Ĝis mezo de la 1960-a jardeko, Indonezio havis unu el la plej grandaj komunistaj partioj en la planedo. Nuntempe, tri jardekojn post la fino de la sanga diktatoreco de Suharto, la maldekstro havas malfacilaĵojn por revigliĝi en la regno. Kvankam la subpremo forte trafis kaj ege malfortigis progresemajn organizaĵojn, la malprogreso ankaŭ okazis en alia kampo : tiu de ideologio.
En 2025, okazis pluraj ondoj da manifestacioj en diversaj indoneziaj urboj (1). Urbaj junuloj, studentoj kaj malstabilaj laboristoj mobiliziĝis kontraŭ korupto, ekonomia malsekureco kaj kreskanta aŭtoritatismo de la prezidanto Prabowo Subianto, elektita en 2024. Tamen, la movado ne trovis politikan subtenon kapablan transformi manifestaciojn en depostulojn, nek depostulojn en strategion. La kolero iom post iom malaperis kaj la situacio renormaliĝis.
Tiu epizodo estigas pli ĝeneralan demandon : kial pli ol kvaronjarcento post la falo de la aŭtoritatema reĝimo de Suharto —nomita “Nova Ordo” (1965-1998)— Indonezio malfacile penas aperigi daŭrajn organizaĵojn kapablajn oponi la politikojn kiuj nutras socian koleron ? Por respondi tiun demandon, endas esplori la radikojn de la organizaj manieroj de la loka maldekstro kaj ekzameni la ideologiajn principojn per kiuj granda parto de la laboristoj interpretas la sociajn aferojn.
foto de Zakaria.rizki, CC BY-SA 4.0 laŭ Wikimedia Commons
La politika periodo komencita de la falo de la reĝimo de Nova Ordo en 1998 estis longe priskribita kiel demokratia transiro. La unuaj jaroj, nomitaj “Reformasi”, efektive estis signitaj de evidentaj progresoj : pliiĝo de minimuma salajro, ampleksigo de reĝimoj de la sociala sekureco kaj pliboniĝo de laborprotektado. La industriaj zonoj de Okcidenta Javo, Banten kaj Centra Javo tiutempe iĝis centroj de laborista mobilizado. Aperis novaj sindikataj federacioj, kiuj anstataŭis la ununuran organizaĵon regatan de la ŝtato, SPSI, dum celebradoj de la 1-a de Majo kaj strikoj revenis en la publikan vivon. Tiam, la sindikatistoj povis opinii ke Reformasi fine estigos ne nur pli demokratiajn instituciojn, sed ankaŭ malpli malamikan ekonomian politikon.
Dudek kvin jarojn poste, ili ankoraŭ atendas. La indonezia kapitalismo daŭre estas ankrita en oligarkiaj aliancoj ligantaj politikajn kaj burokratajn elitojn kun grandaj entreprenaj konglomeratoj, samtempe kiel ĉi tiuj plejparte ekskludas ĉiujn ceterajn rolantojn (2). Koncerne la laboran mondon, iom post iom ĝi alfrontis revenon de malreguligo kaj norman restrukturadon kiuj favoris la moveblon de kapitaloj.
Tiu evoluo plirapidiĝis dum la prezidanteco de Prabowo Subianto, eksgeneralo de Nova Ordo. La politika regado de la strategiaj publikaj kompanioj, reguligaj agentejoj kaj grandaj projektoj de evoluo iom post iom restis en manoj de frakcioj inklinaj al la prezidanteco. Krome, la militistaro revenis al la civila administracio (io pasintece malpermesita) kaj aferista mondo, kio donas al ili novajn kialojn —materialajn, ĉi-okaze— por konsideri sindikatismon kiel perturbanton.
Tamen, la instituciaj obstakloj kaj pezo de la oligarkio ne sufiĉas por klarigi la konstantan marĝenan staton de sindikatoj. La limigoj de mobilizado ankaŭ ŝuldiĝas al ideologiaj, religiaj kaj kulturaj kialoj.
La plej grava rompo okazis en 1965 kaj 1966, kiam la plej granda kontraŭkomunista masakro de la 20-a jarcento kaŭzis neniigon de la Indonezia Komunista Partio (PKI : Partai Komunis Indonesia) (3). Tiu partio ĝuis gravan ĉeeston inter kamparanoj, virinoj, junuloj kaj laboristoj. La ĉefa komunista sindikata organizaĵo, la Tutindonezia Centra Organizaĵo de Laboristoj (SOBSI : Sentral Organisasi Buruh Seluruh Indonesia), estis iĝinta la plej granda regna federacio kaj eksplicite esprimis depostulojn de la laboristoj laŭ marksismaj terminoj.
Pancasila kiel ŝtata doktrino
La epizodoj de perforto kiu eksplodis dum la Malvarma Milito por garantii la integriĝon de Indonezio en la kontraŭkomunistan tendaron rezultigis centojn da miloj da mortoj kaj eĉ pli grandan nombron de politikaj malliberuloj. Sekvante ordonojn de la generalo Suharto, la armeo ekstermis sindikatestrojn kaj ĉiuj organizaĵoj ligitaj al la maldekstro estis dissolvitaj, ĉio tio havis gravajn konsekvencojn pri la maniero en kiu eblas paroli pri politiko. La koncepto mem de socia klaso malaperis de la vortaro kaj la sindikatoj estis reorganizitaj ene de korporacia kadro regata de la ŝtato kaj subigata al la reĝimo.
Samtempe, la ideologio de la tielnomita “Pancasila” —aparte nepreciza salato kiu prezentas unuiĝon, harmonion kaj socian justecon kiel kulturajn trajtojn esencajn en la indonezia identeco— estis levita al ŝtatdoktrino. La sociaj organizaĵoj estis devigitaj montri sian alligitecon al Pancasila por pruvi sian lojalecon al la regno. Per diversaj programoj de civitana edukado, tutaj generacioj lernis identigi la denuncon de sociaj antagonismoj kiel minacon por la socio. Kiam la reĝimo disfalis, de antaŭ tri jardekoj la radikalaj politikaj luktoj estis marĝenigitaj kaj enradikiĝis la ideo ke ili estis fremdaj al la “aŭtentika“ indonezia kulturo.
La krizo kiu ĉesigis la Novan Ordon ankaŭ plifortigis la integriĝon de Indonezio en la retojn de novliberalismo laŭ internacia skalo. La reformoj postulitaj de la Internacia Mona Fonduso (IMF) post la ekonomia kolapso de 1998 (4) kaŭzis fermon de bankoj, privatigajn programojn kaj restrukturadon de la financa sektoro.
Sub preteksto malmunti la klientisman kapitalismon regantan en la regno, tiuj dispozicioj faciligis la pluvivon de multnombraj entreprenaj konglomeratoj per mekanismoj de ŝuldrestrukturigo kaj laŭcelaj interkonsentoj. Alivorte : anstataŭ dissolvi la oligarkion, kiel ĝi promesis, IMF savis ĝin.
La administra malcentralizo postulita de la internacia organizaĵo kaj efektivigita en 2001 ludis ŝlosilan rolon tiurilate. Redistribuante la centran potencon inter provincaj kaj regionaj administracioj, la reformo ankaŭ multobligis la eblecojn de profitekstraktado (5). La elitoj forĝis aliancojn kun minaj kompanioj, grandaj plantejoj kaj nemoveblaĵaj entreprenistoj, dum sindikatistoj estis viktimoj de timigado per dungosoldatoj de lokaj politikaj gvidantoj aŭ kvazaŭarmeaj grupoj.
Samtempe al tiu evoluo en la politika kaj ekonomia medio, la indonezia socio spertis gravan disvastiĝon de islama devoteco. Dum fine de la 20-a jarcento granda parto de la islama mondo spertis ĝeneralan revigliĝon kiu restrukturis la religian aŭtoritaton kaj ĉiutagan moralecon, en Indonezio la fenomeno estis markita de la sekvoj de la perforto de 1965 kaj 1966.
En tiu situacio, kelkaj elmontradis sian religiecon por al si garantii sekurecon, ĉar elmontroj de fido forigis suspektojn esti komunisto. Kun la paso de la tempo, tiuj praktikoj de superviveco asimiliĝis kaj, post pluraj generacioj, eksteraj signoj de devoteco iĝis sincera fido. En kelkaj partoj de Centra Javo, iamaj bastionoj de PKI iĝis centroj de konservativa aŭ radikala Islamo.
Tiujn evoluojn oni ne komprenu nur laŭ teologiaj terminoj : krom la efikoj de la kontraŭkomunista subpremo, ili ankaŭ reflektas la klopodojn de la regantaro por anstataŭigi ajnan manieron de socia kritiko per morala diskurso. Tiel, socia maljusteco kaj koruptado ne plu estas prezentitaj kiel esprimoj de superregado, sed kiel ilustraĵoj de la fakto ke la socio devojiĝis de la diaj indikoj. La postulojn oni ne plu esprimas per vortoj de la maldekstro, sed per leksikono de radikala Islamo : la socia ĝenateco iĝas pacienco antaŭ la malfeliĉo, dankemo al dio kaj apriora akceptomaniero de la mondo tia, kia ĝi estas ; la malfacilaĵoj de la vivo iĝas pruvoj de firma fido kaj la sento de maljusteco malaperas per la konvinko, ke la dia ordo estas, per ĝia difino mem, bona.
La pezo de la familio
La intimaj ligoj inter urbaj kaj kamparaj areoj, propraj al la kerno de Javo, determinas ankaŭ la kondiĉojn de ekzisto de la maldekstro. Multaj laboristoj vivas kun siaj patroj aŭ bopatroj kaj prilaboras la teron por ricevi kromajn enspezojn. Nu, kiam la familiaj retoj kompensas la efikon de ekonomiaj batoj, la ebleco mem de konfrontiĝo malpliiĝas. Kiu socia organizaĵo kapablas agadi ene de la hejmoj mem ?
Ni ne eĉ menciis normojn de genro. La virinoj estas plimultaj en sektoroj kiel produktado tekstila aŭ de vestoj, sed religiaj kaj naciismaj diskursoj —kiuj substrekas ke hejmaj aferoj koncernas la virinojn— limigas ilian eblon engaĝiĝi en sindikatojn. La deĵoroj, devigoj rilataj kun la infanprizorgo, kaj implicitaj altrudoj de la socio pri respektindeco ofte malfaciligas ilian partoprenon en kunvenoj, mobilizadoj kaj strikoj. Tiel do, la dungantoj nerekte profitas de la persisto de patriarkaj principoj kiuj limigas la amplekson de kolektiva ago en virinaj laborsektoroj.
Ĉio antaŭa konsistigas serion da ideologiaj, politikaj, sociaj, kulturaj kaj moralaj kadroj kiuj ne forigas plendojn, sed ja kondiĉigas la rimedojn per kiuj oni povas esprimi kaj trakti laŭ organizita maniero. Tiu situacio ne nur malfortigis la sindikatan movadon, sed kontribuis ankaŭ plifirmigi hegemonian ordon, kiu normaligas ekspluatadon kaj hierarkiojn. En tiu aferstato, oni rekonas la maljustecon, sed oni ĝin senpolitikigas. Ĉu koruptado ? Morala fiasko. Ĉu neegalecoj ? Ekvivalento de natura katastrofo. Tiel difektiĝas la ideo, ke tiuj kondiĉoj estas strukture enradikiĝintaj en rilatoj de superregado de klasoj.
La laboristoj konscias pri la ekspluatado, kiun ili suferas. Multaj senkaŝe parolas pri malaltaj salajroj, subkontraktado, danĝeraj laborkondiĉoj kaj kompaniaj profitoj. Tamen, la kontraŭhegemonia organizado daŭre estas malforta. Sen politika terminaro kapabla legitimi strukturan konfrontiĝon, la mobilizadoj emas esti defendaj kaj epizodaj. La strikoj aspiras restarigi rajtojn prefere ol transformi produktadrilatojn. La protestoj eksplodas reage al specifaj depostuloj, sed malaperas tuj kiam tujaj minacoj mildiĝas.
Kvankam naciisma identigo kaj morala penso de religia bazo ne forigas la disidentecon, ili ja determinas la ekskluzivan kadron en kiu ĝi aktivas. La rankoro cirkulas, sed ĝia transformo en daŭran kontraŭhegemoniajn organizaĵon kaj lukton restas limigita. La nuna kapitalisma restrukturado do progresas en morala kaj politika ordo kapabla asimili kritikojn samtempe kiel ĝi neŭtraligas ilian transformigan potencialon.
(1) Ĉi tiu artikolo baziĝas parte sur surloka laboro farita en centra Javo kaj Jogjakarto, inter 2018 kaj 2019 kaj inter 2021 kaj 2023.
(2) Vidu Vedi R. Hadiz, “En atendo de Indonezio”, Le Monde diplomatique, Septembro 2025.
(3) Geoffrey Robinson, “Silence, on tue des communistes indonésiens”, Manuel d'autodéfense intellectuelle, Le Monde Diplomatique, Parizo, Septembro 2024.
(4) Vidu Renaud Lambert, “FMI, les trois lettres les plus détestées du monde”, Le Monde diplomatique, Julio 2022.
(5) Situacio kiu okazas kiam individuo, organizaĵo aŭ kompanio celas enspezojn kaptante ekonomian profiton per la manipulado aŭ ekspluatado de la politika aŭ ekonomia medio, anstataŭ akiri profitojn per ekonomiaj transakcioj kaj produktado. (JG)
En la retejo de Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj aperis la laborplano de ILEI.
En la jaro 2025, unuafoje, Unuiĝintaj Nacioj festis la 12-an de julio kiel Internacian Tagon de Espero. Tiu speciala tago estis establita por memorigi la mondan komunumon, ke Unuiĝintaj Nacioj estis fondita en la jaro 1945 en spirito de optimismo post la amasa detruo de la Dua Mondmilito, kaj kun espero, ke neniam plu la homaro permesu al si esti superita de tia malamikeco kaj krueleco kaj homa suferado. Tiu fervora kredo je paco motivis la Ĉarton de Unuiĝintaj Nacioj de la jaro 1945 kaj enkorpiĝis en la Universalan Deklaracion de Homaj Rajtoj (1948).
La sekva estraro de TEJO estos elektita dum la IJK, kiu okazos en Tiana, Katalunio, de la 9-a ĝis la 16-a de aŭgusto. Foto: Alberg La Conreria, Tiana.
Ana Ribeiro
La kongresa libro kaj programo de la 111a Universala Kongreso de Esperanto (UK) estas nun publike disponeblaj ĉe:
”Post En barko senpilota de William Auld (Edistudio, 1987) kaj La lingvo serena de Baldur Ragnarsson (Edistudio, 2007), la duvoluma poemkolekto de Marjorie Boulton estas la plej rimarkinda aldono al nia kolekto de originala poezio”, diras Ionel Oneț.
”Rafa Nogueras klare estas unu el la plej bonaj verkistoj nuntempe. Sprita, volonte ĉerpas ĉion el la lingvo, uzas abundon da vortoj por bildigi siajn scenojn kaj faras ĉion tion koncize”, diras Stela Besenyei-Merger
”Ĝi devus esti deviga legaĵo por tiuj kiuj sopiras je tia socio”, diras Ionel Oneț pri ”Zulejka malfermas la okulojn”.
“Ampleksa, atentokapta kaj interesa pro multege da kredindaj detaloj kaj pro la ina vidpunkto pri tre vira epoko”, laŭ Sten Johansson.
”Kiel siaj antaŭuloj, ĝi traktas tre profesie gravajn nuntempaĵojn. Ĝin vidi en etna lingvo tute ne estus surprize”, diras Tim Owen.
”La rakonto ĝenerale baziĝas sur veraj okazintaĵoj. Oni sekvas ŝin de la juneco ĝis la fino de la vivo; en alternantaj ĉapitroj ni faras simile kun alia homo, kiu nomiĝas Adolf”, skribas Tim Owen.
La 6an de julio 2026 aperis la unuopaĵo (single) “La nep’ de la sun’” de IVIDOB’ (Ividub) – bando el la Tuluza regiono, kiu ofertas aŭtentan sonon kaj miksas modernan regeon, dob’on kun elektro-popmuziko. Iliaj poeziaj kaj socie konsciaj kantotekstoj realisme reflektas aktualajn sociajn problemojn, tamen sen malamo aŭ perforto, transdonante potencan mesaĝon kun milda tuŝo.
Bahaa Esperanto-Ligo (BEL) povas fieri pri du novaj atingoj: la ĵusa apero de ampleksa nova preĝlibro kaj de la germana versio de “La plej granda rimedo”.
En la retejo de Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI) aperis la Kongresa Libro de la La 59a Kongreso de
Przemysław Wierzbowski dum prezentado en la Zamenhof-Centro en Bjalistoko en decembro 2021. Foto: Białostocki Ośrodek Kultury
Nekonata monsumo estis uzita por krei la sistemon AKSO, kiun UEA nun ŝajne tamen ne uzis.
Universala Esperanto-Asocio (UEA) lanĉas donackampanjon pere de Fondaĵo Klimato por subteni konkretan projekton en Kubo: instalon de sunenergia sistemo por Esperanto-Centro Havano. La centro, kiu ankaŭ estas sidejo de Kuba Esperanto-Asocio (KEA), jam de jardekoj servas kiel grava renkontiĝejo por la kuba Esperanto-movado kaj eksterlandaj vizitantoj.
