La 4-an de Januaro, ĵus komenciĝinta la jaro, la usona prezidanto revenis Vaŝingtonon per sia aviadilo. Li aspektis bonfarta. Li ludis golfon en Mar-a-Lago kaj, dum la antaŭa tago, li rekte spektis la kidnapon de sia venezuela sampostenulo Nicolás Maduro fare de roto de la usona armeo. Tuta surprizo, perfekta realigo. Tial, Donald Trump sentis sin eĉ pli deziranta ol kutime interparoli kun ĵurnalistoj. Senbrida, li bezonis nur kelkajn minutojn por minaci ses regnojn ; tiujn, kiujn li ĵus atakis : Venezuelon kaj Kubon —ĉar 32 kubaj korpogardistoj de Maduro mortis dum la operaco—, sed ankaŭ Iranon, regnon kiun li jam bombis sep monatojn antaŭe. Oni aldonis al la listo Kolombion, Meksikon kaj Gronlandon.
The Leiden Collection, publika havaĵo, laŭ Wikimedia Commons
La ĵurnalistoj ĉirkaŭantaj lin frandis liajn vortojn. Tuj kiam li celis regnon, ili instigis s-ron Trump pliigi la minacon : “Ĉu tio signifas, ke okazos usona operaco en Kolombio ?”, “Ĉu vi pensas pri usona agado en Kubo ?”, “Ĉu vi opinias, ke vi elektos agi kontraŭ Gronlando ?”. Ene de tiu fanklubo de la prezidanto, kiu akompanas lin en lia reveno el Florido, estas individuo, kiu ne ĉesas gestadi, tute feliĉa : la respublikana senatano de Suda Karolino, Lindsey Graham. La prezidanto donis al li la parolon. Ĉu ĉar li ne ĉesas skui la kapon kiel marioneto ? Eble. Ĉiel, li ne preterlasis la ŝancon pavi : “Estis Venezuelo, estas Kubo, estas Kolombio... Trump purigas nian domkorton de drogkalifujo kun narkoteroristaj diktatoroj, kiuj murdas, seksperfortas kaj al niaj hejmoj sendas drogojn. [...] Atendu iomete kaj vi vidos kiel venos la vico de Kubo, komunista diktatoreco kiu mortigis pastrojn kaj monahinojn. Ĝia fino proksimiĝas”.
La rakonto de Graham finiĝas per feliĉa fino tre taŭga por ĉi tiu tempo de bondeziroj : “Iun tagon ni vekiĝos, mi esperas en 2026, kun aliancanoj en nia domkorto farantaj negocojn kun Usono, ne kun narkoteroristaj diktatoroj kiuj mortigas usonanojn. Estos bonega tago —li tiam alparolis s-ron Trump—. Danke al tio, kion vi faris, ĉiuj homoj vidas la aferojn alimaniere”. Per iom revema tono, la prezidanto kompletigis : “Fakte, ni devos fari ion al Meksiko”. Kaj dum Graham kapjesis, li aldonis : “Ni bezonas Gronlandon”.
Se oni konsideras prezidanton, kiu, en sia enpotenciĝa parolado, promesis ke oni taksos lian sukceson per la militoj, al kiuj li ne lasos sin treni, la pasinta jaro estis plena de surprizoj. La opinio de Graham, male, ne ŝanĝiĝis de antaŭ tridek jaroj. Same kiel tiuj, kiuj ĉiutage ripetas, ke Usono estas en dekadenco, ke ĝiaj batoj estas nenio pli ol konvulsioj kaj stertoroj de agonianta imperio, aŭ kiel eŭropistoj, kiuj reagas al la lavango da fiaskoj de Eŭropa Unio postulante eĉ pli federacian organizon de la kontinento, Lindsey Graham portas nur unu ilon en sia teko : milito. Eĉ kiam oni strebas senŝarĝigi aliancanon (Israelon, ekzemple) de malamiko (ni supozu Iranon). Ne surprizas, do, ke en la prezidanta aviadilo, kiu revenigis ilin de Mar-a-Lago, Graham petis sian amikon kaj konkuranton en golfo —oni diras, ke li lasas sin venki de Trump por konservi ilian amikecon—, ke li mortigu ajatolon Ali Ĥamenei, “modernan Hitleron” kaj “religian nazion”. Ĉu eĉ je la kosto bruligi la regionon ? Nenio el tio, ĉar “se ĉio iros glate, paco venos. Ĉiu terorismo apogata de regno ĉesos. Hizbulaho finiĝis, Hamaso finiĝis. Israelo kaj la saud-arabianoj interpaciĝos. ALvenos nova erao por Proksim-Oriento” (1). Armea operaco kaj la usona domkorto sin liberigas de narkoteroristoj ; alia milito kaj Mezoriento estos pura kiel brila ormonero.
En 2009 oni faris saman veton en Sud-Okcidenta Azio. Tiujare, oni surbendigis s-ron Graham sidantan apud alia prezidanto, juna kaj demokrata. Barack Obama ĵus anoncis la sendon de 35.000 pliaj soldatoj al Afganujo. “Mi tute subtenas la prezidantan decidon —insistis la respublikana senatano—. Plaĉos al mi, ke ĉiu usonano sciu ne nur, ke tiuj trupoj estas bezonaj, ke bedaŭrinde verŝajne pliiĝos la nombro de viktimoj, sed ankaŭ ke ni havas strategion [...] kiu pravigas la rezultantan perdon de homaj vivoj kaj rimedoj”. Du jarojn poste, oni ekvidis sukcesan finon de la afero : “Ni estas tuj atingontaj ŝanĝon de la situacio favore al ni. Mi vidas Afganujon, Tunizion, Egiptujon, Libion, Sirion aŭ Jemenon kiel aliajn pliajn nekredeblajn ŝancojn por fari pli bonan mondon”. Sed atentu : “Se ni, en la Kongreso, plirapidigos la retretan programon ĉar inter niaj samcivitanoj estas pli populare fari tion, ni endanĝerigos ĉion, kion ni gajnis” (2). Kaj ve ! En 2021, usonaj trupoj deplojitaj en Kabulo retiriĝis en paniko. La usona armeo postlasis miliardojn da dolaroj en tute nova materialo kaj forlasis milojn da afganaj helpantoj de la armeoj de NATO al la talibana tenereco.
Graham lernas nenion el la aliula sufero. Lia tendaro, tiu de la "falkoj", kunigas emeritajn oficirojn (la senatano mem estis kolonelo en la rezervo, kvankam li neniam batalis) kiuj praktikas kiel primilitaj konsilistoj en CNN aŭ Fox News, same kiel parlamentanojn kies balota fonduso estas nutrata de armea premgrupo. Ilia kredaro estas la leĝo de la “lasta horkvarono”, kiu postulas neniam cedi antaŭ ol la malamiko tute kapitulacas. Ĉar la malvenkon —kiel la inferon— kreas la aliaj, pacistoj aŭ tiuj de la kvina kolono, kiuj ne liveris sufiĉe da armiloj, nek sendis sufiĉe da soldatoj nek ĵetis sufiĉe da bomboj. Aŭ tiuj, kiuj ne tuj engaĝiĝis. Gravas la ebleco atribui la militfiaskojn ne al tiuj, kiuj inspiris aŭ direktis ilin, sed al tiuj, kiuj dubis pri ilia sukceso... aŭ konstatis ilian malsukceson. Tial, en 2021, senatano Lindsey Graham postulis la eksigon de prezidanto Joseph Biden, akuzita pri perfido antaŭ la talibanoj : “Ni estas nudaj kaj blindaj antaŭ danĝero de nova 11-a de Septembro. Neniam dum mia vivo mi tiom timas, ke okazos atako kontraŭ nia patrujo”. Estas la eterna gurdado de la “insida ponardfrapo” aŭ “teorio de domenoj” kiun okcidentaj regnoj uzis pri Hindoĉinujo, Alĝerio aŭ Irako. Nun ili reuzas ĝin pri Ukrainujo.
Ukrainujo, precize. Graham iras tien preskaŭ tiel multe kiel en Israelon. Sed, kvankam li laŭdire akceptis eblan uzon de atombombo en Gazao —ĉar “Usono jam ĵetis du atombombojn sur Hiroŝimon kaj Nagasakon por sin liberigi de ekzista danĝero” (NBC, 14-an de Majo 2024)—, li ne povas sugesti la samon al siaj amikoj en Kievo. Tion li evidente bedaŭras, tial li kontentiĝas per la murdo de prezidanto Vladimir Putin kaj instigante ukrainajn militistojn, kun kiu li renkontiĝas, “mortigi rusojn”.
Eble tiu sento pri diplomatio konvinkis Parizon kaj Bruselon komisii s-ron Graham por ke li konvinku s-ron Trump malmoligi sian sintenon al Moskvo. Por atingi tion, la franca ministro pri Eksterlandaj Aferoj, Jean-Noël Barrot, plurfoje kunvenis kun la respublikana senatano : fine de la pasinta Aprilo en Vaŝingtono, 9-an de Majo en Ukrainujo, denove kelkajn tagojn poste en Turkujo, en Parizo la 31-an de Majo kaj en Romo reen en Julio. “Mi telefone parolas kun li preskaŭ ĉiun duan tagon”, Barrot iam fanfaronis (3). Ĉu ilia komuna celo ? “Haltigi la kolonian militon de Vladimir Putin per la minaco de punsankcioj”. Nu, ĉar Trump ne ĉiam havas la samajn ideojn de sia golfludanta kolego pri tiu afero, eblas, ke Barrot misvojiĝas se li tro fidas al sia nova amiko. Kiel Obama skribis en siaj memoraĵoj, “Lindsey estas tiu ulo, kiu perfidas ĉiujn por savi sian vivon” (4).
“Savi sian vivon” pli ol zorgi pri tiu de aliaj. En 2017, dum nuklea spitado inter Usono kaj Nord-Koreujo, Graham postulis, ke Vaŝingtono prioritatigu la longatempan sekurecon de la usona teritorio anstataŭ tujan regionan stabilecon en orienta Azio. Do, necesis senprokraste ataki, antaŭ ol Pjongjango disponos longdistancajn misilojn kiuj povos atingi “Kalifornion aŭ, eble, aliajn partojn de Usono”. Tuja milito povus malhelpi tion. Ĉu kaj se tio signifas la morton de “miloj da personoj” ? “Ili mortos tie for, ne ĉi tie” (5).
Graham elmontris la saman ekzemplan humanismon kiam Ĝamal Ĥaŝokĝi, ĵurnalisto de The Washington Post, estis dispartigita en 2018 en la saud-arabia konsulejo en Istanbulo, sendube pro ordono de kronprinco Mohamed Bin Salman. Ŝajne indignoplena, Graham ĵuris ne meti denove la piedon en tiun reĝlandon, des malpli interkonsenti kun ĝi. En 2023, lia opinio estis tute malsama : “La aferoj rapide pliboniĝas en Saud-Arabio” (6). Unuflanke, Rijado ja pripensis normaligi rilatojn kun Israelo ; aliflanke, la reĝlando ĵus subskribis kontrakton de 36 miliardoj da dolaroj por “aĉeti aviadilojn Boeing 787 anstataŭ Airbus, tiel do mi venis por danki ilin”, diris Graham. Loko de fabrikado de la aviadiloj : Charleston, Suda Karolino…
La pasintan 2-an de Novembro, en parolado ĉe unu el la organizaĵoj kiuj konsistigas la por-israelan premgrupon, Graham klarigis la kialojn de sia optimismo : “Aferoj iras glate por la respublikana partio kaj la regno. Ni mortigas ĉiujn, kiuj devas esti mortigitaj kaj ni al vi malaltigas impostojn. Trump estas mia plej ŝatata prezidanto. Ni elĉerpas bombojn, tio neniam okazis dum la Dua Mondmilito”. La rilato inter ambaŭ frazoj estas iom konfuza, sed la jaro de la 250-a datreveno de la naskiĝo de Usono promesas surprizojn.
(1) “Sunday Morning Futures”, Fox News, 11-an de Januaro 2026.
(2) “Tucker Carlson : Lindsey Graham is a mouthpiece for pro-war lies”, 2-an de Septembro 2021, www.realclearpolitics.com
(3) Antaŭ la Tutlanda Asembleo, 20-an de Majo 2025.
(4) Barack Obama, A Promised Land, Crown, 2020.
(5) Uri Friedman, “Lindsey Graham reveals the dark calculus of striking North Korea”, The Atlantic, Vaŝingtono, Aŭgusto 2017.
(6) “US Sen. Lindsey Graham U-turns on Saudi Arabia, praises ‘transformative' reforms after visit to Kingdom”, 16-an de Aprilo 2023, www.arabnews.com
La komitato de UEA kunsidis rete en sabato.
La sabata komitata kunsido daŭris kvar horojn.
Brandon Sowers.
Podlaĥia Libraro Łukasz Górnicki en Bjalistoko kaj Bjalistoka Esperanto-Societo invitas vin partopreni en la 16a literatura konkurso Esperanto ligas homojn por rakonto pri la temo “Frostigitaj en la tempo”.
La Organiza Komitato de la 9a Afrika Kongreso de Esperanto (AKE) kun granda entuziasmo kaj fiero anoncas gravan sukceson por la ĉi-jara tutkontinenta renkontiĝo. Per oficiala letero, datita la 18an de februaro 2026, la ministro pri turismo, kulturo kaj artoj de Togolando, Isaac Tchiakpé, akceptis fariĝi la Alta Protektanto de la kongreso. La oficiala patroneco de Ia ministro Tchiakpé ne nur donas al la kongreso altan diplomatian nivelon, sed ankaŭ konfirmas la malfermitecon de la togolanda registaro al nuntempaj iloj por kultura kaj turisma integriĝo.
En mondo, kie lingvaj baroj ofte malhelpas ekonomian kaj kulturan interŝanĝon, la elekto de Togolando kiel gastiganto de la tutkontinenta evento poziciigas la landon kiel unu el la avangardaj centroj en Afriko por neŭtrala kaj egalececa komunikado, kaj celas honori enlandajn aktivulojn, reliefigi la turisman potencialon de la lando kaj la gastamon de la popolo.
IJK 2025 | Internacia Junulara Kongreso | Indonezio
Antaŭ 50 jaroj, la 27an de februaro 1976 en Budapeŝto forpasis Kálmán Kalocsay (pron: káloĉai, 1891-1976), hungara kuracisto kaj elstara esperantisto (ekde 1911), grave influinta la evoluon de la Esperantaj literaturo kaj lingvistiko per siaj verkoj. Kalocsay estas konsiderata kiel la plej grava Esperanta poeto (“Mondo kaj Koro”, 1921; “Streĉita kordo”, 1931; “Rimportretoj”, 1931; “Sekretaj sonetoj”, 1932; “Izolo”, 1939, eldonita en 1977) kaj poezia tradukanto (“Infero” de Dante, tri verkoj de Ŝekspiro, poemoj de Baudelaire, Heine, Petőfi, Madách… kaj la antologio “Tutmonda sonoro” kun liaj tradukoj el 30 lingvoj).
Kálmán Kalocsay kun kaj sen kato.
2026 markas respektive 50 kaj 20 jarojn post la forpasoj de Kálmán Kalocsay (1891–1976) kaj William Auld (1924–2006), du el la plej influaj poetoj, tradukistoj kaj kulturaj organizantoj en la historio de Esperanto. Okaze de tiu memordatreveno Universala Esperanto-Asocio (UEA) lanĉas la iniciatojn #Kalocsay50 kaj #Auld20 por instigi la realigon de serio de kulturaj agadoj tra la jaro omaĝe al la poetoj kaj iliaj verkaroj kaj heredaĵoj.
Savado de aĵoj post la inundo ĉe Vinilkosmo. Voto: Vinilkosmo.
La oficejo de Vinilkosmo post la inundo. Foto: Vinilkosmo.
Johansson, Sten. Farango: Romano. – Novjorko: Mondial, 2025. – 305 paĝoj.
