Jean JAURÈS
En 2014, dum la celebrado de la centa datreveno de la unua mondmilito mi tradukis la lastan paroladon de Jean Jaurès, kiu okazis la 25-an de julio 1914 en Liono, kie mi loĝas. Kvin tagojn poste li estis murdita de naciista fanatikulo kaj la milito komenciĝis.
En la nuna situacio, kiam nova grava milito eksplodis en Eŭropo, mi opinias utile republikigi tiun tekston.
Civitanoj,
ĉivespere mi volas diri al vi, ke
neniam ni estis, neniam de kvar-dek jaroj Eŭropo estis en pli minaca
kaj pli tragika situacio ol tiu en kiu ni estas, je la horo, kiam mi
havas la honoron alparoli vin. Ah! civitanoj, mi ne volas troigi la
malhelecon de la bildo, mi ne volas diri, ke la rompo de diplomataj
rilatoj, kiun ni eksciis antaŭ duonhoro, inter Aŭstrio kaj Serbio,
nepre signifas ke milito eksplodos inter Aŭstrio kaj Serbio, kaj mi
ne diras, ke se milito okazas inter Aŭstrio kaj Serbio, ĝi nepre
disvastiĝos al la cetero de Eŭropo. Sed mi diras, ke staras kontraŭ
nin, kontraŭ pacon, kontraŭ la vivon de homoj, je la nuna horo,
teruraj riskoj, kontraŭ kiujn necesas, ke la eŭropaj laboristoj
provu la plej altajn solidarecajn strebojn, kiujn ili povos provi.
Civitanoj,
la noto, ke Aŭstrio sendis al Serbio
plenas de minacoj, kaj se Aŭstrio invadas tiun slavan teritorion, se
ĝermanoj, aŭstra ĝermana gento, atakas la serbojn, kiuj apartenas
al la slava mondo, pri kiuj rusaj slavoj sentas profundan simpation,
oni devas timi kaj prognozi, ke Rusio eniros la konflikton. Kaj se
Rusio eniras la konflikton por defendi Serbion, Aŭstrio, trovante
antaŭ si du malamikojn, Serbion kaj Rusion, citos la aliancan
traktaton, kiu ligas ĝin al Germanio, kaj Germanio sciigas, ke ĝi
solidariĝos al Aŭstrio. Kaj se tiu konflikto ne restas inter
Aŭstrio kaj Serbio, Rusio enmiksiĝinte, Aŭstrio vidos Germanion
strariĝi ĉe ĝia flanko sur la batalkampo. Sed tiam, ne plu nur la
traktato inter Aŭstrio kaj Germanio validas, sed ankaŭ la sekreta
traktato pri kiu oni konas la ĉefajn klaŭzojn, kiu ligas Rusion
kaj Francion, kaj Rusio diros al Francio:
"Mi
havas kontraŭ min du malamikojn, Germanion kaj Aŭstrion, mi rajtas
citi la traktaton, kiu ligas nin, nepras, ke Francio stariĝu ĉe
mia flanko."
Je
la nuna horo, eble estas la antaŭtago, kiam Aŭstrio impetos al la
serboj, kaj tiam Aŭstrio kaj Germanio impetante al Serboj kaj Rusoj,
jen Eŭropo flamiĝanta, jen la mondo flamiĝanta.
Dum
horo tiom grava, kaj ankaŭ tiom plena de danĝeroj por ni ĉiuj, por
ĉiuj patrujoj, mi ne volas perdi tempon por longe serĉi kulpecojn.
Ni havas niajn. Moutet jam diris tion, kaj mi atestas antaŭ
historio, ke ni antaŭvidis ilin, ke ni anoncis ilin, kiam ni diris,
ke eniri Marokon, perforte, arme, estis komenci la tempon de
ambicioj, de avidoj, kaj de konfliktoj, oni akuzis nin, kiel
malbonajn francojn, sed ja ni havis zorgojn pri Francio.
Jen,
bedaŭrinde, nia parto de kulpeco, kaj ĝi preciziĝas. Se vi
konsentas pensi, ke ja pro la afero pri Bosnio-Hercegovino okazas
konflikto inter Aŭstrio kaj Serbio, kaj ni, francoj, kiam Aŭstrio
aneksis Bosnio-Hercegovinon, ni ne rajtis, nek povis, kontraŭmeti
ian ajn riproĉon, ĉar ni estis enŝoviĝantaj en Marokon, kaj ni
bezonis senkulpigi niajn propran pekon, senkulpigante tiujn de
aliuloj.
Ja
tiam, nia ministro pri eksteraj aferoj diris al Aŭstrio :
"Ni
pardonas al vi Bosnio-Hercegovinon, kondiĉe, ke vi pardonas Marokon
al ni" kaj
ni promenigis nian pentofarajn proponojn de iu potenco al alia
potenco, de iu nacio al alia nacio, kaj ni diris al Italio: "Vi
povas iri en Tripolio, ĉar mi estas en Maroko, vi povas ŝteli ĉe
la alia stratangulo, ĉar mi ŝtelis ĉe tiu ĉi stratfino."
Ĉiu
popolo montriĝis tra la stratoj de Eŭropo, kun sia torĉeto en
mano, kaj nun jen fajrego. Nu, civitanoj, ni havas nian parton de
kulpeco, sed ĝi ne kaŝas kulpecon de aliaj, kaj ni rajtas kaj devas
denunci, iaflanke, insidemon kaj perforton de la germana diplomatio,
kaj aliflanke, hipokritecon de la rusa diplomatio. Rusoj, kiuj eble
apogos Serbion kontraŭ Aŭstrio, kaj kiuj diros: "Mia
koro de granda popolo slava ne eltenas, ke oni perfortas la etan
popolon slavan de Serbio".
Jes, sed kiu jam frapis Serbion al koro? Kiam Rusio intervenis en
Balkanoj, en 1877, kiam ĝi kreis Bulgarion, ŝajne sendependa, kun
la penso preni ankaŭ Serbion, ĝi diris al Aŭstrio: "Lasu
min fari, kaj mi konfidos al vi regadon de Bosnio-Hercegovino.
Regado, vi komprenas
tion, kion signifas tio, inter diplomatoj, kaj de la tago, kiam
Aŭstrio ricevis ordonon regi Bosnio-Hercegovinon, ĝi havis nur unu
penson, regi ĝin laŭ siaj plej bonaj interesoj.
Dum
la interparolado inter la ministro rusa pri eksterlandaj aferoj kun
tiu de Aŭstrio, Rusio diris al Aŭstrio: "Mi
permesos al vi aneksi Bosnio-Hercegovinon, kondiĉe ke vi permesos al
mi havi marakceson proksime de Konstantinoplo." S-ro
de Aerenthal faris signon, kiun Rusio komprenis kiel jesa, kaj
permesis al Aŭstrio preni Bosnio-Hercegovinon, kaj kiam
Bosnio-Hercegovino eniris en la poŝon de Aŭstrio, ĝi diris al
Aŭstrio: "Nun
estas mia vico por Nigra Maro." "Kio? Kion mi diris al vi?
Nenion!" kaj
de tiam okazas malkonkordo inter Aŭstrio kaj Rusio, inter S-ro
Iswolsky, ministro pri eksteraj aferoj de Rusio, kaj S-ro de
Aerenthal ministro pri eksteraj aferoj de Aŭstrio. Sed Rusio estis
kunkrimulo de Aŭstrio por liveri la slavojn de Bosnio-Hercegovino al
Aŭstrio-Hungario, kaj por korvundi la slavojn de Serbio.
Pro
tio, ĝi envojiĝas, kie ĝi nun estas.
Se
de tridek jaroj, se de kiam Aŭstrio regas Bosnio-Hercegovinon, ĝi
estus farinta bonon al tieaj popoloj, ne okazus nun malfacilaĵoj en
Eŭropo. Sed bigota Aŭstrio tiranis Bosnio-Hercegovinon. Ĝi volis
per forto konverti ĝin al katolikismo, persekutante ĝiajn kredojn,
ĝi starigis malkontenton de tiuj popoloj.
La
koloniista politiko de Francio, la insidema politiko de Rusio, kaj la
perfortema volo de Aŭstrio kontribuis al la nuna terura stato, en
kiu ni estas. Eŭropo baraktas kvazaŭ en premsonĝo.
Nu,
civitanoj! En la malheleco, kiu ĉirkaŭas nin, en la profunda
malcerteco pri kio okazos morgaŭ, mi ne volas prononci parolon tro
aŭdacan. Mi malgraŭ ĉio esperas ke, ĝuste pro la eksternorma
grandeco de la minacanta ruiniĝo, je la lasta minuto, la registaroj
rekonsciiĝos, kaj ni ne devos horortremi antaŭ la kataklismo, kiun
kreus por la nunaj homoj eŭropa milito.
Vi
vidis la balkanan militon. Preskaŭ tuta armeo pereis ĉu sur la
batalkampo, ĉu en hospitalaj litoj, unu armeo ekiris kun
tri-cent-mil homoj, ĝi lasis en la batalkampa tero, en la vojaj
fosaĵoj kaj en la hospitalaj litoj infektitaj de tifo, cent-mil
homoj el la tri-cent-mil.
Pensu
kia estus ruiniĝo por Eŭropo: ne plu estus, kiel en Balkano, unu
tri-cent-milhoma armeo, sed kvar, kvin aŭ ses du-milionhomaj armeoj.
Kia buĉado! Kiaj ruinoj! Kiaj barbaraĵoj! Kaj jen kial, kiam la
ŝtorma nubo jam estas super ni, jen kial mi volas ankoraŭ esperi,
ke la krimo ne estos efektivigita. Civitanoj, se la ŝtormo
ekflagrus, ĉiuj, ni socialistoj, zorgos por savi nin plej rapide el
la krimo, kiun la regantoj faris. Atendante, se restas io al ni, se
restas kelkaj horoj al ni, ni duoblos niajn strebojn por eviti la
katastrofon. Jam, en Worwaerts, niaj socialistaj kamaradoj
germanaj indigne kontraŭstaras al la aŭstra noto, kaj mi kredas, ke
nia internacia socialista buroo estas kunvokita.
Kio
ajn estus, civitanoj, kaj mi tion diras per ia malespero, nun kiam ni
estas minacitaj per murdoj, sovaĝeco, estas nur unu ŝanco por daŭro
de paco kaj savo de civilizacio. Tio estas unuiĝo de la laboristaro
per ĉiuj siaj fortoj, kiuj konsistas en multaj fratoj, francaj,
anglaj, germanaj, italaj, rusaj, kaj ke ni petu de ĉi tiuj miloj da
homoj unuiĝon por forpeli la teruran premsonĝon per iliaj unuanimaj
korbatoj.
Mi
hontus pri mi mem, civitanoj, se estus eĉ unu el vi, kiu povus
pensi, ke mi provas ŝanĝi al profito por balota venko, kiom valora
ĝi estus, la dramon de okazintaĵoj. Sed mi rajtas diri al vi, ke vi
ne devas neglekti eĉ unu okazon montri, ke vi staras kun tiu
internacia socialista partio, kiu reprezentas, je la nuna horo, sub
ŝtormo, la solan promeson de paco aŭ de restariĝo de paco.
Sur ĉefurba strato saltetante kuras sufiĉe juna viro. Liaj movoj gajas kaj viglas; la okuloj radias, memkontente ridetas la lipoj, agrable ruĝas la dolĉa vizaĝo. Li, la tuta, estas kontento kaj ĝojo.
La 1-an de junio 2026 forpasis Probal Dasgupta, prezidanto de la Akademio de Esperanto kaj direktoro de la Sekcio pri Prononco. Post la omaĝo organizita la 4-an de aŭgusto dum la Universala Kongreso en Graco, ankaŭ la Akademio okazigis retkunsidon omaĝe al Probal Dasgupta la 19-an de septembro: vidu 
La 14a de oktobro 2026 markas cent jarojn ekde la apero de la anglalingva originalo Winnie-the-Pooh, la mondfama verko de A. A. Milne pri la Urso de Tre Eta Cerbo. Okaze de tiu jubileo UEA lanĉas unujaran kampanjon kun kulturaj, klerigaj kaj solidaraj agadoj ĉirkaŭ ĝia Esperanta traduko, Winnie-la-Pu.
Jesper Jacobsen, la nova prezidanto de la Akademio.
Jesper Jacobsen.
Antaŭ unu semajno aperis la septembra (aŭtuna, laŭ la nordhemisfera vidpunkto) eldono de “La Ondo de Esperanto” (2026, №329) kun pli ol 60 tekstoj kaj multaj ilustraĵoj sur 127 paĝoj.
Hodiaŭ, la 10an de oktobro 2026, je la 65a naskiĝdatreveno de Jean-Marc Leclercq, konata en Esperantujo kiel JoMo kaj jOmO (kaj je la 70a naskiĝdatreveno de Flo Martorell), aperis lia nova bita albumeto.
