Blogoj en Esperanto

2026-07-01

Aminda Radio Esperanto

Panoramo de la Granda Insulo N°06/junio 2026

Post la enkondukaj paĝoj pri lokaj novaĵoj, la junia numero de Panoramo de la Granda Insulo prezentas la renoviĝon de la malagasa Esperanto-movado per novaj estraroj kaj reta voĉdonado. Sekvas prezento de Andranomena kiel rapide evoluanta kvartalo apud Antananarivo. La literatura parto enhavas tri originalajn poemojn verkitajn de Henriel. Artikolo pri la kasto Antevolo klarigas ĝiajn historiajn originojn, persistantan diskriminacion kaj strebojn al socia integriĝo. Historia biografio omaĝas la diplomaton Jean-Pierre Razafy-Andriamihaingo. Intervjuo kun emeritiĝonta instruistino el Analavory priskribas la ĉiutagajn defiojn de baza edukado en nia kamparo. Alia rubriko montras la kreskantan intereson de gejunuloj pri veldado kiel profesia ŝanco. La lingva paĝo proponas praktikan lecionon pri la malagasa. La numero finiĝas per speciala dosiero por la ferioj kaj malkovrigas al la gelegantoj niajn subĉielajn bazarojn.

Se la vivo kaj la popolo de Malagasio vekas vian intereson, ne hezitu aboni al Panoramo de la Granda Insulo. Informoj pri abonado aperas en la tria foto de la gazeto.

de fidilalao henriel je 2026-07-01 09:03

Esperanta Retradio

Esperanto ĉe Unesko

Tiun ĉi sonartikolon de Jindra Drahotová produktis Jarka Malá, ambaŭ el Ĉeĥio



Ekde la dua tago, dum kvin tagoj okazas Debato pri Ĝenerala Politiko. Dum tiu debato ĉiu membro-ŝtato rajtas paroli dum ses minutoj. Entute 163 el ili alparolis la Konferencon. Aldone al la membro-ŝtatoj, la estraro de la Konferenco permesis al pluraj observantoj, interalie al NRO-j, alparoli la Konferencon dum tri minutoj.

En tiu kadro Universala Esperanto-Asocio (UEA) ricevis permeson alparoli la Konferencon sabate matene. Nome de UEA, François Lo Jacomo brile parolis pri Esperanto proponante helpon al Audrey Azoulay, Ĝenerala Direktoro de Unesko, kiu en sia enkonduko al la Debato pri Ĝenerala Politiko diris, ke ne estas facile trovi komunan lingvon, kiun 194 membro-ŝtatoj povu kune paroli. Fine la Prezidanto de la Ĝenerala Konferenco, S-ino Simona-Mirela Miculescu, dankis en Esperanto al François Lo Jacomo per la vorto: „Dankon!”

Samarkando, Uzbekio, gastigos la 43-an Ĝeneralan Konferencon.  Kutime Ĝeneralaj Konferencoj de Unesko okazas en Parizo en la sidejo de Unesko. Ĉi-foje venis invito de Uzbekio organizi la 43-an Ĝeneralan Konferencon en la urbo Samarkando. Post studo de la propono, la temo venis al la plena kunsido la lastan tagon de la nuna Konferenco kaj la delegitoj akceptis la inviton. En 2025 la 43-a Ĝenerala Konferenco okazos en Samarkando, Uzbekio.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-07-01 06:00

2026-06-30

La Balta Ondo

La 14a Kongreso de kroataj esperantistoj

kroatio

Ekde la 19a ĝis la 21a de junio en Karlovac okazis la 14a Kongreso de kroataj esperantistoj. La kongreso kolektis partoprenantojn el Kroatio kaj gastojn el Hungario, Svedio, Germanio kaj Ukrainio. La ĉefa organizanto de la kongreso estis Dokumenta Esperanto-Centro el Đurđevac kunlabore kun Kroata Esperanto-Ligo.

La ĉefa tago de la Kongreso estis sabato, la 20a de junio. Sabate je la 10-a horo okazis la elekta jarkunveno de KEL en la turisma vidindaĵo de Karlovac, prezentanta multajn dolĉakvajn fiŝojn “Aquatica”. En la jarkunveno la ĝisnuna prezidanto Anto Mlinar kaj ĝisnuna sekretariino Spomenka Štimec prezentis la agadon de KEL en la pasinta jaro, la planojn por la nuna kaj la venonta jaro kaj la financan staton de la organizaĵo.

En la dua parto de la jarkunveno okazis voĉdonado kaj aprobo de la nova prezidanto, tri vicprezidantoj kaj novaj estraranoj de KEL. Estis unuanime elektitaj la nova prezidanto Ivan Špoljarec kaj la nova sekretariino Ankica Jagnjić.

Ene de la sabata programo ankaŭ okazis prelego de la gastino el Ukrainio Nina Danylyuk pri Vasilij Eroŝenko kaj motivo de paco en lia verko. Aparte impresis la informo, ke ne estas konate, ĉu la muzeo pri Vasilij Eroŝenko en Obuĥovka travivis la ĝisnunajn militajn operaciojn en la regiono, dum la ruslanda–ukrainia milito.

En la dua parto de la programo partoprenis Zdravko Seleš, poeto kaj esperantisto el Đurđevac. Mihaela Cik prezentis lian novan poemaron “Spuroj”, kaj membrinoj de Esperanto-Societo Split Darija Budiša kaj Lidija Leskur prezentis la novan dulingvan poemaron eldonitan de la societo en Split.

Je la 14a horo ĉiuj kongresanoj kolektiĝis en la restoracio “Tiffany”, kie sekvis la komuna tagmanĝo kaj babilado en amika etoso.

Dimanĉo kiel lasta tago de la kongreso estis dediĉita al ekskursoj. Kongresanoj vizitis la kastelon Dubovac, veturis per turisma ŝipo “Zora” sur la rivero Kupa, vizitis la kastelon en Ozalj kaj trarigardis la akvarion en “Aquatica” en Karlovac. La postkongresan lundon ĉiuj interesiĝantoj ekveturis al la tria Adriatika feriado en Prvić Luka.

Filip Ivančić

Fonto: https://mallonge.net/karlovac

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/06/kroatio-11/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La 14a Kongreso de kroataj esperantistoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-30 21:57

Le Monde diplomatique en Esperanto

La rajto revi

Kio se oni demandus al civitanoj reinventi ruinigitan Francion ? En 1945, miloj da loĝantoj partoprenis vastan konsultadon lanĉitan de la Rezistado por imagi la estontan landon. Dumlonge forgesita, tiu demokratia eksperimento malfermas mirindan fenestron al la esperoj, utopioj kaj malkonsentoj de tiu epoko en Francio.

Povas foje okazi, ke la historio eliĝas el subtegmento. Ne pro impresa malkovro, aŭ pro sekreta dokumento, sed tial, ke forgesitaj kestoj fine estas malfermitaj, ordigitaj, studitaj. Tiel, dum okdek jaroj, oni nenion sciis pri la "Ĝeneralaj statoj de la Franca renaskiĝo", vasta popola konsultado organizita en 1945 laŭ iniciato de la Nacia Konsilio de Rezistado (CNR). Ekzistis maloftaj lokaj studoj, sed neniu kompleta sintezo ebligis mezuri ilian amplekson nek inventemon.

En 2011, la arkivoj de Louis Saillant (1910-1974), prezidanto de CNR, estis transdonitaj al Centro pri socia historio de la 20-a jarcento. Dudek-sep-metra longo da dokumentoj disigitaj en 202 kestoj, kies kvardeko estis dediĉitaj al tiu okazaĵo. Du fakuloj esploris ilin (1) , kaj ebligis konigi historion dumlonge forgesita.

JPEG - 298.1 kio
malfermo de la ĝeneralaj statoj la 4-an de majo 1789
desegnaĵo de Charles Monnet, publika havaĵo laŭ Wikimedia Commons

La ideo organizi "ĝeneralaj statoj" - klara aludo al 1789 - aperas en la Rezistado ekde septembro 1944, malpli ol tri semajnojn post la liberiĝo de Parizo, kiam parto de la franca teritorio estis ankoraŭ okupata de la germanoj. CNR havis tri celojn : konigi la programon kaŝece ellaboritan en marto 1944, plivastigi sian popolan bazon paroligonte la civitanojn per redaktado de "plendaj kajeroj", kaj premi la registaron por akiri efektivigon de reformoj promesitaj dum la Liberiĝo. Franca Komunista Partio (PCF) kaj Ĝenerala Konfederacio de Laboro (CGT - maldekstra sindikato) subtenis la projekton, dum Radikala Partio (centra) kaj la Franca sekcio de la laborista internacio (SFIO - socialista) kaj Popola Respublikana Movado ( MRP - dekstra) estis pli hezitemaj. Generalo De Gaulle estis klare kontraŭa, timanta ke tiu konsultado limigu la agad-liberon de la registaro per trudo de orientiĝoj prezentotaj kiel esprimo de la popola volo.

Oficiale anoncitaj en decembro 1944, tiuj ĝeneralaj statoj devis konkludiĝi per tutlanda kunveno en la pariza palaco de Chaillot de la 10-a ĝis la 13-a de julio 1945.

Intertempe, departementaj komitatoj pri liberiĝo (CDL) estis taskitaj kolekti la popolajn plendojn, laŭ tre strukturita proceso. Ĉe la bazo lokaj komitatoj pri liberiĝo (CLL) organizis, en vilaĝoj, kvartaloj, popolajn asembleojn, kiujn Louis Saillant volis plej malfermitaj kiel eble. "Necesas eviti ĉion, kio povus malhelpi ĉiun lokan organizaĵon, ĉiun personon, kies patriotismo estas certa kaj sincereco agnoskita de ĝiaj samcivitanoj, alporti sian kontribuan parton al niaj laboroj", li insistis la 28-an de februaro 1945. La debatoj estis enkadrigitaj. Demandolistoj ellaboritaj ĉe la departementa nivelo estis transdonitaj al la lokaj komitatoj por fiksi la traktendajn temojn. Sed la kampo estis tiel vasta - eksterlanda politiko, ekonomio, transportoj, kulturo, demografio ... - ke ĝi lasis realan eblecon por esprimiĝi, ĉefe pri la sociaj demandoj, kiuj mankis en la programo de CNR. Laŭ tiu piramida strukturo, la lokaj kontribuoj estis poste kunigitaj kaj sintezitaj en la kantonaj kaj departementaj niveloj, kaj senditaj al Parizo, kie ili estis laŭteme traktitaj por prepari la julian kunvenon.

La afero haste okazis. Ĉar dum la printempo okazis municipaj balotadoj (la unuaj pri kiuj la virinoj rajtis baloti), la prepara laboro fakte komenciĝis nur en majo. Post kiam la CLL ricevis detalajn ordonojn de CDL, ili disponis nur du aŭ tri semajnojn por kunvenigi la loĝantojn, eĉ plurfoje, kaj redakti komunuman kajeron. Tiuj templimoj estigis multajn kritikojn, aparte en kamparaj komunumoj, submetitaj al ritmo de la agrokulturaj laboroj. En Saint-Gondon, en la departemento Loiret, ĝia CLL - "enhavanta nur agrokulturajn kaj konstruajn laboristojn" - sciigis, ke ĝi "ne povas, nun, dum la grandaj laboroj, kaj en tiom limigita tempo, trakti la aferon".

Malgraŭ tiuj problemoj, en junio miloj da asembleoj okazis ĉie en Francio, en urbodomoj, festohaloj, teatroj, lernejoj, trinkejoj, sindikatejoj, kun foje tre multnombraj partoprenantoj. Pluraj centoj da homoj tiel debatis en Concarneau aŭ Landereau (Bretonio), en Saint-Claude aŭ Lons-le-Saunier (Ĵuraso). En Montcuq (departemento Lot) la kunveno arigis kvaronon de la urbeta loĝantaro, dum en Pierrefort (departemento Cantal), la organizantoj asertis kunvenigi "preskaŭ la tutan komunumon". Tamen en la urboj, la partoprenantaro estis malpli multa : cent homoj en Aurillac (Cantal), okdek en Quimper (departemento Finistère, Bretonio), nur tridek en Brest (Finistère)... Tiuj kunvenoj allogis partoprenantojn el diversaj devenoj. Al la komunistaj aktivuloj, multaj, aldoniĝis socialistoj, radikaluloj, kristanaj sindikatanoj, reprezentantoj de profesiaj organizaĵoj kaj multaj senpartiaj civitanoj, nur dezirantaj partopreni la rekonstruadon de la lando.

Tiuj lokaj asembleoj naskis milojn da plendaj kajeroj laŭ tre diversaj formoj. Iuj plenigis apenaŭ unu paĝon, per koncizegaj respondoj. Aliaj zorge redaktitaj sur lernejaj kajeroj, elvovis argumentojn. Kune, ili konsistigas rimarkindan socian portreton de Francio en 1945, priskribantan ĝiajn vivkondiĉojn, ĝiajn esperojn, ĝiajn maltrankvilojn, ĝiajn malkonsentojn.

La organizantoj deziris kajerojn orientitajn al estonteco pli ol al tujaj malfacilaĵoj, multegaj post kvinjara milito. "Ne temas por vi listigi plendojn pri ĉio, kio ne funkcias, antaŭdiris CDL de Haute-Marne en sia prepara klarigilo por municipoj. Temas pri konstrua laboro, kaj vi devas ne detrui malbonon, sed eldiri kiel vi deziras ke la aferoj staru." Tiu instrukcioj estis vaste ignoritaj. En Hubersent (departemento Pas-de Calais) la loĝantoj listigis mankojn en sia vilaĝo : ŝuojn por kamparanoj, karbon kaj najlojn por hufoferisto, ledon por ŝuisto, farunon por panisto, mankas ankaŭ pneuoj por bicikloj, benzino, ŝnuro, lakto por infanoj ... Ankaŭ loĝkondiĉoj estas temo de multaj plendoj, precipe en kamparoj kie laboristoj ofte vivas en senlumaj, senaeraj domaĉoj, foje eĉ super staloj aŭ brutejoj.

Sed la kajeroj montras ankaŭ imagon pri progreso kaj fidon je kapablo transformi socion. Malhavado ne malhelpas eldiri "prudentajn revojn", observas la historiisto Jean-marie Guillon, kiu studis la kazon de departemento Var (2). Do oni postulis elektron en la kamparoj, fluantan akvon, alkloakajn konduktubojn, asfaltajn ŝoseojn, vastajn loĝejojn. Ĉiu vilaĝo antaŭvidis siajn kolektivajn instalaĵojn : poŝtejon, vartejon, teatron, bibliotekon, kinejon, naĝejon, stadionon, stacidomon, publikan banejon, junuldomon ... La departemento Isère eĉ konsideris, ke "konstruo kaj prizorgado de lernejoj, kreo de stadionoj, naĝejoj, festejoj kaj akvokonduktuboj (...) iĝu grandaj publikaj servoj, same kiel armeo kaj edukado". La plendaj kajeroj tiel aperas kiel "blovoj de sociaj utopioj", laŭ la vortoj de la historiisto Michel Pigenet, kie esprimiĝas granda diverseco de eblaĵoj. Ie oni imagis, ke la ŝtato povos financi laboron de la verkistoj, aliloke oni petis kreon de malmultekosta hotela kooperativo, por ebligi feriadon de la popolaj klasoj. "Necesas peti al la socio, ke ĝi servu nin dum dek kvin tagoj, ke ĝi vivigu la belan revon, kiun ĉiu el ni faras ĉe la fino de malfacila labortago, pri mondo perfekte feliĉa", skizas la kajero de la departemento Meurthe-et-Moselle.

La kosto de tiaj rimedoj neniam estis obstaklo : sufiĉas, laŭ multaj kajeroj, "preni la monon, kie ĝi troviĝas", tio estas ĉe bankoj, "trustoj", "ekonomiaj feŭdoj", "profitintoj de la milito". En tia perspektivo la ŝtato povas konfiski la loĝejojn de "perfidintoj" por loĝigi viktimajn familiojn, rekvizicii "agrojn ekspluatitajn de trustoj" dum la milito, naciigi senkulturajn kampojn profite al malriĉaj kamparanoj, aŭ eĉ konfiski riĉaĵojn superantajn 5 milionojn da frankoj, jen ideo de la loĝantoj de Montfort-sur-Meu, en la departemento Ille-et-Vilaine : ĉio eblis.

Sen kontentiĝi akcepti la programon de CNR, la ĝeneralaj statoj plivastigis ĝian kampon. Dum ĝi planis naciigi precizajn firmaojn en strategiaj sektoroj, la plendaj kajeroj petis pelmele naciigon de kemiaj, ŝtalaj, cementaj, teksilaj industrioj, minejoj, brikfabrikejoj, busaj kompanioj, eĉ, pli ĝenerale, "ĉiuj uzinoj, kiuj laboras por la ŝtato kaj publikaj komunumoj" laŭ la deziro de la loĝantoj de la departemento Mayenne.

Same pri sociala asekuro, pri kiu la kajeroj proponis ĝian plivastigon por metiistoj, butikistoj, farmuloj kaj transmaraj loĝantaroj. Ankaŭ pri entreprena partopreno : dum CNT proponis pli grandan rolon de laboristoj en entreprenon, la kajeroj plivastigis tiun principon al aliaj sektoroj, ĉu edukado (kuna regado de la ŝtato, instruistoj kaj gepatroj), ĉu sanservoj (kun malsanulaj organizaĵoj) aŭ infanvartejoj regataj de kvartalaj patrinoj (3). Ofte prezentita kiel avangardema, la programo de CNR nun aperas kiel malantaŭ la esprimitaj esperoj, tio konfirmas intuicion de la historiisto Claire Andrieu kiam ĝi demandas "ĉu la Rezistado ne estis sekvinta la socian moviĝon anstataŭ antaŭi ĝin ?" (4)

Kvankam vasta akordiĝo montriĝis pri modernigo de la regno, rolo de la ŝtato aŭ plibonigo de sociala protektado, malkonsentoj aperis tuj kiam oni eliris el la programo de CNR. Ekzemple la rolo de virinoj, aŭ koloniado estigis komplete kontraŭajn poziciojn. En Bourran (departemento Lot-et-Garonne) oni laŭdis "endoman revenon de patrinoj" por ke ŝi povu "okupiĝi nur pri sia hejmo" kaj "dediĉi sin al la vivo de siaj infanoj". Inverse, en Saône-et-loire oni postulis "egalajn rajtojn kiel la viroj en ĉiuj kampoj de vivo ekonomia, publika, kultura, sociala kaj politika". Samtipaj kontraŭdiroj aperis pri la kolonia imperio : Poilly-lez-Gien (Loiret) subtenis "totalan sendependecon de la koloniaj popoloj", dum Casteljaloux (Lot-et-Garonne) defendis "konservadon kaj plivastigon de la civilizaciiga rolo de Francio en la kolonia mondo". Pri enmigrado, kvankam la plejparto de kajeroj agnoskis la neceson uzi fremdan laboristaron por rekonstrui la landon, la pozicioj malsimilis pri la kondiĉoj : iuj postulis egalecon de rajtoj kun la francoj, aliaj postulis diferencon inter dezirataj kaj maldezirataj enmigruloj. Iuj kajeroj eĉ kondamnis "iun ajn importadon de fremda laboristaro", kiel en Estevelles (Pas-de-Calais), kie la loĝantoj maltrankviliĝis, ke "fremda invado repopolu niajn vilaĝojn" kaj ke "formiĝu en nia raso insuloj de aliaj rasoj".

Tiel la lokaj plendoj prezentas kliŝajn ideojn, kiuj eliras el la tuja situacio de militfina liberiĝo. Senlaborulo estas ofte signita kiel "pigrulo", kiu "vivas per la laboro de aliuloj". Necesas "neniigi elprofitan spiriton. Neniu senlaborula enspezo kaj neniu senfareco", proponis Lamontjoie (Lot-et-Garonne). En Ĵuraso komunumo sugestis krei "imposton pri senfareco", tiel "oni malpli vidos prigrulojn en trinkejoj". Simila malfido esprimiĝas pri junularo, kies morala kaj fizika statoj estas laŭdire difektitaj. Kulpas "malhavadoj, malutilaj drinkemaj kutimoj, ignorado de higienaj reguloj, ĝenerala malstriktigo de moroj, kiuj estigas ĝeneralan emon al malrespekto, al malĝentilo kaj al malŝparado", kredis tiuj de la departemento Deux-Sèvres. Aliaj kajeroj mencias la multobliĝon de pornografiaj revuoj sur vendobretoj, reklamojn por alkoholaĵoj, kaj precipe kinon, kiu "detronigis la libron ĉe la popolo". Chambon-la-Forêt (Loiret) tiel skurĝis "priplorindajn produktaĵojn, adultajn rakontojn en senfarecaj medioj de sociaj parazitoj, krimfilmojn kaj aliajn kiuj kredigas al la popolaj junulinoj, ke ili edziniĝos kun milionuloj kaj tiel feliĉiĝos". Ankaŭ kritikitaj, radielsendadoj "tute seninteresaj", dancoj "svingaj kaj negraj", kiuj laŭ la asembleo de la departemento Charente-Maritime, "ridindigas nian junularon", ĵazon, kabaredoj kaj noktokluboj, ĉiuj elementoj de kultura medio taksita korodema.

Fine, oni ankaŭ trovas en la kajeroj la radikojn de problemoj, kiuj daŭre skuas la francan socion. La fendo inter urboj kaj kamparoj - kie tiam loĝis preskaŭ la duono de la regna loĝantaro - aperas en ĉiuj kontribuoj. Ĉie esprimiĝas la volo redukti la disiĝon inter la urba mondo vidata kiel profitanto de progreso kaj kamparoj kiuj opinias sin forlasitaj. "La disiĝo de Francio en du partoj, urba kaj kampara, la dua restanta preskaŭ for el progresoj, materia, intelekta kaj socia, estas mortiga por nia lando", avertis la kajero de Samazan (Lot-et-Garonne). Tiu postulo de egaleco troviĝas ankaŭ en Isère, kie oni plendis pri "ruiniga elmigrago de la junuloj el kamparoj" , en Savojo, en Pas-de-Calais, ankaŭ en la departemento Ain : "La terkutivisto (...) ne profitas socialajn avantaĝojn de salajruloj, oni skribis en Brénod. Certas, ke se garantioj ne estos donitaj, okazos indiferenteco de kamparaj homamasoj, kiuj verŝajne restos en konservatismo kontraŭa al iliaj propraj interesoj". Tiuj depostuloj desegnas geografion de teritoriaj malegalecoj, kiuj porlonge markos la francan publikan debaton.

Ĉe la fino de la proceso, preskaŭ du mil delegitoj kunvenis en la palaco Chaillot por kvar tagoj de debatoj, foje ŝtormaj. Disigitaj en komisionoj, ili atingis finan deklaron, kiu devante esti interkonsenta, restis ĝenerala kaj viŝis la riĉecon de la kontribuoj. Pluraj partoprenantoj cetere kritikis tiujn diversajn sintezojn, kiujn ili opiniis neprecizaj kaj plenaj de "kliŝaj banalaĵoj". Ĉiel, la afero estis jam parte flanken metita pro la politika ofensivo de generalo De Gaulle. La antaŭtagon li anoncis parlamentan balotadon kaj referendumon pri konstitucia asembleo, en oktobro, kaj tuj la publika atento moviĝis al la venontaj skrutinioj.

Kelkajn semajnojn poste, la ĝeneralaj statoj fakte estis malaperintaj el la publika debato. Retrovitaj danke al la arkivoj de Louis Saillant, ili lasis nek decidojn, nek institucian heredaĵon. Ilia graveco estas alia, en la konvinko ke estonto de lando povas esti kolektive diskutata de la civitanoj mem, kaj ankaŭ en io pli delikata kaj pli valora : la rajto revi, eĉ dum mallumaj tempoj.


(1) Michel Pigenet studis la organizon kaj debatojn de tiuj ĝeneralaj statoj (Les États généraux de 1945. Une expérience démocratique oubliée, Éditions du Croquant, Vulaines-sur Seine, 2024) ; Danielle Tartakowsky faris esploron pri la enhavo de la plendaj kajeroj (1945 : les Français ont la parole. Les cahiers de doléances des États généraux de la Renaissance française, Champ Vallon, Ceyzérieu, 2025). Krom mala mencio, ĉiuj citaĵo devenas de ĉi tiuj du verkoj.

(2) Jean-Marie Guillon, "Rêves raisonnables pour des 'lendemains qui chantent'. Les cahiers de doléances de la Libération", en Régis Bertrand, Maryline Crivello kaj Jean-Marie Guillon (sub la direkto de), Les Historiens et l'avenir. Comment les hommes du passé envisageaient leur futur, Presses de l'université de Provence, Aix-en-Provence, 2014.

(3) Vidu : la prelego de Emma Biscarros "Les États généraux de 1945 à Villeurbanne", farita en Villeurbanne la 6-an de septembro 2025.

(4) Claire Andrieu, "Le programme du CNR dans la dyna- mique de construction de la nation résistante", Histoire@Politique, vol. 24, n° 3, Parizo, 2014.

franca

de Benoît BRÉVILLE je 2026-06-30 20:28

Heroldo Komunikas

Gravaj novaĵoj el Bujumburo

Ene de tri monatoj Tanganika Esperanto-Domo en Bujumburo havos novan kortiston, kiu anstataŭos la nunan, c-anon Frederikon Nimubona; ĉi-lasta estas la unua el la neelektitoj de la Verda Listo kaj tial, en kazo de rezigno de unu el la nunaj gesenatanoj, li mem refariĝos senatano.

Sen. Lucien Kagina estas preparanta sin al la eventuala enpostenigo kiel legacia asistanto; tiucele estas planata lia 30-taga vizito en Eŭropo, kiu inkluzivus lian partoprenon en la Parlamenta sesio okazonta en Malago, 13 oktobro 2026.

C-ano François-Mauriack Nunda, nuntempe en eŭropa lando pro lingvostudado, estas revenonta al Afriko. 

de "HeKo 914 3-B, 30 jun 26" je 2026-06-30 20:05

Esperanta Retradio

Muziko kiel dormigilo

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Sana dormado estas esence grava por la homa bonfarto. Ĝi estas natura stato de ripozado, dum kiu malpliiĝas la cerba kaj muskola aktivecoj, kaj ankaŭ la reagoj al la ĉirkaŭaj aferoj. Ĝi estas esence grava por la korpa kaj mensa regajno de energio, por la firmiĝo de memoro kaj por hormona reguligado. Dum normala dormado la cerbo trapasas diversajn fazojn, de leĝera dormetado ĝis profunda dormo. En unu el tiuj fazoj, oni observas rapidan moviĝadon de la okuloj kaj intensan funkciadon de la cerbo - tiam la homo sonĝas. La kvanta bezono de dormado varias laŭ la aĝo. Maljunaj homoj devus dormi minimume 7 horojn en ĉiu nokto; maturaj homoj, 8 horojn; infanoj, 9 ĝis 16 horojn.

Tamen, multaj homoj ne ĝuas sanan dormadon. Sendormeco estas nesufiĉa dormado, jen laŭ kvanto da horoj, jen laŭ la kvalito de la dormado. Ĝi povas kaŭzi lacecon, perdon de mensa koncentriĝo kaj ŝanĝojn en la humoro. Se ĝi daŭras longan tempon, tiam kreskas risko de alta sangpremo, diabeto, obezeco, depresio, anksio kaj kor-vaskulaj malsanoj. Ĝi povas malbonigi la atentokapablon, la logikan rezonadon, la memoron, kaj la plenumadon de labortaskoj. Ĝi estas danĝera ankaŭ rilate al la imunologia sistemo kaj al demenco. Statistikoj montras ankaŭ, ke tiaj personoj kutimas pli multe tabakfumadi.

La Monda San-Organizo faras plurajn rekomendojn tiucele, kiujn oni nomas “higieno de dormado”. Tamen, preskaŭ ĉiuj pacientoj utiligas personajn strategiojn kontraŭ sendormeco. La plej oftaj estas: 
  • sekvi specifan rutinon antaŭ la enlitiĝo, 
  • eviti trinkadon de kafeino posttagmeze kaj vespere, 
  • malaltigi la temperaturon de la aero en la dormoĉambro. 
Proksimume unu triono el la homoj suferas de sendormeco. Kontraŭ tio oni povas engaĝiĝi en konduto-psikoterapion, aŭ engluti medikamentojn. Ambaŭ prezentas siajn limigojn.

Muziko povas esti interesa alternativo. Seriozaj esploroj montris, ke ĝi bonfaras al la dormado. Antaŭ nelonga tempo, danaj sciencistoj publikigis interesan studaĵon pri la uzo de muziko por pli bona dormado. 

Inter junuloj, la aŭskultado de muziko estas aparte ofta rimedo. Kurioza afero estas, ke en la menciita esploro, oni trovis, ke aŭskultantoj de muziko por dormado ĝenerale estas homoj muzike malpli aktivaj ol la mezuma loĝantaro. 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-06-30 06:00

Heroldo Komunikas

Specimeno el la ĵus presita esearo de G. Silfer

La esperanta socio spertis tri indiĝenajn ideologiproponojn: aŭ kvar, se inkluzivi raŭmismon, kiun tamen ni konsideras nur metodo, ĉar ĝi (male al la unuaj tri) ne proponas, aŭ profetas, palingenezon. Certe praraŭmismaj trajtoj karakterizas la penson de ĉiuj tri ideologoj, tiel ke ili rajtas esti antaŭuloj de la raŭmisma fenomeno; sed esti sur la raŭma vojo ne jam signifas atingi Raŭmon.

En nia analizo, la distingo inter ideologio kaj metodo baziĝas precipe sur la fakto ke, celante propran palingenezon, ideologio inklinas al ekskluziveco, metodo male ebligas plurismon. Konsekvence raŭmismo ne celas restrikton: nenio malbona se en la Esperanta Civito ekzistas pluraj partioj, eĉ forte diverĝaj rilate la planon por konstrui Esperantion. Tial ke, laŭ raŭmismo, la esperantistaro profiliĝas ne kiel movado, sed kiel popolo, nature la disvolva modelo estas plurisma.
Se psikolingvistike analizita, la homaranismo estus difinebla kiel la klopodo de Lazaro Ludoviko Zamenhof doni al sia lingvo ne nur komunikan, sed ankaŭ reprezentan funkcion. Por la unua necesas gramatiko kaj vortaro; por la dua iu specifa maniero percepti la mondon. Zamenhof atribuis al esperanto sian mondpercepton, tiel ke “la lingvo por la tuta homaro” reale fariĝus “la lingvo de la homaranoj”. Alivorte: la lingvo de nova popolo, distingebla laŭ ius fidei (nova neŭtrale homa religio) kaj laŭ  ius sermonis (nova neŭtrale homa lingvo). Tiu nova popolo konduku al la zamenhofa palingenezo, nome la estingo de la intergenta malamo, per universala kunfandiĝo de ĉiuj gentoj.
Eŭgeno Lanti sekularigas tiun koncepton, kaj anstataŭ la religio li metas la klason, nome la proletaron. Distingante inter kosmopolito (burĝa mondcivitano) kaj sennaciulo (proleta mondcivitano) Lanti revenas al la bela sonĝo de l’ homaro, kiu ne kun, sed sen eterna ben’ efektiviĝos. La lantia savrimedo (unu socia klaso savos la mondon) reeĥas Karlon Marx, kiu bezonis mesian savrimedon, kiel decas al la hebrea kulturo (al kiu apartenis, vole-nevole, Marx mem).
Edmond Privat estis religiema dum sia tuta vivo. Kalvinisme edukita, li orientiĝis al novaj religiaj spertoj, akorde al siaj kristana socialismo, pacifismo, mondfederismo. Dum la unuaj tridek jaroj de sia publika vivo (ekde la adolesko, fakte) Privat supozis trovi en la esperantistaro la avangardon kiu iĝus la portanto de liaj idealoj. Post la renkonto kun Gandhi kaj la seniluziiĝo pri Universala Esperanto-Asocio, Privat aliĝis al la kvakera movado, vidante en ĝi la kristanan ekvivalenton de la gandhismo: kaj en tiu medio, malfermita al la interreligia dialogo, li esperis trovi la saman avangardon, tamen ankaŭ vane.

Legu pli en “La socia historio de la esperanta popolo” de Giorgio Silfer, eldonis LF-koop

de "HeKo 914 2-B, 29 jun 26" je 2026-06-30 01:20

2026-06-29

La Balta Ondo

Brazila Kongreso: “Esperanto kaj indiĝenaj lingvoj”

brazilo

La 60a Brazila Kongreso de Esperanto okazis de la 4a ĝis la 7a de junio 2026 en la urbo João Pessoa, ŝtato Paraíba. Ĉirkaŭ cent kongresanoj el diversaj regionoj de Brazilo partoprenis la eventon, kies ĉefa temo estis “Esperanto kaj indiĝenaj lingvoj, rezisto kaj batalo kontraŭ lingva hegemonio”.

La kongreso okazis samtempe kaj kune kun la 44a Brazila Esperantista Junulara Kongreso, la 27a Nordorienta Renkontiĝo kaj la 13a Junulara Renkontiĝo de Nordoriento, kio pliriĉigis la programon kaj ebligis dialogon inter diversaj generacioj kaj movadaj spertoj.

Unu el la plej emociaj momentoj okazis dum la malferma ceremonio. Membroj de indiĝena regiona komunumo estis invititaj por prezenti siajn spertojn kaj pripensojn pri lingva rezisto, kultura identeco kaj la graveco de la konservado de indiĝenaj lingvoj. Iliaj vortoj profunde tuŝis la ĉeestantojn kaj donis fortan signifon al la kongresa temo.

brazilo

La malfermo ankaŭ estis markita de koncerto de Tarcísio Lima, unu el la omaĝitoj de la evento. Alian specialan omaĝon ricevis Elísia Martins pro la longdaŭra laboro favore al Esperanto.

La programo prezentis grandan diversecon de temoj. Inter la prelegoj kaj aktivaĵoj estis diskutoj pri la efikeco de Esperanto, spertoj pri instruado de Esperanto en municipaj lernejaj retoj, elementoj de kariria lingvo, muziko kun virtuala partopreno de Flávio Fonseca, kurso pri la tupia lingvo gvidata de Ĵaboti kaj ronda konversacio pri la esperantista movado en Nordorienta Brazilo. Por spertaj esperantistoj, Wandemberg gvidis esperantlingvan konversacian sesion. Alia interesa momento estis terapia gimnastika agado kun Hildemar.

Grava atingo de la kongreso estis la starigo de la Eduka Komisiono, kiu celas plifortigi la agadon de Esperanto en la kampo de edukado. Sukcesplene okazis ankaŭ KER-ekzameno: 13 kandidatoj partoprenis, kaj 11 el ili atingis aprobon; aplaŭdo al Aristophio Filho, komisiito de ILEI ĉe tiu grava laboro.

Dum la Ĝenerala Asembleo de BEL, prezidanto Querino Neto gvidis la laboron kaj prezentis proponojn por ĝisdatigi la statuton de Brazila Esperanto-Ligo. La kunveno montris la daŭran zorgon pri la fortigo kaj modernigo de la organizo.

La ĉeesto de Fernando Maia, prezidanto de UEA, estis alia grava elemento de la kongreso. Li aktive partoprenis la programon, ĉeestis prelegojn, dialogis kun kongresanoj kaj sekvis diversajn laborojn dum la tuta evento.

La kultura programo ankaŭ ricevis grandan aprezon. Muzikaj kaj artaj prezentoj kun Uchoa Negro, Francisco Assis, Cícero, Querino Neto kaj Emerson alportis ĝojon kaj festan etoson al la partoprenantoj.

Post la kongreso, multaj partoprenintoj emfazis la gastamon de João Pessoa, la belecon de la urbo kaj la agrablan etoson de la tuta aranĝo. La ĝenerala sento estis tiu de sukcesa renkontiĝo, kiu kunigis lernadon, kulturon, amikecon kaj pripensadon pri la rolo de lingvoj en pli justa kaj pli dialogema mondo.

Nun la atento de la brazila esperantistaro direktiĝas al la sekva granda renkontiĝo: la Brazila Kongreso de Esperanto 2027 estas planata en Rio-de-Ĵanejro.

Iraneide Morais

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/06/brazilo-8/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Brazila Kongreso: “Esperanto kaj indiĝenaj lingvoj” appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-29 21:44

Le Monde diplomatique en Esperanto

Kion AI kaŭzas al ĵurnalismo

Oni nur bezonas kompari la efikecon de babilrobotoj kun la malbona kvalito de la informoj de la plej multaj amaskomunikiloj por sperti amaran ironion : ĵurnalismo, kiel volonta sklavo de la premo de alklakoj kaj de tujeco, mem fariĝis aŭtomatigebla. Fronte al artefarita intelekto, gazetaro devas reinventi sin aŭ malaperi.

Jam de tri jaroj, la Monda Asocio de Gazetoj kaj Novaĵaj Eldonistoj (angle World Association of Newspapers and News Publishers, WAN-IFRA) organizas trejnadojn por eldonistoj kaj ĵurnalistoj, instigante ilin "adopti estontecon fasonitan de artefarita intelekto (AI)". Tiu grupo de dungantoj volas rapide prepari informajn profesiulojn por venontaj ŝanĝoj konsiderataj neeviteblaj kaj dezirindaj. Ĝia programo, nomata "AI-katalizo por redaktejoj", celas Eŭropon, Azi-Pacifikon, Sudan Azion, Latinamerikon kaj Aŭstralion. Ĝi ampleksas ĉiujn agadojn de gazetara firmao : produktadon de novaĵoj "stiratan de datumoj", algoritman analizon de la legantaro, administradon, aŭtomatan produktadon de enhavo kaj monigon. Post tri monatoj da trejnado, la partoprenantoj havas "klaran vojmapon" (1) por uzi tiujn ilojn.

La London School of Economics (LSE) sekvas la saman vojon. Ĝia programo "Journalism AI" (AI-ĵurnalismo) kreis gvidilon pri "plej bonaj praktikoj" bazitan sur spertoj el famaj redakcioj kiel Associated Press, BBC News kaj Washington Post. Ĝi prezentas sukcesojn, en kiuj genera artefarita intelekto (GAI, kapabla generi tekstojn aŭ bildojn), kondiĉe ke ĝi estas "bone uzata", fariĝas providenca ilo. Ĝi pliigos la produktivecon de ĵurnalistoj kaj liberigos ilin de malprofitaj taskoj. Ĝi helpos ilin krei pli originalan kaj pli personan enhavon por fideligi ŝanĝiĝemajn legantojn. Fine, sufiĉas uzi ĝin por trovi novajn temojn aŭ perspektivojn por solvi mankon de kreemo ĉe ĵurnalistoj. Laŭ la londona institucio, senigi ĵurnalistojn je prerogativoj, kiuj ĝis nun estas la kerno mem de ilia profesio, portas la markon de "progreso".

Robotaj raportistoj

Ne estis tro malfacile konvinki gazetarajn firmaojn, kiuj deziras redukti siajn kostojn. Dum la lastaj du jaroj, estraroj starigis specialigitajn servojn kun ekskluziva misio efektivigi GAI-ilojn. Korektistoj, tradukistoj, enpaĝigistoj kaj administrantoj de sociaj retoj ĉiam pli uzas robotojn, kiuj aŭtomatigas parton de iliaj taskoj kaj de ilia scipovo. En 2024, la novaĵagentejo Reuters postulis, ke ĝiaj dungitoj uzu ilin almenaŭ dudek fojojn monate, kaj kontrolas, ĉu ili plenumas tiun postulon. La arto de prompt (instrukcioj donitaj al AI) firmiĝas kiel nova profesia lingvo, kies majstreco kondiĉas karieran evoluon. La germana firmao Springer, posedanto de Bild kaj Politico, intencas pere de AI "pli bone adapti siajn ofertojn al personaj bezonoj de siaj uzantoj", ĉar "robotoj baldaŭ estos pli efikaj por raporti informojn kaj faktojn" (2). Jam en junio 2023, la plej vaste legata klaĉgazeto en Germanio planis maldungi 20% de sia dungitaro. La saman jaron, L'Est républicain aŭtomatigis la reverkadon de tekstoj de korespondantoj, kiuj ĝis tiam estis prilaborataj de korektistoj. La firmao Les Échos-Le Parisien instigas siajn ĵurnalistojn uzi AI-on por sia rutina laboro per mallongaj kursoj. La ideo de "granda anstataŭigo" per robotoj pendas super redaktejoj. La minaco, ĉu ĝi realiĝas aŭ ne, donas al estraroj fortan argumenton por "disciplini la laborforton (3)".

En 2024, 17% de ĵurnalistoj tutmonde raportis, ke ili regule uzas AI-on. Jaron poste, la proporcio triobliĝis : 53% uzas ilojn kiel ChatGPT, sed 56% ne ŝatas legi gazetarajn komunikaĵojn redaktitajn de maŝinoj… AI estas plej ofte uzata por serĉi informojn, transskribi kaj traduki, ol por generi bildojn aŭ filmetojn. Ĝia adopto ne estas unuforma : ĝi estas ĉefe uzata de viraj ĵurnalistoj, de pli junaj generacioj kaj eĉ pli signife de kadruloj.

Tio, kion apostoloj de teknologia savo prezentas kiel rimedon kontraŭ la ekonomia kadukiĝo de amaskomunikiloj, fakte estas la lasta akto en senigo je ĵurnalistaj prerogativoj, kiu ekis antaŭ du jardekoj per la apero de TTT 2.0 kaj sociaj retoj. Google kaj Meta (Instagram, Facebook, WhatsApp) kontrolas la aliron al la interreta reklammerkato kaj estas la ĉefaj fontoj de trafiko al amaskomunikilaj retejoj. Kune kun aliaj oligopolaj aktoroj (Amazon, Microsoft, Apple kaj nun Nvidia), ili ankaŭ havas preskaŭ absolutan kontrolon super infrastrukturoj de informa teknologio : datencentroj, retoj kaj aparatoj (4). Tiel ili trudas sian propran hierarkion de informoj al retuzantoj : iliaj algoritmoj decidas, kiuj fontoj estas fidindaj kaj kiuj informoj estas legindaj. Tio instigas redakciojn redifini sian organizon kaj sian celon.

La lanĉo de ChatGPT en novembro 2022 kaj la apero de babilrobotoj grave ŝanĝis la rimedojn por kapti aŭdantaron. Tiuj motoroj de respondoj produktas resumojn de novaĵoj, kiuj malinstigas uzantojn konsulti gazetaron. Kial legi artikolon de ĵurnalisto pri konflikto, kiam artefarita intelekto povas sintezi dekojn da ili sekunde ? Rezulte, de kiam Google lanĉis sian respondilon AI Overview en majo 2024, la retejoj de la usona gazetaro perdis kvaronon de sia trafiko, dum serĉoj per babilrobotoj kreskis de 56% al 68% sen necesigi iujn ajn klakojn al novaĵretejoj (5). Tiu nova orientiĝo de trafiko kaŭzas perdon de reklamaj enspezoj kaj malfortigon de la ekonomiaj modeloj de amaskomunikiloj kaj agentejoj.

Se iu leganto deziras profundigi aŭ kontroli informojn donitajn de babilroboto, la maŝino povas doni al tiu ligilojn. Sed tiuj fontoj estas ses ĝis dek fojoj malpli multaj ol tiuj, kiujn ekzemple Google News provizas. Tio same reduktas la eblecon konsulti gazetojn aŭ eĉ malkovri novajn. OpenAI elektis ne publikigi la kriteriojn uzatajn de sia aŭtomato por elekti fontojn. Tial eldonejoj ne plu povas starigi strategiojn por favori la elekton de siaj artikoloj. La dependeco de eldonejoj de ciferecaj gigantoj kreskas en malvirta spiralo. Ekzemple, la foresto de Agence France-Presse (AFP) en fontoj referencataj de ĉefaj babilrobotoj malpliigas ĝian videblecon. Gazetoj suferas la saman sorton kaj apenaŭ sukcesas pagi siajn abonojn al la agentejo mem.

Tia sufokado de amaskomunikiloj ne estas simpla kromefiko de novigado : ĝi markas geopolitikan reorganizon de informado. La konkurenco pri videbleco fariĝas internacia, ĉar la oligopolo de Silicon Valley donas grandegan avantaĝon al anglosaksaj amaskomunikilaj industrioj. OpenAI (kiu surmerkatigas ChatGPT-on) kaj ĝiaj konkurantoj favoras malgrandan nombron da grandaj gazetoj, kiel New York Times, GuardianCNN, kaj konsideras la aliajn kiel figurantojn (6). Sendependa gazetaro ne estas favorata de algoritmoj, nek gazetaro publikigata en aliaj lingvoj ol la angla.

En Francio, kiel en multaj landoj, tiu dependeco konstruiĝis dum du jardekoj sur malegaleco de potenco. Jam en 2003, Google News uzis gazetaran enhavon sen pagi al iu ajn, en la nomo de teknika neŭtraleco. Dek jarojn poste, la franca ŝtato vetis je memregulado kaj antaŭenigis la kreadon de privata financa instanco, kiu anstataŭigis respekton al kopirajto per bonfarado. Samtempe, la plej fama serĉilo formis partnerecojn kun certaj gazetoj kaj enigis, en sian algoritmon, klasadon de fontoj bazitan sur kriterioj kiel grandeco kaj produktiveco de redaktejoj.

La leĝo de 2019 fine agnoskis "najbarajn rajtojn" : ĝi devigas Google-on kaj aliajn ciferecajn platformojn kompensi eldonistojn kiam ili uzas ilian produktaĵon. Sed ĝia apliko fakte dependas de interkonsentoj, kiuj ofte estas neklaraj : Le Monde ricevas sumojn rilate al najbaraj rajtoj centoble pli altajn ol tiuj de La Voix de la Haute-Marne. La logiko de "winner takes all" ("la venkinto prenas ĉion") anstataŭigis tiun de la postmilita egaligo. Kun AI, interkonsentoj de kompenso plejparte profitigas la grandajn amaskomunikilajn kompaniojn, kiuj povas negoci signifajn kompensojn, dum lokaj kaj sendependaj gazetoj kontentiĝas per mizeraj monsumoj (7). En 2024, OpenAI tiel konkludis interkonsentojn kun firmaoj kiel Le Monde, Axel Springer, Condé Nast kaj News Corp, kiuj profitas kaj de la financa malavareco de la kreinto de ChatGPT kaj de la redirektita trafiko. Laŭ datumoj de SimilarWeb, la proporcio de vizitoj al la retejo LeMonde.fr venantaj de ChatGPT atingas 10%, dekoble pli ol ĉe ĝiaj konkurantoj. "Citaĵo el Le Monde en respondo de ChatGPT ebligas al ni konverti al pagitaj abonoj dudekoble pli ol artikolo de Le Monde en Facebook kaj kvindekoble pli ol la sama en Google Discover", klarigas s-ro Louis Dreyfus, prezidanto de la estraro de firmao Le Monde (8).

Ĉu ĵurnalismo fariĝas produktilo por teknologiaj kompanioj, kiuj antaŭe kaptis la distribuadon de informoj kaj nun investas en ilian produktadon ? Fakte, la entrudiĝo de AI-gigantoj en redaktejojn ne estas rompo, sed la daŭrigo de procezo komenciĝinta meze de la 2000-aj jaroj por transformi ilin per tute cifereca teknologio. Por pli bona referencado de platformoj, gazetoj devas konstante reagi al novaĵoj kaj publikigi pli ofte, pli rapide, pli mallonge. Ĵurnalistoj de "web" (intereto) ĉiutage verkas multe da "enhavo", dum iliaj kolegoj de "print" (presita) ĝenerale havas unu aŭ plurajn tagojn por verki artikolon. Sed ĉi-lastaj nun estas forte instigataj plirapidigi sian laborritmon. Tiel, strategio komence celinta plifortigi la distribuadon de informoj iom post iom transformas ankaŭ ilian produktadon. Tio kontribuas al ŝanĝiĝo de legadkutimoj, kiujn aliaj eldonejoj poste uzas por pravigi la uzon de la sama strategio.

Tiu ĉi akcelo ankoraŭ plifortigis la parton de "skribotabla" ĵurnalismo, kies agado konsistas malpli en kolektado de originalaj novaĵoj surloke aŭ en kritika rigardo al la mondo ol en prilaborado de antaŭfabrikitaj informoj (raportoj de agentejoj, gazetaraj komunikoj…) (9). En 2017, studo rivelis, ke 64% de la enhavo de artikoloj publikigitaj rete estis kopiita kaj algluita el tekstoj verkitaj de homoj (10). Eĉ antaŭ la alveno de AI, signifa parto de la laboro reduktiĝis al serio de ripetaj kaj kvantigeblaj taskoj, taksataj laŭ indikiloj de rendimento. Ĵurnalismo fariĝis aŭtomatigebla, ĉar ĵurnalistoj iĝis operatoroj de datumfluoj. Interreto nun estas inundita de sintezaj informoj. En novembro 2024, la proporcio de enhavo generita de AI atingis 55% (11). Novaĵretejoj sen homa redaktejo multiĝas, dum malbonkvalitaj bildoj generitaj de AI saturas sociajn retojn.

Estonteco formiĝas. Supre troviĝas kelkaj grandaj grupoj, kiuj sukcese elturniĝis, produktas kvalitajn informojn por bonkvalita publiko kaj sukcesas ekvilibrigi siajn kontojn danke al interkonsentoj kun ĉefaj AI-kompanioj. Sube troviĝas cifereca marĉo, kie artikoloj aŭtomate sintezitaj el mesaĝoj de uzantoj en sociaj retoj aŭ el alia artefarite kreita enhavo ruliĝas antaŭ la okuloj de la ĝenerala publiko. Registaroj plene konscias pri tiu ĉi scenaro, vetinte je memregulado ili mem verkis ĝin.


(2) "Axel Springer and artificial intelligence", www.axelspringer.com

(3) "Avec l'IA, des licenciements transformés en arguments marketing", intervjuo kun Antonio Casilli, L'Humanité, Saint-Denis, 29-an de januaro 2026.

(4) Nikos Smyrnaios, Les Gafam contre l'Internet. Une économie politique du numérique, Institut national de l'audiovisuel (INA), Bry-sur-Marne, 2017.

(5) "The impact of generative AI : Publishers", www.similarweb.com

(6) Olivier Koch, "Comment ChatGPT choisit ses sources pour vous répondre sur l'actualité", La Revue des médias, INA, 24-an de septembro 2025, https://larevuedesmedias.ina.fr

(7) Charis Papaevangelou, "De l'internet à l'IA, bis repetita entre médias et géants du numérique ?", La Revue européenne des médias et du numérique, n-ro 71, Parizo, aŭtuno 2024.

(8) "Comment l'IA bouleverse-t-elle notre manière de nous informer ?", elsendo "La Fabrique de l'information", France Culture, 5-an de septembro 2025.

(9) Sophie Eustache, Bâtonner. Comment l'argent détruit le journalisme, Éditions Amsterdam, Parizo, 2020.

(10) Julia Cagé, Nicolas Hervé kaj Marie-Luce Viaud, L'Information à tout prix, INA, kol. "Médias et humanités", 2017.

(11) Jose Luis Paredes, Ethan Smith, Gregory Druck kaj Bevin Benson, "More articles are now created by AI than humans", Five Percent, https://graphite.io/five-percent

de Olivier KOSH & Nikos SMYRNAIOS je 2026-06-29 19:17

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 110

Antaŭ cent-naŭ semajnoj, do antaŭ jam pli ol du jaroj, aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-deka porcio. Ĝuu ĝin!

---
Ni havas favoran banlokon ĉe lago.
La lago ankoraŭ ne estas tre varma.
Sed eblas jam tute agrable sin bani,
ĉar estas varmege, kun tridek-du gradoj.

Ni povas komforte vojaĝi ĉi tien
per trajno elektra kun klimatizado.
La bela restado eĉ estas senpaga.
Ni ankaŭ kunportas malvarmajn trinkaĵojn.

Kaj same por manĝi ne estas problemo.
Ni povas aĉeti en superbazaro
ekzemple bakitan viandon en bulko,
kun etaj kukumoj, tre zorge tranĉitaj.

La lasta ebleco por hejmenveturi
ankoraŭ hodiaŭ nun estas tuj poste.
Do kuru rapide, aĉetu bileton!
La trajno alvenos post kelkaj minutoj.

Mi sentas vespere agrablan lacecon.
Mi banis en lago por mia bonfarto.
Kaj tio tre helpas dum tiu varmego.
La akvo malvarma freŝigas la korpon.

Ŝi trinkis tre multe, ĉar estis varmege.
Kaj tiel ŝi povis eviti kolapson.
Varmego kondukas al multe da streso.
Altaĝaj personoj suferas sub tio.

Dek-du jarulino en sia lernejo
tre ŝatas aktori en teatraĵeto.
Ŝi lernas la rolon kun entuziasmo.
Tre baldaŭ okazos publika prezento.

Mi prenas diversajn legomojn por supo.
Ni ĉiuj tre ŝatas la supon legoman.
Genepoj do estas dankemaj por tio.
Kuiri por ili mi faras volonte.

Ŝi trinkis la teon. Ĝi estis varmega.
Ŝi prenis pro tio malgrandajn glutetojn.
Ne mankis kuketoj. Ŝi prenis skatolon.
Post pluraj kuketoj ŝi estis kontenta.

Se eventuale vi venos ĉi tien,
vi vidos tre klare la situacion.
Mi montros al vi interesajn detalojn.
Do kaptu la ŝancon kaj venu rapide!

La kurso finiĝos post ok lecionoj.
Ĝi kostos malmulte. Valoras aliĝi.
Vi lernos tre multe pri ekonomio,
sed ankaŭ pri nunaj sociaj problemoj.

La mondo troviĝas en daŭra moviĝo.
Ŝanĝiĝoj okazas kapturne rapide.
Potenco-balancoj abrupte ŝoviĝas.
Kaj tio tre ĝenas la politikistojn.

Li volas fariĝi la nova urbestro.
Li tial anoncis la kandidatecon.
Li ofte parolas kun multaj urbanoj.
Li faras tre bonan elekto-kampanjon.

La homoj atendas la finan rezulton.
La voĉo-nombrado ne estas finita.
Post pluaj du horoj aperas anonco:
Li venkis elekton kun klara plimulto.

La ĉefministrino solene deklaris
komencon de nova feliĉa epoko.
Ŝi estis fiera pri tiu atingo.
Ĉu estas la vero aŭ eble nur blufo?

Li simple ne havis la monon por pagi.
Li tial rapide forlasis la ejon.
La mastro postkuris kaj vokis policon.
Li estis kaptita. La ŝuldon li pagis.
---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de


Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

 

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html

https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html />

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-06-29 06:00

2026-06-28

Revuo Esperanto

Verda Energio – per Esperanto, por Kubo: UEA lanĉas donackampanjon pere de Fondaĵo Klimato por subteni la Esperanto-Centron Havano. Komuniko 1308

Universala Esperanto-Asocio (UEA) lanĉas donackampanjon pere de Fondaĵo Klimato por subteni konkretan projekton en Kubo: instalon de sunenergia sistemo por Esperanto-Centro Havano. La centro, kiu ankaŭ estas sidejo de Kuba Esperanto-Asocio (KEA), jam de jardekoj servas kiel grava renkontiĝejo por la kuba Esperanto-movado kaj eksterlandaj vizitantoj.

La centro gastigas la bibliotekon de KEA kaj ĝian libroservon kaj havas ĉambrojn por diversaj agadoj. En ĝi okazas kursoj, kunvenoj, kulturaj aranĝoj, internaciaj kontaktoj kaj diversaj agadoj por disvastigi Esperanton, inkluzive de la administrado de KEA. Tamen la nuna energia situacio en Kubo fariĝis serioza defio. Oftaj kaj longaj elektropaneoj malfaciligas ne nur la agadojn, sed ankaŭ la plej bazajn komunikajn taskojn, limigante la kapablon de la Centro plenumi sian rolon por la kuba Esperanto-movado.

Tion montris eĉ la lastatempa festado de la 47-a datreveno de la refondigo de KEA. Kiel informis ĝia prezidanto, Alberto Fernández-Calienes, la serviloj de la Ministerio pri Kulturo restis dum pluraj tagoj sen konekto pro energipaneoj. Por povi elŝuti la multajn salutmesaĝojn ricevitajn el la tuta mondo kaj prezenti ilin dum la festo necesis speciale organizi baterion kaj ekipaĵon por provizora konektiĝo. La mesaĝoj fine atingis la ĉeestantojn kaj fariĝis unu el la plej kortuŝaj momentoj de la festado.

Por helpi fronti tiajn malfacilaĵojn KEA diligente esploris diversajn eblojn kaj ricevis profesian proponon por sunenergia sistemo kun instalado, garantio kaj postvenda servo. La projekto estis analizita kunlabore kun UEA, kies reprezentantoj vizitis la centron en februaro 2026, kaj kontrolita ankaŭ de spertaj kontaktoj en Kubo. Temas pri realisma kaj efektivigebla projekto kun klara kaj mezurebla rezulto – kiun ni kune povos helpi realigi.

La bezonata sumo estas proksimume 3 500 EUR. Por kolekti tiun sumon UEA utiligos sian Fondaĵon Klimato. Temas pri la unua granda publika kampanjo de la fondaĵo ekde ĝia starigo en 2020. Ĝi kunigas du gravajn celojn: konkretan subtenon al Esperanto-agado kaj antaŭenigon de renovigebla energio, montrante, ke internacia solidareco kaj daŭripoveco povas iri kune, en plena kongruo kun la valoroj de la strategia plano AKIRI de UEA.

Tiu agado helpos certigi bazan energian stabilecon por Esperanto-Centro Havano, tiel ke ĝi povu plu servi al la kuba kaj internacia Esperanto-komunumoj malgraŭ malfacilaj cirkonstancoj. UEA invitas ĉiujn samideanojn, amikojn de Kubo kaj subtenantojn de daŭripovaj iniciatoj kontribui. Donacoj estas bonvenaj al Fondaĵo Klimato de UEA kun la indiko Verda Energio – per Esperanto, por Kubo aŭ Esperanto-Centro Havano: https://uea.org/alighoj/donacoj/CO2. Donacantoj aperos en la Oficiala Informilo de la revuo Esperanto. UEA kaj KEA kunlaboros por regule raporti pri la kampanjo kaj realigo de la projekto.

Antaŭ 47 jaroj Kuba Esperanto-Asocio komencis novan etapon de sia historio. Nun ni povas helpi certigi, ke la Esperanto-Centro Havano havu pli da verda energio por daŭrigi sian mision ankaŭ en la estonteco. UEA antaŭdankas al ĉiuj, kiuj kunlaboros, por tiu celo.

El la Gazetaraj Komunikoj

de Redakcio je 2026-06-28 13:30

La Balta Ondo

Verda Energio – per Esperanto, por Kubo

KuboUniversala Esperanto-Asocio (UEA) lanĉas donackampanjon pere de Fondaĵo Klimato por subteni konkretan projekton en Kubo: instalon de sunenergia sistemo por Esperanto-Centro Havano. La centro, kiu ankaŭ estas sidejo de Kuba Esperanto-Asocio (KEA), jam de jardekoj servas kiel grava renkontiĝejo por la kuba Esperanto-movado kaj eksterlandaj vizitantoj.

La centro gastigas la bibliotekon de KEA kaj ĝian libroservon kaj havas ĉambrojn por diversaj agadoj. En ĝi okazas kursoj, kunvenoj, kulturaj aranĝoj, internaciaj kontaktoj kaj diversaj agadoj por disvastigi Esperanton, inkluzive de la administrado de KEA. Tamen la nuna energia situacio en Kubo fariĝis serioza defio. Oftaj kaj longaj elektropaneoj malfaciligas ne nur la agadojn, sed ankaŭ la plej bazajn komunikajn taskojn, limigante la kapablon de la Centro plenumi sian rolon por la kuba Esperanto-movado.

Tion montris eĉ la lastatempa festado de la 47a datreveno de la refondigo de KEA. Kiel informis ĝia prezidanto, Alberto Fernández-Calienes, la serviloj de la Ministerio pri Kulturo restis dum pluraj tagoj sen konekto pro energipaneoj. Por povi elŝuti la multajn salutmesaĝojn ricevitajn el la tuta mondo kaj prezenti ilin dum la festo necesis speciale organizi baterion kaj ekipaĵon por provizora konektiĝo. La mesaĝoj fine atingis la ĉeestantojn kaj fariĝis unu el la plej kortuŝaj momentoj de la festado.

Por helpi fronti tiajn malfacilaĵojn KEA diligente esploris diversajn eblojn kaj ricevis profesian proponon por sunenergia sistemo kun instalado, garantio kaj postvenda servo. La projekto estis analizita kunlabore kun UEA, kies reprezentantoj vizitis la centron en februaro 2026, kaj kontrolita ankaŭ de spertaj kontaktoj en Kubo. Temas pri realisma kaj efektivigebla projekto kun klara kaj mezurebla rezulto – kiun ni kune povos helpi realigi.

La bezonata sumo estas proksimume 3 500 EUR. Por kolekti tiun sumon UEA utiligos sian Fondaĵon Klimato. Temas pri la unua granda publika kampanjo de la fondaĵo ekde ĝia starigo en 2020. Ĝi kunigas du gravajn celojn: konkretan subtenon al Esperanto-agado kaj antaŭenigon de renovigebla energio, montrante, ke internacia solidareco kaj daŭripoveco povas iri kune, en plena kongruo kun la valoroj de la strategia plano AKIRI de UEA.

Tiu agado helpos certigi bazan energian stabilecon por Esperanto-Centro Havano, tiel ke ĝi povu plu servi al la kuba kaj internacia Esperanto-komunumoj malgraŭ malfacilaj cirkonstancoj. UEA invitas ĉiujn samideanojn, amikojn de Kubo kaj subtenantojn de daŭripovaj iniciatoj kontribui. Donacoj estas bonvenaj al Fondaĵo Klimato de UEA kun la indiko Verda Energio – per Esperanto, por Kubo Esperanto-Centro Havano: https://uea.org/alighoj/donacoj/CO2. Donacantoj aperos en la Oficiala Informilo de la revuo Esperanto. UEA kaj KEA kunlaboros por regule raporti pri la kampanjo kaj realigo de la projekto.

Antaŭ 47 jaroj Kuba Esperanto-Asocio komencis novan etapon de sia historio. Nun ni povas helpi certigi, ke la Esperanto-Centro Havano havu pli da verda energio por daŭrigi sian mision ankaŭ en la estonteco. UEA antaŭdankas al ĉiuj, kiuj kunlaboros, por tiu celo.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1308.

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Verda Energio – per Esperanto, por Kubo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-28 10:03

Esperanta Retradio

Kazoj de sinjoro Janík (2/2) - rakonto de Karel Ĉapek

Tiun ĉi rakonton de Karel Ĉapek produktis Vladimír Türk el Ĉeĥio
Kelkajn monatojn poste vespermanĝis sinjoro Janík kun sia komerc-amiko el Lepsiko. Kompreneble tia komerca vespermanĝo jam ion kostas; ĉefe la konjako estis iel ekstre bona; mallonge, sinjoro Janík nepre ne emis iri piede hej­men, mangestis kelneron kaj ordonis: "Aŭton!" Elirinte el la hotelo, li vidis, ke aŭto jam atendas ĉe elirejo; kaj li enaŭt­iĝis, brufermis pordeton kaj en tiu humoro forgesis kiel je morto, ke li ne diris al ŝoforo sian adreson. Malgraŭ tio la aŭto ekveturis kaj sinjoro Janík, komforte sidiĝinte en an­gulo, ekdormis.

Kiel longe li veturis, ne sciis; sed li vekiĝis tial, ĉar la veturilo haltis kaj la ŝoforo malfermis al li pordeton dirante: "Do jam ni estas ĉi tie, sinjoro. Vi estas ironta supren, sinjoro." Sinjoro Janík tamen tre miris, kie fakte li estas, sed ĉar post la konjako estis al li ĉio egala, li as­cendis ian ŝtuparon kaj malfermis pordon, post kiu estis aŭdebla brua interparolo. Estis tie ĉirkaŭ dudek homoj, kiuj senpacience turniĝis al la pordo. Subite estiĝis stranga si­lento; iu el sinjoroj leviĝis kaj iris al sinjoro Janík: "Kion vi volas ĉi tie? Kiu vi estas?"
Sinjoro Janík mirigite ĉirkaŭrigardis! Li ekkonis kvin aŭ ses sinjorojn - ili estis riĉaj homoj, pri kiuj estis oni­diroj, ke ili havas specifajn politikajn interesojn; sed sin­joro Janík ne miksiĝis en politikon. "Dio sanon donu," li diris amike, "tie estas sinjoro Koubek kaj sinjoro Heler. Ahoj, Feri! Junuloj, mi trinkus."
"De kie venas ĉi tiu ulo?" ekfuriozis unu el la ĉeestan­toj. "Ĉu li apartenas al ni?"
Du sinjoroj, elpuŝis sinjoron Janík en koridoron. "Kiel vi venis ĉi tien?" diris unu el ili abrupte. "Kiu vin invitis ĉi tien?"
Sinjoro Janík sobriĝis post tiom malmulte amika voĉo. "Kie mi estas?" li diris indigne. "Diable, kien vi alveturigis min?"
Unu el la sinjoroj kurdescendis ŝtuparon kaj ĵetiĝis al la ŝoforo: "Vi idioto," li kriaĉis, "de kie vi prenis tiun homon?"
"Nu antaŭ la hotelo," defendis sin la ŝoforo. "Posttag­meze oni diris al mi, ke je la deka vespere mi atendu ĉe hotelo iun sinjoron kaj alveturigu lin ĉi tien. Tiu sinjoro je la deka enaŭtiĝis ĉe mi kaj nenion diris al mi; do mi ve­turis direkte ĉi tien -"
"Jesuomaria," kriis la sinjoro malsupre, "li estas ja iu alia! Homo, vi tion fuŝis al ni!"
Sinjoro Janík sidiĝis rezigne sur la ŝtuparo. "Ha," li diris kontente, "tio estas ia sekreta kunveno, ĉu? Nun vi devas min strangoli kaj enfosi. Glason da akvo!"
"Sinjoro," diris unu el la du. "Vi eraris. Tie interne estas nek sinjoro Koubek, nek sinjoro Heler, ĉu vi komprenas? Tio estas eraro. Ni transveturigos vin en Pragon; vi devas pardoni, ke okazis la miskompreno."
"Nenio okazis," diris grandanime sinjoro Janík. "Mi scias, ke la ŝoforo min dumvoje pafmortigos kaj enfosos ie en arbaro. Jam estas egale. Mi idioto forgesis doni al li mian adreson; jen la rezulto." 
"Vi estas ebria, ĉu?" demandis la nekonata sinjoro kun ia senpeziĝo.
"Parte," konsentis sinjoro Janík, "sciu, mi vespermanĝis kun dresdena Meyer. Janík, grandkomercisto kun pa­pero kaj celulozo," li prezentis sin sidante sur la ŝtuparo. "Malnova entrepreno, post la avo."
"Iru dormi," konsilis al li la nekonata sinjoro. "Post kiam vi satdormos, eĉ vi ne rememoros, ke - hm, ke ni vin tiel ĝenis."
"Tute ĝuste," opiniis sinjoro Janík digne. "Iru dormi, sinjoro. Kie mi havas liton?"
"Hejme," diris la fremda sinjoro. "La ŝoforo vin for­veturigos hejmen. Permesu, ke mi helpu vin leviĝi."
"Ne estas bezone," protestis sinjoro Janík. "Mi ne estas tiom ebriaĉa kiel vi. Iru dormi. Ŝoforo, Bubeneč!"
La aŭto ekveturis retre; kaj sinjoro Janík ruze palpebrumante, atentis, tra kie li estas veturigata.


ooo

La postan matenon li telefonis al la polica prezidantaro sian noktan aventuron. "Sinjoro Janík," respondis al li post kelka silentado voĉo el la prezidantaro, "ĉi tio estas por ni ege interesa. Mi petas vin insiste, ke vi tuj venu ĉi tien."
Kiam sinjoro Janík venis, atendis lin jam kvar sinjoroj kun tiu granda korpulenta frunte. Sinjoro Janík devis denove rakonti, kio okazis kaj kiun li vidis. "La aŭto havis markon NXX 705," aldiris la korpulenta sinjoro. "Privata veturilo. El la ses personoj, kiujn sinjoro Janík ekkonis, estas por mi tri novaj. Sinjoroj, nun mi lasos vin. Sinjoro Janík, iru al mi."
Sinjoro Janík sidis kiel amaseto en granda laborejo de la korpulenta sinjoro iranta tien kaj reen tre enpensiĝinta.
"Sinjoro Janík," fine li diris, "antaŭ ĉio mi devas vin peti: al neniu eĉ unu vorton. Ŝtataj kaŭzoj, ĉu vi komprenas?"
Sinjoro Janík silente jesis. Kristo, li pensis, en kion mi denove enmiksiĝis! 
"Sinjoro Janík," diris subite la korpulenta vico, "mi ne volas vin flati, sed ni bezonas vin. Vi havas tian feliĉon - ­Oni diras metodo; sed detektivo, kiu tute ne havas la stultan bonŝancon, taŭgas por nenio. Da racio ni mem havas sufiĉe; sed ni volus aĉeti feliĉan hazardon. Sciu, iru al ni."
"Kaj kio mia komercejo?" flustris sinjoro Janík konsternite.
"Tiun gvidos via kompaniano; domaĝe vin por tio kun tiu via donaco. Do kion?"
"Mi ... mi tion ankoraŭ pripensos," balbutis malfeliĉa sinjoro Janík. "Mi venos al vi antaŭ fino de semajno; sed se tio devas esti ... kaj se mi havas la kapablon ... ankoraŭ mi ne scias; mi venos."
"Bone," diris la korpulenta viro premante al li potence la manon. "Ne dubu pri vi. Ĝis la revido."

ooo

Semajno ankoraŭ ne pasis, kiam sinjoro Janík denove anonciĝis. "Do jam mi estas ĉi tie," li laŭtis kun radianta vizaĝo. "Ĉu decidiĝinta?" diris la korpulenta sinjoro.
"Danke Dion," respiris sinjoro Janík. "Nome mi venas diri al vi, ke ĝi ne eblas kaj ke por tio mi ne taŭgas."
"Pa! Kaj kial ne?"
"Konsideru," triumfis sinjoro Janík, "dum kvin jaroj priŝteladis min mia prokuristo, kaj mi ne malkovris tion! Mi idioto! Nu, diru mem, sinjoro, kia detektivo mi estus? Dank' al Dio! Kvin jarojn mi sidas kun tia fripono kaj scias pri nenio! Do vidu, ke por nenio mi taŭgas! Kaj jam tiom mi timis! Jesuomaria, tiel mi ĝojas, ke ĝi ne realiĝos. Nu, kaj nun mi estas for el la afero, ĉu? Mi dankas multfoje!"

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-06-28 06:00

2026-06-27

UEA facila

ILEI: instruistoj, edukado kaj Esperanto

Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj estas la ĉefa asocio por Esperanto-instruistoj. Ĝi celas al Esperanto-parolantaj instruistoj ĝenerale, al tiuj kiuj laboras por edukado per Esperanto, sed ankaŭ al tiuj, kiuj tut-simple interesiĝas pri instruado kaj lernado. Plej ofte oni nomas ĝin ILEI. ILEI estas faka asocio de Universala Esperanto-Asocio. Ĝi kunigas instruistojn, edukistojn, studentojn, lernantojn kaj amikojn de Esperanto el multaj landoj. La celo de ILEI estas subteni la instruadon de Esperanto kaj helpi interkulturan edukadon. La asocio laboras por bona kunlaboro inter homoj el malsamaj landoj kaj kulturoj. Ĝi havas landajn sekciojn kaj membrojn en multaj partoj de la mondo. ILEI eldonas gravajn revuojn. Ĝia ĉefa revuo estas IPR (Internacia Pedagogia Revuo), kiu enhavas fakajn artikolojn kaj novaĵojn pri edukado. Alia tre ŝatata revuo estas Juna Amiko, kiu estas verkita en facila lingvaĵo kaj estas tre utila por lernantoj kaj novaj esperantistoj. Inter la plej gravaj agadoj de ILEI estas ĝia ĉiujara kongreso. Tie okazas Simpozio (universitat-nivela konferenco), seminarioj, prelegoj, diskutoj kaj renkontiĝoj. Partoprenantoj povas interŝanĝi spertojn, fari novajn kontaktojn, kaj ricevi ideojn por sia propra laboro en kluboj, lernejoj kaj kursoj. En 2026 la kongreso de ILEI okazos ĉe la Universitato de Zaozhuang, Ĉinio, de la 10-a ĝis la 17-a de julio. Ĉinio estas unu el la plej grandaj esperoj por la Esperanto-movado. La historio de Esperanto en Ĉinio estas tre riĉa, kaj jam delonge ĝia instruado en lernejoj kaj universitatoj ricevas ŝtatan subtenon. Jen ekzemplo-dona afero! La kongresa loko estas tute speciala: ĝi estas la sidejo de la plej granda Esperanto-muzeo de Azio. Krome, tie studentoj povas sekvi kvar-jaran universitatan stud-programon pri Esperanto. La temo de la Kongreso estas: “Eduki profesiajn esperantistojn kaj protekti Esperanto-kulturon.” La temo de la Simpozio estas: “Plialtigi lingvan konscion”. ILEI ankaŭ aranĝas konkurson por la plej bonaj instruistoj de Esperanto, kun subteno de TEJO kaj de la organizaĵo edukado.net. Alia grava agado estas la Premio La Torre, donata por la plej bona esplor-raporto en la kampo de edukado. Per tiaj premioj ILEI montras, ke instruado kaj esplorado meritas publikajn dankon kaj respekton. ILEI organizas retajn kursojn pri Esperanto en diversaj landoj pere de la projekto EToSo. La registraĵoj de la kursoj estas spekteblaj en nia jutuba kanalo “Esperanto + Edukado ILEI”. Se vi estas instruisto, studento aŭ amiko de Esperanto, ILEI estas taŭga asocio por vi. Ĝi helpas konservi nian lingvon kiel vivantan ilon por edukado kaj amikeco. Por pliaj informoj vizitu nian retejon. Tie vi trovas novaĵojn kaj detalojn pri la agadoj, formularon por membriĝi, kaj ankaŭ retpoŝtan adreson, al kiu vi povas skribi por starigi demandojn aŭ proponojn. Alessandra Madella Ahmad Mamduhi

2026-06-27 20:10

La Balta Ondo

Litovio: Somera kunflugo kun eminentaj gastoj

kunflugo

Ĉi-jare la Somera Kunflugo de Litoviaj Esperantistoj okazis la 13-14an de junio en la vilaĝo Antalkiai, turisma bieno apud Kaŭno. La kunflugon partoprenis 63 personoj, inter kiuj estis spertaj verkistoj kaj komencantaj aŭtoroj, lertaj pedagogoj kaj talentaj prelegantoj, famaj reprezentantoj de belartoj kaj artistoj laŭanimaj. Abundis ankaŭ personoj preferantaj firman, konscian raciecon en la vivo.

Povilas Jegorovas, la ĉeforganizanto de la renkontiĝo kaj prezidanto de la Litova Esperanto-Asocio, malfermis la kunflugon kaj prezentis detale tutan programon por du tagoj. Post la komuna fotado kaj abunda tagmanĝo komenciĝis la laborprogramo, en kiu prezentiĝis kelkaj neesperantistaj gravuloj de la kultura kaj socia vivo de Litovio.

La unua el ili estis Vidas Mačiulis – fama televida ĵurnalisto, redaktoro, prezidanto de la Kaŭna filio de la Litovia ĵurnalista asocio, gvidanto de la plej longa televida elsendo “Krepšinio pasaulyje” (En la mondo de basketbalo) en Litovio. Mačiulis venis tuj post entombigo de la meritplena basketbala trejnisto Vladas Garastas. Supozeble Vidas Maĉiulis estis impresita de tiu okazaĵo, instiganta trapensi sian propran vivovojon. Ĝuste tien gvidis lia trarigardo de sia vivo. Li rakontis pri multfoja eskapo el akraj ungoj de ĝia moŝto Morto helpe de klarvidanta persono kun eksterordinaraj kapabloj.

Mačiulis

Vidas Mačiulis rakontas.

Post kafopaŭzo sekvis renkontiĝo kun prof. Valdas Rakutis – parlamentano, milita historiisto. Lia prelego “Litovio de Palemonas” okazis per la reto. La temo estis tre trafa antaŭ la 113a Universala Esperanta Kongreso en Kaŭno. Antaŭ komenci ion novan utilas firmigi pozicion en la origina punkto de la komenco.

Alvydas Surblys – historiisto kaj aktivulo de libroamanta societo – prelegis pri la 100-jariĝo de Litovia Radio, unu el la rimedoj de ĵurnalista agado. En fokuso de la prelego la unuaj aparatoj de elsendoj, ilia establo, unuaj adresoj, kie estis instalitaj teknikaĵoj. Surblys prezentis pionirojn de la Litova Radio, danke al kiuj niaj avoj estante hejme aŭ ĉe najbaroj, posedantaj radioaparaton, povis sperti ankoraŭ nekonatan, forte ĝojigan senton de ligiteco al la mondo.

Post la vespermanĝo, estis vere plezura, virtuoza koncerto de la violonisto Ugnius Savickas.

La vesperon ni finis ĉiuj komune, kantante esperantigitajn kantojn kun gitara akompano de Vytautas Šilas.

La duan tagon venis al ni Aldona Ruseckaite – poetino kaj prozistino, aŭtorino de pli ol 30 libroj kaj gvidantino de literatura muzeo de Maironis en Kaŭno. Ŝia prelego “Verkistoj kaj sortoj” kelkfoje tuŝis multlingvan kleron de prezentitaj verkistoj.

Ruseckaite

Aldona Ruseckaite prelegas.

La kunflugon partoprenis Vladimiras Beresniovas – Vladberis. Iam mi ekkonis la humuran gazeton “Ŝluota” (Balailo) danke al karikaturoj de Beresniovas. Neanoncite ni aŭskultis proprajn versojn de du poetinoj el Panevėžys: Ona Striškiene kaj Ona Šereniene.

Fine de la kunflugo Povilas Jegorovas prezentis la unuajn paŝojn de la preparado de la 113a UK 2028 en Kaŭno.

Snaiguolė Malych

Fotoj de Gražvydas Jurgelevičius

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/06//

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Litovio: Somera kunflugo kun eminentaj gastoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-27 15:31

Aperu

Plej popularaj afiŝoj dum pasinta printempo

en la norda hemisferio, kaj aŭtuno por la suda.

  1. Preter la ĝardena muro | Kompleta serio | Antaŭfilmo (Esperanto) 24 24
  2. Dek Bovinoj Privata versio Nur Pablo 24 24
  3. Rikardo E – Delira Kvartalo [esperanto] 9 9
  4. Ŝanĝu vian mesaĝilon | Tago de Cifereca Sendependeco en Esperanto 10 10
  5. EsKu 82 Szofia Korody 13 13
  6. Unesko, NASA, kaj unu lupeo 16 15
  7. Bonvenon al IJK 2026 en Katalunio 15 12
  8. Michael Jackson and Esperanto | History 15 14
  9. SENESPERA VIVO PARTO 1 BY KJBEL 11 8
  10. SYSIPHOS WAS HERE 14 12
  11. Tokipona Situacio estas Freneza 14 13
  12. Via spuro en la video: Mezo de sezono. Malsukcesinta Projekto 😓 12 11
  13. ri or not to ri? #Esperanto #conlang #ri 9 9
  14. 10 curiosidades que tal vez desconocías del esperanto… #esperanto #viral #foryou #fyp #trending 11 10
  15. Helpu min kaj abonu la kanalon! #esperanto 11 10

kiel resumo, 2085 spektoj, dividitaj inter 971 filmoj, kaj 4388 fojojn rekomendoj de tubaro estis sekvataj. Malkresko kompare al pasinta sezono, Ĉefe rilate al kvanto da spektoj kaj spektitaj filmoj, kurioze, la sekvo de rekomendoj ankaŭ malkreskis, sed ne tiom, kompare. Indas rimarki ke la efekto de konkurso ne nur bonas por afiŝoj kiuj aktive partoprenas, sed ankaŭ afiŝoj kiuj ne partoprenas en konkursoj ricevas spektojn.

 

de pablo je 2026-06-27 15:13

Esperanta Retradio

Kial papagoj kapablas paroli?

virtuale laŭtlegas Artema G.

El pure teknika vidpunkto, kial papagoj kapablas paroli, la demando rapide estas respondebla: Papagoj posedas multe pli muskolecan langon ol plej multaj aliaj birdoj. Tio ebligas al ili formi vortojn - sammaniere kiel tio okazas ankaŭ ĉe la homo. La sonojn la papagoj formas en sia bone evoluinta sirinkso kiu sidas profunde en la kolo. Tion tamen ankaŭ la aliaj birdaj specioj posedas.

Distinge al tiuj birdoj tamen papagoj - kaj cetere ankaŭ korvoj - kapablas lerni dumvive. Multaj birdoj havas tempan fenestron en kiu ili lernas sonojn. Post tio la tempa fenestro fermiĝas. Ĉe papagoj kaj korvoj aliflanke ĝi restas malferma dum la tuta vivo. Al tio aldoniĝas ke papagoj estas tre inteligentaj. Kaj ili povas disvolvi nekredeble grandan son-repertuaron. Tio estas eksplikebla el ilia socia konduto.

Nome multaj papagoj en la libera natura medio vivas en grandaj grupoj. Kaj tie ili bezonas komunikadon. Unu afero devas funkcii aparte bone: ili devas ĉiam denove retrovi sian familion en svarmo de centoj da birdoj. Se papago serĉas siajn idojn aŭ sian partneron, tio pli bone funkcias se eblas voki la birdon per sia "nomo" aŭ sia individua tono. Do necesas imiti en tiu kazo tiun individuan tonon. Do papago devas lerni tion. Sed por ili tio estas facila afero. Ili imitas la sonojn kaj la voĉaltecon de siaj samspecianoj por ke tiuj reagu pli rapide je la vokoj kaj sentu sin alparolataj; kelkfoje ankaŭ por ke ili sentu impresiĝon. Kaj tio devas funkcii dumvive. Sed povas okazi ke partnero estos kaptita de rabobesto aŭ mortos. Pro tio gravas resti lernkapabla. Tiel papago povas alproprigi al si la tonojn de nova partnero kaj imiti ilin - kaj tiel povas pludissemi siajn genojn.

Per siaj kompleksaj kapabloj pri imito papagoj do sukcesas teni la kontakton al unuopaj bestoj eĉ en granda grupo aŭ nodi novajn kontaktojn. Kaj kio funkcias kun samspecianoj, tio same funkcias en la kaĝo en la homa hejmo.

La kaŭzo por tio ke papagoj kiuj vivas ĉe homo produktas ankaŭ homajn sonojn, troviĝas en la fakto ke ni homoj estas por ili tiuj kun kiuj ili havas kontakton. La dombesta papago serĉas al si rilatantan personon sed tio ne devas esti la sama persono kies voĉon ili imitas. Ili ofte imitas la partneron de la rilatanta persono por mem ŝajnigi esti la partnero.

Ĉu papago ankaŭ komprenas kion ĝi diras? Jes, ĝi scias kion ĝi diras. La papago aŭdas sonon kaj dum la kuro de la tempo ĝi komencas imiti tiun sonon. Sekve la papago observas kio okazas. Do ĝi observas la reagon de sia rilatanta persono kaj de sia medio. Kaj depende ĉu ĝi bontrovas tiun reagon aŭ ne, ĝi plue utiligas la sonon - aŭ prefere lernas aliajn sonojn.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-06-27 06:00

Heroldo Komunikas

Tri koboldoj en la kovrilo de "Literatura Foiro" 342

La ĉi-jara promenado de nia grava kultura revuo tra la esperanto-kabaretoj daŭras en la presata aŭgusta numero (342) per la lasta de Raymond Schwartz “Ĉe la Tri Koboldoj” (1949-1956), el kiu fontis ankaŭ la geaktoroj por nia unua filmo “Angoroj” (kun la ĉiĉerona voĉo de Gaston Waringhien): kaj al unu kaj al alia estas dediĉita la kovrilo.

En la rubriko “uverturo” eblas legi la solan kanzonon kiun Schwartz kantis en propra disko: aŭskultebla ankaŭ en “Esperanta Songazeto” kaj en la kabareto de Giorgio Di Nucci omaĝe al la artisto, dum la baldaŭa Kultura Esperanto-Festivalo.

Tuj sekvas plia eseo de Giorgio Silfer pri la kabareto mem, kun multaj detaloj pli facile spureblaj ol por “La Verda Kato” kaj “La bolanta kaldrono”. La eseo atentigas pri alia artisto: Aleksander Starke, kiu per propra unupersona spektaklo, parte muzika, iĝis tre populara dum la 1950aj.

“Literatura Foiro”, organo de Esperanta PEN-Centro, estas mendebla tra lf-koop [ĉe] esperantio [punkto] net (lf-koop[at]esperantio[dot]net) aŭ literaturafoiro.com aŭ kulturservo.esperantio.net — la dumonatan revuon (64-paĝan) en Svislando kunĉefredaktas Perla Martinelli kaj Alessio Giordano; preso kaj ekspedo en Bulgario.

 

de "HeKo 914 1-B, 26 jun 26" je 2026-06-27 03:27

2026-06-26

La Balta Ondo

Dulanda kongreso en Olomouc

olomouc

La Ĉeĥa-Germana Esperanta Kongreso okazis de la 22a ĝis la 25a de majo 2026 en Olomouc (germane Olmütz), Ĉeĥio. La ĉeforganizantoj estis Jirka Tomeček kaj Mirka Tomečková, jam konata kiel organizantoj de la pasintjara UK en Brno.

La kongreso okazis en la restoracio “Fontana”, nomita laŭ la granda fonto antaŭ la pordo de la kongresejo, situanta en granda parko. La varma vetero estis granda avantaĝo de la kongreso. Dum unu nokto la kongresanoj sidis en la parko kaj trinkis la restaĵojn de la ĵus okazinta vingustumado.

Vendredvespere prelegis Ewald Schick pri la 111a Universala Kongreso en Graz. Sabate antaŭtagmeze okazis la asembleo de GEA kaj de AGEI. Krome en sabato Lu Wunsch-Rolshoven demandis “Kion scias lingvistoj kaj ŝtatoficistoj?” koncerne al misinformado de Esperanto. Poste okazis gustumado de ĉeĥaj vinoj. Dimanĉe Petr Chrdle montris al ni la mondajn heredaĵojn en la teritorio de Ĉeĥio. Poste Vladimir Türk prelegis pri la historio de la trampa movado en Ĉeĥio. La adiaŭaj prelegoj estis de Mirka Tomečková “Dezerto en ni” kaj Jirka Tomeček “Historio de la regiono”.

Dimanĉe okazis tuttaga ekskurso al Svitavy kaj Česká Třebová. En Svitavy Libuše Dvořáková gvidis nin tra la Esperanto-Muzeo. Posttagmeze ni konatiĝis kun la apuda urbo Česká Třebová. Nin bonvenigis Jitka Peková, vicdirektorino de la urba muzeo de Česká Třebová.

Foto de Dirk Huthmann

En la Esperanto-muzeo (Svitavy)

En la kongresurbo Olomouc mem okazis urbovidado kaj memorigado pri la Ĉeĥoslovaka Esperanto-Kongreso, okazinta ĉi tie en majo 1932.

Andreas Diemel

La supra foto: Granita, pli ol dumetra memorŝtono pri la apuda Esperanto-arbo (Liriodendron), plantita okaze de la Ĉeĥoslovaka Esperanto-kongreso en Olomouc en 1932, en la parko Smetanovy sady en Olomouc. (Dirk Huthmann)

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/06/chehio/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Dulanda kongreso en Olomouc appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-26 12:46

Esperanta Retradio

La simpla skatolo kiu ŝanĝis la mondon

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado
Kiam ni pensas pri imponaj inventaĵoj, kiuj profunde ŝanĝis nian nuntempan socion, ni kutime imagas mirindajn teknologiaĵojn, lertajn komputilojn aŭ rapidajn aviadilojn. Ni preskaŭ neniam pensas pri granda, iom malbela kaj rustiĝinta metala skatolo. Tamen, se vi nun rigardas ĉirkaŭ vi, preskaŭ ĉio, kion vi vidas, tuŝas aŭ eĉ surmetas, verŝajne sidis dum longa tempo vojaĝante trans la mondon en unu el tiuj simplaj skatoloj. Mi parolas pri la norma kargokontenero, kaj kvankam ĝi eble ŝajnas enuiga, ĝia historio estas tre interesa.

Imagu kiel funkciis la mondo antaŭ la jaro mil naŭcent kvindek ses. Tiam, internacia komerco estis malrapida, komplika kaj tre kosta afero. Kiam ŝipo alvenis en havenon, sennombraj laboristoj devis permane malplenigi ĝin. Ili portis pezajn sakojn, grandajn lignajn barelojn kaj diversformajn kestojn unu post la alia, uzante nur simplajn ŝnurojn kaj siajn proprajn brakojn. Ĉi tiu procezo estis danĝera por la laboristoj kaj ofte postulis tagojn aŭ eĉ tutajn semajnojn por fini. Ŝipo ofte pasigis pli da tempo senmove atendante apud la doko ol efektive vojaĝante trans la vastan maron. Pro tiu malrapideco, aĉeti varojn el transmaraj landoj estis vera lukso por la plej multaj ordinaraj homoj.

Ĉio ĉi radikale ŝanĝiĝis danke al usona kamionisto nomata Malcolm McLean. Li ofte devis sidi kaj atendi dum longaj horoj en havenoj dum homoj tre malrapide ŝarĝis per diversaj varoj. Iun tagon, li havis brilan kaj tute logikan ideon. Li demandis sin, kial la laboristoj devas movi ĉiun objekton aparte. Kial oni ne povas simple levi la tutan malantaŭan parton de la kamiono kaj meti ĝin rekte sur la ŝipon? Tiel naskiĝis la genia ideo de la movebla kaj normigita kontenero.

La vera genio de ĉi tiu inventaĵo ne estis la ŝtala kesto mem, sed la bonega ideo de strikta normigo. Kiam ĉiu kontenero tutmonde havas precize la samajn grandecon kaj formon, inĝenieroj povas konstrui specialajn gruojn por levi ilin rapidege. Oni povas formoplani ŝipojn, kamionojn kaj trajnojn specife por transporti la kontenerojn sen perdi eĉ metron da spaco. Kiam oni ekuzis ĉi tiun tutmondan sistemon, la financa kosto kaj la bezonata tempo por kargotransportado preskaŭ tuj falis drastege.

Sen tiu senornama metala kesto, la nuntempa tutmondiĝo simple ne povus ekzisti. Ĝi plene transformis la planedon en unu gigantan merkaton, preskaŭ forigante la limojn de grandaj distancoj inter landoj. La venontan fojon, kiam vi vidos longan trajnon kiu portas buntajn kontenerojn, aŭ rimarkos kargoŝipegon en la maro, haltu kaj pripensu tion dum momento. Estas mirinde, kiel io tiom simpla ebligis tutan redifinadon de nia vivmaniero.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-06-26 06:00

2026-06-25

La Balta Ondo

Esperanto por Lernejaj Klasoj

klasoj

Ni ĝojas prezenti la novajn eldonojn de la duvoluma serio “Esperanto por Lernejaj Klasoj”.
Nia programo celas levi la instruadon de Esperanto al la niveloj de la plej vaste instruataj lingvoj. Per plursensaj instruaj materialoj, ni elektas komunikan kaj socian aliron, prioritatante la aktivan uzon de la cellingvo, anstataŭ la gramatikajn metodojn. Kadre de tiu ĉi aliro, la instruisto agas kiel faciliganto de grupa lernado, prefere ol kiel preleganto.

Nia metodiko harmonias kun la gvidlinioj de la Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI), sekvante la tutmondan emon al komunik-orientita instruado. Ĝi krome sekvas la Komunan Eŭropan Referenckadron por Lingvoj (KER) de la Konsilio de Eŭropo, kiu estas la norma kadro por mezuri la lingvoscion de lernantoj kaj taksi kandidatojn por lingvaj atestiloj.

“Esperanto por Lernejaj Klasoj” konsistas el du bunte ilustritaj lernolibroj, ĉiu kun MP3-trakoj kaj ekzercoj. Krome la instruisto havas sian Gvidlibron kaj Helpan Tekon kun aldonaj materialoj, inkluzive de printeblaj klasĉambraj afiŝoj, ekstraj tekstoj kaj kromaj ekzercoj. Tiu Helpa Teko elŝuteblas ekskluzive de la instruistoj.

La MP3-sondosiero enhavas ĉiujn ĉefajn enkondukajn tekstojn de la lecionoj, entuziasme ludataj de esperantistaj voĉaktoroj. Ĉi tiu trajto vivigas la lecionojn, kreante viglan, stimulan etoson, kiu motivas la lernantojn.

“La Gvidlibro por la Instruisto” inkluzivas praktikajn notojn kaj sugestojn sur la marĝenoj de ĉiu paĝo. Tiuj konsiletoj sugestas efikajn manierojn enkonduki venontajn unuojn kaj gvidi konversaciojn, ŝparante al la instruistoj valoran tempon kaj energion dum la preparado de la lecionoj.

Aldoniĝis nun al nia paĝaro nova ero nome “Elĉerpaĵo por Eventoj”, speciala versio por prezenti la parolatan Esperanton en aranĝoj. Ĝi preneblas senpage, ekskluzive por instruistoj el la dosierujo “Servoj”. Konatiĝu kun ĝi.

Plenĝuu vian novan instrumaterialon!

Josias Barboza
La aŭtoro

Fonto: https://lernejajklasoj.info/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Esperanto por Lernejaj Klasoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-25 21:57

Heroldo Komunikas

Mono forgesita en roterdamaj tirkestoj?

Inter la literaturaj konkursoj, la Belartaj disdonas plej multe da mono: se verko gajnas nur cent eŭrojn per la Laŭro de la Akademio, la “infanlibro de la jaro” ricevas pli ol la kvinoblon; de kie venas tiom da mono?

Hispana UEA-komitatano ĵus esprimis bazan dubon pri la financa raporto de la UEA-direktoro: ĉu la spezokonto rilatas nur al la administraj spezoj, do tiuj aperantaj en la “buĝeto” pri kiu ni diskutis en aliaj momentoj? Kie ni povas studi la spezojn ligitajn al la fondaĵoj? En la dosiero “Bilanco”, en Pasivoj, mi vidas listojn de fondaĵoj, ofte kun diferencoj inter la valoroj de la jaroj 2024 kaj 2025, sed mi ne scias ĉu la koncernaj diferencoj estas enkalkulataj kiel el- aŭ en-spezoj ie en la dosieroj.

Preterlasante la fakton ke UEA nomas “fondaĵoj” tion kio estas fondusoj, la tute prava dubo kondukas al la malkovro ke jam de tri jaroj neniu raportas detale pri ili. Antaŭ tri jaroj ili enhavis ofte ne multe da mono, en iuj kazoj iom pli ol dekmilon da eŭroj, sed la belarta fonduso esceptas, per preskaŭ sesdek miloj!

Kial UEA ne uzas tiun monon por financi produktadon beletran, muzikan, teatran ktp? Kial tiuj eŭroj restas izolitaj en preskaŭ dolĉa farniento atende al militfino, kvazaŭ germanaj soldatoj en Norvegio?

Legu pli en “Heroldo de Esperanto” n-ro 2379

de "HeKo 913 9-B, 25 jun 26" je 2026-06-25 14:58

Esperanta Retradio

Nia voĉo en la epoko de artefarita intelekto (1/5):

La paradokso de la maŝinoj


Karaj geaŭskultantoj de la Esperanta Retradio! 

De nun pli ol 15 jaroj mi dediĉas mian laboron en ĉi tiu radio al klara celo: Levi la nivelon kaj la atingopovon de la parolata vorto. Lingvo ne estas senviva arkivaĵo, ĝi estas viva sono. Dum la lastaj monatoj ni tamen travivas teknologian revolucion, kiu kaŭzas al multaj anoj de nia movado necertecon: La rapidega evoluo de la artefarita intelekto.

Kelkiu sin demandas kun zorgo: Se maŝinoj tradukos baldaŭ ĉiun skribitan tekston senerare dum sekundoj, por kio ni tiam ankoraŭ bezonas Esperanton? Mi diras al vi: Tiu defio estas vere nia plej granda ŝanco. Eĉ ĉi tiu radio jam uzas la modernan artefaritan intelekton helpe de la AI-studio de Guglo, por doni al la parolata vorto - uzante tiucele signojn de la internacia fonetika alfabeto - la plej eble altan fonetikan kvaliton. Do ni ne kontraŭbatalas la teknikon, ni uzas ĝin por plifortigi nian voĉon.

Ĉar tie troviĝas la granda paradokso de la traduko per AI: la maŝinoj solvas la problemon de la parolata teksto, sed ili ne solvas la problemon de la homa renkontiĝo. AI povas prilabori malsinkrone kontraktojn, retpoŝtajn mesaĝojn kaj burokratiajn dokumentojn. Tio forprenas de ni pezan ŝarĝon! Esperanto ne plu devas pravigi sin kiel burokratia administra rimedo.

Sed kiam homoj kunvenas - ĉu ĉe la venonta Universala Kongreso en Graz, ĉu ĉe sciencaj debatoj aŭ en la teatro -, la maŝino malsukcesas. AI-ŝtopilo por la oreloj bezonas tempon por analizado kaj tradukado. Tiu minimuma prokrasto, tiu latenteco, detruas ĉian vivan dinamikon, ĉiun spontanan spritaĵon kaj ĉiun emocian ligon. AI aŭtomatizas la tekston, sed Esperanto humanizas la parolatan vorton. Ni transiras nun de la kulturo de la nura legado al la kulturo de la vera sinkrona renkontiĝo je sama nivelo.

La artefarita intelekto do ne forprenas nian ekzistorajton, ĝi liberigas nin por nia vera forteco: la viva, rekta parolo de homo al homo. Sed kion signifas tiu liberiĝo konkrete por tiuj, kiuj povas diri ion? Por sciencistoj, instruistoj kaj kulturkreantoj, kiuj ofte devas pene lukti tra la barieroj de la angla?

Pri tio ni parolos post unu semajno, en la dua parto de nia serio, kiam temos pri la "demokratiigo de la elokventeco". Enŝaltu denove kiam ni forĝos niajn argumentojn por la estonteco. 

Ĝis tiam en la Esperanta Retradio!

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-06-25 06:00

2026-06-24

La Balta Ondo

La 77a fervojista kongreso en Serbio

beogrado

Ĉi-jare la kongreso de esperantistoj-fervojistoj (… kaj amikoj de fervojo) okazis en bela balkana lando Serbio. De la 23a ĝis la 30a de majo 2026 renkontiĝis ĉirkaŭ 70 kongresanoj el 14 landoj unue en Beogrado por solene inaŭguri la kongreson, ĝui prezenton de tradiciaj kantoj kaj ne promeni en la centro de belega Beogrado kaj urba parko Kalemegdan. Por fervoj-entuziasmuloj estis interesa vizito de loka fervojmuzeo kun raraj eksponaĵoj.

Post kvarhora busveturado ĉiuj kongresanoj translokiĝis al Mokra Gora en okcidenta parto de la lando, kie bonvenigis nin ĉarma samnoma fervojstacio kun ĉio necesa por labora kaj distra partoj de la kongresa programo. Krome la kunvenoj kun raportoj pri agado de IFEF kaj ĝiaj landaj asocioj en la jaro 2025 estis diskutataj situacio en diversaj landoj kaj problemoj de nuntempa stato de la fervojista Esperanto-movado. Aperis kelkaj novaj instigoj kaj proponoj kiel plibonigi laboron de la federacio kaj plivigligi movadon en landaj asocioj.

mokra gora

Neforgesebla por ĉiu fervojamanto estis veturo per etŝpura trajno (760 mm) tra fervojlinia sekcio “Šarganska osmica” (Ŝargana oknumero) inter Mokra Gora kaj Šargan Vitasi, kiu ricevis sian nomon laŭ la formo de ĝia traceo kiu similas la ciferon 8. Sur 15 km de la linio la trajno trairas 22 tunelojn kaj 5 pontojn kaj atingas nivelon 235 metroj pli alte ol Mokra Gora. Dumvoje estas belegaj vidoj al najbaraj montetoj kaj valoj.

Tute proksime de la kongresloko troviĝas Drvengrad (Lignourbo) – unika kultura kaj etna vilaĝo kiun konstruis la fama serba filmreĝisoro Emir Kusturica por sia filmo “La vivo estas miraklo”. Oni povas tie ĝui etoson de la vivo en antikva vilaĝo kaj rememori la filmon mem.

drvengrad

La kulturan programon dum vesperoj brile plenigis Nedeljka Ložajić, Saša Pilipović kaj Zlatoje Martinov.

La lasta tago de la restado en regiono de okcidenta Serbio estis dediĉita al tuttaga ekskurso en ĉirkaŭaĵo. Traveturante montaran pejzaĝon kongresanoj plej frue vizitis faman serban monaĥejon Rujan – lokon, kie en la 16a jarcento estis presita la unua serba libro. Fortan impreson por ili kaŭzis vizito de “Podpećka pećina” (groto Podpećka) – ĝia grandeco, riĉa dekoraciaĵo per multformaj stala-ktitoj/gmitoj/ktatoj kaj eĉ historia senco por ĉirkaŭaj loĝantoj dum pasinteco.

La organizantoj de la kongreso sub la gvidado de Nedeljka Ložajić meritas sincerajn dankojn.

Ladislav Kovář

Fotoj
1. Grupo da kongresanoj en Beogrado
2. La fervoja stacio Mokra Gora
3. La ligna urbo Drvengrad

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/06/serbujo-6/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La 77a fervojista kongreso en Serbio appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-24 21:59

UEA facila

Johann Schleyer kaj la Dia tasko

Johann Martin Schleyer (1831-1912) estis germana katolika pastro, kiu oficis en la sudgermana urbo Konstanco en la dua duono de la 19-a jarcento. Sed li estis ne nur pastro: li estis ankaŭ poligloto, kiu dum sia vivo okupiĝis pri ĉirkaŭ 80 lingvoj. Laŭdire li aktive parolis kvindek el ili. Li bone regis la germanan, latinan, grekan, anglan, francan, italan, hispanan, rusan, hungaran kaj ankaŭ la ĉinan. Johann Martin Schleyer en 1908 Laŭ lia propra informo, dum sendorma nokto en la 1870-aj jaroj aperis al li anĝelo en sonĝo, kiu ordonis al li “krei universalan lingvon por unuigi la homaron”. Tio – laŭ li – estis Dia deziro, kaj li estos la Dia ilo. En 1879 Schleyer publikigis sian lingvon Volapük (Volapuko en Esperanto) kaj tiel plenumis tiun Dian taskon. Schleyer bonege parolis la anglan kaj ankaŭ estis granda entuziasmulo pri la ĉina lingvo. Fascinis lin la mallongeco de ĉinaj vortoj, kaj ankaŭ la son-sistemo de la ĉina lingvo. Li do havis la ideon, krei lingvon kun laŭ-eble nur unu- aŭ du-silabaj vortoj, sen multaj konsonantoj. La vortojn mem li prenis el la angla. Tiel ekestis vortoj kiel vol (mondo, laŭ la angla world) kaj pük (paroli/lingvo, laŭ la angla speak). La simpleco de la ĉina gramatiko tamen fascinis Schleyer-on malpli ol ĝia sonsistemo – tiurilate lia lingvo restis tre latineca. Tial Volapük havas kvin kazojn, same kiel la latina. La genitivon ekzemple oni markas per la finaĵo -a; vola do signifas “de la mondo”. La nomo Volapük signifas “Lingvo de la mondo”. Schleyer estis tre diktatoreca rilate al sia lingvo: kvankam ekzistis lingva akademio de Volapük (Kadäm Volapüka), li mem tenis la “kopirajton” pri sia lingvo. Finfine ĉiun decidon, ekzemple pri novaj vortoj, faris li mem; la Akademio ne rajtis fari tion sen lia konsento. Tiu fakto, kaj ankaŭ la malfacila gramatiko, gvidis al malkresko de la Volapuka movado post la komenca entuziasmo. Tamen pro manko de konkuranto, en la 1880-aj jaroj ĝi havis pli ol 100 000 parolantojn. La Akademio de Volapuko ĉ. 1887 (Bildarchiv Austria) Verŝajnas, ke Zamenhof konis (aŭ eĉ mem lernis) Volapukon kaj sciis pri ties malavantaĝoj. Li do bazis sian propran lingvon sur la latina kaj faciligis la gramatikon. Kaj pli grave: li rezignis pri ĉia kopirajto, kaj diris, ke Esperanto apartenas al sia parolantaro. Per la apero de Esperanto komenciĝis la malkresko de Volapük. Post la morto de Schleyer estis ankoraŭ provoj reformi kaj savi la lingvon, sed sensukcese. Volapük havas tamen gravan signifon en la historio de planlingvoj, kaj danke al interreto ĝi denove kresketas pro intereso de lingvo-entuziasmuloj. Martin Ptasiński

2026-06-24 07:29

Esperanta Retradio

Preĝo je vero – de Karel Ĉapek (1890-1938)

Tiun ĉi sonartikolon produktis Jarka Malá el Ĉeĥio
Dio, vi kiu kreis naciojn kaj enspiris al ili sopiron vivi en honesto, forprenu de ili la plej malbonon – mensogon. La mensogon, kiu subtenas kaj preparas perforton kaj edukas homojn malami unu la alian. La mensogon, kiu venenigas naciojn kaj fosas inter ili abismojn, kiujn oni ne povas dum dekoj da jaroj forigi. Dio, kiel povas Eŭropo progresi sub tiom da malamikaj mensogoj! Kiel povas realiĝi kunvivado inter homoj kaj nacioj, se oni ĵetas tiom da insultoj, tiom da malestimoj kaj koleroj!

Ĉu iu imagas, ke tia situacio povas daŭri senĉese? Ĉu daŭre najbaroj unu al la alia atendos momenton, kiel bati alian venĝeme, insideme? Jen eĉ post milito povas nacioj komuniki, povas kavalire konduti kaj ligi fidajn rilatojn. Sed sur batalkampo de mensogo povas naskiĝi nek fido, nek honesto; mensogo velkos, sed post ĝi restos malamo kaj despekto; korpo resaniĝos pli rapide ol animo. Dio, vi scias, kiel forte estas vundata animo de tiu nacio, kiel povas iam ĉio tio resaniĝi aŭ pardoni! Ĉu la nacioj ne sentas, kia malameman, eterne malbonan kaj malamika mondon oni konstruas? Ĉu ne okazos paco, aŭ almenaŭ paŭzo en spasmiga mortiga malamikeco?

Dio, redonu al mondo veron! Ĝi estos pli ol pacpakto, pli valora ol interligo. Neniu nacio, neniu ŝtato certas, kiam povas esti homaj rilatoj koruptitaj per iloj de mensogoj. Ne povas ekzisti certeco, sekureco, se konscio de kiu ajn popolo estas kurbita per tendenca mensogo. Post ĉiu mensogo venas atenco kaj perforto, ĉiu mensogo estas atako al sekureco de la mondo. 

Neniu povas vivi en paco malantaŭ dika muro el stalo kaj betono; mensogo nur mokas viajn bastionojn. Forigi mensogon estas pli ol senarmigo! Kia klarvido de Masaryk estis, kiam li enskribis en nian ŝtatan signon la vortojn: Vero venkas, kvazaŭ li sciis, ke iam mensogo atakos nian ŝtaton. Kun tiu signo ni povas batali, sed nur sub tiu signo povas tuta mondo akiri pacon. Nur sen mensogoj homoj kaj nacioj interkompreniĝos, spite lingvojn ili havas diversajn.

Dio, redonu al mondo veron!

Lidové noviny 25. 9. 1938

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-06-24 06:00

2026-06-23

La Balta Ondo

Libroj de la Jaro en la 111a UK

libroj de EAB

La tradicia programero “Libroj de la Jaro” dum la 111a Universala Kongreso de Esperanto (UK) en Graz ebligos al eldonejoj kaj verkistoj prezenti siajn lastatempajn eldonaĵojn – kaj al kongresanoj ekscii pri la plej novaj kontribuoj al la Esperanta literaturo.
La sesion gvidos Tim Owen, respondeculo pri la eldona agado de Esperanto-Asocio de Britio kaj komisiito de UEA pri la programero. La prezentojn faros la eldonistoj kaj aŭtoroj mem, kiuj havos la okazon koncize kaj kreeme prezenti siajn verkojn lanĉitajn post la pasintjara UK en Brno.

Kontribui al la programero estas facile! Eldonejoj kaj verkistoj, kiuj ĉeestos la kongreson, simple plenigu la jenan formularon.

La limdato por sendi proponon estas la 10a de julio 2026.

La kongresa libroservo ofertos prezentotajn eldonaĵojn, laŭeble aĉeteblajn ankaŭ en la reta katalogo de UEA reta katalogo de UEA, kiu servas al legantoj tra la tuta mondo, tiel ke interesatoj povos malkovri kaj mendi la verkojn dum kaj ankaŭ post la kongreso. Kongresanoj cetere povas ĝis la 5a de julio antaŭmendi librojn por ricevi ilin en Graz sen sendokostoj (pli detale ĉe https://uea.org/gk/1304).

Aŭtoroj, kiuj deziras pli amplekse prezenti sian verkaron aŭ apartan eldonaĵon dum la UK, povas ankaŭ proponi ilin kadre de la t. n. “Aŭtoraj Duonhoroj”. Por tio bonvolu uzi la programproponilon ĉi tie.

Eldonistoj kaj aŭtoroj, kiuj eventuale ne venos al la UK, povos delegi reprezentanton. Do proponu kun plezuro. Per legado, deklamado aŭ alia kreiva maniero prezentu vian laboron kaj helpu diskonigi la viglan literaturan agadon de Esperantujo.

Por aliĝi al la 111a UK aliru https://uk.esperanto.net.

La lasta aliĝperiodo kun rabato daŭros ĝis la 30a de junio 2026.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA, 2026, №1307.

Foto: Libroj de EAB eldonitaj en 2025 (Tim Owen)

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Libroj de la Jaro en la 111a UK appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-23 21:59

Esperanta Retradio

La unua mil-miliardulo en la mondo

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
(Noto: La verkinto de ĉi tiu artikolo hezitas pri la ĝusta vorto por la jena cifero:  1 000 000 000 000. Laŭ Plena Ilustrita Vortaro, “triliono = triiliono = unu miliono da duilionoj (1018)”. Do, ĉi tiu numeralo ne taŭgas por la ĉi-suba teksto. Sekve, mi uzas la pezan, malelegantan vorton “mil-miliardo”. Homo, kiu posedas mil-miliardon da dolaroj estas do “mil-miliardulo”. Mi esperas estontece pli taŭge solvi ĉi tiun lingvan-numeralan problemon. Certe iu bonvolema akademiano povos helpi min.)

Antaŭ kelkaj tagoj la mondo vekiĝis kun la informo, ke subite ekaperis la unua “mil-miliardulo” inter la homoj. Ĉi tie ne gravas komentoj pri liaj nomo, agado, publika rolo, vivstilo, kaj simile. Sufiĉas memorigi, ke li naskiĝis en Sudafriko kaj poste alprenis la usonan civitanecon. Por ni gravas la fenomeno, ke jam ekzistas tia homo, kies posedaĵoj atingas la valoron de mil miliardoj da dolaroj. Ĝi estas vere kapturna cifero.

Se oni vicigus paperajn biletojn de po unu dolaro, unu post la alia, tiu kvanto da monbiletoj formus linion ĝis la Luno, ire kaj revene. Se iu homo sukcesus elspezi po unu miliono da dolaroj ĉiutage, li bezonus multajn jarojn por elspezi tiun tutan monon. Krome, multaj landoj en la mondo havas Internan Bruttan Produkton, kiu ne atingas mil miliardojn da dolaroj. Kaj tamen, tiu neimagebla riĉaĵo troviĝas je la dispono de... unu sola homo. Samtempe, laŭ informo de Unuiĝintaj Nacioj, ĉirkaŭ 700 milionoj da homoj suferas malsaton en la mondo, kio respondas al unu el ĉiu grupo de 11 personoj.

Kompreneble, la nova “mil-miliardulo” ne “kulpas” pro tia skandala socia maljusteco en nia mondo. Li faris nenian krimon, sed ĉiam agadis laŭ la leĝaj reguloj. Liaj entreprenoj estigas laborpostenojn por miloj da homoj kaj kontribuas al la socio per siaj bonkvalitaj produktoj.

Ne indas do diskuti pri la personeco de tiu homo, sed pri la stranga vojo, kiun sekvas la monda ekonomio. Fakte, aliaj homoj troviĝas en situacio baldaŭ fariĝi mil-miliarduloj. Vere stranga vojo!

La unua “miliardulo” aperis antaŭ pli ol cent jaroj, en la komenco de la 20-a jarcento. Lia nomo: John Rockefeller, kiu laboris per petrolo. Nuntempe ekzistas pli ol 3000 milarduloj en la mondo, kies suma riĉaĵo atingas 20 mil miliardojn da dolaroj. Preskaŭ unu triono de tiuj homoj vivas en Usono. 

Ekonomiistoj starigas kelkajn kuriozajn demandojn rilate la aperon de la unua mil-miliardulo. 
  1. Ĉu la afero estas etika?
  2. Ĉu ĝi pligrandigas la sociajn diferencojn inter riĉuloj kaj malriĉuloj?
  3. Ĉu oni devus refari la leĝojn pri impostoj, tiel ke miliarduloj pagu imposton proporcian al sia havaĵo? (En Brazilo, ekzemple, ili pagas relative malpli ol ordinaraj homoj!)
  4. Ĉu la ebleco riĉiĝi en nia mondo iam trafos limon? 
  5. Ĉu la nuna ekonomia sistemo influas la ekologian sanon de nia planedo?
Ĉu vi havas respondojn, karaj aŭskultantoj?
 

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-06-23 06:00

Le Monde diplomatique en Esperanto

Banaleco de la perfortaĵoj en lernejoj

La ĵusa kondamno post apelacio de instruistino, juĝita kulpa pro ripetitaj humiligoj de lernantino, elmontris la kompleksecon de situacioj pri lerneja ĉikanado. Kvankam publikaj aŭtoritatoj batalas kontraŭ tiu tipo de perforto, ili havas pri ĝi limigitan kaj rigidan vidpunkton, kiu eble malhelpas percepti ĝiajn profundajn radikojn.

Pluraj sinmortigoj de lernantoj lastatempe ŝokis la francan publikan opinion. Kvankam ili restas maloftaj — po 2,7 por 100 000 inter uloj malpli ol 25 jar-aĝaj, kompare al 13,3 por tuta loĝantaro (1) —, la amaskomunikila traktado de tiuj dramoj ne apartigas ilin de ceteraj perfortaĵoj. Tamen, lerneja ĉikanado stariĝas zorginde kiel temo de nacia politiko ekde 2011, kiam la ministerio pri Nacia Edukado ektaksis ĝin sisteme. Iu infano estas konsiderata ĉikanata laŭ la nombro de ripetitaj atakoj — ĉu pri posedaĵoj, ĉu korpaj, ĉu seksaj, verbaj, interretaj — kiujn tiu deklaras, kaj laŭ sia takso de la vivkvalito en la lernejo : 3 % de la bazlernejanoj (de 8 ĝis 11 jaraĝa), 5 % de la mezlernejanoj kaj 3 % de la gimnazianoj estus tiel suferintaj ĉikanadon dum la lernojaro 2024–2025, fenomeno relative stabila de post 2011 (2). Iuj asocioj faras pli alarmajn konstatojn surbaze de interretaj enketoj kaj de malpli strikta difino de ĉikanado.

JPEG - 194 kio
molestado en lernejo
foto de Diego Grez, CC BY 3.0 , laŭ Wikimedia Commons

Antaŭ la jaroj 2010-aj, la atento de amaskomunikiloj kaj de politikaj respondeculoj koncentriĝis sur la problemo de "perforto en lernejo". Tiu nocio teorie inkluzivas same fizikajn atakojn (batojn, puŝadojn) kiel psikologiajn turmentojn (insultojn, minacojn), aŭ ofendojn kontraŭ deĵorantaro. Sed la ŝtataj aŭtoritatoj precipe atentas pri tiu lasta kategorio de incidentoj, aparte en tiel nomataj "problemaj" instruejoj. Inter 2004 kaj 2009, la polica ĉeesto tie estis foje plifortigita ; la informtransdono inter policejoj kaj lernejestroj instituciĝas. La plejmulto de la instruistaj sindikatoj denuncis tiun sekurecan traktadon kaj kontribuis reorienti la mekanismojn pli al preventado. Tiel, en septembro 2009, estis lanĉita plano por trejni estrojn pri regado dum krizaj situacioj, same kiel starigo de moveblaj ordo-taĉmentoj (MOT), sub la aŭtoritato de la regionaj rektoroj, por subteni petintajn lernejojn.

Kulpigado de viktimoj

Importita el anglosaksa mondo (school bullying, angle), tiu esprimo « lerneja ĉikanado » aperis unuafoje en Francio okaze de Ĝenerala Kunsido pri Sekureco en Lernejo, en 2010. S-ro Luc Chatel, tiama ministro pri Nacia Edukado, Junularo kaj Asocia Vivo, konfidis mision al S-ro Éric Debarbieux. Tiu fakulo ĉefe rolis en difino de tiu kategorio "lernejaj perturboj" kaj en esprimado de pli preventa celo. Lia raporto de aprilo 2011, titolita "Rifuzi la ĉiutagan subpremadon", pledas favore al trejnado de la deĵorantaro, regulaj enketoj pri viktimigo, naciaj konsciigaj kampanjoj…

Sekve de tiuj rekomendoj, la ministerio lanĉis kampanjon "Batali kontraŭ lerneja ĉikanado : afero de ĉiuj !" komence de la lernojaro 2011–2012. Dum la kvinjara prezidanteco de S-ro François Hollande, tiu ministerio kreis tridek unu postenojn de akademiaj zorgantoj por aŭskultado kaj eldonas praktikajn gvidilojn pri tia mastrumado, inkluzive kazojn de interreta ĉikanado. Ĉar disvolvo de interretaj babilejoj ampleksigas tiujn fenomenojn antaŭe limigitajn al lernejaj muroj.

La lanĉo de la programo (Prévenir le harcèlement à l'école – Evitigi ĉikanadon en lernejo), en julio 2021, validigis institucie tiun problemon, samtempe integrante ĝian interretan dimension. La naciaj aŭskultadaj telefonaj servoj estis plifortigitaj kaj kunfanditaj per dediĉita telefonnumero, t.e. 3018. En 2022, la asocio e-Enfance (Interreta-Infanâgo), komisiita por tia aŭskultado, ricevis pli ol 25 000 alvokojn. La bazlernejoj kaj mezlernejoj devas efektivigi vastan agadplanon kontraŭ ĉikanado : "misiitaj lernantoj pri ne al ĉikanado" estas nomumitaj en ĉiu petinta lernejo, la konsilioj pri mezlerneja kaj gimnazia vivo traktas tiun aferon…

Leĝo de la 2-a de marto 2022 starigas lernejan ĉikanadon kiel delikto punebla per dek jaroj da mallibero. Ĝi vastigas la respondecon al la gepatroj kaj, en malpli granda grado, al la platformoj de interretaj babilejoj (devigo de interrompo, moderigo kaj kunlaboro, sub minaco de financaj punoj). Pli ol 10 000 okazoj de lerneja ĉikanado estas, ekde tiam, registritaj de la prokurorejoj. La kvanto da okazoj pasis de 530 en 2022 al 3 500 en 2023, poste al 6 100 en 2024. "Tio, kio kreskas, substrekas instruisto, estas perinterretaj turmentoj. Sed ni estas pli bone trejnitaj. La lernantoj pli ofte konfidas sin al la instruistoj, al la prigardantoj aŭ al la edukaj konsilistoj. Ekzistas multaj situacioj de ĉikanado senefikigitaj, eĉ se tio ne ĉiam okazas."

Tamen, emfazas S-ino Manel Ben Boubaker, instruisto kaj sindikatano en departemento Seine-Saint-Denis, "foje okazas kulpigo de viktimo per minaco — de rektora ofico, de estro de la instruejo, de la akuzita persono aŭ de laŭleĝaj reprezentantoj — laŭ artikolo 226 de la puna kodo rilate kalumnian akuzon". Pariza instruisto, kiu deziras resti anonima, bedaŭras, ke ĉikanado estas "preskaŭ ĉiam konsiderata kiel problemo inter lernantoj, kaj plej malofte kiel ago de iuj instruistoj".

Malestimanta hierarkio

Pro dungomanko, en instruejoj mankas flegistoj, kuracistoj kaj socialaj helpantoj, kun nesufiĉaj personoj laŭ la normoj pri kvalito de lernejaj sanservoj rekomenditaj de Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) (3). La prigardistoj, nun nomataj "edukaj helpantoj" (AED), estas ĉe la avangarda frontlinio. Publikaj oficistoj, pagataj je la minimuma salajro, dungitaj je efemeraj kontraktoj, kies plejmulto paralele studentas. Tial, oftega posten-ŝanĝiĝo malhelpas ĉian daŭran sekvadon de la lernantoj. Nu, insistas la fakuloj, la protektado de lernantoj fontas malpli de kvalitoj de izolita plenkreskulo (kiel simpatia instruisto aŭ zorgema eduka konsilisto) ol de kunordigita agado de la eduka sistemo.

Rilate al tio, iu eduka helpanto en departemento Yvelines bedaŭras, ke "iuj instruistoj, kiuj estas mem socie malvalorigitaj, malfidas la prigardistojn, eĉ la prigardestron, tio detruas la kunlaboradon kaj sekve la aŭskultadon al la infanoj". Tial, la informado inter agentoj de la eduka deĵorantaro ne ĉiam facile cirkulas, aŭ kontraŭdiras unu la aliajn. "Tio, kio frapas min de jaroj, kiam mi vizitas instruejon, kiu petas mian helpon por agi kontraŭ 'perforto', estas ke, plej ofte, oni ne parolas al mi pri la lernantoj. (…) [Tio], kio estas ĉefe koncernata, estas la rilatoj inter plenkreskuloj", konfirmas S-ro Debarbieux en sia lasta verko, aperinta en 2025 (4).

En dek jaroj, la rilatoj inter profesiuloj — inter kolegoj kaj, precipe, kun la hierarkio — suferis fortan malboniĝon, aparte en la mezlernejoj : en 2022, 40 % de la respondintoj de enketo pri lerneja etoso taksis la kolegaron malmulte aŭ tute ne solidara, kompare al 34 % en 2013 ; preskaŭ unu el kvin agentoj deklaras esti ĉikanita dum tiu sama jaro, kompare al unu el dek en 2013 (5). "Plejmulte, tiun supozatan ĉikanadon faras nek lernantoj, nek eĉ gepatroj, sed ĉefe aliaj profesiuloj de la edukado sistemo", skribas S-ro Debarbieux. Krome, 78 % de la demanditoj plendas, ke ili ne estas respektataj de ekster-lerneja hierarkia estraro (t.e. akademia aŭ ministeria). Efemeraj teamoj, submetitaj al gravaj internaj konfliktoj aŭ spertantaj mankon de subteno de sia hierarkio : ja lernantoj kaj familioj verŝajne ne estos aŭskultataj de tiaj agentoj.


(1) Nacia Observatorio pri Sinmortigo, "Sinmortigo : kreskanta malbonfarto de junaj virinoj kaj fino de vivo — Pensi pri sinmortigaj kondutoj tra la prismoj de aĝo kaj genro", 6-a raporto, Parizo, februaro 2025.

(2) "Unuaj statistikaj rezultoj de la Enketo pri Ĉikanado 2023", labor-dokumento n-ro 2024-E02, Direkcio pri Taksado, Perspektivo kaj Efikeco (DEPP), Parizo, februaro 2024.

(3) "WHO guideline on school health services", MOS, 22-a de junio 2021.

(4) Éric Debarbieux, Zéro pointé ? Une histoire politique de la violence à l'école, Eldonejo Les Liens qui libèrent, Parizo, 2025.

(5) La ciferoj cititaj en tiu paragrafo devenas de Éric Debarbieux kaj Benjamin Moignard, "À l'école de la défiance", oktobro 2022, www.autonome-solidarite.fr

de Selim DERKAOUI je 2026-06-23 05:58

Libera Folio

Esperanta Vikipedio en pralingva ciklo

Vikipediaj artikoloj en la plej multaj lingvoj fine kondukas al la temo ”filozofio”, se oni sufiĉe profunde esploras la ligilojn en ili. Tio tamen ne validas pri la Esperanta Vikipedio. Anstataŭ filozofio, la esperantistaj vikipediistoj ŝajnas trovi la lingvon bazo de ĉio. Eĉ se Esperanto fidele ĉiam rekondukas al si mem, skribas Marc van Oostendorp.

La verda stelo en la Platona akademio de Rafaelo.

Ekzistas amuza ludo, kiun oni povas ludi per Vikipedio. Elektu iun ajn artikolon, alklaku la unuan ligilon en la teksto, poste la unuan ligilon de la nova paĝo, kaj tiel plu. En la angla Vikipedio okazas io surpriza: preskaŭ ĉiuj artikoloj, pli aŭ malpli frue, alvenas al unu sama paĝo – ”filozofio”.

Vikipediisto malkovris tion ĉirkaŭ 2011, kaj la afero fariĝis fama kiam ĝi aperis en konata retbildstrio. Antaǔ kelkaj semajnoj aperis filmeto pri la fenomeno en la YouTube-a kanalo de Vikipedio. Komputila kontrolo montras ke en 2011 pli ol 90 procentoj de la artikoloj kondukis al ”filozofio”, kaj en 2016 jam ĉirkaŭ 97 procentoj.

La klarigo verŝajne estas ke la unua ligilo de artikolo kutime kondukas al iom pli ĝenerala nocio. La artikolo pri hundo kondukas al ”mamulo”, de tie al ”besto”, poste al ”organismo”, kaj tiel oni paŝo post paŝo grimpas de la konkreto al la abstrakto, ĝis oni atingas la plej abstraktan nocion de ĉiuj, la filozofion.

Sed tio ne validas por ĉiuj lingvoj. La fenomeno estas forta nur tie, kie la unuaj ligiloj efektive kondukas ĉiam pli alten, al ĉiam pli abstraktaj nocioj. En la germana, franca kaj rusa Vikipedioj la afero similas al la angla, sed la itala prefere konverĝas al ”psikologio”. Kelkaj orient-aziaj eldonoj pli volonte alvenas al ”homo” aŭ ”tero”, kaj la japana tute ne montras la fenomenon.

Ankaŭ la nederlanda devias, kaj iras al ”scio”. Ŝajnas do, ke ĉiu lingva eldono havas sian propran preferatan celon – kvazaŭ spegulon de tio, kion ĝia komunumo opinias plej fundamenta. Mi scivolis, kien kondukas Esperanto-Vikipedio, kaj decidis mem provi.

La metodo estis simpla. Mi prenis mil hazarde elektitajn artikolojn kaj, je ĉiu el ili, sekvis la unuan ordinaran ligilon en la teksto, ĝis la vojo aŭ enfalis en senfinan ciklon, aŭ haltis pro manko de plua ligilo.

La rezulto estas klara: en Esperanto la vojoj ne kondukas al ”filozofio” kiel en la angla. Preskaŭ kvarono de ili – 23,7 procentoj – finiĝas en unu sama ciklo, kiu senfine pendolas inter ”hindeŭropa lingvaro” kaj ”hindeŭropa pralingvo” – fermita rondeto pri la historio de la lingvoj.

La dua plej ofta celo estas la ciklo ”fotosintezo – plantoj” (10,9 procentoj), kaj la tria ”arto – artverko” (7,1 procentoj). Kune, tiuj tri cikloj kaptas preskaŭ naŭ el ĉiuj dek vojoj, kiuj entute atingas ciklon; la cetero disiĝas en kelkdek etajn buklojn.

Filozofio ja aperas survoje – 13,4 procentoj de la vojoj trapasas ĝin – sed ĝi neniam estas la lasta halto. La kialo estas simpla: la unua ligilo de la paĝo ”filozofio” mem kondukas al ”antikva greka lingvo”, kaj de tie la vojo tuj glitas en la lingvan ciklon.

Alia ekzemplo: ekirante de la blazono de Nord-Koreio, oni pasas tra akvo, materio, la universo, geometrio, matematiko, logiko kaj – jes – filozofio, por fine alteriĝi ĉe la greka lingvo kaj la hindeŭropa pralingvo. Eĉ la filozofio mem do, en Esperanto, fine submetiĝas al la lingvo.

Estas ankoraŭ unu frapa cifero. Pli ol duono de la artikoloj – 53 procentoj – kondukas al sakstrato: ili estas tiel mallongaj, ke ili enhavas neniun uzeblan ligilon en sia teksto. En la angla tio preskaŭ ne ekzistas. Tio signifas ion pri Esperanto-Vikipedio, kiu konsistas el multege da etaj artikoloj, ofte nur kelkfrazaj; multaj ludoj do finiĝas antaŭ ol vere komenciĝi. La vojoj kiuj efektive atingas ciklon, bezonas por tio meznombre ĉirkaŭ naŭ paŝojn.

Ĉiu Vikipedio havas sian propran gravitocentron, kaj tiu de Esperanto estas ne la filozofio, sed la lingvo. Tio ne surprizas. La esperanta Vikipedio estas verkata grandparte de homoj, kiuj amas lingvojn, kaj iliaj artikoloj emas jam ĉe la unua ligilo konduki al landoj, popoloj kaj lingvoj – kaj de tie al la hindeŭropa radiko de preskaŭ ĉio. La ludo do diras malpli pri la strukturo de la mondo ol pri la homoj, kiuj verkis la enciklopedion.

Kaj la datumoj havas ankoraŭ etan donacon. Inter la malgrandaj cikloj troviĝas unu, kiu pendolas inter ’Judoj’ kaj ’Zamenhof’. La kreinto de Esperanto do ricevis sian propran senfinan rondiron en la enciklopedio, kiun lia lingvo naskis. Eĉ se Esperanto ne kondukas al Filozofio, ĝi tamen, fidele, ĉiam rekondukas al si mem.

Marc van Oostendorp

de Libera Folio je 2026-06-23 04:49

Heroldo Komunikas

Lasta semajno por CES-deĵoro en Lesjoforso

La dankinda patrolo de Civila Esperanta Servo deĵoranta en Lesjoforso estos laŭplane demobilizita fine de junio, post kvarsemajna intensa agado, paralela al la riparado de la tegmento en la sendependa vilaeto nomata La Kukolnesto, fare de faka entrepreno: el la purigado kaj ordigado en la Skandinava Esperanto-Domo ĝis nun rezultis pluraj kvintaloj da rubaĵoj.

Malgraŭ frutempa peto, ne eblis ricevi la akvokonekton fare de la magistrato de Filipstad (en monopola reĝimo), sub la preteksto de oficista libertempo. Tial Esplora Instituto de Esperantologio (ĉefluanto de SED) prokrastas nun la peton, kaj ĝia Komitato pritraktos la proponon pri denunco ĉe la ombudusmano en oportuna momento. Krome, post vizorifuzo por CES-volontulo el Afriko, rezidanto kun regula studenta permeso en eŭropa lando ekster Eŭropa Unio, EIE petos la atenton de la Kapitulo de la Esperanta Civito pri kreskanta malhelpemo de la aŭtoritatoj kontraŭ Esperantio: eble hazardo, eble alio.

Necesas faklaboristoj pri la akvotuboj kaj la elektrosistemo en La Kukolnesto. Post ilia interveno EIE (re)petos la konektojn ĉe la magistrato respektive privata entrepreno. Tiam EIE bezonos denove la helpon de CES: utila estus nova deĵorpatrolo ekde la fino de aŭgusto 2026 dum kvar semajnoj. Per tio La Kukolnesto povus funkcii dum la tuta jaro, se estus iu(j) por sentineli. 

La remtera alo estas en ordo, sed necesas interveno de la faka entrepreno por ripari la tegmenton en du punktoj. La kela etaĝo (kun rearanĝita stokejo por malnovaj libroj, gazetoj, diversaj varoj, tial nomata “genizo”) estas grandparte aranĝita, same la malalta etaĝo de la ĉefa alo. Interalie ĝis nun estas rekuperitaj multaj eldonaĵoj vendeblaj tra libroservo, ankaŭ raraj, en valoro de almenaŭ tri mil svisaj frankoj: selekta surbretigo jam okazis en adekvata lokalo, mankas katalogado, same kiel por la restarigotaj biblioteko kaj hemeroteko. La riparoj de la tiea tegmento ankaŭ okazus en septembro. 

La aktivigo de La Kukolnesto kaj de la remtera alo estas planita por la fino de septembro 2026, la reaktivigo de la cetero (krom la alta etaĝo, fermita ĝis plena resanigo en 2028, tial nomata “klaŭzuro”) nur en junio 2027, post tria deĵorpatrolo.

La kontrakto kun Esperanta Naturamikaro pri la gastiga servo estas ankoraŭ subskribota: laŭplane ĝi aktivus nur ekde somero 2027, kaj regule en periodoj sen hejtado, inter majo kaj septembro. La inaŭguro de SED estas planita por la 26a de junio 2027, tuj antaŭ la unua semajno de semestro en la akademia jaro 2027/28. 


 

de "HeKo 913 8-B, 23 jun 26" je 2026-06-23 03:44

2026-06-22

La Balta Ondo

La 74a Kongreso de Esperantistoj en Kansajo

KansajoLa 6an kaj 7an de junio en la jaro 2026 okazis la 74a Kongreso de Esperantistoj en Kansajo (KEK) en la urbo Ikeda, gubernio Osaka en Japanio. Estis 168 aliĝintoj, kaj 111 efektive ĉeestis, el kiuj estis du ĉinoj kaj unu koreo.

La nuna mondo spertas oftajn konfliktojn kaj militojn, kaj dividoj kaj malegalecoj plilarĝiĝas. Ĉi-jara KEK, organizita de Kansaja Ligo de Esperanto-Grupoj (KLEG) celis pripensi la rolon de Esperanto kaj la agojn, kiujn esperantistoj devus plenumi por certigi pacan kunekzistadon per daŭra dialogo en multlingva kaj multkultura mondo. Ankaŭ la Kongreso fariĝis ĉiujara okazo por revidoj kaj novaj renkontoj.

La kongreso havis du publikajn prelegojn japanlingvajn:

1. Artefarita Intelekto (AI) ŝatas memlernon.
2. Kion ni lernis de multkultura interŝanĝo

La kongreso ankaŭ havis Esperantan prelegon: Zhang Changsheng prelegis pri la amika interŝanĝo inter Esperanto-Societo en Takatuki en Japanio kaj Changzhou-a Esperanto-Asocio en Ĉinio. Ili subtenas longdaŭran interŝanĝon dum pli ol 40 jaroj ekde 1986.

Okazis interesaj programeroj: “Raporto pri Sukcesa ekzemplo de varbado de junuloj plenaj je esperoj en La 11a Azia-Oceania Kongreso de Esperanto”, “Ĉu ni kune dancu Mambon gaje kaj sane?!”, “Gaja Vespero”, “Bonvenon IJK-junuloj”, “Ni kantu!” kaj “Kurso de Frazfarado”.

Kaj ankaŭ okazis pluraj fakaj kunsidoj: “Ni dividu niajn memorojn pri niaj forpasintoj”, “Artefarita Intelekto riĉigas Esperanton”, “Kiel traduki kantojn”, “Paco kaj Esperanto” k. a.

Partoprenintoj inspiriĝis el novaj renkontoj, ĝojis pri revidoj kaj interŝanĝoj, sentis la gravecon de dialogo, kaj aprezis la valorecon de paco. La kongreso finiĝis sukcese.

Takemori Hirotoshi

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/06/japanujo-4/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post La 74a Kongreso de Esperantistoj en Kansajo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-22 21:52

Aperu

Plej popularaj afiŝoj de Majo 2026

Malfruege, sed, kiel kutime, jen la 10 plej popularaj afiŝoj en tubaro, dum pasinta majo:

  1. Dek Bovinoj Privata versio Nur Pablo, spektita 24 fojojn de 24 malsamaj homoj
  2. Rikardo E – Delira Kvartalo [esperanto] 8 spekoj de 8 homoj
  3. SYSIPHOS WAS HERE 13 spektoj kaj 12 spektintoj
  4. Michael Jackson and Esperanto | History spektoj 15 kaj 14 spektintoj
  5. ri or not to ri? #Esperanto #conlang #ri 9 spektoj kaj 9 spektintoj
  6. Bonvenon al IJK 2026 en Katalunio 12 spektoj de 10 homoj
  7. 10 curiosidades que tal vez desconocías del esperanto… #esperanto #viral #foryou #fyp #trending 11 spektoj de 10 homoj
  8. EsKu 82 Szofia Korody 7 spektoj kaj 7 spektintoj
  9. ARTO AŬ DEMONO? 8 spektoj kaj 7 spektintoj
  10. gazeteta festo!!! kaj fotisto estis mi 7 spektoj kaj 7 spektintoj

Kiel kuriozaĵoj, la dua pozicio (Delira Kvartalo) ricevis malpli da spektoj ol multaj aliaj afiŝoj, sed kompare, ĝi estis komentita kaj ricevis 6 ŝatojn. Tial alta pozicio. Sysiphos estis malpli “ŝatata” o Delira kvartalo, sed ricevis multaj spektoj, kompare al Delira kvaratalo. La kanto de Michael Jackson ricevis pli da spektoj ol multaj aliaj, sed ĝi estas “nur” en kvara pozicio. Tio okazas ĉar ĝi ricevis neniun komenton nek ŝaton, plej eble plejmulto de spektintoj estis neesperantistoj.

Estas aliaj subtilaj parametroj kiuj ludas rolon por iomete mal/plialtigi poziciojn en tiu listo.

Kiel kutime, kaj por kompari, 658 spektoj okazis tra tubaro, dividitaj inter 328 afiŝoj. kaj rekomendoj de tubaro estis sekvataj 1086 fojojn.

kompare al nia kutimo (https://aperu.net/blogo/plej-popularaj-afisoj-de-aprilo-2026/), ni devas esti honestaj, estas malalta kvanto

de pablo je 2026-06-22 18:57

Revuo Esperanto

La nova numero

Abonantoj jam povas elŝuti la juli-aŭgustan numeron de la revuo "Esperanto". La papera versio baldaŭ estos dissendita: https://uea.org/revuoj
La enhavlisto de la juli-aŭgusta numero:

147 | La Esperantomuzeo kaj la Kolekto por Planlingvoj de la Aŭstria Nacia Biblioteko
150 | Universala Kongreso: Esperanto-kulturo agnoskita kiel Nemateria Kultura Heredaĵo en Aŭstrio
152 | Estrara Raporto pri la agado de UEA en 2025
158 | Spezokonto
160 | Zaozhuang-a Universitato malfermas specialajn ekspoziciojn
162 | Eventoj | TEJO: REJUNIĜU: Frandu IJK-on je unu fojo pli
163 | Eventoj: La 36-a Ŝtata Esperanto-renkontiĝo de Rio-de-Ĵanejro
164 | Oficiala Informilo
165 | Forpasis Probal Dasgupta
165 | Forpasoj

de Redakcio je 2026-06-22 16:47

Heroldo Komunikas

"La socia historio de la esperanta popolo" presata

La esearo de c-ano Giorgio Silfer “La socia historio de la esperanta popolo” estas presata: laŭplane la mendoj estos plenumitaj ĉiuj kune 8 julio 2026, libroservoj kaj individuoj povas mendi profitante la pli malaltajn kostojn pro la ekspedo el tarife avantaĝa lando de Eŭropa Unio; la mendojn akceptas la eldonejo tuj tra lf-koop [ĉe] esperantio [punkto] net (lf-koop[at]esperantio[dot]net) kaj baldaŭ tra Esperanta Kulturservo.

La libron prezentos premiere la aŭtoro en Ĉaŭdefono dum la 15a Kultura Esperanto-Festivalo: ĉiu ĉeestanta KEF-ano povos aĉeti po unu ekzemplero je duona prezo, nur 12 anstataŭ 24 svisaj frankoj, unu el la multaj avantaĝoj de partopreno en KEF (interalie estas ankaŭ senpaga vizito en ĉiuj muzeoj kaj senpaga veturado tra la tuta kantono, buse trame trajne ŝipe).

Kiu diferenco inter ĉi tiu esearo kaj alia verko de eminenta aŭtoro, Humphrey Tonkin: “Lingvo kaj popolo”? Silfer respondas: “Kvankam la vorto “popolo” aperas en ambaŭ, la du libroj tre diferencas: unue ĉar la nuna okupiĝas pli multe pri la radikoj de la fenomeno esperanto; due ĉar ĝi ne ignoras aliajn gravajn komponantojn de Esperantio; trie ĉar ĝi ne havas precipe instruan celon, kvankam ĝi certe helpas al esperantologia formado; kvare ĉar ĝi estas tre riĉa je bildoj, anstataŭ nuda kaj kruda sinsekvo de ĉapitroj; kvine ĉar ne insistas pri kulturpolitika pespektivo, sed restas aŭtente historiografia verko”.

de "HeKo 913 7-B, 22 jun 26" je 2026-06-22 09:03

Esperanta Retradio

Aŭskultu kaj ripetu - porcio 109

Antaŭ cent-ok semajnoj, do antaŭ jam pli ol du jaroj, aperis la unua porcio de la ekzercaro "Aŭskultu kaj ripetu". Jen la cent-naŭa porcio. Ĝuu ĝin!
---
Ni estis hieraŭ en alpa vilaĝo.
La akvo el fonto enhavas radonon.
Ĝi povas kuraci diversajn malsanojn
kaj estas bongusta normale en glaso.

La gastoj ja estas kuracpacientoj,
sed venas tre multaj biciklo-turistoj.
Kaj tio vigligas la lokan turismon.
La lokoj prosperas pro tiuj bicikloj.

Nun regas futbalo, kaj eĉ por Aŭstrio
finfine ĉi-foje ekzistas nun ŝanco
ke nia teamo atingos sukceson
en ĉampionado futbala tutmonda.

Publikaj spektadoj okazas nun ĉie.
Okazis jam matĉo dum frua mateno.
Kaj venkis Aŭstrio: Ni daŭre esperas
ke ankaŭ estonte Aŭstrio sukcesos.

Li multe parolas pri sia agado.
Li estas en tio sendube sukcesa.
Sed li ne troigu la propran sinlaŭdon.
Ni ĉiuj estimas ĉi tiun konduton.

La interparolo ne daŭris tre longe.
Tre klare montriĝis la kerna problemo.
Do oni kunvenos denove jam morgaŭ
kaj tiam prezentos koncepton por solvo.

Mi legas la dikan sabatan gazeton.
Mi havas la tempon por enprofundiĝi.
Dimanĉe ni havas trankvilan etoson.
La aktualaĵoj ne estas nun gravaj.

Subite sonoris, alvenis genepoj.
Ni ĝojis pro tiu dimanĉa vizito.
Ni povis babili aŭ ludis kun ili.
Sed ili nur restis sufiĉe mallonge.

Hodiaŭ ne venis la sonartikolo.
Mi devas atendi ĝis morgaŭ matene.
Kaj tiam mi devos rapide reagi,
por ke ĝi aperu laŭplane matene.

La lingvo ja estas nenies propraĵo.
Ni povas ĝin uzi laŭ nia deziro.
Kaj se ni observas la lingvajn regulojn,
ni trovos komprenon por niaj eldiroj.

Mi tute forgesis la verso-verkadon.
Jam estas vespero, mi sentas laciĝon.
Sed tio ne ĝenas, ĉar sperta mi estas.
Mi estas aktiva de pli ol du jaroj.

Rapide antaŭen! Jam venis la tempo
por montri al homoj la novan sistemon.
Ni povas sukcesi kaj certe sukcesos.
Per lingva agado ni estas konvinkaj.

Ĉu estas ankoraŭ demandoj aŭ duboj?
Jam regas klareco pri niaj atingoj.
La situacio nun estas favora.
Do kaptu la ŝancon por nia afero!

Li mortis subite pro stratakcidento.
Li havis knabeton ankoraŭ tri-jaran.
La filo do perdis la patron por ĉiam.
La juna edzino fariĝis vidvino.

Naturo kaj arto ne ĉiam kongruas.
Sed ambaŭ tre gravas por daŭra progreso.
Ni devas klopodi fariĝi pli bonaj
por povi atenti naturon kaj arton.

Ŝi vivas ĉe lago kaj verkas kanzonojn.
En blanka vilao kun ĉarma ĝardeno
dum bela vespero ŝi kantos kanzonojn.
Ni povas atendi mirindan etoson.
---

Vi povas ankaŭ sendi vian komenton al
retradio(ĉe)aldone(punkto)de

Jen ĉi-sube la ligiloj al la ĝis nun aperintaj porcioj de la ekzercaro:

 

Jen la ligiloj al la porcioj 01 - 53 kaj 54 - 104 de la ekzercaro:
https://esperantaretradio.blogspot.com/2026/05/ligiloj-al-la-porcioj-54-104-de-la.html

https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/ligiloj-al-la-porcioj-01-gis-53-de-la.html />

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-06-22 06:00

2026-06-21

Le Monde diplomatique en Esperanto

Politika blokado en Jordanio

Tre dependa de okcidenta helpo, aliancano de Vaŝingtono kaj Tel-Avivo, la jordania monarkio decidis malpermesi la organizaĵon Islama Frataro kaj povas fari la samon kun ĝia politika branĉo, Fronto de Islama Agado (FIA). Riska veto, pro la influo de tiu partio kaj kolero de parto de la loĝantaro pro la pasiveco de Amano pri la genocido en Gazao.

Antaŭ spegulo, Fadia T. milde nodas sian kaptukon kaj kovras per sobra tuniko sian palestinan robon kun florbrodaĵoj. “Tio estas por altiri nenies atenton”, ŝi klarigas. Ĉi tiu kvindekjarula familia patrino sin pretigas ĉeesti en nur-ina kunveno, de antaŭ jaroj regule organizata de virinoj proksimaj al la jordania Islama Frataro. Tamen, de antaŭ kelkaj monatoj, ŝia partopreno povas igi ŝin suspektinda pri “stimulado de kontraŭleĝaj agadoj” laŭ opinio de la aŭtoritatoj. “Ni nur legas la Koranon ; parolas pri religio, sed neniam pri politiko”, sin pravigas nia interparolanto : tiuj semajnaj renkontiĝoj daŭre estas laŭleĝaj ĉiam, kiam iliaj partoprenantoj ne parolu pri “Islamo kiel solvo al krizoj”. Rekta aludo al unu el la unuaj frapfrazoj de la Frataro naskiĝinta en Egiptujo en 1928 kaj kies nura mencio estas, laŭ la jordania regantaro, delikto.

JPEG - 152.8 kio
La moskeo Reĝo Abdallah en Amano
foto de jrtaylor08, CC BY-SA 3.0, laŭ Wikimedia Commons

Malfondita en 2020, la organizaĵo tamen povis daŭrigi kelkajn el siaj agadoj, precipe tiujn de sociala karaktero. La 23-an de Aprilo 2025, ĝi estis malpermesita kaj ĝiaj aktivoj konfiskitaj. La malpermeso estis haste decidita, en malpli ol dek tagoj kaj sen proceso, post la aresto, la 15-an de Aprilo, de dek ses homoj suspektindaj prepari atencon sur la jordania teritorio. La supozataj kulpuloj tiam estis pridemanditaj de la regna televido : antaŭ la kameraoj, ili asertis esti rekrutitaj de la Frataro. Pruvo konsiderita sufiĉa de la monarkio por akuzi “Al-iĥŭān”-on (‘la Fratojn') ke ili estis instigantoj de la atencprojekto (1). Laŭ Amano, la atencpreparo efektiviĝis kunlabore kun la palestina organizaĵo Hamas. Oficiale, la decido de malpermeso estis adoptita nome de la regna sekureco, sed Assem al-Omari, advokato de la akuzitoj kaj specialisto pri defendo de la rajtoj de politikaj opoziciuloj, opinias, ke “tio estas rezulto de jaroj da politika perforto kontraŭ la Fratoj”. Ĉi-lastaj efektive kontestas la principon de hereda transdono de la potenco ene de la reĝa familio.

Pli ĝenerale, graveco de la subpremo evidentiĝas kiam oni vidas senĉesan procesion de dekoj da personoj, viroj kaj virinoj, vizitantaj la oficejon de la advokato. Laikaj maldekstremaj aktivuloj, islamistoj, ĵurnalistoj : ĉiuj aŭ preskaŭ ĉiuj estis enprizonigitaj aŭ estas akuzitaj pri “instigo al malkonkordo” aŭ “atenco kontraŭ la tutlanda unuiĝo”. Aliancanoj de Vaŝingtono kaj Tel-Avivo, la regnaj aŭtoritatoj uzas la atakojn de Hamas kontraŭ Israelo “kiel sekurecan pretekston por venĝi” al la opozicio, opinias la advokato. Kreita en 1987 en Gazao, efektive Hamas devenas de disiĝo de la palestina branĉo de la Islamaj Fratoj reage al la israela okupado. Kvankam ĝi ne estas konsiderata terorisma organizaĵo en Jordanio, la movado estas malpermesita en la reĝlando ekde 1999, kiam entroniĝis la reĝo Abdallah la 2-a. Tamen la jordaniaj Fratoj konservis historiajn ligojn kun Hamas, kiu kundividas la saman politikan originon signitan interalie de la kontraŭcionismo. Komuna ideologia substrato kiu havas siajn radikojn en la regiona historio.

Sendependa ekde 1946, Jordanio estis profunde transformita pro la kreado de la israela ŝtato en 1948. La homamasa alveno de palestinaj rifuĝintoj post la Nakba (en la araba : katastrofo) kaj posta aneksado de Cisjordanio fare de la reĝlando en 1950 restrukturis ĝian demografion kaj politikajn ekvilibrojn. La atribuo de jordania ŝtataneco al multnombraj palestinanoj okazis tiel pro internaj ekonomiaj imperativoj —precipe la bezono stabiligi kaj evoluigi ankoraŭ malfortan ŝtaton— kiel pro por-Israela agmaniero kiu fakte helpis deloki ekster Israelo la aferon de la rifuĝintoj. Nuntempe, pli ol 60% de la loĝantaro de la reĝlando estas de palestina origino. La palestina afero sekve estas aparte signifa kaj nutras internajn politikajn streĉitecojn. Tiuj kulminis en 1970 dum Nigra Septembro, kiam la monarkio sange subpremis protestojn estigitajn en palestinaj rifuĝejoj kontraŭ la fino de la jordaniaj armeaj operacoj en Israelo (2).

Necedemo pri la palestina afero

En tiu situacio, la jordaniaj Islamaj Fratoj okupas unikan pozicion. Tolerataj de la reĝimo, sed elpelataj el la potenco, ili iom post iom iĝis grava socia rolanto. Ilia asocieca statuso permesis al ili partopreni en la bonorda funkciado de publikaj servoj, kaj eĉ anstataŭi ilin, danke al iliaj fondusoj de bonfarado financataj de mecenatoj de la araba mondo —precipe de la Arabia duoninsulo—. Eĉ hodiaŭ estas multaj jordanianoj kiuj, kiel Fadia T. kaj ŝia edzo Majed, opinias ke la ĉeesto de la Fratoj estis “esenca”. “Nia engaĝiĝo estis sociala pli ol politika”, insistas la edzo, ekssindikatano kaj lerneja instruisto.

En 1985, li kotizis 3% de sia monata salajro al la organizaĵo interŝanĝe de strukturita solidara sistemo. Ĉu lernejo de liaj infanoj ? Konstruita de la Fratoj. Ĉu hospitalo, kie lia patrino estis priatentita ? Financita de ilia fonduso de bonfarado. Ĉu aktivecoj de grupo de lia moskeo ? Gviditaj de iliaj membroj. “Ili jam iom parolis pri Palestino, kompreneble, sed tio, kion mi plej ŝatis, estis ilia rigardo al tre konkreta sociala kaj politika Islamo. Ili multe faris por integri fidon en la ĉiutagan vivon”, li rememoras. Krome, la monarkio konsideris tiun ĉeeston kiel valoran rimedon de stabiligo, kapablan envojigi loĝantaron periode suferantan sociajn kaj identecajn streĉiĝojn.

Sed pliiĝis la streĉoj. En 1986, universitataj movadoj ligitaj al la Fratoj organizis gravajn manifestaciojn. Tri jarojn poste, ribeloj en la urbo de Ma'an rivelis la pezon de la movado inter la popolaj klasoj. Por la reĝimo, la perspektivo estis maltrankviliga : evidentis ke la Fratoj gravis por la stabileco de la regno, sed ilia mobilizkapablo estis minaco. La unua parlamenta elektado organizita de la reĝlando en 1989 konfirmis tiun situacion, ĉar la islamisma tendenco gajnis dudek du sidlokojn el okdek.

La leĝigo de partioj interkonsentita en 1992 signis novan etapon. La Fratoj sin donis politikan branĉon, Fronton de Islama Agado (FIA), kiu rapide iĝis la ĉefa parlamenta opozicia forto. De la komenco, tiu instituciigo estis akompanata de internaj streĉoj. En la 2000-a jardeko, la movado klopodis por rekoncentriĝi sur landaj aferoj, damaĝe al siaj kontraŭcionismaj engaĝiĝoj. Okazis disiĝo kaj du tendaroj ekaperis : “kolomboj”, favoraj al kunekzistado kun la reĝimo malgraŭ ties indulgo al Tel-Avivo ; kaj “falkoj”, necedemaj pri la palestina afero. Malkonkordoj kiujn la monarkio ekspluatis por malfortigi la Frataron (3).

Laŭ s-ino Hana Jaber, esploristo sperta pri la lando, la enŝteliĝo, gvatado kaj stimulado de tiuj malkonkordoj estas karakteriza signo de la jordania reĝimo : “milda, diskreta subpremo, farita el premoj”. Tiu strategio sukcesis : iom post iom, la Frataro malfortiĝis. La disiĝo de 2015, kaŝe apogita de la aŭtoritatoj, igis ĝian bazon eĉ pli malforta. Sed la atakoj de Hamas kontraŭ Israelo la 7-an de Oktobro 2023 ŝanĝis la situacion.

Laŭlonge de la monatoj, la genocido en Gazao denove metis la palestinan aferon en la centron de la jordania publika debato. La subteno al Hamas, taksita je 66% de la loĝantaro en 2024 (4), ebligis al la Fratoj reakiri spacon en la publika debato. Malgraŭ ilia malfondo en 2020, ekde la 13-a de Oktobro 2023, ili komencis organizi semajnajn marŝojn en Amano, “la vendredajn marŝojn”, kiel subteno de la popolo de Gazao. La monarkio reagis kaj arestoj multiĝis.

Ahmad B., sesdekjarula arkitekto, estas unu el la dekoj da aktivuloj, kiujn la reĝimo malliberigis sen proceso pro partopreno en la manifestacioj. Kun senhezita mieno, li levas sian telefonekranon por montri pruvojn de sia enprizonigo en 2024. En la fotoj, kontuzaĵoj kovras lian korpon : “La polico timigas, retenas vin dum kelkaj tagoj, liberigas vin kaj poste denove arestas vin antaŭ viaj infanoj, ĉiam sen proceso”. B. denuncas ne nur la genocidon en Gazao, sed ankaŭ partoprenon de Amano. “Endas fari ke reagu la monarkio : ni volas nek tiun akvon nek tiun gason, kiuj financas Israelon. Interkonsentoj kun la israelanoj devas esti nuligitaj”, li proklamas. Efektive, ekde 1994 kaj la pacsubskribo inter Tel-Avivo kaj Amano, la jordania akvosistemo dependas de Israelo. Tiuj interkonsentoj estis renovigitaj en 2024 por periodo de preskaŭ tridek jaroj. Endas konsideri ĉi-rilate, ke Jordanio estas unu el la plej malriĉaj regnoj en la mondo je akvoresursoj. Pri energiaj aferoj, en 2016, ambaŭ regnoj subskribis dekkvinjaran interkonsenton de provizo de israela tergaso : dependeco kiu reduktas la kapablon de diplomatia manovro de Amano.

Kritikante la konservadon de tiuj duflankaj ekonomiaj rilatoj, FIA profitis popolan koleron kaŭzatan de la detruo de Gazao. Jen rezulto : en 2024, en la unua parlamenta elektado de post la 7-a de Oktobro, la partio denove iĝis la ĉefa opozicia forto de la reĝlando en la Parlamento, altiĝis de 10 ĝis 31 sidlokoj el 138. La politika tertremo maltrankviligis la aŭtoritatojn. “La monarkio konsideris tiun rezulton tro danĝera por sia propra stabileco”, asertas Wael al-Saqqa, ĝenerala sekretario de la Fronto de Islama Agado. Antaŭ la mikrofono, la politikisto estas optimisma pri la estonteco de sia partio, kies sorto daŭre estas necerta, kun ripetaj onidiroj en Amano kiuj anoncas ĝian proksiman malfondon : “Ni apenaŭ konservas ligojn kun la Fratoj, sekve ni ne havas kialon por zorgi. Estas tro da homoj, kiuj kundividas nian idearon, tio malhelpas ke la monarkio malpermesu nin. Malfondi la unuan opozician partion estos tro danĝera por la reĝo Abdallah”.

Same kiel nia interparolanto, multaj gvidantoj de FIA insiste ripetas la argumenton, ke ilia partio ne plu havas ligojn kun la Frataro. Tamen, la aŭtoritatoj kulpigas FIA-on. Ne pri konservado de ligoj kun la Fratoj, sed pri kolekto de mondonacoj por Gazao, kiuj, laŭ suspekto de la aŭtoritatoj, estas uzataj por financi Hamason. Por defendi sin, la partio asertas, ke temas pri individuaj iniciatoj, sed tiuj akuzoj povas servi kiel jura bazo por nova etapo de subpremo, kiu povas konduki al malpermeso. Eblo kiu plaĉos al la okcidentaj partneroj de Amano. Laŭ al-Omari, la strategio de la reĝlando rilate la Fratojn havas internacian aspekton : “La reĝo ne nepre volas malpermesi FIA-on, sed Vaŝingtono premas lin”. La usona subteno al Jordanio fakte estas esenca por ĝia ekonomio. Ĝi altiĝas ĉiujare al preskaŭ 1,45 miliardoj da dolaroj, kaj restos tiel ĝis 2029.

La regno baraktas por konservi sian postenon kiel regionan rolanton, dum Usono iom post iom retiriĝas”, diras Jaber. En tiu situacio, firmigi sian agmanieron kontraŭ la Islamaj Fratoj ebligas sendi klaran signalon al la okcidentaj aliancanoj de Amano : tiun de fidinda partnero engaĝiĝinta en la lukton kontraŭ politika kaj radikala Islamo, tiel ĝi garantios daŭradon de financa helpo esenca por la taŭga funkciado de la regno, kies ekonomia situacio estas maltrankviliga. De antaŭ pli ol jardeko, la oficiala indico de senlaboreco estas 20%, sed altiĝas al 40,8% pri la junuloj (5). Por Jaber, akuzo al la Islamaj Fratoj tiel estos “maniero kaŝi realecon, ĉar la reĝimo havas malfacilaĵojn por administri la kurantan ekonomian krizon en situacio en kiu la vivkosto konsiderinde pliiĝas dum enspezoj stagnas”. Ekde la 7-a de Oktobro 2023, la turisma sektoro —15% de la malneta enlanda produkto (MEP)— suferis falon de 10% en siaj enspezoj laŭ Centra Banko de Jordanio, kaj la stagnado de la ekonomia kresko —kun meznombra interjara indico de 2,4% ekde 2019— malhelpas limigi malriĉecon en la kamparo.

Ĉu "elĉenigilo" por koleraj junuloj ?

La ekonomiaj malfacilaĵoj, same kiel subpremo kontraŭ ĉio, kio pli-malpli rilatas al la Frataro, kondukis al Zaid A., 24-jaraĝa junulo, aktivi en la studenta sindikato de la Fratoj en la Universitato de Jordanio en Amano en 2020, kio rezultigis lian elpelon en Majo 2025. De palestina origino, li vidas la malpermeson de la organizaĵo en Aprilo 2025 kiel “elĉenigilon” kiu povas puŝi la jordanian junularon “fine vekiĝi”. Batalema, li certigas ke “neniel oni povas lasi la loĝantaron en manoj de cionismaj perfiduloj”. Malgraŭ lia elpelo de la universitato, la studento semajne organizas politikajn renkontiĝojn kun “indignoplenaj” junuloj, kiuj devenas “de ĉiuj medioj” kaj “kiuj ne nepre kundividas la samajn idealojn”. Aludo al liberalaj tendencoj, sur kiuj ankaŭ pezas la fermo de publika spaco kaj limigoj al esprimlibero. Ĉu timo de la subpremo ? Malmulte, sed tio ne tro gravas al li, ĉar li certigas, ke jordania printempo baldaŭ floros.


(1) Vidu Laure Stephan, “En Jordanie, l'interdiction des Frères musulmans, accusés de menées subfosives”, Le Monde, Parizo, 25-an de Aprilo 2025.

(2) Vidu Alain Gresh, “[Mémoire d'un septembre noir]”, Le Monde diplomatique, Septembro 2020.

(3) Vidu Vicken Cheterian, “[Crise d'identité chez les islamistes jordaniens]”, Le Monde diplomatique, Majo 2010.

(4) Vidu Jalal Al Husseini, “Jordan after 7 october”, Rosa Lŭemburg Stiftung, 7-an de Februaro 2025, www.rosalŭ.de

(5) Vidu Hana Jaber, “[Vers un printemps jordanien ?]”, Le Monde diplomatique, Aŭgusto 2012

Hispana

de Clémentine MARIUZZO je 2026-06-21 18:47

Heroldo Komunikas

Asocio je la servo de UN kaj Unesko

La oficejo de UEA en Nov-Jorko diskonigis raporton pri la aktiveco de la Asocio ĉe UN kaj Unesko, resumebla en la sekvaj kvin agadoj: el ili oni deduktas ke ĝi estas forte engaĝita en la subteno de Unuiĝintaj Nacioj.

1) La ĉiujaraj kongresoj de UEA subtenas la celojn kaj prioritatojn de UN kaj Unesko. 2) UEA publikigas deklarojn okaze de UN-observotagoj, kiuj kondukas al artikoloj en la gazetaro. 3) UEA funkcigas filian strukturon, kiu disvastigas la mesaĝon de UN kaj instigas subtenajn agadojn loke kaj nacie. 4) UEA helpis fondi la Studgrupon pri Lingvoj kaj UN, kiu organizas ĉiujarajn simpoziojn pri la lingva politiko. 5) UEA deĵoris dum du periodoj kiel estrarano de la Konferenco de Neregistaraj Organizoj (CoNGO) de 2020 ĝis 2026.

La detaloj el tiuj punktoj estas raportitaj al la Ekonomia kaj Socia Konsilio de UN (EKOSOK), kie UEA membras (same kiel aliaj esperanto-organizoj). “Plifortigi la voĉon de UEA ĉe UN kaj la voĉon de UN en la mondo” ŝajnas la devizo kiu karakterizas la rolon de la Universala. Sed kio okazus, se UN bankrotus, kiel bankrotis Ligo de Nacioj per la dua mondmilito? Laŭ la nuna geopolitika konjunkturo, la historio pelas al malgraviĝo de Unuiĝintaj Nacioj: ĉu ne indas elpensi alian strategion, por ke la ŝalupo ne sinku kun la admirala ŝipo?
 

de "HeKo 913 6-A, 21 jun 26" je 2026-06-21 13:29

La Balta Ondo

Volontuli en la Monda Skolta Ĵamboreo

ĵamboreo

De la 27a de julio ĝis la 9a de aŭgusto 2027 en Gdansko (Pollando) okazos la 26a Monda Skolta Ĵamboreo. Junuloj en aĝo de 11 ĝis 18 jaroj el 180 landoj partoprenos, kreante malgrandan urbon de 35.000 homoj.

Ĉar Pollando estas la naskiĝloko de Esperanto, ni ne povis maltrafi ĝin, do ni invitas volontulojn pli ol 18-jarajn, skoltojn aŭ ne, kiuj ideale parolas la anglan kaj/aŭ la francan aldone al Esperanto (prefere je la nivelo B1 en ĉiuj tri) kaj la polan por tiuj el Pollando.

Nia tasko estos prizorgi informbudon pri Esperanto dum la ĵamboreo. Nia revo estas ankaŭ partopreni kiel parto de la programo en de tiu areo. Tio povus konsisti el prezentado kaj instruado de baza Esperanto kaj simplaj dialogoj per amuzaj agadoj. La bazaj postuloj por esti elektebla estas: esti pli ol 18-jaraĝa, paroli la anglan/francan je nivelo B1, la pola estas avantaĝo; ĝui tendumadon kaj Esperanton.

Se vi interesiĝas pri ĉi tiu defio, skribu al ni ĉe skoltaesperantoligo@gmail.com.

Limdato: 2026/08/30

Fonto: https://t.me/c/1032981354/11381

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Volontuli en la Monda Skolta Ĵamboreo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-21 12:37

UEA facila

Esperanta Retradio

Kazoj de sinjoro Janík (1/2)

Tiun ĉi rakonton de Karel Ĉapek produktis Vladimír Türk el Ĉeĥio
Tiu sinjoro Janík estas nek d-ro Janík el ministerio, nek tiu Janík, kiu pafmortigis bienulon Jirsa, nek tiu makleristo Janík, pri kiu oni rakontas, ke li faris serion de tricent dudek ses karamboloj, sed sinjoro Janík, ĉefo de firmao Janík kaj Holeček, grandkomercejo per papero kaj celulozo: li estas tia deca kaj ne alta sinjoro iam svatiĝinta al fraŭlino Severová kaj poste pro malespe­ro needziĝinta; mallonge tiel dirita paperisto Janík, por ke ne estiĝu eraro.

Do tiu sinjoro Janík venis al la aferoj absolute hazarde, kaj nome ie en Sázava, kie li somerumadis; tio estis tiam, kiam oni serĉis kadavron de Roza Regner, kiun murdis ŝia fianĉo Henriko Bašta, surverŝis per petrolo, forbruligis kaj enfosis en arbaro. Bašta kulpis pri murdo de Roza, sed ŝian korpon aŭ ostojn oni ne povis trovi; jam naŭ tagojn traira­dis ĝendarmoj arbarojn, kondukataj de Bašta, kiu montra­dis al ili, tie aŭ alie ĝi estis, ili rastis kaj fosis, sed nenie io. Estis evidente, ke la mortlaca Bašta logas ilin for de ĝusta spuro kaj klopodas akiri tempon. 

Li estis junulo el honesta kaj bonstata familio, tiu Henriko Bašta, sed versi­mile doktoro iel premdifektis per forcepso lian kapon, an­taŭ ol li naskiĝis, mallonge iel li ne estis en ordo; tia de­generinta kaj stranga homo li estis. Do naŭ tagojn li kondu­kis ĝendarmojn tra la arbaroj, pala kiel fantomo, kun okultikoj pro hororo, ĝene lin rigardi. Ĝendarmoj vadis kun li tra mirtelarbustoj kaj marĉoj, furiozis jam, mire ke ili ne mordis kaj pensis, bestio, ni lacigos vin tiel, ke fine tamen vi alkondukos nin tien. Bašta, apenaŭ treniĝante pro senfortiĝo, sinkis kie ajn sur la teron kaj raŭkis:

"Jen, ĉi tie mi ŝin enfosis!"
"Ek, Bašta," alkriaĉis lin ĝendarmo. "Ĉi tie ĝi ne estis. Plue!"
Bašta ŝancele leviĝis, kaj faliris survoje iom plu, ĝis li denove rulfalis pro laco. Do tia estis la procesio: kvar ĝen­darmoj, du detektivoj, kelkaj arbar-gardistoj kaj uloj kun hakfosiloj; kaj spasme ŝoviĝanta, palega homruino, Henriko Bašta.

"Sinjoro Janík konatiĝis kun la ĝendarmoj en gastejo; sekve de tio li rajtis iradi tra la arbaroj kun la tragedia procesio, sen ke iu bruskis lin, ke tie li havas nenion por fari. Krome li portadis kun si sardinskatolojn, salamon, kon­jakon kaj aliajn tiajn aĵojn, kiuj al tiuj sinjoroj konvenis. La naŭan tagon jam estis malbone, tiom malbone, ke sin­joro Janík decidiĝis: neniam plu mi kuniros. La ĝendarmoj jam preskaŭ bojis pro ekscitego, la arbar-gardistoj deklaris; ke da ĉio estas ĝiskole kaj ke ili havas aliajn farotaĵojn, la uloj kun hakfosiloj grumblis, ke por tia laboraĉo estas malmulte dudek kronojn tage, kaj sur la tero tremis Henriko Bašta fallaca de konvulsiaj skuoj, jam ne plu respondante kriadon kaj insistegadon de la ĝendarmoj. En tiu senkon­sila kaj senelira momento faris sinjoro Janík agon, kiu iel ne estis en la programo: li ekgenuis ĉe Bašta, enmanigis al li bulkon kun ŝinko kaj diris kompate: "Rigardu, sinjoro Bašta - nu nu, sinjoro Bašta, ĉu vi aŭdas?" Bašta ekhurlis kaj ekploris. "Mi trovos tion ... mi trovos tion, sinjoro," li plorsingultis kaj provis stariĝi; tuj estis ĉe li unu el la detektivoj kaj levis lin preskaŭ tenere. "Nur apogu vin, sinjoro Bašta," li persvadis lin, "sinjoro Janík vin prenos de la dua flanko, tiel. Nu, sinjoro Bašta, nun vi montros al sinjoro Janík, kie ĝi okazis, jes."

Horon poste staris Henriko Bašta, fumante cigaredon, super malprofunda kavo, el kiu elstaris femurosto.
"Ĉu tio estas korpo de Roza Regner?" demandis la ĉefserĝento Trnka deprimite.
"Estas," diris trankvile Henriko Bašta kaj fingre de­frapis cindron de la cigaredo en la malfermitan kavon.
"Ĉu sinjoro deziras ankoraŭ ion?"
"Sciu, sinjoro," predikis vespere en gastejo ĉefserĝento Trnka al sinjoro Janík, "vi estas psikologo, tion oni devas la­si al vi. Je la sano, sinjoro! La ulo moliĝis, tuj kiam vi diris al li 'sinjoro Bašta'. Li ŝatas la honoron, mizerulo! Kaj ni turmentis nin kun li - Mi petas vin, kiel vi ekkonis, ke la ĝentileco tiel efikos je li?"
"Tio," diris la heroo de l' tago, modeste ruĝiĝante, "tio estis nur hazarde, jes? Mi, sciu, al ĉiu mi diras 'sinjoro'. Nome mi kompatis lin, tiun sinjoron Bašta, kaj tial mi volis doni al li la bulkon -"
"Instinkto," deklaris ĉefserĝento Trnka. "Tion ni nomas  flarsento kaj psikologio. Je la sano, sinjoro Janík! Domaĝe pri vi, vi devus iri al ni -"

ooo

Nelonge poste veturis sinjoro Janík per nokta trajno al Bratislavo; tie estis ĝenerala akciula kunveno de iu slovaka paperfabriko kaj ĉar sinjoro Janík havis en ĝi egan partoprenon, li volis ĉe tio esti. "Antaŭ Bratislavo vi devas min veki," li admonis konduktoron, "por ke oni ne vetu­rigu min ĝis la limo." Poste en litvagono li enlitiĝis, ĝojan­te, ke li estas sola en kupeo, kuŝiĝis bele kiel mortinto, momenton konsideris diversajn negocojn kaj ekdormis. Li eĉ ne sciis, kiam ĝi okazis, kiam la konduktoro malfermis la kupeon al iu sinjoro, kiu komencis senvestiĝi kaj grimpis en la supran liton. Sinjoro Janík vidis ankoraŭ en duondor­mo paron da krurumoj kaj pendolantajn neordinare vilajn krurojn, aŭdis ĝemadon de homo envolviĝanta en kovrilojn, poste klakis ŝaltilo kaj denove estis brueganta mallumo. Sinjoro Janík sonĝis tion kaj alion, plejparte, ke lin perse­kutas la vilaj kruroj, kaj poste vekiĝis tial, ĉar estis longa silento kaj ĉar li aŭdis iun ekstere voki: "Ĝis la revido en Žilina!" Kaj li salte ellitiĝis kaj ekrigardis tra la fenestro: li vidis, ke ekstere tagiĝas, ke la trajno jam haltas en sta­cidomo de Bratislavo kaj ke la konduktoro forgesis lin ve­ki. Pro la ektimo li eĉ ne komencis insulti kaj en febra rapido li survestis pantalonon sur piĵamon kaj la ceteran vestaĵon, enpoŝigis siajn kvin aĵojn kaj elsaltis sur kajon ĝuste en momento, kiam la stacidoma oficisto jam levis la manon por forveturo de l' trajno.

"Uf," forkraĉis sinjoro Janík, pugne minacis la forvetu­rantan rapidtrajnon kaj iris en tualetejon sin finvesti. Kiam fine li estis reordiganta enhavon de siaj poŝoj, li rigidiĝis de hororo: en la interna poŝo li havis anstataŭ unu paper­monujo du. En la pli dika el ili, ne apartenanta al li, estis sesdek novaj ĉeĥoslovakaj kvincentkronoj. Ĝi estis versimile monujo de lia nokta kunvojaĝanto; sed kiel ĝi aperis en lia poŝo, tion la duondormema sinjoro Janík sciis imagi pro nenio en la mondo. Bone, memkomprene, unue li serĉis iun de polico, por transdoni al li la fremdan papermonujon. La polico lasis sinjoron Janík tempeton mortadi pro malsato kaj dume telefonis al Galanta, ke oni anoncu tie al vojaĝan­to sur la lito 14, ke lia monujo kun mono troviĝas ĉe la polico en Bratislavo. Poste sinjoro Janík devis anonci siajn person-indikojn kaj iris matenmanĝi. Poste lin serĉis poli­cano kaj demandis lin, ĉu ne okazis eraro; tiu sinjoro sur la lito 14 nome deklaris, ke al li mankas neniu monujo. Sinjoro Janík devis denove iri al la policejo kaj duafoje rakonti, kiel li akiris la monujon. Dum du civiluloj ien forportis la sesdek bankbiletojn, sinjoro Janík devis duonhoron atendi inter du detektivoj, post kio oni lin forkondukis al iu altranga polica sinjoro.

"Sinjoro," diris tiu sinjoro, "ĝuste ni telegrafas al Štú­rovo, ke oni arestu pasaĝeron el la lito 14. Ĉu vi povas doni al ni lian precizan priskribon?"
Sinjoro Janík ne povis diri pli multe, ol tion, ke la pa­saĝero havis okulfrape vilajn krurojn. La sinjoro de polico ne estis kun tio tre kontenta. "La bankbiletoj nome estas falsaĵo," li diris subite. "Vi devas ĉi tie resti, ĝis ni konfron­tos vin kun la kunvojaĝinto."
Sinjoro Janík malbenis ĉe si la konduktoron, kiu ne vekis lin ĝustatempe kaj per tio kaŭzis, ke en tiu hasto aperis en la poŝo de sinjoro Janík la malbenita papermo­nujo. Proksimume post unu horo venis depeŝo el Štúrovo, ke la vojaĝinto el la lito 14 elvagoniĝis jam en Nové Zám­ky; kien li poste iris aŭ veturis, ne estas provizore konate.
"Sinjoro Janík," diris fine tiu altranga sinjoro de la polico, "dume ni ne retenos vin; la aferon ni cedos en Prago al inspektoro Hruška, kiu estas eksperto pri falsaĵoj; sed mi diras al vi, ke ĝi estos versimile ege grava afero. Revenu kiel eble plej frue en Pragon, kaj tie oni vin alvokos. Dume mi dankas al vi, ke vi tiel feliĉe trafis la falsaĵojn. Sinjoro, tio ne estas nur ia hazardo."

Apenaŭ sinjoro Janík revenis en Pragon, jam oni venigis lin al la polica prezidantaro; tie lin akceptis iu granda kaj korpulenta sinjoro, kiun ĉiuj nomis sinjoro prezidanto; kaj iu flava kaj tendena homo, nomata inspektoro Hruška. "Si­diĝu, sinjoro Janík," diris la korpulenta sinjoro kaj disŝiris sigelojn sur malgranda pakaĵeto. "Ĉu ĉi tio estas la papermonujo, kiun vi ...  eh, kiun vi trovis en via poŝo en stacidomo de Bratislavo?"
"Estas, mi petas," elspiris sinjoro Janík.
La korpulenta sinjoro rekalkulis la novajn bankbiletojn, troviĝantaj en la papermonujo. "Sesdek ekzempleroj," li diris. "Ĉiuj havas serion 27.451. Tiun numeron oni signalis al ni el Cheb."
La tendena homo prenis en la manon unu bankbileton, fermis la okulojn kaj frotetis ĝin inter la fingroj, post kio li flaris al ĝi. "Do ĉi tiuj estas el Graz," li diris. "Tiuj el Ĝenevo ne estas tiom gluecaj."
"Graz," ripetis la korpulenta sinjoro mediteme, "tie oni faras ĉi tion por Budapeŝto, ĉu?"
La tendena homo nur okulsignis. "Do mi estu veturonta al Vieno," li opiniis. "Sed la viena polico ne ekstradicios al ni tiun ulon."
"Hm," murmuris la korpulenta sinjoro. "Do poste klo­podu venigi lin alie al ni. Se tio ne sukcesus, diru al ili, ke ni por li ekstradicios al ili Leberhardton. Feliĉan vojaĝon, ­Hruška. Kaj vi, sinjoro," li diris turnante sin al sinjoro Ja­ník, "mi eĉ ne scias, kiel danki al vi. Vi estas tiu, kiu trovis la knabinon de Henriko Bašta, ĉu?"
Sinjoro Janík ruĝigis. "Tio estis nur ia hazardo," li di­ris rapide. "Vere mi ... neniel mi havis intencon ..."
"Vi havas feliĉan manon," diris apreze la korpulenta sinjoro. "Sinjoro Janík, tio estas donaco de Di-sinjoro. Iu dum la tuta vivo nenion trovas, kaj la alia ĝuste stumblas je la plej bonaj kazoj. Vi devus iri al ni, sinjoro Janík."
"Ne eblas," defendis sin sinjoro Janík. "Mi ... nome mi havas mian komercejon ... bone prosperantan ... malnova firmo post la avo ..."
"Kiel vi volas," ekĝemis la granda viro, "sed domaĝe pri vi. Tian damnan feliĉon ne ĉiu facile havas. Ni ankoraŭ revidos nin, sinjoro Janík."

ooo

(daŭrigota)

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-06-21 06:00

2026-06-20

La Balta Ondo

Esperantaj Tagoj en du Mondaj Kulturaj Heredaĵoj

Wieliczka

De la 29a ĝis la 31a de majo 2026 okazis la 37aj Esperantaj Tagoj de Krakovo kun ĉirkaŭ 50 partoprenantoj el Pollando, Ĉeĥio, Francio, Germanio, Hispanio, Italio kaj Litovio. Okaze de la aranĝo ni vizitis eĉ du el la unuaj dek du Mondaj Kulturaj Heredaĵoj proklamitaj de Unesko jam en 1978: la historian centron de Krakovo kaj la mezepokan salminejon de Wieliczka, situantan 15 kilometrojn for.

Kiel kutime, la renkontiĝo okazis en la Kultura Centro de Podgórze ĉe la rivero Vistulo, nur dudek minutojn piede de la kastelo Vavelo. Kontraŭ tre modesta kotizo de 40 zlotoj (9,50 eŭroj) la partoprenantoj ricevis abundan programon, kiu daŭris de la vendreda mateno ĝis la sabata vespero. Ĉar Krakovo sendube estas la plej bela urbo de Pollando – kaj ĉar ĉiuokaze necesas mem rezervi tranoktejon – tre indas por eksterlandanoj alveni jam unu aŭ du tagojn pli frue. Mia propra restado komenciĝis ĵaŭde posttagmeze per vizitado de kelkaj vidindaĵoj, inter kiuj aparte impresis min la surprize interesa rondiro tra la Vavela Katedralo.

Vendredon kaj sabaton plenigis multaj prelegoj. Ilona Koutny rakontis pri sia prelegvojaĝo al Ĉinio kaj pri la temo “Kolora lingva bildo de la mondo”. En la memoro restas ankaŭ la jen amuzaj, jen pensigaj prelegoj de Lidia Ligęza pri “Epigramoj kaj etrakontoj” kaj de Edward Malewicz pri Esperantaj proverboj, ekzemple: “Ĉiu vulpo sian voston laŭdas”.

Mi mem prelegis pri “La fenomeno de Semmelweis”, termino priskribanta la fakton, ke novaj malkovroj kaj inventoj – inter ili ankaŭ Esperanto – plej ofte renkontas komence fortan kontraŭstaron. Krome mi prezentis ses lastatempe aperintajn kaj du baldaŭ aperontajn librojn verkitajn de junaj malagasaj esperantistinoj. Ni spektis ankaŭ du filmojn de nia karmemora Roman Dobrzyński kaj dolore sentis lian foreston. Dum la pasintaj jaroj li ankoraŭ persone prezentis siajn filmojn en Krakovo kaj ĉiam trovis tempon por agrablaj babiladoj kun ĉiuj ĉeestantoj.

En la vesperoj, antaŭ la komuna vizito al restoracio, okazis belegaj koncertoj. Vendrede la Koruso KAMEA prezentis kantojn en Esperanto kaj la pola lingvo, dum sabate ni ĝuis pianan recitalon de la juna esperantistino Julia Czajka. Tre bone vizitata estis ankaŭ la Sankta Meso en Esperanto, celebrata de pastro Roman Gmyrek en belega preĝejo proksima al nia kunvenejo.

La kulmino de la aranĝo estis – almenaŭ por tiu duono de la partoprenantoj, kiuj restis ĝis dimanĉo – la ekskurso al la salminejo de Wieliczka. Mi devas konfesi, ke por mi vizito al mezepoka salminejo unuavide ne ŝajnis aparte alloga. Tamen mia antaŭĝojo rapide kreskis, kiam mi legis en la reto pri tiu ĉi Monda Kultura Heredaĵo, kiu ĉiujare allogas preskaŭ du milionojn da vizitantoj.

Ni havis la bonŝancon esti gvidataj rekte en Esperanto de la profesia ĉiĉeronino Magdalena Tatara, kiu kutime gvidas tie franclingvajn grupojn. La vizito vere fariĝis neforgesebla. Dum tri horoj ni migris tra la subtera mondo, admiris grandiozajn skulptaĵojn el salo, plurajn subterajn lagetojn kaj eĉ gigantan preĝejon cent metrojn sub la tersurfaco. Aldoniĝis subtera muzeo kun historiaj minteknikaĵoj kaj diversaj spektakloj pri la historio de la minejo.

Post la komuna tagmanĝo, jam surtere, ni vizitis salkolektan muron, multe pli grandan kaj imponan ol tiuj, kiujn mi konas el deko da germanaj urboj. Kelkaj el ni ankoraŭ vespermanĝis kune kaj pasigis agrablan vesperon ĉe la bordo de la rivero Vistulo. La lastaj adiaŭoj okazis nur lunde matene en la stacidomo de Krakovo.

Resume, la 37aj Esperantaj Tagoj de Krakovo estis tre sukcesa aranĝo pro tri ĉefaj kialoj: la eksterordinara beleco de Krakovo, la altkvalita programo kaj la varma, amika etoso.

Ulrich Matthias

Foto: Esperantistoj en la subtera preĝejo de salminejo de Wieliczka (Ulrich Matthias)

Ĉi tiu artikolo aperis en la novaĵretejo “La Ondo de Esperanto”.
Ĉe represo aŭ citado bonvolu indiki la fonton:
“La Ondo de Esperanto” https://sezonoj.ru/2026/06/polujo-42/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Esperantaj Tagoj en du Mondaj Kulturaj Heredaĵoj appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-20 19:00

Esperanta Retradio

Gepatra lingvo restas engravurita

virtuale laŭtlegas Artema G.

La gepatra lingvo postlasas en la cerbo neforviŝeblajn spurojn. Tion povis pruvi esploristoj ĉe la ekzemplo de infanoj naskitaj en Ĉinio kiuj en aĝo de proksimume unu jaro estis adoptitaj de francoj. Kvankam la infanoj post la adopto la ĉinan nek aŭdis nek parolis, la cerbo de eĉ 17-jaruloj ankoraŭ reagas je la lingvo.

La studaĵo liveras la pruvon ke nia cerbo konsideras kelkajn interligojn tiel valoraj ke tiuj interligoj ne estas "superskribataj" per pli postaj impresoj. Tiel la psikologino Lara Pierce de la universitato en Montrealo kaj ŝiaj kolegoj interpretas siajn rezultojn. Tamen restas ankoraŭ malklare kiel la cerbo plenumas tiun decidon.

"Kion Johaneto ne lernas, tion neniam plu lernos Johano", diras malnova germana proverbo, kaj la neŭrologio liveras la videblan pruvon por tio. Parto de la eldiro ja jam estis konsiderata kiel science pruvita, nome ke la juna cerbo estas aparte lernema.

Tio estas precipe trafa ĉe infanoj dum la unuaj monatoj kaj kelkajn jarojn post la naskiĝo. Neŭrologoj parolas en tiu kazo pri "optimuma periodo", ĉar la cerbo disponas pri "alta plasteco" kio ebligas tre efikan prilaboradon de mediaj impresoj.

Oni scias jam ĝis nun ke la gepatra lingvo jam tre frue postlasas spurojn en la cerbo. Jam dum la unua vivojaro infanoj lernas distingi ĝian sonon de la sono de aliaj lingvoj - kio estas grava bazo por poste povi lerni vortojn kaj strukturojn. Estis tamen disputo pri tio kio okazas se infanoj precize je tiu momento - kun ricevita lingva bazo, sed kun mankanta enprofundiĝo - estas prenataj el sia lingva medio.

Dum unuj asertis ke la fruaj interligoj estas "superskribataj" per pli postaj impresoj, la aliaj havis la tezon ke tiuj interligoj restas konservitaj - kvankam neaktivaj.

La kanadaj esploristoj subtenas per sia studaĵo nun la duan tezon. Por la studaĵo ili invitis tri grupojn da testpersonoj kiuj aĝis inter 9 kaj 17 jaroj. 21 testpersonoj estis adoptitaj en aĝo de averaĝe 12,6 monatoj kaj parolis ekde tiu momento nur la francan. Iomete pli malgranda grupo edukiĝis dulingve ĉine-france, kaj la tria grupo konsistis el nur francparolantaj infanoj kaj gejunuloj.

La esploristoj sonigis al ĉiuj tri grupoj ĉinajn vortojn kaj registris la reagojn de la cerbo samtempe per magnetresona tomografio (MRT). Montriĝis ke ĉe tiuj infanoj kaj gejunuloj kiuj neniam havis kontakton kun la ĉina lingvo kiel atendite montriĝis nenia reago. Aliflanke la cerbo ja reagis ĉe tiuj testpersonoj kiuj estis aŭdintaj la ĉinan kiel bebo.

Ke vere temis pri reago aparte je la ĉina kaj ne nur sonstrukturo kaŭzita per parolimpresoj, tion la esploristoj opinias povi pruvi per la regiono en kiuj la ĉinaj sonoj eklumis en la MRT: Toneca lingvo kiel la ĉina - tion oni sciis jam el pli fruaj studaĵoj - estas prilaborata en aliaj areoj de la cerbo ol la franca lingvo.

Laŭ tio la reago devis veni de tio ke la cerbo povis rekoni la ĉinajn vortojn.

Tiu mekanismo povus ankaŭ ekspliki kial homoj kun frua kontakto kun alia lingvo pli facile kapablas "refreŝigi" ĝin ol tiuj kiuj komencas de nulo. "La bazo restas kaj sur ĝi eblas rekonstrui", skribas la kanadaj neŭrologoj kaj psikologoj. Ĉu tiu bazo ankaŭ plifaciligas la lernadon de aliaj lingvoj, tion oni nuntempe ankoraŭ ne povas diri.

Same restas malklare kial la cerbo daŭre konservas tiujn fruajn informojn. Eble la lernado de lingvoj por nia pensorgano estas tiom streĉa ke ĝi pro energiefikeco konservas unufoje lernitajn strukturojn dum multaj jaroj. Sed por eltrovi tion necesos pluaj studaĵoj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-06-20 06:00

2026-06-19

La Balta Ondo

De UK al IJK: Du sinsekvaj semajnoj en Esperantujo

tianaLa 82a Internacia Junulara Kongreso (IJK) de TEJO en Tiana (Katalunio, Hispanio) komenciĝos la 9an de aŭgusto 2026, unu tagon post la fino de la 111a Universala Kongreso de Esperanto en Graco (Graz).

Oni povas vojaĝi de Graco al Tiana por esperantumi dum du semajnoj.
Jen la ĉefaj ebloj por atingi la IJK-ejon el Graz:

Per aviadilo: El la flughaveno de Graco ekzistas flugoj kun ŝanĝo. Tamen, la plej bona kaj rapida eblo ofte estas preni trajnon al Vieno kaj flugi rekte el la Viena flughaveno ĝis la flughaveno de Barcelono!

Per trajno: Se vi preferas ĝui la pejzaĝon kaj vojaĝi pli ekologie, vi povas fari la itineron per trajno tra Italio kaj Francio. Ĝi postulas kelkajn transirojn, sed estas bela, pli longa sperto.

Per aŭto: Ideala eblo por kunveturi kun aliaj esperantistoj kaj dividi kostojn. Atendas vin ĉirkaŭ 1500 km da aŭtovojoj tra mirindaj Eŭropaj pejzaĝoj.

Memoru, ke Tiana situas tute apud Barcelono. De la flughaveno estas tre facile atingi Barcelonon per trajno, metroo aŭ buso. Poste, vi povas atingi la kongresejon per niaj rapidaj kaj malmultekostaj IJK-buskaravanoj. Eblas mendi lokon en ili per nia retejo https://ijk2026.tejo.org/.

Fonto: https://t.me/IJK2026/24

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post De UK al IJK: Du sinsekvaj semajnoj en Esperantujo appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-19 21:57

Esperanta Retradio

Ĉu ni marŝas rekte en ciferecan mallumon?

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Aaron Chapman el Kanado
Saluton, karaj aŭskultantoj! Hodiaŭ mi ŝatus paroli al vi pri io, kio tuŝas preskaŭ ĉiun el ni, kvankam ni malofte pensas pri ĝi. Ni vivas en epoko, en kiu ni kreas pli da informoj ol iam ajn antaŭe en la homa historio. Ni konstante uzas niajn telefonojn por foti niajn manĝojn, niajn dorlotbestojn kaj niajn feriojn. Ni sendas sennombrajn mesaĝojn, retpoŝtojn kaj afiŝojn al la tutmonda reto. Ŝajnas, ke nia tuta vivo estas zorge dokumentita. Sed ĉu vi iam demandis vin, kio vere okazos al ĉiuj tiuj datumoj post kvindek aŭ cent jaroj?

Ni ofte havas la iluzion, ke tio, kio estas en la reto, restos tie eterne. Tamen, la realo estas multe pli malfirma. Historiistoj kaj arkivistoj komencas paroli pri ebla estonta cifereca mallumo. Kion tio precize signifas? Imagu la historion de la mondo. Ni scias tre multe pri la antikvaj romanoj aŭ pri la homoj en la dek-naŭa jarcento. Kial? Ĉar ili lasis fizikajn spurojn. Ili skribis leterojn sur paperon, ili ĉizis vortojn en ŝtonon, kaj ili presis dikajn librojn. Papero, se oni bone konservas ĝin, povas daŭri plurajn jarcentojn.

Nun komparu tion al niaj modernaj teknologioj. Ĉu vi memoras la malnovajn diskedojn, kiujn ni uzis antaŭ nur tridek jaroj? Eĉ se vi ankoraŭ havas tian diskedon iom polvokovritan en via hejmo, vi verŝajne ne plu havas komputilon, kiu kapablas legi ĝin. Teknologio rapide ŝanĝiĝas. Malnovaj dosierformatoj iĝas tute nelegeblaj por novaj programoj. Tio signifas, ke eĉ se la datumoj mem ankoraŭ ekzistas sur iu malnova diskedo, neniu povas kompreni ilin sen la ĝustaj, ofte jam tute perditaj, iloj.

Multaj homoj diras, ke ĉio nun estas sekure stokita en la nubo. Sed ni estu honestaj kun ni mem. La nubo ne estas iu magia, eterna loko en la ĉielo. La nubo simple estas la komputilo de iu alia persono aŭ de iu granda firmao. Kio okazas kiam tiu firmao bankrotas? Kio okazas kiam serviloj ne plu funkcias, aŭ kiam interretaj paĝoj simple malaperas senaverte? Krome, eĉ se retejoj restas, ili ofte ŝanĝiĝas, kaj malnovaj informoj estas simple forviŝitaj por fari lokon por nova enhavo. Niaj retaj taglibroj, niaj plej karaj fotoj kaj niaj longaj babiladoj kun amikoj povas malaperi en unu sekundo.

Tial, la estontaj historiistoj eble havos problemon. Ili eble trovos grandan nigran truon kiam ili provos esplori la komencon de la dudek-unua jarcento. Por eviti tion, eble estas bona ideo foje pensi iom pli tradicie. Ĉu ni presu niajn plej ŝatatajn kaj plej gravajn fotojn? Ĉu oni aĉetu belan kajeron por skribi veran, fizikan taglibron per inko? Ĉu ni volas lasi, ke la tuta vivo ekzistu nur kiel nevideblaj nuloj kaj unuoj en fremda maŝino? Eble la plej bonaj rimedoj por konservi memorojn ankoraŭ estas la plej malnovaj. En la fino, estas nia propra devo certigi, ke niaj rakontoj pluvivos por la venontaj generacioj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-06-19 06:00

Heroldo Komunikas

Perioda kunsido de la redakcio de "Literatura Foiro"

Hodiaŭ kunsidas en Ĉaŭdefono la redakcio de “Literatura Foiro”, kun telematikaj alestoj el tri kontinentoj; laŭ la tagordo proponita de la kunĉefredaktoroj, gec-anoj Perla Martinelli kaj Alessio Giordano, pluraj gravaj temoj apudas la kutiman konsultiĝon pri la venonta numero (ĉi-foje la aŭgusta, jam finredaktata). Unuafoje partoprenos c-ano Giacomo Comincini, kandidato al la responso pri la planlingvistika rubriko ekde 2027.

La redakcio analizas la rezulton de diversaj publikaj prezentoj pri la revuo (Internacia Junulara Festivalo, Bobelarto, Kultura Esperanto-Festivalo), de la progresanta retejo literaturafoiro.com, de la ciferiga kaj arkiva aktivecoj. 

La revuo, organo de LF-koop kaj de Esperanta PEN-Centro, apogas la kooperativan eldonejon per la specifa atento dediĉota al demandoj pri Artefarita Intelekto, OpenAcces, surmerkatigo. La redakcio estas memstara aliĝinto al la Pakto por la Esperanta Civito, same kiel tiu de “Heroldo de Esperanto”.

de "HeKo 913 5-B, 19 jun 26" je 2026-06-19 04:12

2026-06-18

La Balta Ondo

Ankaŭ IKUE kongresos en Graz

ikue

La 77a Kongreso de Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista (IKUE) okazos de la 25a de julio ĝis la 1a de aŭgusto 2026 en Graz (Aŭstrio), unu semajnon antaŭ la 111a Universala Kongreso de Esperanto en la sama urbo. La kongreso havos la temon havos temon “Sinjoro, donu al mi veran kredon, firman esperon kaj senkondiĉan amon” (Sankta Francisko).

Post 105 jaroj IKUE revenas al Graz! Graz gastigis la 7an Kongreson de IKUE en la 1921a jaro. La ĉi-jara Kongreso de IKUE estos la kvina en Aŭstrio. Post la 7a en Graz, okazis la 9a (1924) kaj la 27a (1959) en Vieno kaj la 33a (1970) en Klagenfurt.

La kongreso okazos en Kolpinghaus, studenta domo kiu situas en la centro de Graz. Je pied-distanco troviĝas urbaj vidindaĵoj, vendejoj, restoracioj.
Ankaŭ la Kongresejo de la 111a Universala Kongreso de Esperanto troviĝas je 15-minuta pieddistanco.

Kongresaj programeroj

• ĉiutagaj komunaj preĝoj: matenaj kaj vesperaj, rozario
• ĉiutaga sankta meso
• laborkunvenoj de IKUE
• intensa seminario lige al la temo de la kongreso
• prelegoj
• piedaj pilgrimoj: al la katedralo de Graz, al la franciskana preĝejo
• tuttaga busa pilgrimo: Sanktejo Mariazell v. https://eo.wikipedia.org/wiki/Mariazell
• urba trarigardo

Ĉiuj programeroj kiuj okazos en la kongresejo aŭ dum la pilgrimoj en la preĝejoj estos hibridaj kaj oni povos sekvi ilin per ZOOM.

Pliaj informoj estas elŝuteblaj ĉe https://ikue.org/77a-Kongreso-de-IKUE.pdf

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Ankaŭ IKUE kongresos en Graz appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-18 10:25

Sonĝanta Vivo

Voyage, me rencontrer sur la route (1)

La vojo al Bretonio estis tiom longa multe pli ol mi antaŭvidis. De mia kampara domo ĝis la urbo Gaingamp, kie mia amiko atendis min, necesis pli ol unu tago, jen aŭte, jen buse, jen aviadile, jen trajne, kompreneble intertempe ĉiam piede. Estis ja longa vojo al longtempaj amikoj, eble, al tiama tempo, kiam miaj flugiloj ekis plene malfermiĝi.
Ŝajne, Dio memoris, kiel komenciĝis mia rilato kun Bretonio en la jaro 2013, kiam mi ĉeestis en Pluezeka Internacia Renkontiĝo kiel ĉi-jare invitita esperantisto. Ĉar malgraŭ mia longa vojaĝo, Jean Claude ĝoje proponis al mi minuton saluti E-kursanojn en Lannion survoje al sia domo. Kial ne! Jes ja, ĉi-foje, eksterordinare, mia vojaĝo fiksis neniun projekton ; nek expozicion, nek laboron, nek celon, krom diversajn urbojn, kie loĝas karaj kaj sinceraj amikoj. Ĝi tiel daŭru flui unu monaton tiel nature kiel maro.
En la urbo Saint Michel en Greve, maro situis kvazaŭ ĉe mia nazo. Tie, aŭdante la maron, oni enlitiĝis, kaj kun la bojado de la maro oni ellitiĝis. Ĉiumatene, mi kuris al la maro, kaj lontempe rigardis ĝian horizonton. Ĝi silente reagis al mi. Iun matenon, babilante kun ĝi, mi marŝis sur ĝia sablo, iun matenon, sursable, mi leteris al Dalmini kaj Leo. Sufiĉis dek minutojn piede de la domo de Jean Claude kaj Helene por tuŝi la maron. Tia mateno estis granda donaco por mi. Ĉe la maro, mi sentis min varme brakumata per la vento, per la sunbrilo, per abunda nubo, eĉ per ĝia parfumo.
Iun tagon, Jean Claude, Helene kaj mi veturis al Pluezec, kie esperantistoj atendis nin. Longan tempon karaj ! Inter ili sidante, mi vidis tempon kiom pasi, kaj mi ankoraŭfoje konstatis, ke nia vivo maleternas. Kun albumo, dokumentoj, raportoj, ni vojaĝis al niaj karaj rememoraĵoj. Kaj poste, sinsekvis freŝa intersaluto kun novaj amikoj. Dum revena vojo, ni vizitis la urbon Treguier. Feliĉe, la dignan katedranlon preskaŭ fermiĝantan laŭhore, ni povis viziti kun la permeso de iu pastro.
Hejme, Helene montris al mi familian albumon, kie aperis memoraĵoj pri ilia vojaĝo en Koreio. Post 102-a Universala Kongreso en Seulo en la jaro 2017, 15 francoj vizitis miajn lernejon, kamparan vilaĝeton, mirtelkampon de Dalmini. Kaj vespere, miaj kolegoj kaj ili, ni interŝanĝis prelegi, kuiri kaj kune praktikis korean tamburon.
Kiam mi pentras, ĉiam mi vidas, ke belega koloro sur kanvaso enhavas diversajn tavolojn. Jen nuna mi konstruiĝis tiel. Antaŭ 13 jaroj, dum unu semajna kurso en Pluezec, tiom da kuraĝo, tiom da emocio, tiom da pasio, metiĝis en unua tavolo. Tiel francaj amikoj, tiel francaj literaturoj, tiel franca lingvo, tiel... tavoliĝis unu post aliaj ene de mi. Tiel fariĝis mi nuna.
Dum la vizito "La Vallee des Saints", aŭskultalte magiajn legendojn de la ĉarmaj skulptaĵoj sur vasta ebenaĵo, mi meditis, kio kreskas min, kio subtenas min maturiĝi. Unu semajno tiel rapide kuris, kaj sekvan tagon matene miaj amikoj veturigis min tri horojn aŭte al Nantes !

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2026-06-18 06:34

Esperanta Retradio

Bestaj specioj kunhavas universalan parolritmon

Ĉu kulo, birdo, simio, fiŝo aŭ rano: Aktuala studaĵo montras ke preskaŭ ĉiuj bestoj komunikas laŭ surprize simila ritmo. Malantaŭ tio verŝajne kaŝiĝas universala propreco de la cerbo.

Esplorista teamo de la universitato de Ĝenevo analizis pli ol 2000 sonregistraĵojn de suĉuloj, birdoj, amfibioj, insektoj, reptilioj kaj fiŝoj. Por kompari la parolritmojn unuj kun la aliaj, ili disvolvis metodon per kiu eblas unuece kalkuli la takton de la vokalizadoj.

La rezulto: Plej multaj specioj produktas siajn vokojn, kantadojn aŭ aliajn akustikajn signalojn je rapideco de ĉirkaŭ du ĝis tri unuoj en sekundo. Signifa koncentriĝo situis laŭ la universitato ĉe frekvenco de proksimume 2,8 hercoj - do 2,8 akustikaj signaloj en sekundo. Nek la korpa pezo, nek la pulma volumeno aŭ la komplekseco de la socia vivo modifas tiun takton. Ankaŭ ĉu besto vivas en akvo, en aero aŭ sur tero, tio laŭ tio ne ludas rolon.

Eĉ la homo ne formas tie escepton. La homa parolrapideco ja estas pro la strukturo de silaboj, vortoj kaj frazoj iom pli alta ol en la besta averaĝo. En malfacilaj komunikaj situacioj, ekzemple ĉe ĉirkaŭanta bruo aŭ ĉe interparolo kun infanetoj, la homoj tamen spontane malrapidigas sian parolrapidecon.

La esploristoj pro tio supozas ke la origino situas pli profunde. La komuna ritmo korespondas al tiel nomataj delta-osciloj - t. e. malrapidaj cerbaj osciloj kiuj helpas ĉe la prilaborado de tempaj informoj. Laŭ tio eble la akustika komunikado adaptiĝis dum la kuro de la evolucio al tiu rapideco. Simpligite dirite: Bestoj sendas informojn je rapideco, kiujn ilia cerbo povas prilabori aparte efike.

"Tiu komuna rapideco respegulas eble ne nur tion, kiel cerboj prilaboras bruojn; ĝi povus ankaŭ prezenti universalan sinkronecon kiu plifaciligas la komunikadon inter la specioj", diras esploristo en Ĝenevo.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-06-18 06:00

Heroldo Komunikas

La junia kunsido de la Kapitulo

Hieraŭ okazis la monata kunsido de la Kapitulo, sub la prezido de sen. Lorena Bellotti, Konsulino; ne partoprenis la vickonsuloj engaĝitaj en Lesjoforso, kie la retaliro ne estas perfekta, kvankam pri Skandinava Esperanto-Domo la Kapitulo ricevis detalan informon, kaj pri la nuna flegado fare de Civila Esperanta Servo kaj pri la perspektivoj de Esplora Instituto de Esperantologio.

La vickonsulo pri informado raportis pri la produktado de la sigelmarkoj, kio donis la okazon ekzameni la situacion de la establoj malmulte aktivaj. Konsultiĝo pri la publikaj rilatoj en Japanio kaj Suda Koreio enfokusigis la situacion en la fora oriento.

Estis koncize monitorata ankaŭ la ekspansio en la virtualo, kun laŭdoj pri la ĉeesto en Instagram kaj Telegram-kanaloj kaj precipe pri la kvalita kresko de la retejo literaturafoiro.com. La Esperanta Civito transprenas la proprieton de la retejo civito.net, kiu fontis el privata iniciato. Estis negativa rimarko pro malsufiĉa ĉeesto en MiaVivo.

KCE informis pere de la vickonsulo pri klerigado rilate al la partopreno en la ALTE-konferenco en Lisbono la venontan novembron kaj rilate al aliaj kunvenoj kuplitaj ĉu al ALTE ĉu al Konsilio de Eŭropo. 

La Kapitulo ne libertempos: venonta kunsido je 15 julio 2026.

de "HeKo 913 4-C, 18 jun 26" je 2026-06-18 03:07

2026-06-17

La Balta Ondo

Kvarjara raporto de UEA al EKOSOK

ueaEn la reto aperis la kvarjara (2022-2025) raporto de UEA al Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj (EKOSOK), kiun kompilis Sara Spanò kaj esperantigis Humphrey Tonkin.

A. Kontribuo de la organizo al la laboro de Unuiĝintaj Nacioj

1. La Novjorka Oficejo de UEA ĉe 777 UN Plaza prizorgas la kunlaboron kun UN, kunordigas volontulojn en Novjorko, Ĝenevo kaj Vieno, kaj publikigas dumonatan bultenon en Esperanto, la angla kaj la franca pri sia laboro ĉe UN.

2. La ĉiujaraj kongresoj de UEA subtenas la celojn kaj prioritatojn de UN kaj Unesko: Lingvo, vivo, tero: La Jardeko de Indiĝenaj Lingvoj (Montrealo, Kanado 2022); Enmigrado: kunfluo de homaj valoroj (Torino, Italio 2023); Homo, lingvo kaj medio por pli bona mondo (Aruŝo, Tanzanio 2024); Esperanto kaj teknologioj kiel pontoj de paco kaj konfido inter la popoloj (Brno, Ĉeĥio 2025). La Virtuala Esperanto-Kongreso, lanĉita en 2020 responde al la pandemio de KOVIM-19, fariĝis regula reta evento organizata de UEA, por certigi pli grandan alireblecon kaj median daŭripovon.

3. UEA deĵoris dum du periodoj kiel estrarano de la Konferenco de Neregistaraj Organizoj (CoNGO) de 2020 ĝis 2026, kaj aktivas en (interalie) ĝiaj Komitatoj pri Edukado (Novjorko), Paco (Vieno), kaj en ĝia nova NRO-Komitato pri Lingvoj kaj Lingvaĵo (CoLL), fondita danke al la gvidado de UEA, kun UEA kiel ĝia unua prezidanto. Parolanto ĉe la fondkunveno de CoLL en 2021 estis la Vica Ĝenerala Sekretario de UN, Movses Abelian, en sia rolo kiel kunordiganto de UN pri multlingvismo. En CoLL aktivas la Internacia Federacio de Tradukistoj (FIT) kaj la Internacia Asocio de Konferencaj Interpretistoj (AIIC) kaj ĉirkaŭ dudek pliaj NRO-oj.

4. UEA publikigas deklarojn okaze de UN-observotagoj, kiuj kondukas al artikoloj en la gazetaro, Esperanto-parolanta radio, la revuo de la Asocio Esperanto, kaj sociaj retoj – kaj al agorientitaj eventoj en Esperanto.

5. Por eduki la Esperanto-parolantan publikon, UEA funkciigas filian strukturon, kiu disvastigas la mesaĝon de UN kaj instigas subtenajn agadojn loke kaj nacie. Ĝia retejo www.esperantoporun.org enhavas enkondukon al UN, tradukojn de UN-dokumentoj, starpunktojn pri la Celoj por Daŭripova Evoluigo, ktp. Ĝi estas vaste uzata de la Esperanto-komunumo.

6. UEA helpis fondi la Studgrupon pri Lingvoj kaj UN, kiu organizas ĉiujarajn simpoziojn pri la lingva politiko kaj praktiko de UN kaj pri la interrilato inter UN kaj civila socio. Partoprenataj de akademiuloj, UN-oficialuloj kaj NRO-oj, la simpozioj estas kunsponsorataj de organizoj kiel la Centro por Aplikata Lingvistiko (Vaŝingtono), Birkbeck, Universitato de Londono, kaj la Esperantic Studies Foundation (ESF). Lastatempaj temoj: Multlingvismo kaj COVID-19: Lernitaj lecionoj kaj rigardo antaŭen; Lingvaj rajtoj por paco, justeco kaj fortaj institucioj; Geopolitika malstabileco kaj la valoro de multlingvismo.

<…>

Legu la tutan kvintagan tekston ĉe https://docs.google.com/document/

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Kvarjara raporto de UEA al EKOSOK appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-17 21:59

Heroldo Komunikas

Retrospektive pri la Esperanta Civito: deklaro Nilsson

“Heroldo de Esperanto” retrospektivas pri la arĝenta jubileo de la Esperanta Civito, komentante la dokumentojn kaj normojn aprobitajn dum kvarono de jarcento; la unua estas la sola starpunkto oficiale esprimita pri Universala Esperanto-Asocio, fare de la Kapitulo laŭ propono de sen. Bertil Nilsson, tiam vickonsulo pri kulturaj aferoj.

Tiutempe UEA travivis internan krizon pro la konflikto inter la Estraro (prezidanto Corsetti) kaj la bulleristoj. Por emfazi la kulturan valoron de la Asocio, la deklaro komenciĝas tiel: “UEA per biblioteko Hodler, per sia jarlibro, sia libroservo kaj organizado de kongresoj plenumas utilajn funkciojn en nia parolkomunumo”.

El tiuj kvar servoj, neniu plu ekzistas aŭ aktivas, nome estis adjudikita al eksteraj subjektoj. Oni rajtus dedukti ke Roterdamo ĉesis “plenumi utilajn funkciojn en nia parolkomunumo”. 

Legu pli en “Heroldo de Esperanto” 2379 

de "HeKo 913 3-B, 17 jun 26" je 2026-06-17 20:01

Sonĝanta Vivo

Existe-il des rond-points dans une mer?

50x50cm sur planche de bois, acrylique et sable / Existe-il des rond-points dans les marines? 바닷 속에도 원형교차로가 있나요? 2026
Ĉu pro tio, ke lasttempe nia familio vojaĝis al marborda urbo? Mi tie kuris pliproksimen por bone rigardi la maron. Ĉu ekzistus trafikrondo en la profunda maro? Imago ja flugadis ien tien en mia kapo.
Estas hejme. Unu el multaj avantaĵoj el kampara vivo estas konkrete konscii trankvilecon. Freŝa aero, melodio de milda venteto, bojado de hundidoj, kantoj de sovaĝaj birdoj, flustrado de brilaj steloj. En tia etoso, mi pentras. Sagak sagak.. nura bruo el sabloj sur la kanvaso. Tiam mi povas havi okazon rigardi min mem kaj aŭdi mian profundan koron. Tio estas ĝusta respondo, kial mi pentras.
Ĉi-semajne, vizitis min kelkaj studentoj nekonataj kun sia profesorino el alternativa liceo, nomata [MokdoNaru]. La profesorino simple prezentis, ke ili estas unuj el ĉi-jaraj freŝaj lernantoj, kaj ke en la unua semajno ili vizitas homojn por intervuji, per kiuj oni povas rigardi la mondon alimaniere. Al mi, la lernantoj ĵetis demandojn jen pri Esperanto, jen pri pentrarto.
"MALKOVRI SIN MEM, RENKONTI LA MONDON" Post kiam ili foriris, mi legis broŝureton pri la speciala liceo. La du frazoj skribitaj sur ĝi estas ne nur por tieaj studentoj, sed ankaŭ por ni ĉiuj, mi opinias.
Printempo ja printempas. Mi aldonas la plej belan novaĵon en ĉi-belega sezono. Lasttempe okazis geedziĝa festo de mia eksstudentino kara "Verda" en Seulo. Ĉeestis multaj eksaj studentoj, kun kiuj mi vojaĝis en la mondo pere de Esperanto. Tiom da ĝojo, tiom da emocio, tiom da rememoraĵoj kun ili !! Ilia tiama tempo vivas ene de mi kaj la mia ene de ili. Sufiĉis tio, por ke ni tuj forte brakumis kaj saltadis pro ĝojo.

de Ana Sonĝanta (noreply@blogger.com) je 2026-06-17 08:08

Esperanta Retradio

La perfekta virino

Tiun ĉi rakonton produktis Jarka Malá el Ĉeĥio
aŭtoro Sylvain Lelarge, instruisto de Esperanto dum UK en Torino
En la jaro du mil forpasis mia plej ŝatata onklo Jano. Li aĝis cent jarojn. Li belaspektis kaj estis humurplena, ekstreme kultivita kaj ĝentila, fortika kaj aldone riĉa. La virinoj svarmis ĉirkaŭ li kiel… muŝoj ĉirkaŭ mielo. Sed malgraŭ tio li ĉiam restis fraŭlo.

Foje pro scivolemo mi pridemandis lin, ĉu li neniam volis edziĝi.
- Oh, jes – respondis.
- Kiam mi estis juna, mi certe fajre deziris edziĝi… sed nur kun la perfekta virino.
- Kaj ĉu vi sukcesis trovi ŝin?
- Ne estis facile“ En Parizo, kie mi vivis, neniu plaĉis al mi… Do, ĉar mi havis tempon kaj monon, mi decidis iri piede serĉi ŝin tra tuta Eŭropo ĝis mi trovos ŝin.

Do mi ekvojaĝis suden kaj alvenis post kelkaj semajnoj da paŝado en Dijonon, la urbo de la fama mustardo…
- La mustardo! Do viaj sensiloj estis stimulataj, ĉu ne? Kio okazis tie? 
- Tie mi tuj dum nokta promenado trafis perfektan virinon. Ŝi estis bela kaj pasia…
- Rakontu jam! Ĉu funkciis la afero?
- Neniel.
- Kial?
- Ŝi ne havis cerbon. Ŝi estis stulta… 

Do, mi rapide eskapis ĝis Lyon, kies kuirarto estas prave mondfama! En restoracio vespere mi hazarde konatiĝis kun la vera perfekta virino! Ŝi ne nur estis bela kaj pasia… inteligenta, brila…
- Nekredeble! Jen ŝi?
- Bedaŭrinde ne!
- Kial?
- Ŝi estis senkorulino, kruela kaj falskora … 

Mi denove haste fuĝis el granda danĝero. Post pluraj pliaj semajnoj da vagado trans la Alpoj mi alvenis en Italujon. En Torinon… Tie mi hazarde eniris en luksan kongresejon, kie oni parolis ekzotikan lingvon… Vi ne kredos min, sed tie – fulmotondro- sidis vidalvide min, la UNIKA, PERFEKTA VIRINO! Ŝi estis bela, inteligenta kaj bonkora…
- Ververe? Do certe vi tuj proponis al ŝi geedziĝon! Kaj ĉu ŝi konsentis… edziniĝi?
- Bedaŭrinde ne.
- Kial do?
- Ŝi atendis la perfektan viron...

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-06-17 06:00

Heroldo Komunikas

Proponita la dato por la inaŭguro en Lesjoforso

Dum daŭras la flegado de Skandinava Esperanto-Domo fare de Civila Esperanta Servo, estas proponita la dato de la inaŭguro: 26 junio 2027; tio koincidas kun la komenca semajno de la unua semestro de Esplora Instituto de Esperantologio en la akademia jaro 2027/28, kies unua kurso disvolviĝos en SED, dum la postaj du en Svislando ĉe Kultura Centro Esperantista.

La komenca semajno kongruas kun tiu de Baltiaj Esperanto-Tagoj, okazonta en Estonio 5-11 julio 2027, per la organizo de la ĵus fondita asocio “Estonaj Amikoj de Esperanto” (sub la gvido de sen. Kalle Vilbaste kaj s-ro Tõnu Hirsik), kiu petis la aliĝon al la Pakto.

La nova establo plenumas la kondiĉojn laŭ la Civitaj normoj, kaj la aliĝo povos situi en la tagordo de la Forumo, kunsidonta en Malago, 13 oktobro 2026 (tuj post la fermo de la 4a NaturAmika KulturSemajno).

En la protokolo de la fonda asembleo oni legas ke EAE aspiras aliĝi ankaŭ al Universala Esperanto-Asocio, sed pro nesufiĉa nombro da membroj ĝi ne rajtas ankoraŭ iĝi landa asocio.

de "HeKo 913 2-B, 16 jun 26" je 2026-06-17 04:27

2026-06-16

La Balta Ondo

Greziljono serĉas lernantojn

Greziljono

Ni petas vian helpon por trovi lernantojn por nia Esperanto-kursaro de la 6a ĝis 15a de julio en Greziljono.

Okazas unika eblo pasigi la KER-ekzamenon (skriba parto) — ĉeeste, fizike, sen komputilo!

Ni helpos al personoj kun modestaj rimedoj. Ni organizas kunveturadon inter partoprenantoj.

Ĉi-sube estas la kompleta somera programo de la franca Esperanto-centro Greziljono.

Bonvolu plusendi al koncernataj amikoj. Eblas aliĝi ĝis la lasta momento.

Veronika kaj Bert
el Greziljono

Fonto: https://kunfarejo.org/?p=6039

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Greziljono serĉas lernantojn appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-16 21:51

UEA facila

Mortis brila kaj vortludema lingvisto Probal Dasgupta

Ĉu vi iam aŭdis la vorton “gekuri”? Se viro kaj virino kaŝe forkurus de la hejmo kaj geedziĝus (ofte kontraŭ la volo de familianoj), oni povas diri, ke ili gekuris. Normale la prefikso ge- ne aperas antaŭ verbo, sed tio estis unu el la amuzaj vortoj elpensitaj de Probal Dasgupta. Probal estis mia Esperanto-instruisto kaj amiko. Li mortis en Kolkato, Barato, la 1-an de Junio 2026, nur 72-jaraĝa. Probal naskiĝis en Kolkato, la 19-an de Septembro 1953. Lia patro estis historiisto kaj lia patrino estis socia psikologo kaj verkisto. Probal studis lingvosciencon en Kolkato kaj Puneo en Barato. Li doktoriĝis pri tiu fako ĉe la Universitato de Novjorko, en Usono. Tie li studis sian gepatran lingvon, la bengalan. Li instruis lingvosciencon en pluraj barataj universitatoj. Dum sia laboro en Universitato de Hajderabado, kie mi estis studento, li informis min pri Esperanto. Li mem estis esperantisto de-longe. Tiun lingvon li lernis jam kiam li estis 14-jaraĝa. Ekde 1967 li estis aktiva esperantisto. Kiam li estis 17-jaraĝa, li korespondis kun la fama Esperanto-verkisto Kolomano (Kálmán) Kalocsay por diskuti malsimplajn problemojn de tradukado. En 1980 Probal laboris kiel volontulo preskaŭ la tutan jaron ĉe la Centra Oficejo de UEA. Reveninte al Barato, li kunfondis en 1982 la landan asocion Federacio Esperanto de Barato kaj servis kiel ĝia vicprezidanto. En 1983 li membriĝis en la Akademio de Esperanto. Li estis ĝia vicprezidanto de 2001 ĝis 2016, kaj ĝia prezidanto ekde 2016 ĝis sia morto. Probal estis la prezidanto de Universala Esperanto-Asocio de 2007 ĝis 2013. Probal kontribuis plurmaniere dum sia longa agado en la Esperanto-movado. Li estis verkisto, tradukisto kaj redaktoro. Li verkis pli ol dek librojn kaj centojn da artikoloj en la angla, bengala, franca, kaj kompreneble en Esperanto. En ĉiuj el tiuj lingvoj oni konsideris lin sufiĉe malfacila verkisto! El la bengala li tradukis en Esperanton poemojn de la fama barata verkisto Rabindranath Tagore. Krome, li tradukis du romanojn kaj la membiografion de sia patrino, Manashi Dasgupta. Kaj uzante Esperantajn tradukojn li bengaligis kroatan infan-romanon, svedan teatraĵon, kaj finnan romanon. Pro siaj diversspecaj kontribuoj Probal ricevis plurajn gravajn premiojn. Inter ili estis la ŝtata premio Vidyasagar-Dinamoyee en 2021, kiu estis unuafoje aljuĝita al esperantisto. Malgraŭ tiuj gravaj atingoj, Probal restis sufiĉe modesta. En la universitato, li estis tre amikema kun studentoj. Multaj memoras longajn kaj amuzajn babiladojn kun li. Ĉar li legis tiom multe, la temoj de tiuj babiladoj estis diversaj. Instruistoj kaj studentoj de pluraj fakoj amikiĝis kun li. Li mankos al multaj kaj ene de Esperantujo, kaj ekster ĝi. A. Giridhar Rao

2026-06-16 16:15

Esperanta Retradio

Tango kaj sambo kiel kuraciloj

Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo S. Viana el Brazilo
Antaŭ kelkaj jaroj, en la Universitato de Bonaero, en Argentino, neŭrologoj ekmiris, kiam ili vidis pacientinon suferantan de Parkinson-malsano en severa grado, kiam ŝi dancis tangon en loka balo.  Ŝi prezentis ekvilibron kaj korpan sintenon neatendite konservitajn, dum la danca moviĝado. Post tio, ili komencis esplori en scienca maniero, ĉu la movoj farataj dum tiaspeca danco povas esti uzataj kiel kuracilo en taŭge organizita sistemo. De tio rezultis programo elvolvita en hospitalo, en la argentina ĉefurbo, laŭ kiu kuracistoj konstatas kun feliĉo la pliboniĝon de tiuj pacientoj, ne nur laŭ la moviĝ-kapablo, sed ankaŭ laŭ la emocia aspekto kaj la vivkvalito.

Tiu programo estis tiel sukcesa, ke ĝia influo transpasis landlimon direkte al Brazilo. Ankaŭ ĉi tie ĝi alvenis en universitatojn kaj starigis similajn iniciatojn, ekzemple en la Federacia Universitato de Suda Riogrando, kie oni kreis la programon “Danco & Parkinson”. Fakuloj pri fizioterapio kaj korpedukado akceptas pacientojn suferantajn de Parkinson-malsano kaj maljunulojn ĝenerale. La praktikado de danco okazas dufoje en ĉiu semajno, dum unu horo, dum la tuta jaro, kun helpo de studentoj de danco kaj fakuloj pri la Scienco de Homa Moviĝo. La ekzercoj baziĝas sur la muzika ritmo, la oscilado de la korpa pezo, ŝanĝoj de movdirekto, movolerteco, aŭda stimulado, atentemo, memoro kaj spaco-konsciiĝo. Centoj da pacientoj jam estis prizorgitaj kaj studentoj lernas per tia praktikado. 

De kelkaj jaroj, ankaŭ en la Universitato de Pará, en la nordo de Brazilo, simila programo funkcias, kun same pozitivaj rezultoj. Multenombraj atestoj, flanke de pacientoj kaj iliaj parencoj kaj zorgantoj, konfirmas tiajn rezultojn. Ofte ili asertas, ke revenis al ili plia lerteco en la movoj kaj en la rezonkapablo. Ili retrovas pli da aŭtonomeco kaj pli da memestimo. Unu plia scienca esploro, uzanta la ritmojn de sambo, ankaŭ en Brazilo, dum tri monatoj, rezultigis klarajn progresojn rilate la movojn de pacientoj suferantaj de Parkinson-malsano.

La hipotezo, kiu kondukis al ĉiuj tiuj esploroj estas tio, ke la homaj movoj ne okazas en izolita maniero, sed kiel integriĝo inter la kognaj kaj sensaj sistemoj. La muzika ritmo funkcias kiel signalo, kiu helpas la cerbon organizi la tempon kaj plenumadon de movoj. Eble danco elvokas la memoron pri movoj antaŭe lernitaj kaj konservitaj en la sistemo sensa-kogna-emocia. Krome, oni de longa tempo scias, ke dancemaj personoj havas pli da ekvilibro en sia korpa sinteno.
 
Parkinson-malsano estas neŭrologia morbo, kiu perturbas la sistemon de korpaj movoj. Ĝin kaŭzas la degeneriĝo de cerbaj ĉeloj, kiuj produktas gravan substancon: “dopaminon”. Manko de tiu neŭrono-transmisiilo kaŭzas tremojn, rigidecon de la muskoloj, malrapidecon de la spontanaj movoj kaj perdon de ekvilibro. Ĝi povas ankaŭ misinflui la flarkapablon, la voĉon, la kapablon manskribi kaj la dormadon. Medikamentoj mildigas la simptomojn sed ne tute resanigas la pacientojn. Fizioterapio estas esence grava parto de la flegado de tiuj pacientoj.

de peranto (noreply@blogger.com) je 2026-06-16 06:00

2026-06-15

La Balta Ondo

Ili ĉiuj iris en la regnon de la lumo…

kandeloJe certa punkto la vetera parto de la vorto “veterano” fariĝas konstanta pluvo. Unue mortis Renato Corsetti, eksa prezidanto de UEA, majstro de la arto labori kaj laborigi, kiu tamen ĉiam tenis skeptikan distancon inter la propra laboro kaj la propra percepto de tiu laboro. Laŭ li, tiu kiu perdas la kapablon ridi, perdas la mondon. Ĉiam preta provi, li tamen ĉiam konsciis pri la fragileco de la lingvokomunumo Esperanto. Li gvidis per sia ekzemplo. Laŭ Renato, tiu kiu ne provas neniam pruvas. Kaj tiu kiu ne sin dediĉas al tasko neniam partoprenos la ĝojon de ĝia plenumiĝo. La kuracilo kontraŭ la propra tro evoluinta sento de digno estas la solidaro kun la propraj kunlaborantoj.

Sekvas Renaton en la forgvidajn koridorojn de la memoro Probal Daŝgupto, kiu akramense kultivis la rolon de profesoreca pesado de realoj kaj malfermiteco al ideoj – kaj tion faris per eksterordinare dokta scio pri rimarkinda diverso de fakoj. Probal estis pensanto. La barata nomo Probal havas sian signifon barate – sed ankaŭ Shakespeare hazarde uzis ĝin, por signifi “pruvebla” aŭ “kredinda”. Kaj la argumentoj kaj scioj de Probal estis ja probal. Mi ekkonis lin kiel studenton en Novjorko. Jam tiam li interesiĝis pri ĉio, ĉion pripesis, ĉiujn sciojn kolektis. Li restis mia amiko kaj kolego.

Sed intertempe forpasis Rob Moerbeek, rolulo en la Centra Oficejo de UEA jam de mia epoko kiam mi estraranis en TEJO. Sub masko de ordinaro, sed kun firma sento de la propra memo, li laboris por Esperanto samtempe kiel pakanto de libroj kaj kiel docento al studentoj en la Universitato de Amsterdamo. Li estis homo preta transpreni senĝene la plej ordinarajn taskojn sed samtempe roli kiel fonto de mirinde kompletaj informoj pri la historio de la Esperanta lingvo kaj la kapabloj de la homa spirito.

Kaj mortis Radojica Petrović, kiu dum jaroj, kaj ofte en malfacilaj kondiĉoj, tenis viva la pedagogion de Esperanto kaj pluportis la torĉon de Esperanto en sia propra mondoparto kaj tra la mondo – kaj Mohammad Saheb-Zamani, kiu en Irano en la malfruaj sepdekaj jaroj transformis interesiĝon pri Esperanto en Irano en pedagogian amasmovadon, kiun mi observis deproksime dum vizito al Irano en 1978 kaj kiu daŭre inspiris min.

Mortis Roman Dobrzyński, kiun mi konis sepdek jarojn, ekde nia renkontiĝo en Pollando en, se mi ne mismemoras, 1956. Jam de la komenco ni kunlaboris en TEJO – kaj Roman, pro sia profesio kiel ĵurnalisto, frue portis Esperanton al la mondo – kaj la mondon al la esperantistoj. Li brile stiris vojon inter politikaj tendaroj – kiel mi aparte eksciis kiam li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton por la jubilea Universala Kongreso en Varsovio en 1987 kaj mi pendolis inter Pollando kaj Usono por teni nian teamon en UEA unueca, kaj trovi la bezonatajn aliancanojn.

Ĵus forpasis Ivo Osibov, juristo, internaciisto, homo firma en siaj konvinkoj, fleksebla en sia kapablo stiri la kunlaboron laŭ produktivaj vojoj, prezidanto de TEJO en la 1960aj jaroj, kaj unu el tiuj kiuj, per sia ekzemplo, instruis al mi kiel resti fidela al la Afero, kiam cedi kaj kiam insisti, kaj kiel neniam perdi senton de perspektivo. Homoj kiel li, kaj kiel Dobrzyński, Corsetti, Dasgupta kaj multaj aliaj, riĉigis mian vivon kaj, per sia ekzemplo, inspiris generaciojn. Ili ripozu en paco.

“Ili ĉiuj iris en la regnon de la lumo…”

Humphrey Tonkin

Fonto: https://groups.io/g/uea-membroj/message/7239

Abonu “La Ondon de Esperanto” por 2026 kontraŭ nur 15 eŭroj kaj ricevu senpage la jarkolektojn por 2024 kaj 2025. Legu pli ĉe https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
La Ondo de Esperanto en Telegramo: t.me/esperanto_news

La Ondo de Esperanto

The post Ili ĉiuj iris en la regnon de la lumo… appeared first on La Ondo de Esperanto.

de La redaktoro je 2026-06-15 21:54