brusto plenumas gravegan rolon en la homa sano. La rezultojn publikigis la prestiĝa revuo Nature, kaj ili montris sen ia dubo, ke la timuso forte influas la longvivadon kaj la imunologian kapablon de la korpo. 

Homoj submetitaj al ablacio de la timuso troviĝas sub pli granda risko de morto pro ĉiuj kaŭzoj kaj de kancero, kompare kun individuoj en kontrolgrupo. La analizo kovris pli ol dek jarojn de la vivo de tiuj pacientoj. En pacientoj ricevantaj imunoterapion por kancerkuracado, la rezultoj estas multe pli bonaj, se la timuso efike funkcias. Kromaj datumoj montris ankaŭ, ke sana timuso favoras la inflamajn reagojn de la homa korpo.

La eta timuso estis unuafoje priskribita en la 16-a jarcento, sed dum longa tempo oni ne sciis ĝian funkcion. Nur en la jaro 1961 oni eltrovis, ke ĝi respondecas pri la maturigo de leŭkocitoj nomataj “T-limfocitoj”, nome ĉeloj gravaj en la defendo de la korpo kontraŭ mikroboj. La timuso kreskas dum la infana aĝo, ĝis atingo de 50 gramoj da pezo. Ĝi situas antaŭ la koro, en la interspaco inter la pulmoj. Ĝis nun oni supozis, ke ĝi aktivas nur ĝis la adoleska aĝo, sed poste atrofiiĝas. Nun oni scias, ke la timuso fakte povas pli longe funkcii kaj grave influi la sanon eĉ de maljunaj homoj. Sciencistoj nuntempe esploras la eblecon stimuli ĝin al pli da aktivado dum la tuta vivo, cele al pli da sano kaj longviveco. 

Rilate al kancero, fakuloj pli kaj pli ofte emfazas, nuntempe, ke la batalado kontraŭ tumoroj forte dependas de la reagkapablo de la tuta korpo, ne nur de kontraŭkanceraj medikamentoj.  Imunologia kapablo ekvilibrigi la situacion estas esence grava en tiaj kazoj. 

Ankaŭ kurioza estas la deveno de la vorto “timuso”. Unuflanke, oni supozas, ke ĝi devenis de la greka vorto “thymos”, kiu signifas “verukeca amaso”, pro la neregula formo de la glando. Sed eble ankaŭ de la greka vorto “thymon”, kiu signifas “timiano”, eble pro la simileco inter la glando kaj la foliaro de tiu planto.  Tamen, en la greka lingvo “thymos” aludas ankaŭ al “animo, spirito, vitala energio”: pro la proksimeco al la koro, oni atribuis al timuso la noblajn sentojn, la kuraĝon, la pasion. 
 

 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-05-05 06:00